MUSE Hubble'ı geride bıraktı ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki MUSE aygıtını kullanan gökbilimciler Evren'in derinliklerine ait en iyi üç-boyutlu görüntüyü elde ettiler. Hubble Derin Alan Güney bölgesi ile başladıktan sonra sadece 27 saat süren yeni gözlemlerle gökyüzünün küçük bir bölgesine karşılık gelen bu alandaki çok daha uzak gökadaların uzaklıkları, hareketleri ve diğer özellikleri ortaya çıkarıldı. Hubble'ın da ötesine giderek daha önce görülemeyen nesneler gözler önüne serilmiş oldu. Gökyüzünün çok küçük bir bölgesinden uzun süreli pozlar alarak, gökbilimciler Evren'in erken dönemleri hakkında çok miktarda bilgi sağlayan birçok derin alan görüntüsü meydana getirdiler. Bunlardan en meşhur olanı NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile birkaç gün süren gözlemler sonunda 1995'in sonunda elde edilen Hubble Derin Alan görüntüsüydü. Bu dikkat çekici ve sembolik görüntü Evren'in başlangıç dönemi içeriği hakkındaki anlayışımızı hızlıca değiştirdi. İki yıl sonrasında ise güney gökküresinden benzer bir görüntü elde edildi Hubble Derin Alan Güney. Ancak bu görüntüler cevabın tümünü barındırmıyor derin alandaki gökadalar hakkında daha fazla bilgil edinmek isteyen gökbilimcilerin bu gökadaların her birine diğer aygıtlarla da bakması gerekiyordu, bu ise zorlu ve zaman alan bir iş. Ancak şimdi, ilk kez, yeni MUSE aygıtı bu iki işi aynı anca ve çok daha kısa sürede gerçekleştirebiliyor. 2014 yılında VLT'ye takılan MUSE'nin uzun süreli ve zorlu ilk gözlemlerden birinde Hubble Derin Alan Güney bölgesi incelendi. Sonuçlar beklentilerin üzerindeydi. Teleskopla birkaç saatlik gözlemden sonra, verilere hızlıca bakarak birçok gökada ortaya çıkardık bu oldukça cesaret vericiydi. Ve Avrupaya geri döndüğümüzde verileri daha detaylı bir şekilde inceledik. Sanki derin sularda balığa çıkmış gibiydik ve bulduğumuz her yeni türden sonra heyecan artıyor, tartışmalar alevleniyordu. diyor MUSE aygıtının başındaki yürütücü ve yönetim ekibinden Roland Bacon . HDF-S bölgesinden alınan MUSE görüntüsünün her bir parçasında sadece bir piksellik göründe değil, bunun yanısıra ışığın farklı renklerdeki bileşenlerine ait yoğunluk bilgisi de bulunmaktadır yani toplamda 90 000 tayf elde edilmiştir . Bu bilgilerle yüzlerce uzak gökadaya ait uzaklık, içerik ve iç hareket bilgilerine ulaşılabilmektedir aynı zamanda Samanyolu'ndaki çok sönük birkaç yıldız da yakalanmıştır. Toplam poz süresi Hubble görüntülerine kıyasla daha az olsa da, HDF-S MUSE verileri gökyüzünün bu çok küçük bir alanında Hubble'ın göremediği yirmiden fazla sönük nesneyi ortaya çıkarmıştır . En çok heyecanlandığımız yer en derin Hubble görüntülerinde bile görülemeyen çok uzak gökadaları görebildiğimiz zamandı. Aygıt üzerindeki uzun süren çabalardan sonra, hayallerimizin gerçek olduğunu görmek benim için çok güçlü bir deneyim oldu. diye ekliyor Roland Bacon. HDF-S'nin MUSE gözlemlerindeki tüm tayflar dikkatlice incelendikten sonra, ekip 189 gökadaya olan uzaklıkları ölçebildi. Bazıları görece yakın, daha uzaktaki bazıları ise Evren yalnızca bir milyar yıl yaşındayken ortaya çıkmışlardı. Gökyüzünün bu bölgesinden yapılan ölçüm sayısı daha öncekilere göre on kat artmış oldu. Daha yakındaki gökadalar için MUSE daha fazlasını yapabiliyor, aynı gökadaya ait farklı bölgelerin farklı özelliklerini ortaya çıkarabiliyor. Böylece gökadanın nasıl döndüğünü ve farklı bölgelerdeki özelliklerin nasıl değiştiği ortaya çıkıyor. Bu şekilde kozmik zaman ölçeklerinde gökadaların nasıl evrimleştikleri anlaşılabiliyor. Önce MUSE'nin eşsiz yeteneklerini derin Evren'i inceleyerek göstermiş olduk, şimdi Hubble Ultra Derin Alanı gibi diğer derin alanları inceleyeceğiz. Binlerce gökadayı inceleyerek oldukça sönük olan yeni gökadalar bulabiliriz. Bu küçük yeni oluşmuş gökadalar, geçmişte, 10 milyar yıldan daha önce ortaya çıktılar ve zamanla büyüyerek Samanyolu'nun bugünkü haline benzer gökadalara dönüştüler, diye sonlandırıyor Roland Bacon. Notlar Alınan her bir tayf belirli bir dalgaboyu aralığını kapsamaktadır, tayfın mavi bölgesinden, kırmızı-ötesine kadar (375-930 nanometre). MUSE özellikle enerjilerinin çoğunu özel dalgaboylarında salan nesnelere duyarlıdır, çünkü bunlar verilerde parlak olarak görünmektedir. Erken Evren'deki gökadalar özellikle bu tür tayflara sahiptir, çünkü sıcak genç yıldızlardan kaynaklanan mor-ötesi ışıma ile parıldayan hidrojen gazı içermektedirler. ESO-Türkiye


Bir yıldız düşünün... Parlaklığı ortalamanın beşte biri kadar azalıp sonra 'hop' tekrar normal değerine geliyor. Yani parlaklığı öyle azalıyor ki benzeri yok. Nedeni ise tartışmalı. Kimine göre çevresinde toz diski var bu disk parlaklığı sürekli değişiyor gibi gösteriyor. Kimine göre çevresinde anormal yörüngesi olan gezegen var. Yeni yapılan bir çalışma bulmacanın çözümü için önemli bir anahtar sunuyor. Çalışma Penn State Astronomi ve Astrofizik Bölümünden Doç. Jason Wright ve Louisiana State Üniversitesinden Tabetha Boyajian liderliğindeki 200 araştırmacıdan oluşan bir ekip tarafından gerçekleşti. Bizden yaklaşık 1000 ışık yılı uzaktaki KIC 8462852 ya da Tabby'nin yıldızı olarak bilinen F tipindeki bu sıra dışı yıldız Güneş'ten %50 daha büyük ve 1000 derece daha sıcak. Benzerlerine göre parlaklık değişimi anormal seyreden bu yıldızla ilgili birçok teori öne sürüldü. Ancak hiçbiri kesin sonuca ulaşamadı. Tabby yıldızı o kadar ilgi çekicidir ki yeryüzündeki teleskopların büyük bir kısmı yıldıza yönelerek çok fazla çalışma ve veri topladı. Şimdiye kadar Kickstarter kampanyası doğrultusunda 1700'den fazla kişi bu yıldıza baktı ve 100 bin dolardan fazla bağış toplandı. Sonuçta Boyajian ve ekibinin Las Cumbres Gözlemeviyle ortaklaşa yapılan toplantıyla ve The Astrophysical Journal Letter'da yayınlanan makaleyle çalışma paylaşıldı. Bir yıldızın parlaklığı ani olarak değişiyorsa ve bu belirli periyotlarla ve aynı miktarda gerçekleşiyorsa yanıt bellidir. Bunun nedeni yörüngedeki madde diskidir. Ancak burada çok daha farklı ve diğerlerine göre daha fazla bir değişim söz konusu diyor Wright. Yıldızın çevresindeki toz diski muhtemelen yıldızdan yayılan ışığın sönükleşmesinde ve parlaklaşmasında rol oynuyor. Dolayısıyla yıldız ile aramızda ne olursa olsun bu opak bir madde değil. Yani karşımızda bir gezegen yok. Burada sözü geçen toz diskinin kalınlığı muhtemelen her yerde aynı değil. Toz diski kimi yerde daha yoğun ve kalın kimi yerde ise daha seyrek ve ince. Bu da disk yıldızın çevresinde dönerken yıldızdan alınan ışığın parlaklığının muazzam değişmesine neden oluyor. Araştırmacılar Las Cumbres Gözlemevinden Mart 2016'dan Aralık 2017'ye kadar yıldızı izledi. Mayıs 2017'den itibaren yıldız ışığının ölçülen parlaklığında dört ayrı değer ölçüldü. Kampanyaya bağış yapanları onurlandırmak amacıyla ilk iki dalışa Elsie ve Celeste adları verildi. Son ikisine ise İskoçya'nın Scara Brae ve Kamboçya'nın Angkor kayıp şehirlerinin adı verildi ki bu adlar yıldızındaki gizemle uyumludur! Yazarlar: Aslında bin yıldan önce olan bitenleri gözlüyoruz. Orada olup bitenler yıldız için olağan olabilir ama bizim için değil. Bu nedenle gizemli cisimler arasında yer alıyor görüşünü paylaşıyor. Yıldızın incelendiği yöntem bir veri setinin toplanarak tek hedeften alınmış gibi derlenmesi- gökbilimde yeni bir dönemin başladığını gösteriyor. NASA Kepler görevinden toplanan büyük miktarda veri ile yıldızın olağandışı davranışı fark edildi. Kepler görevinin amacı yıldızın önünde hareket eden bir gezegenin neden olduğu parlaklık değişimlerini ölçmekti. Bu verilerin çok olması internette Planet Hunters grubunun kurulmasına neden oldu. Kepler verilerinin yüklendiği sayfa ile isteyen herkesin gezegen keşfetmesi amaçlandı. Boyajian: Evrenimize tarafsız bakan insanlar olmasaydı bu yıldız gözden kaçabilirdi. Yine halkın özel ilgisi olmasaydı bu kadar veri toplanamazdı diyor. Sırada ise yanıtlanacak sorular var. Wright: Son araştırma burada mega yapılar olduğunu göstermiyor ancak parlaklık azalmasının ardında başka olgular olduğunu akla getiriyor diyor. Elimizde bununla uyuşan modeller var. Biraz daha veri ile sonuçlandırabiliriz. İşbirliği ve destek çok heyecan verici. Halkın desteği ile ve çeşitli çalışma alanlarındaki araştırmacılarla bir çalışma içine girilmesi oldukça önemli. Devamı gelecektir diyor Boyajian. Meraklısı için linkler: - Jason Wright'ın blog sayfasından yıldızın bilgisi: http://sites.psu.edu/astrowright/2017/12/26/what-weve-learned-about-boyajians-star/ ve http://sites.psu.edu/astrowright/2017/12/26/what-weve-learned-about-boyajians-star-ii/ - TED sunumu 2 Yorumlar Sevgili Ümit, keşke bu yıldızın Kepler uzay teleskobu ile elde edilen ışık eğrisini de koysaydın, o zaman daha iyi anlaşılırdı ışık eğrisinin nasıl değiştiği. Bizim ülkemizden de çok sevdiğim iki araştırmacı bu yıldızın TUG teleskobu ile alınan tayfları üzerine çalışıyorlar, ümit ederim bu bilmeceyi onlar çözerler. Eline sağlık, gayet güzel bir çalışmayı türkçeye kazandırdığın için sağol. Sevgilerimle... Ekledim hocam. Teşekkürler.


Gökbilimciler gökadalardaki karanlık maddeler arasında bir bağlantı olduğunu ortaya çıkardı. Görünür yıldızlar ve gaz gökadaların kütle hesapları için bu keşif önemli olabilir. Evrenin yalnızca %4'ünün bildik maddeden oluştuğu düşünülüyor. Gökadalardaki yıldızları bir arada tutan görünmez karanlık maddenin varlığının kanıtlanması çok zordur. Uluslararası bir gökbilimci ekibi karanlık madde ile bilinen madde arasındaki etkileşimin daha karmaşık olabileceğini, yıldızların gökadalar içindeki hareketlerinin, gökadaların ağırlıklarında değişiklik yapabileceğini ortaya çıkardı. Bonn ve Strasbourg Üniversitesi'nden Dr. Benoit Famaey, karanlık maddenin bilinen madde içine dağıldığını belirterek, maddelerin arasındaki kütle çekimini karanlık maddenin sağladığını söylüyor. İskoç Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Dr. Hongsheng Zhao ortaya çıkan verilerin sonucunda ilginç bir yapı görünümü ile karşı karşıya kaldıklarını söylüyor. Karşılaşılan bu ilginç durum bir hayvanat bahçesinde bütün hayvanları tüm yaşlarına göre bulmaya benzer. Kütle çekimi kuvveti dışındaki beşinci bir kuvvet karanlık maddeye etki ettiği ve yaşları, boyutları, şekilleri ne olursa olsun tüm gökadalarda aynı izle karşılaşıldığını belirtiyor. Bu kuvvet evrenin genişleme hızından sorumlu olan karanlık enerjiyi ortaya çıkarabilir. 1687 yılında Isaac Newton tarafından geliştirilen kütle çekimi yasası, daha sonra 1916'da Albert Einstein tarafından düzeltildi. Einstein denklemlerine bir sabit değer eklenip eklenmemesi gerektiğini çok düşündü, ancak bu düşüncesinden bir süre sonra vazgeçti. Günümüzde bu denklemlere karanlık enerjinin eklenmesi gerektiği ortaya çıktı. Dr. Famaey'e göre, kütle çekimi yasasına, görünür madde içine dağılan karanlık maddenin etkili olması nedeniyle bu değerin eklenmesi gerektiği ortaya çıkıyor. Görünüşe göre evrenin genişlemesiyle ilgili yeni araştırmalar doğru bilinen bilimsel yasaların değişmesine neden olabilecek. Buradaki anahtar gökada yapılarının incelenmesi olacaktır. Kaynak: Science Daily


