Hubble komşu gökada Büyük Magellan Bulutu'nda büyük bir gaz diskinin görüntüsünü yeniledi. Günümüzden dört yüzyıl önce bir süpernova patlaması sonucunda oluşmuş olan bu disk verileri, 2006 ve 2010 yılları arasında yapılan gözlemlerle oluşturuldu. Uzayın derinliklerinde sakin bir şekilde yüzdüğü izlenimi veren diskin aslında iç yapısında bir kargaşanın hakim olduğu belirlendi. Süpernova patlamasıyla genişleyen yıldız kalıntısının dış kısmı yıldızlararası uzaya ulaştı. 160 000 ışık yılı uzaklıktaki Büyük Magellan Bulutu'ndaki kalıntı diski SNR B0509-67.5 ya da kısaca SNR 0509 olarak biliniyor. Yıldızlararası uzaya ulaşan parçalar patlamaya ilişkin ilk gaz kalıntılarıdır. Gaz diski 23 ışık yılı çapında ve saatte 18 milyon km'lik bir hızla genişlemeye devam ediyor. Gökbilimciler patlamanın süpernovanın enerjik ve parlak özelliğe sahip bir örneği olduğunu belirtiyor. Tip Ia olarak bilinen süpernova türü ikili sistemdeki beyaz cücenin eş yıldızından madde çalması sonucunda patlaması olarak tanımlanır. Hubble'ın Gelişmiş Kamerasıyla 28 Ekim 2006 tarihinde görüntüler genişleyen kabuktaki parlayan hidrojeni ortaya çıkardı. Bunun ardından 4 Kasım 2010'da Hubble Geniş Alan Kamerası 3 ile alınan yeni görüntüyle yıldızı çevreleyen bölgenin görüntüsü elde edilerek iki görüntü birleştirildi. Kaynak: Hubble-ESA


Profesyonel bir fotoğrafçının çektiği fotoğrafları birleştirerek elde ettiği derin boyutlu bir görüntü gibi, gökbilimcilerde insanlığın şimdiye kadar gördüğü en güzel ve en derin görüntüyü elde etti. XDF yöntemiyle elde edilen derin alan fotoğrafı, Hubble Uzay Teleskopu'nun son 10 yılda çektiği fotoğrafların birleştirilmesiyle elde edildi. Görüntü gökyüzünde Dolunay büyüklüğüne göre çok küçük bir alanı kaplıyor. Alan Ocak takımyıldızı yönündedir. Uzun çalışma saatlerinin ardından ortaya çıkan bu çalışma hem yakın hem de uzaktaki binlerce gökadayı göstererek şimdiye kadar üretilmiş en derin uzay fotoğrafı elde edildi. Hubble'ın kızılötesi kamerası çok uzaktaki sönük gökadalara kadar ulaştı. Bu küçük alanda bile yaklaşık 5500 gökada bulunuyor. Bu sönük gökadaların parlaklığı insan gözünün algıladığı ışığın on milyarda biri kadar parlaktır. Görüntüde Samanyolu ve Andromeda'nın şekline benzeyen, yıldız oluşumlarını bitirmiş büyük ancak bulanık kırmızı renkte sarmal gökadalar görülüyor. Bu kırmızı gökadalar arasında çarpışma kalıntılarının izine de rastlanmıştır. Günümüz gökadaları bu fidan gibi küçük ve uzak gökadaların birleşmesiyle oluştu. Hubble bu alanı, son 10 yılda 2 milyon saniye süreyle ve toplamda 50 günlük süreyle izledi. Hubble'ın yeni nesil kamerası olan Geniş Alan Kamerası-3 ile de 2000'den fazla fotoğraf çekilerek XDF ile birleştirildi. Santa Cruz Kaliforniya Üniversitesi'nden Hubble Derin Alan 2009 Programı (HUDF09) yöneticisi Garth Illingworth: XDF şimdiye kadar gördüğümüz en uzak, küçük gökadaları da ortaya çıkaran derin uzay görüntüsünü elde etti. Bu da bizim çok daha fazla geçmiş zamanı çalışmamıza olanak sağlıyor diyor. 13,7 milyar yıl yaşındaki evrenin 13,2 milyar yaşındayken oluşan bu gökadalar XDF yöntemiyle ortaya çıkarıldı. Erken evrende Güneş'ten olağanüstü büyük ve parlak olan dev mavi yıldızların patlamasıyla gökadalar daha fazla yıldız üretmeye başladı. XDF bir anlamda bizi geçmişte bir yolculuğa çıkarıyor. 1990 yılında göreve başlayan Hubble, evrenin yarı yaşına kadar yani 7 milyar ışık yılı uzaklığa kadar olan nesneleri gözleyebiliyordu. Yer teleskoplarıyla böylesi bir uzaklığa ulaşmak ise mümkün değildi. Yakın gelecekte uzayda göreve Hubble'ın yerine başlayacak olan James Webb Teleskopu ile de evren sadece birkaç yüz milyon yaşındayken oluşmuş oldukça sönük gökadaları görebileceğiz. Evrenin genişlemesi nedeniyle bu gökadalardan gelen ışık çok daha fazla kırmızıya kayar ve görülmeleri zorlaşır. JWST'nin üstün kızılötesi görüş yeteneği bu zorluğun üstesinden gelebilecektir.


