Prof. Dr. Mehmet Toner, 1983 yılında İTÜ makine mühendisliğinden mezun olduktan sonra yüksek lisans ve doktorasını Massachusetts Institue of Technology de kriyobiyoloji alanında ilk çalışan mühendis olan Prof. Ernest Cravalho'nun danışmanlığında tıp mühendisliği alanında 1989 yılında tamamladı. Prof. Toner, ABD'de mikro ve nanoteknolojiler'den yararlanarak biyomedikal mühendisliğindeki çalışmaları ile tanınıyor. Araştırmalarıyla, kanser, yanık ve travmalar ile zarar gören hücrelerin tedavisine önemli katkılar sağladı. 250'den fazla bilimsel yayının ve 44 kitapta özel bölümlerin yazarıdır. Ayrıca, buluşları ile 25 patenti bulunmaktadır. Prof. Mehmet Toner, şimdilerde Harvard MIT Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri ve Harvard Tıp Fakültesin Cerrahi Bölümünde Biyomedikal Mühendisi Profesörü olarak çalışmalarını yürütmektedir. Prof. Dr. Mehmet Toner ile geçtiğimiz Eylül ayında Boston Charlestown, MA'deki laboratuarında çalışmalarından Türkiye'deki mevcut duruma kadar değerli arkadaşım Hüseyin Taş ile birlikte çok güzel ve samimi bir söyleşi gerçekleştirdik. Sizi bu güzel söyleşi ile baş başa bırakıyoruz. Konular epeyce geniş ama hepsi aşağı yukarı mühendislik, sağlık bilimleri ve tıbbın arasında olan konular. Genel olarak mühendislik bilimleri kullanarak sağlık bilimleri ve biyoloji ile ilgili problemlerin çözümü üzerine şekillenmekte. Bunun dışında özel olarak nano ve mikro teknolojilerinin uygulamaları ve doku mühendisliği ile ilgili çalışmalar, Hücre Doku yenilenmesi üzerine çalışmalar, metabolizma ve yanıklar üzerine çalışmalar yapmaktayız. Ayrıca, uygulama sahasında üzerinde çok çalıştığımız konulardan biri kanser diğeri bulaşıcı hastalıklar gibi küresel sağlık dediğimiz alanların uygulamaları şeklinde özetleyebiliriz. Cerrah değilim ama İstanbul Teknik Üniversitesi'nde makine mühendisliği eğitimi aldıktan sonra Harvard ve MIT'de tıp mühendisliği alanında doktora yaptım. Bu geçişlerimde herhangi bir zorlukla karşılaşmadım. Esasında mühendislik ve tıp birbirine çok yakın alanlar, mühendislik problem çözmeye yönelmiş bilim alanı, çözülen problemler benim çalışmalarımda tıbbı konular ile ilgili bunu içinde malzeme bilimleri, termodinamik, ürün düzenlemesi v.s var. Mühendisliğin bütün ana konularının tıpta bir uygulaması var, dolayısıyla mühendislik bilimlerinden tıbbi bilimlere geçiş o kadar zor bir durum değil ama tabi ki kimya, biyokimya ve fizyoloji öğrenmeniz yanı sıra çalıştığınız konuları anlamanız gerekiyor. Mühendislikten gelip, tıbbi alanlarda çalışan birçok araştırmacı var, belki mühendislik temel öğrenim açısından çok iyi bir bilim çünkü mühendislikten sonra avukat olabilirsiniz, tıp alanında doktora yapabilirsiniz, işadamı olabilirsiniz bence mühendislik sizi ilerdeki ilgilerinize hazırlamak için çok iyi bir eğitim veriyor. Türkiye'de bence en büyük problem; akademik camiada çok disiplinli konulardaki çalışmaları yeteri kadar etkili bir şekilde yapamıyoruz, çünkü hala ülkemizdeki eğitim disiplinleri batıya göre çok katı. Mesela ben bir mühendis olarak Harvard Tıp Fakültesi'nde cerrahi bölümünde profesörüm sanırım ki kaç yüz senelik geçmişinde İstanbul Üniversitesi cerrahi bölümünde bugüne kadar bir mühendis profesör olamamıştır. Bu tip çok disiplinli problemleri çözmek için sistemin bu konularda çalışmak isteyen kişilere kolaylık sağlaması, zorluk çıkarmaması lazım. Birkaç yerde bu yapılmasına rağmen genelde Türkiye'de çok disiplinli konularda çalışmak çokta kolay değil. Dünya da Biyonanoçiplerin uygulama sahaları çok geniştir ilk başlangıçları bilgisayar çiplerine dayanıyor, tabi bunlar senelerdir üretim açısından üzerine milyarlarca dolar yatırılmış teknolojilerden oluşuyor. Şimdi bütün o bilgiyi ve verimi alıp yeni konulara uygulamak hem çok heyecanlı hem de yeni ürün çıkarma açısından çok daha etkili. Özellikle, bilim olarak biyolojiye DNA dizinlerinin ve Hücreler arası sinyallerin anlaşılması açısından yeni katkılar sağlayabilecektir. Tıptaki uygulamalarında ise hastalıkların teşhisi ve tedavisi açısından nanoteknolojinin, mikro-teknolojilerin ve biyo-çiplerin büyük katkılar var ve olacaktır. Yeni yeni başlıyor, Amerika'da da yeni başladı ama bütün dünya uğraşıyor. Kullanılmaya başlanıldığı yerler var, birazda nanoteknolojinin gelişimine paralel olarak ilerlenmekte. Esasında nanoteknoloji yeni bir saha değil eskiden beri olan bir saha Romalılara kadar gidiyor fakat nanoteknoloji diye onu yeni tanımladık. Önemli olan nokta, nano boyutlardaki molekülleri ve malzemeleri eskisinden çok daha iyi kontrol edebiliyor olmamız. Bu tabi hem moleküllere hem de malzemelere yeni özellikler katmamızı sağlıyor ve buda yeni uygulamalar olarak ortaya çıkıyor. Şu anda bazı kan testlerini yapan çipler var ama çok yeni. Aşağı yukarı bütün hastalıkların her birini teşhis ve takip edebilecek biyoçipler yapılması mümkün ve yavaş yavaş ta olacaktır. Bunun da büyük avantajları var mesela şeker hastaları evde şeker seviyelerine bakıp tedavilerini yönlendirebiliyorlar, bunun gibi bu tip hastalıklara evde bakılına bilinecek ve kişilerin tedaviye doğru zamanda ulaşabilmesini sağlanacaktır. Öncelikle Türkiye'deki üniversite gelişimlerine bakarsanız bence üç safhadan geçti bana sorarsanız dördüncü safhadan geçmesi gerekir. Birincisi, Atatürk cumhuriyet döneminde modern Üniversiteleri kurdu. İstanbul Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi sonra Ankara Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi, bunların hepsi devlet okulları ve küçük sayıda üniversitelerdi fakat hepside aşağı yukarı çok kaliteli eğitim veren okullardı. Özellikle savaş sırasında Almanya'dan gelen Yahudi toplumu Türkiye'deki üniversitelerin altyapısına önemli katkı sağlamıştır. İkinci olarak, üniversiteleri daha tabana yayma fikri buna da 1980 ihtilalinden sonra Kenan Evren döneminde başlanıldı. Birçok üniversite kuruldu, belki kaliteden ödün verildi ama birçok kişiye de eğitim imkanı tanındı, bazı kişiler bunu yanlış görebilir ama ben o kanaatte değilim. Bu sayede, şu anda çok sayıda üniversite öğrencisi eğitebiliyoruz. Üçüncüsü ise özel üniversiteler; 1986 da Bilkent ile başladı, sayı olarak az olmak ile beraber yurt dışından öğretim üyesi getirmekte daha etkin oldular, devlet üniversitelerinin uyanmasında etkili oldular. Hem iyi öğrencileri almak hem de yetkin öğretim üyeleri tutma açısından birbirleri arasında bir rekabet oluştu. Şimdi ise bana sorarsanız artık araştırma üniversitelerin oluşturulması gerekli. Ben bunu dediğim zaman bana biraz kızıyorlar ama Türkiye'de ciddi temelde bir araştırma üniversitesi yok. Bu noktada Araştırma üniversitesinin tanımını iyi belirlemek lazım, bazı tanımlara göre var ama benim tanımlamama göre Araştırma Üniversiteleri yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin sayısının daha fazla olduğu üniversitelerdir. Amerika da bu John Hopkins ile başlıyor, 1800'lülerin ortasında buraya Almanya'dan geliyor. Bugün MIT' ye Harvard'a baktığınız zaman lisans öğrencilerin iki üç katı yüksek lisans ve doktora öğrencisi bulunduruluyor. Üniversitenin kültürü daha çok araştırma ile iç içe bir vaziyette, lisans öğrencileri de bu kültürün içinde daha etkili bir eğitim alıyorlar. Bu özellik Türkiye'de maalesef henüz yok. Benim bildiğim kadarı ile en çok lisans sonrası öğrencisi olan ODTÜ bulunuyor ama orada da tüm öğrencilerin %15-%20 sini oluşturuyor. Lisans öğrencisi sayısının iki-üç misli hatta eşit sayıda bile olan üniversitemiz yok. Amerika'da ilk 20 üniversiteye bakarsanız, Princeton Üniversitesi dışında muhtemelen hepsinin lisansüstü öğrencilerinin sayısı lisans öğrencilerin sayısından daha yüksek. Türkiye'nin ciddi bir şekilde bu konu ile uğraşması lazım. Türkiye bu gün 1980'lerden beri doktora sayısını artırmadı ve doktora kalitesi maalesef çok yüksek değil. Mühendislikte her yıl aşağı yukarı 400 doktora veriliyor. Bu gün Amerika'daki iyi üniversiteler MIT, Stanford, GeorgiaTech v.b tek başına o sayıda her yıl doktora çıkarır ve kalitesi de daha iyidir. Koskoca Türkiye'nin araştırması buradaki iki üniversitenin araştırması kadar değil mi? Diye bir soru ortaya çıkıyor. Kendi kendimizi kandırıp çok iyi olduğumuzu söyleye biliriz, o zaman yönümüzü değiştirmez, kendimizi oyalamış oluruz. Gerçekten Türkiye'nin artık araştırma safhasına geçmesi lazım bununda her üniversitede olması gerekmiyor. Amerika'da yaklaşık 4.000 tane üniversite bulunmakta bunların aşağı yukarı 300 tanesi Araştırma üniversitesi kriterlerine uygun birçoğu da bu kriterlere kıyısından girmiş okullar. Bence başlangıçta programları etkili yapmak için bu tip programların faydası vardı. Ama sonuçta taşıma su ile değirmen dönmez. Türkiye'nin kendi doktora ve yüksek lisans eğitimini yerine oturtması ve Türkiye'deki insanlara cazip hale getirmesi gerekir. Bu gün TÜBİTAK'ın imkanları çok arttı. Avrupa toplumuna girme programlarından ötürü devlet TÜBİTAK'ın bütçesini artırmak durumunda kaldı, bu kadar büyük bir parayı akıllıca kullanmak ve Türkiye'nin araştırma konularına yatırmak ve yavaş yavaş bu konularda ciddi adımlar atmaya başlamamız lazım. Almanya, Amerika ve Güney Kore gibi gelişmiş ülkelerde yapılan doktora sayısına baktığımızda biz yanlarında maalesef bu anlamda yetersiz kalmaktayız. MIT ve Harvard gibi okullar Amerika'da çok az bulunan çok dinamik okullardır. Ben MIT' de iken % 15 i kız gerisi erkek çoğunluğu vardı, bu gün bu oran %50-%50 ye geldi. Adamlar, kafalarına bunu koydular ve bunu 20 senede değiştirdiler. MIT herkesin bildiği gibi Amerika'nın ve Dünyanın en iyi mühendislik ve teknoloji okullarından biridir ama aynı zamanda bu gün MIT idari bilimler okulu yine dünyanın en iyi okullarından biridir. Beyin ve nöroloji bilimlerinde de yine dünyanın en iyilerindendir. MIT' ye baktığınız zaman, kanser merkezi, beyin bilimleri merkezi gibi merkezler oluşturularak MIT'nin bir anda yapısı değişti. Bu konular önemli olduğu için MIT ciddi bir şekilde bu konuların içine de girdi. Öte taraftan Harvard'ın eylemsizliği biraz daha yüksektir, MIT kadar hızlı değişiklikler olmaz ama ona rağmen bugün Harvard ciddi bir mühendislik fakültesi kurma çabasında büyük paralar alıyor hatta bundan sonra gelecek ciddi finanslar ile mühendislikte dünya çapında bir ses oluşturacaklar gibi. Bunlar çok dinamik, ihtiyaca iyi cevap verebilen ve karşılayan üniversitelerdir. Aslında burada da rekabet çok ciddidir. Sonuçta üniversite dediğiniz milyarlarca dolar yapan organizasyonlardır, buna rağmen aralarında büyük ortaklıklar vardır. Türkiye'nin bizde bunları yapıyoruz deyip kendilerini yeterli görmemesi gerekir. Özellikle çok disiplinli konular artık önemli belki bunda 30-40 sene sonra tekrar tek disiplinli konular önemli hale gelebilir. Ama şu an dünya üniversitelerinde ve akademik çevrelerinde uğraşılan konular aşağı yukarı hepsi çok disiplinli yaklaşımları içerecek kompleks problemler. Bu fizikteki konularda da öyle, kimyada da öyle, biyolojide de öyle, tarihteki konularda da öyle. O yüzden Türkiye'nin alt yapısını ve genel yaklaşımını eğer bu konularda başarılı olmayı düşünüyorlar ise değiştirmesi lazım. Ben doktora öğrencisi iken Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'den doktora hocamın hocası MIT' ye ziyaretimize gelmişti. O zaman Berkeley Rektörüydü kendisi çok meşhur bir ısı geçişi hocasıydı. Onunla öğle yemeği yeme fırsatım olmuştu. Bana; Mehmet bir gün bilim yapacaksan her zaman mümkün olduğu kadarıyla uç noktalara git mutlaka uç noktalara gittiğin sürece enteresan şeyler bulacaksın dedi. O söz bizim laboratuarda zaman içinde bir ilke söz haline geldi. Çalıştığımız konularda amaç işi hep oradan bir şeyler çıkacak ümidi ile uç noktalara götürmek, örneğin hücreleri alıp oda sıcaklığında tamamen içlerindeki suları kurutup astronotların donmuş yemekleri gibi bir hale getirip onları transfer edebilir miyiz? Veya milyarlarca hücre bulunduran büyük bir karaciğeri, hücreleri teker teker oluşturarak yapabilir miyiz? Veya kanın içindeki yüz milyarlarca hücre içinden bir tane kanserli hücreyi bulabilir miyiz? Yani daha çok bilim ve mühendislikte uç noktaları sorgulayacak bir grubum var, onları illaki şu uygulama veya bu uygulama olsun diye sınırlandırmadığım bir grup, ne yaparlarsa yapsınlar içerisinden güzel şeyler çıkacaktır. Ondan sonra bakıyoruz ki eğer bazı şeyler çalışıyor ve hakikaten enteresan şeyler çıkıyorsa o zaman bunları bu ana grubun etrafında bulunan uygulama gruplarına götürüyoruz. Bunun içinde Kanser grubu, Küresel sağlık grubu ve Nöroloji grubu var. Bunların içerisine girip hemen ortaklar getiriyoruz. Böylece projeye işi bizden daha iyi bilen Kanser Doktorları veya genetik uzmanları katarak çok disiplinli bir grup haline dönüşüyoruz. Böylece yeni teknolojilerin ve yeni fikirlerin uygulamalarına bakıyoruz ondan sonra gerçekten klinik anlamda bu uygulamaların ilerleyişi olursa o zaman üçüncü adıma geçiyoruz, ya kendi içimizden akademik olmayan fakat bu fikirleri alıp uygulamaya geçirebilecek inovasyon ekibi kuruyoruz, ya da bir şirket kuruluyor ve bu iş başlatılıyor. Şirket dışarıdan fonlar bularak işi daha ileriye götürüyor. Projeye göre değişiyor bir şey demek zor çünkü çalışmalarımız dinamik bir yapı içerisinde. Genellikle bizim çalıştığımız grup doktorasını almış post-doc pozisyonlarındaki araştırmacılar ve doktora talebelerinden oluşuyor. Hastane de olduğumuz için daha az sayıda lisans öğrencisi var ayrıca araştırma yapan kesime yardım eden büyük bir teknisyen grubu var. Alırken en önemli şey akıllı, açık görüşlü, çalışkan insan olmaları özellikle ekip halinde çalışmayı sevmeleri çünkü bizim çok dinamik bir grubumuz var. Buna ek olarak çalıştığımız konular hakkında bilgilerinin olması eğer bilgileri yoksa biz onlara daha başında yanlış adres diyoruz. Yani hem ilgilerin hem de bazı bilgilerinin olması gerekiyor ama bu ikinci sırada. Geçenlerde İstanbul Teknik Üniversitesi'nin mezuniyet konuşmasında da bahsetmiştim. Birincisi, gitmek istediğiniz noktadan daha ziyade yolculuk çok önemli, çünkü vaktin çoğu yolculukta geçiyor, gitmek istediğiniz noktaya bir gün ya varıyorsunuz ya da başka bir noktaya varıyorsunuz. Başka nokta daha iyi veya kötü olabilir, ama vaktin büyük kısmı yolculukta gidiyor. Dürüst çalışmak, iyi çalışmak, başkalarına saygı göstermek bu yolculukta çok önemlidir. Hayatta insanı uzun vadeli başarılı yapan bir özelliklerdir bence bu. İnsan bir yere geldikten sonra geri bakınca işte ben hep bunu yapmak istemiştim gibi bir düşünceye saplanabiliyor fakat çoğu zaman insanların başarısında bazı şanslar ve beklenmedik olaylar çok büyük rol alıyor. Örneğin ben Türkiye'ye tam dönecekken bir iş teklifi geldi bir 5 sene daha kalayım dedim yani kafamda büyük bir planım vardı tahtaya yazmıştım gibi bir durum yoktu. Zamanla yaptığım işte başarılı oldukça daha da çok sevdim ve bu yönde yolculuk yapmış oldum. Ben inanıyorum ki birçok başarıya ulaşmış insan, ben hayatta ne yapmak istediğimi biliyordum bunu yaptım ve bu yüzden başarılıyım demiyor, yaptığı işi ve yaptığı yolculuğu iyi yapıyor ve iyi yaptığı içinde sonuç alıyor. Yani sokakta çöp topluyor bile olsa bu anlayışla pozitif sonuçlar alınılıyor. Amerika'da geçenlerde adam sokaktan çöp toplayarak çocuğunu özel okulda senede 60.000 dolar vererek okuttu. Adam öz güvenle çocuğumu okutacağım demiş ve öylede yaptı sonuçta bunu başardı. Yani ne yaptığınızdan çok, nasıl yaptığınız önemli. Bildiğiniz katalitik reaksiyon gibi oluyor yani iyi yaptıkça seviyorsun, daha çok sevdikçe daha iyi yapıyorsun, daha iyi yaptıkça daha çok seviyorsun böylece gidiyor. Buraya gelişim İstanbul Teknik'te şansıma çok sevdiğim iki hocamla tanışmam ve onların akademik yönde beni yönlendirmesi ile oldu. Onları tanımasaydım, beklide gelmezdim ama eminim başka bir şey yapsaydım onu da muhtemelen iyi yapardım. Yola çıkmak önemli, başkaları ile değil kendiniz ile yarışın doğru dürüst çalışın bu bir maraton uzun vadede kazanırsınız ama yolculuğun her kısmında da aman yandaki benden daha iyi yapıyor diye rahatsız olan tipler var onlardan olmayın. Çünkü kendiniz doğru yolda giderseniz sonunda mutlu oluyorsunuz. Şimdi şöyle bir şey var, burada olduğunuz ve mezun olduğunuz için buradan teklifler gelmeye başlayınca bunları değerlendireyim derken yıllar geçiyor. Yani insan neredeyse orada kalma ihtimali daha yüksek, buraya okumaya geliyorsun ve geri dönmüyorsun. Akademik açıdan önceleri dönmede çok olanak yoktu, şimdi belki özel üniversitelerde yeni mezunlardan çok dönenler var. Birde Amerika artık eskisi kadar ekonomik anlamda da parlak durumda değil. İlk defa sanırım son iki senedir Amerika'da doktora yapan öğrencilerin %50 sinden fazlası geldiği ülkeye geri döndüler. Amerika'da bu sorunu nasıl çözeriz diye devlet seviyesinde ciddi bir konuşma var. Çünkü Amerika'nın ileri seviyede çalışma gücünün çoğunu dışarıdan gelen insanlar oluşturuyor. Şimdi bunlar geri dönmeye başlayınca Amerika'daki çalışma gücünde büyük bir açıklık ortaya çıkmaya başladı. Aynı zamanda bu insanlar Amerika'da öğrendiklerini kendi ülkelerine de götürmeye başlayınca, bu çalışmalarda yeni rakip ülkelerin oluşmasına sebebiyet verdi. Bende buraya gelirken kesin geri dönmek niyeti ile geldim 3, 4, 5 sene derken 28 sene geçti. Var tabi çok var ve Türkiye'de çok başarılı oldular. Tabi Türkiye'de bu anlamda bir inanış var belki burada kaldığımdan dolayı onlar ile hem fikir değilim. Bence bir ülkenin başarılı olması için o ülkeyi temsil edecek bir sürü insanları da başka ülkelerde olmasında fayda var. Bugün hem sayı önemli hem de başarı önemli. Ama sayıda çok önemli çünkü politik işler sayıla belirleniyor. Türklerin burada çok olması bu anlamda çok avantaj sağlıyor. İleri seviyede başarılı olmuş insanların olması da önemli çünkü o şekilde milletler Türkleri tanıyor ve takdir ediyor. Eskiden cumhuriyet kurulduğunda nüfusumuz ve okumuş insan sayımız azdı ama şimdi Türkiye'nin nüfusu büyük ve Avrupa'nın en genç nüfuslarından biri ayrıca çok dinamik. Türkiye'nin bana ihtiyacı yok zaten benden daha başarılı birçok çok başarılı insan var Türkiye'de. Hocam belki sizin burada olmanız Türkiye'de olmanızdan daha faydalı. Hem buraya gelecek Türklere yol göstermeniz hem de bu anlamda destekler sağlamanız açısından. Ben buraya geldiğimde çok azdık ama şimdi özellikle Boston'da ciddi bir Türk grubu oluştu. Hem çok başarılı iş adamları, çok başarılı akademisyenler hem de çok başarılı talebeler var. Tabi ki burada olmanın saygınlığı oluyor. Türkiye'yi Küresel açıdan dışarıda temsil eden çalışan insanlarımızın olması önemli buradakiler zaten nüfusun ve başarılı insanların küçük bir kısmını oluşturmakta. Bence Türkiye ülkedeki gençleri eğitmeye çalışsın illaki buradakiler dönüpte Türkiye'yi kurtaracak düşüncesinden kurtulmak lazım. Türkiye'de onlarca genç var buradaki gençlerin hepsinden de daha iyi onları biz nasıl mutlu edebiliriz ve bunların hepsi Türkiye'de kalıp Türkiye'de nasıl başarılı olur sorularına cevap bulmalıyız. Benim kanımca Türkiye'de hala sistemin gençlerin önüne çıkardığı lüzumsuz engeller var. Bence, Türkiye bunları çözüp bu gençlerin parlamasını sağlamalıdır. Gençlerimiz yurt dışında başarılı olup Türkiye gelerek ülkeyi kurtaracak mantığı ile Türkiye kurtulmaz. Avrupa patent işini ciddiye aldı Türkiye'de bu konuyu ciddiye aldı önemli buluşların korunması açısından bu çok önemli. İleri seviyede katkısı yüksek olan ürünler genellikle patentler ile korunan ürünlerdir. Onun dışında birçok patentsiz iş kurabilir ama Amerika'da duruma baktığınız zaman şirketlerin %50-%70 i akademiden çıkan fikirler ile kurulmuş, bunlar içinde patent çok önemlidir. Çünkü ancak bu şekilde şirket fikrini koruyabiliyor ve bunu koruyabildikleri içinde yatırım şirketleri bu şirketlere para verip bu şirketlerin ortağı oluyorlar. Sonuç olarak, şirketin içindeki sizin gibi gençlerde bunları başarılı ürün haline dönüştürmeye çalışıyor. Dolayısıyla bu noktada patent konusu çok önemlidir. Türkiye'de de patentler konusunda büyük gelişmeler var fakat hala çok ilerlemede kaydetmemiz gerekiyor. Amerika'daki her araştırma üniversitesinde teknoloji transfer ofisleri kuruldu, özellikle 1980'lerden sonra. Bir açıdan bu teknoloji transfer ofisleri bence artık biraz inovasyona iyilikten çok kötülük yapmaya başladı. Üniversitedeki araştırmacıyla şirketlerin arasındaki çalışmalar Amerika'da bu nedenle artık eskisi kadar kolay ve verimli olmuyor. Bunu ileri senelerde daha net göreceğiz. Çünkü bütün bu üniversiteler bu patentlerden nasıl para kazanırım şeklinde kafa yoraraktan yanlış yolda gidiyorlar. Halbuki Türkiye'de daha böyle olmadığı için üreten insanlar; üniversitedeki hocalar, talebeler aslında fikrin sahipleri olarak patentler alıp şirketler kurma ihtimali daha yüksek. Bence Türkiye'de bu anlamda ciddi atılımlar var. Hatırladığım kadarı ile OECD de en son patent verilerine baktığımda Türkiye Nanoteknoloji'de Avrupa da önde giden ülkelerdendi. Ama tabi önemli olan patentleri ürün haline dönüştürmektir. Ben gençliğe çok inanan bir insanım gençler bence önlerine ne çıkarsa çıksın üstesinden gelebileceklerdir. Özellikle Türk gençliği çok dinamik ve çok başarılıdır. Diğer ülkelere göre hakikaten hem sayı açısından fazlayız hem de çok çalışkan bir ülkeyiz. Türkiye'ye her geldiğimde daha çok şey görüyorum ve bu beni mutlu ediyor. Gençlerin bu yaptıkları ile bence inşallah önümüzdeki 10-20 yıl içinde Amerika'da bir zamanlar iyi yapılan inovasyona ve ürüne yönelik gelişmeler, Türkiye'de de gençlerin doktoralar yaparak tezler üreterek patentler alarak fikirlerini ürüne dönüştürerek sağlanacaktır. Hatta bu ürettiğimiz bu ürünleri Amerika'ya satabileceğiz. Yani Amerika'ya gelipte buradaki fikirleri alıpta Türkiye'ye bunları nasıl adapte ederim satarım zamanı artık bitti gibi, bundan sonra Türkiye'de üretilip Amerika'ya satma dönemi geldi. Bunun bazı örnekleri var Orta Doğu Teknik Üniversitesindeki inkübasyon merkezlerinde üretilen bazı Hücre kültürleri Avrupa ve Amerika'ya satılıyor. Ekonomiye, ülkeye katkısı büyük olan bu ürünlerin Türkiye'de üretilip Dünyanın her tarafına satılması patentler ile doktora tezleri ile kimsenin yapmadığı işleri yaparak ve yeni şeyleri keşif ederek onları Türkiye'de ürünlere dönüştürebileceğimiz konusun da çok ümitliyim. Bu güzel düşüncelerinizi okumak beni ve bilim.org ailesindeki arkadaşlarımızı bu bilgileri kamuoyuna ulaştırma adına daha bir motive ediyor. İlginiz için çok teşekkür ederiz. Amacımız, sizler gibi meraklı insanlara ulaşmak ve onların bu ülkede yalnız olmadıklarını hissetirebilmektir. Ülkemizde en az sporun konuşulduğu kadar biliminde konuşulduğu yarınlara hizmet etmeye çalışmak ve dinamik gençliğimizin bilim ve teknoloji ile daha anlamlı ve katma değer katacak düşünceleri düşündürtmeye ve onları yönlendirmeye çalışmaktır. Umarım bu amaçlarımıza şu an ne noktada ve ne koşulda olursak olalım hep birlikte ulaşırız ve daha çok bilgiyi daha çok arkadaşın katılımları paylaşır ayrıca ülkece bu bilgileri de üretiriz.


