Polimeraz zincir reaksiyonu 'dan bu yana biyolojide en çığır açıcı gen düzenleme teknolojisi CRISPR her geçen gün yükselen potansiyeli ile araştırmacıların ilgisini çekiyor. 2012 yılında okuduğu bir yayın adeta laboratuvarındaki bütün çalışmalarının tekniğini değiştirmesine neden oldu. Bu teknik, genleri değiştirmeyi sağlayan CRISPR adında yeni bir teknikti. Böylece daha önce sürdürdüğü hastalık modelleri çalışmalarına bir nokta koyup yeni teknik ile genetik değişikler yapmaya başladı. Conklin, CRISPR'ın herşeyi bir anda değiştiriverdiğini belirterek bu teknolojinin kolay uygulanabilirliğine vurgu yapıyordu. CRISPR hiç şüphesiz yaşam bilimlerindeki çalışmalara büyük bir ivme kazandıracaktır. Bu teknoloji ile çok kısa sürede sonuçlar alınmasının yanında maliyeti bakımından diğer teknolojilere göre çok daha uygun. Araştırmacılar, bu tekniğin hastalıklara etkili çözümler bulmak, dayanıklı bitkiler yetiştirmek ve hastalık nedeni olabilecek patojenler ile savaşmada önemli bir gelişme olduğu fikrindeler. Cornell Üniversitesi'nden genetikçi Dr. Schimenti: Bilim dünyasında olduğumdan beri biyolojide iki büyük gelişme gördüm. Bunlar PCR ve CRISPR. PCR'da olduğu gibi CRISPR ile de genler üzerinden değişimler yapabilecek önemli bir devrimi genetik mühendisleri olarak yapmış oluyoruz. diyerek CRISPR teknolojisinin, bu alanın kaderindeki önemli etkisine vurgu yapıyor. CRISPR bir çok olanak sağlasa da bazı bilim adamları özellikle bu teknolojinin getireceği etik sorunları üzerinde endişeler taşıyor. İnsan embriyosu üzerinde uygulanma ihtimaline karşılık araştırmacılar, oluşabilecek herhangi beklenmedik durumun telafisinin çok zor olacağı yönünde görüş belirtiyorlar. Bununla birlikte araştırmacılar bu teknik ile yapılacak genetik değişimlerin ekosistemdeki etkileri üzerinde de endişeler taşımaktalar. Dr. Stanley QI, bu teknolojinin hem uygulanabilirlik açısından hem de ekonomik uygunluğu açısından çok kolaylık sunduğunu belirtiyor. Böyle etkili bir tekniğin bu kadar kolay uygulanması nedeniyle bu gücün nasıl kullanılacağına dair dikkatli olmamız gerektiğini belirtiyor. Biyologlar uzun yıllardır moleküler araçları kullanarak genom üzerinde değişiklikler yapabilmekteler. Yaklaşık on yıl önce keşfedilen zinc finger nükleaz enzimi ile bu değişiklileri doğru bir şekilde yapabilmek araştımacıları heyecanlandırmıştı. Dr. Haber her ne kadar bu enzimin etkisi harika olsa da 5.000 dolara varan mailiyet ve uygulamalarının kolay olmaması sebebiyle araştırmacılara ağır bir külfet getirdiğini belirtiyor. Fakat CRISPR bundan çok farklı çalışıyor. Cas9 adı verilen enzime dayanan bu teknik ile RNA molekülü hedeflenen DNA bölgesine yönlendirilip hedeflenen genlerin silinmesi veya eklenmesi sağlanıyor. Araştırmacıların tek ihtiyaç duyduğu RNA parçacığını sipariş etmek. Diğer bileşenler herhangi bir laboratuvarda çok rahat bir şekilde bulunabilecek türden. Bu teknolojinin tüm maaliyet 30 dolar civarında, bu her laboratuvarın bu teknolojiye ulaşmasını sağlaması açısından çok adil bir gelişme. Dr. Haber bunun büyük bir devrim olduğunu belirtiyor. CRISPR diğer gen düzenleme metodlarının modasını kısa sürede bitirdi. Dr. Skarnes, bu teknolojin etkisinden dolayı büyük bir şaşkınlık ve heyecan yaşadığını belirtiyor. Dr. Skarnes kariyerini her ne kadar maaliyetli ve zaman alan bir iş olsa da embriyonik kök hücrelere gen ekleyerek genetiği değiştirilmiş deney hayvanları elde etmeye harcamış birisi olarak; son 2 yıldır CRISPR teknolojisi ile laboratuvarının tanışmasından son derece memnun. Araştırmacılar geleneksel olarak fareler ve meyve sinekleri üzerinden genetik değişmeler yapsa da CRISPR sayesinde artık hemen hemen her canlı üzerinde genetik değişimler yapmanın kolay yolu açılmış durumda. Son zamanlarda Amerika'da araştırmacılar CRISPR teknolojisi ile insanlar üzerinde zehirli olan bir mantar türünün genetiğini değiştirdiğini duyurdular. Bunu yanısıra hastalık nedeni olarak bir takım parazitlerin de genetiği bu teknoloji ile değiştirilerek biyolojik yakıta dönüştürüldüğü duyuruldu. Dr. Huang ise bu tekniğin aslında ne kadar etkili olduğunu anlamamız için biraz daha zamana ihtiyacımız olduğunu düşünenlerden, zira ona göre rehber RNA'nın nasıl en etkili şekilde dizayn edileceğini bilmenin bu teknoloji için önemli bir ayrıntı oluşturduğunu belirtiyor. Bazı araştırmacılar ise tekniğin güvenliği konusunda endişeler taşımakta, zira 2014'deki bir toplantıda yapılan sunumda araştırmacılar yanlış dizayn edilmiş rehber RNA'ların CRISPR ile farelere verildiğinde akciğer kanseri oluşturduğuna şahit olmuşlar. Bu CRISPR teknolojisini uygularken istenmedik sonuçlar ile karşılaşmamak için azami ölçüde güvenlik tedbirlerinin alınması gerektiğini gösteriyordu. Geçen yıl MIT'den biyomühendis Anderson ve çalışma arkadaşları Tyrosinemia adı verilen genetik mutasyondan kaynaklı metobilik hastalığı CRISPR teknolojisi kullanarak tedavi ettiler. Bu ilk kez yetişkin bir farede genetik mutasyondan kaynaklı hastalığın bu yöntemle tedavi edilmesini sağladı. Bu gelişme insanlar üzerinde gen terapilerin etkili hale getirilmesi adına önemli bir gelişmeydi. CRISPR'ın gen terapilerine hızlandırıcı etki yapabilir mi düşüncesi ile yapılan deneylerde deney farelerin karaciğerlerine Cas9 enzimi ve rehber RNA'ların ulaşması adına çok miktarda damara sıvı da enjekte edilmiştir. Bu, insanlar üzerinde teknolojinin uygulanabilirliğini şu an için engelliyor. Bunun yanı sıra deneyde bu tekniğin her hastalık için aynı etkiyi oluşturabilir mi? sorusuna da cevap veremiyor. Geçtiğimiz iki yıl içerisinde bir şirket CRISPR bazlı gen terapileri geliştirdi. Dr. Anderson bunun klinikte ilk uygulamaları olduğunu belirtiyorlar. Kısaca bu terapilerler CRISPR birleşenleri olan Cas9 enzime ve Rehber RNA'lar sorunlu dokulara enjekte edilip gen mutasyonlarının giderilmesi amaçlanıyor. Araştırmacılar yakın bir gelecekte CRISPR teknolojisinin genetik hastalıkların tedavisinde önemli katkılar sağlayacağını düşünüyorlar. Dr. Haber uzun süredir araştırmacıların genetik mutasyonlardan kaynaklı hastalıkların tedavisinde gen değişimleri yapmanın etkili yolu üzerinde çalıştıklarını, bu teknolojinin bu anlamda önemli katkılar sağlasa da sorunlu geni tedavi edeyim derken sağlıklı genlere çok dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor. Aksi takdirde kaş yapayım darken göz çıkarabileceğimizi belirtiyor. Dr. Joung ve ekibi ise CRISPR tekniğinin hedef dışı sapmalarını önlemek için çalışmalar yapıyorlar. Dr. Joung her ne kadar bu sapmaların çok az olduğunu belirtse de küçücük bir hatanın, hücrelerin çoğalması ile kansere neden olabileceğini vurguluyorlar. Dr. Bosley, CRISPR'ın kontrol altına alınması adına cevaplanmamış bir çok sorunun olduğu, bu soruların yanıtlanmasının muhtemel CRISPR bazlı bir gen terapisinin en iyi hale getirilmesi için önemli olduğunu belirtirken, bu teknik ile heyecanlanılacak çok şey olduğunu ama en önemlisinin de adımlarımızı sağlam atmak olduğunu ifade ediyor. Tıp bilimlerinde olduğu gibi CRISPR teknolojisini tarım alanlarında da kullanmaya başlayan bir çok araştırmacı mevcut. Geleneksel gen değiştirme yöntemlerinin uygulamadaki zorlukları, bunun yanı sıra yapılacak değişikliklerin istenilen seviyelerde olmama durumu ve herhangi yanlış bir komplikasyonun oluşabilme ihtimalinin CRISPR tekniğine göre yüksek olması, tarım araştırmacılarını CRISPR tekniğini kullanarak tarım bitkilerinin üzerinde değişiklikler yapma isteklerini artırmış durumda. Bu tekniği, özellikle daha çok mısır ve soya bitkileri üzerinde yaygın olarak kullanmaktalar. Araştırmacılar aynen hücrelerde olduğu gibi bitkiler üzerinde de CRISPR tekniğinin etkili sonuçlar doğurduğunu belirtiyorlar. Ticari anlamda henüz CRISPR teknolojisinin tarım alanındaki getirileri tahmin edilmese de, araştırma anlamında önemli kapıları aralayacağı yönünde araştırmacılar hem fikirler. Dr. Kuzma'ya göre bu tekniğin en büyük güçlüğü sonradan oluşabilecek bir mutasyonun doğal nedenlerden mi kaynaklandığı, yoksa bu teknikten mi ötürü olduğunu kestirememek olduğunu belirtiyor. Bir diğer önemli husus ise CRISPR'ın ekosistemde oluşturabileceği komplikasyonları üzerine. Bilindiği gibi genetik değişimlerin en büyük sorunlarından biri bu değişikliğin sistemdeki diğer canlılara aktarılma riskidir, her ne kadar bu riskin oluşabilmesi çok uzun yıllar gerekse de, CRISPR tekniğinin bu süreyi azaltabileceğine yönelik endişeler var. Dr. Wilson, CRISPR'ın eninde sonunda tedavi ve terapi alanında yaygın kullanılacağanı, bu bakımdan son yıllardaki en harika gelişme olduğunu belirtiyor. Bu çok önemli konuda hiç yorum yapılmamış olmasını esefle karşılıyorum. Eğer bir biyolog olsaydım, sahifelerce yorum yazılacak malzeme var bu makalede. Biyolog olmadığıma göre bari endişemi yazayım: bu tekniğin uygulanması sonrası oluşacak mutasyonların hangi yönde gelişeceği ve ne zaman ortaya çıkacağı konusunda ciddi bilinmezlikler var. Bir bakıyorsunuz ki, üçüncü jenerasyonda herkes şeker hastası veya kalp kapakçığı delik, veya bir takım yeni nöropatiler gelişmiş, veya bazı alışılmadık ve anormal davranış şekilleri sergileniyor. dostum bu bir makale değil haber yazısı. Elbette biyologlar bu konuya çok önem veriyor buraya yorum atmamış olmaları aksini iddia etmeni gerektirmez.


Kanada'nın önemli kamuflaj firması Hyperstealth neredeyse tamamen görünmezlik sağlayan kuantum gizemliliği adı verdikleri bir malzeme geliştirdiler. Malzeme etrafındaki elektro manyetik dalgalarına bükülerek kişilere görünmezlik katıyor. Kuantum gizemliliğinin Harry Potter filimin deki görünmezlik pereline çok benzediğini firma yetkilileri belirtiyor. Kanada'nın Hyperstealth firması 2002 yılından beri önemli kamuflaj kıyafetlerinin askeri ve çeşitli amaçlara hizmet etmesi için geliştiriyor. 2010 yılına gelindiğinde bu firmanın yönetim kurulu başkanı Guy Cramer Uluslararası Kamuflaj Sempozyumunda SmartCamo adı verdikleri ve etraftaki görüntüyü taklit ederek tamamıyla görünmezlik sağlayan malzemeyi rapor ettiler. Ama Amerikan ordusu bu bilginin ifşa edilmemesi ve gizlilik çerçevesinde kalması gerektiğini düşündüğünden Cramer'in bu raporunu yayından çektiler. Kuantum gizemliliği adı verilen bu yeni malzemede aslında daha önceden rapor edilen SmartCamo malzemesinin takip eden bir modeli. Guy Cramer Amerikan ve Kanada ordusunun gizlilik talebi nedeniyle Kuantum gizemliliği adı verdikleri malzemenin teknolojisi hakkında konuşamayacağını ve şu ana kadar belirtilenlerin bu teknolojinin çok çok az bir kısmı olduğunu belirtiyor. Ayrıca, Cramer bu malzemeyi kuşanmış kişilerin termal kameralara bile yakalanmadıkları bilgisini de laf arasında kaçırıyor. Şu ana kadar görünmezlik perelini konusunda birçok çalışma yapıldı. Ama bu çalışmaların çoğu sadece küçük laboratuar ortamlarında ve özel dalga boylarında başarılı sonuçlar veriyordu. Şu ana kadar yapılan bu tür görünmezlik sağlayan metamalzemeler ya mikrodalgalarda ya da kızılötesi dalga durumlarında işlerlik kazanıyordu. İki dalgada işlerlik gösteren bir malzeme üretilemiyordu. Kuantum gizemliliği adı verilen bu yeni malzeme ile bu problemde çözüme kavuşturuluyor ve çok daha geniş bir görüntü dalgasında işlevlik gösterebiliniliniyor. Kuantum gizemliliği adı verilen bu malzemenin yüksek nanoteknoloji ve meta malzeme bilimlerin katkıları ile üretilmiş olduğu düşünülüyor. Ama buna rağmen Kanadalı bu kamuflaj firmasının bunu üretebildiğine inanmak çok güç. Belki de bu teorik olarak imkansız değil ama kesinlikle şu an için beklenmedik bir durum. Firma temsilcilerinde belirttiği gibi eğer böyle bir şey var ve Amerikan ordusu bunu duyulmasını engelliyorsa bu kesinlikle bir ordu için büyük bir güç. Çünkü görünmez bir ordunun düşman için oluşturacağı korku tarif edilemez nitelikte olacaktır.