Yaklaşık bir asır önce öne sürülen evrenin genişlediği olgusu Hubble teleskopu ile sürekli ölçülüyor. Gökbilimciler genişlemeye neyin sebep olduğunu bu gözlem verilerini anlamlandırmaya çalışarak bulmaya çalışıyor. Son Hubble verisi evrenin Büyük Patlamadan hemen sonra bilinenden daha hızlı genişlediğini ortaya çıkardı. Araştırmacılar bu tutarsızlığın çözümünün ancak yeni fizikle olabileceğini düşünüyor. Space Telescope Science Institute ve John Hopkins Üniversitesinden Nobel ödüllü Adam Riess: Bu karmaşayı çözmek için çok uğraşılıyor diyor. STScI ve John Hopkins'den Stefano Casertano'nun başını çektiği ekip gökadaların uzaklıklarını belirlemek için son altı aydır Hubble ile Sefeid adı verilen özel yıldızları kullanıyor. Ölçümlere göre Hubble sabiti adı verilen değerin zamanla ne kadar değiştiği ve evrenin ne denli hızlı genişlediği hesaplanıyor. Ekibin çalışmasına konu olan yıldız sayısı ile önceki Hubble sonuçlarına göre 10 kat daha uzaklara bakılmasına izin veriyor. Ancak Riess'in ölçtüğü değer mevcut değerlerle çelişiyor. Yaklaşık 13,8 milyar yıl önce evreni oluşturan büyük patlamadan hemen 378 000 yıl sonra evrenin genişleme hızı beklenen değerle örtüşmüyor. Bu ölçümler büyük patlamanın kalıntısı kozmik arka alan ışımasını gözleyen Avrupa Uzay Ajansının Planck uydusunun verileriyle karşılaştırıldı. İki değer arasında yaklaşık %9 fark bulunuyor. Yeni Hubble ölçümlerindeki hata payı 5000'de 1 oranındadır. Planck'ın sonucuna göre Hubble sabiti megaparsek başına 67 kilometre/saniye olmasını ve bu değerin megaparsek başına 69 kilometre/saniye'ye ulaşamayacağını öngörmektedir (1 megaparsek 3,3 milyon ışık yılıdır). Ancak Riess'in ekibi megaparsek başına 73 kilometre/saniye gibi bir değer ölçerek evrenin erken dönemde bilinenden daha hızlı genişlediğini ortaya çıkardı. Hubble verilerindeki yüksek hassasiyet gökbilimcilere bu farklı sonuçların arkasında yatan sırrı bulmaya yöneltiyor. Riess: Her sonuç birden fazla yoldan test edildi ve bir dizi hata yapılmasının önüne geçildi. Buna karşılık çıkan sonuçlar ölçümlerin hatalı değil, evrenin bir gerçeği olduğunu gösterdi diyor. Bu uyumsuzluk için Riess bir çözüm öneriyor. Bir olasılığa göre evreni hızlandıran ve gökada kümelerini birbirinden uzaklaştıran etken karanlık enerjidir. Ancak genişleme ivmesi sabit olmayabilir ki bu da evrenin zamanla değiştiği anlamına gelir. Bir başka öneri ise evrenin ışık hızına yakın hızla hareket eden yeni bir atom altı parçacık içerdiği yönünde. Bu gibi hızlı parçacıklar karanlık radyasyon olarak adlandırılır ve nükleer tepkimeler ile radyoaktif bozunmalar sonucu oluşan nötrino gibi bilinen parçacıklar içerir. Bir atom altı kuvveti ile etkileşime giren nötrinonun tersine bu yeni parçacık sadece kütle çekiminden etkilenir ve steril nötrino olarak adlandırılır. Bir başka olasılık ise karanlık maddenin önceden varsayılandan daha fazla normal madde ve radyasyon ile etkileşime giriyor olması yönündedir. Bu olasılıklardan herhangi biri erken evrenin içeriğini değiştirecek ve kuramsal modellerde tutarsızlığa neden olacaktır. Bu tutarsızlıklar ise genç kozmos gözlemlerini içeren Hubble sabitinin hatalı bir değer vermesiyle sonuçlanır. Riess ve ekibi bu can sıkıcı sorunun yanıtını henüz bulabilmiş değil. Ancak ekip evrenin genişleme hızının ölçülmesine devam ediyor. 1 Yorum evrenin genişleme hızı anladığımıza göre ışık hızının da üstünde bu sadece benim okuduklarıma göre.dünyamız yani içinde bulunduğumuz.yıldız SİSTEMİNİN orion kolunda samanyolunun evrende hem kendi ekseni hemde ışık hızınında üstünde yol aldığını düşünürsek evrenin ne kadar hızla genişlediğini anlayabiliriz.bakalım ileride ne kadar hızla genişlediği net ölçülebilecekmi.selamlar.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu gülümseyen bir gökada kümesini görüntüledi. Mutlu olduğu izlenimi veren küme bir burun ve iki gözü varmış izlenimi veriyor. Aslında bu gözler çok parlak gökadaları ve gülümseme çizgileri de kütle çekimi mercekleme etkisini gösteriyor. Küme SDSS J1038+4849 adıyla bilinir. Gökada kümeleri evrenin en büyük yapılarıdır. Kümelerin güçlü kütle çekimi, yakınından geçen ışığı uzay zamanda bükerek kozmik bir mercek gibi davranmasına neden olur. Bu olayı Einstein Genel Görelik Kuramı ile açıklamıştır. Bu sayede daha uzaktaki gökada ya da gökada kümeleri ortaya çıkarılır. Einstein halkası olarak da bilinen kütle çekimi mercek etkisiyle ışık simetrik bir şekilde bükülür ve biz de halka benzeri bir manzara görürüz. Hubble büyük gökadaların kütle çekim mercekleme etkisini kullanarak gökbilimcilere çok değerli bilgiler sunmuştur. Böylece araştırmacılar erken evren hakkında daha ayrıntılı bilgilere ulaşabilmektedir. Görüntü telif hakkı: NASA/ESA


Samanyolu dışında gizlenmeyi başarmış en ilkel yıldız Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu ile ortaya çıkarıldı. Keşif evrende oluşmuş ilk yıldızlar hakkında bilgi edinebilmek adına önemli. Çalışmayı gerçekleştiren ekibin başkanı Else Starkenburg: Şimdiye kadar uygulanan hatalı yaklaşımlar nedeniyle ilkel yıldızları göremiyorduk. Geliştirdiğimiz yeni yaklaşımla birlikte bu tür yıldızlar ortaya çıkmaya başladı diyerek keşfin sonucunu açıklıyor. İlk yıldızların Büyük Patlama'dan yani bir süre sonra, yani 13.7 milyar yıl önce, ortaya çıkmaya başladığı düşünülüyor. Bu yıldızlar hidrojen ve helyumdan oluşmuştur ve yapılarında metal elementler oranı çok azdır. Ender olarak rastlanan bu yıldızlardan şimdiye kadar daha çok Samanyolu'nda bulundu. Gökbilimciler Samanyolu gibi büyük gökadaların daha küçük gökadaların birleşmesiyle oluştuğu fikrini savunmaktadır. Samanyolu içindeki cüce gökadalardan metal oranı az olan yıldızlardan oluşan ilkel gökadalar da olmalıydı. Ekip üyelerinden Giuseppina Battaglia, şimdiye kadar bu gökadalar için son derece az bilgi ve kanıt olduğunu söylüyor. Kozmolojik kuramlarla son yıllarda yapılan araştırmalarla ortaya çıkan Samanyolu ve cüce gökadalardaki eski yıldız sayıları uyuşmamaktadır. Yıldızlardaki element oranları bunların parmak izlerini ortaya çıkaran tayflarından bulunur. Şimdiye kadar Samanyolu'na yakın olan Ocak , Yontar , Altılık ve Karina cüce gökadalarındaki 2000 dolayındaki yıldız incelemesi VLT+FLAMES* ile yapıldı. Yıldızlarda yeni yıldızlarda rastlanandan daha az değerde metale rastlandı. Önceki yöntemlerin neden başarısız olduğu üzerine bir çalışma yapıldı. Sonuçta metal yoğunluğunun az veya normal değerde olmasının önceki sonuçları etkilediği bulundu. Ekip üyelerinden Vanessa Hill, yaptıklarının mikroskopla parmak izine bakmaya benzediğini söyleyerek ekliyor: Ne yazık ki bu şekilde az sayıda yıldız üzerinde çalışabildik. Çünkü bir yıldız üzerindeki inceleme çok uzun zaman almaktadır. Martin Tafelmeyer ise, Cüce gökadalarda gözlenen bu yıldızlardaki metal oranı güneşteki metal oranının 1/3000 ile 1/10000 arasındadır. Starkenburg son olarak şunu ekliyor: Bu gökadaların içlerindeki ilkel yıldızları güçlü bir teknikle ortaya çıkardık. Bu yıldızların artık saklanacak yeri kalmamıştır. *FLAMES: Yıldızların tayflarını ölçen yardımcı araç. Kaynak: ESO


Yanı başımızdaki gökadanın uzaklığı hakkında yeni sonuçlar elde edildi Uluslararası bir gökbilimciler ekibi neredeyse on yıllık dikkatli gözlemlerinin ardından komşu gökadamız Büyük Macellan Bulutu'nun bize olan uzaklığını oldukça hassas bir şekilde belirlediler. Bu yeni ölçüm ayrıca Evrenin genişleme oranı Hubble Sabiti hakkındaki bilgimizi ilerletti ve genişlemeyi hızlandıran gizemli karanlık enerjinin doğasını anlamamız konusunda önemli bir aşama sağladı. Araştırma ekibi gözlemlerinde ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nin yanı sıra dünya genelindeki başka teleskopları da kullandı. Sonuçlar Nature dergisinin 7 Mart 2013 tarihli sayısında yayınlanacak. Gökbilimciler Evreni ölçeklendirmek için öncelikle yakın cisimlerin uzaklıklarını ölçerler daha sonra da standart ışık kaynaklarını kullanarak uzaklık ölçeğini evrenin daha da ötelerine taşırlar. Ancak bu halka ancak en zayıf olan ölçümün kendisi kadar duyarlıdır. Şimdiye kadar Samanyolu'na en yakın gökadalardan biri olan Büyük Macellan Bulutu'nun hassas ölçümlerini elde etmek kolay olmadı. Bu gökadadaki yıldızlar uzaklık ölçeğini daha uzaktaki gökadalara göre sabit tutmaya yarıyordu ki, bu oldukça önemlidir. Ancak nadir bulunan bir çift yıldız türüne ait dikkatli gözlemler bir gökbilimci ekibinin LMC'nin uzaklığını oldukça hassas bir seviyeye getirmelerini sağladı: 163 000 ışık yılı. Oldukça heyecanlıyım, çünkü gökbilmciler yüz yıldan fazla süredir Büyük Macellan Bulutu'nun uzaklığını hassas bir şekilde ölçemeye çalışıyorlar ve bunun hiç de kolay olmadığı görüldü, diyor ekip liderlerinden biri olan Wolfgang Gieren . Şimdi bu problemi açıkça görüleceği üzere %2 hassasiyetle çözmeyi başardık. Büyük Macellan Bulutu'na olan uzaklık ölçümlerinin geliştirilmesi ayrıca birçok Sefeid türü değişen yıldızın uzaklıkları için daha iyi sonuç vermektedir . Bu parlak zonklayan yıldızlar çok daha uzak gökadaların uzaklık ölçümlerinde ve Evrenin genişleme oranını Hubble Sabiti belirlemek için standart ışık kaynakları olarak kullanılmaktadırlar. Bu şimdiki teleskopların görebildiği en uzak gökadalara kadar Evrenin taranmasının temelidir. Bu nedenle Büyük Macellan Bulutu'nun daha da hassas uzaklık ölçümleri kozmolojik ölçekteki son ölçüm hatalarını doğrudan azaltmaktadır. Gökbilimciler Büyük Macellan Bulutu'nun uzaklığını örten çiftler olarak bilinen nadir yıldız çiftlerini gözleyerek tespit ettiler. Bu yıldızlar birbirlerinin etrafında döndükleri sırada birbirlerinin önünden geçiyorlar. Bu geçiş olayı yeryüzünden görüldüğü sırada toplam parlaklık bir yıldız diğerinin önünden ya da arkasından geçtiğinde düşüş göstermektedir . Işığın değişimindeki düzen dikkatli bir şekilde takip edilerek ve bunun yanı sıra yıldızların yörünge hızlarını ölçerek, bu yıldızların büyüklüklerini, kütlelerini ve yörüngeleri hakkındaki diğer bilgileri öğrenilebiliyor. Bunlar toplam ışık miktarına ait dikkatli gözlemler ve yıldızların renkleri ile birleştirildiğinde kayda değer kesinlikte uzaklıklar bulunabiliyor. Bu yöntem daha önce de kullanılmıştı, ancak sıcak yıldızlarla. Bununla birlikte, bu tür durumlarda kesin varsayımlar yapılıyor ve buradaki gibi uzaklıklar istenildiği kadar hassas olmuyordu. Ancak şimdi, ilk kez, sekiz oldukça nadir bulunan örten çift ve çiftlerin her birinin soğuk kırmızı dev olduğu yıldızlar tespit edildi . Bu yıldızlar oldukça dikkatli bir şekilde gözlendi ve çok daha kesin uzaklık değerleri elde edildi yaklaşık % 2 hata ile. ESO bu proje için gerekli olan harika teleskop ve aygıtları sağladı: yıldızların görece sönük diğerlerine göre olağanüstü kesin dikine hızları için HARPS, kırmızı-ötesinde yıldızların ne kadar parlak göründüklerini ölçen SOFI gibi, diye ekliyor Nature makalesinin başyazarı Grzegorz Pietrzynski . Yöntemimizi bir kaç yıl içerisinde LMC'nin uzaklığını % 1 hassasiyetle ölçecek kadar geliştirmeyi ümit ediyoruz. Bunun sadece evren bilim değil astrofiziğin birçok alanı için çok farklı sonuçları olacaktır, diye noktalıyor yeni Nature makalesinin ikinci yazarı Dariusz Graczyk. Notlar Standart ışık kaynakları parlaklıklarıyla bilinen nesnelerdir. Bu nesnelerin ne kadar parlak olduklarını ölçerek gökbilimciler uzaklıklarını tahmin edebilirler daha uzakta olan daha sönük görülmektedir. Bu standart ışık kaynaklarına örnek olarak Sefeid değişenleri ve Tür Ia süpernovaları verilebilir. Buradaki zorluk bu nesnelere uzaklıkları başka yöntemlerle belirlenmiş görece yakın benzer örnekler bularak uzaklık ölçeğini kalibre etmektir. Sefeid değişenleri parlak kararız yıldızlardır ve zonklayarak parlaklık değişimine uğramaktadırlar. Ancak ne kadar hızlı değişim gösterdikleri ile ne kadar parlak oldukları arasında çok açık bir bağlantı vardır. Çok daha hızlı zonklayan Sefeidler daha yavaş olanlara göre daha sönüktürler. Parlama dönemi parlaklık ilişkisi bunların yakın gökadaların uzaklıklarını ölçerken standart ışık kaynakları olarak kullanılmalarını sağlar Buradaki çalışma yakın gökadaların uzaklıklarını geliştirmek için yürütülen uzun-dönemli Araucaria Projesi'nin bir parçasıdır. Tam ışık değişimi yıldızların göreli büyüklüklerine, sıcaklık ve renklerine ve yörünge bilgilerine bağlıdır. Renkler yıldızların farklı yakın-kırmızı-ötesi dalgaboylarındaki parlaklıkları karşılaştırılarak ölçülmüştür. Buradaki yıldızlar OGLE projesi ile çalışılan 35 milyon LMC yıldızı araştırılırken bulunmuştur. ESO-Türkiye


CSIRO radyo teleskopunu kullanan gökbilimciler Büyük Patlama Kuramı'nın öngördüğü şekilde evrenin sıcaklığının düştüğünü belirledi. Avustralya Çoklu Teleskop Dizisini kullanan uluslararası bir gökbilim ekibi, evren şimdikinin yarı yaşındayken ne kadar sıcak olduğunu ölçtü. CSIRO Astronomi ve Uzay Bilimleri başkanı Dr. Robert Braun: 13.770.000.000 yıl yaşındaki evrenin geçmişten günümüze soğuyarak geldiğini oldukça hassas ölçümlerle onayladık diyor. Uzaya baktığımızda aslında gökadaların geçmişlerini görürüz. Evrenin yarı geçmişine dönmek için bunu dikkate almak gerekir. Bu kadar uzaklığın sıcaklığı nasıl ölçebilir? Gökbilimciler bunun için 7,2 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökadaya gözlerini dikti. (kırmızıya kayma değeri 0,89) Gökadadaki gazı sıcak tutan etken kozmik arka alan ışımasıdır ki bu ışıma Büyük Patlama'nın ardından uzaya yayılmıştır. Şans eseri bir kuasar (PKS 1830-211), seçilen gökadanın hemen arkasındaydı. Bu gökcisminden yayılan radyo dalgaları öndeki gökadanın gazıyla desteklenir. Bu da gazın radyo dalgalarının bir kısım enerjisini emmesine yol açar. Sonuçta radyo dalgaları gökbilimciler için önemli bir parmak izi bırakır. Bu parmak izini ele alan gökbilimciler gazın sıcaklığını hesapladı. Ekip sıcaklığın 5,08 Kelvin (- 267,92 Santigrad) olduğunu buldu. Bu günümüzdeki 2,73 Kelvin (-270,27 Santigrad) sıcaklığına göre daha sıcaktır. Büyük Patlama Kuramı'na göre evren genişledikçe kozmik arka alan ışımasının sıcaklığı azalır. İsveç Chalmars Teknoloji Üniversitesi'nden Onsala Uzay Gözlemevi'nden Dr. Sebastian Muller: Ölçümlerimiz Büyük Patlama Kuramı'nın öngördüğü şekilde evrenin birkaç milyar yıl önce birkaç derece daha sıcak olduğunu gösterdi diyor. 1 Yorum Evrenin soğuduğu ileri sürülebilir ama ispatlanamaz. Lord Kelvin dünyanın soğumakta olduğunu düşünmüş ve hesap yapma başladığında radyoakytif maddeler bulunmuştu.. Bu konuda, yani evrenin enerji konusunda, önemli değişiklik yapan kuramım var. Evrenin soğuduğunu ancak ENTROPİ yanlıları inanır. Teşekkürler Latif Mutlu İstanbul bilgi üniversitesi kurucusu