Uzaydaki doğal bir merceği kullanan Hubble şimdiye kadar keşfedilmiş en parlak gökadanın büyütülmüş halini gösterdi. Bu gözlemle evrenin şimdiki yaşının üçte biri yaşındayken oluşan gökadanın şiddetli yıldız oluşturan geçmişini inceleme fırsatı tanıyor. Ön alandaki gökada kümesi kütle çekimsel bir mercek gibi davrandığından daha uzaktaki nesneden gelen ışığı bükerek onu daha yakın ve daha büyük göstererek ortaya çıkarır. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Jane Rigby'ın başkanlığında oluşturulan ekip, kütle çekimsel merceklenme yöntemiyle elde edilebilecek en iyi örnek için Hubble RCS2 032727-132623 gökada kümesini seçtiler. Arka alandaki uzak gökada Hubble yardımıyla anlamlı bir şekilde görüntülendi. Yöntem gökadaların 10 milyar yıl boyunca nasıl değişime uğradığını anlamaya yardımcı oluyor. Yakındaki gökadalar yaşlanmış, uzak gökadalar ise yeni yıldız oluşum öykülerini anlatır. Çok uzaktaki gökadalar gökyüzünde sadece sönük değil aynı zamanda çok küçük görünürler. Gökbilimciler bu gökadalar içinde yıldız oluşumlarının nasıl gerçekleştiğini görmek istiyor. Böylesi gökadaları görmek Hubble'ın yeteneğinin bile ötesindedir. Bu nedenle mercek yöntemi önemlidir. 2006 yılında gökbilimciler Şili'deki Çok Büyük Teleskopu kullanarak o zamana kadar görülen en parlak gökadadan üç kat daha parlak uzak bir gökada gözlemişlerdi. Gökada 2011 yılında Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 yardımıyla daha ayrıntılı gözlenmiş oldu. Gökadanın sıra dışı görüntüsünün nedeni ise ön alandaki gökadanın neden olduğu mercek etkisidir. Böylesi doğal bir mercek yöntemiyle görülen uzaktaki gökadanın gerçekten neye benzediği yapay aynalarla elde edilen görüntülere oranla daha net anlaşılır. Hubble ile elde edilen görüntüde gökada sanki bir yılbaşı ağacına takılı ampullerde olduğu gibi parlıyor. Gökadanın görülen parlaklığı Samanyolu'ndaki herhangi bir yıldız oluşum bölgesinden daha fazladır.


45 milyon ışık yılı uzaklıktaki Messier 77 (M77) Balina takımyıldızında yer alan bir gökadadır. NGC 1068 olarak da bilinen gökada üzerinde en fazla çalışılanlardan biridir. Kollarındaki kırmızımsı yıldız oluşum bölgeleri, sarmal yapısı ve merkezinden yayılan enerjiden sorumlu koyu toz diskiyle öne çıkar. Bugün böylesi ünlü bir gökada olmasına karşılık geçmişte çeşitli yanlış tanımlara maruz kaldı. Örneğin gaz bulutları ile gökadalar arasındaki ayrımın net bilinmediği 1780 yılında Pierre Mechain tarafından keşfedildiğinde bir bulutsu olarak nitelendirildi. Daha sonra Messier kataloğuna yıldız kümesi olarak kodlandı. M77, merkeze bağlı sarmal kolları, merkezinde şişkin ve çubuklu bir diski olan gökadadır. Yüksek iyonize olan gazla dolu olan gökada yoğun ışıma yaydığından pırıl pırıl parlar. Seyfert Gökada olarak bilinen sınıfta yer alan M77, bize en yakın ve en parlak gökadadır. Güçlü ışımanın M77'nin kalbinden geldiği biliniyor. Merkezinde 15 milyon Güneş kütleli çok aktif süper kütleli karadelik bulunmaktadır. Karadelik çevresini saran ve karadeliğin içine doğru süzülen malzeme zamanla ısınıp parlamaktadır. Bölge tipik bir gökadanın benzeri bölgesine oranla küçük olmasına karşılık daha onlarca, binlerce kez daha parlaktır. M77'yi saran sarmal kollar merkezle karşılaştırılamayacak kadar parlaktır. Kol boyunca noktalar şeklinde boğumlu kırmızı kümeler bulunmaktadır ki bu bölgeler yeni yıldız oluşum yerleridir. Oluşan bebek yıldızlar görüntüdeki gibi çevrelerini kırmızıya boyar. Diğer taraftan tozlu bölgelere gelen ışık buralarda emildiğinden ortaya paslı, kahverengi-kırmızımsı bir renk çıkar.