Son zamanlarda ivmelenen beyin araştırmaları ile Parkinson ve Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklar ile mücadelede önemli ilerlemeler kaydediliyor. Bu çalışmalardan birinde araştırmacılar Alzheimer hastalığının neden olduğu hafıza kaybını önleyici anahtar mekanizmaları keşfettiler. Alzheimer hastalığı beyinde bulunan sinirlerin plastisitesine zarar vererek sinirlerin birbirleri ile iletişimini sağlıksız hale getiriyor. Bunun sonucunda beynin öğrenme ve hafıza oluşturma kabiliyetlerinde problemler oluşuyor. Yapılan bu çalışma ile beyinde bu problemlerin nasıl oluştuğu hakkında bilgi sahibi oluyoruz. Bir tümör baskılayıcı proteini olan PTEN, ayni zamanda beyinde sinirlerin birbirleri ile iletişim etkinliğini sağlayan plastisite üzerinde rol oynayarak sinirlerin sağlıklı bir plastisiteye sahip olmasını sağlıyor. Son çalışmalar ile görülüyor ki Alzheimer hastalığı, bu proteinin sinirlerde fazla üretilmesine neden olup sinir plastisitesine zarar vererek hafıza ve öğrenme kaybı gibi problemlerin oluşmasına neden oluyor. Bu keşif ile araştırmacılar Alzheimer hastalarında bu proteinin üretilme miktarını kontrol altına alarak hastalık esnasında oluşan hafıza kaybını önleyeceklerini hipotezlediler. Nature Neuroscience'da yayınlanan bu çalışmada deney farelerinde PTEN proteinin üretiminin kontrol altına alındığında hafıza kayıplarının önlendiği gözlemlendi. Bu sonuçlar Alzheimer hastalığını daha iyi anlamamız ve onunla mücadele etmemiz adına umut verici olarak görülüyor. Eş zamanlı olarak başka gruplardaki araştırmacılar da bu bulguları gözlemleyebildiler. Bu gelişmenin, yeni tedavi yöntemlerinin önünü açması bekleniyor. Yapılan istatistiklerde; Alzheimer hastalığına yakalananların sayısı önümüzdeki 40 yıl içerisinde üçte bir oranında bir artış gösterecek. Bu çalışmanın sağlayacağı önleyici tedavi yöntemleri ile ekonomik kaynaklarımızın daha sağlıklı bir şekilde kullanılması da sağlanmış olacak.


Geçtiğimiz günlerde Nature'da yayınlanan bir makalede; University of Nevada, Reno daki araştırmacılar, erkek yalancı-akreplerin tedavilerinde kullanılan tetracycline antibiyotiğinin sperm canlılığını azalttığı ve bu toksik etkinin yeni nesillere geçtiğini gözlemlediler. Araştırmacılar, bu gelişmenin diğer canlılar ve insanlar üzerinde de benzer etkiler oluşturabileceğini düşünüyorlar. College of Science'ın Biyoloji bölümü başkanı David Zeh; bunun antibiyotiklerin kuşaklararası etkili olduğunu gösteren ilk çalışma olduğunu belirtiyor. Ayrıca bu çalışma ile tetracycline antibiyotiğinin yalancı-akreplerin erkek cinslerinde üreme fonksiyonlarına zarar verdiği, sperm canlılığını %25 oranında düşürdüğünü ve bu etkinin sonraki jenerasyonlara da geçtiğini öğrendiklerini değiniyor. Ama Dr. Zeh bu etkiyi bir sonraki nesilde göremediklerini de vurguluyor. Çalışma yalancı-akreplerin 3 nesli üzerinde yürütülmüş. Erkek ve Bayan cinslerinden olmak üzere 21 adet kardeş yalancı-akrepler doğumlarında veya yetişkinlik dönemlerinde çeşitli dozlarda tetracycline antibiyotiğine maruz bırakılmış. Bunlardan üreyen bir sonraki nesile ise tetracylin verilmemiş. Sonuç itibari ile bir alt neslin üreme fonksiyonlarında herhangi bir probleme tespit edilememiş. Makalenin başyazarı Biyoloji profesörü Jeanne Zeh, tetracyline antibiyotiğinin DNA diziliminde herhangi bir değişiklik yapmadan epigenetik faktörlerle yalancı-akreplerin erkek cinslerinde değişen üreme dokusunun, farklılaştırdığı protein yapının daha sonraki jenerasyonlar da ortaya çıkabildiğini belirtiyor.


Hayal edin; bir usta ve öğrencisi, kimsenin daha önce bulunmadığı bir yerdeki taşları ellerindeki doğa üstü güçle gezegenlere çeviriyor, buna birde sembolik bir güneş ekliyorlar. Usta Dünya'da yaşamın kaynağı nedir? diye sordu. Öğrencisi hiç şüphesiz su'dur, diye cevapladı. Uzun bir süre suyun ve evrenin kökeni hep bir sır olarak kaldı. Biz dünyanın perde arkasındaki soruları sormaya başladık. Usta devam etti sayısız molekül, trilyonlarca parçacık kümesel bir objeden güneş sistemini doğurdu ve sürekli dinamik bir planın bir parçasını yakaladık. Bu bir bilim kurgu mu? Hayır bu bilimsel bir gerçek. Tomek Baginski'nin Hırs isimli kısa filmi insanın zorlu yolculuğunun ve inanılmaz mücadelesinin evrimini konu alan bir yapıt. Filmin kalbi Rosetta, Avrupa Uzay Ajansı 'nın kuyruklu bir yıldıza yol arkadaşlığı etmesi için dizayn ettiği bir uydu. Onlarca yıllık plan ve yapım aşamasından sonra Rosetta, Güneş Sistemi'ndeki yolculuğuna çıktı. Amacı 4,6 milyar yıl öncesinde buz yığını olan bir yapının kökenini anlamak, bir başka deyişle geldiğimiz ilk noktayı aydınlatmak. 100, 50, 30 km uzaklık derken Rosetta şimdi amacına 10 km uzaklıkta. Tabi her şey 12 Kasım 2014 Rosetta'nın kuyrukluyıldıza iniş yapması ile başlayacak. Alastair Reynolds, bir bilimkurgu yazarı olarak evrendeki hayatın kökenini ve kaderini düşünmenin kendisi için son derece güç olduğunu belirtiyor. Rosetta'nın 67P/ Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızına varması ile evreni anlamamızda yeni ve geniş bir bölüm açılacağını düşünüyor. Rosetta'nin kuyruk yıldıza 10 km'den daha yakın bir mesafede olduğunu ve çok yakında her ikisininde saatte 60.000 km hızla uzay seyahatini sürdüreceğini belirtten ESA'nın Rosetta projesinden sorumlu bilim insanı Matt Taylor, önümüzdeki aylardan itibaren bir yıl boyunca zamanın evrimi içerisindeki yolculuğumuzu gözlemleyebileceğimizi de belirtiyor. Tüm bunlar kulağa bir bilimkurgu gibi gelse de günümüzde bilim ve teknolojinin ulaştığı nokta ile Güneş sistemimizin kökenleri anlamamız için hayata geçirilmiş en iddaalı proje olması oldukça heyecan verici.


Southampton Üniveristesi'nden araştırmacılar bakır ve bakır alaşımlarının norovirüsleri durdurucu etki yaptığını gözlemledi. Norovirüsler, gastrit olarak da bilinen mide ve sonrasında bağırsak iltihablarının en önemli nedeni olarak bilinmekte. Öyle ki 267 milyondan fazla kişinin bu virüsten kaynaklı nedenlerle bu hastalığa yakalandığı düşünülüyor. İngiltere'de yılda 3.000 kişi bu hastalıktan hastanelere başvuruyor ve 100 milyon sterlin bu hastalıkla mücadelede harcanılıyor. Bu virüs için henüz özel bir tedavi yöntemi bilinmemekle beraber bozulmuş gıdalardan, sulardan, birebir etkileşimlerden ve kirli yüzeylerden insanlara bulaşıltığı biliniyor. Bakır yüzeyler ise virüsün bulaşıcılığını önemli ölçüde durduruyor. Kurulan deney düzeneğinde parmak ile dokunulan yüzeylerde görüldü ki bakır yüzey bu virüsü yayılmasına engel teşkil ediyor. Tüm deney düzenekleri yüzde 60'dan fazla pozitif sonuç verdi. Önceki çalışmalarda da bakırın antimikrobiyal etki gösterdiği; bakteriler ve mantarlar için iyi bir çoğalma ortamı oluşturmadığı biliniyordu. Araştırmacılar paslanmaz çelik yüzeylerin ise bu virüsü yayılmasını durduramadığını, bakır- nikel karışımı alaşımların ise virüsün etkinliği azaltıcı yönde önemli etki yaptıklarını belirtiyorlar. Bakır yüzeylerin virüslerin genomunda zehir etkisi gösterdiği ve viral kodlama proteini olan VpG'in etkinliğini azalttığı belirtiliyor. PLOS one dergisinde yayınlanan çalışmanın baş yazarı olan Sarah Warnes, bu çalışma ile hastane ve hasas yerlerde bakır yüzeyler kullanılarak bu virüsün yayılma ihtimallerinin azalıtabileceğini beliritiyor. Prof. Keevil ise virüsün 40 yıldır bilinmesine rağmen etkili bir tekniğin geliştirilememesinin patojenik organizmalara karşı mücadelede engeller oluşturduğunu belirtiyor. Katı yüzeylerin virüsün yayılmasını ve hastalık etmeni olmasını sağladığını ama bakır yüzeylerin bu döngüyü engellediğini bilmemizin patojenler ile mücadelede önemli olacağı düşünülüyor.


Harvad tıp okuluna kayıtlı Schepens göz araştırmaları enstitüsünden bilim adamları bakteriyel patojenlerin nasıl oluyor da derideki koruyucu tabakayı aşıp vücudu enfekte ettiğini buldular ve bu çalışmalarını PLoS ONE derigisin de yayınladılar. Streptococcus pneumoniae bakterisinin salgın türü enzim salgılayarak mukin tabakasına ve mukosal zara zarar verdiği tespit edildi. Bu bakterinin saldırısına yakalanmış hastalar göz yanması şikayetinde bulunuyorlar. Schepens laboratuarlarının kıdemli araştırmacılarından aynı zamanda baş sorumlusu olan Dr. Gipson; Bu buluşun kendilerini heyecanlandırdığını ve yakın bir zaman bakteri kaynaklı rahatsızlıkların teşhis ve tedavisinde yeni yolların oluşmasına neden olabileceğini belirtti. Enfeksiyonların %80'ninden fazlası vücuttaki mukus zarının bulunduğu bölgeler arasında olmaktadır. Bunlar, epitel yüzeyler, genital bölgeler, soluk yolu üzeri bölgeleri ve bağırsak yolu üzeri bölgeler den oluşmaktadır. Mukus zarının üst yüzeyleri iki çeşit mukin molekülü tarafından korunmaktadır. Bunlardan ilki yabancı molekülleri zar üzerinden dışarı atabilecek şekilde özelleşmişken, diğeri de bir kalkan oluşturarak bu moleküllerin mukus zarından geçişini engellerler. Bu zar iki tip bakteriyel patojene maruz kalıyor. Bunlardan ilki fırsatçı olarak adlandırılan türlerdir. Bu türün genel özelliği koruyucu zar üzerine yerleşip, vücudun zayıf bir anını yakalayıp organizmayı enfekte etmesidir. Genellikle bu tür enfeksiyonlar vücudun en zayıf düştüğü ameliyat sonrası gerçekleşmektedir. Diğeri ise fırsatçı olmayıp saldırgan olarak bilinen tiplerdir. Bunlar agresif şekilde vücuda saldırırlar ve vücutta çeşitli salgın hastalıklara neden olabilirler. PLoS ONE' da yayınlanan çalışmaya kadar, bu tür saldırgan bakteriyel patojenlerin vücuda nasıl enfekte ettiği konusunda az bilgi vardı. Schepenstaki bilim adamları bu konu ile ilgili bulmacayı çözebildi. Bilim adamları kültür ortamında yetiştirdikleri bu bakterileri, gözdeki ortama benzeyen bir protein yapıya koydular ve yapının enfekte olduğunu gördüler. Bakterinin mukus zarını geçip bu enfeksiyonu gerçekleştirebilmesi için bir çeşit enzim kullandığını düşündüler. Kütle spektrometresi yöntemi ile bunun ZmpC adı verilen bir enzim olduğunu düşündüler. Bunun ispatlaya bilmek içinde bu enzimi üreten geni bloklanan bakterileri protein kültürüne gönderdiler ve sonuçta bu bakterilerin enfeksiyona neden olmadığı keşif edildi. Bu sayede bakterilere enfekte etme gücünü kazandıran silahın bu enzim olduğu ispatlandı.