Profesör Arbuthnott özellikle hareket fonksiyonları bozuklukları ve Parkinson hastalığı üzerine yaptığı çalışmalar ile biliniyor. Kendisi halen Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nde ekibi ile birlikte çalışmalarını yürütüyor. Biz de bu kıymetli bilim insanı ile Okinawa'daki laboratuvarlarında sizler için bir söyleşi gerçekleştirdik. İskoçya'nın kuzey doğusunda bulunan Aberdeen şehrinde büyüdüm. Buradaki yerel okullara gittim ve sonrasında üniversitede kimya bölümüne kayıt oldum. O zamana kadar biyoloji ile ilgili hiç bir çalışma içinde olmamıştım fakat üniversitenin 2. yılında aldığım fizyoloji dersi ile biyolojiye karşı ilgim oluştu. Açıkçası, o zamanlar Aberdeen'de tıp fakülteleri dışında fizyoloji okutulmuyordu fakat hocamız bu dersi bize de öğretmeye karar vermişti. Hocamız fizyoloji alanındaki çalışmaları ile takip eden yıllarda önemli ödüller almıştı. Gerçekten benim için heyecan verici bir dersti bir yıl içinde tıbbi fizyoloji hakkında iyice bilgiler elde etmiştim. Daha sonra kendisi beni doktora yapmaya davet etti. Bu fikre çok sıcak baktım sonuçta kendi şehrimde bilgi daracığımı geliştirme fırsatını yakalamıştım. Doktora yıllarımda flüoresans mikroskoplar kullanıyordum. Amacım, bu mikroskobu kullanarak beyinde difüzyona uğrayan maddeleri anlayabilmekti. Çalışmalarım sırasında hocamla tartışıp ferritin üzerinden beyindeki difüzyonu anlamaya çalışıyorduk. Bir süre sonra önemli bulgulara ulaştık. Bu sırada İsveçli bir grupta farklı yöntemler kullanarak beyindeki difüzyonu sorguladığını fark ettim. Bu arada doktoramı bu metotları geliştirerek dopaminin ve adrenalinin beynin korteks bölgesindeki difüzyonu üzerindeki çalışmalarımla tamamladım. Daha sonra Stockholm'de bir fizyolog olarak kimyasal anatomistler ile birlikte bir yıl bu konular üzerinde çalışmalar yaptım. Burada daha çok anatomik çalışmalarda bulundum, açıkçası özel teknisyenlerinde olduğu 20 kişilik bir grupta herkesin yoğunlaştığı bir konuyu çalışmak her ne kadarda fizyoloji çalışmaları yapamasam da benim için çok güzel bir deneyim oluşturmuştu. Daha sonra Aberdeen'e geri döndüm. Burada öğretim görevlisi olarak çalışmalarımı sürdürdüm. Bu dönem içerisinde yazdığımız projelere önemli finansal destekler aldık. Aynı zamanlarda ilk kez dopaminin motivasyonel davranışlarda önemli rol oynadığını aydınlatan bir makale Nature'da yayınlandı. Fizyologlar için inanılması güç bir gelişmeydi zira motivasyonel davranışlara çok basit bir açıklama getiriyordu. Bu konular ile ilgili çeşitli tartışmalara katılıyorduk. Edinburgh'tan bir grup ile de bu tartışmalarımı sürdürdüğüm sırada çalışmalarımı orada sürdürmem adına bir teklifi aldım. Açıkçası ilk başta Aberdeen'deki finansal desteklerimi bırakıp Edinburgh'a gitme fikri bana çok sıcak gelmiyordu. Fakat sonra kaldığım yerde daha çok öğretim ve idare işleri ile uğraştığımı fark edince finansal desteklerden vazgeçip araştırmayı ön planda tutmak amacıyla Edinburgh'a gitmeye karar verdim. Diyebilirim ki Edinburgh benim için gerçek iş yerim oldu orada otuz bir yıl geçirdim. Aberdeen'de eğitim işim, araştırma ise hobim idi. Fakat Edinburgh'ta araştırma işim, eğitim hobim oldu. Bu yeni durumumdan çok daha mutluydum. Buradaki çalışmalarımda Parkinson hastalığı modelleri üzerinde çalıştım özellikle dopaminin bu hastalık ile ilgili hususları üzerinde yoğunlaştım ve buradaki çalışmalarımda önemli bulgulara ulaştık. Daha çok nöro-transmiterlerin anatomi, fizyoloji ve davranışlar üzerindeki etkisi konularına yoğunlaştık. Bu konulara ilgim Stockholm'deki tecrübelerim üzerine oluştu. Biz dopaminin salgılanmasının Parkinson hastalarında eksik olduğunu biliyorduk. 1972-73 yılları arasında maymunlar üzerine çalışan bir grup ile araştırmalara katıldım. Buradaki çalışmalarımızda korteks bölgesinin matematiksel sistemlerini anlamaya çalıştık. Bu sistemler ile davranış hareketlerini de aydınlatmayı umuyorduk. Bunun yanı sıra sinirler arasındaki iletişimi de anlamaya çalıştık. Tüm bu çalışmalar beni motor hareketlerinin beyindeki oluşumu hakkında meraklı biri haline getirdi. Sanırım bu sorunun doğru adresi farmakologlar olsa gerek zira çok az kişi gerçekten bu hastalığa tedavi üretmeyi hedeflemektedir. Zaten teşhislerde hastalığın çok ilerleyen fazlarında yapılabilmektedir. Erken teşhis koyulamaması tedavi üretmeyi de zorlaştırıyor. Parkinson hastalığını gözlemlemek için yapılan hayvan modellerinde her ne kadar belli sinirleri zehirli kimyasallar ile ortadan kaldırasınızda gerçekte Parkinson hastalığını oluşturamıyorsunuz. Tabi ki bunun arkasında genetik faktörlerde var. Parkinson hastalığına neden olan genlerin varlığı hakkındaki bilgilerimiz halen çok az. 25 yıllık çalışmalarda sadece hastaların yüzde 10'nun genetik kusurlardan dolayı Parkinson hastalığına yakalandığı tespit edilmiş. Hastaların yüzde 90 kadarının Parkinson hastalığına yakalanma nedeni ise genetik değil. Elbette sinirleri koruyucu bir takım ilaçlar üretildi fakat halen detaylı olarak sinirler arasındaki iletişim uyumsuzluğuna çözüm oluşturamıyorlar. Aslında bu çok öncelerden beri araştırmacıların anlamaya çalıştığı bir soruydu. Striatum bölgesinde sinirlerin iletişim yollarının çözümlenmesi için teknolojinin de gelişmesi gerekiyordur. Son gelişen virüs teknolojileri ile artık sinirleri belli bölgelerde etkisiz hale getirebiliyor ve iletişim yollarını anlamaya çalışıyoruz. Bu iletişim yolları aynı zamanda Parkinson hastalığında da rol almakta. Bu açıdan bakınca hikaye biraz daha heyecanlı oluyor. Biz sinirlerin dolaylı veya doğrudan iletişim yollarının da aktif olabileceği fikrine şüpheli yaklaşmaktayız. Aksi takdirde bunun bildiklerimiz açısından gerçekçi olmayan bir hipoteze kapı aralayacağı kesin. Şu anki çalışmalarımda iki amaç taşıyorum; birincisi striatumda kaç tane sinir aktif olunca diğer sinirler ile iletişimin oluştuğu, ikincisi ise 3 boyutlu görüntüleme teknikleri ile sinirlerin nasıl bir iletişim stratejisi olduğunu anlamaya çalışıyorum. Biraz da OIST hakkında konuşmak istiyorum. OIST hakkında neler söylemek istersiniz? Biliyoruz ki bu araştırma yuvası çok eşsiz bir sistemle ile idare ediliyor. Buranın birinci öncelliği araştırma olduğu için bizim lisans öğrencilerimiz yok. Bu bir bakıma avantaj sağlarken bir bakıma da dezavantaj oluşturuyor. Avantajlı kısmı hazır yetenekli lisans üstü öğrenciler ile çalışıyor olmanız sizin hiç beklemediğiniz sürpriz ve güzel sonuçlara da ulaşmanızı sağlıyor. Bunun yanı sıra biz bölümlerin oluşturduğu yapay bariyerleri kırmak için bolümler yerine birimler tabanlı bir sistem geliştirdik. Buradaki amacımız insanlar arasındaki iletişimi üst seviyelerde tutmak ve fikir alışverişlerinin daha aktif olmasını sağlamaktı. OIST'e iki şeyi çok seviyorum: Biri kültürlerin veya sistemin getirdiği hiyerarşik bariyerlerin yıkılması sonucunda bilim insanlarının birbirleri daha içli dışlı olması; ikincisi ise eğitimin bu kurumda bir hobi olması. Doğrusu bu sorunun sorulacağı doğru kişi olduğumdan emin değilim. Tavsiye vermekte de pek iyi değilim ama söyleyebileceğim bir tek şey varsa o da yapacağınız araştırmalarla eğlenmeyi bilin. Açıkçası sevmediğiniz şeyi yapamazsınız. Severseniz yaptıklarınızdan sonuçlar aldığınızda göreceksiniz. O zaman benim de yakalandığım ve günümüze kadar devam eden araştırmadan duramama hastalığına sizler de yakalanmış olursunuz. Bu serüven sizi tahmin edemeyeceğiniz yerlere kadar götürebilir. Dolayısıyla her şeyin özeti iki kelime; sevin ve yapın. Araştırmada her şeyin başı bu işe her şeyi ile adanmış bir sevgiden geçer. Mustafa Korkutata: Sayın Gordon Arbuthnott, bu güzel söyleşi ve bize vakit ayırdığınız için çok teşekkür ederiz. Cok guzel bir soylesi olmus. Sayin Korkutata gibi kendini insanliga ve bilime atamis biliminsanlari ile gurur duyuyoruz. Basarilariniz artarak devam eder insallah. Sahin Bey, ilginiz ve guzel dusunceleriniz icin cok tesekkur ederiz. Bu dusunceleriniz; bu bilgileri ulkemiz ile bulusturmada bizleri daha da motive ediyor.