Uzay boşluğunu kütle çekimsel olan eğen karadelikler bilim kurgu yazarlarınca yıkıcı özellikleri ön planda tutularak işlenmiştir. Nottingham Üniversitesi'ndeki araştırmacılar ise karadeliklerin bu özelliğinin dışında başka bir özelliği daha olduğunu ortaya çıkardı. Buna göre karadelikler, yeni yıldızların oluşumunda etkin rol oynuyor. Hubble Uzay Teleskopu ve Chandra X-Işını Gözlemevi'nin uzak gökadalardaki karadelikleri gözlediği verilerin kullanıldığı çalışma, Fizik ve Astronomi Okulu'ndan Asa Bluck tarafından yürütüldü. Araştırmacılar bu gökadaların arasından yüksek düzeyde ışınım ve x-ışını yayanları seçtiler. Gökadalardaki ışınımın artışı karadeliklerin kütle çekimleriyle çevrelerindeki gaz ve tozu yemesinden kaynaklanır. Karadeliğin olay ufkunun çevresinde dolanan madde, ısındığı için enerji yayar. Bu da gökadanın merkezindeki karadeliğin çevresinde çok parlak bir bölge oluşmasına, gökada merkezinin parlamasına ve yüksek miktarlarda x-ışını yaymalarına neden olur. Açığa çıkan enerji, gökadadaki gazın enerjisinin 25 katından da fazladır. Sonuçlara göre evrendeki X-ışınının büyük bir kısmını karadeliklerin çevresinde dolanan madde birikintileri oluşturuyor. Geriye kalan daha az kısmı ise gökadalar ve nötron yıldızları tarafından üretiliyor. Büyük gökadaların merkezlerindeki karadeliklerin çevresinde kütle artışına neden olan soğuk gazlar ısınarak çok fazla enerji yayarlar. Kütlesi artan disk bilinen tüm dalga boylarında ışıma yapar . Diskte biriken soğuk gaz, dolanırken hızlanır ve aynı zamanda ısınır ve merkeze doğru yaklaşır. Gazın yeni yıldız oluşturması için soğuması ve yoğunlaşarak kütle çekimi altında çökmesi gerekir ki bu da evrenin yaşından daha uzun sürecek bir sürece denk gelir. Yaşlı bir yıldız, yerini yeni yıldızlara bırakarak gökadanın büyümesine katkı sağlar. Gökadadaki gazı merkezdeki aç karadeliğe doğru iterek, diskte kütle artışına neden olurken, ölürler. Asa Bluck, Karadeliklerin bulundukları gökadanın içinde oluştuğu ve onunla birlikte büyüdüğü düşünülür. Ancak çevresinde gökadayı yok edecek kadar büyük ve giderek büyüyen kütle diski oluşturur. Bunlara evrenin virüsleri benzetmesi de yapılabilir. Büyük gökadalar bizim görünür evrenimizde az sayıda bulunmaktadır . Bunlarında en az üçte birinin merkezinde karadelik bulunmaktadır. İşin ilginç yanı karadeliğin bu tipinin evrendeki X-ışınının en fazlasını üretmesidir. Onlar evrende sayıca azdırlar ama görünen o ki evrenin enerjisinin büyük bir kısmını yönetmektedirler diyor. Kaynak: Nottingham University


GAMA taramasına ilk veriler IAU Genel Kurulu'nda yayınlandı 200 000'den fazla gökadayı gözleyen uluslararası bir gökbilimciler ekibi uzayın geniş bir kısmından yayılan enerjiyi şimdiye kadarki en yüksek hassasiyetle ölçmeyi başardı. Bu yakın Evren'in enerji çıktısına ait en kapsamlı değerlendirmeye karşılık geliyor. Evren'in bir bölümünden bugün yayılan enerjinin iki milyar yıl öncesine göre yaklaşık yarısı kadar olduğunu onayladılar ve bu bulgunun mor-ötesinden uzak kırmızı-ötesine kadar tüm dalgaboylarında geçerli olduğunu buldular. Evren yavaşça ölüyor. Çalışmada dünyanın en güçlü teleskopları kullanıldı, bunlar arasında ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VISTA ve VST tarama teleskopları da yer alıyor. Destekleyici gözlemler ise NASA tarafından yönetilen iki yörünge uzay teleskopu ile Avrupa Uzay Ajansı'na ait bir teleskopla gerçekleştirildi . Araştırma şimdiye kadar bir araya getirilmiş en geniş çoklu-dalgaboyu taraması olan Gökada ve Kütle Birliği projesinin bir parçasıdır. Uzayda ve yerde konuşlanmış elde edebildiğimiz tüm teleskopları kullanarak 200 000'den fazla gökadanın enerji çıktısını mümkün olan en geniş dalgaboyu aralığında ölçmeye çalıştık, diyor GAMA ekibine liderlik eden Simon Driver . Tarama verileri şu anda tüm dünyadaki gökbilimcilerin kullanımına açık hale getirilmiş olup, her gökadaya ait mor-ötesinden kırmızı-ötesine 21 dalgaboyunda enerji çıktısı ölçümlerini içermektedir. Bu veri setleri bilim insanlarının farklı türdeki gökadaların nasıl oluştukları ve evrimleştiklerini daha iyi anlamalarına yardımcı olacak. Daha sonra bir kısmı kütleye dönüşen Evren'deki tüm enerji Büyük Patlama ile ortaya çıktı. Yıldızlar parlayarak kütleyi, Einstein'ın ünlü E=mc2 eşitliğinde belirtildiği üzere tekrar enerjiye dönüştürürler . GAMA çalışması ile günümüzde ve geçmişte farklı zamanlarda uzayın geniş bir hacminde üretilen enerjiyi görüntüleyerek modellenmesi amaçlanıyor. Evren'de çalkalanan enerjinin büyük bir kısmı Büyük Patlama'dan sonra ortaya çıkmış olsa da, ilave enerji yıldızlar tarafından hidrojen ve helyum gibi elementlerini birleştirdikleri sırada sürekli olarak üretilmektedir, diyor Simon Driver. Bu yeni enerji ya gökada boyunca ilerlediği sırada toz tarafından soğuruluyor, ya da gökadalar-arası uzaya kaçarak, başka bir yıldız, bir gezegen, ya da, ara sıra, bir teleskop aynası, gibi birşeye çarpana kadar ilerliyor. Evren'in yavaşça sönükleştiği gerçeği 1990'ların sonundan bu yana biliniyordu, ancak yakın Evren'in enerji çıktısı ile ilgili en kapsamlı araştırma olan bu çalışma ile bunun mor-ötesinden kırmızı-ötesine kadar tüm dalgaboylarında gerçekleştiği gösterildi. Evren bu noktadan itibaren zayıflayarak yavaşça yaşlanıyor. Evren aslında kanepeye uzanıp üzerine bir battaniye çekerek sonsuza kadar uyumak üzere, diyor son olarak Simon Driver. Araştırma ekibi, aralarında, önümüzdeki on yıl içerisinde Avustralya ve Güney Afrika'ya kurulacak olan, dünyanın en büyük radyo teleskopu Kilometre Kare Dizgesi'nin de yer aldığı yeni kuşak tesisleri kullanarak çalışmayı genişletmeyi ve Evren'in tüm tarihi boyunca üretilen enerjiyi görüntülemeyi umut ediyor. Ekip bu çalışmayı 10 Ağustos 2015 günü, Uluslararası Gökbilim Birliği'nin Honolulu, Hawaii'deki XXIX. Genel Kurulu'nda sunacak. Notlar Artan dalgaboyuna göre kullanılan teleskoplar ve tarama verileri şunlardır: GALEX, SDSS, VST , AAT, VISTA /UKIRT, WISE, Herschel . Evren'in enerji çıktısının büyük bir kısmı yıldızlarda meydana gelen çekirdek birleşmelerinden kaynaklanmaktadır, bu sırada kütle yavaşça enerjiye dönüştürülür. Diğer bir ana kaynak ise gökadaların merkezlerinde yer alan karadeliklerin etrafındaki çok sıcak disklerdir, burada ise kuasarlar ve diğer aktif gökada çekirdeklerinde kütleçekimsel enerji elektromanyetik ışımaya dönüştürülmektedir. Çok daha uzun dalgaboyundaki ışımalar iç kısımlarındaki yıldızlardan yayılan enerjiyi tekrar ışıma yaparak uzaya salan dev toz bulutlarından gelmektedir. ESO-Türkiye


Avrupa Uzay Ajansı ve Rus Uzay Ajansı'nın birlikte geliştirdikleri ExoMars adlı uzay aracı Kızıl Gezegen'in jeolojik ve biyolojik geçmişini araştırmak üzere yedi ay sürecek yolculuğuna başladı. The Trace Gas Orbiter adlı atmosferdeki gazı izleyecek olan uydu ve Schiaparelli adlı yüzey robotundan oluşan iki bilimsel araç Kazakistan'daki Baykonur istasyonundan Proton M-roketi ile 14.03.2016'da fırlatıldı. Üç aşamadan oluşan fırlatma işlemindeki üçüncü aşama kalkıştan 10 dakika sonra gerçekleşti. Uzay aracı kalkıştan yaklaşık 11 saat sonra Breeze-M üst kademe ateşleyicisiyle baş başa kaldı. Araçtan alınan sinyaller fırlatmanın başarılı olduğunu doğruladı. Mars yoluna sapan uydunun güneş panellerinin açıldığı da doğrulanan bilgiler arasındaydı. TGO ve Schiaparelli 16 Ekim'de Mars'ın 900.000 km uzağındayken ayrılacak ve 19 Ekim'de Schiaparelli Mars atmosferine girdikten altı dakika sonra yüzeye iniş yapacak. Schiaparelli gelecek yıllardaki görevler için anahtar işlemler gerçekleştirecek, iniş ve frenleme sistemleri test edilecek. Bunun ardından indiği bölge çevresinde bir dizi araştırma yapacak. Toz fırtınaları nedeniyle yüzeyden kopan toz tanelerini inceleyerek elektriksel kuvvetleri ölçecek. Diğer yandan TGO Mars çevresindeki bir turunu dört günde yapacak yörüngesine girmiş olacak. Uzay aracı bir yıl içinde karmaşık yükseklik azaltıcı manevralarla yüzeyden 400 km uzaklıkta kalacak şekilde yaklaşarak atmosferi inceleyecek. Aracın özellikle araştıracağı gaz ise Dünya'da jeolojik ve biyolojik etkenlerle üretilen metan olacak. Bu projenin en önemli amaçlarından biri de 2004'de Mars çevresinde göreve başlayan Mars Express uzay aracının elde ettiği metan bulgularını onaylamak. TGO volkanik kökenli gaz yapılarını da ortaya çıkarmaya çalışacak. Buna ek olarak yüzeyden kopan gaz ile su-buzunun tespitini de gerçekleştirecek donanıma sahip. Yörünge aracı Mayıs 2018'de fırlatılması planlanan ve 2019 başlarında Mars'a varması düşünülen bir yörünge ve bir yer aracı taşıyacak ikinci ExoMars görevi için gerekli verileri sağlamış olacak.


Evrenin değişken olduğunu biliyoruz. Öyle ki her gece görünen yıldızlardan bazıları değişik görülebilir. Hubble Hen 3-1333 gezegenimsi bulutsusuna ait yeni bir görüntü yayınladı. Gezegenimsi bulutsular aslında gezegenlerle ilgilerinin olmadığı Güneş gibi orta büyüklükteki bir yıldızın patlaması ile oluşmuş bulutsulardır. Bu nesneleri ellerindeki küçük teleskoplarla ilk gören kişiler gezegene benzettikleri için gezegenimsi bulutsu olarak adlandırılırlar. Hen 3-1333'ün merkezindeki yıldız, Güneş'in % 60 kütlesinde olmasına karşılık görünür parlaklığı zamanla önemli ölçüde değişmektedir. Bu yıldız bir Wolf-Rayed tipi yıldızdır. Bu tür yıldızların çekirdeğindeki helyum güçlü yıldız rüzgarları onları kabarık gösterir. Böylece bu yıldızların hem sıcak hem de parlaktır. Ağır elementlerin bolca bulunduğu helyum çekirdeklerinin sıcaklığı 25000 ile 50000 C derece dolayındadır. Güneş'in yüzey sıcaklığının 5500 C derece olduğu düşünülürse söz konusu yıldızların ne kadar sıcak olduğu anlaşılır. Hen 3-1333'deki Wolf-Rayet yıldızı önemli ölçüde daha küçük ancak daha enerjiktir. Bu görüntü Hubble'ın Gelişmiş Kamerası ile yüksek çözünürlükte alınmıştır.


Kaliforniya Üniversitesi'ndeki astrofizikçiler ikili bir sistemde iki beyaz cüce olduğunu ve bunlardan birinin saf helyumdan oluştuğunu keşfettiler. Bu, beyaz cücenin yeni tipiyle ilgili kuramın test edilmesi için yapılan ilk gözlemdir. Keşif NLTT-11748 yıldızında tutulma oluşurken gerçekleştirildi. Küçük kütleli ve helyum çekirdeğe sahip beyaz cücenin çok küçük parlaklık değişimleri hesaplandı. NLTT-11748 yıldızının parlaklığındaki çok küçük değişim, bu yıldızdan daha küçük bir başka cismin habercisiydi. Keşfi gerçekleştirenlerden Justin Steinfadt, birçok yıldızı gözlerken böylesine bir keşfi gerçekleştirmenin yüksek bir şans olduğuna vurgu yapıyor: Bu konuda çok şanslıyız diyor. Keşfin onaylanması için yalnızca 5 hafta sonra Hawai'deki 10 m çaplı Mauna Kea Teleskopu kullanıldı. Ekip kütlece hafif ve büyük boyutlu NLTT-11748 yıldızına Doppler etkisiyle birkaç dakikalık inceleme sonucunda, yıldızın çevresinde dolanan beyaz cücenin yörünge döneminin 5.6 saat olduğunu belirlediler. Bu gözlemler beyaz cüceler hakkında öne sürülen kuramın doğru olup olmadığının test edilmesi için kullanılır. Yıldızlar yaşamlarını sona erdirdiklerinde oluşan cisimlerden biri de beyaz cücelerdir. İki yıldızdan birinin kaybettiği kütle nedeniyle biri daha düşük helyum kütleli olan beyaz cüceye dönüşür. Beyaz cüceler Güneş gibi yıldızların kaçamacağı sonudur ve boyutları Dünya boyutlarına kadar inebilir. Bir yıldız nükleer yakıtını bitirdiği zaman beyaz cüceye dönüşür ki bunların yoğun iç çekirdekleri karbon ve oksijenden oluşmuştur. Yeni keşfedilen bu ikili beyaz cücenin birinin kütlesi, Güneş kütlesinin yalnızca % 20'si ile 30'u arasında olup helyum bir çekirdeğe sahiptir. Bu türden özel yıldızların varlığı 20 yıldır biliniyor. Kuramsal çalışmalar bu yıldızların daha sıcak olduğunu ve sıradan beyaz cücelerden daha büyük olduğunu söyler. Şimdiye kadar bu yıldızların boyutları ölçülememişti. NLTT-11748 gözlemleri ile bu kuramı doğrulayan ve bir beyaz cücenin doğrudan yarıçapını ölçen sonuçlar elde edilmiş oldu. Diğer yıldız ise sıradan bir beyaz cüce olup kütlesi Güneş kütlesinin % 70'ine sahiptir. Bu yıldızın çekirdeği ise oksijen ve karbondan oluşmaktadır. Bu beyaz cüce diğer yıldızdan kütlece büyük olmasına karşılık hacimce daha küçüktür. Yaydığı ışık ise diğerinin 30 katından fazladır. İki yıldız birbirine acımasızca kütle çekimi uyguladıklarından da daha uzun yıllar gözlenecek gibi görünüyor. Kaynak: Science Daily