Araştırmacılar, beynin Neostratium bölgesinde bulunan sinirlerin birbirleri ile olan bağlantılarını tam olarak aydınlatabilmek için yaptıkları çalışmada sürpriz bir sonuca ulaştılar. Sonuçlar, bu bölgedeki sinir hücresi gruplarının daha önce tahmin edilenin aksine birbirleri ile iletişim halinde olmadıkları ve fonksiyonel olarak komşu sinirlere daha az bağlı olduklarını gösteriyordu. Neostratium bölgesi beyinde gönüllü hareket eylemlerinin kontrol edildiği geniş bir sisteme sahip olan beynin önemli bölümlerindendir. Bu bölgede sinir hücreleri ayrı ayrı küçük gruplar halinde bulunurlar. Fakat bu bölgeyi 3 boyutlu inşasında birlikte görev alırlar. Bu sinir hücrelerin arasındaki iletişimsizlik Parkinson gibi sinirsel iletişim bozukluğu gibi hastalıkların anlaşılması açısından ışık oluyor. Parkinson hastalığı beynin Neostratium bölgesindeki dopamin moleküllerinin eksikliği ile hareket sistemlerini düzenleyen sinirlerin iletişimsizliği ile oluşmaktadır. Bu bir takım yürüme ve ayakta durma zorlukları getirdiği gibi kimi zamansa merdiven çıkmakta kolaylık sağlaması bakımından sinirbilim açısından büyük bir bulmacadır. Araştırmacılar Parkinson hastalığının modelini çalışmak için Neostratium bölgesindeki sinirleri virüsler ile enfekte ederek onları mavi dalga boyundaki ışığa duyarlı hale getirdiler. Böylece beyin kesitlerine mavi ışık uyguladıklarında bu bölgede bulunan sinirlerin aktivite olup birbirleri ile iletişime girmesi bekleniyordu fakat beklenenin aksine bu bölgede bulunan bazı sinirler komşu sinirler ile iletişimde bulunmuyordu. Bu sayede araştırmacılar Neostratium bölgesinde birbirinden bağımsız iki sinir grubunun varlığını aydınlatmış oluyorlardı. Bu sonucu test etmek için araştırmacılar aç bırakılan farelerin besine ulaşma yolunda iken, bu bölgedeki sinirleri pasifize ettiler. Sadece bağımsız çalışan sinir grubunun pasifize olması durumunda farelerin hareket kabiliyetlerinde anormallikler tespit edildi. Bu sonuç bağımsız sinir gruplarının vücutta ne ölçüde fonksiyonel işlerlik oluşturduğu hususunda bilgiler sunuyor olsa da çalışmanın baş araştırmacısı Profesör Gordon Arbuthnott, bu husustan tam anlamıyla ikna olmamış. Kendisi sadece bir bölgedeki sinir hücrelerin aktivitesinin hareket davranışını kontrol edebileceği yönündeki bulguların gerçekte birçok soruyu da beraberinde getireceğini düşünüyor. Bu çalışma Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü ve Tsukuba Uluslararası Bütünleşik Uyku Tıbbı Enstitüsü'nden araştırmacılar tarafından yürütülmüştür. - Violeta G. Lopez-Huerta, Yoko Nakano, Johannes Bausenwein et al. The neostriatum: two entities, one structure? Brain Structure and Function (2015)


Bilim insanları geçtiğimiz günlerde Nature'da yayınladıkları çalışmada laboratuvar farelerinin beyninin tat alma bölgesine yaptıkları müdahaleler ile acı tatları tatlı, tatlıları ise acı gibi algılamalarını sağladılar. Ayrıca tatları ayırt etmenin doğuştan gelen bir özellik olduğunu da aydınlattılar. Bu çalışma bilindiğinin aksine damak tadı farklılıklarının sadece çevresel bir adaptasyon olduğu ve değiştirilebilir olduğunu da gösteriyor. Çalışmanın baş araştırmacısı olan Dr. Zuker, hepimizin tat alma duyusu her ne kadar dilimizdeki algılayıcılar ile başlıyor olsa bile beynimizin aldığımız gıdaların tadı tanımlamada son karar verici mekanizma olduğunu belirtiyor. Dr. Zuker'in laboratuvarlarında araştırmacılar uzun yıllardır test alma işleminin dilden başlayıp beyine kadar olan süreçlerinde yaşananları inceliyorlar. Bu incelemelerde farklı testlerin beynin korteks bölgesinde farklı bölgelerdeki sinirleri aktive ettiğini aydınlatarak, beynin tat alma bölgesinin haritasını ortaya çıkardılar. Dr. Zuker laboratuvarlarında araştırmacı olan Dr. Peng, yeni gelişen optogenetik tekniklerini kullanarak lazer ışınları ile farelere herhangi bir tatlı veya acı gıda vermeden tatlı ve acı tatları algılayan sinirlerini aktivite etmeyi başardı. Dr. Peng bu çalışmada amaçlarının beynin gerçekten tatlı ve acıyı algılayan bir bölgesinin olup olmadığını bununla birlikte eğer gerçekten böyle bir bölge varsa bu bölgelerin pasifize edilmesi ile bu tatların algılanmasını engellenebilir olup olmadığını aydınlatmak olduğunu belirtiyor. Bu amaca ulaşabilmek için farelere gerçek tatlı veya acı gıda vermeden beynin tat alma bölgesindeki sinirleri lazer ışığı ile aktive ederek farelerin kendilerine verilen saf suyu acı veya tatlı olarak algılatmaya çalıştılar. Çalışmada görev alan araştırmacılar beynin tatlı veya acıyı algılayan bölgelerini bloke ederek farelerin tatlı veya acı tatları algılayamadığını gözlemlediler. Göz kamaştırıcı çalışmada ise farelerin tatlı tatları algılayan bölgesindeki sinirler lazer ışığı ile aktive edilerek farelere verilen suyun fareler tarafından tatlı olarak algılandığı, farelere verilen aynı suyun beynin acı tatları algılayan bölgedeki sinirleri lazer ışıkları ile aktive ettiklerinde ise acı olarak algıladıklarını gözlemlediler. Dr. Peng bu sonucun beynin tatları algılamada ve bu tatlara göre davranış geliştirmede ana etken olduğunu ortaya koyduğunu belirtiyor. Ayrıca çalışmada daha önce hiç bir tatlı veya acı tadı tatmamış farelere lazer ışınları ile beynin tatlı ve acı tatları algılama bölgelerinde yaptıkları müdahalede normal fareler ile aynı davranışları gösterdikleri bunun tat alma bölgelerinin beyinde sonradan tecrübe ile öğrenilerek değil doğuştan gelen bir özellik olduğunu da aydınlatmış oldular. Projelenen son deney düzeneğinde ise deney farelerinin acı gıdaları tatlı, tatlı gıdalara da acımış gibi davranış geliştirmelerini sağlayan araştırmacılar, ayrıca bu tatlara karşı farelerin gösterdiği davranışları aynısı hiç bir gıda kullanmadan sadece lazer ışıkları ile beynin tat alma bölgesine yaptıkları müdahale ile sağladılar. Bu sonuçlar kültürlerin oluşturduğu damak tadının bir adaptasyondan ibaret olduğu ve bireylerin uzun süren adaptasyonlar sonrası damak tatlarını değiştirebileceği yönündeki düşünceleri de destekliyor. - Yueqing Peng, Sarah Gillis-Smith, Hao Jin, Dimitri Trankner, Nicholas J. P. Ryba, Charles S. Zuker. Sweet and bitter taste in the brain of awake behaving animals. Nature, 2015; DOI: 1038/nature15763 - Sciencedaily


Bilim insanları beyindeki zeka ile ilişkili genleri ilk kez aydınlattılar. Yüzlerce genden oluşan M1, M3 adı verilen iki gen kümesinin bilişsel fonksiyonlar, hafıza, dikkat, bilgi işleme hızı ve nedenselleme özelliklerinde rol aldığı düşünülüyor. M1, M3 gen kümelerini aydınlatan araştırmacılar bu kümelerin genlerin bağlantılı fonksiyonlar arasındaki geçişlerde kontrol görevi üstlendiğini düşünüyor. Eğer bu düşünceler doğrulanırsa yakın bir gelecekte bilişsel fonksiyonlarımız üzerinden değişiklikler yapabileceğimiz düşünülüyor. Araştırmacılar genlerin zeka ve bilişsel fonksiyonlar üzerinde etkisinin olduğunun bilindiğini ama hangi genlerin bu fonksiyonları kontrol ettiği su ana kadar aydınlatılamadığını belirtiyorlar. Araştırmalarda tedavi görmekte olan epilepsi ve bilişsel fonksiyon kaybı hastaların beyni ile zeka testlerinden geçmiş sağlıklı bireylerin beyinlerindeki gen taramaların karşılaştırılmış. Sonuç olarak sağlıklı bireylerin beyinlerindeki bazı genlerde görülen mutasyonların bireylerin bilişsel fonksiyon bozukluğu oluşturduğu tespit edilmiş. Bu kadar karmaşık bir işlem içinde bilgisayar programlarından yararlanarak yüzlerce gen arasından hangi genlerin hem hafıza gibi bilişsel işlemlerde hem de epilepsi gibi bilişsel fonksiyon bozukluklarında etkili olduğu aydınlatılmaya çalışılmış. Nature Neuroscience dergisinde yayınlanan bu çalışma halen büyük fotoğrafın küçük bir parçasını içermekte. Yapılacak ileri araştırmalarda bilişsel fonksiyon bozukluğu yaşayan hastaların sorununa çözüm olunabilineceği hatta zeka ve hafıza gibi bir takım beyin fonksiyonlarında iyileştirmelerde yapabileceğimiz öngörülüyor.