Kemoterapi kanser hastalarının en sıkıntılı tedavilerinden biridir. Bu kimyasallar kanserli hücreyi öldürmek için adeta silahtan çıkmış bir kurşun gibi rol alır. Ama en büyük sıkıntı bu kurşunun adres sormaması sonucu sağlıklı olan hücreleri de öldürmesidir. Bilim adamları bir konteynıra benzeyen programlanabilir nanopartiküller ile bu kurşunun doğru adresi iletilmesini sağladılar. Bunun pratiği prostat kanserine yakalanmış hayvanlar üzerinde denendi ve pozitif sonuçlar alındı. Bununla beraber, bilim adamlarını bu nanopartiküller üzerinde düşündüren en önemli husus, bu pratiği tüm dokulara uygulayabilmek ve tüm ilacı içine alabilecek en uygun nanopartikül protiplerini üretebilmektir. Şu ana kadar bu amaçla 100 farklı protip üretilmiş durumdadır. Bu çalışmalar bu anlamda yapılmış ilk çalışmalar değil. Şu ana kadar nanopartiküllerin kanser tedavisinde kullanılması için birçok klinik denemeler yapılmış. MIT den Robert Langer, Harvard Tıptan Omid Farokhzad, BIND Bioscience dan Stephen Zale gibi onemli araştırmacıların başını çektiği 30 kişilik araştırma grubu bu partiküllerin istenilen hücrelere ilaç iletimini sağlayabilecek en iyi formunu bulabilmek için çalışmalarını devam ettirmekteler. Amerikan Gıda ve İlaç yönetimi onaylı olan docetaxel anti-kanser ilacını nanopartiküller içinde vücuda verildiğinde hayvanlarda ilacın etkisinin artığını ve sağlıklı hücreler için toksin etki göstermediği tespit edildi. Bunun üzerine, docetaxel in nanopartiküller içerisinde verilmesi 17 hasta üzerinde denendi ve sonuçta ilacın maksimum düzeyde tümörlü hücrelerde birikmesi sağlanıldı.


CRISPR/CAS hızlı ve pratik gen düzenleme tekniği yakın zamanda genetikte göze çarpan en büyük gelişme olarak bilim tarihindeki yerini aldı. Bakterilerde tespit edilen bu sistem onları virüslere karşı etkili bağışıklık sistemi geliştirmesi sağlayıp, virüsün DNA'sını tanımasını ve bir sonraki virüs saldırısında bakterilerin bağışıklık sisteminin aktif mücadele vermesini sağlamaktadır. Yakın bir zamanda aydınlatılan bu sistemin şu ana kadar yabancı DNA'ları kesip küçük parçalara ayırdığı düşünülüyordu. Fakat geçtiğimiz günlerde araştırmacılar CRISPR/Cas sisteminin RNA'larıda kesip parçacıklara ayırıp onları tanımladığını aydınlattılar. Bu çalışma geçtiğimiz günlerde Science'da yayınlandı. Bilim insanları bakterilerde CRISPR sisteminin bakterinin virüslere karşı geliştirdiği bir savunma mekanizması olduğunu uzun yıllar önce aydınlatmışlardı. Temel olarak bu sistem bakterilere bulaşmış yabancı DNA'ları parçacıklarına ayırıp onu tanımlamayı sağlıyor. Bu sayede ikinci bir virüs saldırısında bakteriler daha etkin bir savunma mekanizması geliştirebiliyorlar. Araştırmacılar kısa bir süre önce bu yöntemin hızlı ve pratik gen düzenleme tekniği olarak da kullanılabileceğini keşfettiler. Tüm bu bilgiler ışığında aydınlatılmamış tek soru nasıl oluyor da bakteriler sadece DNA tabanlı değil, aynı zamanda RNA tabanlı virüslere karşı da etkin bir savunma oluşturabiliyordu? Yapılan çalışmalarda görüldü ki CRISPR sistemine rehberlik eden Cas proteinlerin bir türü, reverse transcriptase RNA'ları okuyup eşlenik DNA'sına dönüştüren enzimle ortak çalışmaları sonucunda aslında RNA kodlarının da bu sayede bakteri tarafından tanımlanabildiğini aydınlattılar. Bu keşfin RNA tabanlı virüslere karşı etkin bir tedavi yönteminin geliştirmesine ve RNA ile ilişkili hastalıklar ile mücadelede insanoğlunun elini güçlendireceği ön görülüyor. - Silas, G. Mohr, D. J. Sidote, L. M. Markham, A. Sanchez-Amat, D. Bhaya, A. M. Lambowitz, A. Z. Fire. Direct CRISPR spacer acquisition from RNA by a natural reverse transcriptase-Cas1 fusion protein. Science, 2016


Uyku esnasındaki beyin taramaları rüyaların görseli hakkında araştırmacılara fikir verecek. Japonya'nın Kyoto şehrinde hesaplamalı sinirbilimleri laboratuvarında Dr. Kamitani öncülüğündeki ekibin araştırmalarında üç kişinin fonksiyonel sinir görüntülemesi ile uyku esnasında beyin taramaları yapıldı. Eş zamanlı olarakta elektroensefalografi kullanarak deneklerin beyin dalgaları da kayıt atına alındı. Araştırmacılar, uyku esnasındaki katılımcılardan beyin dalgaları desenleri elde ettiklerinde onları uyandırıp ne rüya gördüklerini sordular. Sonra tekrar uykuya dalmalarını istediler. Üç saatlik uyku periyotlarında yedi ve sekiz defa olmak üzere bu işlemleri farklı günlerde ve farklı katılımcılar üzerinde denendi. Sonra her katılımcı bir saatlik uykulara tabi tutuldu. Araştırmacılar her saatte altı veya yedi kez gönüllü katılımcılardan gördükleri rüyaları not ettiler. Sonuç olarak 200'e yakın rüyayı raporlamış oldular. Rüyaların büyük bir çoğunluğunun günlük aktiviteler ile ilgili olduğu çok az bir kısmının ise ünlü bir star ile konuşmak gibi rüyalar içerdiğini belirtiyorlar. Araştırmacılar katılımcılardan rüyalarının anahtar kelimeler ile ifade etmelerini istediler bu sayede 20 kategori oluşturdular. Bu kategorilerden kadın, erkek, araba, bilgisayar en sıklıkla rapor edilen rüya kategorileri olarak belirlendi. Dr.Kamitani ve arkadaşları kategorileri temsil eden çeşitli fotoğraflar belirlediler. Gönüllü katılımcılara uykudan uyanır uyanmaz bu görüntüler gösterildi ve beyin aktiviteleri desenleri kayıt altına alındı. Bu kayıtlar uykudaki kayıtlar ile karşılaştırıldı. Araştırmacılar, beyinin görüntülerden sorumlu bölgelerini elde ettikleri veriler ile incelediler. Bu bölgeler V1,V2 ve V3 olarak adlandırılıyor. Ayrıca, bu bölgeler dışındaki beyinde görsellikten sorumlu alanları da incelediler. 2008 yılında Dr. Kamitani ve takım arkadaşları katılımcılara gösterilen resimlere karşı beyinlerinin göstermiş oldukları tepkileri çözümlediklerini duyurmuşlardı. Şimdi de katılımcıların rüyalarını tahmin edebilecek beyin aktivitelerinin bulunduğu bölgeyi belirlediler. Dr.Kamitani, rüyaların her kategori içerisinde mevcut olup olmadığını tahmin edebilmek için bir model inşa ettiklerini belirtiyor. Böylece katılımcıyı uyandırmadan 9 saniye öncesinde beyin aktivitelerini analiz edebiliyorlar. Bu sayede kişinin rüya görüp görmediğini tahmin edebildiklerini ve bununda %75-80 doğrulukta sonuçlar verdiğini belirtiyorlar. Bulgular Nörobilim topluluğunun yıllık toplantısında Louisina'da tartışıldı. Kaliforniya Üniversitesi, Berkley'den Nörobilimci Dr. Gallant, bu çalışmalarının çok ilgi çekici ve heyecan verici olduğunu belirtirken bunun rüya esnasında beynin yüksek seviyede bir görsel bölgesinin olduğunun da kanıtı olduğu görüşünde. Ayrıca, rüyaların ilk birkaç saniyede daha net hatırlanmasının onları kısa hafızaya kayıt edildiğinin de bir göstergesi olduğunu belirtiliyor. Dr.Kamitani ve ekibi şimdide REM evresi ile ilgili bilgiler toplanmanın peşine düştüler. Dr. Kamtani, bunun heyecan verici bir çalışma olacağını zira kişini REM evresine ulaşabilmesi için en az bir saat beklemek zorunda olduğunu belirtiyor. Tüm bu çalışmalarının bir gün rüyalar hakkında daha fazla gizemi aydınlatacağını ve rüyanın hangi fonksiyonlar ile oluştuğuna da ışık tutacağı tahmin ediliyor.