Girdap gökadası değişik dalga boylarında görüntülendi. Bu ilginç gökada 23 milyon ışık yılı uzaklıkta ve Av Köpekleri takımyıldızı doğrultusundadır. Gökadanın tüm özelliklerini ve yapısını anlamak için farklı dalga boylarına ait gözlemler yapılmaktadır. Gökada M51, NGC 5194/5195 olarak da bilinmektedir. Üstte görülen daha küçük gökada ile gerçekleşecek çarpışmanın etkileri bu görselde ortaya çıkmaktadır. İki gökada arasında yolunu yitirmiş yıldızlar ile gaz ve toz bulutlarının oluşturduğu karmaşa daha rahat izlenmektedir. En soldaki görseli M51'i görünür ışık altında göstermektedir. M51'in bu hali en iyi bilinen görüntüsüdür çünkü iyi bir teleskopla bu şekilde gözlenmektedir. Buradaki görüntü Kitt Peak Ulusal Gözlemevine ait 2.1m'lik teleskopla elde edildi. Sarmal kollar, çok az ışık yayan ve yıldızları saklayan koyu renkli toz iplikleriyle birbirine bağlıdır. görseli ise Kitt Peak'ten elde edilen görüntüye Spitzer'in kırmızı ötesi verilerinin eklenmesiyle elde edilmiştir. Böylece kollar arasındaki bağ yapılar görülmeye başlamıştır. Üçüncü görseli ise kırmızı ötesi dalga boyuna ait mavi, kırmızı ve yeşil olmak üzere üç farklı filtre altında üretilmiştir. Yıldızlardan kaynaklanan ışık en kısa dalga boyunda görülür ki burada mavi rengiyle ortaya çıkar. Gökada dışında görülen mavi noktalar ise çoğunlukla bize yakın yıldızlar ya da uzak gökadalara aittir. Kırmızı renk ise yıldız ışığı altında aydınlanan karbondan oluşmuş gazları göstermektedir. Bu parlayan tozlu alanlar aynı zamanda toz depolarının nerelerde olduğunu da gösterir. Yoğun gaz bulutlarını görünür ışıkta görmek zordur. En sağdaki görseli ise kırmızı öte görüş alanını 24 mikronluk bir dalga boyuna genişletir. Bu da tozun sıcak olduğu yerleri gösterir. Parlak beyaz noktalar yeni yıldız doğum yerlerini gösterir. Tüm bu gözlemler ki gökadadaki tüm sırları açığa çıkarmaktadır. Üstteki gökadayı saran soluk mavimsi sis büyük bir ihtimalle etkileşme nedeniyle gökadadan fırlayan yıldızların yaydığı ışımadır. 6 Yorumlar 23 milyon ışık yılında bir gökada. toz bulutları sarmal kollarda ki tüm yapıları etkiliyorsa nasıl incelenecek.çok daha net vede yakından inceliyebileceğimiz görsellere ihtiyacımız var.bekliyoruz.galaksileri ki özellikle de bu mesafelerde yıldız oluşumları galaksilerin yapıları ve merkezindeki kara delikler hakkında bilgiler bekliyoruz.teşekkürler A.D a, b, c ve d'nin büyük boy resimleri var mı acaba? Hocam yazıda linkini verdiğim Spitzer'in sayfası dışında başka yerde daha büyük görseller yok. Mesela: http://www.spitzer.caltech.edu/images/6631-ssc2019-11a-The-Whirlpool-Galaxy-in-Visible-Light bu yapının, ilk 2 resimde görünmemesi ve son 2 resimde ortaya çıkması yani sadece uzun dalagaboylarında görünür olası yazdığım şekilde açıklanabilir. ilginç olan nokta,saat 01 civarında en dış kolda olan yapı. bana SN1987a'yı hatırlattı. ama ortası karanlık. geçenlerde, doğrudan karadelik haline geçen büyük kütleli (25-30 Mg) bir yıldız haberi vardı. ona benzer bir olay olabilir. ilk 2 görüntüde çevredeki yıldız kolyesi belki de bulutunu delememiş durumdalar. ama uzun kızılötede dalga boyu yeteri kadar büyük demek ki tozsu yapıyı delecek. ACABA BU KONUDA BİR YORUM VAR MI KAYNAK RESİMLERDE? Hocam işaret ettiğiniz dairesel yapıyı yazıyı hazırlarken görmüştüm.Siz sorunca tekrar yazının aslına baktım. Görsellerle ilgili açıklamalara baktım ancak farklı bir açıklama göremedim. Benzer yapılar -dairesel olmasa da- gökada sarmal kolları üzerinde çeşitli yerlerde var. Yıldız ya da kümeler bu ilginç yapıların çevresini sarmış görünüyor. Doğrusu aklıma sadece bir şekilde toplanmış toz bulutları geliyor.


Gökbilimciler bilinen en güçlü karadelik adaylarından birini keşfedebilmek için NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ve diğer teleskoplardan gelen verileri kullandı. Karadeliğin çevresini saran trilyonlarca yıldız oluşturabilecek çok yüksek miktardaki sıcak gaz yapıları bölgenin görülmesini engellemektedir. Karadelik Dünya'dan 3,9 milyar ışık yılı uzaklıktaki RX J1532.9 3201 (kısaca RX J1532) adlı bir gökada kümesinde fark edildi. Görüntüdeki mor renkteki Chandra verileri sıcak gaz bulutlarını, sarı renk ise Hubble Teleskopu ile saptanan gökadaları gösterir. Oldukça parlak X-ışını yayan küme trilyonlarca ile katrilyonlarca güneş kütlesindedir. Küme merkezindeki büyük eliptik gökada süper kütleli bir karadelik barındırır. Kümenin merkezine yakın büyük miktardaki sıcak gaz beraberinde bir bulmaca sunmaktadır. X-ışınları yayan sıcak gazın soğuması, kümenin merkezinde biriken yoğun maddenin hızlı bir şekilde soğuması anlamına gelir. Yol boyunca da bu gazın trilyonlarca yıldız oluşturması beklenir. Ancak gökbilimciler kümenin merkezinde böyle bir yıldız oluşum patlamasının izine rastlamadılar. Bu soruna başka gökada kümelerinde de rastlanmasına karşılık RX J1532'deki gazın soğuması merkeze yakın yerlerde yüksek yoğunlukta gaz olması nedeniyle çok daha farklı bir durumdur. Binlerce küme arasından RX J1532 gibi farklı özelliği olan küme sayısı azdır. Örneğin Anka Kuşu Kümesi çok sayıda yıldız oluşturan aykırı bir kümedir. RX J1532'nin merkezinde yıldız oluşumunu durduran sebep ne? Chandra X-Işını Gözlemevi ve NSF'nin Karl G. Jansky Çok Büyük Dizi verileriyle bu soruya yanıt arandı. X-görüntüsünde gökada merkezini saran sıcak bulutlar arasında iki büyük boşluk görülüyor. Chandra verileri bu boşlukları net bir şekilde göstermektedir. Bu alanlarda yayılan radyo jetleri VLA ile tespit edilebiliyor. Düper kütleli karadeliğin yeri oluşturduğu süpersonik jetlerin sıcak gazı delip bu boşlukları oluşturmasıyla yüksek bir kesinlikte belirlenebilir. Normalde, sıcak gaz kaynağından yayılan gazın şok etkisiyle genişlemesiyle ortaya çıkan boşluklar ve ses dalgaları yardımıyla yankılanması sonucunda büyük miktardaki gaz soğur ve yeni yıldız oluşumları sağlanır. Boşluklar kabaca Samanyolu genişliğinde olup yaklaşık 100.000 ışık yılı uzunluğundadır. Gökada kümelerinin arasında olmaları ise gereken gücü nereden sağladıklarının yanıtıdır. Burada gereken güç Perseus'taki boşluk için gerekli enerjinin 10 katı daha fazlasıdır. Gereken güç karadeliğe düşen madde sonucunda oluşan jetlerle oluşmasına karşılık maddelerin birbirleriyle etkileşiminden ortaya çıkan herhangi bir X-ışını yayılımı tespit edilememiştir. Bu ise karadeliğin ultra-kütleli değil en fazla 10 milyar güneş kütleli olmasıyla açıklanabilir. Böyle bir karadelik büyük kütleler yutmadığından güçlü ışımaya neden olmaz. Başka bir açıklama ise karadeliğin sadece bir milyar güneş kütlesinde olup son derece hızlı dönmesidir. Böylece yavaş dönen büyük bir karadeliğe göre aynı miktarda madde tükettiğinden benzer jetleri üretebilir. Her iki açıklamada da ele alınan katradelikler aslında yeterince büyük olmalıdır. Başka bir uzay boşluğu da jetlere göre kuzey-güney doğrultusunda görüyoruz. Bu boşluk muhtemelen çok daha eski bir patlama sonucunda yayılan jetlerin etkisiyle oluşmuştur. Bu boşluğun diğer boşluklara göre farklı yerde olmasına neyin sebep olduğu sorulabilir. Burada akla iki tür açıklama gelebilir. Ya büyük ölçekteki gaz kümenin hareketinden etkilendi ya da yuvarlanan bir ip topağı gibi karadelik bunu yan tarafa itti.


Avustralya'nın Perth şehrindeki Uluslararası Radyo Astronomi Araştırma Merkezi'ndeki bir doktora öğrencisi evrenin ne kadar hızla genişlediğiyle ilgili bugüne kadar ki en doğru ölçümlerden birini yaptı. Batı Avustralya Üniversitesi'ndeki doktora öğrencisi Florian Beutler ICRAR ile evrenin genişleme hızını veren Hubble sabitini yeniden hesapladı. Beutler: Evrenin büyüklüğü ve yaşının hesaplanmasında Hubble sabiti önemli bir sayıdır diyerek bu sabitin gökbilim için önemine değiniyor. Evren şiştiği için uzaktaki gökadalar bizden hızla uzaklaşır. Hubble sabiti bu gökadaların bizden ne kadar uzakta olduğunu ve bizden ne kadar hızlı uzaklaştıklarını belirler. Uzaktaki bir gökadadan gelen ışık analiz edilerek, bu gökadanın hızı ve yönü kolayca ölçülmektedir. Gökadanın bizden uzaklığını hesaplamak ise çok daha zordur. Şimdiye kadar böylesi bir gökada içindeki nesnelerin parlaklıları gözlenerek gökadanın bizden uzaklığı saptanmaya çalışılıyordu. Ancak bu yöntemdeki sistematik hatalar, gökada uzaklığı ölçülmesinde farklı bir yöntemin ele alınması gerektiğini ortaya koydu. Beutler'in çalışması sırasında 125 000'den fazla gökada verisini saklayan Batı Avustralya'daki Birleşik Krallık Scmidt Teleskopu'nu kullandı. 6df Gökada Araştırması gökyüzünün neredeyse yarısını kaplayan şimdiye kadar yapılmış en büyük çalışmadır. Gökadalar uzayda kümeler halinde yol alır. Çalışmaya katılan gökadalar ve erken evrene ait gökadalarla ilgili elde edilen verileri ölçü alan Beutler % 5'den daha az bir hata payı ile Hubble sabitini yeniden hesapladı.* Avustralya Astronomi Gözlemevi Müdürü Prof. Matthew Colles: Hubble sabiti doğrudan ve diğer yöntemlerle doğrulandı. Yeni sabit öncekilere göre daha doğru bir değerdir diyor. Büyük gökada verileri ele alınarak sabitteki hata daha da giderilebilir. ICRAR Müdür Yardımcısı Prof. Lister Staveley: Büyük veriler bu iş için kullanılabileceği gibi gökbilimciler için çok sayıda bilimsel sonuçların üretilmesinde de kullanılabilir diyor. *Hubble sabitinin yeni değeri: 67.0 3.2 /Mpc


VLT temas halindeki en büyük kütleli ve en sıcak yıldız çiftini buldu ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi birbirleriyle temas halinde olan en sıcak ve en büyük kütleli bir çift yıldız sistemi keşfetti. VFTS 352'deki iki yıldız etkileyici bir sona doğru gidiyor olabilir, bu yıldızlar ya birleşerek yaşamlarına tek bir dev yıldız olarak, ya da bir karadelik oluşturarak devam edecek. Çift yıldız sistemi VFTS 352 yaklaşık 160 000 ışık-yılı uzaklıkta Tarantula Bulutsusu'nda yer almaktadır . Bu dikkat çekici bölge yakın Evren'deki en aktif yeni yıldız oluşum bölgesi olup ESO'nun VLT gözlemevinden yapılan yeni gözlemlere göre bu genç yıldız çifti bulunan en aşırı ve acayip örnekler arasındadır. VFTS 352 sistemi birbirleri etrafında bir günden fazla bir sürede dolanan, çok sıcak, parlak ve büyük kütleli iki yıldızdan oluşmaktadır. İki yıldızın merkezleri arasındaki uzaklık sadece 12 milyon kilometredir . Aslında, yıldızlar birbirlerine o kadar yakınlar ki, yüzeyleri temas halinde olup, arada bir köprü bile meydana gelmiştir. VFTS 352 bağlantılı çiftler olarak bilinen bu küçük sınıfın sadece en büyük kütleli üyesi değil toplam kütlesi Güneş'in 57 katıdır aynı zamanda en sıcak bileşenlerini de içermektedir yıldızların yüzey sıcaklıkları 40 000 derece santigratın üzerindedir. VFTS 352'nin iki bileşeni gibi aşırı özellikler sergileyen yıldızlar, gökadaların evriminde anahtar rol oynamakla birlikte oksijen gibi elementlerin ana üreticileri oldukları düşünülmektedir. Bu tür çift yıldızların vampir yıldızlar oldukları gösterilen, küçük bileşenin büyük komşusunun yüzeyinden madde çaldığı, alışılmamış davranışlarla da bağlantılı oldukları gösterilmiştir (eso1230). Bununla birlikte VFTS 352'de sistemdeki her iki yıldız da neredeyse aynı boyutlara sahiptir. Ancak içerik olarak madde akışı birinden diğerine değil de ortak paylaşım durumundadır . VFTS 352 bileşenlerinin maddelerinin yaklaşık yüzde 30'unu paylaştıkları tahmin ediliyor. Bu tür bir sistem nadir olarak gözlenebiliyor çünkü yıldızların yaşamında bu dönem oldukça kısa sürüyor, bu da sistemi eylem halinde yakayabilmeyi daha zor hale getiriyor. Yıldızlar birbirlerine çok yakın oldukları için gökbilimciler güçlü çekim etkileri nedeniyle yıldızların iç kısımlarındaki maddelerin birbirlerine karışarak zenginleştiğini düşünüyor. VFTS 352 bu tür bir iç karışıma en iyi örnek olarak gösterilebilecek sıcak ve büyük kütleli çift yıldız türlerinden biri, diye açıklıyor araştırma makalesinin ilk yazarı, Sao Paulo Üniversitesi'nden Leonardo A. Almeida. Aynı zamanda önemli ve çok ilginç bir keşif. Gökbilimcilere göre VFTS 352 iki şekilde de bir felakete sürüklenecek. İlk olası senaryoya göre iki yıldız birleşerek daha hızlı dönmeye başlayan, muhtemelen manyetik, dev bir yıldıza dönüşecek. Eğer bu şekilde hızla dönmeye devam ederse yaşamını Evren'deki en yüksek enerji eşiğine sahip patlamalardan biriyle sonlandırabilir, bu uzun süreli-gama-ışın patlaması olarak biliniyor, diyor projeye liderlik eden Hugues Sana, Belçika, Leuven Üniversitesi . Araştırma ekibinde önde gelen teorik astrofizikçi Selma de Mink'in öne sürdüğü ikinci olasılığa göre: Eğer yıldızlar yeterince karıştıysa, her ikisi de sağlam bir şekilde kalarak VFTS 352 sistemini birleşmekten koruyabilir. Bu da nesneleri evrim aşamasında bir alt basamağa taşıyarak klasik evrimsel tahminlerden tamamen farklı yöne götürebilir. Bu durumda VFTS 352'deki bileşenler yaşamlarını birer süpernova patlaması şeklinde sonlandırarak, yakın bir karadelik çifti şeklinde yaşamaya devam ederler. Böyle dikkat çekici bir nesne kütleçekim dalgaları için yoğun bir kaynak haline gelecektir. Bu ikinci evrimsel basamağın varlığını kanıtlamak astrofizik alanında gözlemsel bir buluş olabilir. Ancak, VFTS 352'nin sonu bir yana, bu sistem hali hazırda gökbilimcilere aşırı temas halindeki çift yıldız sistemlerinin az bilinen evrim süreçleri hakkında değerli yeni görüşler sağlamış oldu. Notlar Bu yıldızın ismi VLT FLAMES Tarantula Taraması'ndan gelmektedir. Bu taramada ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki FLAMES ve GIRAFFE aygıtları kullanılarak Büyük Macellan Bulutu'ndaki 30 Doradus bölgesinde bulunan 900'ün üzerindeki yıldız incelenmektedir. Bu tarama ile hali hazırda çok sayıda heyecan verici ve önemli bulgular elde edildi, örneğin en hızlı dönen yıldız , aşırı büyük kütleye sahip firari yıldız ve terk edilmiş büyük kütleli bir yıldız . Taramanın amacı büyük kütleli yıldızların dönme, çift sistemde bulunma ve yoğun yıldız kümelerindeki etkileşimlerden nasıl etkilendiklerine dair temel birçok soruya cevap bulabilmektir. Bu çalışmada yine OGLE taramasının bir parçası olarak yapılan VFTS 352'nin on iki yıllık bir döneme ait parlaklık ölçümleri de kullanılmıştır. Her iki bileşen de O-türü yıldız sınıfına girmektedir. Bu tür yıldızların kütlesi genellikle Güneş'in 15 ila 80 katı kadardır ve parlaklıkları Güneş'ten milyon kat daha fazla olabilmektedir. Çok sıcak oldukları için parlak mavi-beyaz ışıkta görülmekte ve yüzey sıcaklıkları ise 30 000 santigrat derecenin üzerine çıkabilmektedir. Yıldızların etrafındaki bu bölgelere Roche lobları olarak bilinmektedir. VFTS 352 gibi aşırı temastaki çiftlerin her ikisi de Roche loblarını doldurmuştur. Gama-ışın Patlamaları oldukça yüksek enerjilere ulaşabilen gama ışını patlamaları olup yeryüzü yörüngesindeki uydularla tespit edilebilmektedirler. İki şekilde oluşurlar kısa süreli , ve uzun süreli . Uzun-süreli GRB'ler daha yaygın olup büyük kütleli yıldızların ölümüne işaret ettikleri düşünülmektedir ve çok yüksek enerjili türdeki süpernova patlamaları ile ilişkilendirilmektedirler. Einstein'ın genel görelilik teorisi ile tahmin edilen kütleçekim dalgaları uzay ve zamanın dokusundaki dalgalanmalardır. Önemli ölçüdeki kütleçekim dalgaları, zamanla kütleçekim alanında aşırı güçlü değişimler olduğunda, örneğin iki karadeliğin birleşmesi gibi, ortaya çıkarlar. ESO-Türkiye


NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu Samanyolu merkezi bölgesinde daha önce bilinmeyen bir alanı keşfetti. 50 000 ışık yılı boyunca yayılan alan gökada merkezindeki bir süper kütleli karadeliğin patlama kalıntısı olabileceği üzerinde duruluyor. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Doug Finkbeiner: Galaktik merkezinde kuzeyinde ve güneyinde 25 000 ışık yılı boyunca uzanan balonlar gördük. Bu yapının doğasını ve kökeni henüz anlaşılmadı diyor. Milyonlarca yıl yaşında olduğu düşünülen alan, Turna takımyıldızından Başak takımyıldızına kadar olan bir bölgeyi kaplıyor. Finkbeiner ve ekibi, Fermi'nin Geniş Alan Teleskopu 'ndan elde edilen ve tüm dünya kullanımına açılan verileri işleyerek baloncukları tespit etti. LAT en hassas ve en yüksek çözünürlüklü gama ışını algılayıcısına sahiptir. Gama ışınları yüksek enerjili ışınlardır. Gama ışınlarını tarayan diğer gökbilimciler daha önce gökyüzünde gama ışınlarını kapatan sis parçacıkları nedeniyle bu balonları görememişti. Sis parçacıkları Samanyolu'ndaki ışık ve yıldızlararası gazla etkileşerek ışık hızına yakın bir hıza ulaşırlar. LAT ekibi gizlenmiş gama ışını kaynaklarını ortaya çıkarmak için yeni bir model geliştirdiler. Ekip LAT verilerini işleyerek ve çeşitli tahminlerde bulunarak söz konusu dev baloncukları görmeyi başardı. Bilim insanları şimdi böyle bir yapının nasıl oluştuğunu anlamaya çalışıyor. Böylesi sis parçacıkları arkasına saklanmış çok daha enerjik balon yapılar Samanyolu'nun başka yerlerinde de vardır. Balonların kenarları net olarak görülebiliyor. Ancak böylesi bir yapının kaynağı ise sırrını koruyor. Ekip bu soruya yanıt olarak yapının şeklinin büyük bir enerji salımı yoluyla oluştuğunu öneriyor. Bir olasılık merkezdeki karadelikten yayılan jet parçacıklarına dayanıyor. Gökbilimciler bunun için diğer gökadalarda karadelik içine düşen maddenin ürettiği güçlendirilmiş hızlı parçacık jetlerine baktılar. Ayrıca balonlar belki de bir yıldız oluşum patlaması ya da birkaç milyon yıl önce Samanyolu'nun merkezinde çok büyük yıldız kümelerinin ürettiği bir gaz çıkışı sonucunda da oluşmuş olabilir. Princeton Üniversitesi'nden David Spergel: Diğer gökadalarda da büyük gaz çıkışları görüyoruz. Bu büyük balonların kaynağı ne olursa olsun, sorular astrofizikle bağlantılı diyor. Balonların varlığıyla ilgili ipuçları önceki uzay görevlerinde de görünüyor. Almanya önderliğinde oluşturulan X-Işını Gözlem Uydusu gökada merkezine yakın yerlerde balon şeklinde yapılar olabileceğini öne sürmüştü. NASA'nın Wilkinson Mikrodalga Araştırma Uydusu gama ışını balonları yönünden yayılan radyo sinyalleri varlığını tespit etmişti. NASA'nın Goddard Uçuş Merkezi'nden Julie McEnery: Fermi her 3 saatte bir tüm gökyüzünü tarayarak evrenin tümünü görebilmek adına bize daha net veriler ulaştırır diyor. NASA Genel Merkez'den Astrofizik Bölümü Başkanı Jon Morse: Haziran 2008'de Fermi verileri açık duruma geldiğinden bu yana uzay-zaman hakkında yeni fikirler ve bilgiler edinildi. Bu son keşif Fermi'nin olağanüstü bir performans ile çalıştığının kanıtıdır diyor. Benzetim filmi: Gama ışınının oluşumu Kaynak: NASA-Fermi


Fermi verileriyle yeni bir yüksek enerji kaynağı keşfedildi. Fermi Gama Işını-Uzay Teleskopu'nun verilerini incelemeyi sürdüren araştırmacılar yeni enerji kaynaklarının varlığını açıkladılar. Fermi'nin Geniş Alan Teleskopu ışığın en enerjik formu olan gama ışınlarını yayan kaynakları kaydedilmek amacıyla her üç saatte bir tüm gökyüzünü tarar. Görünür ışığın enerjisi 2-3 eV arasında iken, LAT enerjileri 20 milyon ile 300 milyar eV'luk arasında değişen gama ışınlarını aramaktadır. Yüksek enerjilerde gama ışınlarına ender rastlanır. Fermi LAT bile her dört ayda sadece bir 10 GeV'luk bir enerjili gama ışını algılamaktadır. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden David Thompson: Fermi'den önce 10 GeV'dan daha yüksek enerjisi olan sadece dört kaynak biliyorduk ki bunlar atarcaydı . LAT ile bunların yüzlercesini keşfettik. İlk defa gökyüzünün ne kadar yüksek enerjilerle dolu bir yer olduğunu fark ettik diyor. Gama ışınları üreten enerji dolu nesne olağanüstü astrofizik süreçlerden geçer. Keşfedilen 496 kaynağın yarısından fazlasında, aktif gökadalardaki madde parçacıkları ışık hızında süper kütleli karadelik içine püskürtülüyor. Bilinen kaynakların yalnızca % 10'u gökadamız içerisinde yer almaktadır. Atarca olarak nitelendirilen çok hızlı dönen nötron yıldızları, süpernova sonucunda genişleyen enkazın içinde olduğu büyük kütleli yıldızlar ve ikili sistemler bu kaynakların arasında sayılabilir. Kaynakların üçte birinden fazlası dağılımın diğer tarafında bulunduğundan haklarında net bilgiye sahip olunamamıştır. Yeni katalogla birlikte geniş bir gama ışını enerji dağılımı verileriyle gökbilimciler farklı kaynakların davranışlarını karşılaştırabilecekler. Parlak olan kızılötesinden morötesi ışınıma doğru inerken kaynaklar sönükleşir. 1 GeV ve daha yukarı enerjiye sahip gama ışını kaynaklarını bulmak bu nedenle zorlaşır. Örneğin 10 GeV enerjili bir radyo gökada NGC 1275. Yüksek enerji değerlerinde ortadan kaybolan gökadanın yakınında yeni bir kaynak belirmeye başlar. 100 GeV ve üzerindeki enerjiye sahip yeni kaynak parlak IC 310 gibi bir kaynaksa NGC 1275 Fermi tarafından gözden kaybedilir. Fermi kaynak listesi Fransa the Ecole Polytechnique's Laboraturı'ndan Pascal Fortin ve Almanya Max Planck Enstitüsü'nden David Paneque başkanlığında yürütülen bir ekip tarafından yürütülüyor. Katalog 100-300 GeV enerjili 130 gama ışını kaynağı verileri Atmosferik Cherenkov Teleskopları adlı tesiste işlenmektedir. Bu teleskop dizisi Arizona Çok Enerjik Işıma Görüntüleme Teleskop Dizisi ve Namibya'daki Yüksek Enerji ve Stereoskobik Sistemi içerir. Katalogda 100 GeV'un üstünde gama ışını yayan kaynakları bulmak için en olası yerleri işaretlemek keşiflerin kolaylaşmasını sağlayacaktır diyor Paneque. Fermi-LAT ile karşılaştırıldığında bu yer merkezli gözlemevleri oldukça kısıtlı bir görüş alanına sahipler. Gündüzün aydınlığı, kötü hava koşulları gibi nedenlerle daha az gözlem yapılmaktadır. Fortin: Yer merkezli teleskoplar geliştikçe daha duyarlı gözlemler yapılmaktadır diyor.


Uzak bir gökadadaki ölen bir yıldızdan gelen gama ışınları patlaması gökbilimcileri adeta büyüledi. Gama ışını patlamaları kısaca GRB olarak ifade edilir. Bu patlamaya GRB 130427A adı verildi ki şimdiye kadar böylesi parlak ve yüksek enerjiye sahip ışık görülmemişti. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Fermi Gama-ışını Uzay Teleskopu ekibinden Julie McEnery: Uzun zamandır gama ışını parlaması bekliyorduk ki bu şok edici patlamayla karşılaştık. Patlama yer teleskopları ve uzay teleskoplarıyla kaydedildi ve rekor denecek kadar uzun sürdü diyor. 27 Nisan 2013 günü Türkiye saatiyle 12:47'de Fermi Gama Işını Parlama Monitörü Aslan takımyıldızında yüksek enerjili bir ışık parlaması belirledi. Bunun ardından parlama Swift uydusuyla da onaylandı. Fermi'nin Geniş Alan Teleskopu en az 94 milyar elektron volt enerjili başka bir ifadeyle görünür ışık enerjisinin 35 milyar katı enerjili bir gama ışını kaydetti. Bu enerji LAT'ın daha önce kaydettiği en yüksek enerjinin üç katıdır. Dolayısıyla patlama kendi alanında bir rekor sahibi oldu. Patlama keşfin ardından Swift ve yer merkezli teleskoplarla görünür, kızılötesi ve radyo dalga boylarında tespit edildi. Gökbilimciler bu gözlemler sonucunda GRB'nin 3,6 milyar ışık yılı uzaklıkta gerçekleştiğini hesapladılar. Gama ışını patlamaları evrendeki en parlak patlamalardır. Gökbilimciler bu patlamaların büyük kütleli yıldızların nükleer yakıtının bitmesinin ardından kendi ağırlığı altında çökmesiyle oluştuğunu düşünüyor. Çekirdek çökmesiyle parçacıklar yaklaşık ışık hızında dışarı savrulur. GRB yeterinse yakın bir yerde ise gökbilimciler bir hafta içinde buna neden olan süpernovayı görebiliyor. Yer merkezli gözlemler sonucunda GRB 130427A'nın yeri izlenerek süpernovayı görebilecek.


Gökbilimciler Kuğu X-3'den yayılan yüksek enerjili gama ışınının ikili bir sistem tarafından oluştuğunu gösterdi. Sistemin üyelerinden biri olan büyük yıldız, yakınındaki bir nesnenin nötron yıldızı veya karadelikde olabilir- etkisinden dolayı uzaya ışık hızının yarısı hızda radyo dalgası yayıyor. Gökbilimciler bu tür nesneleri mikro kuasar olarak adlandırır. Bu tür nesneler merkezlerinde süper kütleli karadelik olan uzak gökadaların ve blazarların küçük bir kopyaları gibi çok güçlü radyo dalgalarını yüksek hızda yayınlarlar. Mikro kuasarların parlaklıkları çok hızlı bir şekilde değişir. Kuğu X-3 nesnesi de bir mikro kuasar örneği olarak kabul edilmiş. Sistem ilk kez 1966 yılında keşfedildi. Daha sonra Fermi Uzay Teleskobu ile keşif onaylandı. Kuğu X-3'ün merkezinde taç sıcaklığı 100 000 C derece (Güneş'in 17 katı) olan bir yıldız bulunuyor. Bu yıldız yalnız 100 000 yıl içinde yıldız rüzgarları ile Güneş kütlesi kadar kayba uğrayabilir. Yıldız her 4.8 saatte bir gömülü bir disk çevresinde dolanıyor. Bu nesnenin nötron yıldızı değil büyük bir olasılıkla karadelik olabileceği düşünülüyor. Parlak gama ışını diskten uzak bir bölgede oluşuyor. Bu gama ışınlarının hızla hareket eden elektronların morötesi ışık altında hareket etmesiyle oluşuyor. Diskin uzak bir noktasından yola çıkan elektronlar morötesi ışının fotonlarıyla çarpışınca enerji kazanırlar. Bu enerjiyle uzaya ve dolayısıyla da dünyaya ulaşırlar. Kuğu X-3 nesnesindeki gaz fışkırmalarının bir kısmı içeri bir kısmı dışarı doğru fışkırır görünüyor. Bu durumun nedeni henüz anlaşılamadı. 2008 yılının 11 Ekim, 20 Aralık tarihlerinde ve 2 Ağustos 2009 tarihinde Kuğu X-3 oldukça aktifti. Güçlü gama ışını parlamaları ölçüldü. Yeni bilgiler yüksek enerjiye ulaşan parçacıkların nasıl hızlandığını ve fışkırmaların hareket yönlerini anlamaya yardımcı olabilecek. Kaynak: NASA 1 Yorum ümit hocam yükledikrinize baktım etkileyici


NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskobu arşivleri geçtiğimiz aylarda bilim insanlarına açılmış ve bilim insanlarının bu arşivleri incelemesine olanak tanınmıştı. Zaman içerisinde bu arşivlerden daha önce farkına varılamamış çeşitli bulgular ve uzayla ilgili yeni detaylar ortaya çıkabilir. Fermi yardımıyla en uç noktalarına kadar görebildiğimiz evrenin haritası ortaya çıkarıldı. Fermi görevi süresince 1000'den fazla gama ışını kaynağını yakaladı. Bu çalışmalar uzayın yapısıyla ve Enstein'in kuramlarının birleştirilmesinde büyük fayda sağladı. Kaliforniya Stanford Üniversitesi'nden Fermi Büyük Alan araştırmacısı Peter Michelson buradaki çabayı şöyle özetliyor: Fizikçiler aslında Enstein'ın Görelilik Kuramı'nı tek bir yasayla ifade edip değiştirmeyi; yani evrendeki her olayı tek bir denklemle ifade edebilmeyi hedefliyor. Yeni kuramlardaki birçok yaklaşım uzay-zamanın köpüklü bir yapıda olduğunu ve elektron büyüklüğünün trilyonlarca küçük hacimdeki bir noktalar arasında bir köprü olduğunu söyler. Bazı modellerde uzay-zamanın köpüklü görünüşünün altında yapan nedenin, yüksek enerjili gama ışınları nedeniyle düşük enerjilerde hareket eden fotonlara bağlanır. Bu modeller elektromanyetik ışınımın olduğu uzayda Einstein'ın radyo dalgaları, kızılötesi, görünür ışık, X-ışınları ve gama ışınlarının aynı hızda yayıldığını söylediği kuramını zor duruma sokacaktı. 10 Mayıs 2009'da Fermi ve diğer uydular GRB-090510 gama ışınmı parlamasını kaydetmeyi başardılar. Gökbilimciler bu parlamanın nötron yıldızlarının çarpışması ile oluştuğunu düşündüler. Patlama 7.3 milyar ışık yılı uzaklıkta oluşmuştu. Fermi algıladığı birçok parlamamnın içindeki iki patlamanın 2.1 saniye farkla oluştuğunu ve enerji farklılığının bir milyon kat farklı olduğunu ortaya koydu. Buradaki patlamalarda yola çıkan foton çiftleri yedi milyar yıllık yola çıkmadan önce bir saniyenin 9 veya 10'da birinde oluşmuş. Bu ölçümler ışık hızının kuvvetli enerji değişimlerine bağlı olduğunu söyleyen yeni bir kurama ihtiyaç olmadığını gösterir. Enstein'ın kuramına göre bu bir zıtlık oluşturmaz. diyor Michelson. GRB-090510'dan fırlayan parçacıkların ışık hızının yüzde 99.99995'i kadar hızlı olduğu belirlendi. En yüksek gama ışını patlaması geçtiğimz Eylül ayında keşfedilen görünür ışığın 13 milyar kez daha güçlü patlamayla 33.4 milyar elektron voltluk GRB-090902B'ye ait. Geçtiğimiz yılın en yüksek patlaması olan GRB-080916C enerjisi 9000 süpernovanın enerjisine denktir. Tüm gökyüzünü 3 saatte bir tarama özelliğine sahip olan Fermi ile bilim insanları en uç noktalardaki nesneler hakkında da bilgi edinebiliyor. Örneğin büyük karadelikleri iel bize doğru yüksek hızlı fışkırmalar yapan uzak gökadalar olan 500'den fazla blazar keşfetti. Bizim gökadamızdaki gama ışını kaynakları, 46 pulsar ve iki nötron yıldızı-genç çok sıcak yıldızdan oluşmaktadır. Kaynak: NASA-Fermi


Kahverengi cücelerde fırtınalı bulutlar dolaşıyor olabilir. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ile yapılan yeni gözlemler kahverengi cücelerde Jüpiter'deki dev kırmızı leke gibi bir ya da birkaç gezegen büyüklüğünde şiddetli fırtınaların olduğunu gösterdi. Bir yıldız gibi oluşan kahverengi cüceler içeriğindeki atomları kaynaştırmak için gerekli kütleye sahip olamadıklarından yıldız olamazlar. Bunlar bazı yönlerden Jüpiter'in büyük akrabalarıdır. Kanada'daki Western Ontario Üniversitesi'nden Stanimir Metchev: Kahverengi cüceler kendi ekseninde dönerken gördüğümüz parlaklıkları bulutlu ya da bulutsuz bölgelerine göre periyodik değişiklik gösterir. Bu değişim bulutların varlığının bir işaretidir diyor. Bilim insanlarına göre kahverengi cüceler üzerinde bulutlu bölgelerdeki rüzgarların da eşlik ettiği devasa fırtınalar oluşuyor ki bunlar Güneş Sistemi'ndeki Jüpiter dahil tüm gezegenlerde görülenden daha şiddetlidir. Ancak bu yağmur ortam çok sıcak olduğu için su içerikli değil, sıcak kum, erimiş demir ve çeşitli tuzlardan oluştuğuna inanılıyor. Spitzer'in Diğer Dünyalarda Hava Durumu programı çerçevesinde gökbilimciler şimdiye kadar 20 saat süresince 44 kahverengi cüceyi izledi. Önceki çalışmalarda kahverengi cücelerin oldukça hareketli bir havaya sahip olduğunu öne sürüyordu. Bu nedenle bu cisimlerin zamanla parlaklıklarının değişiminin gözlenmesi gerekiyordu. Beklenen sonuca izlenen kahverengi cücelerin ancak yarısında ulaşıldı. Diğer cisimlerde ya fırtınalar gizlenmiş ya da görüş açımıza göre göremeyeceğimiz şekilde bulunuyorlar. Sonuçta kahverengi cücelerin belki hepsi değil ama çoğunun fırtınalarla boğuştuğunu gösteriyor. Bunu ancak Spitzer ile yapabilirdik. Spitzer kahverengi cücelerin parlaklık değişimlerini görmek için yeterli duyarlılığa sahiptir diyor Metchev. Sonuçlarda başka bir sürprizle de karşılaşıldı. Kahvernegi cücelerin bir kısmının beklenenden daha yavaş döndüğü yine Spitzer'in gözlemiyle farkedildi. Gökbilimcilere göre kahverengi cüceler oluştuklarında oldukça hızlı dönüyordu ancak zamanla bu dönüş hızları azaldı. New York, Stony Brook Üniversitesi'nden Arena Heinze: Bu kahverengi cücelerin neden çok yavaş döndüğünü bilmiyoruz ama birkaç ilginç olasılık var. Bunlar oldukça sıradışı bir şekilde oluşmuş olabilir. İkinci olasık ise çevresinde dolanan henüz bilinmeyen bir gezegenin kütle çekimi nedeniyle yavaşlamış olması diyor. Kahverengi cüceler üzerine çalışmalar onların küçük kardeşleri olan dev gaz gezegenlerin anlaşılmasını da sağlayabilir. Gökbilimciler yıldızlarının parlak ışığı altında dev gaz gezegenlerin üzerindeki havayı çalışmakta zorlanırlar. Yeni sonuçlara göre gezegenlerdeki hava durumu için kahverengi cüceler çalışılabilecek doğal laboratuarlardır.


Yakın yıldızlardan Fomalhaut'u çevreleyen enkaz diski Hubble tarafından görüntülendi. Diskin yapısını etkileyen devasa bir gezegen olabileceği üzerinde duruluyor. Gökbilimciler enkaz diskin yıldızdan yaklaşık 20 milyar km ile 30 milyar km'ye uzanmış olduğunu ve sanılandan çok daha geniş olduğunu belirlediler. Ancak gökbilimcileri asıl şaşırtan büyük toz halkası içindeki bir gezegenin eliptik yörüngesi aldığı yolu temizleme uğraşı vermesi oldu. Gezegen yıldızına en yakın 4,6milyar km ve en uzak 27 milyar km kadar uzaklıktan geçiyor. Yörüngesi 2012 yılında Hubble'ın gözlemleriyle yeniden hesaplandı. Kaliforniya Berkeley Üniversitesi ve Kaliforniya SETI Enstitüsü'nden Paul Kalas: Gezegen yıldızından düşündüğümüzden üç kat daha yakın bir noktadan geçti diyor.. Kalas'ın başını çektiği ekibe göre Fomalhaut b gezegeninin böylesine eksantrik bir yörüngeye sahip olması bölgede başka gezegenlerin varlığını işaret ediyor. Onlara göre gezegenlerin birbirlerine uyguladığı kütle çekimi farklı yörüngelere sahip olmalarını sağladı. Çalışma 8 Ocak'ta Kaliforniya'da yapılan Amerikan Astronomi Derneği'nin 221. toplantısında sunuldu. Birkaç olası senaryo arasında en dikkat çekeni Fomalhaut'un kenarında 2000 yıl süren yörünge dönemine sahip keşfedilememiş bir gezegenin varlığına ilişkin olandır. Buna göre Fomalhaut b gezegeninin kütle çekim kuvveti nedeniyle bir gezegen bu tozlu kuşaktan dışarı çıkmış ve b gezegeni de bundan etkilenerek oldukça eliptik bir yörüngeye oturmuştur. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden çalışmanın ortak araştırmacısı Mark Klemb: Buna sebep dışarı atılan sıcak bir Jüpiter* olabilir diyor. Hubble Fomalhaut yıldızını çevreleyen toz ve buz kuşağında dilim dilim yer alan boşlukların varlığını da gösterdi. Bu da başka gezegenleri işaret ediyor olabilir. Tozlu kuşak diğer gezegenleri bulmamıza olanak vermiyor diyor Kalas. Toz kuşağı ile aynı düzlemdeki Fomalhaut b'nin yörüngesi 2032'de kesişecek. Bu sırada buzlu ve kayalık enkaz gezegenin atmosferine çarparak Shoemaker-Levy kuyrukluyıldızının Jüpiter'e çarpmasında olduğu gibi parçalarına ayrılabilir. Ancak gezegen yıldızından çok uzakta ve karanlık bir yerde olduğundan birşey göremeyebiliriz. diyor Kalas. Kalas, Fomalhaut'un kenarındaki gezegenin görünememesinin nedenini bölgenin görünür ışık altında çok parlak ve kızılötesinde çok karanlık görünmesine bağlıyor. Buna göre gezegen Pluto ile Jüpiter arası boyuta sahip olabilir ve optik parlaklığı muhtemelen çevresini saran toz katmanı tarafından soğurulmaktadır. Bu tozlu yapı Fomalhaut b çevresinde de dönen uyduları oluşturmuş olabilir. Kalas: Güneş Sistemimizde Satürn'ün sahip olduğu incecik halkalar gibi diyor. Ekip ayrıca bir cüce gezegenin Fomalhaut b'ye çarpıp parçalanarak gezegene bağlı bir toz kuşağı oluşturduğuna dair bir kuramı da öne sürüyor. Ancak kuşağın en fazla 10 000 yıl yaşında olduğu dikkate alındığında, böylesi genç yıldız sistemlerinde yıldızından uzak noktalarda yüksek enerjili çarpışmalar olması pek olası değil. Hubble'ın önceki gözlemleri de incelenerek Fomalhaut kenarındaki cismin varlığı onay gördü. 4 milyar yıl önce Güneş Sistemi'nde neler olup bittiğini Fomalhaut Sistemi'ne bakarak anlamaya çalışıyoruz. Gezegen mimarisi çiziliyor, kuyrukluyıldız kuşakları oluşuyor, gezegenler uydu kazanıyor ya da kaybediyor diyor Kalas. Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda bir yandan Fomalhaut b'yi izlerken, diğer yandan Güneş Sistemi'nin kenarındaki Kuiper Kuşağı gibi Fomalhaut kuşağında gömülü yeni gezegenlerin izini sürecek. * Jüpiter gibi ya da daha büyük, ancak oldukça sıcak ötegezegenlere verilen ad.


Yakın yıldızlardan Fomalhaut A, bir gezegen ve kuyrukluyıldızlarla dolu muhteşem bir halkaya sahiptir. Herschel Uzay Gözlemevi'ni kullanan gökbilimciler bu sistemle ilgili yeni bir keşif gerçekleştirdi: Sistemdeki üçüncü yıldız olan Fomalhaut C'nin bir toz halkası bulunuyor. Sonuçlar Royal Astronomical Society Dergisi'nde yayınlandı. Fomalhaut A gökyüzündeki en parlak yıldızlardan biridir. Güneybalığı takımyıldızındaki mavi-beyaz rengiyle göze çarpan yıldız bizden 25 ışık yılı uzakta yer alıyor. Kuzey yarıkürede sonbahar akşamlarında güney ufkuna yakın gözlenir. Buna karşılık geçtiğimiz Ekim ayında keşfedilen LP 876-10 kodlu Fomalhaut C'yi bir teleskop olmadan göremezsiniz. Gökbilimciler Fomalhaut A'yı Hubble Uzay Teleskopu ile gözleyerek büyük bir toz diski içindeki Fomalhaut b gezegenini keşfetmişlerdi. Burada gezegen için b ve yıldız için B harfinin kullanıldığına dikkat ediniz. Yeni çalışma Fomalhaut sisteminin sırlarını açığa çıkarabilir. Çalışmanın baş yazarı olan Cambridge Üniversitesi Astronomi Enstitüsü'nden gökbilimci Grant Kennedy: Birbirinden 2,5 ışık yılı uzaklıkta yer alan iki yıldızlı bir sistemde iki ayrı kuyrukluyıldız kuşağına her zaman rastlayamazsınız. Bu bakımdan bildiğimiz yıldız çiftlerinden farklı bir sistemle karşı karşıyayız. Ayrıca bu kuşakların birbirini etkileyip etkilemediği de ayrı bir soru diyor. Karşılaştırma açısından Güneş Dünya'ya 8 ışık dakikası, Pluto 5,5 ışık saati ve en yakın yıldız olan Proxima Centauri 4 ışık yılından biraz daha uzaktadır. Bu keşif Fomalhaut Sistemi'nin büyük sırrını çözmeye yardım edebilir: Fomalhaut A çevresindeki kuyruklu yıldız kuşağı ve gezegenin yörüngesi elips şeklindedir. Bu cisimlerin eliptik yörüngenin nedeni belki de sistemdeki B ya da C yıldızlarına ait bir ya da birkaç cisimle yakınlaşmasıdır. Bu tür yakınlaşmalar kuyrukluyıldız kuşaklarının yörüngesini eliptik yapmaz, sadece onlardan biraz toz ve buz kütlelerinin kopmasına, sık çarpışmalara neden olarak kuyrukluyıldızların daha parlak olmasını sağlar. İşte bu nedenle C yıldızı çevresindeki kuşağın keşfi önemlidir. A ve C çevresindeki kuşakta görülen parlamalar yakın geçişlerin etkisiyle gerçekleşiyor olabilir. Kaliforniya Üniversitesi'nden Paul Kalas'ın yeni çalışması yörüngelerin eliptik olduğunu gösterdi. Fomalhaut A'nın gezegeninin sistem içinde tedirginlik yaşadığını düşünüyoruz. Üstelik buna bir de kırmızı cüce olduğu kesin bir küçük yıldız da eklendi. Önümüzdeki birkaç yıl içinde kesin yörüngesi belirlenebilecek diyor. Yıldız etkileşimi sanıldığı kadar sıradışı değildir. Örneğin ISON kuyrukluyıldızının Güneş tarafından parçalandığını gözledik. Benzer olaylar Fomalhaut sisteminde de yaşanıyor olabilir. Omahault A ya da C çevresinde dolanan herhangi bir gezegende yaşam varsa oradakiler bize göre daha fazla kuyrukluyıldız geçişleri görebileceklerinden daha şanslı olabilirler. Fomalhaut C, Herschel'in 2011 yılına ait verileriyle keşfedildi. Herschel Uzay Gözlemevi bu yılın Nisan ayında helyum soğutucusunun bitmesi nedeniyle zorunlu emekli olmuştu. Kennedy aslında birkaç yıldır kuyrukluyıldız kuşaklarının bilindiğini belirtiyor. Son birkaç yıldır Herschel'in yardımıyla bizden birkaç yüz ışık yılı uzaktaki birçok yıldızın çevresinde kuyrukluyıldız kuşağı aradık. Kırmızı cüce yıldız olan ve LP 876 adıyla da bilinen Fomalhaut C'nin böylesi bir kuşağa sahip olması aslında ender rastlanan bir durumdur. Bu kuşağın varlığı iki yıldız arasında etkileşim olduğunu düşünmemizi sağladı. Elbette Fomalhaut A'nın çevresinde eliptik yörüngede dolanan kuyrukluyıldız kuşağının varlığı bu sırrı çözmeye yardım edebilir. Kennedy ve ekibi şimdi de bilgisayar benzetimleriyle Fomalhaut C kuşağının ayrıntısına ulaşmaya çaba gösteriyor. Fomalhaut B çevresinde de kuşak olup olmadığı henüz bilinmiyor. Gökbilimcilere göre birbirine bu kadar yakın olan yıldızların kuşaklarının birbirini etkilemesi gezegen sistemlerinin oluşmasına yardım edecektir.