İntiharın önlenmesinin beyin çalışmalarının bir alanı olmadığı, sadece duyguların ilgili olduğu bir süreç olarak düşünülürdü. Sinirbilimlerindeki son gelişmeler gösteriyor ki duyguları beyinde belli bölgeler kontrol etmektedir. Beynin ön lobu özellikle sağ ön lobu sosyal bilinç, duygu ve ilişkili sinirlerin bulunduğu yerdir. Bununla birlikte ventral medial frontal bölgesi; duygulara bağlı olarak oluşan davranışlardan sorumlu sinirlerin bulunduğu limbik yapılar ve amigdala bölgesi ile bağlantısı olması nedeni ile duyguların kontrolünde beyinde önemli yerlerden birini oluşturmaktadır. Sosyal bilincin oluşturduğu davranışları belirlemek gerçekten çok zordur. Fakat günümüzde nöropsikoloji ve nörogörüntüleme sistemlerindeki hızlı gelişmeler ile bu konuda önemli mesafeler katledildi. İntihar davranışını içeren beyin bölgelerinin görüldüğü beyinleri 'İntihara eğilimli Beyin' olarak adlandırabiliriz. Bununla birlikte günümüzdeki intihar ile ilgili edinilen nöropsikoloji ve bilişsel psikoloji bilgileri ile beyindeki bu bölgelerin intihar düşüncesinin ve davranışının ozellikle sosyal bilinçten ayrılma sürecinde bireylerde oluşan davranış ifadeleri üzerindeki rolü hakkında bilgiler sunmaktadır. Son bulgular ile açıkça söylenebilir ki beyin parçacıkları intihara giden süreçte önemli rol oynamaktadır. Araştırmalar beynin fonksiyon bozukluğunun veya çeşitli fizyolojik hastalıkların intihar davranışına eğilim açısından ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Normal bireylere göre şeker hastası veya kanser hastalarının intihar eğilimlerinin 2 kat arttığı, çevresel sinir sistemi hastalarında ise bu oranın 5 katına çıktığı, felç, sara gibi merkezi sinir hastalarında ise bu oranın 5 kattan daha fazla olduğu rapor edilmiştir. Zihinsel hastalıkların koşulları bireylerde intihar eğilimlerin artması ile güçlü bir ilişki içindedir. Ayrıca hastalıkların yeri, fonksiyon bozukluğunun beyine yaklaşmasını artırıyor. Fakat bunlar intihar eğilimlerini tek başına açıklamıyor. Araştırmalarda bireysel karakter farklılıklarının intihar eğilimi üzerinde artırıcı etki yaptığı görülüyor. A) Yaşam ile ilgili her şeye aşırı hassasiyet gösteren özellikle negatif sonuçlara karşı son derece hassasiyeti olanlar, B) Sosyal ortamında problemlerini çözmede yetersiz kalmış, kapana düşme psikolojisinde olanlar, C) Umutsuzluk hislerinden bireyi uzaklaştıracak faktörlerin çevresinde yoksunluğu sonucu oluşan bilinçsel süreçler. Bu karakteristik özellikleri gösterenler için intihar eğilimlerinin yüksek olduğu bilinse de nöronal seviyede olanlar hakkında bilgiler halen yetersiz. Hayat koşullarının değişimine karşı hassasiyet gösterenlerin genel olarak çok değişmez bir bilinç geliştirdikleri ve stresli durumlarda intihar eğilimine girdikleri hipotezlense de, son bulgular depresyon halinde intihara sürüklenenlerin sürüklenmeyenlere göre farklılıklarının olduğu tüm nöropsikolojik testlerde olmasa da bir çoğunda belirlenmiş durumdadır. Çalışmalarda depresyon halindeki bireylerin intihar düşüncesine girme seviyesinde seçici dikkat algıları ile ilişkili olduğu gözlemlenmiştir. Bir başka çalışmada ise intihar girişiminde bulunanlar ile bulunmayanların seçici algılamalarında herhangi bir farklılık düzeyi rapor edilmemiştir. Bu hususun netliğe kavuşması için öyle görünüyor ki daha çok seçici algıların depresyon anında bireylerde intihar düşüncesi oluşturup oluşturmadığı yönünde çalışmaların yapılması gerekiyor. Bazı araştırmacılar özellikle ikinci karakteristik özelliklere sahip yani kapana kapılmış hissini taşıyanlar üzerinde duruyor. Bu bireylerde otobiyografik hafızanın problem çözme kabiliyetleri üzerinde noksanlık oluşturduğu yönünde bulgulara ulaşılıyor. Bu çalışmalar gösteriyor ki otobiyografik hafızanın bir başka söyleyişle beynin ön lobunun bireyi intihara götüren bilgilerin hafızadan geri çağrılmasında önemli rol oynamaktadır. Üçüncü karakteristiğe sahip bireyler içinse özellikle bilinçsel çalışmalarda yeni araştırma stratejileri kullanılıyor. Bu çalışmalarda bireylerin hayat akışı ekseninde pozitif olarak görebilecek gelişmelerden yoksun olmayı düşünmesi ile gerçekleşecek daha negatif gelişmelere de önem vermemesi sonucu derin bir umutsuzluk girdabına girmesi gözlemleniyor. Ayrıca bu karakteristikteki bireylerin beyinlerinin ön loblarındaki kan akışının normal insanlara göre yükseldiği de rapor edilmiş. Sonuç olarak bu 3 psikolojik karakter grubuna ait olan insanların nörofizyolojik fonksiyonlarının algı, hafıza ve hayat akışı ile ilgili olduğu görülüyor. Nörobiyolojideki son gelişmeler intiharın da içinde olduğu davranışsal hareketlerin, sosyal bilinç süreçlerinden ayrımına bilinçsel ve nörofizyolojik seviyede önemli açıklamalar getiriyor. Sosyal bilinç elementleri beyinde frontal ve temporal loblarda hipokampus ile ilişkili serotonin ve nöroadrenalin gibi mesaj iletici sistemler aracılığı düzenlenmektedir. Sosyal etkenlerin hassasiyeti intihar teşebbüsüne şiddet nedenleriyle girişenlerde bu dürtünün aktif olmasında son derece ilişkili olduğu rapor edilmiştir. İkinci bilinçsel bileşen ise intihar davranışı sergileyenlerin problem çözmeyi sürdürebilmeleri hususunda beyinde prefrontal lobda amigdala ile bağlantılı olan ve dopamin gibi moleküllerin salınımı ile düzenlenen süreçtir. İntihar davranışı bireyin geçmiş ve gelecek arasındaki bir kavşakta kaldığında gerçekleşir. Beynin ön lobu hislerin, beklentilerin, uyanık kalmanın, hafızanın işlevlilik görmesinde ve planlı işlerin davranış haline dönüşmesinden sorumludur. Ayrıca beyindeki bu bölge bilinçsel işlemlerin sürdürülmesinde rol alır. Gelişen nörogörüntüleme sistemleri ile intihar eğilimindeki bireylerin ön loblarında bulunan serotonin molekülünün, algılayıcılarına bağlanma oranında önemli miktarda azalma görüldüğü ve bunu bireyleri umutsuzluğa ve davranışsal baskılamalara ittiği rapor edilmiş. Beyindeki fonksiyon bozukluklarında da buna benzer bulgulara rastlanılmış. Bu bulgu şu hipotezi oluşturuyor; endişe halinden kaçış mekanizmalarının yoğun uyarıcılar tarafından işlevsiz hale getirile bilineceğini ve bu durumun bireylerde umutsuzluk bağlamında agresif hareketler oluşturup intihara kadar sürükleyebilecektir. Bu hipotez serotonine bağlı olarak oluşan fonksiyon bozukluklarının doğurduğu intihar vakalarına da bir cevap olabilir. Beyindeki serotonin algılayıcı sistemleri için bu hipotez son on yılda düşünülmesine rağmen, dopaminin beyinde oluşturduğu mutluluk etkisinin tersine faaliyet gösteren serotoninin agresif hallerin kontrolünde olumsuz etki yaptığını söyleyebiliriz. Bu bulgular intihar davranışlarının beyinde sosyal bilinç bölgelerindeki anormallikler ile ilişkili olduğuna olan kanıtları artırıyor. Ayrıca bu kanıtlara sosyal bilinç sistemlerinin doğurduğu davranışsal ifadelerden de ulaşılabilir. Şu ana kadar elde edilen bulgular intihar sürecinde nörobiyolojik moleküllerin, nöropsikolojik etkileri kapsamında elde edilmiştir. Örneğin, dikkat seviyesi nöroadrenallerin salınması ile ilgilidir herhangi bir ilaç serotonin algılayıcılarını etkilediğinde hafıza ve öğrenme ile ilgili nöropsikolojik testlerde bireyin performansını seçici olarak etkilediği belirlenmiş. Başka tip serotonin algılayıcıları için bunun tam tersi söz konusu olabiliyor. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar gösteriyor ki hipokampus bölgesindeki serotonin algılayıcılarının birbirileri olan dengesi sosyal streslerin yönetilmesinde önemli rol oynamaktadır. İntihara eğilimli beyni aydınlatabilmek için ileri çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. İntihar eğiliminin açıklanması için basit tezler kurulmasına rağmen, beynin sorumlu bölgelerinde ağların karmaşıklığı işin aydınlatılmasını bir hayli zorlaştırıyor. - Heeringen, C. Van. Understanding the Suicidal Brain. The British Journal of Psychiatry 183.4 (2003): 282-84. - Audenaert, K., Goethals, I.,Van Laere, K., et al (2002) SPECT neuropsychological activation procedure with the Verbal Fluency Test in attempted suicide patients. Nuclear Medicine Communications, 23, 907-916. - Stuss,D.T.,Gallup,G.&Alexander,M.P.(2001)The frontal lobes are necessary for 'theory of mind'. Brain, 124, 279-286. - Williams, J. M. G. & Pollock, L. (2001) Psychological aspects of the suicidal process. In Understanding Suicidal Behaviour: The Suicidal Process Approach to Research, Treatment and Prevention , pp. 76-94. Chichester: John Wiley. Bir yerde okuduğum kadarıyla insanda beyin ölümü gerçekleştikten sonra etrafındaki sesleri algılayabiliyor ve hayatında yaşadığı kalıcı olan hatıraları hatırlayabiliyor.Bu yüzden insanda beyin ölümü gerçekleştikten sonra bu olaylar yaşanabilir.