Koruyucu deri bakterilerin etkisi ile kırsalda yetişmiş çocuklar daha az alerji oluyor. 7 Mayıs 2012'de Proceeding of the National Academy of Sciences'da yayınlanan raporda; İnsanların, çocukluk döneminde bakteriler ile temas halinde olması immunolojik sistemin gelişmesi için çok önemli olduğu ve doğada çok çeşitlilik gösteren deri mikroplarının vücutla teması sonucunda alerjik vakaların azaldığı ortaya çıkmıştır. Bu bulgu hijyen hipotezi için yeni bir bakış açısı oluşturmaktadır. Finlandiya'nın Helsinki Üniversitesi'nden ekolog olan Ikka Hanski; Bunun şehirlerde yeşil alanların artırılması gerektiği yönünde başka bir kanıt olduğunu belirtiyor. Helsinki ve arkadaşları, şehirleşme ile azalan biyoçeşitliliğin insanlığın en küçük müteffiklerinin yok olmasına ve bununda şehir sakinlerinin sağlığına zarar vereceğini düşünüyorlar. Araştırmacılar, tüm yaşamını küçük bir kasaba, köy veya kırsalda geçirmiş 118 Finli üzerinde çalışma yapmışlar. Araştırma sonuçlarında kırsal alanda yetişmiş bu gençlerin alerjik bir kokteyle maruz kaldıklarında tepki vermeleri daha az olası olduğu görülmüş. Çocukların derilerinde bulunan deri bakterilerinde çeşitlilik görülmektedir. Daha kırsal alanlarda yaşayanlarda ise gammaproteobakterilerinin daha bol bulunduğu görülmüştür. Gammaproteobakterilerini bitki köklerinde ve hidrotermal kanallarda çok sayıda bulunmaktadır. Bu bakterilere bağışıklık sistemimizin cevap verirken oluşturduğu çok sayıda IL-10 alerjik uyarılara karşı vücudun tepkisini engelliyor.


Nature biyoteknoloji dergisinde yayınlanan bir çalışmada Karolinska enstitüsü ve Harvard Üniversitesi'nden araştırmacılar sentezledikleri bir faktörün kalpteki kök hücreleri tetikleyerek kardiyovasküler yenileme oluşturduğunu gözlemlediler. Ayrıca, az sayıda da yeni kardiyak kas hücresinin oluşumunu da bu faktörün sağladığını tespit ettiler. Araştırmanın başında bulunan Prof. Kenneth Chein, Kalbi bir fabrika gibi kullanıp; özel kardiyovasküler kök hücreler için büyüme faktörleri üretmenin daha bir başlangıç olduğunu belirtirken, yakın bir zamanda bu sayede kalbin kendi yeni dokularını dışardan herhangi bir hücre müdahalesi yapmadan üretebileceğini umuyor. Bu çalışma son zamanlarda Cell Research dergisinde yayınlanan Dr. Chien laboratuvarlarının araştırmaları baz alınarak yapıldı. Bu çalışmada kardiyovasküler endotel hücrelerde VEGFA adı verilen bir büyüme faktörü proteininin aynı zamanda kalp kök hücrelerinin, kan dolaşımı içerisinde kardiyak kas hücrelerine dönüştürülmesinde etkili olduğunu belirtiliyor. Araştırmacılar bu çalışmada yeni bir teknik olan sentetik mRNA'ları, VEGFA'yı üreten genetik koda göre dizayn edip kas hücrelerine verdiler. Sonrasında, kalp kas hücrelerinin VEGFA'yı ürettiklerini gözlemlediler. Bu işlemler sırasında sentetik mRNA'lar vucüdun otomotik savunma sistemlerinin saldırılarından genetik uygulamalar ile uygun hale getirilerek korunuldu. Fareler üzerinde yapılan bu çalışma gösterdiki; kalpte dönüşüme öncüllük eden hücrelerin bulunduğu yere uygulanacak tek bir uygulama VEGFA'nın üretilmesi için yeterlidir. Buna ek olarak kalp krizinden 48 saat sonra hastaya verilen sentetik mRNA'ların kalp üzerinde tedavi edici etki gösterdiği de gözlemlenmiş. Uzun süreli gözlemlerde ise uygulamanın dogal kalp kök hücrelerini aktivite ederek kardiyovasküler doku yenilenmesinde etkili olduğu belirtiliyor. Prof. Chien, yakın bir zamanda başka hiçbir şeye ihtiyaç duymadan sadece bir kimyasal ajan ile kalp dokularının yenilenebileceğini belirtiyor. Bu çalışmalar ile beraber aynı zamanda işin mühendislik kısmının da yürütülmesi ve sentetik mRNA'ların mümkün olan en uygun şekilde kalbe ulaştırılması yönünde çalışmaların da yapılmasına ihityaç duyulmaktadır. Prof. Chien'inde kurucusu olduğu Moderna Therapeutics firması Astrezeneca firması ile ortak çalışmalar yürüterek kardivasküler doku yenilemelerinde kullanılmak üzere uygun hale getirilmiş sentetik mRNA'lar dizayn etme çalışmalarını yürütüyorlar. Tüm bu çalışmalar Amerikan sağlık bilimleri ensitüsü ve Croucher Vakfı tarafından destekleniliyor.


Geçtiğimiz günlerde Hint bülbülleri üzerinde yapılan bir araştırmanın yayınında kimyasal yollar ile genetik engellemeler sağlanarak sinirsel aktivitelerin baskılandığını ve bu yöntemle ses oluşumunun beyinde nasıl kontrol edildiğine ilişkin bulgulara ulaşıldığı belirtiliyordu. Beynin Arcopallium bölgesindeki sinirleri genetik yöntemler ile susturan araştırmacılar Hint bülbüllerinin neredeyse tamamen ses üretememe veya kısmi olarak ses üretebildiklerini gözlemlediler. Beynin Arcopallium bölgesinin ses oluşumunun merkezi olduğu daha önceden biliniyordu. Fakat önceki çalışmalardan farklı olarak bu bölgedeki sinirler bir takım gen baskılayıcı kimyasallar tarafından işlevsiz hale getirildi. Bu yöntemle daha önce sadece kimyasallar kullanılarak etkisiz hale getirilen örneklerin aksine sesin tamamen yitirilmediği buna karşın kuştan kuşa melodilerde farklılık oluştuğu rapor edildi. Ayrıca, melodilerin zamanlaması ve sırasında herhangi bir anormallik saplanmadı. Bu teknik sayesinde sinir gruplarının ne kadar doğrululukta baskılanabileceği hakkında bulgulara da ulaşıldı. İnsanlarda sesin oluşumu ise bir takım gönüllü ve reflektif hareketlerin birleşimi ile oluştuğu düşünülmektedir. Dolayısıyla bu koordinasyonun sağlanmasında ileri düzeyde gelişmiş sinirsel bir devrenin olduğu bilinmektedir. Araştırmacılar bu sinirsel devrede rol alan sinirlerin hangi ölçüde işlevsel olduğunu anlamak için bir takım kompleks görüntüleme teknolojileri kullanıyorlar fakat bu teknikler ile bölgelerin hangi fonksiyondan sorumlu olduğu anlaşılsa da, bu bölgede görev alan sinirlerin hangi oranda işlevsellik gösterdiğini anlamak çok zordu. Bazen sadece bölgedeki sinirlerin yüzde 5'nin aktif halde olması bile fonksiyonu gerçekleşmesi için yeterli olabiliyor. Kimyasal yollar ile yapılan genetik kontrolü sayesinde sinirlerin ne oranda aktivite içinde olduğu anlaşıla biliniyor. Bu tekniklerin kullanılması araştırmacılar arasında son on yılda yaygın hale geldi. Bu teknik daha önce fareler üzerinde de uygulandı ve sonuçlar Hint bülbülleri ile paralellik gösteriyordu. Temel olarak bu teknikle genetik metotları kullanarak sinir hücrelerini bir ilaca veya kimyasala hassas hale getirebiliyorsunuz, böylelikle kimyasalınızı bölgeye ulaştırdığınızda sadece kimyasala karşı hassas olan sinirleri pasifize edebiliyorsunuz. Bu sayede daha önce bölgesel olarak uygulanan toksinler ile işlevsiz hale getirilen bir çok çeşit sinirlerin yerine, özel olarak hedeflediğiniz sinirleri pasifize edebilir ve onlara kalıcı zarar vermekten de korunmuş oluyorsunuz. Çalışmada Hint bülbüllerinin kullanılmasının nedeni, daha önce ozellikle ses oluşumu üzerine iyi çalışılmış bir model olması ve beyin anatomisinin çok iyi bir şekilde biliniyor olmasından ötürüdür. Araştırmacılar kimyasallar kullanarak genetik değişiklik sağlayan yöntem ile belli sinirlerin pasifize edilmesi ile ses oluşumunun beyindeki koordinasyonu hakkında bulgulara ulaştılar. Çalışma kendi başına çok önemli gibi görünmese de bu yeni nesil metodun beyin fonksiyonların sinirler tarafından nasıl kontrol edildiğine yönelik daha detaylı bilgileri yakın bir gelecekte araştırmacılara sağlaması bakımından önem taşımaktadır. Bu çalışma Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü , Tsukuba Üniversitesi Uluslararası Uyku Tıbbı Enstitüsü ve Harvard Üniversite'sinden araştırmacılar tarafından yürütülmüştür. - Yoko Yazaki-Sugiyama, Shin Yanagihara, Patrick M. Fuller, Michael Lazarus. Acute inhibition of a cortical motor area impairs vocal control in singing zebra finches. European Journal of Neuroscience, 2015; 41 (1): 97 DOI: 10.1111/ejn.12757


Maymunlar üzerimde yapılan bir çalışmada araştırmacılar beyin hastalıklarından sonra kaybolunan karar verme yeteneğini tekrar geri getirmeyi başardılar. Maymunların ön beyin lobuna sinirler ekleyen Kaliforniya Southern Üniversitesi ve Kentucky Üniversitesi Baptist tıp merkezinden araştırmacılar hastalık sonrası normal bilinçsel faaliyetlerini yitiren maymunlarda karar alma yeteneklerini geri kazandıkları hatta beyinsel iyileşmenin de olduğunu tespit ettiler. 14 Eylül'de Journal of Neural Engineering dergisinde yayınlana çalışmada araştırmacılar elektrotlar ile sinir ölçümleri yaparak hafızadaki iyileşmeyi tespit ettiler.Beş hasta maymun üzerinde iki yıldır yapılan çalışmada 7 adet farklı resmi ekranda maymunların hatırlayıp eşlemelerine yönelik bir deney düzeneği kurulmuş ve bu süre içerisinde maymunların %70-75 oranında ilerleme kat ettikleri tespit edilmiş. Doğru eşleşmeleri yapan maymunlara ödül olarak bir damla meyve suyu verilmiş. Kortikol tabakanın L2/3 ve L5 olarak adlandıran bölgenin içindeki sinir değişimler ile beyinsel aktivite kaydı ve yapısı çözümleniyor. L2/3 ve L5 bölgesi beynin karar alma bölgesi olarak bilinir çeşitli ilaçlar ile maymunlarda bu bölge baskılanıp eklenen sinirlerin MIMO olarak adlandıran model ile uyarılıyor. MIMO ile bu bölgedeki sinir aktivitelerini ve yeni eklenen sinirlerin etkileri bilgisayar ekranından alınan desenler ile gözlemleniyor. Profesör Sam Deadwyler MIMO'nun kullanım sebebini beyin desenlerinin çoklu denemelerde doğru şekilde alınamadığını ama MIMO sayesinde iyileşmeyi daha etkili bir şekilde tespit etmeleri olarak belirtiyor. Ayrıca, Profesör Deadwyler söz konusu model ile geniş bölgede oluşan beyin yaralamaların daha iyi algılanacağını ve bu yöntemle ayrıca gerekli sinir aşılamaları sonucu elde edilecek iyileşmeleri de tespit edilmede de kullanılabileceğini belirtiyor. Bu deney Amerikan ulusal sağlık enstitüsü gözetmenliğinde tarım bakanlığının hayvan laboratuvarlarında gerçekleştirilmiştir.


Amerikanın dünyaca ünlü bilim ve teknoloji enstitüsü Massachusetts Institute of Technology 'deki sinirbilimciler ilk kez omurilikte bulunan sinirler arası elektriği kontol etmeyi sağlayan optogenetik teknikler ile kas hareketlerini kontrol etmeyi başardılar. Profesör Bizzi önderliğinde araştırmacılar ışığa karşı duyarlı olan proteinleri farelerin omurliğinde bulunan sinirlerin yüzeylerinde üreterek bu sinirleri mavi ışık dalgası ile kontrol altına almayı başardılar. Mavi ışık dalgasında farelerin ayak kaslarının geri donüşümlü olarak hareketsiz hale geldiğini gözlemlediler. Araştırmacılar 25 Haziran 2014'te PLOS One'da yayınlanan çalışmalarının omurilik ile ilişkili olan kompleks hareket devrelerinin anlaşılmasına yeni bir yaklaşım getirdiğini belirttiler. Ekip bir süredir MIT McGrown Beyin Enstitüsünde optogenetik teknikler ile omurilik üzerinde bulunan ara sinirlerin duyu ve hareket devreleri üzerindeki etkilerini araştırıyordu. Önceleri araştırmacılar elektriksel sinyaller veya bir takım kimyevi müdaheller ile sinirleri kontrol edip, fonksiyonlarını anlamaya çalışıyorlardı. Bu yeni yaklaşım omurilik bölgesindeki sinirler hakkında harika bilgilere ulaşmamızı sağlasa da, şimdilik belirli alt sinirlerin kontrolünün sağlanmasında tam anlamıyla yardımcı olamamaktadır. Optogenetik, genetik yollar ile sinir hücrelerin yüzeylerinde ışığa duyarlı opsins proteinilerin üretilmesi ve bu sayede sinir hücrelerindeki kalsiyum akışını veya elektrik sinyallerini belli dalga boylarındaki ışıklar ile kontrol altına alma tekniğidir. Bu sayede bazı sinirler aktif edilirken, bazıları da pasifize edilebilmekte. McGrown Beyin Enstitüsünden Prof. Bizzi, optogenetik ile karakteristik açıdan benzerlik gösteren hücre sistemelerine müdahale edip bu sistemlerin nasıl çalıştığını aydınlatılabileceğimizi düşünüyor. Omurilikte bulunan durdurucu sinirler kas kasılmalarını durdurarak denge ve hareketin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi içim önemli rol oynamaktadır. Örneğin bir elma yediğinizde bazı çene kaslarınız kasılırken bazılarıda gevşer bu sayede dengeli bir hareket sağlanmış olur. Ayrıca, durdurucu sinirlerin REM uykusu sırasında kas kasılmalarını durdurucu etkide gösterdiği bilinmektedir. Araştırmacılar bu çalışmada durdurucu sinirlerin fonksiyonu daha iyi anlamak için omurilik sinirlerinin yüzeyinde genetik yollar ile ışığa karşı duyarlı bir opsin proteini olan channelrhodopsin 2 sentezlenir ve mavi bir ışıkla bu sinir hücreleri aktif edilerek etkilerini gözlemlediler. Torasik omurgalarda bulunan durdurucu sinirler farelerde serbest hareketi aktif ederler. Bu arka bacakların hareketinin bir süreliğine durması anlamınada gelir. Araştırmacılar ayrcıa durdurucu sinirlerin optogeneti ile aktif edilmesinin duyu ve normal refklekslerin üzerinde bir etki oluştumadığını belirtiyorlar. Çalışma ekibinde bulunan Dr. Caggiano, omurgada bulunan sinirlerin optogenetik ile baskılanmasının tamamiyle yeni bir gelişme olduğunu, bunun yanı sıra daha önce hiçbir araştırmacının bu sinirlerin hareketten sorumlu olmasına rağmen duyulardan sorumlu olmadığına değinmemeleri bakımından da yeni bir keşif olduğunu belirtiyor. Drexel Üniversitesi'nden nörobiyolog ve anatomi Profesörü Giszter ise optogenetiğin getireceği bir zorlayıcı unsurun da bir çok ilginç sorunun bu alan ile gündeme gelmesi olduğunu belirtiyor. Bu soruların yanı sıra bir başka önemli soru ise durdurucu sinirlerin sinirsel aktiviteyi tamamen sonlandırıcı mı yoksa baskılayıcı bir etki mi gösterdiği üzerine olacağını belirtiyor. Dr. Caggiano, omurga sinirlerinin tam olarak nasıl bir fonksiyonla çalıştığını anlamamız için daha yapılması gereken bir çok çalışmanın olduğunu da belirtiyor. Çevirmenin Notu: Optogenetik sinir bilimlerinde kullanılan çağımızın en parlak ve gelecek vaadeden tekniklerinden biri olmuş durumda. Araştırmacılar, optogenetik teknikler ile beynin gizemini çözmeye daha bir yaklaşıldığını ve istenmeyen hafızaların silinmesinden yeni bilgilerin beyine işlenmesine kadar bir çok mucizevi denecek gelişmelere şahit olabileceğimize inanıyorlar. Bunun yanı sıra bu teknolojideki gelişmelerin Alzeihmer, Parkinson gibi bir çok mental hastalığa da çözüm olabileceğini belirtiyorlar. - Sciencedaily - Vittorio Caggiano, Mirganka Sur, Emilio Bizzi. Rostro-Caudal Inhibition of Hindlimb Movements in the Spinal Cord of Mice. PLoS ONE, 2014.