Hubble teleskopunun bu özel görüntüsü 25 Ağustos 2020'de çekildi. O sırada Jüpiter Yer'den 653 milyon kilometre uzaktaydı. Hubble'ın bu net görüntüsü araştırmacılara dev gezegenin fırtınalı atmosferiyle ilgili güncellenmiş hava durumu bilgisini sunuyor. Yeni görüntüde uydusu Europa'da göz kırpıyor. Hubble'ın yeni görüntüsünde heyecan verici ve benzeri olmayan bir ayrıntıyı, saatte 560 kilometre süratle ilerleyen orta kuzey enlemdeki beyaz, parlak bir fırtınayı gösteriyor. Bu tüyümsü yapı 18 Ağustos 2020'de ortaya çıkmıştı ve o zamandan bu yana büyümüş görünüyor. Bu bölgede fırtınalar çok yaygın olsa da önceki fırtınalara göre daha fazla yapı barındırıyor gibi görünüyor. Tüylerin arkasında küçük, saat yönünün tersine, geçmişte görülmemiş koyu renkte yapılarda bulunuyor. Araştırmacılar bunun, güney yarımkürede bulunan efsanevi Kırmızı Lekeye rakip olabileceğini ve kuzey yarımkürenin uzun ömürlü bir fırtınası olacağını düşünüyor. Hubble, gezegenin güney yarımküresinde saat yönünün tersine yuvarlanan Büyük Kırmızı Lekenin önündeki bulutlara doğru ilerlediğini ve beyaz ile bej renkte şeritler oluşturduğunu gösteriyor. Büyük Kırmızı Leke, çekirdeği ve dıştaki şeridi daha koyu kırmızı görünen son derece parlak ve kırmızı renkte bir lekedir. Araştırmacılar Büyük Kırmızı Lekenin şu anda Yer'i yutacak kadar büyük, yaklaşık 15,800 kilometre genişlikte olduğunu belirtiyor. 1930 yılında başlayan teleskop gözlemleriyle süper fırtınanın giderek küçüldüğü ancak büzülme hızının yavaşladığı görülüyor. Boyutunun neden azaldığı henüz bilinmiyor. Araştırmacılar değişen başka bir özelliğe daha dikkat çekiyor: Büyük Kırmızı Lekenin hemen altında görülen Kırmızı Oval Alan. 2006'da kırmızı rengiyle görüldükten hemen sonra şu anki beyaz tona büründü ve gittikçe solmaktadır. Ancak şimdiki görüntü Oval fırtınanın tekrar kırmızı renge dönmeye başladığını gösteriyor. Bu da üstteki Kırmızı Leke benzerine dönüşeceği anlamına gelebilir. Hubble'ın görüntüsü Jüpiter'in ekvator bölgesinde görülen turuncu renkteki hidrokarbon dumanının yüksek irtifa bulutlarını temizlediğini gösteriyor. Jüpiter'in buz kaplı uydusu Europa, devin solunda görülüyor. Europa'nın buzlu kabuğunun altında sıvı okyanus olduğu düşünülüyor ki bu da onu Yer'den başka yaşanabilir bir dünyalar sınıfına sokuyor. 2013'de Hubble teleskopu ile Europa'nın güney kutbu yakınlarında bir ya da daha bölgede soğuk yüzeyinden fışkıran su buharı olduğunu keşfetmişti. ESA'nın 2022'de fırlatması beklenen JUpiter ICy uydu Gezgini hem Jüpiter'i hem de Ganymade, Callisto ve Europa adlı üç uydusunu gözleyecek. Hubble ayrıca 25 Ağustos 2020'de Jüpiter'in morötesi, optik, yakın kırmızı öte dalga boyunda olmak üzere birçok görüntüsünü de elde etti. Bu görüntüler gezegendeki pusu, parçacıkların rakımı ve dağılımı hakkında da bilgi vermektedir. Bu görsel şölen son olarak sürekli değişen bulutların modellerini gösteren optik görüntüyle tamamlanmıştır. Görsellerin telif hakkı: NASA, ESA, A. Simon , and M. H. Wong and the OPAL team.