Kıymetli okuyucularım bu yazı ile birlikte Bilim.org'taki köşemde 100. yazıma ulaşmış oluyorum. Kutlu olsun! Bu vesile ile 2012 yılında gönüllü olarak katıldığım ve o yıldan bu yana gönüllü olarak katkı sağladığım bilim.org'taki yazı hayatımda önemsediğim çalışmalarımı bu yazıda panoramik olarak sizinle paylaşıp birazda arka plandaki detaylardan bahsetmeye çalışacağım. Öncelikle her şeyin başladığı 2010'lu yıllara dönelim. Heyecanlı bir o kadar tecrübesiz bir moleküler biyoloji ve genetik lisans öğrencisi olarak yeni şeyler öğrenme açlığı içinde tutuşurken yavaştan da ülkedeki araştırma olanaklarının kısıtlığının gerçeği ile de yüzleşmeye başlamıştım. Bir laboratuvara girip aktif çalışmalar yapıp bilgi inşa etme teorikte kulağa en mantıklı gelen yöntem olsa da pratikte ülkemizde bunu tam anlamıyla gerçekleştirebilmek hem araştırma bütçelerinin kısıtlığı, hem de yeteri donanımda laboratuvarlara sahip olan hocaların azlığı nedeniyle oldukça güçtü. Böyle bir ortamda gerçekten hem yeterli bilgiye ulaşıp hem de kendini güncel tutmanın en iyi yöntemi literatürü, dünya bilim medyasını takip edip ilgi alanlarınla ilgili neler olup bittiği konusunda bilgi toplamaktı. Yalnız bu bilgi toplama süreçlerinde eksik kalan bir şeyler vardı. O da hepimizin kulağına daha eğitim hayatımızın erken aşamalarından itibaren küpe olan bilgi paylaştıkça çoğalır, bir bilgiyi en iyi öğrenmenin yolu onu en basit şekilde ifade edebilme yeteneğini kazanmaktır düsturlarıydı. Bu düsturlar beni lisans hayati ile birlikte araştırıp öğrendiklerimi yazıp paylaşma düşüncesine itti. İlk amatör yazılarımı açık ve tamamen gönüllü yazarlık olanağı veren genbilim platformu üzerinde yapmaya başladım. Genbilim platformunun güzel bir tarafı vardı. Haftanın yazısını seçip ön plana çıkarıyor ve o yazara platformlarında sanal olarak haftanın yazarı madalyası veriyorlardı. 2010'lu yılların başı ile birlikte tüm dünyada olduğu gibi ülkemizi de Nanobilim ve Nanoteknoloji rüzgarı kasıp kavuruyordu. Fakat halen insanlar Nanobilim ve Nanoteknolojinin tam olarak ne olduğu konusunda yeterli bilgiye sahip değildi. O dönem Fizik Mühendisliğinde eğitimime devam ediyordum doğal olarak bu konuda çok yetkin hocaların sofrasından bilgiler topluyordum. Bu bilgilerden oluşan Nanobilim ve Nanoteknoloji ile ilgili bir yazıyı genbilim platformunda yayımladım. Doğrusu yazı bana göre çok amatörce yazılmış bir yazıydı fakat gelin görün ki genbilim yönetimi tarafından haftanın yazısı beni de haftanın yazarı seçmişlerdi. Takdir edersiniz ki liseden yeni mezun olmuş üniversiteye ilk adımlarını atan bilim meraklısı bir genç için ulusal yayın yapan bir platformda haftanın yazarı seçilmek beni yazılar yazma konusunda son derece motive edip gaza getirmişti. Olurda bu yazıyı o dönem genbilim yönetiminde olan birileri okursa buradan kendilerine teşekkürlerimi iletiyorum. Sonrasında farklı üniversitelerden arkadaşlar ile gönüllü olarak çeşitli platformlarda yazılar yayımladık. Zaman içerisinde Türkiye'de amatör, gönüllü veya profesyonel bilim sitelerini veya bloglarını yönetenlerin kişisel hesaplar içerisinde samimi olmayan tutumları olduğuna da şahit oldum. Kendimi oldukça bu entrikalardan uzak tutmaya çalıştım. Benim amacım belki akıllıca görünmeyecek ama bu işi parasallaştırmak, yayımcılık üzerinde profesyonel olarak gelir sağlamak veya isim yapıp kendimi popülerleştirmek hiç olmadı. Amacım sadece ilgi duyduğum konularda elde ettiğim bilgiler ile ilgili yazılar yazarak üretmek ve bilgimi pekiştirmekti. Tamamen gönüllülük esasıyla bir hobi gibi keyifle kaleme aldığım yazılar eğer okuyucuların da dikkatini çekip bilgi katıp keyif verdiyse ne mutlu! Bunu yanı sıra bilim.org bilgiye ulaşmak adına çeşitli bağlantılar geliştirmeme de vesile oluyordu. Bu on yıllık süreçte yayımladığım her haberin her yazının özel bir yeri vardır ama yayıma hazırlarken bana en fazla keyif veren yazılar yetkin bilim insanları ile yaptığım söyleşiler oldu. Zaten bilim.org'taki yazı hayatıma da bir söyleşi ile başlamışım. İlk söyleşimi 2010 yıllar ile birlikte popülerliği artan Nanobilim ve Nanoteknoloji alanında ülkemizdeki çalışmaları ve eksilikleri ele aldığımız değerli hocalarım Mustafa Özgür Güler ve Ayşe Begüm Tekinay ile gerçekleştirdim. Bu söyleşiyle hem bu alanlar ile ilgili merakımı ve farkındalığımı arttırdım hem de bu vesile ile Bilkent Üniversitesinde bu alanda çalışmalar yapan hocalarım ile bir ağ oluşturmuş oldum. Lisans dönemimin üçüncü senesiyle birlikte ilk kez yurtdışında staj yapma ve ABD'deki araştırma ortamını soluklama fırsatını bulmuştum. Boston'a gitmişken adını çeşitli vesileler ile sürekli duyduğumuz ABD'de çok önemli buluşlara ve çalışmalara imza atmış Mehmet Toner hocamızla bir söyleşi yapma isteğimi kendisine ilettim. Kendisi sağ olsun beni kırmadı ve yoğun vaktinden bize zaman ayırdı. Ortaya gerçekten benim kaydını defalarca dinleyip yazısını defalarca okuduğum hem Türkiye'deki araştırma kültürünün nasıl gelişebileceğini konuştuğumuz hem de dönemin popüler bilim çalışmaları hakkında detaylı fikirler sunan gerçekten başlığında da olduğu gibi bakış açısı değiştirecek bir söyleşi oldu. 2012 yılında yaptığım son söyleşi ABD'de merceksiz görüntüleme sistemleri üzerinde çok ses getiren çalışmalara imza atan Aydoğan Özcan hocamızla internet bağlantısı üzerinden oldu. Benim çok bilgim olmadığı bu araştırma sahasında yapılan araştırmaların nasıl teknolojiye dönüştürülüp endüstrileştiğini öğrenip ufkumu açması adına çok faydalı söyleşi olmuştu. 2013 yılı ile beraber doktora çalışmalarımı yapmak üzere Japonya'ya taşındım. Doktora programımın ilk senesinde uygulanabilir teknolojiler konulu bir seminer dersimiz vardı. O dersimize doktorasını dünyanın en iyi teknik üniversitesi olarak gösterilen Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde yeni almış çok çalışkan, beynini fikirler ve projeler ile doldurmuş gözünde bilginin heyecanı parlayan Ken Endo hocamız misafir konuşmacı olarak katılmıştı. Özellikle gelişmemiş ülkelere pratik teknolojiler üretmekle beraber robotik protezlerin geliştirilmesi konusunda çok aktif bir şekilde çabalıyordu. Böyle bir beyni bulmuşken biraz daha bu konular ile ilgili sorgulama yapmasaydım olmazdı. Seminer sonrası Ken Endo'ya hemen söyleşi teklifinde bulundum. Sağ olsun kabul etti ve bu değerli söyleşi ortaya çıktı. Tsukuba Üniversitesi, Japonya'da doktoramın ilk yılları ile birlikte yavaştan Nanobilim ve Biyoteknoloji ile birlikte çağımızın en ilgi çekici araştırma alanlarından olan sinir ve beyin araştırmaları üzerine de okumalar yapmaya başlamıştım. Tam da böyle bir dönemde sonradan Japonya bilimler akademisinde önemli bir üne sahip olduğunu öğrendiğim, 80'li yıllardan bu yana gün yüzüne çıkarılmamış; protein, enzim ve genleri araştırma üzerine çalışmalar yapıp, önemli moleküllerin aydınlatılmasına imza atan Masashi Yanagisawa hocamızın 25 yıla yakın ABD'de sürdürdüğü araştırmalarını Japon hükumetinin kendisine sağladığı büyük bütçeler ile Japonya'da sürdürme kararı aldığını ve bu kapsam da Tsukuba Üniversitesinde uykunun temel nörobiyolosini moleküler düzeyde araştıran bir Uyku tıbbı enstitüsü açtıklarını öğrendim. Büyük bir heyecanla hem Tsukuba da yeni kurulan bu enstitülü hakkında hem de Masashi Yanagisawa hocamızın başardıklarını tecrübelerini bizatihi kendisinden dinlemek üzere kendisiyle bilim.org için bir söyleşi yapma arzumu bir email ile kendisine iletim. Sağ olsun hemen emailime dönüş yaptı ve uygun bir vakit için sözleştik. Son derece önemli bir isimle söyleşiye hazırlıksız gidemezdim ufak bir internet araması yapıp kendisi hakkında bilgiler toplayıp söyleşi için sorular hazırladım. Söyleşi günü notlarıma da bağlı kalarak hazırladığım sorular sanırım Masashi Yanagisawa hocaya biz bu işi çok profesyonelce yapıyoruz izlemini vermiş olsa gerek ki kendisi içtenlik ve ciddiyetle tüm sorularımı cevaplayıp önemli detaylar verdi. Ben söyleşiden çok zevk almıştım. Kaydı bir an önce çözümleyip yazılı hale getirmek için sabırsızlanıyordum. Söyleşi sonrası gündüzlü geceli iki gün çalışıp söyleşi yayıma hazır hale getirmiştim. Onay için kendisine tekrar email attığımda ben bu söyleşinin bir kaç ay sonra ancak yayımlanabileceğini düşünüyordum siz ise bir kaç gün içinde hazır hale getirdiniz. Çok çalışkan bir ekibiniz olsa gerek diye dönüş yapmıştı. Bilseydi bu söyleşiyi tek başıma hazırladığımı kim bilir neler düşünürdü. Bu söyleşi ile hem sinirbilim dünyasını hem de uyku araştırmaları dünyasını yakinen tanıma fırsatını elde etmiş üstüne bu alanda çok önemli isimler ile bağlantı geliştirebilmiştim. Masahi Yanagisawa ile yaptığım söyleşi sonrası doktoramı sinirbilimleri ve uyku nörobiyolojisi üzerine yapma konusunda karara vardım. Doktoramı yine Masashi hoca'nın Tsukuba'daki uyku tıbbı enstitüsündeki bir grupta sürdürüyordum. Doktora programım gereği ilk yıl kısa bir süreliğine Japonya içi başka bir laboratuvarda bir süre geçirmem gerekiyordu. Tsukuba'da çalıştığım hoca bana Japonya'nın güneyinde bulunan Okinawa adasında Amerikan ve Japon hükümetinin ciddi bütçeler harcayıp kurduğu genç fakat son derece fütüristtik bir o kadar heyecan verici bir enstitü olan Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsünde bu süreyi geçirip geçirmeyeceğimi sordu. Hemen bir çırpıda OIST'i araştırıp bilgiler edindikten sonra bu fikri kabul ettim. Oraya ilk vardığım da gerçekten bu dünyanın dışına çıkmış gibi hissettim pasifik okyanusunda tropik bir adada uzay mekiği gibi çok fütüristtik yapılar ile kurulmuş son derece lüks diyebileceğimiz olanakları olan bir ortamda kendimi buldum. İskoç olan Gordon Arbuthnott uzun yıllar beyinde hareket sistemlerinin kontrolü üzerine yaptığı kariyerini hem sükunet içerisinde yaşabileceği hem de Amerikan-Japon ortak sermayesi ile kurulmuş bu sıra dışı enstitüde araştırmalarını sürdürmek için OIST'de bulunuyordu. Yaklaşık bir ay süre Gordon Arbuthnott'un laboratuvarlarında çalışmalar yaptım. Oradaki süremin sonlarına doğru uzun yılların tecrübesi olan Gordon hocadan daha fazla öğrenebilir miyim düşüncesi ile bu söyleşiyi yapma isteğinde bulundum. Sağ olsun kendisi beni kırmadı. 2017 yılı ile birlikte doktoramın son yıllarına gelmiş yine doktora programım gereği bir süre Japonya dışında bir yerde çalışmalara katılmam gerekiyordu. Tsukuba'da çalıştığım hocamın da hocası olan Clifford Saper ekibi ile çalışmalar yapabileceğimi duyunca doğrusu çok heyecanlanmıştım. Clifford Saper uyku araştırmaları dünyasına girdiğimden bu yana ismini defalarca duyduğum, çalışmalarını defalarca okuduğum bir isimdi. 30 yıla aşkın süredir beynin uyku ve uyanıklık mekanizmalarını aydınlatmaya yönelik çalışmalar yapan Clifford Saper bu alanın öncü ve duayen isimlerinden biridir. Harvard'da 2017 yılında yaklaşık 3 ay çalışmalarına katıldım. Süremin sonunda kendisi ile bir söyleşi gerçekleştirme isteğimi ilettim. Sağ olsun kabul etti ve ofisinde 1 saate aşkın bana tecrübelerinden, çalışmalarından ve uyku araştırmaların geleceği hakkında bilgiler sunduğu benim de çok faydalandığım bu söyleşi ortaya çıkmış oldu. Doktoramın son yılı Masashi Yanagisawa hocanın yaptığı önemli buluşların perde arkasındaki isimlerden biri olan Takeshi Sakurai hakkında yıllar içerisinde daha fazla bilgi toplamış ve aynı enstitüde aynı katta çalıştığımız için kendisini yakinen de gözlemleme fırsatını bulmuştum. Gerçekten sıra dışı bir araştırmacı portresi karşımda duruyordu. Bu fırsatı geri tepemezdim hemen kendisine söyleşi yapma isteğimi ilettim. Hem yaptığı çalışmalar hem de kendisinin tecrübelerini öğrendiğim bu söyleşiye hayat vermiş olduk. Bilim.org'daki köşemde yazarken hem öğrendiğim hem keyif aldığım katkılarım arasında hazırlamış olduğum özel yazılarda yer almaktadır. Bilim.org'taki köşemde ilk yıllarda daha çok dünyaca önemli bilim medyalarında çıkmış geleceğe yön verebilecek, yeni çağın doğuşuna vesile olabilecek gelişmelerin çevirisini yaparken sonraki yıllarda yine bu medyalarda okuduğum önemli gelişmelerden elde ettiğim bilgileri derleyen yazılar hazırladım. Bunu yanı sıra katıldığım etkinliklerde elde ettiğim notlar ve izlenimleri derleyip keyifle yazdığım yazılarda bulunmaktadır. Ayrıca, doktora araştırmalarımda yayımladığımız makaleleri de bu yazılarda ele aldım. Hazırladığım onlarca yazı arasında ön plana çıkarmak istediğim yazıları seçmek kolay olmadı. - Bitmeyen Bataryalı Bilgisayarlar Her şeyi Değiştirecek (2012) - Bilkent Moleküler Biyoloji ve Genetikte Yeni Ufuklar Konferansı'ndaydık (2012) - Çok Küçükteki Büyük Potansiyel (2012) - Moleküler Biyoloji Teknikleri (2013) - Prof. Dr. Akiyoshi Fukamizu ve Tsukuba Hipertansiyonik Fareleri (2013) - İnsan Beyni Projeleri: Beynin gizemi yakın bir gelecekte çözülüyor mu? (2013) - Çağımızı etkileyen adam: Shinya Yamanaka (2014) - Dolly ilk başarılı klonun arkasındaki isim: Ian Wilmut (2014) - Diyabet; Şeker hastalığının arkasındaki bulmaca (2014) - Uykumuza ne oldu? (2014) - Korku ve Beyin (2014) - Nature'dan Harakiri'ye tarihe şahitlik etmek (2014) - Beynin intiharı: İntihar edenin beyninde neler oluyor? (2014) - 21. Yüzyılın Genetik Mucizesi: CRISPR (2015) - Yaklaşmakta olan yeni çağ: Sentetik Biyoloji (2015) - Uyku süremiz genetik miras mı? (2015) - Nobel yolundaki biyolojik saati anlamak (2017) - Gelişimsel nörobiyolojiye eşsiz bir adada yolculuk (2018) - Uykusuzluk tedavisine yeni bir yaklaşım (2018) - Leptomeninksler: Uyku oluşturucu Prostaglandin D2'nun beyindeki ana kaynağı (2018) - Nucleus accumbens'ın uyku oluşturucu fonksiyonun moleküler temeli aydınlatıldı (2019) - Sosyal yenilgi stresinin uyku üzerindeki etkilerini inceleyen yeni bir model tanıtıldı (2019) - Japonya ve depremler: Felakete nasıl hazırlanıyorlar? (2020) - Koronavirüsler: Vahşi Yaşamdan İnsanlığa (2020) - Moderna COVID-19 Aşısı Sürecinde Yaşadıklarım (2021) Son süreçte doktora sonrası çalışmalarımda katıldığım, özelde uyku tıbbı genelde de beyin araştırmaları ile ilgili seminerlerde ve yaptığımız bilimsel tartışmalarda elde ettiğim bilgilerle hazırladığım Ensefalon serilerini kaleme aldım. - Ensefalon 1: Hormonlar, Uyku ve Uyku Bozuklukları (2022) - Ensefalon 2: Uyku Apnesi ve Gelecekteki Tedavisi (2022) - Ensefalon 3: Ruhsal Bozukluklar, Baş Ağrıları ve Uyku (2022) - Ensefalon 4: Kronik ve Akut Ağrılar (2022) - Ensefalon 5: Virüsler ve Beyin (2022) - Ensefalon 6: Kadın ve Uyku (2022) Haberler bilim.org'ta aynı yazılar gibi hazırlarken hem öğrendiğim hem de keyif aldığım kategorilerden biridir. Özellikle dünya çapında önemli bilim medyalarında çıkmış haberleri derlediğim bu kategoride ön plana çıkartmak istediğim haberleri seçmekte kolay olmadı. - Bakteriyel Kaynaklı Enfeksiyonlar İçin Önemli Buluş (2012) - Programlanabilir Nanopartiküller Kansere Karşı (2012) - Spor yapmak DNA'yı etkiliyor (2012) - Duygu ve Düşünce arasındaki bilinçsel etkileşim (2012) - Kadın beyninde erkek genleri bulundu (2012) - Organ mühendisliğine yeni ışıklar (2012) - Rüyaları okumak mümkün mü? (2012) - Kanser ve AIDS tedavisi için büyük umut ışığı (2013) - Deodorantlara gerçekten ihtiyacımız var mı? (2013) - Neden bazılarımız solak? (2014) - Uyanıklık süreniz uyku kalitenizi etkiliyor (2014) - Görme bozuklukları tarihe mi karışıyor? (2014) - İnanılanın aksine yaşlılık öğrenmeye engel değil mi? (2014) - Biyolojik saat ilk kez kontrol altına alındı (2015) - İnsanlarda diğer organizmalara ait 100'den fazla gen bulundu (2015) - Beyindeki zeka ile ilişkili gen bağlantıları ilk kez aydınlatıldı (2016) - Alzheimer hastalığında oluşan hafıza kaybını önleyici anahtar mekanizma keşfedildi (2016) - Uyku Kontrolü (2016) - CRISPR gen düzenleme tekniği ilk kez bir insan üzerinde uygulandı (2016) - Vücut yağlarının yakımını tetikleyen beyin hormonu aydınlatıldı (2017) - Kaşınan birini görünce neden kaşınıyoruz? (2017) - Nobel yolundaki biyolojik saati anlamak (2017) - Çinlilerden genetiği değiştirilmiş bebek hamlesi (2018) - COVID-19 salgını ve uykusuzluk (2020)


