Araştırmacılar şimdiye kadar Güneş Sistemimiz dışındaki gezegenlerde tektonik hareketlerin varlığına ilişkin bir kanıt bulamamıştı. Bern Üniversitesi ve NCCR Gezegen Araştırmaları Merkezindeki bilim insanları 45 ışık yılı uzaktaki LHS 3844b adlı gezegende maddenin bir yarı küreden diğerine aktığını ve bunun sayısız volkanik hareketlere bağlı olduğunu belirledi. Yeryüzünde levha tektoniği yalnızca depremleri ve dağların yükselmesini sağlamaz. Aynı zamanda gezegen içindeki maddenin yüzeye, atmosfere çıkmasını ve daha sonra da kabuğun altına geri taşıyan döngüyü gerçekleştirir. Dolayısıyla tektonik hareketler Dünya'yı yaşanabilir hale getiren koşulları oluşturan etkiye sahiptir. Bern Üniversitesi Uzay ve Yaşanabilirlik Merkezinden Tobias Meier: Tektonik hareketleri gözlemek çok zordur, çünkü bunları gezegenin atmosferi gizler. Bununla birlikte muhtemelen LHS 3844b'nin bir atmosferi yok. Yer'den biraz daha büyük ve muhtemelen kayalık bir yüzeyi olan gezegen, yıldızına çok yakın dolandığı için bir tarafı sürekli gündüz diğer tarafı ise geceyi yaşıyor. Gezegenin atmosferi olmadığından gündüz kısmının sıcaklığı 8000C'ye kadar çıkıyor. Diğer kısmı ise adeta donuyor: -2500C'ye kadar düşen sıcaklığa sahip. Bu kadar sıcaklık farkı da gezegendeki madde akışını etkileyecek diye düşünüyoruz diyor. Ekip kuramlarını test etmek için gezegenin çekirdeğinden gelen ısı ve radyoaktif elementlerin bozunması gibi iç ısınma mekanizmalarını da dahil ederek bilgisayar simülasyonu oluşturdu. Simülasyon yıldızdan gelen büyük sıcaklık akımlarını da içeriyordu. Çoğu sümülasyon gezegenin bir tarafında sadece yukarı doğru, diğer tarafında aşağı doğru akışın olduğunu gösterdi. Bu nedenle malzeme bir yarıküreden diğerine akmaktaydı. Ancak yön her zaman aynı değildi diyor Meier. Bu durumu çalışma ekibinden Dan Bower şöyle açıklıyor: Dünya'dan biliriz: sıcak günlerde madde hafifler ve bu nedenle yukarı doğru hareketlenir. Buna karşılık bazı simülasyonlar buna ters yönde akış gösterdi. Başlangıçta sezgisel olan bu sonuç, sıcaklıkla viskozitenin değişmesinden kaynaklanmaktadır: soğuk malzeme daha serttir ve bu nedenle bükülmek, kırılmak veya iç kısma dalması zordur. Bununla birlikte sıcak malzeme daha az viskozdur bu nedenle bir kaya ısındığında hareketli hale gelebilir- ve kolayca gezegenin içine akabilir. Her iki durumda da bu sonuçlar gezegensel yüzeyin ve iç kısmının Dünya'dakinden çok farklı koşullar altında malzemenin nasıl değiş-tokuş edildiğini gösteriyor. Bu tür malzeme akışlarının tuhaf sonuçları olabilir. Gezegenin hangi tarafında malzeme yukarı akarsa o kısımda büyük miktarda volkanizma hareketliliği beklenir. Dünya üzerinde de benzer derin yükselişler Hawai ve İzlanda'daki volkanizmayı tetikler. Bu nedenle sayısız volkanların olduğu bir yarım küre tabiri caizse volkanik yarım küre- ve neredeyse hiç volkanın olmadığı diğer yarım küre hayal edilebilir diyor Bower. Simülasyonlarımız bu tür modellerin nasıl ortaya çıkabileceğini gösteriyor, ancak doğrulamak için daha ayrıntılı gözlemlere ihtiyaç duyuyoruz. Örneğin volkanizmadan artan gaz çıkışına veya volkanik gazların tespitine işaret edebilecek daha yüksek çözünürlükte yüzey sıcaklığı haritası. Böylece gelecek araştırmalarda yardımcı olacak çok veriye ulaşabiliriz diyor Meier.


Satürn'ün buzlu halkaları yakın görünümde. NASA'nın artık efsane diyebileceğimiz Cassini aracı bu görüntüde sadece halkaları değil en dıştaki tek çizgi gibi görünen F halkasının üzerine konmuş nokta kadar görünen Pandora uydusunu da yakalamış. Görüntüde ayrıca Satürn'ün üst bulutları ile aracın 15 Eylül 2017'de vedasını yapmadan önce 22 kez geçiş yaptığı D halkası arası boşlukta net şekilde görülüyor. Bilim insanları bu tür yüksek çözünürlüklü görüntüleri inceleyerek aracın son anda başına umulmadık bir felaket gelmemesi için yolu üzerindeki tehlikeli cisimleri araştırdı. Bu görüntü halka düzleminin 19 derece üzerinden, güneş ışıklarının geldiği yönden alınmıştır. Cassini bu görüntüyü 12 Ağustos 2017'de geniş açılı kamerası ile yeşil ışık altında elde etti. Pandora'nın ortaya çıkması için ise görünürlük iki kez iyileştirildi. Araç bu görüntüyü üretirken Satürn'den 935 bin kilometre uzaktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 56 kilometredir. Pandora o sırada araca 1,1 milyon kilometre uzaktaydı. Bilindiği üzere Cassini aracının görevi 15 Eylül 2017'de Satürn'e düşürülerek sona erdirilmişti. Görüntünün 1024x1024 çözünürlüklü hali için görsele tıklayınız. Daha yüksek çözünürlüklü tif formatındaki görüntü için buraya tıklayınız. Görsel telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute


Uzak Evrende görünenlerin en büyüğü olan son derece sıcak, yüksek kütleli bir genç gökada kümesi, Şili'deki Atacama Çölü'nde ESO'nun Çok Büyük Teleskobu , NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi ve Atacama Evrenbilim Teleskobu'nu kullanan bir uluslararası ekip tarafından çalışılmıştır. Yeni sonuçlar 10 Ocak 2012'de Austin, Texas'da yapılacak 219. Amerikan Astronomi Derneği toplantısında duyurulacaktır. Yeni keşfedilen gökada kümesine İspanyolca büyük ya da şişman kişi anlamına gelen El Gordo ismi takılmıştır. Bu küme, birbirlerine saatte milyonlarca kilometreyle yaklaşan iki ayrık gökada alt kümesinden oluşmakta ve bizden o kadar üzaktadır ki ışığının bize ulaşması yedi milyar yıl sürmektedir. Bu küme,şimdiye kadar bu mesafede ve daha uzakta gözlenen kümeler içinde en kütleli, en sıcak ve en fazla X-ışını yayan kümedir , diye konuşan Rutgers Üniversitesi'nden çalışmaya liderlik eden Felipe Menanteau, Gözlem zamanımızın önemli kısmını El Gordo'yu gözlemeye ayırdık ve sonuçta beklentimizi fazlasıyla karşılayan muazzam bir küme çarpışmasını keşfettik, diye sözlerine devam etti. Gökada kümeleri, Evrende kütleçekiminin etkisiyle bir arada kalan en büyük nesnelerdir. Küçük gökada gruplarının birleşmesinden meydana gelen oluşum süreçleri, Evrende o dönemde bulunan karanlık madde ve karanlık enerji miktarına çok bağlıdır. Böylece, bu kümelerin çalışılması Evrenin bu esrarengiz bileşenlerine de ışık tutabilir. Bunun gibi devasa gökada kümeleri tam da bulmayı hedeflediğimiz nesnelerdir, diye konuşan yine Rutgers'dan ekip üyesi Jack Hughes, Biz, Evrenbilimin şu anki en iyi modellerini kullanarak bu sıradışı nesnelerin nasıl oluştuklarını anlayıp anlamadığımızı görmek istiyoruz., diyerek sözlerini sürdürdü. Rutgers ve Şili'li gökbilimcilerin liderlik ettiği ekip, El Gordo'yu kozmik mikrodalga arkaplan ışınımındaki bir sapmayı fark ederek keşfetti. Bu zayıf ışınım, yaklaşık 13,7 milyar yıl önce Evrenin son derece sıcak ve yoğun bir dönemine karşılık gelen Büyük Patlamanın ilk ışıklarının kalıntısıdır. Büyük Patlamadan geriye kalan bu ışınım, gökada kümelerindeki sıcak gazlardaki elektronlarla etkileşime girerek Dünya'dan gözlenen arkaplan ışımasında sapmalar meydana getirir . Bu etki, küme ne kadar yoğun ve büyükse o kadar şiddetlidir. El Gordo, Atacama Evrenbilim Teleskopu ile yapılan bir mikrodalga arkaplan incelemesinde ortaya çıkarılmıştır . ESO'nun Çok Büyük Teleskobu, ekip tarafından bu büyük küme çarpışmasındaki gökada hızlarının ölçümü ve kümenin Dünya'ya olan uzaklığını ölçmek için kullanılmıştır. Ayrıca NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi de kümedeki sıcak gazı incelemek için kullanılmıştır. Her ne kadar El Gordo kümesi boyutunda ve uzaklığında kümeler çok ender olsalar da çalışmanın yazarları, bu sonuçların gökbilimcilerin Büyük Patlamayla ortaya çıkan ve çoğunlukla karanlık madde ve karanlık enerjiden oluşmuş Evren hakkındaki şu anki bilgileriyle tutarlı olduğunu söylemektedirler. El Gordo, büyük ihtimalle Dünya'nın yaklaşık dört milyar ışık yılı daha yakınında bulunan ve ilgi çekici etkileşen bir gökada kümesi olan Mermi Kümesi gibi oluşmuştur. Bu iki kümede de ağırlıklı olarak sıcak ve X-ışınında parlak gazdan meydana gelen normal maddenin karanlık maddeden ayrıldığına ilişkin bulgular vardır. Sıcak gaz çarpışma yüzünden yavaşlarken karanlık madde yavaşlamamıştır. İlk kez Mermi Kümesi'ne benzeyen bir sistemi bu kadar büyük uzaklıklarda gözledik, diyen Santiago'daki Şili Pontificia Katolik Üniversitesi öğrencisi Cristobal Sifon, sözlerini, Sanki şu eski söz gibi: Nereye gidiyor olduğunu anlamak istiyorsan, nerelerde bulunmuş olduğunu bilmek zorundasın. şeklinde tamamlıyor. Notlar Bu kümenin resmi adı ACT-CL J0102-4915'dir. Bu ismin ilk kısmı nesnenin Atacama Evrenbilim Teleskobu tarafından bulunan bir gökadar kümesi olduğunu gösterirken, ismin ikinci kısmı bu nesnenin gökyüzündeki konumunu, yani Güney takımyıldızı Anka'da yer aldığını, göstermektedir. Bu etkiye, etkinin var olması gerektiğini 1960'ların sonlarında öngören Rus gökbilimcileri Rashid Sunyaev and Yakov Zel'dovich'den dolayı Sunyaev Zel'dovich etkisi denmektedir. Atacama Evrenbilim Teleskobu , ALMA'ya yakın bir bölgede, Kuzey Şili'deki Atacama Çölü'ndeki Cerro Toco'da bulunan altı-metrelik bir teleskoptur. Teleskop, Kozmik Mikrodalga Arakaplan Işınımı'nı çalışmak üzere mikrodalgada yüksek çözünürlüklü incelemeler yapacak şekilde tasarlanmıştır. ESO-Türkiye


Süpernova patlamaları büyük yıldızların sonudur. Ancak başka oluşumların da başlangıcıdır. Süpernova patlamasıyla yaşamını sona erdiren yıldız çevresine ölü katmanlarındaki maddeyi fırlatır. Yeni yapılan bir çalışmayla süpernovalardan yayılan maddenin Dünya benzeri gezegenlerin oluşumu için gerekli hammaddenin önemli bir kısmını karşıladığı belirlendi. NASA'nın Kızılötesi Astronomi Stratosfer Gözlemevi verilerini kullanan uluslararası bir araştırma ekibi süpernovaların Dünya'ya benzer gezegenlerin oluşması için gerekli maddenin önemli miktarını sağladığını hesapladı. Cornell Üniversitesi'nden Ryan Lau: Gözlemlerimiz 10.000 yıl önce süpernova patlaması sonucunda oluşan molekül bulutunun 7000 Dünya oluşturacak kadar tozu barındırdığını tespit ettik diyor. Lau başkanlığındaki araştırma ekibi Yay A Batı süpernova kalıntısının kızılötesi görüntülerini elde etmek için SOFIA teleskopunun kızılötesi kamerasını kullandı. Ekip tozun toplam kütlesini tahmin edebilmek için SOFIA verilerini kullandı. Bunun için süpernova kalıntısında tozun içinde yayılan ışımanın uzun kızılötesi dalga boyundaki ölçümleri alındı. Gökbilimciler süpernovanın en dış kısımda görülen şok dalgasının önemli miktarda toz ürettiğini biliyordu. Ancak bu şok dalgasının daha sonra kendisini çevreleyen yıldızlararası ortamdaki gaz ve toz parçacıklarıyla nasıl bir etkileşim içinde olduğu bilinmiyordu. Süpernova patlamasının ardından oluşan şok dalgasının etkisiyle yeni yıldız ve gezegenlerin tohumu olan toz parçacıkları yıldızlararası ortama doğru hareket ediyor diyor Lau. Bu sonuç uzak gökadalarda genç yıldızların, büyük kütleli yıldızların süpernova patlamaları sonrasında yayılan toz kitleleri ile oluştuğunu gösteriyor. Kaliforniya'daki Ames Araştırma Merkezi'nden Pamela Marcum: Samanyolu gökadamız içinde yaptığımız bu gözlemler milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki gökadaların evrim aşamalarını da ortaya koyacaktır diyor. 100 inç'lik (2,5 metre) teleskop olan SOFIA, 12 ile 14 km yüksekte uçan Boeing 747 tipi bir uçakta veri almaktadır.


19. yüzyıl başlarında EtaKarina gökyüzünde sönük, sıradan bir ikili yıldız sistemiydi. Nisan 1843'te ise gökyüzündeki Sirius'tan daha parlak ikinci yıldız konumuna geldi . İzleyen yıllarda parlaklığı yavaş yavaş azaldı ve 20. yüzyılda artık çıplak gözle görünmez oldu. Yıldızın parlaklığı değişmeyi sürdürmesine ve çıplak gözle görünür olmasına karşılık bir daha asla 1843'deki gibi parlayamadı. Eta Karina Sistemi'ndeki büyük ve kararsız yıldızın ömrünün sonuna gelmesiyle görülen parlama, 19. yüzyıl gökbilimcileri için önemli bir olaydır. Dönemin gökbilimcileri olayı süpernova olarak değerlendirmesine karşılık yine de bu olayın nedeninin başka bir şey olabileceğini düşünüp temkinli davrandılar. 19. yüzyıl gökbilimcilerin elinde 1843 patlamasını görecek yeterince güçlü teleskoplar yoktu. Günümüz teleskoplarıyla geçmişte neler olup bittiğini anlayabiliyoruz. Bir buçuk yüzyıl önce maddenin dışarı atılmasıyla oluşmuş büyük bulutların oluşturduğu Cüce Adam Bulutsusu 1990 yılından bu yanan Hubble Teleskopu ile izleniyor. Gelişmiş Kamera ile çekilen yüksek çözünürlükteki görüntülerde düzenli olarak yıldızdan dışarı madde atılmadığını ancak yine de bulutsunun büyük bir halter şeklini aldığını gösteriyor. Eta Karina sadece geçmişte başına gelenlerden dolayı değil geleceğinde ilginç nesneleri arasındadır. Gökbilim ölçeği açısından yakın denebilecek 1 milyon yıl içinde süpernova şeklinde patlayacak adaylardan biridir. SN 2006gy böylesi bir patlamaya örnek verilebilir. Hubble ile alınan görüntü morötesi ve görünür ışık dalga boylarında alınmıştır. Görüş alanı yaklaşık 30 yay saniyesidir.