İlk bakışta bu görüntü bir sürüngenin gözü ya da turuncu renkli boyama gibi görünebilir ama gerçekte bu Titan yüzeyinin bir kısmının balık-gözü görüntüsüdür. Cassini-Huygens görevinin bir parçası olan Avrupa Uzay Ajansı'nın Huygens sondası Titan yüzeyine inmeden önce atmosfer üzerinden gördüğünü iletti. Huygens, şimdiye kadar dış Güneş sistemi içinde bir cismin yüzeyine inen ilk sondadır. Görüntü inişin gerçekleştiği 14 Ocak 2005'de, Huygens yüzeyden beş kilometre yukarıdayken alındı. Bilim insanları görüntüde bir sıvı denizin ve onun kıyısının olduğu bölgenin göründüğünü düşünüyor ki sonda buna benzer bir kıyının yakınına inmişti. Huygens sıvı denizin olduğu değil daha çok kuma benzer tanelerden oluşmuş buzlu bir yüzey yakınına indi. Bölgedeki sıvı ve buz hidrokarbon ve su buzundan oluşmaktadır. Cassini uydusu Titan'ın kutup bölgelerinde hidrokarbondan oluşmuş birkaç büyük deniz ve gölü gösterdi. Metan ve organik bileşiklerden oluşan bu sıvı zamanla buharlaşıp mevsimsel yağmur ve sağanaklara neden olduğu düşünülüyor. Titan'ın o zamandan bu yana süren gözlemlere göre mevsime bağlı olarak kutup bölgelerinde göllerin küçüldüğü görülüyor. ESA, NASA ve İtalya Uzay Ajansı ASI'nin ortaklaşa 1997 yılında başlattığı Cassini-Huygens görevine, 1. Yüzyılın önde gelen iki gökbilimcisi Giovanni Cassini ve Christiaan Huygens'in adı verildi. Huygens 1655'de Satürn çevresindeki halkaları ve Titan uydusunu keşfetti. Cassini ise 1671 ile 1684 arasında bu halkalar arasında boşluk olduğunu ve gaz devinin dört yeni uydusunu keşfetti: Iapetus, Rhea, Tetis ve Dione. Bu görüntü Huygens üzerindeki iniş kamerasının tayfsal radyometresi ile alındı. Görüntü telif hakkı: ESA/NASA/JPL/University of Arizona


Cassini uzay aracının taşıdığı ESA'nın Huygens sondası, Titan yüzeyine inmişti. Bugünlerde ise Huygens'in ilettiği bilgiler ve gelecekte Titan'da ne gibi çalışmalar yapılabileceği konuşuluyor. 14 Ocak 2005 tarihinde Titan yüzeyine inen Huygens, dünyaya en uzak noktadaki bir başka gökcismine inen ilk araç ünvanını da elde etti. Huygens Titan yüzeyiyle ilgili 4 saat bilgi yollayarak, Titan'ın farklı olduğunu gösterdi. Cassini uzay aracından Titan'a bırakılan Huygens araştırma sondası, uydunun kalın atmosferi içinde saatte 430 km gibi yüksek hızla esen rüzgara karşı 28 dakika boyunca açtığı paraşütü kullanarak indi. Huygens'in Cassini'den ayrılışından sonra yaklaşık 4 saat süreyle araçtan sinyal alınmaya devam edildi. Cassini`, Titan çevresinde şimdiye kadar 60 yakın uçuş gerçekleştirdi. Cassini'nin veremediği bilgileri Huygens, dev uydunun yüzeyine inerek sağladı. Uydunun atmosferindeki ve yüzeyindeki kimyasal bileşenleri ve fiziksel koşulları gözler önüne sermeyi başardı. Bu veriler ışığında gökbilimciler Dünya üzerinde uydudakine benzer yapılar oluşturabilir ve bilgisayar modelleri oluşturabilirler. Titan Güneş Sistemi'ndeki diğer uydular içinde, oldukça kalın olan azottan oluşmuş atmosferi olan tek uydudur. Bu kalın atmosferi nedeniyle yüzeyi şimdiye kadar görüntülenememişti. Huygens ile, uydunun yüzeyinde dünyadaki gibi tepeler, dağlar, çeşitli kanallar olduğu ortaya çıktı. Titan'ın yüksek kısımlarında su buzu olabileceği yönünde tartışmalar devam ediyor. Huygens tarafından uydunun yüzey sıcaklığı -179 C derece olarak ölçüldü. Uyduda yağmur da yağmaktadır, ama bildiğimiz su ile değil: etan ve metan yağmuru. Huygens uydu üzerinde herhangi bir göl veya deniz olduğunu bildirmemesine karşılık, uydunun çeşitli yerlerinde kimyasal göllerin olduğunu biliyoruz. Huygens Titan'ın yüzeyine indiği sırada bir asit yağmuru olduğunu ve yakınında kurumuş bir nehir yatağı olduğunu bildirmişti. Huygens'in ilettiği veriler ışığında Cassini aracıyle elde edilen bilgiler daha net anlaşılır hale gelmiştir. Huygens üzerindeki altı farklı ölçme aracıyla da Titan'daki sıcaklık, basınç gibi etkenler ortaya çıkarılmıştır. Ne diyelim, darısı diğer gezegen ve uyduların başına.... Kaynak: ESA 2 Yorumlar İçerdiğiniz bilgiler ve paylaştığınız kaynaklar çok güzel. Ama ne diyelim, darısı diğer gezegen ve uyduların başına gibi hiç profesyonel olmayan magazin yaklaşımlardan lütfen kaçınmaya çalışın. Teşekkürler Levent Bey. Bu tür eleştirilere de ihtiyacım var. Ancak burada sözü geçen son cümleden kastım dfiğer gezegenleri de böylesi ayrıntılı inceleyebilme özlemidir. Bu özlemi de biraz farklı bir vurguyla yapmak istedim.