Bilkent Üniversitesi Genetik Topluluğu'nun 4. sünü düzenlediği Horizons in Molecular Biology and Genetics Moleküler Biyoloji ve Genetikte yeni ufuklar konferansını siz değerli Bilim.org takipçileri için izledik. 21-22 Nisan 2012 tarihlerinde düzenlenen konferansın birinci gününde bir birinden ilginç 5 konuşma dinledik. İlk konuşmayı ev sahibi olarak Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümünden Yrd.Doç. Dr. Ali Osman Güre yaptı. Dr. Güre konuşmasında, günümüzde internet üzerinden ulaşılabilen geniş ölçekteki gen ekspresyonu bilgileri yani sıra ilaç inceleme testleri sonuçlarını istatiksel olarak inceleyerek ekspresyon modelleri ve ilgili genlerin keşfinin sağlanabilineceğini bu sayede başta kanser olmak üzere birçok hastalık hakkında daha sağlıklı bilgilere ulaşabileceğimizden bahsetti. Ardından sahneyi Barselona Moleküler Biyoloji Enstitüsü'nden Prof. Dr. Joseph Villardell Trech aldı. Prof. Trench, sunumun da DNA`dan mRNA yazılımı sırasında gerçekleşen intron splicing olayının arkasındaki moleküler mekanizmalar hakkında bilgiler verdi. Ayrıca, yaptıkları araştırmalarda splicing mekanizmasını kontrol ederek bu mekanizmanın kanser v.b hastalıklar üzerindeki etkilerini bizlerle paylaştı. Sorduğum bir soru üzerine Prof. Trech, DNA`daki intronların çoğunun destek fonksiyonu gördüğü geri kalanlarının ise eğer bir fonksiyonu var ise splicing mekanizmalarında bir takım değişimler yaparak gözlemleyebileceğimizden bahsetti. Günün 3.konuşmasını Karolinska Enstitüsü Moleküler ve Hücre Biyolojisi Bölümünden Yrd. Doç. Dr. Johan Holmberg verdi. Dr. Helmberg'in konuşması, Chd5 olarak adlandırılan kromatin remodellerinin sinirsel farklılaşma ve tümör baskılama üzerindeki etkileri hakkında oldu. Birinci günün son konuşmasını Glasgow Üniversitesinden Dr. Helen Wheadon gerçekleştirdi. Dr. Wheadon myeloid tümör hücrelerinde kanser kök hücrelerinin belirlenmesi üzerine bilgilendirici bir konuşma yaptı. Konferansın ikinci gününde de bir birinden ilginç ve etkileyici 5 konuşma daha dinledik. İkinci günün ilk konuşması Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümünden Dr. Nesrin Özören'in, infilamasyona karşı etkili olan NLR proteinleri ve immünolojik tolerans hakkındaydı. Günün ikinci konuşmasını Southern Üniversitesi Moleküller Tıp ve Nöro-biyoloji bölümünden Doç. Dr. Asa Fex Svenningen verdi. Dr. Svenningen'nin konuşması sinir sistemlerinin yüzde 90`nını oluşturan glial hücresinin gelişiminden sorumlu iki protein olan adhezyon proteini ve neurotransmitter GABA`nın yardımcı etkileri üzerine oldu. Dr. Svenningen`den sonra sahneyi Doç. Dr. Eirikur Benediz Şizofrenin nöro-biyolojisi konulu sunumu ile aldı. Dr. Benediz, konuşması son zamanlarda şizofren ile ilişkisi olduğu belirlenen ilk gen olan ZNF804A üzerine yaptıkları etkileyici çalışmaları üzerine oldu. Günün dördüncü konuşmasında ise sahnede Nottingham Üniversitesi Biyofizik enstitüsünden Prof. Paul O`Shea vardı. Prof. O`Shea hücre zarındaki moleküler yoğunluğu ve kompleksliğin biyofizik yaklaşımlar ile daha net tanımlama çalışmalarını anlattı. Ayrıca, Prof. O`Shea`nın sunumunda bazı bilinen gerçeklerin bir yanılgı olduğunu da öğrenmiş olduk. Konferansın son konuşmasını aynı açılış konuşmasında olduğu gibi ev sahibi okuldan geldi. Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümünden Doç. Dr. İhsan Gürsel, başta kanser olmak üzere hastalıkların immünolojik tedavisini etkili bir iyileştirme yapan nükleik asit yüklü nano-taşıyıcılar üzerine bir konuşma verdi. Konferansın kapanış konuşmasını ise Bilkent Üniversitesi Genetik topluluğu başkanı Tülin Tatar arkadaşımız genel bir değerlendirme yaparak 'Horizons in molecular biology and genetics IV'ü noktalandırmış oldu. Konferans sürecinde belki de göze en çarpan özellikse gerek katılımcılardan gerekse organizasyon ekibinden her konuşma sonrası gelen yoğun ve güzel sorulardı. O kadar ki bu özellik konferansa yurt dışından katılıp konuşma veren seçkin bilimsel heyetinden takdirini ve beğenisini aldı. Program bunla da sınırlı değildi akşamları bilimsel heyet ve katılımcılar arasındaki iletişimi artırmak için çeşitli etkinliklerde düzenlendi. Öyle görünüyor ki Bilkent HMBG serisi takip edilmesi gereken etkinlikler arasında kendine çok güçlü bir yer buluyor. Serinin 5.sini şimdiden sabırsızlıkla bekliyoruz. Ayrıca bu güzel organizasyonu düzenleyen Bilkent Üniversitesi Genetik Topluluğu adına Başkan Tülin Tatar arkadaşımızla sizler için ayaküstü güzel bir söyleşi gerçekleştirdik. Sizleri bu söyleşimizle baş başa bırakıyorum. Öncelikle konferansımıza göstermiş olduğunuz ilgiden dolayı teşekkür ederim. Ben Tülin Tatar. Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü 3.sınıf öğrencisiyim. Aynı zamanda bu sene Bilkent Genetik Topluluğu başkanlığını yapmaktayım. Özetlemek gerekirse; Bilkent Genetik Topluluğu 2003 yılında kuruldu. O tarihten bu yana aktivitelerini sürdüren bir topluluğuz. Genel olarak Moleküler Biyoloji ve Genetik lisans öğrencilerine hitap ediyoruz. Aslında biz daha geniş bir kitleyi hedefliyoruz ama genel olarak MBG öğrencilerinin ilgisini çekiyor. Ne tarz etkinlikler yaptığımıza gelince aslında her tarz etkinlik yapıyoruz. Bilimin doğal olarak bilim insanlarının sadece dersler, seminerler ve kongrelerden ibaret olmadığını düşünüyoruz. Ama ilk amacımız tabi ki bu tarz konferanslar ile alanında yetkin Bilim insanları ile geleceğin bilim insanları adaylarını bir araya getirip onların birbirleriyle olan bilgi paylaşımını sağlamak birazda öğrencilerin ön yargılarını daha doğrusu bazı tabularını ve korkularını yıkabilmeyi hedefliyoruz. Çünkü ne yazık ki ülkemizde hocalar ve öğrenciler arasında otoriter bir sistem işlediği için bu aktiviteler ile bunları yıkabilmek daha sıcak ve samimi bir ortam oluşturmak istiyoruz. Bunun yanında topluluk üyelerimizle sosyal aktiviteler de yapıyoruz. Örnek vermek gerekirse, film geceleri, yemekler ve geziler düzenliyoruz. Bu etkinliklerimizin hem biraz daha topluluğumuzun amacına hizmet eden hem de üyelerimizin eğlenebileceği tarzda olmasını istiyoruz. Mesela bu seneki aktivitelerimizde biraz daha içeriğimizi genişlettik. Özellikle her hafta düzenli olarak yaptığımız Lunch Time seminerlerimiz var. Bu seminerlerimizde bölümümüzde yer alan yüksek lisans, doktora ve doktora sonrası araştırmacılardan projelerini sunmaları konusunda taleplerde bulunuyoruz. Bizleri kırmayıp çalıştıkları projeler konusunda bizlere konuşma veriyorlar. Ayrıca, gelecekte akademik anlamda karşılaşacağımız problemler hakkında bizleri bilgilendirip yönlendiriyorlar. Bu fikir ortaya ilk çıktığında ben yoktum ama yanlış hatırlamıyorsam ilki 2002 yılında düzenlendi. İkincisi ise Avrupa moleküler biyoloji organizasyonu destekli düzenlenen geniş çaplı bir program oldu. Sonrasında bir süre ara verildi. Bunun en önemli nedeni bir takım maddi imkansızlıklardı. Öğrenci konseyine bağlı bir topluluk olduğumuz için bütçemizi konsey vasıtasıyla sağlıyoruz ama maalesef buda yeterli ölçüde olamıyor. Açıkçası, Genetik bölümü olmamız açısından sponsor bulma noktasında biraz sıkıntılar yaşıyoruz. Çünkü, bu alanda çalışan zaten çok sayıda firmamız yok. Genelde distribütör firmalar mevcut. Onlarda öğrenci temelli etkinliklere çokta destek olmaya yanaşmıyorlar. Bu sebeplerden dolayı bir süre ara vermek durumunda kaldık. Oluşturduğumuz bu yeni ekibimizle tekrar bu organizasyonu hayata geçirmeye karar verdik. Bizim için ilk, HMBG içinse üçüncüsünü geçen yıl organize ettik. Tabi bizim ilk etkinliğimiz olması sebebi ile bazı tecrübesizlikler yaşadık. Evet, daha önceki yönetimler ile bilgi alış-verişimiz oluyor. Önceki başkanlarımızla sürekli iletişim halinde olmaya çalışıyoruz. Bürokratik işlemler konusunda sürekli yardımlarını alıyoruz. Onun haricinde yinede bir şeyi organize edebilme tecrübesi çok farklı. Biz bu sene bunu daha iyi anladık. Geçen sene bu eksiklerimizi daha iyi görebiliyor hale geldik. Bu bize önümüzdeki yıllarda düzenleyeceğimiz etkinlikleri daha bir güzelleştirme yönünde ışık oluyor. Bizim de bu sene amaçladığımız konulardan biride buydu. Öncelikle diğer üniversitelerin Biyoloji ve Genetik toplulukları ile iletişime geçmeye başladık. Şu anda Boğaziçi, ODTÜ ve Hacettepe ile biraz daha sıkı ilişkiler içerisindeyiz. Burada sizinle bir düşüncemizi de paylaşmak istiyorum; Farklı üniversitelerdeki bu kulüpler ve topluluklar ile bir ortak ağ kurmayı düşünüyoruz. Bu sayede etkinliklerimizin duyurulması çok daha rahat olacak ve çok geniş kitlelere ulaşabilecek. Ayrıca, bu ağ sayesinde sadece kongrelerde değil aynı zamanda sadece öğrencilerin toplanabileceği ve neler yapabileceğimizi tartışacağımız etkinliklerde düzenleyebiliriz. Hem daha samimi bir ortamda güzel ve ortak kararlar alabiliriz. Tülin, doğrusu bu fikriniz gerçekten ülkemiz adına bence geç kalınmış ve bir o kadarda önemli bir fikir. Zira gelişmiş ülkelerdeki durumlara baktığımızda çoktan kampüs sınırlarının tarih olduğunu ve farklı üniversitelerden öğrencilerin ortak çalışmalar yaptığını görebiliyoruz. Dilerim bir gün bu konuda ülkemizde de gıpta edilecek noktalara gelebiliriz. Ben vakit ayırdığın için çok teşekkür ederim. Bundan sonraki çalışmalarınız içinde başarılar dilerim.


Standford Üniversitesinden danışman profesör ve girişimci Jonathan Koomey 'in dünyaca ünlü bilim ve mühendislik okulu MIT'nin ünlü technology review dergisi için kaleme aldığı Bilgisayar eğilimlerinin gelişmesi ile her şeyin değişeceğini konu edinen bu güzel yazısını siz değerli bilimorg takipçileri için derledik. Keyifli okumalar!. Bilgisayarlar sadece ucuzlamıyor aynı zamanda her yerde sensörler ve nanodatalar sayesinde şarj edilebilir hale geliyor. Bilgisayar performansları her yıl iki katı artarak önemli bir gelişme gösteriyor. 1970'lerden bu yana da her yıl bir buçuk kat gelişim gösteriyor. Ayrıca, Bilgisayarlar da birçoğumuz tarafından fark edilemeyen batarya verimliliği de performans gibi bilgisayar çağında 1,5-2 kat gelişim göstermektedir. Her 1.5 yılda bir bilgisayarların enerji taşıması 2 kat faktörle artmakta. Diz üstü bilgisayarları ve cep telefonları varlığını adeta batarya verimliliğine borçludur. Bu gelişmeler batarya ile çalışan cihazların uzun süreli şarjlı halde kalmasına öncülük ediyor. Bu anlamda ileriye dönük en önemli etki bu cihazların her 1.5 yılda bir geliştirilerek daha az güç harcayıp uzun süreli şarjlı halde kalıyor olmasıdır. Sonuç olarak daha az enerji ile yoğun işlemler yapan cihazlar gerçek zamanlı mobil bilgi ve iletişim teknolojilerin gelişiminin de önünü açmış olacak. Ultra düşük enerji ile çalışan bilgisayarlar ile mümkün olunabilineceklere, Washington Üniversitesinden Joshua R. Smith'in keşf ettiği kablosuz batarya sensörleri örnek verilebilir. Bu sensörler televizyon ve radyo sinyallerinden yayılan enerjiyi toplayarak bilgisayarınıza iletebilir ve bu sayede çok düşük enerji ( ortalama 50 microwatt) ile bilgisayarınızı sürekli kullanabilirsiniz. Arka planda toplanabilecek enerji akışı, her hangi bir dış güç kaynağına ihtiyaç duymadan ortamdaki ışıktan sıcaklığa kadar genişleyen bir çerçevede enerji yayan her kaynaktan alınabilinir. Buda sürekli bilgi akışının kesintiye uğramamasını sağlayacaktır. MIT'de işletme profesörü olan Erik Brynjolfsson, mobil sensörleri sürekli bilgi akışını ve işlemleri sağlayacak nanodata lar olarak adlandırmaktadır. Ne kadar bu eğilim devam edebilir? 1985'de Dünyaca ünlü fizikçi Richard Feynman bataryalardaki verimliliğin en az 100 milyarda bir faktörle gelişebileceğini belirtti. Şu anki verilerde gösteriyor ki 1985-2009 yılları arasında bu gelişim yaklaşık 40 bin faktörle ilerleme gösterdi. Bu demek oluyor ki bu işin tam potansiyeline başlanılmıştır. Bunu daha net görebilmek için örneklemek gerekirse, 1991 yılının tam şarjlı bataryası ile günümüzde bir macbook air sadece 2.5 saniye çalışabilir. Benzer şekilde şu anda dünyanın en hızlı bilgisayarı olan Japon 10.5 petaflop fujitsu K, 12.7 megawatts gibi orta ölçekte bir şehre yetecek kadar enerji tüketmektedir. Fakat teoride, piller üzerindeki bu gelişim ile 20 yıl içerisinde sadece bir tost makinesi kadar enerji tüketecek hale gelecektir. Bu sayede bugünün diz üstü bilgisayarlarının yerini sonsuz güç çekebilen bilgisayarlar alacaktır. Burada göze çarpan gerçek, enerji verimliliğinin sağlanması için dikkatlerin daha çok silikon tabanlı cihazların enerji verimliliği sürücülerine odaklanmış olması ve veri transferi olarak adlandırılan sensörler tarafından çevresel enerjinin toplanıp kablosuz bağlantılar ile iletilmesi çalışmaları üzerinde yeteri düzeyde durulmamasıdır. Bilgi iletim hızı, iletişim frekansı hakkında seçilen tasarımlar mobil cihazların işlem yapılmadığı zamanlarda kendi gücünü azaltması elektrik kullanımı açısında önemli bir etkiye sahiptir. Fakat, sensör ve yeni bilgisayar trendlerinden tam anlamda faydalanabilmek için batarya verimliliğinde de ilerlemenin olması kaçınılmaz bir gerçektir. Uzun vadede enerji verimlilikli bilgisayar ile bilgilerin toplanıp analiz edilmesine ve daha iyi kararlar verilmesine kadar yeni bir bilgi akışı devrimi gerçekleşecektir. İnternet düşüncedir. anlayışı bu sayede tam anlamına kavuşacaktır. Az enerji tüketen cihazlar ile özellikle şirketler, hitap ettikleri kitle ile iletişimini ve bilgi akışını geliştirecektir. Bu sayede müşterisi ile etkin iletişim halinde olan endüstriyel kuruluşlar fazla üretim sorunlarını da çözebileceklerdir. Ayrıca, müşterilerden gelen etkin talepler değerlendirebilinecek ve hızlı çözümler sunulup yeni iş modelleri üretilebilinecektir. Bir başka nokta ise dünya ile etkileşimde daha sağlıklı bir yaklaşımla hareket etmeye yardımcı olacak ve bir takım varsayımları anında değiştirile bilinilmesi sağlanacaktır.