2009 yılında var olduğu bildirilen GJ 581d gezegeniyle ilgili tartışmalar sürüyor. Kimine göre orada bie gezegen yok. Yeni yapılan bir çalışmaya göreyse gerçekten böyle bir gezegen var. Bir gezegen yıldızı çevresinde dolanırken yıldızın yaydığı ışığın dalga boyunda küçük farklılıklar gözlenir. 2014 yılında GJ 581 yıldızına bakan gökbilimciler alınan ışığın dalga boyundaki değişimlerin yıldızın yüzeyindeki lekelerden kaynaklı olabileceğini belirledi. Bu da GJ 581d'nin keşfiyle ilgili verilerin yanlış yorumlanması ve böyle bir gezegenin olmaması anlamına gelir. Tartışma bundan sonra alevlendi. Londra Queen Mary Üniversitesi ve Hertfordshire Üniversitesi araştırmacıları eldeki veri eksikliğini gidererek gezegenin varlığıyla ilgili tartışmaları sona erdirmek istiyor. Eldeki veriler GJ 581d gibi küçük bir gezegeni tanımlamak için yeterli değil. Eldeki verileri daha farklı bir modelle değerlendiren araştırmacılara göre yıldızdaki parlaklık değişimlerine böyle bir gezegenin de katkı verdiğini düşünüyor. Doppler yöntemi adı verilen yöntemle keşfedilen gezegen Dünya gibi yıldızının yaşam alanı i.çinde yer alıyor. Bu nedenle ön plana çıkıyor. Dr Guillem Anglada-Escude: Verileri farklı açılardan yorumlamak için her zaman bir yol vardır. Ben GJ 581d'nin orada olduğunu biliyorum. Eldeki veriler buna çok sağlam temel oluşturuyor. Gerek yer gerekse uzay teleskoplarıyla alınan verilerin yeniden değerlendirilmesi gerekir. Böyle bir iddia için çok dikkatli olunmalıdır diyor.


Mevsimlerin ani değişimi nedeniyle sürekli şort ya da kalın palto giymek zorunda kaldığınızı düşünün. Böylesi bir yaşam ne denli zor olurdu. Kepler teleskopu böyle bir gezegen keşfetti: sürekli yalpalayan, dengesiz bir topaç gibi dönen bir gezegen. Kepler-413b gezegeni kendi ekseni çevresinde çılgınca salınıyor başka bir deyişle presesyon hareketi oldukça hızlı. Bu nedenle gezegenin dönme ekseninin yörünge düzleminin normali ile yaptığı açı 11 yılda 30 derece kadar değişiyor. Dünya'da bu değer 26.000 yılda 23,5 derecedir. Araştırmacılar bu uzak gezegendeki hızlı değişimler karşısında şaşkına dönmüşler bile. 2300 ışık yılı uzaklıktaki Kepler-413b Kuğu takımyıldızında bulunuyor. Bağlı olduğu sistemdeki biri turuncu diğeri kırmızı cüce olan iki yıldız çevresinde 66 günlük dönemle dolanıyor. Yıldızların düzlemine göre 2,5 derecelik bir açı yapan yörüngeye sahip. Dünya'dan görülebildiği kadarıyla gezegen, yörüngesi üzerindeki hareketini sürekli bir aşağı bir yukarı yaparak tamamlıyor. Yani bol bol sallanıyor. Kepler gezegenleri yıldızlarının önünden geçiş yaparken keşfedebiliyor. Kepler-413b'nin alışılmadık geçişleri gökbilimcilere bu gezegenin sıradışı bir dönmeye ve dolanıma sahip olduğunu gösterdi. Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü ve Baltimore John Hopkins Üniversitesi'nden Veselin Kostov: 1500 günlük Kepler verilerine bakıldığından gezegenin ilk 180 gün içinde üç geçiş yaptığı görüldü. Yani her geçiş 66 günlük dönemde gerçekleşiyor. İlerleyen 800 günlük dönem içerisinde ise herhangi bir geçiş izine rastlanmadı diyor. Kostov'a göre Dünya'dan görülebilecek bir sonraki geçişin 2020 yılına gerçekleşmesi gerekiyor. Bunun nedeninin gezegenin yörüngesinin sürekli yukarı-aşağı olacak şekilde değişmesi olduğunu belirtiyor. Gökbilimciler bu sıradışı yörüngenin sırrını çözmeye çalışıyor. Buna neden başka ve henüz bilinmeyen bir gezegen olabilir. Ya da sistemdeki bir üçüncü yıldız. Araştırma ekibinden Peter McCullough: Muhtemelen şu an sistemi görebileceğimiz en uygunsuz konumdayız, o yüzden diğer gezegenleri göremiyoruz. Bundan görmediğimiz cisim ya da cisimler mi sorumlu acaba? diyor. Sürekli mevsim değişimlerinin yaşansa da aslında Kepler-413b yaşam için çok sıcak. Yıldızlarına çok yakın dolanan gezegenin sıcaklığı sıvı su için çok yüksek. 65 dünya kütlesinde olduğu belirlenen gezegen bir gaz devi yani bir süper Neptün olup kayasal bir yüzeye sahip değildir. 1 Yorum Bence sıcaklık ve soğukluk dengesi bozulan gezegen daha önce üzerinde yaşam ve canlıları barındırıyordu. Şimdi bu hale geldiyse bir zaman sonra içindeki thazlari bu dengesizlik yüzünden boşaltarak uzayda olunur gezegen haline gelecektir. Bence dünyanın da akıbeti bu olacaktır. Oradaki yerçekimi de etkilemiş bazı bölümleri çekim gücünü yitirmiş durumdaki olabilir. Bu düzensiz donus ve sallantinin lerleyişin sonu gök taşına donuserek kalmak ölü bir meteor olmaktır


Gökbilimciler büyük kütleli yıldızların onlardan daha küçük arkadaşlarıyla benzer şekilde oluştuklarının doğrudan kanıtını, büyük kütleli bebek bir yıldızın etrafını sıkıca çevreleyen bir toz diskini ilk kez görüntüleyerek elde ettiler. ESO teleskoplarının birleştirilmesiyle gerçekleştirilen keşif, Nature dergisinin bu haftaki sayısında bir makale ile açıklanıyor. Araştırmaya liderlik eden Stefan Kraus Gözlemlerimiz şu anda tamamen oluşmuş, gelişme aşamasındaki genç, büyük kütleli bir yıldızı çevreleyen bir diski göstermiştir. Bebeğin henüz doğmuş olduğu söylenebilir. diyor. Gökbilimciler takımı şifreli adı IRAS 13481-6124 olarak bilinen gökcismini incelediler. Güneş'imizden yaklaşık 20 kat daha büyük kütleli ve yarıçapı beş kat daha büyük olan ve hala doğum öncesi kozası ile çevrili olan genç merkezi yıldız, Erboğa takımyıldızında yaklaşık 10 000 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. 12-metrelik milimetre altı teleskop ile gerçekleştirilen gözlemlerin yanısıra NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ile elde edilen arşiv görüntülerinden gökbilimciler bir jetin varlığını keşfettiler. Bu tür jetler sıklıkla genç düşük-kütleli yıldızların etrafında gözlenmektedir ve genellikle bir diskin varlığına işaret etmektedir. diyor Kraus. Çöküntü diskleri Güneş gibi düşük kütleli yıldızların oluşum süreçlerinde temel bir unsurdur. Bununla birlikte, bu tür disklerin, kütlenin yıldız üzerine düşmesini engelleyebilecek olan güçlü yıldız ışığının yayınlandığı, güneşten yaklaşık on kat daha büyük kütleli yıldızların oluşumu süresince varlığını sürdürüp sürdürmedikleri bilinmemektedir. Örneğin, büyük kütleli yıldızların daha küçük kütleli yıldızlar birleştiğinde oluşabilecekleri öne sürülmektedir. Gökbilimciler bu diski keşfetmek ve özelliklerini anlamak için ESO'nun Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri'ni kullanmışlardır. VLTI'nin 1.8-metrelik üç adet Yardımcı Teleskopları ve AMBER aygıtı ile alınan ışığın birleştirilmesiyle bu tesis gökbilimcilere 85 metre çapında bir aynaya sahip bir teleskopun görüntüleyeceği detayları görmelerine imkan vermektedir. Elde edilen çözünürlük yaklaşık 2.4 mili yay-saniyesidir ki, bunun anlamı, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki bir vida başının ayırt edilebilmesi veya, şu an uzaydaki optik görünür ışık teleskoplarından on kat daha güçlü bir çözünürlüğe sahip olmaktır. Bu eşşiz kapasite, ESO'nun diğer teleskoplarıyla La Silla'daki 3.58 metrelik Yeni Teknoloji Teleskopu yapılan gözlemlerle tamamlandığında, Kraus ve arkadaşları IRAS 13481-6124'ün etrafındaki diski tespit edebilmişlerdir. İlk kez büyük kütleli genç bir yıldızın etrafındaki diskin iç bölgelerini görüntüleyebildik. Gözlemlerimiz kütle ne olursa olsun oluşum sürecinin tüm yıldızlar için aynı şekilde yürüdüğünü göstermektedir. diyor Kraus. Gökbilimciler sistemin 60 000 yaşında olduğu ve yıldızın nihai kütlesine ulaştığı sonucunu çıkardılar. Yıldızın yoğun ışığı nedeniyle Güneş'ten 30 000 kat daha parlak yakında disk buharlaşmaya başlayacak. Alevlenen disk Yer-Güneş uzaklığının yaklaşık 130 katına kadar 130 astronomi birimi genişleyecek ve yıldıza benzer bir kütleye sahip olacak, ortalama yirmi güneş kütlesi. Bunun yanısıra, diskin iç kısımlarının tozdan mahrum kalacağı görülecektir. Kraus sonuç olarak Şu anda Şili'de inşa aşamasında olan Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ile ileride gerçekleştirilecek olan gözlemler, bu iç kısımlar hakkında daha fazla bilgi sağlayabilecek ve büyük kütleli bebek yıldızların nasıl ağır olduğunu daha iyi anlamamıza olanak sağlayacaktır. yorumunda bulunuyor. Kaynak: ESO-Türkçe


Bol yıldızlı sarmal gökada NGC-1313'ün kollarındaki gaz bulutlarından yayılan ışıma İkizler Gözlemevi ile görüntülendi. Bu rengarenk görünen bulutlar aslında yeni yıldızları doğuran bir fabrikadır. Renk yelpazesinin nedeni ise gaz bulutunun arkasındaki yıldızlardan yayılan ışığın bu bulutlardan yayılmasıdır. Yaklaşık 15 milyon ışık yılı* uzaklıkta bulunan NGC-1313, bu uzaklığıyla Samanyolu'na yakın gökadalardan biridir. Genellikle bol yıldızlı gökadalar, yakınlarındaki başka gökadalarla etkileşerek yıldız doğum etkilerini arttıran başlangıç sürecini tetiklerler. Ancak NGC-1313 bu tür bir gökada değildir, böyle bir süreçten etkilenmesi için gerekli bir gökada yakınında yoktur. Gökadadaki aktif yıldız oluşum hızını ölçmek için yapılan radyo çalışmalarıyla yıldız oluşumunu sağlayan süper balonun genişleyerek gazı dağılımına neden olduğu görüldü. İkizler Gözlemevi'nden Avustralyalı Stuart Ryder: Böylesi bir etkileme ancak bin kadar süpernovanın birkaç milyon yıl önce oluşturacağı dalgalanmaların eşliğinde gerçekleşebilir diyor. Gökbilimciler ayrıca gökadanın çevresinde dolanan gaz bulutunun merkeze doğru düşerek bol yıldızlı gökada oluşumuna neden olabileceğini de belirtiyor. Bu alt kısım gökbilimcilerin kafasını karıştıran sorularla dolu. Tüm sırlarına karşılık NGC-1313'e öylesine bir bakışta kıvrılmış, asimetrik halde bulunan sarmal kollarla merkezi çubuk yapısı görünmektedir. Her iki kolun dışarıya yönelen uzantıları üzerinde yıldız oluşumlarının daha şiddetli gerçekleştiği, özellikle görüntünün sol kısmında daha yoğun olduğu gözleniyor. Böylesi bölgeler süper balonun hareketinden etkilenmeyen sağ kısımda da görünüyor. Gökadanın özellikle dış bölgelerinde bir karmaşa olduğu açıktır. Bu kaos ortamına karşılık NGC-1313'ü düzenli olarak döndüren disk, bize göre 48 derecelik açı yapmaktadır. Gökada ayrıca çok parlak X-ışını kaynaklarından bazılarına da sahiptir. Bu çok parlak X-ışını kaynaklarının ikili yıldız sistemlerinin ölümüyle oluşan orta kütleli karadeliklerden geldiği düşünülüyor. Bunlardan biri de NGC-1313 X-2 olarak bilinen ve birkaç yüz güneş kütleli büyük bir karadeliktir. Bu karadelik en fazla 12-15 güneş kütleli ana kol evresindeki bir yıldızdan madde çekmektedir. Başka bir karadelik olan NGC-1313 X-1 ise diğerine göre iki kat daha fazla kütleli olabilir. Son X-ışını kaynağı süpernova 1978K şok dalgaları üretmektedir. Yeni Gemini görüntüsü, üç dar band filtrelerle, iyonlaştırılmış hidrojenin özelliklerini gösteren kırmızı filtre, helyumu gösteren mavi filtre ve oksijeni gösteren yeşil filtreyle elde edilmiştir. Bu renkler sıcak gazın parlak bir şekilde ışıldadığı ve binlerce ışık yılını kaplayan bulutların oluşturduğu yıldız oluşturma bölgelerini meydana getirir. Gökada'nın genişliği Samanyolu'nun yarısı kadar, yani 50 000 ışık yılıdır. Gökada güney yarıküredeki sönük, Ağcık takımyıldızında yer almaktadır. Kaynak: Astronomy * Işık yılı: Işığın bir yılda aldığı yol. Işık 1 saniyede 300 000 km yol alır.


Güneş gibi yıldızların sonu son derece fotojenik olabilir. Buna iyi bir örnek 4200 ışık yılı uzaklıktaki NGC 2392'dir. NGC 2392 ya da Eskimo Bulutsusu adıyla bilinen cisme gökbilimciler gezegenimsi bulutsu demektedir. Gezegenimsi bulutsuların aslında gezegenlerle bir ilgisi yoktur. Bu ad, geçmiş zamanlarda küçük teleskoplarla gökyüzünü izleyen gökbilimciler tarafından konuldu. Çünkü gezegenimsi bulutsuları disk şeklinde görüyorlardı. Güneşimiz yaklaşık beş milyar yıl içinde özündeki hidrojeni bitireceğinden sonu gezegenimsi bulutsu olacaktır. Özündeki hidrojenini bitiren yıldız normal boyutunun yüzlerce katına çıkarak şişip soğuyacak. Sonunda yıldızın dış katmanları sıcak çekirdeği kalacak şekilde saatte 50.000 kilometre hızla ilerleyen rüzgarlar oluşturur. 50.000 derece sıcaklığındaki yüzeyden saatte 6 milyon kilometre hızla ilerleyen rüzgarlar dış katmanlardan uzaya malzeme taşır. Yavaş ve hızlı rüzgarın etkileşimi nedeniyle gelen ışıma gezegenimsi bulutsunun karmaşık ve ipliksi yapısını oluşturur. Sonuç yıldızın çökerek beyaz cüceye dönüşmesi olacaktır. Günümüzde gökbilimciler uzay teleskoplarını kullanarak atalarının hayal ettiği NGC 2392 gibi gezegenimsi bulutsularını izlemeleri mümkün. NGC 2392'nin bu birleşik görüntüsü Chandra X-Işını Gözlemevi bulutsunun merkezine yakın bölgeden gelen milyon derecelik gazın konumunu gösteriyor. Yıldızın dış katmanlarından süzülen kırmızı, mavi ve yeşil renkli gazı ise görünür ışık altında çalışan Hubble Uzay Teleskopu elde etti. Merkezdeki yıldızdan gelen hızlı rüzgar ve ışıma yine yıldızın attığı gaz ve soğutucu toz kabukları ile etkileşerek kuyrukluyıldızlar gibi ipliksilerin oluşmasına neden olur. NGC 2392 gözlemleri merkezinde sıcak gazın görüldüğü üç gezegenimsi bulutsu çalışmasının bir parçasıdır. Chandra verileri NGC 2392'nin diğer ikisine göre daha yüksek düzeyde X-ışını yaydığını gösterdi. Araştırmacılara göre bunun nedeni sıcak yıldızın görünmeyen bir eşinin olmasıdır. Yüksek X-ışını emisyonu ancak çift yıldız bilgisiyle açıklanabilir. Diğer iki örnekte -NGC 6826 ve IC 418- gözlenen X-ışını emisyonu ise merkezdeki yıldızdan gelen rüzgarlar nedeniyle oluşur. NGC 6826'nın birleşik görüntüsü 2012 yılında kullanıma açılan gezegen bulutsuları galerisinden elde edilmiştir.