Iapetus Satürn'ün en garip görünüşlü uydusu olarak bilinir. Uydu bu ünvana bir yüzünün kar gibi beyaz, diğer yüzünün ise kömür kadar siyah görünmesiyle kavuşmuştur. Şimdi ise uydunun neden böyle garip bir görüntüsü olduğu biliniyor. 2004 yılından bu yana Satürn yörüngesinde dolanan Cassini-Huygens uzay aracından alınan görüntülerle uydunun neden böyle tuhaf göründüğü araştırıldı. Çoğu gökbilimcinin inanmak istemediği bir kuram bile ortaya atıldı: Iapetus erken evrende oluşmuş olabilirdi. Prof. Joseph A. Burns'a göre bu karşılaşılan en şaşırtıcı ve temel bir soru değildi. Ama yine de gökbilimcilerin şaşırmasına neden olan bir soruydu: Iepetus'un iki yüzeyi neden bu kadar farklıydı? Günümüzden 30 yıl önce Voyager ile Iapetus'un yüzeyinin böylesine garip olduğu doğrulanmıştı. Acaba bu kara-beyaz yüzeyler bir ışık oyunu muydu? Üstelik terslik bir tane değildi. Phoebe adlı başka bir Satürn uydusunun ters yönde dolandığı bulundu. Geçtiğimiz Ekim ayında tüm bu sırların yanıtı açığa çıktı. Satürn'ün bilinmeyen dev bir halkası bulunuyordu. Bilinen Satürn sistemi'nden 10 000 kat daha büyük bir alana yayılmış olan halka Iapetus'un yakınından başlıyordu. Phoebe uydusu ise bu halkanın ortasında kalıyordu. Halkanın keşfiyle birlikte Iapetus'un neden böyle iki farklı yüzeyi varmış gibi göründüğünün nedeni de bulunmuş oldu: siyah yüzeyin nedeni halkanın gölgesiydi. Iapetus'un siyah yarısında beliren küçük parlak noktalar ise kraterlerde saklı kalmış buzlu yüzeylerdir. Görüntülerde yüzey oldukça farklı bir yapısı varmış gibi görünüyor. Çünkü yüzeydeki buz yapısı ve üstünü örten toz ile kraterler ışığın farklı yansımasına neden oluyor. Bu da uydunun benekli bir yüzeyi varmış izlenimi vermektedir. Kaynak: Science Daily 3 Yorumlar en sevdigim gezegendir satürn. bunca arastırma oldu ama hala hakkında cok bilinmeyen seyler oldugunu düsünüyorum..gercekten bu sekil cok ilginç bu konudan haberdar değildim,daha öncede bu konuya yer verilmiş sitede, gerekli bilgileri bulabiliyorum şuan ilgili yerlerde. teşekkürler:) hocam, bu konuyu biraz daha açmanız mümkünmüdür ?gerçekten şaşırdım... bu keşfedilen halka bilinen satürn halkasından farklımı yapı olarak ? bugüne kadar farkedilmemesinin sebebi geniş bir alana yayılmasımıdır ? aslında şuan bu halka gözlemlenemiyor da sadece etkilerinden ortaya çıkan sonuç mu bu ?


1887 yılında Amerikalı astronom Lewis Swift gökyüzünde işaretlediği bulutun aslında Dünya'dan 2,2 milyon ışık yılı uzakta bulunan küçük bir gökada olduğunu bilmiyordu. IC 10 olarak bilinen bu gökadayı günümüzde yıldızlarla dolup taşan tipte bir gökada* olarak tanımlıyoruz. Swift'in keşfinden bu yana geçen yüz yıldan fazla süredir gökbilimciler IC 10'u izlemektedir. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ile gerçekleşen yeni gözlemler son yılların en heyecan verici kozmik bulmacasını çözmüş olabilir: Birçok yıldız çiftinin oluşumunun altında kütle çekim dalgalarının etkisi olabilir. Son on yılı kapsayan Chandra gözlemlerini inceleyen gökbilimciler bir düzine genç ve büyük kütleli yıldızların gazla beslediği eşleri, karadelik ve nötron yıldızını buldular. X-ışını çiftleri olarak bilinen bu tür yıldız sistemleri büyük miktarda röntgen ışığı salarlar. Bir karadelik ya da nötron yıldızı eşi olan yıldızdan malzeme çalarak çevresinde yoğun bir madde diski oluşturur. Sıkışan gaz sürtünmeninde etkisiyle milyonlarca derece sıcaklığa kadar ısınır ve X-ışını yaymaya başlar. Kütleli yıldızın yakıtı bittiğinde feci çöküşü sonucunda süpernova patlama sonrası karadelik ya da nötron yıldızına dönüşür. Çift iki kütleli yıldızdan oluşuyorsa bir çift karadelik, bir çift nötron yıldızı ya da bir karadelik ve bir nötron yıldızı sistemine dönüşebilir. Kütleli cisimlerin birbirine uyguladıkları itme-çekme kuvvetleri zamanla kütle çekim dalgaları üretir. Aralarındaki uzaklık çift birleşinceye kadar azalır. LIGO deneyiyle son iki yılda bu şekilde birleşen üç karadelik çifti bulmuştu. IC 10 gibi bol yıldız oluşturan gökadalar X-ışını çiftlerini aramak için mükemmel yerlerdir. IC 10'da bu kaynaklardan 110 tane keşfedilmiştir ki 16 tanesinin bir eşi kütleli yıldızdır. Böylesi ortamlarda genç ve büyük kütleli çok sayıda yıldızın eşi olacaktır. Çiftten biri hızla evrimleşip bir karadelik ya da nötron yıldızına dönüşüp X-ışını çifti olarak parlayacaktır. IC 10'un yukarıdaki görüntüsü Chandra ve Kaliforniya Heavens Mirror Gözlemevinin optik verilerden oluşturulmuştur. Görsellerin telif hakları: X-ray: NASA/CXC/UMass Lowell/S.Laycock et al. Optical: Bill Snyder Astrophotography *AD notu: Normal gökadalardan farklı olarak bu tip gökalarda muazzam sayıda yıldız oluşumları görülür. Bu nedenle yıldızlarla dolup taşan ya da bol yıldız oluşturan gökada gibi sıfatlarla diğerlerinden ayrılırlar.