Beyindeki biyolojik saati yeniden kurabilme imkanı sağlayacak biyolojik yenileme tuşunun keşfi dönemsel hastalıkların tedavi edilmesinden, gece boyu çalışmadan kaynaklı sorunlara hatta uzun seyahatlerde gözlemlenen jet-lag probleminin çözümüne kadar önemli bir umut ışığı oluşturdu. Bu buluş Nature Neuroscience'da 2015 yılı Şubat ayı içerisinde yayımlandı. Araştırma ekibinden Dr. McMahon, beynin Suprachiasmatic Nucleus bölgesine fiber optikler ile gönderilen lazer ışınları sayesinde biyolojik saatlerden sorumlu sinirleri yapay olarak kontrol altına alabildiklerini ve bu sayede uyku ve uyanıklık döngüsü üzerinde yeni kurulumlar yapılabildiğini belirtti. Günümüze kadar nörobilimciler beynin SCN bölgesindeki nöronların aktivitesinin biyolojik saatin oluşumunu sağladığını biliyorlardı, fakat buradaki nöronların aktivitesinin değişmesinin biyolojik saat üzerindeki etkisi ise bilinmiyordu. Bu çalışma ile araştırmacılar yapay yollar ile beynin SCN bölgesindeki nöronları uyararak veya baskılayarak onların aktiviteleri üzerinde değişiklikler yapmayı başardılar. Bu değişikler sayesinde deney hayvanlarının biyolojik saatlerini yeniden kurdular. Çalışmanın tamamı deney fareleri üzerinden yürütüldü. Farelerin, geceleri uyanık olarak geçiren canlılar olması dışında biyolojik saatleri insanlarınkine benzer olduğu biliniyor. Araştırmacılar, bu çalışmada yeni bir teknik sayılan ve günümüz sinirbilimleri çalışmalarında yaygınca kullanılan optogenetik yöntemlerini kullandılar. Optogenetik tekniğinde ışığa duyarlı proteinleri genetik yöntemler ile hedeflenen sinir hücrelerinin yüzeyinde üretebiliyorsunuz. Bu sayede dışardan bu bölgeye belli dalga boylarındaki ışıkları uygulayarak sinirleri aktif veya pasif hale getirebiliyorsunuz. Yayının baş araştırmacısı olan doktora öğrencisi Jeff Jones, bu sayede ilk kez biyolojik saatlerden sorumlu nöronları kontrol altına aldıklarını belirtiyor. Projede genetik mühendisliği ile oluşturulmuş iki grup fare kullanıldı. Birinci grupta ışık uyarısı ile sinirlerin aktif olmasını sağlayan ışığa duyarlı proteinleri sinir hücrelerininin yüzeyinde üreten farelerden oluşurken, diğer grupta ise tam tersi ışık uyarısı ile sinirlerin aktivitelerini engelleyen ışığa duyarlı proteinler bu hücrelerin yüzeyinde üretildi. Araştıma ekibinden Dr. Tackenberg bu çalışmanın insanlar üzerinde de uygulanması için erken olduğunu belirtirken, Fakat optogenetik tekniği üzerinde son zamanlarda yapılan çalışmaların sayısındaki artışlar yakın bir gelecekte en azından bu tekniği terapi yöntemlerinde kullanılacağını düşünüyor. Ayrıca, kendisi halen bu buluşlarının dönemsel hastalıklar üzerinde olan etkisini fare modelleri üzerinde araştırıyor. Dr. McMahon ise beynin SCN bölgesindeki nöronların biyolojik saatlerin ayarlanmasında anahtar aktörler olduğunu ve biyolojik saatimizin nasıl düzenlendiğini anlamanın mükemmel bir başlangıcı olduğunu ve bu konu ile ilgili alınacak daha çok yol olduğunu belirtiyor. - Jeff R Jones, Michael C Tackenberg & Douglas G McMahon Manipulating circadian clock neuron firing rate resets molecular circadian rhythms and behavior Nature Neuroscience (2015) doi:10.1038/nn.3937


İnsan vücudunda uyku ve uyanıklık başta olmak üzere bir çok döngüyü kontrol eden biyolojik saat; beyinin Suprachiasmatic Nucleus bölgesinden yönetilmektir. SCN bölgesi ışığa duyarlı sinirlerden oluşmaktadır. Biyolojik saatin bozulması, uyku hastalıkları başta olmak üzere obezite ve kanser gibi ciddi hastalıklara neden olur. Biyolojik saatin hayat için bu önemli görevi araştırmacıların biyolojik saatte oluşabilecek problemleri giderebilmek için tedavi üretici çözümler bulmayı öncelemelerini sağlıyor. Şu ana kadar bulunan bir çok molekül her ne kadar biyolojik saati kontrol etmekte başarılı olsa da sadece bu bölgeye özgü etki göstermediği için her zaman bir soru işareti olarak kalmıştır. Piyasada bulunan ilaçların üçte birinden fazlası vücudun fizyolojik fonksiyonlarında önemli rol oynan G-protein couple reseptörler ailesinin bileşenlerini hedefliyor. Araştırmacılar geçtiğimiz günlerde yayınladıkları çalışmada sadece beynin SCN bölgesinde yoğun bir şekilde yer edinen ve ligandı bilinmeyen yeni bir G-protein couple reseptörü aydınlattılar. Gpr176 olarak adlandırılan bu yeni reseptörün biyolojik saatle birebir ilişkili olduğu aydınlatıldı. Çalışmanın baş araştırmacısı Dr. Okamura; Gpr176 reseptörünü hedefleyen, keşfedilebilecek yeni moleküller vasıtası ile biyolojik saatin kontrol altına alınabilineceğini ayrıca bu reseptörlerin yoğun bir şekilde sadece SCN bölgesinde yer almasının oluşabilecek yan etkilerin ihmal edilecek düzeyde olmasını sağlayacağını vurguluyor.