Araştırmacılar geliştirdikleri iki test ile üç gün içerisinde sıtma ilacı olarak kullanılan artemisinin sıtma mikrobuna karşı ne düzeyde etkili olduğunu aydınlattılar. Amerikan Ulusal Alerji ve Enfeksiyonel Hastalıklar Ensitüsü araştırmacıları tarafından geliştirilen testlerde; sıtma hastalarından 6 saatlik periyotlar ile kan örnekleri alınarak artemisinin ilacına maruz bırakılıyor ve 72 saatlik bir süre zarfında ilacın etkisi ile sıtma parazitlerinin işlevsiz hale geldiği belirleniyor. Geliştirilen ilk testte araştırmacılar sıtma paraziti bulunduran hastalardan belli aralıklar kan alıp artemisinin tedavisini uyguluyorlar. Üç günlük sürelerle örnekleri gözlemleyerek ilaca karşı direç gösteren ve yayılmacı özellik gösteren sıtma parazitlerini belirliyorlar. İkinci testte ise parazitler laboratuvar koşullarında yetiştirilip, sıtma parazitleri taşıyan hastalara enjekte ediliyor. Bu sayede hastadaki parazitlerle eklenen parazitlerin yaşam döngüleri senkronize edilerek artemisinin ilacının sürece genç ve yaşlı olan parazitlere karşı gösterdiği reaksiyonlar gözlemleniyor. Bu sayede yakın bir gelecekte artemisinin ilacının yakın bir gelecekte moleküler düzeylerde nasıl işlev gösterdiği konusunda daha çok bilgi sahibi olabileceğimiz belirtiliyor. Ayrıca, geliştirilen bu ikinci testin daha etkin sıtma ilaçlarının üretilmesi için önemli bir yol gösterici olacağı da düşünülmekte.


Yaşayan tüm organizmalar hayatları boyunca bir çok stres faktörüne maruz kalmaktadırlar. Sosyal çekişmeler insanlar için en yaygın görülen stres kaynaklarından biridir. Her ne kadar araştırmacılar sosyal yenilgiler sonrası oluşan stresin uyku ve uyanıklık davranışları üzerindeki etkilerini çeşitli deney modelleri üzerinden çalışmış olsalar da, SoD sonrası etkileri yeterince incelenememiştir. Geçtiğimiz günlerde Frontiers of Neuroscience 'da yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar sosyal yenilgiler sonrası oluşan stresin uyku mekanizmaları ve fonksiyonları üzerindeki etkilerini incelenmesini sağlayabilecek yeni bir deney modeli tanıttılar. Bu modelde elde edilen bilimsel veriler agresif bir farenin kafesine konulmuş boyun egen zayıf bir fare üzerinden elde edilmiştir. Tsukuba Üniversitesi Uluslararası bütünleşik uyku tıbbi enstitüsünden araştırmacıların dizayn ettiği bu yeni modelde; saldırgan farenin zayıf fareye zarar vermemesine özen gösterildi. Bu sayede sosyal yenilgi stresi dışında oluşabilecek etkiler minimize edilmeye çalışıldı. Sonuçlar, sosyal yenilgi stresinin farelerde uyku sürelerini önemli miktarlarda artırdığını gösterirken, artan bu uyku etkisinin sosyal yenilgi streslerine bağlı olduğunu da ispatlıyordu. Ayrıca, yenilgiye maruz kalmış farelerde yüksek stres seviyesini gösteren corticosterone hormonun artığıda tespit edildi. Bu modelin sosyal yenilgi streslerine bağlı olarak artan uykunun mekanizma ve fonksiyonun çalışmak adına araştırmacılar için önemli avantajlar sağlayacağı düşünülmektedir.


Egzersiz yapmak metabolik genlerdeki metil gruplarında değişikliğe yol açıyor. Cell Metabolism dergisinde yayınlanan çalışmada DNA`daki metil gruplarının değişimi sadece egzersiz yapmakla değil gün içerisinde çeşitli aktivitelerle de değiştiği vurgulanıyor. Örneğin, yüksek dozdaki kafein`nin egzersiz yaparken metabolik genlerde oluşan değişikliğe benzer değişikliklere yol açtığı gözlemlenmiş. DNA`daki metil grubu değişiklikleri, protein sentezini önemli ölçüde etkilemekte. Stockhlom Karaloniska Enstitusunde Juleen Zierath ve çalışma arkadaşları egzersiz sonrası kaslardan alınan biyopsi örneklerini incelediklerinde, enerji metabolizmasından sorumlu olan genlerin( PDK4 )demetilasyona uğradıkları, metabolizma ile alakalı olmayan genlerin ise metile halde kaldıklarını gözlemlediler. Ayrıca, gen demetilasyonlarinin yapılan egzersizin yoğunluğuna göre arttığını da Juleen ve ekibi çalışmalarında rapor etmişler. Salk Institute for Biological Studies in La Jolla, California`da Moleküler biyolog olan Ronald Evans; Juleen ve ekibinin yapmış olduğu bu çalışmanın, kas hücreleri veya yağ hücreleri gibi yetişkin hücrelere farklılaşmış hücrelerde genellikle metilasyonun sabit kaldığı kanısını da değiştirdiğini düşünüyor.


Apple'ın kurucu ortağı, ölümünden 5 hafta öncesine kadar yönetim kurulu başkanı olan Steven Paul Jobs ve emekli, şimdilerde Gates Foundation'da yaptığı çalışmalarla gündemde olan Microsoft'un kurucularından William Henry "Bill" Gates III, ya da daha çok bilinen adıyla Bill Gates bilişimde yeni bir tanımın isim babalığını yapıyorlar. Başarının tanımında bilişim alanından iki ismin model olarak seçilmesi bir tesadüf olmasa gerek. Uluslararası marka değerlendirme kuruluşu Brand Finance Apple'ın Google'ı geride bırakarak dünyanın en değerli markası olduğunu açıkladı. Açıklanan bu listenin ilk beşinde yine Amerikalı şirketler yer alırken Çin'in 25, Brezilya'nın 9, Rusya'nın 8, Hindistan'ın ise 6 marka ile temsil edildiği görüldü. Dünyanın en değerli şirketi Apple, temmuzdan itibaren düzenli olarak üç ayda bir hisse başına 2.65 dolar temettü dağıtacak ve 2013 mali yılından itibaren 10 milyar dolar tutarında hisse senedini de geri alacak. Piyasa değeri 555 milyar dolara yaklaşan Apple dünyanın en değerli şirketi. Bununla birlikte sadece 8 yılda adını devler arasına yazdıran facebook halka açıldı ve toplam değeri 100 milyar doları geçti. Microsoft, Apple gibi 20-30 yıllık geçmişe sahip olan firmaların büyük gelirlerinin yanında sadece 8 yılda adını devler arasına yazdıran facebook bu açıdan dikkat çekiyor. "The Social Network" sonrası Zuckerberg'in Facebook projesinin çalıntı olduğu ve arkadaşlarını ezip geçerek, yarı yolda bırakarak ilerlemesinden ve halen facebook'un sürdürülebilir başarısı ile ilgili şüphelerden olsa gerek bu yazının başlığındada yer alan tanımda Zuckerberg'ler yok. Yine sadece 13 kişilik kadrosu ile ikinci yılında 1 milyar dolara facebook tarafından satın anınan Instagram ve 8 Milyar dolar değeri ile twitter da dikkatleri çekiyor. iPhone ve Android yüklü cep telefonlarında adeta fırtına gibi esen Angry Birds'in yaratıcısı olan Finlandiyalı iki genç mühendisin kurduğu Rovio adlı şirketin değeri 9 milyar dolara ulaştı. Tüm bu örneklerdeki ortak payda ise dünyadaki tüm değerli markaların ve yine yükselişteki markaların teknoloji ve internet alanında olması. Bugün ilaç ve silah sektörü ile birlikte bilişim, dünyanın en karlı sektörü olarak görülebilir. İlginç bir örnek olarak tüm dünyada 100 milyondan fazla satan Kalaşnikof'un üreticisi Rus Ijmaş , borçlarını ödeyemediği için iflas bayrağını çektiğinide hatırlatmak lazım. Başarılı markaların bir diğer ortak noktası ise markaların ağırlıklı olarak ABD kökenli olması. Bir tesadüfün eseri olmayan bu durum için; "Dünyanın En Değerli 500 Markası" çalışması sonrasında, Türk markalarının listede yer alamamasıyla ilgili görüşlerini bildiren Brand Finance Türkiye Direktörü Muhterem İlgüner, Bir ülkenin küresel ölçekte değerli marka sayısı, söz konusu ülkenin değer üretebilme kabiliyetini yansıtır. açıklamasını yapıyor. Bir ülkenin büyük gelir kaynağı vergiler, vergilerin kaynağıda şirketlerin elde ettiği kar oranında olduğuna göre, konvansiyonel sektörleri desteklemek yanında biraz da bilişim alanında imkanlar oluşturmak gerektiğini görmek ve bu konuda çaba sarfetmek gerekiyor. İletişimin bir lüks değil çağımızda bir ihtiyaç olduğunun anlaşılması, ek vergilerle sektörü cezalandırmak yerine aksine, yukarıdaki projeksiyon ışığında sektörü teşvik etmek, ülkemizde "Steve Jobs'lar, Bill Gates'ler" kalıbını bir efsane olmaktan çıkartabilir gibi görünüyor. Yüksek katma değerli ürünler üretip üretmemek, işte bütün mesele bu.