NASA'nın geniş açılı kızılötesi tarama aracı olan WISE'den bir yıldızın çevresini gökkuşağı renkleriyle saran IC 443 bulutsusu görüntüsü. Büyük bir yıldız yaşamını şok dalgaları göndererek çok büyük bir süpernova patlamasıyla sona erdirir. Yıldız şok dalgalarıyla yayılan gaz ve toz kalıntıları arasında kalır. Bize de böylesi güzel bir manzara bırakır. IC 443'ün günümüzden 5 ile 10 bin yıl oluştuğu düşünülüyor. WISE'nin görüntüsünde gözümüzle göremediğimiz ayrıntılar ortaya çıkıyor. Farklı renkler süpernova kalıntısını çevreleyen maddenin yoğunluğuna göre değişiyor. Şok dalgaları bu maddelere çarptığında farklı gazlar farklı kızılötesi dalga boylarında kendilerini gösteriyor. Sol üstte menekşe renginde görülen yarım daire, süpernova kalıntısının kuzeydoğu kabuğudur. Demir, neon, silikon ve oksijen gaz atomlarının şok dalgasıyla ısıtılması sonucunda ışık yaymakta ve saniyede yaklaşık 100 km hızla hareket etmektedir. Güneydeki mavi küme ise çoğunlukla hidrojen atomlarından oluşmuş ve saniyede 30 km gibi bir hızla hareketlidir. Bu bulutun yeşilimsi görünen kısmı ise IC 443'ü kuzeybatıdan güneydoğuya doğru kesmektedir. IC 443, İkizler takımyıldızındaki Castor ve üçlü bir yıldız sistemi olan Eta Geminorum'u birleştiren çizginin sonunda yer almaktadır. Kaynak: NASA-JPL


VLT ve Hubble gözlemleri yıldız oluşumunun öncelikle eliptik gökadalarda son bulduğunu ortaya çıkardı Gökbilimciler ilk kez yıldız oluşumunun ölü gökadalarda nasıl milyarlarca yıl önce durduğunu gösterdi. ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu, Büyük Patlama'dan üç milyar yıl sonra bu gökadaların dış kısımlarında halen devam eden yıldız oluşumu etkinliğinin iç kısımlarında çoktan son bulduğunu ortaya çıkardı. Yıldız oluşumunun bu gökadalarda öncelikle merkezde başlayarak daha sonra dış kısımlarda devam ettiği görülüyor. Araştırma sonuçları Science dergisinin 17 Nisan 2015 tarihli sayısında yayınlandı. Astrofizikte gizemli temel konulardan birisi de modern Evren'de yaygın olarak bulunan büyük kütleli, durgun eliptik gökadaların bir zamanlar yıldız oluşumunda görülen şiddetli etkinliklerini nasıl olup da dindirdikleri üzerine yoğunlaşmıştır. Bu kocaman gökadalar ya da genellikle şekilleri nedeniyle küremsi denilen nesneler, merkezlerinde içinde bulunduğumuz Samanyolu gökadasına kıyasla on kat daha fazla yıldız bulundurmakta ve yine on kat daha fazla kütleye sahip olmaktadırlar. Gökbilimciler bu büyük gökadalara kızıl ve ölü yakıştırması yaparlar çünkü yeteri miktarda yaşlı kırmızı yıldız bolluğuna sahiplerken, genç mavi yıldızlardan yoksundurlar ve yeni yıldız oluşumuna dair hiçbir kanıtları yoktur. Kırmızı yıldızların tahmini yaşlarına bakılırsa içinde bulundukları gökada yaklaşık on milyar yıl önce yeni yıldız oluşum sürecini bitirmiş. Bu duraklama neredeyse Evren'deki yıldız oluşumunun zirve yaptığı döneme rastlıyor, gökadaların şimdilerde görülen yıldız oluşumuna kıyasla yirmi kat daha üretken olduğu zamanlar. Büyük kütleli bu ölü küreler Evren'in tüm yaşamı boyunca ürettiği toplam yıldızların neredeyse yarısını içeriyorlar, diyor araştırmayı yürüten İsviçre'deki ETH Zürih'ten Sandro Tacchella. Bu gökadaların nasıl bu hale geldiklerini anlamadan Evren'in bugün gördüğümüz haline nasıl evrimleştiğini anlayamayız. Tacchella ve ekip arkadaşları toplamda belirli kütle aralıklarında, büyük patlamadan üç milyar yıl sonraki döneme ait 22 gökadayı gözlediler . Gökada örneklerinden ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki SINFONI aygıtı ile toplanan ışık yeni yıldızların üretildiği yerleri hassas bir şekilde gösterdi. SINFONI uzak gökadalardaki bu detaylı ölçümleri uyarlamalı optik sistemi sayesinde gerçekleştirebildi, bu sayede Yeryüzü atmosferinin bulanıklaştırma etkisi büyük oranda