Hubble'ın yeni ve çarpıcı görüntüsünde parlak yıldız AG Karina ya da HD 94910 görülüyor. Güney yarıküredeki Karina takımyıldızında bulunan AG Karina 20.000 ışık yılı uzağımızdadır. AG Karina Mavi Işıklı Değişenler sınıfındadır. Bunlar Güneş'in birkaç milyon parlaklığında ve yirmi Güneş kütlesinde olup evrenin en büyük yıldızları arasında yer alan Wolf-Rayet yıldızlarındandır. AG Karina gibi bir yıldız olağanüstü bir hızla kütle kaybeder. Bu kütle kaybı saatte 7 milyon kilometreye ulaşan güçlü yıldız rüzgarlarına neden olur. Bu güçlü rüzgarlar görüntüdeki gibi görünür zarların oluşmasına neden olur. Rüzgarlar nedeniyle yıldızlararası uzaya atılan madde gaz bulutları üzerinde büyük bir baskı oluşturur. Parlaklığı daha çok morötesi dalga boyunda olduğundan HD 94910 gibi yılddızlar çıplak gözle görülmezler. Bu görüntü Hubble Uzay Teleskopu'nun Geniş Alan Kamerası-2 ile alınmıştır. Görüntünün merkezindeki parlak yıldız dikkat çekmesine karşılık yıldızın kendisi değildir. Yıldız aslında bundan çok daha küçük olup parlaklığın ardında gizlidir. Beyaz çapraz ışınlar ise astronomik bir fenomen değil sadece bir teleskop etkisidir.


Chandra'nın elde ettiği yeni görüntü, solda Dijital Gökyüzü Tarayıcısı ile alınan optik görüntüde kırmızı kare ile işaretlenmiş. 700 ışık yılı çapındaki Kuğu X-1 (Cygnus X-1) Samanyolu'ndaki aktif yıldız oluşum bölgelerinin yakınında yer alır. Sağ taraftaki resim ise gökbilimcilere göre Kuğu X-1 sisteminde neler döndüğünü ortaya koymaktadır. Kuğu X-olarak adlandırılan sistemde büyük bir yıldızın çökmesiyle oluşan bir karadelik bulunmaktadır. Karadelik, eşi olan bir mavi yıldızdan madde çalmaktadır. Bu madde karadeliğe düşmeden önce karadeliğin çevresini saran bir disk oluşturmaktadır . Radyo gözlemleri, görünür ışık ve nihayet NASA'nın Chandra Gözlemevi'nin X-ışını gözlemleri milyonlarca yıl önce oluşan karadelikle ilgili yeni bilgileri ortaya çıkarmaktadır. Bilim insanları Kuğu X-1'in spinini oldukça yüksek hassasiyetle belirlediler. Buna göre karadeliğin çevresinde diskteki madde, dönüşü olmayan yola girdiğinde diskin dönme hızına göre 800 kat hızlanıyor. Yıldız ve karadeliğin kütlesi ise şimdiye kadar yapılmış en ayrıntılı çalışmayla 14.8 Güneş kütlesinde olduğu belirlendi. Araştırmacılar ayrıca Ulusal Gözlemevi'nin Çok Büyük Temel Dizi ile en doğru uzaklık tahmininde bulundular. Buna göre sistem bizden 6070 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Bu uzaklık kütle ve spin değerlerinin daha doğru ölçülmesi için önemlidir.


Pek çok film yıldızı iyi bir bakımla yaşlarını saklamayı başarır. Yıldızlar için de aynı şey geçerli mi? Güneş gibi yıldızlar ise hayatlarının çok büyük bir kısmında neredeyse aynı görünür. Bir yıldız 10 milyar yıl boyunca bunu nasıl başarabiliyor? Gökbilimciler bu ilginç sorunun yanıtı peşinde ve epeyce de yol kat ettiler. Çözüm yıldızın spin denilen dönme momentumunda saklı. Harvard Smithsonian Merkezi'nden gökbilimci Soren Meibom: Bir yıldızın dönüşü masa üzerinde dönen bir cismin giderek yavaşlamasında olduğu gibi giderek yavaşlar. Bu bilgi onun yaşını ortaya çıkaran bir saat gibi kullanılır diyor. Meibom bulgularını Amerikan Astronomi Derneği'nin 218 nolu toplantısında sundu. Bir yıldızın yaşını bilmek gökbilim çalışmaları için ve özellikle de gezegen avcıları için oldukça önemlidir. NASA'ın Kepler uzay aracı 2009 yılında göreve başlamasından bu yana uzaktaki yıldızların çevresinde dolanan şimdilik- 2000 dolayında gezegen adayı belirledi. Bu ise gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğunu ve geliştiğini anlamak açısından gökbilimcilerin elinde çok sayıda veri bulunuyor demek oluyor. Sonuçta uzak bir yerlerde uzaylı yaşamının olup olmadığını anlamamız için yıldızın ve dolayısıyla da gezegenin yaşını bilmemiz gerekiyor. Yaşlı bir gezegende yaşamın gerçekleşmesi için süre yeterlidir. Yıldızlar ve gezegenler aynı anda oluştuklarından bir yıldızın yaşını bilirsek ona bağlı olan gezegenin yaşını da biliriz diyor. Bir yıldızın yaşını en kolay öğrenme yollarından biri içindeki yıldızların hemen hemen aynı oluştuğu yüzlerce yıldız barındıran kümelerdir. Gökbilimcilerin onların renkleri ve parlaklıklarını ölçerek kümenin yaşını ortaya çıkarır. Ancak bu teknik sadece kümeler için kullanılabilir. Herhangi bir kümeye bağlı olmayan yıldızın yaşını belirlemek daha zordur. Kepler Uzay Teleskopu'nun yeteneklerini kullanan Meibom ve ekibi, NGC 6811 adlı 1 milyar yıl yaşındaki kümeye ait yıldızların dönme hızlarını ölçmeyi başardı. Bu çalışmayla küçük kümelere ilişkin yapılan önceki çalışmalarda bulunan değeri neredeyse iki katına çıkardı. Bunun bir yıldızın spin oranını ve yaşını ortaya çıkardığını da belirtelim. Eğer küme içindeki yıldızların dönüşü ve yaşı arasındaki ilişki kurulabilirse bu bir yıldıza da jiroskop örneği gibi uygulanabilir. Ekip işe yaşları bilinen kümelerdeki yıldızlarla başladı. Küme yıldızlarının spinini ölçerek yaşlarını elde etmeye çalıştılar. Farklı yaşlardaki kümelerdeki yıldızların spinlerinin de farklı olması gerekiyordu. Bunun ardından bunu tek bir yıldıza uygulamaya karar verdiler. Bir yıldızın spin değerini ölçmek ise yüzeyindeki lekelerden kaynaklanan parlaklık değişimlerine bağlıdır. Bu noktalar -bize göre- yıldızın önüne geçtiğinde parlaklığını azaltır. Nokta arka tarafa yöneldiğinde parlaklık tekrar artar. Bu parlaklık değişiminin süresi yıldızın dönüş süresini ve hızını verir. Bir yıldızdaki noktalara bağlı parlaklık azalması ise yıldızın ve noktaların büyüklüğüne bağlı olarak yüzde birkaç ya da daha küçük oranda gerçekleşir. Bu nedenle Dünya'dan yıldızların bu kadar küçük parlaklık değişimlerini ölçmek atmosfer nedeniyle imkansızdır. Ancak imdada Kepler uzay aracı yetişir. Kepler için bu sorun değildir. Kepler yıldızın önünden geçiş yapan gezegenleri -yıldızın parlaklığında azalma gerçekleştiği için- bulmak amacıyla üretildi. Meibom ve ekibi yaş-spin ilişkisini anlamak için NGC 6811'i hedef seçti. Özenle bu kümeyi dört yıl boyunca gözlediler. Bunun için Güney Arizona'da Hopkins Dağı'ndaki MMT Teleskopu'nu kullanarak bir çırpıda 40 ve dört yılda toplam 7000 yıldız gözlemi gerçekleştirdiler. Yıldızların hızlarını ve spinlerini ölçebilmek için de Kepler verileri kullanıldı. Ekip yıldızların dönüş sürelerini 1 ile 11 gün arasında değiştiğini gözledi. Karşılaştırma açısından Güneş'in dönüş süresi ise 30 gün olduğunu hatırlatalım. Bundan önemlisi çok az bir hatayla dönme hızı ile kütle arasında sağlam bir ilişki kuruldu. Bu sonuç jiroskopoloji ile yıldızların yaşlarını öğrenmenin doğru sonuçlar vereceğini söyleyen ümit verici bir yöntem olduğunu gösteriyor. Ekip şimdi yaşlı yıldız kümeleri üzerinde de aynı çalışmayı tekrarlamak istiyor. Yaşlı yıldızlar daha yavaş döner ve üzerinde daha az ve küçük lekeler bulunur. Bu da ölçümlerin daha hassas yapılması demek. Ancak yöntemin test edilebilmesi için bu gerekli. Bu çalışma Güneş benzeri yıldızlara da uygulanabilir. Böylece Güneş Sistemi dışındaki gezegen keşiflerinde önemli bir pay sahibi olabilir diyor Meibom.


Şili'deki Gemini Teleskopuyla 500 ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın çevresinde dolanan küçük, kayalık gezegen oluşumunu sağlayan tozlu yapı keşfi yapıldı. Yalnız keşfi bir farkı var. Güneş Sistemi'nin oluşumuna hiç de benzemeyen bir yapıda yoğun çarpışmalardan oluştuğu gözlendi. Şimdiye kadar birçok yıldızın çevresinde dolanan sıcak toz ve gaz bileşenleri saptandı. Bu açıdan keşfedilen bir ilk değil. Ancak HD 131488 yıldızının çevresinde bulunan biraz farklı. Burada henüz bilinmeyen türde yıldıza yakın sıcak bir disk ve yıldızdan çok uzakta soğuk bir toz kütlesinin birbiriyle çarpıştığı bilgisi alındı. HD 131488'in çevresinde bulunan tozun yapısını anlayabilmek için Gemini Teleskobuna kızılötesi görüntüleme aracı takılarak çeşitli veriler alındı. Güneş Sistemi'nde yaygın olarak bulunan çeşitli mineraller Dünya'da ve diğer gezegenlerde de bulunuyor. Yani bir yıldızın çevresindeki tozun yapısı ile yıldızın çevresinde dolanan gezegenlerin yapısı benzerlik göstermektedir. Bu bilgiden hareketle alınan veriler HD 131488 yıldızının çevresindeki tozun yıldıza ait olmadığı belirlendi. Aslında bu tür tozlu yapılar Güneş gibi anakol üzerinde bulunan yıldızlarda gözlenir. HD 131488'de de tozlu yapının olması doğaldır. Doğal olmayan bu yapının soğuk ve yoğun olması. Burada gökbilimciler gözlenen yapının iki farklı gezegenin çarpışmasıyla oluşabileceğini belirtiyorlar. HD 131488'deki toz gurubu yıldızına Dünya-Güneş uzaklığında bulunuyor. Yıldıza bağlı bir bir de soğuk tozlu yapı bulunuyor. Dünya-güneş uzaklığının 45 kat uzaklıkta yer alan soğuk küme, Güneş Sistemi'nde yeralan Kuiper Kuşağı gibi bir bölgeye denk geliyor. Güneş Sistemi'ndeki Kuiper Kuşağı Neptün'ün ötesinde bulunuyor. Bölgede birçok cüce gezegen bulunuyor. Dr. Carl Melis'e göre; iç kısımdaki sıcak toz büyük bir olasılıkla karasal iki gezegenin çarpışması sonucunda oluşmuş. Yıldızdan çok uzaktaki toz katmanı ise yıldız oluşumundan kalma olup, hala üzerinde zaman zaman çarpışmalar oluşmaktadır. HD 131488 yıldızı beş güneş kütleli olan bir yıldızdır. Yıldızdaki toz yapısından yeni gezegenler veya uyduları oluşumları gerçekleşebilir. Bu nedenle yıldız sistemi izlenmeye devam edecek. HD 131488 yıldızı Erboğa takımyıldızı'nda yeralıyor. Yıldızın büyüklüğü Güneş'in büyüklüğünün 3 katı kadar. Parlaklığı ise 33 güneş parlaklığında. Yıldız Erboğa'nın ortalama 10 milyon yıl yaşında olduğu sanılan üst kısmında yer alıyor. Bir kıyaslama yaparsak Güneş sistemi 4.6 milyar yıl yaşındadır. Yıldızın daha çok genç olduğu göz önünde tutulursa gezegen oluşumları yönünden bize çok bilgi verebilecektir. Kaynak: Gemini


Bir yıldızın karadeliğe düşerken yaydığı 'imdat' çığlıkları çaresizliğini gösteriyor. ESA'nın XMM-Newton Gözlemevini kullanan gökbilimciler bir yıldızı yutarken keşfedilen karadeliğin dönüş hızını ele veren olağanüstü parlak ve kararlı bir sinyal keşfetti. Karadeliklerin evrendeki tüm gökadaların merkezlerinde saklandığı düşünülüyor. Gökadanın özelliklerini belirleme özelliği olan bu olağandışı canavarlar hakkında bilgi edinmek gökadaların nasıl geliştiğini de ortaya çıkarmaktadır. Bir karadeliğin kütle çekimi çok büyüktür ve yakınındaki yıldızları parçalayabilir. Yıldızın parçalanan kısımları karadeliğe doğru süzülür, ısınır ve yoğun X-ışınları yaymaya başlar . Kozmosta bilinen karadeliklerin dışında henüz keşfedilememiş, yani uykuda olan çok sayıda karadelik olduğu düşünülüyor. Bunlar -henüz- herhangi bir cisim yakalamadıkları için belirlenemiyorlar. Bununla birlikte birkaç yüz bin yılda bir, bir yıldızın karadeliğe yeteri kadar yaklaştığı tahmin ediliyor. Böylesi bir durum karadeliğin kütlesini, dönüş hızını ve diğer temel özelliklerini açığa çıkarır. ASASSN-14li olarak kodlanan cisim 22 Kasım 2014'de yer merkezli All-Sky Automated Survey for SuperNovae araştırması ile keşfedildi. Keşfedilen karadelik en az bir milyon Güneş kütlesinde. Karadelikten 450 gün gibi uzun sürede 131 saniye periyoda sahip yoğun X-ışını yayıldığı tespit edildi. Bu bilgiyi karadeliğin kütlesi ve büyüklüğü ile birleştiren gökbilimciler dönme hızının ışık hızının %50'sinden fazla olması gerektiğini hesapladı. Sinyal karadeliğin iç bölgesinden gelmekteydi. Bu ise şimdiye kadar herhangi bir karadelikten alınan en güçlü sinyal demek. Üstelik bu sinyal karadeliğin olay ufkunun yakınından gelmekteydi. Olay ufku ışığın bile kaçamayıp karadeliğe düştüğü sınırdır. Bu tür gözlemler karadeliklerin dönme hızını gösterdiği gibi, yıldızın kütle çekimi etkisiyle dengesi bozulduğunda yapısındaki dinamik değişkenlerini de açığa çıkarıyor. Bu tür olaylar aynı zamanda Einstein'ın Genel Görelilik teorisinin tüm yönlerini açığa çıkarmaktadır. Bu teori normal kütle çekimi altında test edilmiş olmakla birlikte güçlü kütle çekimi altındaki etkisi henüz anlaşılamamıştır. ESA'nın XMM-Newton görevi araştırmacılarından Norbert Schartel: XMM-Newton bu tür sinyallere diğer X-ışını teleskoplarına göre oldukça hassastır. Uydu bu tür sinyalleri daha uzun, kesintisiz gözleyerek ayrıntılı pozlama yapabilir diyor. Bu oyundaki karmaşık fizik yeni başlıyor. Parçalanan yıldızdan kopan kütlenin en parlak örneklerine bakarak evrendeki karadelikleri sayabiliriz. Böylece kozmostaki en uç şartlarda cisimlerin nasıl davrandığını anlayabiliriz.