Bazı araştırmacılar vardır ki o en önemli soruyu sormuş ve yanıtına ulaşabilmişlerdir. Bu yanıt sadece bir bilimsel dergide kalmayıp yeni bir alanın doğmasına ve insanlığın en önemli sorunlarına çözümler oluşturması bakımından da çığır açıcıdır. Hiç şüphesiz olgunlaşmasını tamamlamış veya bir başka deyişle farklılaşmasını tamamlamış vücut hücrelerini geçmişlerine yani kök hücrelere dönüştürmek de bunlardan biridir. Profesör Shinya Yamanaka'nın bu başarısı, ilaç gelişimlerinden, cevabı bulunamayan hastalıklara umut olmaya kadar bir çerçevede dünyanın kaderini değiştirmeye başladı bile. Biz de sizin için bu önemli başarıya imza atan Profesör Yamanaka'nın başarı yolculuğunu işledik. Shinya Yamanaka 4 Eylül 1962'de Japonya'nın Osaka kentinde dünyaya geldi. Babasının makineler ile dolu küçük bir işletmesi vardı. Bu sayede çocuk Shinya teknik bilgilerin heyecanı ile büyüdü. Bilim ve teknolojiye hep ilgiliydi ama atletizim ve özellikle judonun onun dünyasında ayrı bir yeri vardı. Judo'da siyah kemere ulaşana kadar defalarca sakatlanır ve hastanenin ortopedi bölümünün yolunu tutardı. Hastaneye bu gidiş gelişler onu tıp eğitimi alma konusunda ilgisini oluşturur. Osaka Üniversitesi'ne bağlı olan bir liseden mezun olduktan sonra tıp eğitimini Kobe Üniversitesi'nde tamamlar. Daha önce her zaman ziyaret etmek zorunda kaldığı Osaka devlet hastanesinde artık ortopedik cerrahi bölümünün bir üyesidir. Fakat zamanla kendisinin cerrahi becerilerinin yetersiz olduğunu görür ve araştırma alanlarında ilerlemek üzere Osaka Üniversitesi'nde Eczacılık bölümünde doktorasını alır. Doktora sırasında genetiği değiştirilmiş fareler üzerine okuduğu bir makale ile gen değişimleri ve etkileri konusuyla ilgilenmeye başlar. Yamanaka bu teknoloji hakkında daha fazla bilgi sahibi olmayı kafasına koyar fakat Japonya'da bu çalışmaları etkili bir şekilde götüren bir enstitü bulamaz. Bunun üzerine dokrora sonrası çalışmalarını sürdürebilmek amacıyla ABD'de 30'dan fazla laboratuvar ve enstitüye başvuruda bulunur. Bunlar arasından San Franciso'daki Kaliforniya Üniversitiesi'ni seçer. Yamanaka Amerika'daki çalışmalar süresince hem sağlanan olanakları çok iyi kullanır hem de heyecan verici projelere imza atar. Osaka Üniversitiesi'nde yardımcı doçent pozisyonu bulunca Japonya'ya geri döner ve genetiği değiştirilmiş fareler üzerinde bir laboratuvar kurar. Ama maalesef ki yeni projelere girmek ve çalışmaları kısa sürede tamamlayabilmek adına yeterli sayıda yardımcısı olmaz. Bu sure içinde evlenen Yamanaka'nın profesyonel anlamda çalışmaları sekteye uğrar. Açıkçası, Osaka'da genetiği değiştirilmiş fareler teknolojisini yeni yeni gelişen kök hücre teknonolojileri ile buluşturmayı hedefleyen Yamanaka bu anlamda bir hayal kırıklığına uğrar. Kök hücreler farklılaşmasını tamamlamamış hücreler olup farklılaşmaya en yatkın olanları canlıların embriyo safhasında bulunur. Embriyo gelişimine paralel bu kök hücrelerde kemik, kan, sinir ve diğer doku hücrelerine dönüşür. 20.yy sonlarında hem Amerika'da hemde Japonya'da embriyonik kök hücre çalışmaları etiksel tartışmalardan dolayı engellenir. Özellikle fonksiyonunu kaybetmiş insan embriyosundan kök hücrelerin alınması her iki ülkenin yönetimi tarafından kabul edilmez. 2001 yılında Amerikan başkanı G.Bush insan embriyosuna yönelik tüm kök hücre çalışmalarını açıkça yasaklar ve devlet desteklerini keser. Japonya'da ise bu daha sert bir şekilde yasaklanır. Bu olaylar üzerine Yamanaka, araştırmacıların bu problemini çözebilmek adına acaba farklılaşmasını tamamlayıp belli bir hücreye veya dokuya dönüşen hücreleri tekrar genetik programlama yapıp kök hücrelere dönüştürülebilinir mi? Konusunda ciddi ciddi düşünmeye başlar. Osaka'daki çabalarının sonuçlanmaması Yamanaka'yı tekrar polikilinik çalışmalarına yöneltmeye zorunlu bıraktığı bir anda Nara Üniversitesi'nde kendi laboratuvarını kurması yönünde yeni bir şans elde eder. Fakat bunun için heyecanlı doktora ve doktora sonrası araştırmacılara ihtiyaç duyduğunu çok iyi bilmektedir. Bir gün arkadaşının kliniğini ziyaret eden Yamanaka burada mikroskop ile embriyonik hücreleri inceler ve kök hücrelerin farklılaşması kontrol edilebiliniyorsa farklılaşmasını tamamlamış hücrelerin de geçmişine yani kök hücrelere dönüştürülmesinin sağlanabileceğine karşı olan inancı fazlasıyla artar. Bu fikir benzer fikirlere göre çok daha imkansız gibi görünen ve başarı şansı da marjinal olmasına rağmen laboratuvara bir çok yetenekli araştırmacının ilgisini çekmeyi başarır. Farklılaşmasını tamamlamış hücreleri tekrar kök hücre haline getirmek için yüzlerce genetik kombinasyonun denenmesi gerekliydi. Bu amaçla 12 bazen 16 saatlere varan mesailer yapılıyordu. Yamanaka hangi genlerin bu geri dönüşüme neden olabileceği hususunda literatür taraması yapıyor, en umut verici gen kombinasyonunu bulmaya çalışıyordu. Tüm bu çalışmalar sonucunda hücreleri kök hücre evresine döndürme ihtimali yüksek 24 gen kombinasyonuna ulaşan Shinya öncelikli olarak bunları test etmeye karar verir. Projenin başlamasından 5 yıl sonra 2006'da olgun bir fare deri hücresini geçmişine kök hücreye dönüşmesini sağlayan 4 gen kombinasyonu keşfeden Yamanaka ve ekibi bu önsezileri sayesinde belki de 1 yıllık bir çalışma avantajı sağladılar. Dr. Yamanaka'nın bu buluşu dünyadaki bütün ilgili laboratuvarların dikkatini çekti ve bu faktörleri kendi çalışmalarında da test edip aynı sonuçları alıp onaylamış oldular. Bu olay herkese acaba böyle bir dönüşüm insan hücreleri için de yapılabilir mi? sorusunu sordurttu. Açıkçası bu 4 faktörden 2'sinin kanser hücresi faktörü olduğu biliniyordu. Bu iki kanser faktöründen biri nispeten daha az kanser yapma karakterine sahipken c-Myc olarak bilinen diğer faktörün kanser faktörü olduğu herkesçe biliniyordu. Yamanaka ve ekibi bu zorluğun da üstesinden geldiler ve olgunlaşmış insan hücrelerini de geçmişine yani kök hücre evresine çevirdiler. Bu çalışmalarında c-Myc faktörü kullanılmasa bile farklılaşmanın olacağını tespit ettiler. Doğa olarak bu kanser hücresi oluşturma riskini de azaltmış oldu. Shinya Yamanaka'nın bu başarısı kısa sürede bir çok prestijli ödülün kendisine verilmesini sağladı. Bunlar arasında Osaka Bilim Ödülü, Amerika Birleşik Devletleri'nin en prestijli ödüllerinden Lasker ödülü ve son olarak 2012 yılı Nobel fizyoloji ve Tıp ödülü en önemlileri arasında bulunmaktadır. Profesör Yamanaka şu sıralarda hem Kyoto Üniversitesin'de hem de San Francisco, Kaliforniya Üniversitesi Gladstone Enstitüsü'nde eş zamanlı profesörlüğü sürdürüyor. Çok eğlenceli bir kişiliğe sahip olan Yamanaka tipik bir japondan oldukça farklı özelliklere sahip. Halen atletizm ile ilgilenen ve yüzme yarışlarına katılan Shinya aynı zamanda Kyoto Üniversitesin'de açtığı Uyarılmış Kök Hücre Araştırma Merkezi'nde bu yeni teknolojinin hastalıklardan, ilaç geliştirmelerine kadar uygulamaları üzerine çalışmalarını sürdürüyor. Biz de Osaka'da merkezinin ikincisini düzenlediği sempozyuma katılma ve bu yoğun gündemine rağmen kendisi ile bir kaç dakika sohbet edebilme fırsatını elde ettik. Kendisine bu yoğun gündem içerisinde bize de yer ayırdığı için teşekkür ediyoruz. Mustafa bey,yazınızı çok beyenmişem ve Azerbaycan ve Yaponiyada çok böyük h v sl paylaşmışam. T ş kkür ediyorum. Tarana Hanımefendi ilginiz ve beğeniniz için çok teşekkür ederim. İlyas Bey, takip ettiğinizi bilmek bizi daha güzel çalışmalar yayınlamak adına her zaman cesaretlendiriyor, ilginiz için çok teşekkürler. Bana ne zaman dilerseneniz profilimden bulunan iletişim adreslerinden ulaşabilirsiniz. Ilginiz icin bende tesekkur ederim. Belirttiginiz ozel durum icin calismalar ne duzeyde dogrusu cok bilmiyorum. Fakat kok hucre calismalari 20.yy sonlarina dogru hiz kazanmis ve 2006 yilinda hucreleri yeniden kok hucrelere programlanmasinin bulunmasi ile calismalar tavan yapmis durumda. Acikcasi bu alan ile ilgil hergun tonlarca makale bilimsel kutuphanelere akiyor. Amerika'da ve Japonya'da kok hucre tedavileri ile bazi hastaliklara mudahale edildigini biliyorum ama henuz gorme yetisinin bu tedavi ile geri getirildigini duymadim. Yalniz elde ettigim izlenimlere gore teorikte bu problemin kok hucre teknolojileri ile cozulebilme ihtimalinin yuksek oldugunu dusunuyorum. Bunuda belirtmek isterim ki bilim insanlari her hangi bir nedenden oturu uvuzlarini kaybetmis bireylerin yakindan kok hucre ve yenilenebilr tip teknolojileri ile tekrar orjinal uvuzlarina kavusabilme ihtimalinin yakin bir gelecekte surpriz olmayacagini dusunuyorlar. Tum bu ilerlemelerin gunluk hayata kisa surede yansimasi icin tabiki kaynaklarin ve daha fazla insan gucunun bu alanlara yonlendirilmesi ve hizmet etmesi ile mumkun olacaktir. Tesekkurler.


Yüksek araç maliyetleri ve güvenlik endişesi nedeniyle siviller tarafından yaygın olarak kullanılamayan gökyüzündeki uçuş düzeni yakında değişebilir. Sahip olma maliyeti düşük, alternatif uçuş araçlarından Cavalon; 65.000 Euro'dan başlayan makul bir fiyatla bize bu keyfi yaşatacak gibi görünüyor. Gyrocopter, 1923 yılında İspanyol Spaniard Juan de la Cierva tarafından icat edilmiştir. Helikopterden farklı olarak daha sessiz bir teknoloji kullanan gyrocopterde, tepe pervanesi alışılmışın dışında bir motor gücüne ihtiyaç duymamakta, itiş gücü arkasındaki pervaneden sağlanmaktadır. Uzunluğu 4.6 metre, genişliği 1.9 metre, yüksekliği 2.8 metre olan Cavalon'da da yolcu arkasında bulunan itme pervanesi, itişi sağlamaktadır. Bu motorun gücüyle araç ileri itilirken, tepe pervanelerin arasından geçen rüzgar, bu pervanelerin dönmesine ve yukarı doğru bir kaldırma kuvveti oluşmasına sebep olur. Sistemin bir diğer avantajı da araçta gücün tamamen kaybedilmesi/arıza durumunda, tepe pervanesini döndüren rüzgar gücünün aracın çakılmasına engel olması ve çok konforlu bir iniş sayılmasada yere tek parça olarak, süzülerek inmeyi sağlayabilmesidir. Alman Auto-Gyro firmasının Türkiye temsilcisi FG Havacılık tarafından Türkiye ile tanıştırılan Cavalon'un seyir anındaki hızı 145 kilometre iken 100 litrelik yakıtla, 5 saat havada kalabilmekte ve 4420 metre yüksekliğe çıkabilmektedir. Tabi ki bu modeli uçurmak için 7 bin Euro maliyetli 1.5 aylık bir eğitim almanız gerekirken, toplam edinme ve eğitim masrafı ile halen orta lüks sınıf bir arabadan ucuz olduğunu unutmamak gerekiyor.


2015 yılında Çinli araştırmacılar ilk kez devrimsel gen düzenleme tekniği olan CRISPR ile insan embriyosunda bir dizi gen düzenleme çalışmaları yaptılar. Teorik olarak bu embriyoların tüp bebek yöntemi ile hayat bulmaları mümkün görünmekte. Öyle görünüyor ki bu ihtimal yakın zamanda hayat bulacak. Çin'in Shenzhen şehrinde bulunan Güney Bilim ve Teknoloji Üniversitesinde Dr. He Jiankui önderliğindeki ekip, Çinli bir çiftten laboratuvar koşullarında elde ettikleri embriyodan CCR5 genini CRISPR tekniği ile çıkarıp tekrar anne rahmine transfer etmeyi düşünüyorlar. Ekip genetiği değiştirilmiş bebeğin HIV, çiçek hastalığı ve koleraya karşı dirençli olacağını düşünüyor. Dr. Jiankui proje hakkında ser verip sır vermese de edinilen bilgilere göre bebek ana rahminde sürekli gözlem altında tutulup, herhangi bir anormallikte embriyonun hayatı sonlandırılacak. Eğer proje planlanılan gibi başarılı bir şekilde sonuçlanırsa bu hem Dr. Jiankui hem de Çin için büyük bir dönüm noktası olabilir. Bu sayede Çin Halk Cumhuriyeti tüp bebek teknolojisini de geride bırakacak üreme biyolojisinde çığır açacak bir tekniğin öncülüğünü yapmış olacak. Hongkong'ta ikincisi düzenlenen insan genom düzenleme zirvesinde bir çok uzman Çinlilerin zaten genetiği değiştirilmiş bebekleri dünyaya getirdiklerini iddia ediyordu. Fakat, güçlü bir delil sunamıyorlardı. Bu zirvede genleri değiştirilmiş insanların varlığının etik konular kapsamında olasılıkları tartışıldı. Çin Halk Cumhuriyeti, 1000 harika proje adını verdikleri yatırımlar ile ABD'de araştırmalarını sürdüren önemli Çinli araştırmacıların yurda dönmesinde öncülük yapan ciddi bir bütçe ve olanak sağladı. Son süreçte bir çok önemli ismi ABD'den geri döndürmeyi başaran Çinliler; şimdi bu bilim adamlarının yönettiği araştırmada mükemmelliyet merkezlerinde bir çok uç bilimsel projeleri hayata geçirmeye çalışıyorlar. Dr. Jiankui ve ekibi öyle görünüyor ki belki de bu projeler kapmasında insanlığın en önemli sorularından birine yanıt bulmaya çalışacak. İnsan genom düzenleme zirvesinin başkanlarından Dr. David Baltimore her ne kadar genleri doğuştan değiştirilmiş insanlar varlığına hiç bir zaman sıcak bakmayacaklarını söylese de öyle görülüyor ki Çinliler kendisi ile hem fikir değil. Genleri doğuştan değiştirilmiş insanlar fikri; içerisinde taşıdığı büyük riskler yüzünden her zaman endişe ile karşılanmıştır. Özellikle, doğabilecek mutant bir bireyin insan ırkını tehlikeye atabileceği düşünülmektedir. Gen düzenleme üzerinden uzman olan Dr. Fyodor Urnov, gen düzenleme tekniklerinin her ne kadar etkili olma ihtimali olsa da taşıdığı riskler bakımından insanlar üzerinde uygulamasına sıcak bakmayanlardan. Dr. Urnov, zaten yetişkin hastalarda bir takım gen terapi yöntemleri uygulanırken Çinlilerin doğuştan genetiği değiştirilmiş bireyler dünyaya getirmesine anlam veremiyor. Dr. Jiankui, 2017 yılında Cold Spring Harbor Laboratuvarları'nın düzenlediği bir toplantıda yaptığı bir konuşmada şu ana kadar fareler, maymunlar ve 300'den fazla insan embriyosu üzerinde yapılan gen düzenlemelerinde elde edilen sonuçlarda CRISPR'ın çok az sayıda embriyoda beklenmedik etkilere neden olduğunu keşfettiklerini dolayısıyla bu yöntemin başarı şansının çok yüksek olduğunu belirtiyor. Halen genetiği değiştirilmiş embriyoları kullanarak hamilelik sağlamak, dünyanın bir çok yerinde olduğu gibi Avrupa, ABD ve Çin'de yasal olarak yasak. Öyle görünüyor ki Dr. Jianku belki de Çin'in 1000 harika proje kapsamında özel bir izinle çalışmalarını sürdürmekte. Yapılan anketlerde Çin'de halkın yüzde 60'ı eğer hastalıklara çözüm olacak ise genetiği değiştirilmiş bebekler fikrine sıcak bakıyor. HIV'in neden olduğu AIDS hastalığını kontrol altına almak isteyen Çin; CCR5 geni çıkarılmış bebekler ile bunun mümkün olabileceğini düşünüyor. Bu yöntemin herhangi saf veya üstün ırk oluşturma amacı ile değil çözümsüz hastalıkların önlenmesi amacı ile kullanabileceğine inanan Çinliler, gelişmeleri heyecanla takip ediyorlar. Herhangi bir başarılı sonuçta gelecekte belki de şanslı genleri taşıyan bireylerde bir çok hastalık tarih olacak. Bravo Çin Halkına, %60 hiç fena bir oran değil. Genetik çalışmalar kimseyi korkutmamalı, insanlar yıllarca korkularından sıyrılarak günümüz modern teknoloji bilimine ulaştı ve hala kat edilecek çok yol var. Bu gibi alanlar da insanlar cesur olmalı. Genetik bilim de hangi ülke erken yol alırsa, ilerleyen yıllar da bu emeklerinin karşılığını sağlık turizmi alanın da alacaktır. Şu an insanlar, genetik bilimden daha etik olmayan şeyleri aleni olarak yapıyorlar. İnsanın sağlıklı bir yapıya kavuşması için, henüz yolun başında olan genetik biliminin uygulama alanına etik değil damgası vurmak hiç de adil değil. Eminim ki, bir çok ülke de bu tür uygulamalar gizli gizli yapılıyordur, hem de genetik bilime karşı çıkan unsurlarca!