engellenmiş oldu. Araştırmacılar ayrıca NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nu da aynı gökada takımına yönlendirerek, teleskopun konumunu bir avantaj olarak kullandılar ve gezegenimizin bozucu atmosferik etkilerinden kurtuldular. Hubble'ın WFC3 kamerası görüntüleri yakın-kırmızı-ötesinde alarak yıldız-oluşumu açısından aktif haldeki gökadalarda bulunan yaşlı yıldızların uzaysal dağılımlarını ortaya çıkardı. Burada harika olan şey SINFONI'nin uyarlamalı optik sistemi ile atmosferik etkilerin büyük oranda üstesinden gelerek yeni yıldızların oluştuğu yerlerden bilgi toplayabilmek ve benzer hassasiyetle aynı şeyi Hubble ile yaparak yıldızların kütle dağılımlarını ortaya çıkarmak oldu, diyor araştırma ekibinden Marcella Carollo . Elde edilen yeni verilere göre, örneklerdeki en büyük kütleye sahip gökadalar yeni yıldız üretimlerini çevrelerinde devam ettiriyor. Bununla birlikte, kabarık ve yoğun merkez bölgelerinde yıldız oluşumu çoktan sonlanmış. Büyük kütleli gökadalardaki yıldız oluşumunu durduran mekanizmanın doğasına dair elde edilen yeni kanıtlar gökbilimcilerin uzun süredir tartıştıkları konuya ışık tutabilir, diyor İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü, Padova Gözlemevi'nden Alvio Renzini. Öne çıkan teorilerden birine göre gökadaların merkezindeki süper-kütleli karadeliklerden salınan enerji yoğunluğu nedeniyle yıldız-oluşturan madde etrafa saçılıyor. Başka bir öneriye göre ise yıldız oluşumuna yardım eden taze gaz gökada içerisine akmayı durdurarak, yeni yıldızların oluşmasını engelliyor ve gökadayı kırmızı ve ölü bir küreye dönüştürüyor. Bu dev kürelerin ölümüne yol açan fiziksel mekanizmalara dair birçok teorik öneri var, diyor ekip üyelerinden Natascha Förster Schreiber . Yıldız oluşumunun merkezden başlayarak durduğunu ve dışarıya doğru ilerlediğini keşfetmek Evren'in bugünkü görünümüne nasıl ulaştığını göstermesi bakımından oldukça önemli bir gelişme. Notlar Evren'in yaşı yaklaşık olarak 13.8 milyar yıldır, bu nedenle Tacchella ve arkadaşlarının üzerinde çalıştıkları gökadaların genel olarak 10 milyar yıl önceki hali görülüyor. ESO-Türkiye


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemler, Evren'in erken dönemlerindeki nadir ve uçsuz bucaksız bir parıldayan gaz bulutunun ışıma gücünün kaynağı konusuna açıklık getirdi. İlk kez bu gözlemler sayesinde, uzayda bilinen en büyük nesnelerden biri olan bu dev Lyman-alfa lekesinin ışıma gücünün, bu lekenin içinde bulunan gökadalar tarafından sağlanması gerektiği gösterildi. Sonuçlar, Nature dergisinin 18 Ağustos tarihli sayısında yayınlanıyor. Bir gökbilimciler ekibi, Lyman-alfa lekesi olarak adlandırılan nadir bir nesneyi çalışmak için ESO'nun Çok Büyük Teleskopu'ndan yararlandılar . Bu muazzam ve çok parlak nadir yapılar, genelde Evren'in erken dönemlerinde maddenin yoğunlaştığı bölgelerde gözlenirler. Gökbilimciler ekibi, bu lekelerden birinden gelen ışığın polarize olduğunu keşfetti . Günlük hayatta polarize ışık, örneğin sinemalardaki 3 boyut etkilerini oluşturmak için kullanılmaktadır . Şimdi ise ilk kez olarak, polarizasyon etkisi bir Lyman-alfa lekesinde keşfedilmiş oldu. Bu gözlem, Lyman-alfa lekelerinin nasıl ışıdığının gizemini çözmeye yardımcı oluyor. Makalenin birinci yazarı olan Matthew Hayes bunu şöyle açıklıyor: İlk kez bu gizemli nesnenin parıltısının, buluttaki gazların tek başına ışıldamasından ziyade nesnenin içinde saklı parlak gökadalarının saçılmış ışığından kaynaklandığını gösterdik. Lyman-alfa lekeleri, bir kaç yüzbin ışık yılı çapına -yani Samanyolu'nun boyutunun bir kaç katına- ulaşan boyutlarıyla ve en parlak galaksiler kadar ışıma güçleriyle muazzam Hidrojen gazı bulutları olarak Evren'in en büyük nesnelerindendir. Çoğunlukla uzak mesafelerde bulunurlar, yani