Aralarında Leiden Üniversitesi'nde görevli Türk gökbilimci Umut Yıldız'ın da yeraldığı bir araştırmacı ekibi yeni bir keşfe imza attılar. ESA'nın Herschel Gözlemevi genç bir yıldızın çevresini saran, binlerce okyanus büyüklüğünde su buharı ve buz barındıran gizli bir yapı ortaya çıkardı. 176 ışık yılı uzaklıktaki TW Hydrae adındaki 5-10 milyon yıl yaşındaki yıldızda, çevresini saran yoğun gaz ve toz diski içerisinde yeni gezegen oluşumu gerçekleşiyor. Dünya'daki suyun büyük bir kısmının gezegenimizin oluşumu sırasında çarpan kuyrukluyıldızlardan geldiğine inanılıyor. Herschel'in 103/P Hartley kuyrukluyıldızına yönelik çalışması da bu konuya ışık tutuyor. Şimdiye kadar diğer yıldızların çevresindeki gezegen oluşumu sağlayan diskler hakkında çok fazla şey bilinmiyordu. Keşif Herschel'in HIFI aleti yardımıyla gerçekleşti. Çalışmada adı geçen su buharı miktarı beklenenden daha az bulunsa da bunun nedeninin diskteki buzun yıldızlararası morötesi ışıma nedeniyle buharlaşmasıdır. Bu su genç yıldızın çevresinde oluşan gezegenler için zengin kaynak olabilir. Hollanda Leiden Üniversitesi'nden Michiel Hogerheijde: Güneş Sistemi'nde kuyrukluyıldızların oluşum süreci gibi milyonlarca yıl içinde diskte bulunan suya toz taneciklerinin yapışması olayı gerçekleşiyor olabilir. Bu kuyrukluyıldızların gezegenlerdeki suyun kaynağı olduğuna inanıyoruz diyor. Bilim insanları önceki yer gözlemleri ve NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu gözlemlerini de birleştirerek ayrıntılı benzetimler oluşturdular. Böylece gezegen oluşumu gerçekleşen bölgelerdeki buz miktarı hesaplanabildi. Sonuçta HW Hydrae çevresindeki su miktarının Dünya okyanuslarını birkaç bin kez dolduracak kadar çok olduğu belirlendi. Dr. Hogerheijde: Biz zaten daha önce de üç başka yıldızın çevresinde gezegen oluşumu bölgelerini Herschel ile çalışmıştık diyor. Bu açıdan benzer sonuçlar ortaya çıkacaktır. Ancak sonraki gözlemlerde nesnelerden şimdikinden üç kat daha uzun mesafelerde çalışma gerekeceğinden daha uzun gözlem süresi gerekecek. Gökbilimcimiz Umut Yıldız ise: Dünyamızda çok büyük oranlarda su bulunmasına rağmen, özellikle bir yıldız oluşum diskinde su bulmak gerçekten çok zordu. Bu nedenle Herschel'in cok değerli gözlem zamanından yaklaşık 20 saat ayrıldı. Sonuç beklenenden daha az su olduğunu ortaya çıkarmış da olsa herkesi heyecanlandıran bir keşif oldu diyor. Araştırma gezegen oluşum disklerinde suyun rolünü anlamak ve kendi gezegenimizde suyun nasıl ortaya çıktığını kestirmek için önemli bir dönüm noktası oluşturuyor. ESA'nın Herschel Proje ekibinden Göran Pilbratt: Herschel ile yıldız ve gezegen oluşum sürecindeki suyun izi takip edilebilir diyor. Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin oluşumunu ne tür maddelerin etkili olduğu inceleniyor. Kaynak: ESA İlgilenenler için: Leiden Üniversitesi haberi: http://www.strw.leidenuniv.nl/ Özgün makale linki: http://www.sciencemag.org/


ALMA'yı kullanan gökbilimciler bir bebek yıldızı saran gaz diskini doğrudan gözlemledi. Bu, yıldız evriminin erken evresinde neler olup bittiğinin anlaşılmasında önemli bir çalışmadır. Araştırmacılar Boğa takımyıldızı yönünde, 450 ışık yılı uzaklıktaki TMC-1A adlı bebek yıldızı kuşatan gaz diskini görmeye çalıştı. Böylece yıldızı saran dev gaz kütlesini doğrudan gözlemeyi başardılar. Burada yıldızın çevresinde dolanan iç disk ile onu kuşatan dış gaz diski birlikte görüldü. Çalışma Tokyo Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Yusuke Aso ve Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi'ndeki Subaru Teleskopu gözlemcisi Prof. Nagayoshi Ohashi başkanlığında gerçekleşti. Yıldızlar yoğun gaz bulutları içinde oluşur. Bebek yıldız, tıpkı annenin plasentasından besin alan fetüs gibi çevresindeki gazı çekerek büyür. Ancak gaz sanılanın aksine yıldıza doğrudan akmaz. Yıldızın çevresinde birikir ve disk oluşturur. İşte gaz diskinin ne zaman birikmeye başladığı bilinmiyor. Bu sırrı çözmek için yüksek ayrıntı ve çözünürlük gücüne sahip radyo gözlemleri gerekmektedir. Genç yıldızların çevresindeki disk gezegenleri oluşturur. Bir diskin nasıl oluştuğunu anlamak için dış diskin farklı yönlerini ve sınırını tespit etmek gerekir diyor Aso. Ekip bu nedenle ALMA'yı yıldıza çevirerek iç ve dış diski yüksek doğrulukla gözleyerek sınırı belirledi. Dış diskteki gaz sürekli iç diske madde yolladığından önceki çalışmalarda aralarındaki sınırı görmek zor olmuştu. Ama ALMA'nın hassas gözlem yeteneği bu sorunun geçilmesini sağladı. Böylece birbirlerini çeken iki diski ayıran çizgi belirlendi. Ekip iki disk arasındaki sınırın bebek yıldızdan 90 astronomi birimi uzağa kadar gittiğini hesapladı. Bu uzaklık Neptün'ün Güneş'e olan uzaklığının üç katından fazladır. Gözlenen disk Kepler'in dönme ilkesine uymaktadır. Yani yıldıza yakın olan kısım uzaktakine oranla, yıldız çevresinde daha hızlı dolanmaktadır. Yüksek çözünürlükteki görüntüler cisim hakkında başka bilgiler de verdi. Bebek yıldız 0,68 Güneş kütlesinde olup kendi çevresinde saniyede 1 km hızla dönmektedir. Bebek yıldıza düşen gazın hızının çok yavaş olduğu ve bir şeyin bu düşmeyi yavaşlattığı da belirlendi. Araştırmacılar bunun nedeninin yıldızın manyetik alanı olduğunu düşünüyor. Yıldız büyüdükçe diskin genişlediğini görmeyi umuyoruz. Gelecek ALMA gözlemleri ile buradaki evrim daha iyi anlaşılabilir diyor Aso. Gözlemsel sonuçlar Ekim 2015'deki Astrophysical Journal Dergisi'nde ALMA Observations of the Transition from Infall Motion to Keplerian Rotation around the Late-phase Protostar TMC-1A başlığı altında yayınlandı.


Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express aracının elde ettiği veriler ışığında bir zamanlar Mars'ı kaplayan okyanus resmedildi. Elde edilen verilerin ışığında suyun kaybolmasıyla yerini alan tortulu bölgeler dikkate alındı. 2005 yılından bu yana veri toplayan MARSIS radarının elde ettiği sonuçlar Grenoble Gezegen Bilimi Entitüsü ve ve Irvine Kaliforniya Üniversitesi'nden Jeremie Mouginot ve ekibi tarafından yorumlandı. Aracın elde ettiği son iki yıla ait veriler ışığında Mars'ın kuzey ovalarının düşük yoğunluklu maddeyle kaplı olduğu fark edildi. Dr Mouginot:Bu tortunun bulunduğu bölgenin buz açısından bir yer olduğu sonucuna ulaştık. Bölgede bir zamanlar okyanus olduğunun en güçlü göstergesi görülen tortudur diyor. Daha önce bölgede suyun varlığı hatta sahil şeritlerinin bulunduğundan şüphe edilmişti. Tartışma hala sürmektedir. Büyük bir olasılıkla 4 milyar yıl önceki sıcaklık artışı yüzey altındaki buzu jeotermal etkilerle eriterek oluşan suyun çeşitli çatlaklardan dışarı çıkması ve 3 milyar yıl önce iki büyük okyanusun oluşmasına neden olmuştu. IPAG yöneticisi Wlodek Kofman: MARSIS gezegen yüzeyinin 60 ile 80 m altına kadar olan buzun yüzeye çıkmış olabileceğini gösteriyor. Tüm bu derinlik içinde buzun bıraktığı tortul maddeyi görmek mümkün diyor. MARSIS'in elde ettiği çökelti bölgeleri nispeten radar yansıması düşük olan yerlerdir. Bu tür çökeltiler genellikle su tarafından aşınan parçacıklardan oluşmuştur. Bu da geçici okyanusu oluşturdu. Dr Mouginot'un tahminine göre yüzeye çıkan su çıkışı bir milyon yıl içinde çatlakların tekrara donarak kapanması ve yüzeydeki suyun buharlaşmasıyla ortadan kayboldu. Bu okyanusun yaşamı oluşturacak kadar uzun süreli kaldığını sanmıyorum diyor. Mars'ta yaşam kanıtı arayan astrobiyologların sıvı su için çok daha geçmişe dönmeleri gerekecek. Tüm bunların ışığında Mars yüzeyinde bir zamanlar büyük miktarda sıvı su olduğuna ilişkin kanıtlarda hızla artmaya devam ediyor. Olivier Witasse: Mars'taki suya ilişkin kanıtlar ESA'nın Mars Express uzay aracının elde ettiği görüntüler, mineralojik veriler ve atmosfer ölçümlerine dayanıyor. Şimdi de yer altı radarı ile aynı sonuca ulaşıyoruz diyor ve ekliyor: Tüm bunlara karşılık asıl soru yanıtsız kalmayı sürdürüyor: Tüm bu su nereye gitti? Mars Express bu sorunun yanıtını bulabilmek için araştırmasını sürdürüyor.


ESO'nun Şili'de bulunan Paranal Gözlemevi'ndeki VLT Tarama Teleskopu Herkül gökada kümesinde bulunan büyüleyici, etkileşimli bir gökada topluluğu görüntüledi. Üç saatten kısa bir gözlemle elde edilen oldukça detaylı yüzlerce gökadanın ve yeni görüntünün netliği, yakın evrenin keşfinde VST'nin ve onun devasa kamerası OmegaCAM'in büyük gücünü doğrulamaktadır. Abell 2151 olarak da bilinen Herkül gökada kümesi 500 milyon ışık yılı uzaklıkta Herkül takımyıldızında bulunmaktadır. Burası, pek çok açıdan diğer yakın gökada topluluklarına benzemiyor. Oldukça düzensiz şekline rağmen, özellikle genç, yıldız oluşumlu küresel gökadaların bulunduğu, görünürde büyük oval gökadaların bulunmadığı, farklı gökada çeşitlerini içermektedir. Bu görüntü ESO'nun Şili'de bulunan Paranal Gözlemevi'ne yeni kurulan VST teleskopu ile alındı . VST, 268-megapiksel çözünürlüğe sahip, gökyüzünde çok geniş bir alanı görüntüleyebilen OmegaCAM ile donatılmış bir tarama teleskopudur. Normal olarak, sadece küçük teleskoplar buradaki gibi tek bir çekimde geniş alanları görüntüleyebilir, fakat 2.6 metrelik VST, çok geniş bir alana sahip olmasının yanısıra, çok keskin ve derin görüntüleri aynı anda ve hızlı bir şekilde elde edebilmek için Paranal'daki mükemmel şartlardan da yararlanmaktadır. Görüntüde kütleçekim etkisiyle birbirlerine gittikçe yaklaşan ve çarpışarak tek bir gökada haline gelen gökada çiftleri ile çarpışma sonrası daha da büyüyen gökadalar görülebilmektedir. Sayısız etkileşim ve kümede bulunan gaz bakımından zengin çok sayıda sarmal gökada Herkül kümesindeki üyeleri uzak Evrendeki genç gökadalara benzetmektedir . Bu benzerlikten dolayı, gökbilimciler Herkül gökada kümesinin nispeten genç bir küme olduğuna inanmaktadır. Burası gelecekte normal gökada komşularımızdan biri olan, daha yaşlı gökada kümelerine benzer bir yapıya dönüşecek canlı ve dinamik bir gökada topluluğudur. Gökada kümeleri, daha küçük kümelerin kütleçekimsel kuvvetlerinden dolayı bir araya gelmeleriyle oluşur. Bu gruplar bir araya geldikçe küme daha yoğun ve şekil olarak daha küresel hale gelmektedir. Bu sırada gökadalar birbirlerine daha da yakınlaşmakta ve pek çoğu etkileşime geçmektedir. İlk grupta sarmal gökadalar baskın olsalar bile, sonuç olarak çarpışmalar gökadaların küresel yapısını bozarak, gaz ve tozlarını çıkartıp pek çok yıldız oluşumunu bastırmaktadır. Herkül gökada kümesinin şu anda daha büyük bir yapının parçası haline gelen en az üç adet küçük kümeden ve gökada gruplarından oluştuğu düşünülüyor. Bununla birlikte, kümenin kendisi de diğer başka büyük kümelerle birleşerek bir süper gökada kümesi oluşturur. Bu büyük küme toplulukları, Evrendeki en büyük yapılardan bazılarıdır. VST'deki OmegaCAM'in geniş görüş açısı ve görüntü kalitesi, kümeler arasında yeterince anlaşılamamış etkileşimlerin yer aldığı gökada kümelerinin çevresindeki yapıları çalışmak için idealdir. Bu güzel görüntü sadece Herkül kümesindeki gökadaları göstermekle kalmıyor, ayrıca arka fonda yer alan ve aslında bizden çok uzakta bulunan mat ve belirsiz gökadaları da gözler önüne seriyor. Ön tarafta bize daha yakın pek çok parlak Samanyolu yıldızının yanısıra poz süresi boyunca kameraya yakalanrak kısa izler bırakan bazı asteroidler de görüntüde yer alıyor. Notlar Çok uzak evrendeki cisimler çok daha gençken görülebilmektedir, çünkü ışıkları bize ulaşana kadar milyarlarca yıl geçmektedir. ESO-Türkçe


Dün yani 15 Şubat 2013'de iki önemli gökbilim olayı gerçekleşti. Böylece insanın doğa olayları karşısındaki çaresizliğini bir kez anlamış olduk. İlki Dünya'yı yalayıp geçen 2012 DA14 asteroitinin geçişiydi. Diğeriyse sabah saatlerinde Rusya'nın kuzeyindeki Ural Bölgesi'ne düşen meteordu. Meteor çok sayıda ev ve işyerinde hasara yol açarken çok sayıda insanın çeşitli nedenlerle yaralanmasına neden oldu. 15 Şubat 2013 sabahı büyüklüğü 15 ile 17 metre ve kütlesi 7000 ile 10 000 ton olduğu tahmin edilen meteor Dünya atmosferine girdi. Alaska'dan Rusya'nın Chelyabinsk kentine kadar 6500 km yol alan meteordan 30 kiloton ile 500 kilotonluk enerji salındı. Meteor beş ayrı istasyon tarafından izlendi. Meteor havada parçalanarak yere 32,5 saniyede ulaştı. Her 100 yılda bir bu büyüklükteki ateş topları Dünya'ya düşmektedir. Rusya'ya düşen meteorla ilgili edinilen ön bilgiler, Dünya'yı neredeyse sıyırıp geçen 2012 DA14 asteroitiyle bir ilgisinin olmadığını, her iki cisim tamamen farklı olduğunu gösteriyor. 1908'de Sibirya'daki Tunguska'ya düşen meteordan bu yana Rusya'ya düşen en büyük gökcismidir. Meteor Dünya atmosferine saniyede 18 km hızla girdi ve yüzlerce kilotonluk enerji bıraktı. Havada kalış süresine bakıldığında etkisi çoğu meteora göre az olmuştur. Örneğin 8 Ekim 2009'da Endonazya'ya düşen meteor daha büyüktü. Çarpışmaya ilişkin ölçümlerin yapılması sürüyor. Meteorun atmosfere girmeden önce en az 7000 ton kütleli ve 15 metre büyüklüğünde olduğu düşünülüyor. 2012 DA14 asteroitinin üçte biri büyüklüğündeki meteor parçalanmadan önce Güneş'ten daha fazla parladı ve yaklaşık 30 saniye süreyle görülebildi. Öte yandan 2012 DA14 asteroiti Türkiye saatiyle 21:20'de Dünya'nın yaklaşık 22 000 km yakınından geçti. Bu uzaklık Dünya-Ay uzaklığının yaklaşık 15'de 1'dir. Başka bir deyişle çoğu uydunun yörüngedeki uzaklığındadır. http://www.nasa.gov/mission_pages/asteroids/news/asteroid20130215.html Asteroit 2012 DA14'ün geçişi:


Yontar Gökadası'nın bu renkli görüntüsü NASA'nın kızılötesi görüntüleme aracı olan WISE ile elde edildi. Görüntü dört farklı kızılötesi algılayıcısı ile oluşturulan farklı fotoğrafların birleştirilmesiyle elde edildi. Sağ alttaki kırmızı görüntü gökadanin oldukça hareketli kısmını göstermektedir. Burada toz kozası içinde yeni doğan bebek yıldızlar gökadanın merkezinde bir parlaklık oluşumuna neden oluyor. Bu görüntü WISE'nin 22 mikron'luk algılayıcısı ile oluşturuldu. Yıldızdan gelen ışınım tozda kırınıma uğrayarak çekirdeğin yoğun ve parlak görünmesine neden oluyor. Sağ ortadaki yeşil görüntü ise çekirdek ve sarmal kollardaki genç yıldızları işaret etmektedir. Bu sıcak yıldızlardan gelen morötesi ışıma minik toz ve parçacıkları emerek yeşil bir rengin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Burada WISE'nin 12 mikron dalga boylu filtresi kullanılmıştır. Sağ üstteki mavi görüntü ise WISE'nin 3.4 ve 4.6 mikronluk iki kısa dalga boylu filtresiyle elde edilmiştir. Bu görüntüde çekirdek ve sarmal kollar üzerindeki her yaştan yıldız görülebiliyor. NGC 253 kod adıyla da bilinen Yontar Gökadası ilk kez Sir William Herschel ve kızkardeşi Caroline Herschel tarafından 1783 yılında fark edildi. Gökada Yontar Kümesi içinde yer alıyor. Yontar Gökadası güney yarımküreden iyi bir dürbünle görülebilir. NGC 253'ün merkezinde gerçekleşen fazla sayıda yıldız oluşumu nedeniyle gökbilimciler bu gökadaya yıldızlarla dolup taşan gökada ünvanını vermişlerdir. 10.5 milyon ışık yılı uzaklık ile türünün bize en yakın örneği olan Yontar Gökadası'nın merkezinde Samanyolu'na benzer şekilde dev bir karadelik olduğu düşünülüyor. WISE gelişmiş kızılötesi algılayıcılarıyla kuyrukluyıldızlar, asteroitler, süpernovalar, X-ışını kaynakları ve gökadalar hakkında bilgi sunmaya devam ediyor. Görüntülerin tif formatları: Birleşik görüntü, kırmızı görüntü, mavi görüntü, yeşil görüntü Kaynak: NASA-JPL Yontar Gökadası ile ilgili ayrıca, Heykeltıraş Gökadası Görüntülendi başlıklı habere de göz atabilirsiniz.


Ötegezegen avcısı olan gökbilimcilerden bir ekip Güneş'e yakın ve Güneş benzeri iki yıldızın çevresinde dolanan en fazla 5 ile 7.5 Dünya kütleli altı gezegen keşfettiler. Gezegenler Dünya kütlesine yakın ve bize yakın yıldızların çevresinde dolandığı için önem kazanıyor. Araştırmalar Kaliforniya Santa Cruz Üniversitesi ve Washington Carnegie Bilim Kurumu'ndaki araştırmacılar tarafından gerçekleştirildi. UCSC'den Steven Vogt'a göre yaşanabilir dünyaların keşfi çok yakında birkaç yıl içinde gerçekleşebilecek. Ekip Hawai'deki Keck Gözlemevi ile Avustralya'daki Anglo-Avustralya Teleskobunu kullanarak keşifleri gerçekleştirdi. Bu keşifleri açıklayan bildiriler yeni gezegen keşiflerini yayınlayan Astrophysical Journal'da yayınlanması için de kabul edilmiş bulunuyor. Yeni gezegenlerin 3 tanesi Başak takımyıldızındaki 61 Virginis'in çevresinde dolanıyor. Gökbilimciler ve astrobiyologlar 28 ışık yılı uzağımızda yer alan bu yıldızla özel olarak ilgileniyorlar. Güneş'e yakın yüzelrce yıldız varken neden bu yıldız öne çıkıyor dersiniz? Çünkü bu yıldız Güneş'in neredeyse ikizi gibidir. Güneş'e birçok yönüyle benzeyen yıldız aynı yaşta, aynı kütlededir. İşte bu yıldızda şimdilik 3 gezegen olduğu keşfi yapıldı. Gezegenlerin en küçüğü 5 Dünya kütlesinde en büyüğü ise 25 Dünya kütlesinde. Geçtiğimiz günlerde NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu 61 Vir'de Pluto-Güneş uzaklığının yaklaşık iki kadar uzaklıkta bir toz diski olduğunu algılamıştı. Anlaşılan bu bölgeden yıldıza doğru hareket eden kuyrukluyıldızlar da yer almaktadır. Diskin bulunmnası yıldız sisteminde Dünya gibi yaşanabilir bir alanda yerleşmiş bir gezegen olma olasılığını da arttırmaktadır. İkinci sistem ise 76 ışık yılı uzağımızdaki HD 1461'de bulundu. Yıldızda 7.5 Dünya kütleli bir gezegen olduğu tespit edildi. Yıldızda en az bir olmak üzere toplam üç gezegen olduğu düşünülüyor. Temiz bir gökyüzünde çıplak gözle de izlenebilen HD 1461, Balina takımyıldızında yer alıyor. HD 1461'in kütlesi Dünya ile Uranus kütle değerlerinin neredeyse tam arasına denk geliyor. Gezegende büyük oranda demir ve kaya mı, yoksa Uranus ve Neptün'de olduğu gibi çoğunlukla sudan mı oluştuğu hakkında henüz birşey söylenemiyor. AAT ve Keck Teleskoplarının gözlemlerinin birleştirilmesiyle keşfedilen bu gezegenler gökbilimcilerin ümitlkenmesine neden oldu. Aynı yöntemle başka gezegenler hatta yaşanabilir gezegenler bulunabilir. Kütlesi Dünya gibi küçük olan gezegenlerin bulunması için bu tür gezegenlerden gelen düşük genlikli sinyallerin algılanabilmesi gerekiyor. İşte yapılan iki ayrı teleskopla alınan bu sinyalleri birleştirmek oldu. Güneş'e yakın konumdaki 61 Vir ve HD 1461'de Dünya kütlesine yakın gezegenlerin bulunması diğer yıldızlarda da acaba bu türden gezegenler olabilir mi sorusunu gündeme taşıdı. Bulunan 400'den fazla gezegen arasında bize yakın yıldızlarda 1.5 Neptün kütleli veya daha az kütleli gezegen yoktur. Bu kadar küçük gezegenleri keşfi için parlaklık değişimi yöntemi pek kullanılmaz. Bunun yerine radyal hız yöntemine başvurulur. Bu yöntemde yıldızın bir topacın dönmesine benzeyen salllantısı izlenir. Eğer bir yıldızın gezegeni varsa yıldız olması gereken yerde değil de, gezegenle birlikte oluşturduğu sistemin kütle merkezi çevresinde salınır. Gezegen ne kadar büyükse bu sallantı o kadar büyük olur. Günümüz teknolojisiyle geliştirilen teleskoplarla bu sallantıları ölçmek mümkün hale gelebiliyor. Birkaç yıl önce Dünya üzerinde kurulu teleskoplarla ancak bozuk bir parayı görebilirdiniz.ç Ama şimdi bu paranın üstündeki kısmın yazı mı tura mı olduğu bile farkedebiliyorsunuz. diyor UCSC'den Astronom ve Astrofizikçi Prof. Gregory Laughlin. Konuyla ilgili Arif Bayırlı'nın Gök Günce'sindeki yazıyı okuyabilirsiniz. Kaynak: Kaliforniya Santa Cruz Üniversitesi Washington Carnegie Bilim Kurumu Konuyla ilgili detaylı bişlimsel açıklama için tıklayınız. 1 Yorum bu kadar hızlı gelişmler beni heyecanlandırıyor.ama bence asıl heyecanlanmamız gereken keplerden gelecek haberler olacak..


ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi'nin elde ettiği bu görüntüde Boğa takımyıldızında, 450 ışık yılı uzaktaki karmakarışık gaz ve tozla örülü dev yıldız doğumevi Boğa Moleküler Bulutuna ait. 2009 yılında göreve başlayan Herschel yaklaşık dört yıl boyunca gökyüzünü uzak kızılötesi dalga boyunda tarayarak önemli bilgiler elde etti. Herschel'in belki de en önemli keşfi gökadamızı saran gaz ve tozdan oluşmuş uzun ve ince ipliksi yapılardır. Bu yapılar Herschel'in tespitinden önce biliniyordu ancak veriler bu yapıların yıldız doğumlarında önemli rol oynadığını ortaya çıkardı. Gökbilimciler şimdi bu ipliksi yapıların içindeki daha yoğun bölgelerde toz ve gazın koni halini alarak yıldız oluşumuna destek verdiğini düşünüyor. Bu bölgelerdeki kütle çekimi sonunda iş başına geçerek yıldız oluşumuna yol açmaktadır. Görüntüdeki karmaşa içinde göze çarpan parlak çekirdekli noktalar ipliksi yapılarla olan ilişkisini gösterir. Özellikle merkezin sağındaki parlak noktayı hemen altındaki iki dik ipliksi beslemektedir. Moleküler bulutlar içinde yıldız oluşumunu ele alan bilgisayar modellerinde ipliksiden yoğun alana gaz ve toz akışı olduğu gösterilmiştir. Bu görüntü Herschel'in üç farklı renkteki verileriyle elde edildi: 160 mikron , 250 mikron ve 500 mikron .


Hubble Uzay Teleskopu XZ Tauri olarak bilinen çoklu yıldız sistemi, komşusu HL Tauri ve birkaç yakın genç yıldızın olduğu bölgenin çarpıcı görüntüsünü elde etti. XZ Tauri güçlü rüzgarları ve jetleriyle parlak ve güzel kümelerle dolu uzaya genişleyen bir gaz baloncuğunu besliyor. Bu cisimler çarpıcı bir sahne oluşturarak bölgeyi aydınlatıyor. Boğa takımyıldızındaki bu karanlık ve korkutucu manzara 450 ışık yılı uzaklıktadır. Bu bölge büyük ve koyu bulut LDN 1551'in kuzey-doğusunda yer almaktadır. Görüntü merkezinin solunda XZ Tauri'nin içinde bulunduğu pas renkli bir bulut yer almaktadır. Parlak nokta tek bir yıldıza ait gibi görünse de aslında birçok yıldızdan oluşmaktadır. Burada bir ikili yıldızın olduğu düşünülse de üçlü bir yıldızdan oluşan sistem olması daha olası görünmektedir. Hubble 1995 ve 2000 yılları arasında sistemden dışarı doğru genişleyen gazı gözledi. Bu kabarcık XZ Tauri'nin sol üstünde küçük, turuncu renkli kabarcık olarak görülebilir. Bu gaz on milyarlarca kilometre bir alanda iz bırakarak dışarı doğru hızlanarak ilerliyor. Kabarcık çarptığı maddenin tetiklenerek şok dalgaları üretmesine neden olmaktadır. XZ Tauri'nin sağında ise başka bir destansı sahne görülüyor. Hafif kırmızı peleriniyle mavi renkteki yoğun çizgiler HL Tauri'yi işaret etmektedir. Ayrıca daha az enerjik Herbig-Haro nesnesi 150 HH'de göz kırpmaktadır. Herbig-Haro nesneleri yeni doğmuş yıldızların uzaya attığı sıcak gazdan nispeten küçük oluşumlardır. Hubble görüntüsünün sağ altında HH 30 adlı başka bir Herbig-Haro nesnesi ve değişen yıldız V1213 Tauri görülmektedir. Yıldız karanlık bir şeritle iki bölünmüş düz toz içindeki parlak diskte gizlidir. V1213'den yayılan ışık ancak bu toz diskindeki aralıklardan sızabilmektedir. Hubble HH30'daki parlaklık ve jet değişimlerini 1995 ile 2000 yılları arasındaki Geniş alan Kamerası 2'nin gözlemleriyle göstermişti. V1213 Tauri'nin güçlü manyetik alanı iki dar geçit oluşturarak yıldızın manyetik kutuplarınca hızlanan jetleri oluşturur. Böylece huni şeklinde bir gaz yapısının görülmesine neden olur. Bu görüntünün bir versiyonu Hubble'ın Gizli Hazineleri projesinde Judy Schmidt'e üçüncülük getirmişti. HL Tauri ve çevresindeki gezegen oluşum diskinde yaşanan olağanüstü durum Avrupa Güney Gözlemevi tarafından ayrıntılı bir şekilde incelendi. Bu gözlemler gezegen oluşum disklerinde neler olup bittiğini ortaya koyan çok önemli bir çalışmayı ortaya çıkardı. Notlar Güçlü manyetik alanları ve güçlü rüzgarlarıyla genç ve dönme hızı yüksek olan XZ Tauri ile HL Tauri ders kitaplarında anlatılan T Tauris sınıfı örnekleridir. Bu yıldızlar çekirdeklerindeki hidrojen füzyonunu yakmak için gerekli sıcaklığa henüz ulaşmamışlardır. Güneş gibi bir yıldıza dönüşebilmeleri için yaklaşık 100 milyon yıla daha ihiyaçları vardır.


Bu tuhaf şekilli güzel manzara yeni yıldızların doğum evlerinden biri. Hubble teleskopu ile elde edilen görüntüde havai fişek izlenimi veren parlak pembe alanlar kozmik çarpışmaların tetiklediği yoğun yıldız oluşum yerleridir. Görüntüdeki NGC 4490 gökadası ile burada görülmeyen komşusu NGC 4485 arasındaki kütle çekimi bir gerginlik oluşturmaktadır. Evrendeki diğer temel kuvvetlere oranla kütle çekim kuvveti en zayıf olandır. Buna karşılık kütle çekimi büyük uzaklıklara kadar etki edebilir ve evrendeki en büyük cisimlerin hareketini sağlayan itici güçtür. NGC 4490'ın bu denli dağınık bir izlenim vermesinin nedeni de küçük gökada ile arasındaki çekim kuvvetidir. İki gökada sanki birbirlerine iple bağlı şekilde karşılıklı olarak dönmektedir. NGC 4490 ile küçük komşusu NGC 4485 arasındaki kütle çekimi milyonlarca yıldır birbirini etkilemelerini sağlıyor. Bunun sonucunda yıldızlar, gaz ve toz yapılar çarpıştı. Bu olay sonrasında gökadalar birbirini iterek uzaklaştı. Şimdi de kütle çekimi etkisi gökadaları parçalamaya başladı. Kütle çekimi kuvvetinin merhametsiz olması iki gökadanın milyarlarca yıl sonra tekrar çarpışmasına neden olacaktır. NGC 4490 ile NGC 4485 Özel Gökadalar Atlasında Arp 269 koduyla yer almaktadır. Av Köpekleri takımyıldızı doğrultusunda yer alan ikili Dünya'dan 24 milyon ışık yılı uzaktadır. Aralarındaki etkileşim şekil ve özelliklerinin değişmesine neden olmuştur. NGC 4490 bir zamanlar Samanyolu gibi sarmal yapıdaydı. NGC 4485'de hala sarmal yapının izleri görülse de bakış açımızdan alınan görüntülerin hiçbirinde bunlar görülmez. Kozmik çarpışma iki gökadadaki yüksek yoğunluklu gaz ve tozun dalgalanmasına neden oldu. Bunun ardından yıldız oluşumu için uygun ortam oluştu. Fotoğrafta görülen parlak pembe küremsi alanlar, genç sıcak yıldızlardan yayılan morötesi ışığın uyardığı iyonlaşmış hidrojen bulutlarıdır. Bu hareketlilik NGC 4490'ın bol yıldız oluşturan gökada sınıfında olmasını sağladı. Yıldız oluşumu iki gökadayı birbirine bağlayan 24.000 ışık yılı uzunluğundaki ince ipliksi yapıda da belirgindir. Buna karşılık hayat varsa ölüm de var demektir. Son birkaç on yıl içinde NGC 4490'da SN 1982F ve SN 2008ax gibi birkaç süpernova keşfedildi.