Dr. Takeshi Sakurai'yi beynin hipotalamus bölgesinde üretilen özel bir nöropeptit olan orexin/hypocretin keşfindeki anahtar rolü ile tanıyoruz. Daha sonraki süreçlerde yürüttüğü çalışmalar ile orexin sistemlerinin, uyku ve uyanıklığın nörobiyolojisinin daha iyi anlaşılmasında önemli katkılar sağladı. Bilimsel kariyerinin başlarında damar dokusunda bulunan bir protein olan endothelinin karekterizasyonu ve fonksiyonun aydınlatmasında öncü roller oynadı. Kendisi halen Tsukuba Üniversitesi Uluslararası Uyku Tıbbı Enstitüsünde profesör olarak çalışmalarını sürdürüyor. Kendisi ile bir söyleşi gerçekleştirip kariyeri başarılar ile dolu bu bilim insanını sizlere tanıtma şansını buldum. Tsukuba Üniversitesi Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 1993 yılında doktoramı yine aynı üniversitenin tıbbı bilimler bölümünden aldım. Doktora çalışmaların genel olarak bir damar dokusu proteini olan endothelin fonksiyonlarının anlaşılması üzerineydi. Çalışmalarımın sonunda endothelin reseptörlerinin bir grubunu klonlamayı başardım. Bir süre Tsukuba Üniversitesi temel tıp bilimleri bolümün de doktora sonrası çalışmalarımı sürdürdükten sonra, yardımcı doçent doktor olarak aynı üniversitenin farmakoloji bölümünde göreve başladım. 1995 yılında klonlamayı başardığımız endothelin reseptörlerinin fonksiyonları üzerine çalışmalar yapmak için Profesör Masashi Yanagiawa'nın Teksas Üniversitesi Güneybatı Tıp Merkezinde bulunan laboratuvarlarına araştırma görevlisi olarak bulundum. UTSW'deki çalışmaların esnasında henüz tanımlanamamış G-protein reseptörlerin endojen ligandlarin aydınlatması üzerine de projeler yürüttüm. Bu projeler sonunda G protein reseptörlerini aktivite eden bir kaç peptit aydınlattık. Bunlar içeresinde en çok ses getiren ise sadece beynin hipotalamus bölgesinde bulunan hücreler tarafından özel olarak üretilen orexin nöropeptidiydi. Daha sonra doçent olarak göreve başlayacağım Tsukuba Üniversitesine geri döndüm. 2007 yılında Kanazawa Üniversitesi sinir ve fizyoloji bilimleri bölümünde profesör olarak göreve başladım. 2016 yılından itibarende Tsukuba Üniversitesi-Uluslararası Bütünleşik Uyku Tıbbı Enstitüsü'ne profesör olarak görev yapıyorum. O dönemlerde insan genom projesi başlamış dokularda ve türlerde keşfedilmemiş yeni genler aydınlatmak üzerine bir araştırma inisiyatifi devam ediyordu. Göz kamaştırıcı bir şekilde aydınlatılan genlerin büyük bir kısmının G proteinleri kenetli reseptörler için ligand adayı olduğunu gördük. Dolayısıyla bu gen bilgisini kullanarak henüz aydınlatılmamış ligandlar bulmayı hedefledik. Hali hazırda endothelin proteininden elde ettiğimiz geniş bilgi sayesinde bu proteine benzer moleküller keşfetmeyi amaçlıyorduk. Ligandı olan peptit reseptörlerine benzeyen bir çok G protein reseptörlerinin genlerini belirledikten sonra bu reseptörleri hücre kültürlerinde eksprese ettik. Bu hücre kültürlerini kullanarak belirlediğimiz henüz aydınlatılmamış proteinlerin hücrelerde kalsiyum ve cyclic AMP seviyesini artırıp artırmadığına baktık. Beyin, böbrek, kalp gibi bir çok organdan aldığımız dokuları hücre kültürü sisteminde test ettik. Başlangıçta dokuları rastgele seçiyorduk. Fakat sonra beynin bilinmeyen proteinler bakımından daha verimli bir hedef olacağını düşündük. Böylece, odak noktamızı beyine yönlendirdik. Öncelikle sıçan beynini parçacıklara ayırarak bu parçacıkların karakterlerini yüksek performanslı sıvı kromatografilerini kullanarak tanımladık. Sonra tanımlanmamış G protein reseptörlerini içeren hücre kültürleri üzerinde bu doku parçacıklarını denedik. Bir doku parçacığının bu hücreleri aktifleştirdiğini fark ettik. Bu parçacığın sıçan beynine ait olduğu tespit ettikten sonra çeşitli saflaştırma ve yapısal analizler yaptık. Çıkan sonuçlar bu parçacığın belirlenmemiş bir nöropeptidi içerdiğini gösteriyordu. Hemen bu proteinin beyindeki fonksiyonlarını incelemeye koyulduk. Başlangıçta Orexin'in beyinde beslenme merkezi olarak bilinen lateral hipotalamusta üretilmesinden dolayı beslenme üzerine etkileri olduğunu düşündük. Bu proteini sıçan ve farelerin beynine enjekte ettiğimizde yemek yeme fonksiyonunu arttırdığını tespit ettik. Diğer taraftan açlığın beyindeki orexin salınımı artırdığını da keşfettik. Halen aydınlatılması gereken bir çok gizem var. Örneğin, bir çok kişi orexin nöronlarının genel olarak monaminergic sistemlere etki ettiğini düşünüyor. Fakat ben orexin sistemlerin sadece bu sistemler ile ilişkili olabileceğini düşünmüyorum. Uyanıklığı kontrol eden sistemler gibi diğer bir çok davranışta görevli sinir ağının orexin sistemi ile ilişkili olduğunu düşünüyorum. Son zamanlarda duyguların düzenlediği korku gibi davranışlarda da orexin sistemlerin düzenleyici rolü olduğunu keşfettik. Ayrıca, ödüllendirme sonrası oluşan beynin süreçlerinde de Orexin'in önemli rolleri olduğunu biliyoruz. Will-dynamic; dinamizm ve istek gücünü birleştiren bizim ürettiğimiz bir kelime. Bu araştırma programında amacımız yüksek istek gücünü kontrol eden beyin mekanizmalarını belirlemektir. Bildiğin gibi yüksek istek gücü uyanıklığında en büyük faktörlerindendir. Orexin sistemlerinin de yüksek istek gücünde görev aldığını düşünüyoruz. Tüm bu yayınlanan kitaplar uyku/uyanıklık sistemleri, orexin sistemleri ve monaminergic, cholinergic sistemler gibi beyindeki bir çok sistemi herkesin anlayabileceği bir dilde kapsamlı bir şekilde ele alıyor. Şu an hibernasyon, torpor ve aktif bazal metabolizma durumu üzerine araştırmalar yürütüyoruz. Açıkçası, aktif bazal metabolizmayı indükleyen sinir ağlarını aydınlatmaya çalışıyoruz. Son zamanlarda bazal metabolizmayı aktivite eden bir sinir mekanizmasını keşfettik. Opto veya farmako genetik yöntemler ile bu sinir grubunu uyardığımızda uzun süre bazal metabolizmaya sebebiyet verdiğini gördük. Bu sinir grubunun bazal metabolizma için önemli olduğunu düşünüyoruz. Ayrıca, sosyal davranışları oluşturan sinir ağlarının aydınlatılması üzerine de çalışmalar yürütmekteyiz. Ben özel olarak uyku/uyanıklık sistemlerinde etkili olabilecek yeni faktörlerin veya biyolojik moleküllerin aydınlatması ile ilgileniyorum. Kişisel olarak bu yöndeki çalışmaların gelecekte de en önemli konular olacağını düşünüyorum. Son olarak böyle başarıyla dolu bir kariyerden geçmiş bir bilim insanı olarak genç araştırmacılara tavsiyeleriniz sormak istiyorum. Bu soruyu cevaplamak kolay değil. Bence en kritik noktalardan birisi doğru bir yerde araştırma yapmak. Bir çok genç araştırma yapacağı laboratuvarı seçerken o laboratuvarda ne kadar etkili yayın yapıldığına bakarak karar veriyor. Fakat bence daha önemli olan şey araştırma yapacağınız laboratuvardaki çalışmaların sizi heyecanlandırıyor olmasıdır. Bunun yanı sıra, ekibin de çalışan araştırmacılara gerçek bir bilim insanı olarak yaklaşıp onları basit bir işçi olarak görmeyen doğru hocalar ile çalışmak önemli. Özetle doğru yerde doğru hoca ile çalışmak araştırmalarınız açısından çok önem arz etmektedir. Buna ek olarak yetkin bir bilim insanı olmak istiyorsanız kariyerinizi ilk aşamalarında öğrenebileceğiniz kadar tekniği, yöntem ve metodu öğrenmelisiniz. Kaybetmekten ve yanlış yapmaktan asla korkmayıp her zaman yeni şeyleri denemeye yeni bir şeyler bulmaya çalışın. Mustafa Korkutata: Hocam bize vakit ayırıp bu güzel söyleşiyi verdiğiniz için çok teşekkür ederiz. - T Sakurai, A Amemiya, M Ishii, I Matsuzaki, RM Chemelli, H Tanaka et al. Orexins and orexin receptors: a family of hypothalamic neuropeptides and G protein-coupled receptors that regulate feeding behavior Cell 92 (4), 573-585 1998. - T Sakurai, M Yanagisawa, Y Takuwat, H Miyazakit, S Kimura, K Goto et al. Cloning of a cDNA encoding a non-isopeptide-selective subtype of the endothelin receptor Nature 348 (6303), 732, 1990


Nanoteknoloji tüm otoritelerce kabul edilen hiç şüphesiz önümüzdeki on yıllara damgasını vuracak olan en önemli bilimsel ve teknolojik devrimi oluşturmaktadır. Nanoteknoloji tüm otoritelerce kabul edilen hiç şüphesiz önümüzdeki on yıllara damgasını vuracak olan en önemli bilimsel ve teknolojik devrimi oluşturmaktadır. Bizde geçtiğimiz haftalarda, ülkemizdeki en önemli nanoteknoloji araştırma merkezlerimizden biri olan Bilkent Üniversitesi, Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi'ni ziyaret ettik. UNAM'da Nanobiyoteknoloji kapsamında çalışmalarını yürüten çok değerli hocalarımızdan Yard.Doç.Dr. Mustafa Özgür Güler ve Yard. Doç. Dr. Ayşe Begüm Tekinay ile sizler için çok güzel bir söyleşi gerçekleştirdik. Bu güzel söyleyişiyle sizleri baş başa bırakıyorum. Ayşe Begüm Tekinay: Bilkent Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Amerika'da Rockefeller Üniversitesi'nde Moleküler Biyoloji alanında doktoramı yaptım. Doktora sonrası çalışmalarımı da Rockefeller Üniversitesi'nde yürüttüm. 2009 yılından bu yanada UNAM'da çalışıyorum. Mustafa Özgür Güler: Boğaziçi Kimya mezunuyum. Araştırmalarıma yüksek lisans ve doktoram sırasında Amerika'da başladım. Amerika'da yüksek lisansımı Worcester Polytechnic Institue 'de yaptım. WPI'da iletken peptit nanoyapılar ile çalışıyorduk. Bunların daha çok elektronik uygulamaları vardı. Sonra doktora çalışmalarım için Chicago'ya Northwestern Üniversitesine gittim. Orada da self assembling peptitlerden nanoyapılar oluşturmak ve bunların biyomedikal uygulamalarına bakmaya çalıştık. Ayrıca, edindiğim tecrübe ile bu işin tıptaki uygulamalarını çalışmak için tıp fakültesinde doktora sonrası araştırmacılığımda oldu. Bu malzemelerin ilaç olarak geliştirilmesi konusunda bir süre çalıştım. Doktora sonrası çalışmalarımdan sonra, 2008 yılında Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi'ne a geldim. 2008 yılında UNAM'da Biyomimetik malzemeler laboratuvarını kurduk. Peptit sentezi ve bunlardan oluşan nanoyapıların biyomedikal uygulamalarını çalışıyoruz. Bu nanoyapılara doğadaki biyolojik malzemelerin özelliklerini ekleyip, onları kendi uygulamalarımız için kullanmak istiyoruz. Bu yüzden biyo-benzetim yöntemi, laboratuvarımızın en önemli kısmını oluşturuyor. Örnek vermek gerekirse peptit nanoyapıları, hücrelerin üç boyutlu ortamlarda bulundukları kollajen yapılarına benzer yapılar haline dönüştürdüğümüzde; hücre kültürü çalışmalarında, hücrelerin laboratuar ortamında yaşamalarına, rejeneratif tıp uygulamalarına yani hasar görmüş dokuların kendini iyileştirmesine destek olarak malzeme geliştirme konularında uygulama yapabiliriz. Ayrıca farklı malzeme uygulamalarımızda var. Yapay sentetik malzemeler ile doğal malzemeler arasında ara yüzler oluşturarak, bir nevi yapıştırıcı veya iki tarafı da sentetik malzeme olan yüzeyler ile doğal biyolojik sistem arasında iletişim kurmayı ve özellikle implantlar gibi biyo malzemelerinin biyolojik uyumluluğunu arttırmayı hedefliyoruz. UNAM'da malzeme sentezi ve karekterizasyonu ile ilgili iyi bir alt yapımız var. Buna ek olarak, iyi bir araştırma takımımız ve çok güçlü proje ortaklarımız oluştu. Benim doktora ve doktora sonrası çalışmalarım moleküler biyoloji konuları üzerineydi. Biyoinformatikten, elektrofizyolojiye kadar moleküler biyolojinin farklı uygulamaları üzerine çalıştım. Doktora sırasında uzmanlığım daha çok sinir bilimleri üzerineydi. Sinir bilimleri ile ilgisi olmayan iyon karekterizasyonu konularında da çalıştım. UNAM'a geldiğimden bu yana da doktora ve doktora sonrası çalışmalarımın ufak bir kısmını devam ettirmekle beraber daha çok bunların uygulamaları üzerine çalışıyorum. Dünyada bilimin iki genel konusu var. Bunlardan bir tanesi temel bilim çalışmaları ki benim doktora ve doktora sonrası çalışmalarım temel bilim ağırlıklıydı. Bu çalışmaların ilaç geliştirme gibi ileriki aşamaları için 10-20 sene gerekiyordu. UNAM'daki doku mühendisliği çalışmalarımız daha çabuk uygulamaya dönüşebilecek çalışmalar. Bunlarla beraber kontrollü ilaç salımı uygulamaları da yakın vadede kullanılabilecek çalışmalar. Biz zaten Nanoteknolojinin eskiye göre oluşturduğu farkın; disiplinler arası çalışma olduğunu düşünüyoruz. O yüzden kimya, biyoloji, malzeme, fizik ve elektronik gibi disiplinleri bir araya getirerek bunların kesişiminden yeni konular bulabileceğimizi düşünüyoruz. Dolayısıyla çalıştığımız konuların çok farklı özellikleri var. Bütün tecrübeleri bir araya getirmek içinde araştırmacı alt yapısı, cihaz altyapısı ve beraber çalıştığımız hocalar özellikle çok önemli. Her şeyi kendimiz mükemmel yapmamızın imkanı yok. Dolayısıyla, burada ortak çalışmayı iyi bilmek lazım ki disiplinlinler arası çalışmalarda başarı elde edilsin. Bu anlamda UNAM'ın bazı çok çekici olan yönleri var. Ben ve buradaki diğer hocalarımızın Türkiye'ye geri dönmesindeki en önemli sebebi UNAM'ın açılmasıydı. UNAM'ın açılmasında devletin 40 milyon TL'nin üzerinde bir yatırımı oldu. Dolayısıyla, biz buradaki merkeze iyi bir maddi imkan varken geldiğimizden kendimizi şanslı olarak nitelendiriyoruz ki bu sayede iyi bir alt yapı kurma şansımız oldu. Ayrıca, cihaz alt yapımız olarak nanoteknoloji alanında dünyanın önde gelen ilk 20 merkezinden birisi olduğumuzu söyleyebilirim. Bunun yanı sıra iyi bir akademisyen kadromuz oluştu, öğrenci kalitemizde her geçen yıl daha da yükseliyor, çok iyi öğrenci başvuruları alıyoruz. Sonuç olarak, alt yapınız var ise ve bunu kullanabilecek yetişmiş insan gücüde oluşturursanız Dünya standartlarında araştırmalar yapabilirsiniz. Şu anda UNAM'da dünya standartlarında hatta daha iyi araştırmalar yapabildiğimizi söyleyebilirim. Benim Amerika'ya ilk etapta giderken de Türkiye'ye dönerken de en büyük amacım; Amerika'da eğitim almak sonra orada aldığım eğitimi Türkiye'ye gelip uygulamaktı. Türkiye'ye gelirken de bilimselliği ve idealistliği ön planda tutmaktı. Amerika'da çok fazla şey öğrenme imkanı buldum. Çünkü güzel bir ortam verilmişti. Rockefeller Üniversitesi çok iyi bir üniversite, orada Nobel ödüllü bilim adamları ile çalışma fırsatı buldum. Amerika'da öğrendiğim hem teknik tecrübeyi hem de bilimsel tecrübeyi Türkiye'ye getirmek ve Türkiye'deki öğrencilerime sunmak ve onları da aynı şekilde yetiştirmek istiyordum. Bununla birlikte UNAM'da gerçekten çok güzel bir alt yapı var. Beraber çalışabileceğimiz insanların hepsi hakikaten çok kaliteli bilim insanlarından oluşmakta. Yapmayı amaçladığım şeylerin çoğunu da yaptığımı düşünüyorum ama bu daha işin başlangıcı, daha da iyi olacak. 2008 yılında UNAM'da alt yapıyı kurmaya başladık. Biz geldiğimizde merkezimizin binası tamamlanmıştı. Cihazlar alındı, öğrenciler kabul edilmeye başlandı. Sonra, araştırmalara TÜBİTAK projeleri ve Avrupa birliği projeleriyle başlandı. Dolayısıyla, aslında şu anda biz olgunluk dönemimizi yaşamaya başladık. Artık başlangıç dönemi bitti diyebiliriz. Alt yapılarımız tamamlandı. Öğrenciler tecrübe kazandılar, ilk makalelerimiz yayınlandı, patent başvurularımız oldu. Şu anda çalışmalarımızı bir üst seviyeye daha olgun ve daha kaliteli, özellikle uluslar arası ortaklı çalışmalara taşıyoruz. Ayşe Hocam, UNAM'da ekibinizin çalışma ortamları ve koşulları hakkında bilgi verebilir misiniz? Bu noktada UNAM'ı diğer merkezlerden farklı kılan noktalarıda öğrenmek isteriz. Bundan 15 yıl önce çoğunlukla Türkiye'de asistanlar hocaların ders yükünü alırdı, araştırma yapılırdı ama bu hep 9 5 mesaisi içerisindeydi. Hafta sonları çok çalışma olmazdı. Ama Amerika'da gördüğümüz sistem öyle değildi. 7 gün 24 saat çalışırsın, hele de biyolojik bilimlerde çalışıyorsan. UNAM'da da aynı sistemi oturtmaya çalışıyorum. Öğrencilerim de gerçekten güzel çalışıyorlar, 7 gün 24 saat değil belki ama çalışmaları gayet güzel ki zaten bunun sonucunu da görüyorlar. Hem kendi bilimsel ve tekniksel gelişimleri iyi oluyor hem de güzel makaleler yayımlıyorlar. 2000'li yılların başından beri devletin teknolojiye çok üst seviye yatırımları var. UNAM Devlet Planlama Teşkilatının desteği ile kuruldu. Bizde araştırmalarımızı TÜBİTAK ve Avrupa Birliği projeleri ile yapabiliyoruz. Dolayısıyla, hem cihaz alt yapısı hem de projelere finans sağlanmış durumda. Bizim için şu an en önemli konu yetişmiş insan gücüdür. Bizim için kritik olan insan gücü eşiğini geçtiğimiz zaman en üst seviye bilim yapan ülkelerden daha iyi seviye bilim yapabiliriz. Alt yapı ve finans sorunu çözülmüş durumda, bence şu an insan yetiştirme safhasındayız. Türkiye'deki bütün Üniversiteler'de en az UNAM kadar iyi cihaz alt yapısı mevcut. Herhalde en önemli fark araştırmacıların bu cihaz alt yapısını ne kadar iyi kullandığı ve ne kadar iyi fikir ürettiği ile belirleniyor. Bunun için, şu anda merkezler ve üniversiteler arasındaki araştırma ile ilgili rekabette yetişmiş insan gücü çok önemli. Teknoloji geliştirmek ve kaliteli bilim yapabilmek için bir yandan iyi yetişmiş hocaları, bir yandan da araştırma yapabilen öğrencileri işe almak ve bunların hep beraber çalışabileceği iyi ortamlar oluşturmak son derece önem arz etmektedir. Öncelikle biz TÜBİTAK'a destekleri konusunda minnettarız. Çünkü TÜBİTAK sayesinde projelerimizi yürütebileceğimiz kaynaklar buluyoruz. Bulunduğumuz kurumun özel bir üniversite olmasından ötürü araştırma projelerine kaynak verilmiyor. TÜBİTAK'tan aldıklarımız şu anda bize yetiyor ama bize yetiyor olması Türkiye'nin her yerindeki bilim insanlarına yeterli midir? Onu bilemeyeceğim. Şu anda zaten paradan ziyade Türkiye'nin bilim olarak en büyük eksiği yetişmiş bilim insanıdır. Belki, yetişmiş bilim insanı sayımız arttığı zaman kaynaklar daha da kısıtlanacak ve o zaman desteklerin daha da arttırılması gerekecek ama şu an için en büyük eksiğimiz budur. İlk önce en kısa zamanda bu eksiği tamamlamamız lazım. Bizim büyüklük olarak orta sınıf bir laboratuarımız var. Biraz daha yavaş ve kontrollü olarak büyümekteyiz. Önce yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile başladık. Şimdi de doktora sonrası araştırmacılarımızda işe başlıyor. Bunun yanında laboratuvar tecrübemizde giderek artıyor. UNAM'ın alt yapısını kullanabilmemiz bizim için çok önemli, bu sayede iyi araştırmalar yapabiliyoruz. Finansal olarak TÜBİTAK ve Avrupa Birliğinden aldığımız destekler bizi mutlu ediyor. Bu açıdan araştırmalarımız hem alt yapı, hem öğrenci, hem de finans yönünden iyi gidiyor. UNAM'daki diğer gruplarda bu şekilde çalışmalarını sürdürmekte, birçok iyi öğrenciye ve çalışmalara ev sahipliği yapmaktadır. Finansal olarak çok sayıda kaliteli projeler geliyor. Sonuç olarak, UNAM da bilimsel olarak iyi bir çalışma ortamı oluştu. UNAM'da 2009 yılından bu yana aktif araştırma yapıldığını düşünürsek bu araştırmalar aslında yeni yeni belli bir seviye ye gelmeye başladı. Bizim şu an Türkiye çapında Bilkent ve UNAM bünyesinde çok iş ortaklarımız var, onun dışında özellikle tıp fakültelerinde ve birçok üniversite ile ortaklığımız başladı. Yurt dışı projelerimiz de var, gerek Avrupa Birliği destekleri gerekse Avrupa Birliği Bilim Vakfının Cooperation In Science and Technology destekleri var. Bu projeler çerçevesinde iyi bir bilimsel ağ oluşturuyor ve birbirimizi tanıma imkanlarımız oluyor. Dolayısıyla, hem Türkiye'de hem de yurt dışında bu bağları oluşturmaya başladık. Tabi bunlar ilerleyen süreçte daha bir olgunluğa ulaşacak ve daha da çok ortaklarımız olacaktır. UNAM'da sadece bizim konularda değil tüm konularda yüksek lisans, doktora ve doktora sonrası iyi, çalışkan ve tecrübeli öğrenciler ve araştırmacılara ihtiyaç var. Bu kapsamda her yıl mart ayında UNAM'a başvurular alınmakta. Başarılı, araştırma yapmak isteyen öğrencilerin ve araştırmacıların başvuruda bulunmalarını bekliyoruz. Hem bizim laboratuvarımızda hem de UNAM'daki diğer laboratuvarlarda Kimya, Biyoloji, Moleküler Biyoloji, Mühendislik, Fizik, Elektronik v.b. birçok deneysel alanda 7 gün 24 saat araştırma yapmak isteyen öğrencilere ihtiyacımız var. Bu bağlamda başarılı öğrencileri bekliyoruz. Benim öğrencilerimin nerede ise hepsi moleküler biyoloji ve genetik mezunu ama UNAM'a geldikten sonra buranın disiplinler arası bir merkez olmasından ötürü başka bilim dallarından da uzmanlık kazanmalarını bekliyorum. Sadece moleküler biyolojinin farklı dallarından değil yani. Moleküler biyoloji kendi başına bir tek dal değil içerisinde biyoinformatikten tutun da hücre kültürü histoloji, patoloji v.s bir sürü kendi dalı var. Öğrencilerden hem bu alanların farklı boyutlarında uzmanlık kazanmalarını bekliyorum, hem de özellikle ortak çalışmalar olan konularda başka dallardan da özellikle Mustafa hoca ile ortak çalışmalarımızda mutlaka o konular ile ilgili bilgilerinin de detaylı olmasını bekliyorum. Şu an için 8 tane doktora öğrencim, 3 tane de yüksek lisans öğrencim var. Bundan sonraki çalışmalarım için daha çok doktora ve doktora sonrası araştırmacılar düşünmekteyim. Nanobiyoteknoloji ile ilgili yapılabilecek çok şey var. Türkiye'de klasik moleküler biyoloji konularına göre bu alanda biraz daha şanslı olduğumuzu düşünüyorum. Çünkü yurtdışındaki biyologlardan bizim dezavantajımız sipariş ettiğimiz bir şeyin maalesef çok geç gelmesi ve aracı kurumlar sebebi ile yurt dışındaki bilim insanların verdiği paranın 3-4 katı para veriyor olmamızdır. Bu dezavantajları, avantaja dönüştürmek için biraz daha ön görülü çalışmak ve ön görülü çalışmalar yapmak gerekiyor. Bu sorunların çözümlenmesi için yapılabilecek çeşitli bürokratik düzenlemeler var ve bunların yakın zamanda yapılabileceğini umuyorum. Şu an için UNAM'da Malzeme bilimi ve Nanoteknoloji programı kapsamında 80'in üzerinde yüksek lisans ve doktora öğrencisi bulunmaktadır. Birkaç yıldır, her yıl yaklaşık 30 öğrenci alıyoruz. Muhtemelen önümüzdeki yılda bu kadar sayıda öğrenci alınacak. Kısacası, hem hoca sayısı açısından hem de öğrenci sayısı bakımından hızla büyüyen bir merkez konumundayız. Türkiye'de bilimsel araştırmalar hızla yükseliyor. Bilimsel gelişmelerin içerisinde olmak isteyenler için alt yapı imkanları da mevcut. UNAM, Türkiye'de gelişen ve araştırmaya açık merkezler arasında iyi bir noktada, özelikle de lisansüstü çalışmalar için bu böyle. Türkiye'de farklı birçok yerde de güzel imkanlar mevcut. Türkiye'de Bilim ve Teknoloji ile alakalı çok güzel çalışmalarda oluyor. Hem ülkemizi yurt dışında Bilim ve Teknoloji alanında temsil edebilmek için, hem de ülkemiz insanlarının refah seviyesini yükseltecek bilimsel ve teknolojik çalışmalar yapabilmek için mümkün olduğu kadarı ile bu gelişmeleri takip ediyor ve bunların içerisinde yer almaya çalışıyoruz. Öncelikle bilim insanı olmak istiyorlar ise, gerçekten çok çalışmaları gerektiklerini ve idealist olmaları gerektiklerini kafalarına mutlaka yerleştirmeleri lazım. Hiçbir şey çok çalışmadan olmaz, ne yapmak istiyorlar ise onun en iyisi olmaları gerekiyor. Ne kadar çok çalışırlarsa hem kendileri için hem de ülkemiz için faydası olacaktır. O yüzden çalışmaktan korkmadan ve üşenmeden adımlarını atsınlar. Lisans öğrencileri notlarına çok dikkat etsinler ama bunun yanında eğer bilime ilgileri varsa bilimsel araştırmalarda da bulunsunlar. Mustafa Korkutata: Ayşe Hocam, Mustafa Hocam bu güzel söyleşi için çok teşekkür ederim.