ALMA ile gözlenen en uzak nesne Gökbilimciler evren henüz şimdiki yaşının yüzde dördünde iken, ortaya çıkan bir gökada içerisindeki çok büyük kütleli ışıldayan yıldız-tozunu tespit etmek üzere ALMA'yı kullandılar. Oluşumundan kısa bir süre sonra gözlenen bu gökada toz gözlemi yapılan uzak nesne konumuna sahip oldu. Gözlemlerde ayrıca evrende gözlenen en uzak oksijen tespiti de yapılmış oldu. Elde edilen sonuçlar ilk yıldızların doğumu ve ölümleri hakkında yeni bakış açıları sağlıyor. Londra Üniversitesinden Nicolas Laporte liderliğindeki uluslararası bir gökbilimciler ekibi Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesini kullanarak, teleskop dizgesi ile şimdiye kadar gözlemmiş olan en uzak ve en genç gökada olan A2744_YD4'ü gözledi. Bu genç gökadanın yıldızlar-arası toz bakımından zengin olması ekip için sürpriz oldu tozun önceki nesil yıldızların ölümüyle oluştuğu biliniyor. ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki X-shooter aygıtı ile yapılan takip gözlemleri A2744_YD4'ün uzaklığını doğruladı. Gökadanın, evrenin henüz 600 milyon yıl yaşındayken, yani ilk yıldızların ve gökadaların oluştuğu sırada, ortaya çıktığı görülüyor . A2744_YD4 ALMA ile şimdiye kadar gözlenmiş sadece en uzak gökada değil, diyor Nicolas Laporte, içerisinde bu kadar çok toz barındırıyor olması ilk süpernovaların bu gökadayı çoktan kirletmiş olduğunu da gösteriyor. Kozmik toz büyüklüğü yaklaşık olarak santimetrenin milyonda biri kadar olan ve temel olarak silikon, karbon ve aliminyumdan oluşan tanecikler şeklindedir. Bu taneciklerdeki kimyasal elementler yıldızlarda oluşarak, öldüklerinde tüm uzaya dağılmaktadır. En dikkat çekici olanları ise kısa ömürlü büyük kütleli yıldızların yaşamlarının sonunda gerçekleşen süpernova patlamalarıdır. Günümüzde bu şekilde evrene dağılmış olan çok miktarda toz bulunmaktadır ve bunlar yıldızların, gezegenlerin ve karmaşık moleküllerin oluşumu için temel yapıtaşlarıdır; ancak evrenin erken dönemlerinde ilk nesil yıldızlar ölmeden önce nadir olarak bulunuyordu. Tozlu gökada A2744_YD4'ün gözlemleri arka kısmında yer alan büyük kütleli Abell 2744 gökada kümesinin varlığı sayesinde mümkün oldu . Kütleçekimsel mercekleme adı verilen bir olgu sayesinde dev bir kozmik teleskop gibi davranan küme, daha uzakta yer alan A2744_YD4'ü yaklaşık 1.8 kat büyük hale getirerek ekibin evrenin erken dönemlerinde daha da öteye bakmalarını sağlamış oldu. ALMA gözlemleri ayrıca A2744_YD4 tarafından yayılan iyonlaşmış oksijene dair tespitler de gerçekleştirdi. Bu evrende şimdiye kadar tespit edilen en uzak ve en erken oksijen tespiti oldu, ve ALMA ile 2016'da yapılan bir başka ölçümü geride bıraktı. Evrenin erken dönemlerinde tespit edilen toz ilk süpernovaların ne zaman gerçekleştikleri hakkında yeni bilgiler sağlayarak ilk yıldızların oluşum zamanlarına işaret ediyor. Kozmik şafak denilen bu zamanın tespit edilmesi modern gökbilimin en önemli konularından biri olup, ilk oluşan yıldızlar-arası tozun araştırılmasıyla dolaylı olarak ortaya çıkarılmaktadır. Ekibe göre A2744_YD4 Güneşimizin 6 milyon katı kadar toz içeriyor, gökadanın toplam yıldızsal kütlesinin ise tüm yıldızlarının kütlesi yaklaşık 2 milyar Güneş kütlesinde olduğu hesaplanıyor. Ekip ayrıca A2744_YD4 içindeki yıldız oluşum oranını da ölçümledi ve yılda yaklaşık 30 güneş kütlesinde yıldız oluştuğunu buldu Samanyolu'nda ise bu oran yılda sadece bir Güneş kütlesindedir . Bu oran böylesine uzak bir gökada için şaşırtıcı değil, ancak A2744_YD4 içindeki tozun çabucak nasılca oluştuğuna dair ışık tutuyor, diyor çalışmanın eş-yazarı Richard Ellis . Dikkat çekici biçimde, gereken zaman sadece 200 milyon yıl demek ki bu gökadayı oluşumundan çok kısa bir süre sonrasında görüyoruz. Bunun anlamı, kayda değer ölçüde yıldız oluşumu gökadanın görülmeye başlandığı dönemden ortalama 200 milyon yıl önce başlamış. ALMA için büyük fırsat burada ortaya çıkıyor, ilk yıldızların ve gökadaların şimdiye kadar ilk oluştuğu dönemi incelemek. Güneşimizi, gezegenlerini ve varlığımızı ortaya çıkaran 13 milyar yıl sonra şey bu ilk nesil yıldızların kendisi. Bunların oluşumunu, yaşamlarını ve ölümlerini araştırırken, aslında kendi kökenlerimizi araştırıyoruz. ALMA sayesinde bu erken dönemlere ait daha fazla gökadanın derin ve yoğun gözlemlerini yapabilmek oldukça umut verici, diyor Ellis. Laporte son olarak şunları aktarıyor: Bu türün gelecekteki gözlemleri ilk yıldızların oluşumlarına kadar uzanabileceği gibi evrenin ilk zamanlarındaki ağır elementlerin ortaya çıkmasına kadar bile uzanabilir. Notlar Bu zaman ölçeği kırmızıya kayma değeril olarak z=8.38'e eşittir, yani yeniden-iyonlaşma dönemi. Abell 2744 büyük kütleli bir nesne olup, yaklaşık 3.5 milyar ışık-yılı uzaklıktadır (kırmızıya kayma oranı 0.308), ve daha küçük dört gökada kümesinin çarpışması sonucu oluştuğu düşünülmektedir. Takma adı ise Pandora'nın kümesi olup, yaklaşık 350 milyon yıl önce gerçekleşen dev çarpışma sonrasında birçok ilginç ve farklı olgulara ev sahipliği yapmıştır. Kümenin kütle olarak sadece yüzde beşini gökadalar oluştururken, yüzde yetmiş-beşlik kısmından ise arka fondaki gökadalardan gelen ışığın şiddetini arttırarak bükülmesine yol açan karanlık madde, ve geriye kalan kütleden ise sıcak gaz formundaki madde sorumludur. Bu oranın anlamı her yıl oluşan yıldızların toplam kütlesi Güneş'in kütlesinin 20 katı kadardır. ESO-Türkiye


Gökbilimcilerin yaklaşık 250 milyon ışık yılı uzaklıkta dikkat çekmeyen, sakin olduğu kabul ettiği bir bölge bulunmaktadır. Ancak bu bölgede oldukça tuhaf, diğer gökadaların parçalarından oluşmuş büyük bir gökada olduğu belirlendi. Böylece bölgenin sakin olduğu savı bu şekilde çürütüldü. Daha önce küçük, yaşlı ve oldukça tipik rastlanan türde bir gökada olduğu sanılan UGC 1382'nin aslında çok daha farklı bir geçmişi olduğu belirlendi. NASA teleskopları ve diğer gözlemevlerinden gelen veriler, gökadanın bilinenden 10 kat daha büyük olduğunu ve üstelik diğer gökadaların tersine iç kısmının dış alanlara göre daha genç olduğu ortaya çıkarıldı. Bilinen gökadalarda merkeze doğru daha yaşlı yıldızlar yer alırken, dış alanlarda daha genç yıldızlar bulunur. Carnegie Enstitüsü Gözlemevi'nden Mark Seibert: Ender rastlanan bir durumla karşı karşıyayız. Evrenin oldukça sessiz, sakin bir bölgesinde bulunan gökadanın, çevresini rahatsız ederek hayatta kaldığını görüyoruz diyor. Üstelik bir komşusunun hafif dürtmesiyle parçalanacak kadar da hassas. Seibert ve çalışma arkadaşı Pennsylvania State Üniversitesi'nde öğrenci olan Lea Hagen başlangıçta bir bozuk para gibi ince yapıda eliptik gökadalara şekil veren yıldız oluşumlarını merak ediyordu. Araştırma UGC 1382 ile başladı. NASA'nın Gökada Evrimi Tarayıcısı'nın morötesi verilerine baktıklarında karanlığın içinden bir devin ortaya çıktığını gördüler. Daha önce kimsenin fark etmediği bir şeyi yakaladık. Eliptik bir gökadada olmaması gereken ve dışarı doğru yönelen sarmal kollar gördük. Bu kolların nasıl oluştuğunu anlamak için yola koyulduk diyor Hagen. Sloan Sayısallaştırılmış Gökyüzü Tarayıcısı, 2 mikron Tüm Gökyüzü Araştırması (2MASS), NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Araştırma Uydusu , Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi'ndeki Çok Büyük Dizi ve Carnegie'nin Las Campanas Gözlemevi'ndeki du Pont Teleskopu bu iş için kullanıldı. Böylece GALEX'in elde ettiği morötesi gözlemlerin yanı sıra optik, kızılötesi ve radyo verilerine de ulaşıldı. Bu veriler bir model oluşturulmasına destek sağladı. Tüm verilerle yapılan hesaplamalar UGC 1382'nin 718.000 ışık yılı, yani Samanyolu'nun yedi katı daha fazla genişliğe yayıldığı ile sonuçlandı. Gökada düşük yoğunluklu bir gaz merkezine sahiptir. Bu da merkezden dışarı doğru yeterince yıldız oluşturacak gaz çıkışı olmaması anlamına gelir. O zaman sarmal kollardaki yıldızlar nasıl oluştu? İşte asıl sürpriz bu sorunun yanıtında. Çünkü bu gökada bilinenin tersine davranıyor. Tüm gökadalar için bilinen şudur: Gökada merkezi yaşlı yıldızlardan oluşur ve buradan dışarı üflenen gaz kolları besleyerek yeni yıldızların oluşumunu sağlar. Yani gökadalar içeriden dışarı doğru gençleşir. UGC 1382'de değil... UGC 1382'nin merkezi kollardan daha genç. Yani gökadanın dışı içinden daha yaşlı. Bir ağaç halkalarında dıştaki halkanın en içteki halkaya göre daha yaşlı olmasıyla eşdeğer bilgi bu. Bu nasıl olabilir? diyor Seibert. Öne atılan fikre göre gökada dışarıdan beslenmiş olabilir. Böylece gökadaya her yeni katılan yıldız aslında içtekinden daha yaşlı olacaktır. Bu da gökadanın dışarı bağımlı şekilde evrimleştiğini gösterir. İlk başta evrendeki tüm madde ve enerjinin yaklaşık % 27'sini oluşturan görünmez madde yani karanlık madde gökada gruplarına hakim olduğundan şu anki kütlesinin % 5'i dolayında oluştu. Daha sonra merkezin çevresinde döner disk şeklinde kollar göründü. 3 milyar yıl önce ise gökada bu geniş kollarına yakınındaki daha küçük ve yaşlı gökadaları katmaya başladı. Bu türde daha fazla gökada olabilir. Bunun için ciddi ve uzun soluklu araştırma ve gözlemler yapılması şart. Bu gökadayı anlayarak, gökadaların büyük ölçekte formlarına nasıl kavuştuklarını anlayabiliriz. Evrende kim bilir daha ne sürprizler keşfedilmek için bekliyor. Bunları ortaya çıkarabiliriz diyor Hagen.


Gaia uydusu biri diğerini yiyen ikili yıldız sistemi keşfetti. Sistem yıldızların yaşamlarının sonunda nasıl patladıklarının anlaşılmasını sağlayabilir. Kataklismik Değişen adı verilen türün bir örneği olan sistem, süper yoğun bir beyaz cüce ve ona eşlik eden yıldızdan oluşur. Beyaz cüceden alınacak bir çay kaşığı madde fil kadar ağır olacaktır. Sistem aynı zamanda evrenin genişlemesinde ölçü alınan ultra-parlak süpernova patlamaları hakkında da önemli bir bilgiler verebilir. Gaia14aae adlı sistem Ejderha takımyıldızı yönünde 730 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Ağustos 2014 içinde bir gün içinde beş kat parlak duruma geçen sistem ESA'nın Gaia uydusu tarafından keşfedildi. Sistem Dünya'dan bakıldığında biri diğerinin önünden geçecek şekilde örten çift olarak görülür. İki yıldızın dolanma süresi 50 dakika olduğundan birbirine çok yakın oldukları düşünülüyor. Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Heather Campbell: Böyle iyi hizalanmış bir sisteme ender rastlanır. Benzer sistemlerin nasıl davrandığını, nasıl geliştiğini anlamamız açısından model bir sistemdir diyor. Kanarya Adaları'ndaki William Herschel Teleskopu'ndaki tayfölçeri kullanarak Gaia14aae sisteminin büyük miktarda helyum içerdiği görüldü. Buna karşılık evrende en bol bulunan hidrojene ise rastlanmadı. Bu da, hidrojenini kaybetmiş yıldızlar sınıfından Kataklismik Değişen sisteminin bir türü olduğu anlamına gelir. Sistem bu sınıfın AM CVn türündendir. Sistem ilk kez keşfedildiğinde birbirini örten yıldızların soğuk oldukları görüldü. Bilimsel araştırma için gerekli katkı böylece sağlanmış oldu diyor Campbell. AM CVn sistemleri büyük yıldızı yiyip bitiren küçük ve sıcak beyaz cüceden oluşur. Sıcak süper yoğun beyaz cücenin kütle çekimsel etkisi diğer yıldızı bir balon gibi şişirip kendine doğru harekete zorlamaktadır. Eş yıldız Güneş'in 125 katı hacminde ve beyaz cüce Dünya boyutlarındadır. Tıpkı bir sıcak hava balonu ile merminin büyüklüğü gibi. Buna karşılık eş yıldız beyaz cücenin yüzde biri ağırlıktadır. Süpernova patlamalarına neyin sebep olduğu modern astrofiziğin büyük sırlarından biridir. Bu nedenle AM CVn sistemleri oldukça değerlidir. Aşırı parlak olan bu sistemler evrenin genişlemesini ölçmek için kullanılan standart ölçüler olarak kullanılır. Gaia14aae'da bu iki yıldız çarpışacak mı yoksa beyaz cüce eş yıldızı yiyip bitirecek mi bilinmiyor. Astronomi Enstitüsü'nden Dr. Morgan Fraser: Süpernova patlaması yaşanırsa evrendeki en parlak patlamaların oluşumunu anlamamıza yardımcı olacaklar diyor. Avrupa Uzay Ajansı'na ait Gaia uydusu Samanyolu'nun şimdiye kadar üretilmiş en ayrıntılı haritasını üretmek için çalışıyor. 2013 yılında göreve başlayan araç beş yıl boyunca üzerindeki milyar piksel kamerasıyla yıldızların hareketlerini ölçmektedir.