Balina takımyıldızındaki 200 ışık yılı uzaklıktaki 49 CETI adlı bir yıldız milyonlarca yıldır her altı saniyede bir kuyrukluyıldızlar tarafından bombardıman ediliyor. Gökbilimciler geçtiğimiz son otuz yıl içinde yüzlerce yıldızın çevresinde tozlu diskler keşfetti. Bunlardan sadece ikisinin (49 CETI bunlardan biri) yörüngesinde büyük miktarda gaz olduğu belirlendi. Yaklaşık bir milyon yıl yaşındaki bu genç yıldızların yörüngesindeki gaz ve toz diskleri birkaç milyon yıl içinde ve genellikle de ilk 10 milyon yılda dağılma eğilimindedir. Bununla birlikte 49 CETI yörüngesindeki büyük karbonmonoksit molekül bulutunun dağılmış olması gerekirdi. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden fizik ve astronomi profesörü Benjamin Zuckerman: 49 CETI'nin 40 milyon yıl yaşında olduğunu biliyoruz. Buna göre çevresindeki bu gazın dağılmış olması gerekirdi. Ancak bu yaşına karşılık yörüngesinde muazzam bir bulut var diyor. Georgia Üniversitesi'nden fizik ve astronomi alanında çalışan Doç.Inseok Song, 49 CETI çevresindeki toz ve gaz bulutunun Güneş Sistemi'ndeki Neptün ötesi bölge olarak adlandırılan Kuiper Bölgesi gibi bir bölgeden geldiğini söylüyor. Kuiper Kuşağı'ndaki Pluto dahil cisimlerin kütleleri toplamı Dünya'nın kütlesinin onda biri kadardır. Ancak 4,5 milyar yıl önce Dünya'nın oluştuğu dönemde bölgedeki cisimlerin kütlesi Dünya kütlesinin 40 katı fazlasıydı. Zamanla bu cisimler çeşitli nedenlerle azaldı. 49 CETI'nin Kuiper Kuşağı ise 400 Dünya kütlesinde ya da 4000 Güneş Sistemi Kuiper Kuşağı kütlesindedir. Yaşları 30 milyon yıl olan yüzlerce trilyon kuyrukluyıldız 49 CETI çevresinde dolanıyor. 2 km büyüklüğündeki trilyonlarca kuyrukluyıldızın yıldızın çevresinde uçuştuğunu ve birbiriyle sürekli çarpıştıklarını düşünün diyor Zuckerman. Bunlar muhtemelen Güneş Sistemi'ndeki kuyrukluyıldızlardan daha fazla karbon monoksit gazı içeriyor. Çarpıştıklarında bu gaz serbest kalıyor. Bu yıldızın çevresindeki kuyrukluyıldızlar arasındaki çarpışmalar inanılmaz sayıdadır. Biz kuyrukluyıldızların her altı saniyede bir yıldızla çarpıştığını hesapladık. Bu hesaba ben de şaşırdım. Bu rakam ilk bir milyon yıl olsaydı şaşırtıcı olmazdı. Bu çarpışmaların 10 milyon yıl ya da daha fazla süredir devam ettiğini düşünüyoruz diyor. Zuckerman ve iki arkadaşı 1995 yılında Güney İspanya'daki Sierra Nevada dağlarındaki bir radyo teleskopunu kullanarak 49 CETI çevresindeki gazı keşfetmişti. Geçen 17 yıl süre içinde bu gazın kökeniyle ilgili bir açıklama yapılamamıştı.


Bir nötron yıldızına ait VLT gözlemleri vakum hakkındaki 80 yıllık tahmini doğrulayabilir ESO'nun Çok Büyük Telesopunu kullanarak olağanüstü yoğun ve güçlü manyetik alana sahip nötron yıldızından yayılan ışığı inceleyen gökbilimciler, ilk kez 1930'larda tahmin edilen ilginç kuantum etkisinin ilk gözlemsel belirtilerini bulmuş olabilir. Gözlenen ışığın kutuplanması nötron yıldızının etrafındaki boş uzayın vakum çift-kırılımı adlı bir kuantum etkisine maruz kaldığına işaret ediyor. INAF Milan ve Zielona Gora Üniversitesi'nden Roberto Mignani liderliğindeki bir ekip Yeryüzü'nden yaklaşık 400 ışık-yılı uzaklıkta yer alan nötron yıldızı RX J1856.5-3754'ü gözlemek için Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullandı . En yakın nötron yıldızları arasında yer almasına rağmen, aşırı derecede sönük olması nedeniyle gökbilimciler tarafından sadece görünür ışıkta VLT üzerindeki FORS2 aygıtı kullanılarak şu anki teleskop teknolojisinin sınırlarında gözlenebilmektedir. Nötron yıldızları yaşamlarının sonunda süpernovalar olarak patlayan büyük kütleli yıldızların Güneş'ten en az 10 kat daha büyük oldukça yoğun merkezi kalıntılarıdır. Aynı zamanda dış yüzeyine ve çevresine nüfuz eden Güneş'inkinden milyarlarca kez daha güçlü mayetik alanlara sahiptirler. Bu alanlar o kadar güçlü ki yıldızın etrafındaki boş uzayın özellklerini bile etkileyebilmektedir. Normal koşullarda vakum ortamının tamamen boş olduğu ve ışığın da bu ortamdan etkillenmeden hareket ettiği düşünülürdü. Ancak ışık fotonları ile elektronlar gibi yüklü parçacıklar arasındaki etkileşimi açıklayan kuantum teorisi, kuantum elektrodinamiğine göre, uzay sürekli olarak oluşan ve yok olan sanal parçacıklarla doludur. Çok güçlü manyetik alanlar uzayın yapısını değiştirebilir, bu da içinden geçen ışığı etkileyerek kutuplanmasına neden olur. Mignani şöyle diyor: QED'ye göre yüksek derecede manyetize olan vakum ortamı ışık iletimi esnasında bir prizma şeklinde davranıyor, bu etkiye vakum çift-kırınımı adı veriliyor. QED'nin öngörülerinden biri olan vakum çift-kırınımın şimdiye kadar doğrudan deneysel gösterimi yapılamamıştı. Werner Heisenberg ve Hans Heinrich Euler tarafından kaleme alınan bir makalede tahmin edildiğinden bu yana, 80 yıldır laboratuvar testlerinde herhangi bir başarı elde edilemedi. Bu etki nötron yıldızlarının çevresindekine benzer şekilde oldukça güçlü manyetik alanların varlığında tespit edilebilmektedir. Bu da tekrar göstermektedir ki, nötron yıldızları doğadaki temel yasaları araştırmak için çok değerli laboratuvarlar gibidir. diyor Roberta Turolla . VLT ile alınan verileri dikkatlice analiz eden Mignani ve ekibi doğrusal kutuplanma etkisini anlamlılık seviyesi % 16 civarında tespit ederek bunun RX J1856.5-3754 etrafındaki boş uzay alanında meydana gelen vakum çift-kırınımının hızlandırma etkisi nedeniyle olabileceğini düşünüyor. Vincenzo Testa şu yorumu yapıyor: Bu, kutuplanmanın ölçülebildiği en sönük nesne. Bu nedenle gözlemlerde bir yandan VLT gibi dünyanın en büyük ve en güçlü teleskoplarına ihtiyaç duyulurken, böyle sönük bir yıldızdan elde edilen sinyali değerlendirebilmek için verilerin analizinde oldukça hassas tekniklerin kullanılması gerekiyor. VLT ile ölçtüğümüz yüksek derecedeki doğrusal kutuplanmayı QED tarafından tahmin edilen vakum çift-kırınımı etkisini kullanmadıkça kendi modellerimizle açıklayamıyoruz. diye ekliyor Mignani. Bu VLT araştırması aşırı güçlü manyetik alanlarda ortaya çıkan QED etkilerinin tahminlerine yönelik ilk gözlemsel desteği sunmaktadır. diyor Silvia Zane . Mignani bu alanda gelişmiş teleskoplar kullanılarak ortaya çıkartılacak gelişmeler konusunda oldukça heyecanlı: ESO'nun Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu gibi yeni nesil teleskoplarla yapılacak kutuplanma ölçümleri QED ile öngörülen vakum çift-kırınımı etkilerini çok daha fazla nötron yıldızının etrafında test etmek için kritik bir rol oynayabilir. İlk kez görünür ışıkta gerçekleştirilen bu ölçüm, benzerlerinin X-ışın dalgaboylarında da yapılabilmesinin önünü açıyor. diye ekliyor Kinwah Wu . Notlar Bu nesne Muhteşem Yedili olarak bilinen bir grup nötron yıldızının parçasıdır. Ayrık nötron yıldızları olarak bilinen bu türün herhangi bir yıldızsal yoldaşı olmayıp, radyo dalgaları da yaymazlar , ve çevrelerinde kalıntı süpernova maddesi bulunmamaktadır. Uzayda ilerleyen ışığı kutuplaştıran başka süreçler de vardır. Araştırma ekibi diğer olasılıkları dikkatlice inceledi örneğin toz tanecikleri tarafından saçılmayla oluşturulan kutuplanma ancak bunların gözlenen kutuplanma sinyalini üretmesinin pek mümkün olmadığı sonucuna vardı. ESO-Türkiye


Atarcalar büyük yıldızların evriminin son aşamasındaki olası sonuçlardan biridir. Büyük kütleli yıldızlar yaşamlarını süpernova patlamasıyla sona erdirir ve ölü katmanlarını uzaya doğru savururlar. Geride oldukça sıkı ve yoğun bir cisim bırakır. Bu cisim bir beyaz cüce, nötron yıldızı ya da karadelik olabilir. Bir nötron yıldızı çok kuvvetli manyetik alana sahip olabilir ve kendi çevresinde son derece hızlı döner. Dünya'dan bakan bir gözlemci karşısında bir deniz fenerinin ışığı gibi davranan nötron yıldızını gözleyebilir. Sanki karşısında yanıp sönen bir yıldız varmış gibi. Bu nedenle adı atarca olarak da bilinir. Ortadoğu Teknik Üniversitesi ve Başkent Üniversitesi'nden bir grup bilim insanı SXP 1062 adlı bir atarcanın dönüş hızında ani değişiklikler olduğunu keşfetti. Bozukluk olarak nitelendirilen bu tür değişimler genellikle izole durumdaki atarcalarda görülüyor. Ancak şimdiye kadar SXP 1062 gibi ikili atarcalarda bu duruma rastlanmamıştı. SXP 1062 sistemi Samanyolu'nun 200.000 ışık yılı uzaklıktaki uydusu Küçük Macellan Bulutunda yer almaktadır. Araştırmanın baş yazarı Prof. Dr. Altan Baykal'ın gözetiminde çalışan doktora öğrencisi M. Miraç Serim: Bu atarca ikili çiftin bir parçası olarak ortak kütle merkezi çevresinde dolanmaktadır. Aynı zamanda kendisini oluşturan süpernova patlamasının kalıntılarıyla da örülmüş durumdadır diyor. Atarcanın, çevresindeki atık maddeyi çekerek beslendiği düşünülüyor. Ekibe göre bozukluğun nedeni eş yıldızla arasındaki kütle çekimi ve nötron yıldızların çevrelerine uyguladığı büyük çekim kuvveti nedeniyle kalıntıyı çevresinde toplaması. Bu kuvvetler sürdürülemez olduğunda iç yapının hızla değişimi kabuğa bir ivme kazandırıyor ve atarcanın dönüşü aniden değişiyor ve bozukluk bu durumda ortaya çıkıyor. Araştırma yazarlarından Dr. Şeyda Şahiner: Bozukluk sırasında gözlenen kısmi frekans atlaması bu tip atarcalar için en yüksek değerde ve benzersiz. İkili nötron yıldızlarının izole edilmiş iç kısımları oldukça farklı yerler olabilir diyor. Makale adresi: M. M. Serim, Ş. Şahiner, D. Çerri-Serim, S. Ç. İnam, A. Baykal. Discovery of a glitch in the accretion-powered pulsar SXP 1062. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2017; 471 (4): 4982 DOI: 10.1093/mnras/stx1771


Merak uyandırıcı karanlık bulutsu daha önce hiç böyle görülmemişti. Tam da Rene Magritte'nin ünlü resminin üzerine yazdığı Bu bir pipo değil cümlesi gibi, bu da bir pipo değil. Öte yandan burada görülen, Pipo Bulutsusu olarak adlandırılan yıldızlararası tozdan oluşan uçsuz bucaksız bir karanlık bulutun resmi. Barnard 59'un bu yeni ve ayrıntılı imgesi, ESO'nun La Silla Gözlemevi'nde bulunan 2.2 metrelik MPG/ESO teleskobundaki Geniş Alan Görüntüleyicisi tarafından çekildi. Ne tesadüftür ki bu imge, ressam Rene Magritte'nin 45. ölüm yıldönümünde yayınlanıyor. Pipo Bulutsusu, karanlık bulutsuların başlıca örneklerinden biridir. Gökbilimciler, önceleri uzaydaki bu bölgelerin yıldızsız olduklarını düşünüyorlardı. Sonradan, bu karanlık bulutsuların aslında arkalarındaki yıldızlardan gelen ışığı engelleyecek kadar kalın yıldızlararası toz bulutlarından meydana geldiklerini keşfettiler. Pipo Bulutsusu ise Samanyolu'nun merkezine yakın zengin yıldız bulutlarının bir arada bulunduğu Yılancı Takımyıldızı bölgesindedir. 2.2 metrelik MPG/ESO Teleskopu'ndaki Geniş Alan Görüntüleyicisi'nin bu imgesinde görülen Barnard 59, Pipo Bulutsusu'nun ağızlığını oluşturmaktadır . Bu garip ve karmaşık bulutsu Dünya'dan yaklaşık 600-700 ışık yılı mesafededir. Bulutsuya adı, bulutsunun uzun poz süreli fotoğraflama kullanarak ilk sistematik gözlemlerini yapan ve tozlu doğasını ilk fark edenlerden biri olan Amerikalı gökbilimci Edward Emerson Barnard'dan dolayı verilmiştir. Barnard, tüm gökyüzünde toplam 370 karanlık bulutsuyu kataloglamıştı. Kendi kendini yetiştirmiş bu gökbilimci, ilk evini bile bir çok kuyrukluyıldızı keşfetmesinden ötürü verilmiş ödülle satın almıştı. 19. Yüzyıl sonları ve 20. Yüzyıl başlarında gökbilimin pek çok dalına katkıları bulunan Barnard, olağanüstü keskin bir görüşe sahip sıradışı bir gözlemciydi. İlk bakışta, büyük ihtimalle dikkatiniz, bacaklarını bir yıldız ağına doğru uzatmış kocaman bir örümceğe benzeyen karanlık kıvrımlı bulutların bulunduğu imgenin merkezine çekilecektir. Bununla birlikte, biraz daha bakınca, pek çok ince ayrıntıyı fark etmeye başlarsınız. Karanlık bölgenin ortalarındakı puslu, dumanlı şekiller, oluşmakta olan yeni yıldızlarca aydınlatılmaktadır. Yıldız oluşumu, karanlık bulutsular gibi yoğun moleküler bulutların bulunduğu bölgelerde sıktır. Toz ve gaz, kütleçekiminin etkisiyle bir araya gelir ve yıldız oluşana kadar giderek daha fazla madde toplanır. Öte yandan, diğer benzer bölgelere kıyasla, Barnard 59 bölgesinde -yoğun miktardaki toza rağmen- yıldız oluşumu nispeten daha azdır. Dikkatle bakarsanız resim boyunca saçılmış bir düzineden daha fazla mavi, yeşil ve kırmızı ufak çizikleri ayırt edebilirsiniz. Bunlar, Güneş etrafında dönen birkaç kilometre boyutlarındaki kaya ve metal yığınları olan asteroitlerdir. Bunların çoğunluğu, Mars ve Jüpiter yörüngeleri arasındaki asteroit kuşağında yer alır. Barnard 59 ise Dünya'ya bu küçük cisimlerden yaklaşık on milyon kat daha uzaktadır . En sonunda, gökyüzündeki nesnelerin bu zengin görüntüsünü içselleştirirken, bir de Dünya'dan bu bölgeye baktığınızda, Barnard 59 uzaklığında boyutları 6 ışık-yılı civarlarında da olsa, tüm bu imgenin kolunuzu gökyüzüne uzattığınızda başparmağınızın ardına gizlenecek kadar ufak bir yer kapladığını düşünün. Notlar Tüm Pipo Bulutsusu, Barnard 59'a ek olarak Barnard 65, 66, 67 ve 78'den meydana gelmektedir. Açık havada çıplak gözle kolaylıkla görülebilir ve en iyi gökyüzünde daha yüksekte göründüğü güney enlemlerde ayırt edilebilir. Asteroidler pozlama süresince hareket ederler ve böylece imgedeki kısa çiziklere sebep olurlar. Bu resimdeki imgenin ayrı zamanlarda ve ayrı renklerdeki imgelerden oluşturulmasından ötürü, değişik renklerdeki çizikler de birbirlerine göre kayıktırlar. ESO-Türkçe