Uçan robotlar kullanıcı kontrolünde askeri ve polisiye olaylara destek sağlamak için göreve hazır. Bu cihazlar belirli bir alanda yaklaşık olarak 310 metreye kadar yükselip pencereden veya binanın çeşitli boşluklarından içeri girerek casusluk amaçlı bilgiler toplama özelliğine sahip. Robotun güzel tarafı kablosuz ağ bağlantıları ile kontrol edilmesine rağmen düşmanlar tarafından sinyallerinin karıştırılamıyor özellikte olmasıdır. Ayrıca, hiç de yabana atılmayacak HD kalitesinde görüntü elde edebilme alt yapısını da sahipler. ChpyWorks firması tarafından EASE ve PARC sistemleri kullanılarak geliştirilen uçan robotlar, akıllı bilgisayar özelliğine sahip tabletler ile de kontrol edilmekte. Suçluların bulunduğu binalarda keşif gözlemi yapmak düşüncesi ile askeri ve polisiye amaçlar ile kullanılan bu robotların aynı zamanda çeşitli felaketlere maruz kalmış bölgeler, binalar ve enkazlar için de kullanılabilineceği belirtilmekte.


Uyanık kaldığınız sürenin kalitesi, uykuya ne kadar sürede dalacağınızın hızını etkiliyor. UT Southwestern medikal merkezindeki araştırmacılar, uyanıklık ve uyku dengesindeki bağlantısı bilinmeyen iki proteini aydınlattılar. PNAS'de yayınlanan çalışmanın baş yazarı olan Dr. Masashi Yanagisawa, bu çalışmanın gün içinde uykulu halde olmayı bir önceki gece isteksizce veya bazı nedenlerden dolayı uyanık geçirmenin etkilediği görüşünü destekleyici bulgular içerdiğini belirtiyor. Makalenin diğer bir yazarı UTSMC'dan Dr. Robert Greene, bu çalışmanın bireylerin uykuya dalma sürelerinin uyanıklık ile hem davranışsal hem de biyokimyasal olarak ayrılıyor olabilmesini göstermesi bakımından çalışmanın önemli olduğunu belirtirken, bunun her iki durumun ayrı ayrı incelenmesi gerektiğinide bizlere gösterdiğini düşündüğünü belirtti. Günümüzde halen neden uyuyoruz ve uykunun fonksiyonu nedir? gibi sorular sinirbilimlerindeki büyük gizemini korumaktadır. Uyku ihtiyacının uyanıklık ve belirlenen iki proteine bağlı olan mekanizmalar yolağından oluşuyor olması gelecekte bu sorulara cevap bulmamızda önemli olacağını düşünüldüğü de araştırmacılar tarafından belirtiliyor. Dr. Yanagisawa, yapılacak ileri araştırmaların bu çalışmalarının onaylaması durumunda, uyku hastalıklarının tedavisinde bu sayede yeni bir tedavi yöntemi gelişebileceğini düşünürken uyanıklık süresinin kalitesinin, uyku üzerinde etkili olmasının muhtemelen uyumak için saatlere daha bir önem göstermemize neden olacağını da belirtiyor. Çalışma ekibinde bulunan Dr. Ayako Suzuki, deneylerin aynı genetik yapıya sahip üç grup fare grubu üzerinden yürütüldüğünü belirtti. Kontrol grubunda bulunan farelerin gün içerisinde uyuyup gece boyu uyanık geçirdiği doğal denge periyotlarına bırakıldıklarını diğer iki test grubunun ise 6 saatte varacak kadar uykuya dalmalarının çeşitli ve farklı uyaranlar ile geciktirildiğini belirtti. Birinci test grubunda bulunan farelerin uykularını geciktirmek için kafeslerinin periyodik olarak değiştirildiğini, bu sayede her yeni kafese alışma sürecinde farelerinin uyku sürelerinden 1 saatlik gecikme oluşturulduğunu belirttiler. Bu deneyin dizayn edilmesinde özellikle gençlerin bilgisayar oyunları veya konserler ile uyuma sürelerinin gönüllü olarak ertelemesinden ilham alınıldı. İkinci test grubunda ise farelere, uykuya dalacakları sürede kafeslerine dokunarak müdahalelerde bulunuldu bu sayede uykuya dalma süreleri geciktirildi. Bu test ise konsere gitmiş çocuğunu beklemek için isteksizce uykusuna karşı direnç gösteren ebeveynleri temsil ediyordu. Dr. Yanagisawa, araştırmada her iki test grubunun aynı miktarda uyku yoksunluğuna maruz bırakılmasına karşın farklı uykusuzluk nedenlerine gösterilen reaksiyonun dikkate değer olduğunu belirtti. Bu iki grup aynı miktarda uykuya ihtiyaç duymalarına rağmen kafesleri değiştirilerek uykusuz kalmaları sağlanan farelerin kafeslerine dışardan müdahale edilerek uykusuz bırakılanlara göre daha bir uzun süre sonra uykuya dalabildiklerini gözlemlediler. Araştırmacılar bu tepkilere neden olan ve her biri uykuya farklı bir açıdan etki eden iki protein keşfettiler. Bunlardan ilki olan phosphorylated dynamin 1 ne kadar sürede uykuya dalındığı ile ilgili iken, phosphorylated N-myc proteini ise uyku eksikliğinde bulunan ve beyin dalgaları ölçülüğünde uyku ihtiyacını anlamamızı sağlayan dalgalar ile ilgilidir. Dr. Yanagisawa, daha önce hiç bilinmeyen ve uykunu iki farklı durumunda rol alan iki farklı proteinin bu alan için heyecan verici bir buluş olduğunu belirtiyor. Evrimsel perspektifte, canlıların tehlikeli durumlara adapte olabilmesi için uyanıklık sürelerinin de değişiklikler gösterdiği ve bu tip çevresel etkenlerin de uyku ve uyanıklık mekanizmasının belirlenmesinde önemli roller oynadığını belirtten Dr. Yanagisawa ve Dr. Greene, halen Tsukuba Üniversitesi Uluslararası Bütünleşik Uyku Tıbbı Enstitüsü'nde çalışmalarını sürdürüyor. - Sciencedaily