ESA'nın Gaia uydusu gökyüzünü anlatıyor. Gaia'nın görüntüsünde Samanyolu gökadası, Macellan komşuları ile birlikte sıra dışı bir poz vermektedir. Gaia uydusu ile şimdiye kadar görülmemiş doğrulukta yaklaşık bir milyar yıldızın konum ve hızının saptanması amaçlanmaktadır. Bunu yaparken yörüngesi gereği kamera sensörü boyunca olan kendi hızını da hesaba katarak gerçek zamanlı kontroller yapar. Fotoğrafta görülen gökyüzünün merkeze doğru gittikçe parlaklaştığı görülüyor. Parlaklığın çokluğu yıldızların fazla olması, az olması ise az yıldızlı alanlar anlamındadır. Görüntüdeki en parlak kısım görüntünün merkezi ve burayı kesen yatay eksendir. Bu bölüm Samanyolu'nun Galaktik düzlemi olarak bilinir. Bu düzlemden düşey doğrultuda uzaklaştıkça parlaklığın azalması ışığı kesen ve geçirmeyen gaz ve tozdan oluşmuş yoğun yıldızlararası bulutların varlığını gösterir. Samanyolu 100.000 ışık yılı çapında uzunluğa ve 1000 ışık yılı kalınlığa sahiptir. Görüntü gökadayı iki boyutlu olarak göstermektedir. Görüntüde bunun dışında birkaç cisim de göze çarpmaktadır. Bunlardan en önemlileri Samanyolu'nun sağ altında görülen Macellan Bulutları adlı parlak iki cüce gökadadır. Bunun dışında galaktik düzlem boyunca milyonlarca yıldızı bir arada tutan birkaç küresel kümede kendini gösteriyor. Bunlar Samanyolu'nun özellikle halo adı verilen merkezden düşey 100.000 ışık yılı çaptaki dik küresel alan içinde görülmektedir. Örneğin parlak kümelerden NGC 104, Küçük Macellan Bulutu'nun hemen yanındadır. Bunun dışındaki parlak kümeler diğer görselde gösterilmiştir. Gaia'nın görüntüsünde bazı parlak kümeler ve yıldızlar görülmemektedir. Aynı şekilde Andromeda Gökadası'da görülmemektedir. Gökadamızın üç boyutlu görüntüsünü elde etmek, gökadamızın evrimini incelemek açısından önemlidir. Bu nedenle üzerinde bir milyar piksellik kamerası olan Gaia çok önemli bir gözlem aracıdır ve önemli bir iş çıkarmaktadır.


Avrupa Uzay Ajansının yıldız haritalama görevini sürdüren Gaia uydusu, bir gölde oluşan dalgalar gibi gökadamızda hareket eden milyonlarca yıldız arasındaki yakın etkileşmelere dayalı etkilerin hala sürdüğünü gösterdi. Son etkileşme tahminen 300-900 milyon yıl önce gerçekleşti. Gökadamızın ana bileşenlerinden biri olan Samanyolu diskindeki yıldızların hareketi, oluşturdukları desenden ayırt ediliyor. Samanyolu'ndaki yıldızlar aynı hız ve hareket doğrultusuna sahip değildir. Aralarındaki farklılıklar Gaia ile gruplandırıldı. Böylece daha doğru tahminlerin yapılmasına çalışılıyor. Grup hareketleri dikkate alınarak yapılan benzetim beklenmedik bir desenin varlığını ortaya koydu. Bunlardan özellikle biri hemen dikkatleri çekti. Gökada düzleminin altında ve üstünde aynı yöne doğru hızla hareket eden yıldızlar bir salyangoz kabuğundaki izler gibi yol izliyordu. Böyle bir şeye daha önce rastlanmamıştı. Herhangi bir hata olması olasılığına karşın verileri çoklu doğrulama testlerine tabi tutuldu. Veriler tüm testleri başarıyla geçti. Daha önce bu tür bir desene rastlanmayışı elbette Gaia verilerinin hassasiyetini göstermektedi. Bir göle taş attığınızda dalga oluşur, büyür ve kıyıya ulaşır. Yıldızların hareketinde durum bundan biraz farklıdır. Yıldızlar hareketlerini anımsarlar. Bu nedenle tedirgin bir dalgalanma izlenir. Tüm yıldızların dağılımında bu dalgalara tek tek ulaşmak zor olsa da hızları dikkate alındığında gözlenebilirler. Acaba bu duruma Samanyolu'nun 'yamyam' bir gökada olması mı neden oldu? Gökadamız yakınındaki küçük gökada ve kümeleri yutarak büyümektedir. Sorunun açıklaması bu değil. Yine de... Yay takımyıldızındaki on milyonlarca yıldız barındıran küçük bir gökada Samanyolu tarafından yutulma aşamasında. Bu durum kütle çekim etkileri nedeniyle oluşuyor olabilir. Küçük gökada benzetim yoluyla Samanyolu'nun 200 ile 1000 milyon yıl öncesi konumuna yerleştirilerek bugüne kadar olan değişime baktılar. Sonuç salyangoz kabuğu biçimli desen oldu. Tüm çalışmalar Yay cüce gökadası ile Samanyolu arasındaki etkileşimi ele alan bilgisayar benzetimi üzerinden gerçekleşti. Sonraki adım ise bu verileri daha ayrıntılı şekilde ele almak olacaktır.


ESA'nın milyarlarca yıldız gözlemcisi Gaia Samanyolu'nun en ayrıntılı üç boyutu haritası için çalışıyor. Bu amaçla her alandaki yıldızlara bakıyor, onların hareketlerini ölçüyor ve gökbilimcilere Samanyolu'nun geçmişi, evrimi ve geleceğini gösteriyor. Genel olarak Gaia sadece ilgilenilen cismi kapsayan verileri iletir. Ancak ilettiği veriler içine giren sayısız yıldız da bulunur. İşte tüm verilerdeki yıldızlara bakarak onları saymak kolay bir iş değildir. İşlemi kolaylaştırmak için görseldeki gibi bir alanın içinde bölge seçilir ve sayım genele uygulanır. Gaia'nın ilettiği tüm alanlarda aynı işlem tekrarlanır. 7 Şubat 2017'de çekilen bu fotoğrafta galaktik merkezin sadece iki derece altındaki Yay I Penceresinin bir bölümü görülüyor. Sgr-I, Dünya'nın görme hattı üzerinden galaktik merkeze yakın yıldızlara bir 'pencere' açan görece yıldızlararası tozun az bulunduğu bir bölgedir. Buradaki yıldız yoğunluğu ise inanılmaz: bir derece karede 4,6 milyon yıldız. Bu görüntü ise 0,6 derece kareyi kapsıyor ve 2,8 milyon yıldızı gösteriyor. Görüntüdeki her bir şerit CCD'nin eşleştiricisinden kaynaklanıyor . Görüntüdeki yıldızların net görülebilmesi için aradaki gaz ve toz izleri sönükleştirilecek şekilde kontrast ayarı yapıldı. Gaia'nın bir milyar yıldızı ele alan 14 aylık ilk veri paketi Eylül 2016'da yayınlandı. Bir sonraki bölüm ise Nisan 2018'de yayınlanacak. Son kısımların ilanı için 2020 ve 2022 hedefleniyor. Meraklısına fotoğrafın, Düşük kalite çözünürlüklü versiyon (5,6 MB) Yüksek kalite çözünürlükteki versiyon (157 MB)


Gökadamızdaki yıldızların konum ve hareketlerini ölçmek için tasarlanan ESA'ya ait Gaia uydusu uzak bir gökada yıldız patlaması keşfetti. Gaia 14aaa adı verilen güçlü patlama yaklaşık 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir gökada da gerçekleşti. Gaia'nın ilk süpernovası olan patlama gökadanın parlaklığının aniden artması nedeniyle fark edildi. Önümüzdeki beş yıl içinde tüm gökyüzünü 70 kez tarayacak olan Gaia ile kabaca bir milyar yıldızın ayrıntılı verilerine ulaşılacak. Birleşik Krallık'taki Cambridge Astronomi Enstitüsü'nden Simon Hodgkin: Tekrarlanan ölçümlerle gökyüzünün değişkenliği incelenecek diyor. Bir çok astronomik kaynağın değişkenliği periyodik olarak yükselen ve azalan parlaklıkları ile düzenli desenler oluşturabileceği gibi bazen aniden ortaya çıkan değişimlerde gözlenebilir. Gaia'nın bakacağı binlerce parlak nokta var. Bu kaynaklardan bazıları evrenin en güçlü olaylarından olan süpernova patlaması olabilir diyor Dr. Hodgkin. Dr. Hodgkin ile birlikte Polonya Varşova'daki gökbilimciler Gaia ile gökyüzündeki bu beklenmedik değişimleri arıyor. 30 Ağustos'ta belirlen ani parlamanın keşfi çok uzun zaman almadı. Gaia verilerine göre bir ay önce burası oldukça sönüktü. Varşova Üniversitesi Astronomik Gözlemevi'nden ukasz Wyrzykowski: Bunun hemen bir süpernova olacağı aklımıza geldi. Ancak bundan emin olmak için daha fazla veri gerekiyordu diyor. Böyle güçlü bir patlama gökada merkezindeki süper kütleli karadeliğin madde yutması nedeniyle de gerçekleşebilir. Ancak Gaia gözlemleri parlamanın nedeninin bir süpernova olduğunu ortaya koydu. Parlamanın renginin oldukça kırmızı olması da süpernovanın Tip Ia olması gerektiğini gösterdi. Yani bir yıldız ile beyaz cüce çifti nedeniyle oluşan süpernova olabilirdi. Güneş benzeri bir yıldız ömrü bittiğinde beyaz cüce adı verilen artık bir yıldıza dönüşür. Bunlar son derece yoğun cisimlerdir. Yakınında bir başka yıldız varsa ona kütle çekimsel kuvvet uygular. Süpernovanın yapısını anlayabilmek için gökbilimciler Isaac Newton Teleskopu ile Kanarya Adaları'ndaki La Palma Liverpool Teleskopu'nu kullandılar. Ekip hem yerden hem de uzaydan Gaia ile daha fazla gözlem yaparak verileri tamamlamaktadır. INT ile 3 Eylül'de elde edilen ölçümler patlamanın Tip Ia süpernova olduğunu doğruladı. Üstelik uzaklık ölçümü de Gaia ile aynı hesaplandı. ESA Gaia projesinden Timo Prusti: Bu, Gaia'nın daha çok bulmasını beklediğimiz ilk süpernovasıdır diyor. Evrenin ender olaylarından olan süpernovalar her yüzyılda birkaç kez görülebilir. Milyarlarca gökada da yüzlerce süpernova oluşsa da bunları keşfetmek kolay değildir. Ekip Gaia ile alınan birkaç aylık veri içinde günlük üç yeni süpernova keşfi olabileceğini umuyor. Elbette süpernovalara ek olarak başka geçici parlamaların binlercesi de keşfedilebilir. Süpernovalara göre daha küçük ölçekteki yıldız patlamaları, yakınındaki yıldızı yutan karadeliğin neden olduğu parlama gibi. Gökyüzü kendine özgü kaynaklarıyla ışıl ışıl. Önümüzdeki yıllarda Gaia ile birçok keşfe imza atmak için aramaya devam ediyoruz diyor Dr. Prusti.


Renk ve ışık dalgaları NGC 5256 gökadasına tuhaf bir şekil vermiş. Bulut benzeri yapılar gökadanın her yönünde etkinken parlak gökada merkezi de çevresinde dönen gaz ve tozu aydınlatıyor. İkinci önemli gerçek ise galaktik bir çarpışmanın tam ortasında olması. 350 milyon ışık yılı uzaklıktaki Markarian 266 adı verilen NGC 5256, Büyükayı takımyıldızında yer almaktadır. Merkezleri birbirinden 13.000 ışık yılı uzaklıkta yer alan iki diskten oluşmaktadır. Gökadadaki parlak yıldız oluşum bölgeleri gaz ve tozu tutuşturan kuvvetli kozmik karıştırıcıların etkisiyle dönmektedir. Evrende etkileşim içinde olan gökadalar oldukça karmaşık yapılar üretir. Bazıları sessizce diğer gökadayı duygusuzca yutar. Bazıları ise oldukça şiddetli ve kaotik çarpışma gerçekleştirir. Bunlarda bir sürü süpernova patlaması ve ardından bol yıldız oluşumları gerçekleşir. Bahsedilen etkileşimler galaktik ölçekte yıkıcı olmakla birlikte yıldızlararası uzaklıkların çok büyük olması nedeniyle ender yıldız çarpışmaları görülür. Ancak gökadalar birleştiğinde ortaya çıkan kaotik durum milyonlarca yıl sonra bile güçlü gelgitlerin ve yeni yapıların doğmasına sahne olur. NGC 5256'daki gibi. Parlak ve kaotik özelliklere ek olarak NGC 5256'daki birleşme, aç karadeliğin gaz ve artıkları sömürmesine ve çekirdeğinin aktif olmasına neden olmaktadır. Chandra X-ışını gözlemevinin verileri iki çekirdekteki gaz bulutlarının şok dalgalarıyla ısınıp yüksek hızlarda çarpıştığını ortaya koymaktadır. NGC 5256'nın yaşadığı süreçteki gibi gökada birleşmeleri galaktik evrimini yönlendirdiği düşünülmektedir. Günümüzde gökadaların çoğu geçmiş çarpışma ve birleşmelerin izlerini taşımaktadır. Samanyolu'nun çok uzun bir etkileşim öyküsü vardır: geçmişte yuttuğu birçok küçük gökada enkazı; şu anda Yay Cüce Küresel gökadayı etki altına alması; komşusu Andromeda ile iki milyar yıl içinde birleşecek olması gibi. Ayrıca Hubble'ın görüntüsünde muhtemelen karşılıklı etkileşen bir gökada çifti daha var: uzakta, NGC 5256'nın sağında gizlenen ve henüz gökbilimcilerin incelemediği bir çift.


Samanyolu'ndaki yıldızların büyük bir kısmı 100.000 ışık yılı uzunluğundaki Galaktik Düzlem üzerindedir. Güneş bu düzlem üzerinde hemen hemen merkez ile dış kenarın ortasında bulunur. Yıldızlararası ortam genelde boşluklarla kaplı olmasına karşılık yer yer gaz ve toz karışımları da kendilerine yer bulur. Bu nispeten soğuk karışımların yoğunlaştığı yerlerde oluşan bir kıvılcımla yıldız oluşumu gerçekleşir. Bu görüntü ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi'nin Hi-GAL adı verilen Galaktik Düzlem araştırmasının bir parçasıdır. Kızılötesi ışığı görebilen Herschel Gözlemevi yardımıyla toz parçacıklarının arkasında parlayan yıldızlar gözlenebilir. Bu veriler ışığında gökbilimciler Samanyolu içerisindeki bu toz kümelerinin çevresini nasıl etkilediğini ve yıldız doğumlarının anlaşılmasında önemli ipuçları vermektedir. Görüntüde sanki parlak kozmik taşlarmış gibi parlayan toz ve gaz grupları yeni doğan yıldızlarca ısıtılmaktadır. Mutlak sıfırın birkaç on derece üzerindeki soğuk gazların yaydığı ışıma kırmızı renkte, yüksek sıcaklıklar ve daha kısa dalga boyunda ışıma yapan bölgeler ise mor ve yeşil ile gösterilmiştir. Yıldızlar ortamdaki bağcıklı beyaz ipliksi yapılar ise oldukça karmaşık bir şekilde ağ örmüş gibidir. Bunlar büyük bir olasılıkla yeni yıldızlar oluşturma yolundaki yoğun gaz ve toz kümeleridir. Görüntü Herschel'in PACS ve SPIRE araçlarının gerçekleştirdiği gözlemlerin birleştirilmesiyle oluşmuştur. Gökyüzünde bu bölge yaklaşık 24 dolunay büyüklüğüne karşılık gelmektedir. Başka bir ifadeyle tüm galaktik düzlemin sadece 30'da 1'idir. 1 Yorum Muhteşem..!