Gökbilimciler başka bir gökada içinde yıldız-karadelik çifti keşfini gerçekleştirdiler. Keşif ESO'nun Çok Büyük Teleskobu ile yapıldı. Sistem şimdiye kadar keşfedilen en büyük ikinci yıldız-karadelik çifti olarak kayıtlara geçti. Yeni bulunan karadelik 6 milyon ışık yılı uzaklıktaki sarmal gökada NGC 300'de bulunuyor. Şimdiye kadar bulunan en uzak karadelik-yıldız çifti olduğu ve ilk kez komşu gökadaların dışında başka bir gökada da bulunduğuna dikkat çekiliyor. Karadeliği besleyen Wolf-Rayet yıldızı 20 Güneş kütlelidir. Bu tür yıldızlar hayatlarının sonlarına doğru dış katmanlarını süpernova patlaması ile atarak merkezlerinde karadelik oluşturur. NGC 300'deki bu nesne, 2007 yılında NASA'nın X-ışınlarıyla çalışan Swift uydusuyla ve Avrupa Uzay Ajansı'nın XMM-Newton X-ışını Teleskobuyla da incelenmişti. Şimdiki keşif bu nesnenin bir yıldız-karadelik çifti olduğuna yönelik. Keşif VLT'ye takılan FORS2 aracı yardımıyla gerçekleştirildi. Ölçümlere göre karadelik ve WR birbirinin çevresinde 32 saatlik bir dönemle dolanıyor. Gökbilimciler bu turları sırasında karadeliğin yıldızdan madde aşırdığını da ortaya çıkardı. Sistemin birbirine nasıl bu kadar sıkıca bağlı olduğu ise sırrını koruyor. Bu tür sistemler daha önce de görülmüştü. Bu tür sistemleri inceleyerek karadeliklerin kütlesi ve gökadanın yapısı arasındaki ilişki hakkında bilgi edinilebiliyor. Şimdiye kadar yapılan incelemelerle, çok büyük karadeliklerin bulunduğu gökadalarda, daha az ağır element olduğu görüldü. Samanyolu gibi ağır elementleri fazla olan gökadalarda ise nispeten daha küçük karadelikler bulunuyor. Gökbilimciler ağır elementi fazla olan bir yıldızın gelişiminin etkilendiğini ve bunun sonucunda patladığında küçük bir karadeliğe dönüşeceğini düşünmekteler. WR yıldızı 1 milyon yıldan daha az bir süre sonra süpernova olarak patlayıp karadeliğe dönecektir. Bu durumda iki karadeliğin birleşmesi ve bunun sonucunda dışarıya bol enerji yayması söz konusu olabilecek. Söz konusu birleşme için daha birkaç milyar yıl var! Masaüstü görüntü için: 1024 x 768 (289.2 kB), 1280 x 1024 (415.7 kB) ve 1600 x 1200 (524.9 kB) Kaynak: ESO


2010 yılının Aralık ayında Güneyhaçı takımyıldızında bulunan birbiriyle uyumsuz çift yıldız Güneş-Venüs uzaklığı kadar birbirine yaklaştı. Sistemin uyumsuz çift olarak adlandırılmasının nedeni ise birinin çok hızlı dönen atarca ve diğerinin sıcak ve büyük kütleli bir yıldız olması. Bu tip çift yıldızlara uzayda pek rastlanmıyor. Çiftin yakınlaşma dönemi ise 3.4 yıl olarak ölçülmüş. Yakınlaşma sırasında yayımlanan gama ışını miktarında belirgin bir artış meydana geliyor. Yıldızların bu yakınlaşmaları uzun zamanlı dönemlerde gerçekleştiğinden, bu yakınlaşmayı bekleyen astrofizikçilerin dikkatini çeker. Çalışma ekibi NASA'nın Germi Gama Işını Teleskopu'nun 2010 yılındaki karşılaşma raporlarını kullandı. Araştırma ekibi lideri George Mason Üniversitesi'nden Doç. Aous Abdo: Olayı bekliyor olmamıza karşılık sonuçları yine de bizi şaşırtmayı başardı diyor. Gökbilimde sıcak mavi-beyaz yıldızların eşlerinin olması ender bir durumdur. Sözkonusu yıldızın eşi ise patlamış bir yıldız olan beyaz cüce, bir şehir büyüklüğünde nötron yıldızı ya da en sıra dışı nesne olan karadelik olabilir. Bu tuhaf çift 800 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. 10. kadirden parlayan Be-tip yıldız LS 2883 olarak adlandırılmış ve eşi de PSR B1259-63 olarak kodlanan bir nötron yıldızıdır. Pulsar, güçlü bir manyetik alanı nedeniyle çok hızlı dönen nötron yıldızıdır. Bu yıldızların yaydığı ışığın parlaklığı deniz fenerleri gibi değiştiğinden gökbilimciler tarafından kolayca fark edilir. PSR B1259-63 ilk kez 1989'da Avustralya'daki Parkes Radyo Teleskopu tarafından keşfedildi. Saniyede 21 kez dönen nötron yıldızı yaklaşık iki güneş ağırlığında ve ABD'nin başkenti Washington şehri büyüklüğündedir. Pulsar, 24 güneş kütleli ve 9 güneş büyüklüğe sahip LS 2883 yıldızının çevresinde dış merkezli ve dik eğimli bir yörüngede dolanıyor. Sıcak mavi yıldızın ekvatoral bölgesinden dışarı akan gaz diskini süpürür. Pulsar, bağlı olduğu yıldıza 63 milyon km kadar yaklaştı ki bu uzaklık yıldızın ortasındaki gaz diskinin eteğidir. Pulsar bu sırada buradaki diski süpürür. Pulsar bölgeye girerken ve çıkarken gaz diskini dalgalandırır. Avustralya Teleskop Milli Tesisi'nden Simon Johnston Epping: Bu diskin içine dalan nötron yıldızından yayılan parçacıklar gaz ile etkileşime girerek hızlanabilir ve farklı enerjilerde ışımaların oluşmasına neden olabilir diyor ve ekliyor: Gökbilimciler için sinir edici şey ise atarcanın dış merkezli bir yörünge izleyerek sergilediği bu olayı 3.4 yılda bir kez görüyor olmaları. En yakın konuma gelme beklentisinin olacağı 15 Aralık 2010'a yaklaşıldığında dünya çapındaki radyo gökbilimciler tespit edilebilecek yüksek enerjili gama ışınlarıyla ilgili geniş bir enerji aralığı oluşturmak için aralarında özel bir kampanya başlattılar. NASA'nın Fermi ve Swift uzay gözlemevleri dışında; Avrupa uzay teleskopları XMM-Newton ve INTEGRAL, Japonya-ABD yapımı Suzaku uydusu, Avustralya Çoklu Teleskop Dizisi, Şili ve Güney Afrika'daki optik ve kızılötesi teleskoplarve Yüksek Enerji Stereoskopik Sistemi ve Namibya yakınlarındaki trilyonlarca elektron voltluk enerjili gama ışınlarını algılayabilen yer gözlemi. (Görünür ışık 2-3 elektron volt kadardır) NASA tarafından finanse edilen uluslar arası araştırma kampanyasının lider Abdo: Birkaç yılda bir sistemi gözleme şansımız olmadığından kapsama alanını genişlettik. Bu çifti gözlemek bizin diğer çiftler hakkında fikir yürütmemize yardımcı olabilir diyor. Şimdiye kadar böylesi bir çiftten güçlü ve yüksek enerjili gama ışını ölçülmemişti. İlk geçiş sırasında aslında zayıf bir enerji algıladık. Ancak 2011'in Ocak ayının ortalarında gerşekleşen ikinci geçişte daha önce gördüklerimizden kat kat yüksek enerji çıkışları olduğunu gördük diyor Abdo. Parlaklık 20-21 Ocak ve 2 Şubat'ta zirve yaptı. Bir buçuk ay süren geçiş süresine göre bu günlerdeki parlaklık 15 kat daha fazlaydı. Gökbilimciler sonuçları yorumlamaya devam ederken aynı zamanda bir sonraki yakınlaşmanın olacağı 2014 yılının Mayıs ayını sabırsızlıkla bekliyor.


Bu görüntü dünyadan 800 ışık yılı uzaklıktaki ortak yaşam süren CH Cyg'yi gösteriyor. Bileşik görüntü, görünür ışık tayfı Dijital Gökyüzü İncelemesi ile, kırmızı renk Chandra X-ışını, yeşil renk Hubble Uzay Teleskopu ve mavi renk Çok Büyük Dizi ile alınan görüntülerin birleştirilmesiyle oluşturuldu. CH Cyg ikili yıldız sistemi bir kırmızı dev ve onun rüzgarı ile beslenen bir beyaz cüceden oluşmaktadır. Kırmızı devin rüzgarıyla taşınan madde beyaz cücenin üzerine çökmeden önce yıldızın çevresinde bir disk oluşturur. CH Cyg, dünyaya yakın olarak bilinen ve ortak yaşam süren birkaç yüz sistemden biridir. Ortak yaşam süren sistemler, birbirlerini destekleyerek gelişmelerini ve yaşamlarını sürdüren büyüleyici sistemlerdir. Bunlar büyük bir olasılıkla tip Ia süpernovası şeklinde patlayarak gezegensel bulutsuları oluşturan nesnelerdir. Chandra, HST ve VLA'nın aldığı görüntülerde güçlü bir jet fışkırması da görünüyor. Beyaz cücenin çevresindeki madde diskine yönelen fışkırma saatte 5 milyon km gibi bir hızla hareket ediyor. Jet fışkırması Chandra'nın X-ışını algılama yeteneği ile yüksek çözünürlükte görüntülendi. Jet görünümündeki yeşil renkle ortaya çıkan eğrilik, fışkırmanın madde diskine doğru yöneldiğini gösteriyor. X-ışınları, görünür ışık ve radyo verileriyle görüntülenen jet çıkışlarının varlık nedeni kırmızı gaz devinin kabuğudur. İki yıldız, Dünya-Güneş uzaklığı olan 1 GB'nin 20 katı kadar uzaklıkta yer almasına karşılık jetler 750 GB (Güneş-Pluto uzaklığının 20 katı) kadar uzaklığa gidebilmektedir. CH Cyg'deki fışkırmalar, gökadaların merkezlerindeki süper kütleli karadeliklerin veya genç yıldızlarda görülen jetlerle benzerlik gösteriyor. Bu nedenle daha uzaktaki jet fışkırmalarının oluşumu ve yayılmasının anlaşılmasında CH Cyg örnek model olarak kullanılabilir. Ortak yaşam biçimi biyolojide farklı özellikteki canlıların birlikte yaşamaları olarak tanımlanmıştır. Arı-çiçek, kuş-gergedan birlikteliği gibi. Astrofizikte de birbirinden çok farklı kırmızı dev ile beyaz cücelerin birlikteliği bu modele uymaktadır. Bir beyaz cüce küçük boyutuna karşılık yüksek sıcaklığa sahip olurken kırmızı devler çok büyük ve parlak ancak daha düşük sıcaklıktadırlar. Kırmızı cüceden fışkıran madde beyaz cücenin çevresinde onu besleyen madde diski oluşturur. Disk bir gezegenimsi bulutsuyu andırır. Ancak beyaz cücenin kırmızı devden aldığı madde çok fazla olursa, tip Ia şeklindeki süpernova patlaması yaparak yok olmasına neden olabilir. Kaynak: NASA/Chandra


Yeni keşfedilen bir kuyrukluyıldızın Mars'ın çok yakınından geçeceği belirlendi. Gökbilimciler C/2013 A1 olarak adlandırdığı kuyrukluyıldızın yörüngesini belirledi. Buna göre gökcismi Ekim 2014'de Kızıl Gezegen'in oldukça yakınından geçecek. Avustralyalı amatör gökbilimci Ian Musgrave: Mars'ta olsaydık parlaklığı -4 kadir olan bir cismin geçişini görürdük diyor. Kuyrukluyıldız Avustralya Siding Spring Gözlemevi'nden kuyrukluyıldız avcısı Robert McNaught tarafından 2013 yılı başlarında keşfedildi. Yapılan ek gözlemlerle kuyrukluyıldızın 19 Ekim 2014'de Mars yörüngesine gireceği belirlendi. Ancak yeni gözlemler sonucunda kuyrukluyıldızın Mars'tan 109.200 km ya da 0,00073 GB uzaktan geçeceği hesaplandı. Mars yörünge araçlarından herhangi birisi kuyrukluyıldız geçişini yaparken yüksek çözünürlüklü kameralarıyla bunu görüntüleyebilecek. 50 km çapındaki gökcismi bu sırada saatte 201.000 km (saniyede 56 km) gibi yüksek bir hıza ulaşacak. Bilindiği üzere 1994 yılında Jüpiter'e Shoemaker-Levy 9 (15 km çapında) adlı bir kuyrukluyıldız çarpmış ve çarpışma anı gelişmiş teleskoplarla görüntülenmişti. Gökbilimcilerin takibe aldığı kuyrukluyıldızla ilgili son verilere NASA'nın ilgili sayfasından ulaşılabilir: C/2013 A1


Bilim insanları uzaklarda yer alan bir gökadanın merkezindeki karadeliğin sarsılarak dönme yönünü değiştirdiğini buldular. Bir yandan çevresindeki gazı kendine çeken dev karadelik diğer yandan jet fışkırmaları yayınlıyor. Karadeliğin dönme yönü değiştiren etkinin ise başka bir gökadayla olan çarpışma olduğu düşünülüyor. Görüntüde merkezindeki dev karadeliğin iki yanında dolanan madde ortaya çıkarılmış. Görüntüdeki altın rengi Chandra'nın X-ışınları Teleskopu ile ve mavi renk Çok Büyük Dizi ile çekilen görüntüleri gösteriyor. Merkezinde oldukça aktif dev karadeliği olan gökada ise 4C +00.58 olarak kodlanmış. Karadeliğin çevresini saran gaz karadeliğe doğru elektromanyetik kuvvetlerle çekilirken aynı zamanda güçlü radyo jetleri yayınlıyor. Gökadadan yayınlanan radyo jetleri, soldan sağa doğru ve üstten alta doğru sönük olarak çizilen doğruların merkezi parlak çifti gösteriyor. Aşağıdaki görüntü bu sınırları çizilen doğruları gösteriyor. 4C +00.58'den alınan X-ışınları görüntüsünde sıcak gazın karadeliğin çevresinde dört farklı boşlukları olduğunu gösterdi. Bu boşluklar üst sağda #1, alt solda #2, üst solda #3 e alt sağda #4 olarak kodlanmıştır. Böylece boşluklar daha belirgin hale getirilmiştir. Bu çalışmaya göre karadeliğin dönme yönü üst sağdan ve alt sola doğrudur. Gökadanın küçük bir çarpışmaya uğradığı düşünülüyor. Bu çarpışmaya ilişkin kanıt ise görünür ışıkla alınan görüntüde gökadanın bir yıldızın dışarı attığı kabuğu şeklindeki görüntüsünden gelmektedir. Bu çarpışma sonrasında karadelik #1 ve #2 boşluklarına doğru sıcak gazı ittiği düşünülüyor. Karadeliğin üzerine gelen gazın dönme yönü ile karadeliğin dönme yönü aynı değildi. Bu nedenle karadelik hızla yön değiştirdi ve jet fışkırmaları bu nedenle üst soldan alt sağa doğru, #3 ve #4 yönünde gerçekleşti. Çarpışan gökadaların merkezlerindeki iki karadeliğin birleşmiş ve üzerine düşen gaz dönme yönünü etkilemiştir. Böylece karadeliğin dönme ekseni soldan sağa doğru kaymıştır. 4C +00.58 gökadası 780 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Kaynak: Chandra