Dr. Ken Endo, Keio Üniversitesi, Tokyo makine mühendisliği bölümünden mezun olduktan sonra doktora çalışmalarını sürdürmek amacıyla ABD'ye Massachusetts Institue of Technology 'ye giderek uzun bir süre uygulanabilir ucuz maliyetli teknolojiler üzerine MIT Media Lab ve MIT D-lab'da çalıştı. Bu çalışmaları sürecinde daha çok ayak protezlerinin doğal yürüme mekaniğini kazanması ve kullanıcıyı daha rahat hissetirebilmesi üzerine yoğunlaştı. Günümüz de ayak protezlerinin hem mailiyeti hemde doğal yürüme mekaniğine uygunluğu konusunda ciddi şikayetlerin olduğunun farkındaydı. Dr. Endo, protezler üzerinde geliştrdiği yay sistemleri ile hem onları herhangi bir enerji desteğine ihtiyaç duymadan çalışmasına hem de düşük mailiyetlerde üretilmesini sağladı. Ama onun bu alana getirmiş olduğu en önemli yenilik ise dizayn ettiği protezlerin doğal yürüme mekaniğine çok yakın şekilde fonksiyonel olması ve kullanıcıların bu protezler ile yürürken hiçbir zorluk çekmemesini başarabilmesiydi. Bu başarısı ile MIT Technology Review dergisi tarafından 35 yaş altı, dünyanın kaderini değiştirecek yenilikçilere verilen TR35 ödülene layık görüldü. Dr. Endo çalışmaları boyunca Hindistan'a ziyaretlerde bulunup, orada kazalarda ayağını kaybeden insanlar ile konuşarak en uygun teknolojiyi üretmeyi ve bu teknolojileri onların hizmetine sunmayı hedefliyordu. Doktora sonrasında yoksul ülkelerdeki insanların sorunlarına çözüm üretebilmek amacıyla alternatif uygulanabilir teknolojilerin üretilmesi konusunda Japonya'da See-D komitesini arkadaşları ile kuran Dr. Endo burada üretikleri basit ama kullanışlı teknolojileri bu ülkelere götürmeyi hedefliyorlar. Dr. Endo, ayrıca Sony bilgisayar bilimleri laboratuvarlarında uzman araştırmacı olarakta çalışmalarını sürdürüyor. Dr. Ken Endo, 8-9 Temmuz 2013 tarihlerinde uygulanabilir teknolojiler hakkında Prof. Kenji Irie'nin davetlisi olarak bir dizi konuşma vermek üzere Tsukuba Üniversitesi'ndeydi. Biz de siz değerli Bilim.org okurları için bu konuşmaları takip ettik. Birinci gün konuşmalarda Dr. Endo, kendisinin geçmiş yıllarda daha çok robotik çalışmalar yürüttüğünü, özellikle robot hayvanlar dizayn etme konularında çalıştığını belirtirken uygulamalı teknolojilerde en önemli hususun; ucuz maliyette ve çözüm hassasiyeti yüksek kapasitede ürünlerin oluşturabilecek projelerin düşünülmesi olduğunu belirtti. Dr. Endo, son zamanlarda çokça gündeme gelen akıllı telefonlar ile sağlık bilgilendirme sistemlerinin entegrasyonunun yakın bir zamanda kliniktede hasta takip sistemlerinin vazgeçilmezlerinden olacağını düşünüyor. Öte yandan kendisinin geliştirdiği ucuz mailiyetli robotik protezler gibi ürünlerin en can alıcı noktasının; kullanıcıya orijinal ve doğal koşulların sağlanması yönünde önemli çözümler üretiyor olması olduğunu belirtti. Günümüzde her ne kadar ekonomik anlamda bolluktan bahsedilse de bunun toplumların çoğunluğunu oluşturan, ekonomi bakımından piramitin mütevazi katlarında bulunan kesimlere yansıyamadığını, neticesinde gerçekten ekonomik büyüme insanlığa yeterince yardımcı oluyor mu? Sorularına bizleri muhattap bırakıyor. Bir topluma ileri teknolojide ürünler hatta sıcak para vermek o toplumun gerçek refahına ciddi katkılar yapmadığı yaşanan tecrübeler ile sabittir. Dolayısıyla, önemli olan toplumun üretkenliği artırabilecek düşüncelere ve eylemlere kitleri sürükleyebilmektir. Bir başka deyişle, piramidin mütevazi kesimlerinde bulunanlara uygulanabilir teknolojileri nasıl üretilebileceği konusunda eğitimler verilmeli ve bireylerin kendi ürünlerini yarıştırabileceği, gelirler eldebileceği sistemlerin oluşturulabilmesinin mutlak refahın en önemli hususu olarak görülmektedir. Bu noktada bireylerin fikirlerinin gerçekte pratik sağlıyorsa nasıl büyük kitlere ulaştırabileceğini de hesaplaması gerekmektedir. Dr. Endo, aslında bir ürün üretmek kolay ama onu işlevsel hale getimek işin en zor kısmıdır diye belirtiyor. Bir teknolojiyi hayata geçirirken mevcut sorunu çok iyi bilmek ve çözüme yönelik sağlam gözlemler yapmak gereklidir. Dr. Endo, Hindistan'da inşaat sektöründe kullanılmak üzere bir takım tarım atıklarını kullanarak üretilen pirketlerin, tarım atıklarının kömürleşme sürecinde yaydıkları kimyasalların çocuklar için öldürücü düzeyde olduğunu gözlemlendiğini ve sonuç olarak geliştirilen portatif pirket yapma cihazı ile bireylerin bu atıklar ile temas kurmasını engellediğini ve bu sayede çevresel bir kirlilikten toplumun kurtulduğunun örneğini verirken üretilen cihazın mailiyetinin de çok ucuz olduğunu belirtiyor. Bunu gibi birkaç örnekten daha bahseden Dr. Endo, uygulanabilir teknolojinin çözüm olabileceği sorunları öğrenmek, anlamak ve neticesinde yenilik oluşturarak kitlere ulaşmanın işin basitçe özeti olduğunu belirtiyor. Bu noktada yapılan en önemli adımın ise düşünceyi dizayn etmekten geçtiğine inanıyor. Dr. Endo, arkadaşları ile beraber kurdukları komitede gönüllülere, öğrencilere yenilik üretirken çıkılacak fikir yolculuğunun nasıl yapılması gerektiğinin eğitimini de vermekteler. Düşünce masası olarak adlandırılan bu bölümün bir örneğini de Tsukuba Üniversitesi'nde sergileyen Dr. Endo, öğrencilere yoksul ülkelerdeki problemleri gösteren 28 adet fotoğraf göstererek bu fotoğraflardaki gerçekleri ve herkese göre düşündükleri bulguları yazmalarını istedi. Günün sonunda ortaya çıkan düşüncelerden ortak kabul gören fikirler seçilerek bu bulgular ışığında üretilebilinecek teknolojilerin protipleri dizayn edildi. Etkinliğin ikinci gününde, dizayn edilen protiplerin nasıl bir iş planı ile yönetileceğine dair düşünceler tartışıldı. Hedef kitleden iş ortaklarına, tanıtım ve pazarlama stratejilerine kadar detaylı bir tartışma sonucunda muhtemel senaryolar üzerinden en uygun olanı belirlendi. Sonra protiplerin basit bir örneği mukavvalar kullanılarak yapıldı. Artık, fikri üretenlerin bunu katılımcılar ile paylaşacağı senaryoları oynama vaktiydi. Gruplar sırasıyla kendi ürettikleri uygulanabilir ürünlerin yoksul bölgelerdeki toplumlarca nasıl karşılanacağını ve nasıl yayılacağını sahnede sergilediler. Günün sonunda yoksulluk içerisinde bulunan toplumların hayatını kolaylaştırabilecek bir birinden önemli pratik ve o bölgenin kayankları üretilebilecek ucuz mailiyetli dört ürün ortaya çıktı. Bu sırada biz de siz değerli bilimseverler için ayaküstü Dr. Ken Endo ile kısa bir söyleşi gerçekleştirdik. Ben Ken Endo. Şu anda Sony Bilgisayar Bilimleri Laboraturaları'nda uzman araştırmacı olarak çalışıyorum. Senin de bildiğin gibi geçen yıl Massachusetts Institue of Technology 'de Media Lab'da doktoramı tamamladım. Yaklaşık 7 yıl önce yoksul ülkelerde uygulanabilinir robotik protez cihazları üzerinde çalışmaya başladım. Şimdilerde de robotik ve uygulanabilir teknolojiler üzerinde çalışmalarımı yürütmekteyim. Aslında daha başından beri insansı robotlara karşı ilgiliydim. Ama MIT'ye gittikten sonra bulunduğum laboratuarlarda uygulamalı teknolojiler üzerine çalışmalar yapılıyordu. Daha sonra ben de bu alanlarla da ilgilenmek istedim. Yapmak istediğim robotik teknolojileri protez cihazlarına uygulatabilmekti, çünkü hala robotik cihazların maliyeti çok yüksek ben bu maliyeti nasıl olur da aşağılara çekebilirimi çalışmalarım süresince düşündüm. Öte yandan, yoksul toplumlardaki protez sorunlarına çözümler bulmak ve onlar için en ucuz ve en doğal robotik protezleri üretmeyi hedefledim. Bu hedef dogrultusunda bir çok kez Hindistan'ın yoksul kesimlerini ziyarette bulundum. Robot teknolojileri gerçekten önemli bir potansiyele sahip. İşin hem bilimsel kısmı hem uygulama kısmı zor ama halen robot teknolojileri protez cihazlarına en önemli çözümleri sunabilecek ufka sahip. Tabi öncelikle yerel halkı hiç tanımamamız bir dezavantaj. Örneğin, Hindistan'a gittiğimde ekonomilerin, kültürlerinin, inançlarının benim gibi bir japona göre çok çok farklı olduğunu gördüm. Bundan dolayı eğer bu ülkelere teknolojiler üretmek istiyorsak onları ve değerlerini anlamamız gerekiyor. Bu da bizim için gerçekten işin en zor kısımlarındandı. Gerçekten cevaplanması çok zor bir soru ama basitçe ben bir mühendisim ve amacım sorunlara pratik çözümler üretmektir. Japonya gibi endüstirisi gelişmiş ülkelerde çözümler üretebilmek ve bu kapsamda teknolojiler geliştirmek çok da zor değil. Öte taraftan, yoksul ülkelerde yerel kaynaklar ile teknoloji üreterek sorunlarına çözümler bulmak daha zor ama bir o kadar da ufuk açıcı. Sanırım bu duygu benim ilgimi bu ülkelere yöneltti. Çalışmak. Kendilerinin takip ettiği profesyonel alanların bilgi ve yeteneklerini kazanabilmek için çalışmak. Çalışırken de her zaman laboratuvarlara kapalı kalmamak gerekiyor yeri geldiğinde dışarıyı gözlemlemek disiplinler arası bakabilmek, iletişim ağları geliştirmek zamanımızda önemli işleri başarabilmek için gerekli özelliklerdir. Dr. Ken Endo, bize vakit ayırdığınız için çok teşekkürler.


Uzun yolculuklarda veya gün içerisinde ister istemez hepimiz zaman zaman kontrolsüz olarak uykuya dalıyoruz. Bazen de ne yaparsak yapalım umutsuzca yatakta uzanmış şekilde uykumuzun gelmesini bekleriz. Bu tecrübeler uyku ve uyanıklık geçişlerinde sinirsel ağların önemli rol oynadığını göstermektedir. Geçtiğimiz günlerde Pimentel ve ekibinin Nature'da yayınlanan çalışmasında meyve sineklerindeki bir sinir hücresi grubunun nasıl oluyor da uyku ve uyanıklık kontrolünde rol oynadığı konu ediliyordu. Meyve sineklerinde uyku oluşturucu sinirlerin pasifize edilmesi; beyindeki dopamin moleküllerinin bu sinirlerde bulunan iki farklı potasyum kanalının üzerindeki etkisi ile mümkün olduğu bilinmektedir. Pimentel ve çalışma arkadaşları meyve sineklerinde uyanıklık oluşturucu sinirlerin salgıladıkları özel moleküller ile uyku oluşturucu bir sinir grubunu nasıl pasifize hale getirdiklerini aydınlattılar. Bu sonuçlar sağlıklı bir bireyde uykunun nasıl düzenlendiği veya uyku ile ilişkili hastalıkların tedavisinde önemli gelişmelere neden olacağı ön görülmektedir. Beyindeki uyku-uyanıklık ile ilgili sinirlerin merkezi sinir sistemi üzerinde bulunduğu ve bunların sinirler arasında baskılayıcı roller üstlendiğine inanılmaktadır. Buna benzer sistemler meyve sineklerinde de bulunmaktadır. Meyve sineklerinde uyku-uyanıklığı düzenleyen sinirler birbirleri ile bağımsız olarak etkileşerek hayat için son derece önemli olan bu iki periyodun düzenlenmesini sağlarlar. Meyve sinekleri genetik olarak manipüle edilmeye en yatkın model organizma olduğu için araştırmacılar bir takım genetik çalışmaları ilk olarak bu canlılar üzerinde denemeyi tercih etmektedirler. Meyve sineklerinde belki de en önemli uyku merkezi beyinde dorsal fan-shapped body olarak adlandırılan bölgedir. Öte taraftan uyanıklık oluşturucu sinirler dopamin molekülünü salgılayarak sineklerin uyanık periyotta kalmasını sağlıyorlar. Pimentel ve ekibi meyve sineklerindeki uyku-uyanıklık dengesini anlamak için dopaminergic sinirleri optogenetik yollardan aktivite ederek ortama dopamin salgılanmasını ve eş zamanlı olarak aktif halde bulunan dFB sinirlerinin dopamine karşı tepkisini incelemeyi başardılar. Uyku halindeki sineklerde dFB sinirlerinin son derece aktif olduğu ve ortamda dopamin molekülüne rastlanılmadığı tespit ediliyor. Araştırmacılar bu durumu Sleep ON evresi olarak adlandırmaktadırlar (Sekil-1a). Fakat ne zaman ki dopaminergic sinirler ışıkla aktif edildiğinde ve ortama bu sinirlerden dopamin salgılandığında dFB sinirlerinin yüzeyinde bulunan 'dop1R2 reseptörleri dopamini algılayarak dFB sinirlerinin hücreler arası ortama shaker kanalı aracılığı ile potasyum iyonu salgılamasını sağlayarak dFB sinirlerini pasifize ediliyor ve sinekler anında uyanıklık fazına geçiyorlar (Sekil-1b). Sonraki adımda araştırmacılar dFB sinirlerini sürekli olarak dopamine maruz bıraktıklarında sitoplazmada bulunan ve 'Sandman' olarak adlandırılan potasyum kanalları hücre yüzeyine entegre olarak dFB sinirlerin uzun süreler pasifize kalmasına neden olduğunu tespit ediyorlar (Sekil-1c). Uzun süreler dopamine maruz kalan dFB sinirlerinin uykusuzluk hastalığı olan Insomniaya neden olduğu da anlaşılıyor. Bu çalışma bir sinir grubunun uyku-uyanıklık dengesinde nasıl rol oynadığının anlaşılması bakımında oldukça heyecan verici olması ile beraber kompleks organizmalarda benzeri sistemlerin çalışılması açısından da yol gösterici niteliktedir. Gelişmelere parallel olarak uyku ve ilişkili davranışların aydınlatılmasında önemli bir yeri olacak bu çalışma, Alzheimer gibi ilişkili hastalıkların tedavisi içinde umut oluşturmaktadır. 2.) Pimentel, D. et al. Nature http://dx.doi.org/10.1038/nature19055 (2016).