Gökbilim hareketli bir bilimdir. Ötegezegen keşifleri de gökbilimin en hareketli alanıdır. Neredeyse her gün yeni bir gezegen keşfediliyor. Bu keşifler artık sıradan hale geldi. O kadar ki yeni gezegenlerin bizleri şaşırtacak özelliği varsa haber değeri kazanıyor. Yoksa Astronomi Diyarı'nda bile yer bulamıyor. Çünkü sıradan, bilindik özellikli gezegenden çok var... Gökbilimciler şimdi de üç yıldızlı bir gezegen keşfetti. Aslında bu tanımlama çok da doğru değil. Keşfedilen gezegen bir yıldızın çevresinde dolanıyor, üçünün birden değil. Ama üçlü bir yıldız sisteminde yer aldığı için gökyüzünde üç yıldız birden görünüyor olmalı. Bu da onu sıra dışı gezegenler sınıfına almaktadır. 685 ışık yılı uzaklıktaki KELT-4Ab adlı gezegen bir gaz devi olup yıldızına çok yakın dolandığından sıcak Jüpiter sınıfındadır. Gezegen kısa adı KELT olan teleskopla keşfedildi. Sistemde daha fazla gezegen olabileceği düşünülüyor. KELT-4Ab, yaklaşık 1,5 Jüpiter büyüklüğünde olup yıldızı çevresindeki bir turunu üç günde tamamlamaktadır. Diğer iki yıldız birbiri çevresindeki turlarını 30 yılda tamamlarken, KELT-4A yıldızı ile birlikte oluşturdukları ortak kütle merkezi çevresindeki turlarını 4000 yılda tamamlarlar. Keşif ekibinden Justin R. Crepp: Biz gezegenlerin yıldızları çevresindeki yörüngesini öğrenmek isteriz. Çünkü bu bilgi gezegen oluşumu ile evriminin anlaşılmasını sağlayacaktır diyor. Crepp, 1990'lara kadar Jüpiter gibi gaz devlerinin Güneş Sistemi'nde olduğu gibi yıldızlarından uzakta olduğunu düşündüklerini belirtiyor. İlk sıcak Jüpiter'in keşfedildiği 1995'den itibaren bu varsayım çöpe atıldı. Şimdi sıcak Jüpiterlerin nasıl oluştuğu ya da yıldızlarına nasıl bu kadar yaklaştığı sorusuna yanıt aranıyor. O zamandan bu yana Creep ve arkadaşları sıcak Jüpiterlerin peşine düşerek sorunun yanıtını arıyor. Belki de birkaç yıldızlı gezegenlerin analizi yörünge karmaşasının çözümüne yardımcı olabilir. Böylesi gezegenlerin yıldızından uzakta oluştuğunu, ancak bir şekilde içe doğru göç ettiğini düşünüyoruz. Henüz onları neyin etkilediğini bilmiyoruz. Burada diğer iki yıldızın uyguladığı kuvvet gezegeni ana yıldızına yaklaştırmış olabilir diyor Creep. Creep ve ekibi şimdi de gezegenin diğer yıldızlardan kaynaklanan kuvvetle yörüngesinde gerçekleşmesi olası yalpalama hareketini ölçmeyi amaçlıyor. Bunun için Dünya benzeri ve yıldızların yaşam alanı içinde yer alan gezegen avcılığı yapacak olan TESS'e büyük görev düşecek. NASA,TESS uydusunu 2017'de fırlatmayı planlıyor. Meraklısına: Keşfin makalesi


Avrupalı gökbilimcilerden oluşan bir ekip ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopunu kullanarak başka bir gökadadan Samanyolu gökadamıza giriş yapan bir yıldızın etrafında dolanan yeni bir ötegezegen keşfettiler. Jüpiter benzeri gezegenin durumu oldukça ilginç, etrafında dolandığı yıldız yaşamının son anlarını yaşıyor, genişleyen yıldızın içinde neredeyse kaybolan gezegen, kendi gezegen sistemimizin gelecekteki kaderi hakkında da ipuçları içeriyor. Gökbilimciler geçtiğimiz 15 yıl içerisinde kozmik komşularımız olan yakın yıldızların etrafında dolanan 500'e yakın gezegen tespit ettiler, fakat bunlar içinden hiçbirisi Samanyolu dışından değildi . Bununla birlikte, şimdi, yıldız kendisini gökadamız içinde bulsa da, kökeni gökada dışı olan bu yıldızın etrafında, minimum kütlesi Jüpiter'in 1.25 katı olan bir gezegen keşfedildi. Helmi akışı denilen yaklaşık 6 ila 9 milyar yıl önce gökada kökenli yamyamlık sırasında gökadamız Samanyolu tarafından yutulan cüce bir gökadaya ait yıldızlar grubu -nun bir parçasıdır. Sonuçlar bugün Science Express'te yayınlandı. Araştırma için seçilen yıldızlardan sorumlu olan Rainer Klement şunları aktarıyor: Keşif heyecan verici. Gökbilimciler ilk kez gökada dışından kaynaklanan bir yıldız akışı içerisinde bir gezegen sistemi tespit ettiler. Aradaki muazzam uzaklık nedeniyle, diğer gökadalarda tespit edilen bir gezegen bulunmuyor. Fakat bu kozmik birleşme, gökada dışı bir gezegen bulmamızı sağlamıştır. HIP 13044 olarak bilinen yıldız, yeryüzünden yaklaşık 2000 ışık-yılı uzaklıkta, güney takımyıldızlarından Ocak doğrultusunda bulunmaktadır. Gökbilimciler HIP 13044 b olarak adlandırılan gezegeni, gezegenin kütleçekim etkisinin sebep olduğu, yıldızın küçük yalpalama hareketi sayesinde keşfettiler. Bu hassas ölçümler için, araştırma ekibi, ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopu üzerindeki yüksek çözünürlüğe sahip FEROS tayfölçerini kullandı. Ev sahibi yıldızın merkezindeki hidrojen yakıtını tükettikten sonra şiddetli bir şekilde genişleme evresini sağ salim atlatan HIP 13044 b gezegeni, yıldız evriminde kırmızı dev dönemi olarak bilinen bu aşamayı geçiren, nadir gezegenlerden biridir. Tekrar büzülen yıldız, şimdi merkezindeki helyum yakıtını kullanmaktadır. Şimdiye dek, yatay kol yıldızları denilen bu yıldızlar gezegen avcıları için büyük ölçüde keşfedilmemiş bölge olarak kalmaktaydı. Yine MPIA'den araştırmayı yürüten Johny Setiawan şunları aktarıyor: Bu keşif düzenli olarak yaşamlarının son anlarını yaşamakta olan yıldızların etrafında dolanan gezegenleri aradığımız çalışmanın bir parçası. Aslında bu çalışma kendi gezegen sistemimizin geleceğini de göz önüne aldığımızda oldukça ilgi çekici, çünkü Güneş'in de yaklaşık beş milyar yıl içinde bir kırmızı dev olması bekleniyor. HIP 13044 b yıldızının çok yakınında dolanıyor. Elips yörüngenin yıldıza olan en yakın noktasında, gezegenin yıldızın yüzeyinden olan uzaklığı, yıldızın çapından daha az (Güneş-Yer uzaklığının 0.055 katı). Yörüngedeki bir turunu sadece 16.2 günde tamamlıyor. Setiawan ve grubun diğer üyelerine gezegenin ilk yörüngesi daha büyüktü fakat zamanla, yıldız kırmızı dev aşamasındayken, gezegen içeriye doğru göç etti. Daha yakın başka bir gezegen bu kadar şanslı olamayabilirdi. Yıldız yatay kol yıldızlarına göre daha hızlı dönüyor. Yıldızın kendi etrafındaki dönme hareketinin bu kadar hızlı olması, HIP 13044'ün daha içeride bulunan gezegenleri yutması ile açıklanabilir. diyor Setiawan. HIP 13044 b şimdiye kadar iç gezegenlerin başına gelenlerden kurtulmuş olsa da, yıldız, yaşamının bir sonraki evresinde tekrar genişlemeye başlayacak. Sonunda HIP 13044 b gezegeni de kaçınılmaz olarak yıldızı tarafından yutulacaktır. Güneş yaşamının sonuna geldiğinde, bu bizim Jüpiter gibi dış gezegenlerimizin de ölümünü haber vermektedir. Gezegenli diğer yıldızlara göre, hidrojen ve helyumdan daha ağır çok az element içeren yıldız, ayrıca dev gezegenlerin nasıl oluştuklarına dair ilginç soru lar da ortaya çıkarmaktadır. Geniş kabul gören gezegen oluşum teorisine göre bu kadar az miktarda ağır element içeren bir yıldız nasıl olur da bir gezegen oluşturur, bu bir bilmecedir. Bu tür yıldızların etrafındaki gezegenler büyük olasılıkla başka bir şekilde oluşmuş olmalılar. diyor Setiawan. Notlar Gezegenin daha uzaktaki bir yıldızın önünden geçerken, zayıf fakat tespit edilebilir bir parlama meydana getirdiği kütleçekimsel mikromerceklenme olayları ile gökada dışı gezegenlerin tespit edilmesine dair belirsiz iddialar olabilir. Bununla birlikte, bu yöntem tek-il bir olaya uzak bir ışık kaynağı ile gezegen sisteminin ve Yeryüzü'nün aynı doğrultuda olmasına bel bağlamaktadır ve bu tür bir gökada dışı gezegen tespiti henüz onaylanmamıştır. Dikine hız yöntemini kullanan gökbilimciler gezegenin sadece minimum kütlesini tahmin edebilirler. Çünkü kütle, yörünge düzleminin görüş doğrultusuyla olan bilinmeyen eğimine de bağlıdır. Fakat istatistiksel bakış açısıyla, bu minimum kütle tahminin çoğunlukla gezegenin gerçek kütlesine yakın olduğu söylenebilir. FEROS, Fiber-beslemeli Geniş Oranlı Optik Tayfölçer anlamına gelmektedir. La Silla gözlemevindeki 2.2 metrelik teleskop 1984 yılından bu yana kullanılmaktadır ve Max Panck Derneği tarafından süresiz olarak ESO'ya ödünç verilmiştir. Teleskopun yönetimi ve işletilmesi ESO'nun sorumluluğunda olsa da, teleskop zamanı MPG ve ESO gözlem programları tarafından paylaşılmaktadır. Kaynak: ESO-Türkçe


40 ışık yılı uzaktaki bir kırmızı cüce çevresinde dolanan gezegen Güneş sistemi dışında hayatı barındıracak en iyi yer olabilir. ESO'nun HARPS aletini kullanan gökbilimciler sönük yıldız LHS 1140'ın yaşam alanı içinde bir süper Dünya keşfetti. Gezegen Dünya'dan biraz geniş ve oldukça büyük kütleli olması atmosferi olduğu şeklinde yorumlanıyor. Bu da, yıldızının önünden geçerken atmosferi incelenecek ilk hedef gezegenlerden olması demektir. Yeni bulunan LHS 1140b adlı gezegen Balina takımyıldızında yer alan kırmızı cüce LHS 1140'ın yaşam alanı içinde yer alıyor . Kırmızı cüceler Güneş'e göre daha küçük ve soğukturlar. Yeni gezegen Dünya'ya göre yıldızına on kat daha yakın olmasına karşılık daha az güneş ışığı almaktadır. Yörüngesi nedeniyle her 25 günde bir yıldızının ışığını bir miktar engelleyerek Dünya'dan gözlenmesine olanak sağlar. Harvard-Smithsonian Astrofizik merkezinden Jason Dittmann: Bu son on yılda gördüğüm en heyecan verici keşif oldu. Bilim dünyasındaki en önemli ve en büyük görevlerden biri olan Dünya dışında yaşam arayışı üzerine önemli bir hedef bulduğumuzu düşünüyoruz diyor. İsviçre'deki Cenevre Üniversitesinden Nicola Astudillo-Defru: Kırmızı cücenin özellikleri de bu durum için oldukça elverişli. Düşük kütleli yıldızlara göre daha yavaş dönüyor ve daha az ışınım yayıyor diyerek ekliyor . Yaşam için aranılan özelliklerin başında gezegenin yüzeyinde su olması ve atmosferinin de bu suyu tutabilecek yetenekte olması geliyor. Kırmızı cüceler gençlik dönemlerinde çevrelerindeki gezegenlerin atmosferleri için tehlikeli ışıma yayarlar. Bu durum ise gezegenin de büyüklüğü göz önüne alınırsa milyonlarca yıldır magma okyanusuyla kaplı olduğu anlamına gelir. Lav okyanusu gezegendeki suyu yıldızın ışımasından koruyarak atmosferde tutabilir. Gezegen önce geçiş yöntemiyle keşfedildi. Daha sonra ESO'nun HARPS aleti ile dikine hız yöntemi kullanılarak süper Dünya'nın varlığı onaylandı. Böylece gezegenin yörünge dönemi, kütlesi ve yoğunluğu elde edildi . Gökbilimcilere göre gezegen en az beş milyar yıl yaşında. Dünya'nın 1,4 çapına sahip olan gezegen dolayısıyla 18.000 km çapında. Buna karşılık yedi Dünya kütlesinde olması yoğunluğunun oldukça yüksek olması demek. Bu da yoğun bir demir çekirdeği ve karasal bir yüzeyi olduğunu işaret ediyor. Süper Dünya'nın bu özellikleri onu incelenecek en iyi adaylar arasına koymaktadır. Ekip üyelerinden Fransa'dan Xavier Delfosse ve Xavier Bonfils şu sonucu ulaşıyor: LHS 1140 sisteminin özellikleri gerek Proxima b gerekse TRAPPIST-1'den daha iyi konumda olduğunu gösteriyor. Ötegezegen keşifleri için muhteşem bir yıl geçiriyoruz. NASA/ESA Hubble teleskopu ile yapılacak gözlemler LHS 1140b'ye ne kadar yüksek enerjili ışıma geldiğini gösterebilir. ESO'nun Oldukça Büyük teleskopu gibi yeni teleskopları ile gelecekte atmosfer çalışmaları daha ayrıntılı yapılabilecek. Notlar Bir yıldızın yaşam alanı bir gezegenin yüzeyinde sıvı suyun olması için uygun sıcaklığa sahip yörünge aralığı demektir. Gezegen yaşam alanı içinde olsa da, muhtemelen bu bölgeye kırmızı cücenin oluşumundan yaklaşık kırk milyon yıl sonra girmiş olmalı. Bu dönemde yıldızdan yoğun ve aktif ışıma yayıldığından gezegenin suyunun buharlaşması ve Venüs gibi sera etkisiyle bunalan gezegen olmasına neden olabilirdi. Buradaki çaba farklı yöntemle gezegenin onaylanması demektir. Böylece yanlış bir keşfin açıklanmasına fırsat tanınmamış oldu. Dünya'ya en yakın ötegezegen Proxima Centauri çevresindeki gezegendir. Ancak gezegenin konumu gözlenmesini zorlaştırmaktadır. TRAPPIST-1 sisteminin tersine LHS 1140 çevresinde başka bir gezegene rastlanmadı. Çoklu gezegen sistemlerinin kırmızı cücelerde yaygın olduğu düşünülmektedir. Bu da bu sistemdeki diğer olası gezegenlerin gözlenemeyecek kadar küçük olması anlamına gelebilir.