biz onları henüz Evren'in bir kaç milyar yaşında olduğu dönemlerindeki halleriyle görürüz. Bu yüzden, bu nesneler genç Evren'de gökadaların nasıl oluştuğunu ve evrimleştiğini anlamamız için büyük önem taşırlar. Öte yandan, bu nesnelerin çok yüksek ışıma güçlerinin kaynağı ve ayrıntılı yapıları henüz çok açık olarak bilinmemektedir. Ekip, bu lekelerin ilk keşfedilenlerinden ve bilinen en parlaklarından biri olan LAB-1 isimli lekeyi inceledi. Bu leke, 2000 yılında keşfedildi ve bizden çok uzakta olmasından ötürü ışığının bize ulaşması yaklaşık 11,5 milyar yıl alıyor. Yaklaşık 300000 ışık-yılı çapıyla, aynı zamanda bilinen en büyük Lyman-alfa lekelerinden biri ve bir tanesi etkin olmak üzere pek çok ilkel galaksi içeriyor . Lyman-alfa lekelerini açıklamak üzere birbiriyle yarışan pek çok kuram bulunmaktadır. Bir kurama göre, bu lekeler soğuk gazların lekenin güçlü kütleçekimiyle lekeye doğru çekilip ısınmasıyla ışırlar. Başka bir kurama göre ise bu lekelerin ışımasının sebebi, içlerindeki yüksek oranda yıldız oluşumuna sahip veya maddeyi büyük bir açgözlülükle yutan kara delikler içeren gökadalar gibi parlak nesnelerin varlığıdır. Yeni gözlemler, LAB-1 lekesinin ışıma gücü kaynağının lekeye doğru çekilen gazlar değil bu lekelerin içerdiği gökadalar olduğunu göstermiştir. Ekip, iki teoriyi, lekeden gelen ışığın polarize olup olmadığını ölçerek sınamışlardır. Gökbilimciler ışığın nasıl polarize olduğunu inceleyerek ışığı oluşturan süreçler ya da kaynağından Dünya'ya doğru ulaşırken ışığa ne olduğu hakkında fikir edinebilirler. Eğer ışık, yansımış ya da saçılmış ise polarize olur ve ilk bakışta kolay kolay anlaşılamayacak bu etki, çok hassas aletlerle belirlenebilir. Öte yandan, bir Lyman-alfa lekesinden gelen ışığın polarizasyonunu ölçecek gözlem yapmak, bu nesnelerin büyük uzaklıklarından dolayı çok zordur. Makalenin yazarlarından biri olan Claudia Scarlata şöyle eklemektedir: Bu gözlemler VLT ve onun FORS aleti olmadan gerçekleştirilemezdi. İki şeye açıkça ihtiyacımız vardı: yeterince ışık toplanabilmesi için en az sekiz metrelik bir teleskop ve ışığın polarizasyonunu ölçebilecek yetkinlikte bir kamera. Dünya'daki pek çok gözlemevi bu ikiliyi birlikte sağlamıyor. Ekip, LAB-1 Lyman-alfa lekesini 15 saat civarında gözleyerek bu kaynaktan gelen ışığın merkez bölge çevresindeki bir halkada polarize olduğunu ve merkezdeyse polarizasyon olmadığını buldu. Böyle bir etkinin sadece lekeye kütleçekimiyle çekilen gazlar tarafından oluşturulması neredeyse imkansızdır. Öte yandan, bu tam da gazlar tarafından saçılmadan önce merkez bölgede bulunan gökadalarından kaynaklanmış ışıktan beklenir. Gökbilimciler, şimdi daha fazla sayıda bu tür kaynaklara bakarak LAB-1'den elde edilen sonuçların diğer lekeler için de geçerli olup olmadığını belirlemeyi planlamaktadırlar. Notlar İsim, bu lekelerin Hidrojen atomunda ikinci enerji seviyesinden en düşük enerji seviyesine inen elektronların oluşturduğu karakteristik bir dalga boyuna sahip Lyman-alfa ışıması göstermelerinden ötürü verilmiştir. Işık dalgaları polarize olduğunda, elektrik ve manyetik alan bileşenleri belirli bir yönelime sahip olurlar. Polarize olmayan ışıkta ise yönelim rastgeledir ve belirli bir doğrultusu yoktur. 3 boyut etkisi sol ve sağ gözün birbirinden biraz farklı imgeler görmesinin sağlanması ile oluşturulur. Bazı 3 boyutlu film gösteren sinemalarda bunun püf noktası polarize ışık kullanımını içerir: Farklı polarize olmuş ışıkla yapılmış ayrı imgeler, sol ve sağ gözümüze gözlüklerdeki polarize süzgeçler sayesinde yollanır. Etkin gökadaları, parlak çekirdekleri büyük bir kara delik sayesinde ışıyan gökadalarıdır. Işıma güçleri kara delik tarafından çekildikçe ısınan maddeden kaynaklanmaktadır. ESO-Türkçe


Bilimi yaymak, önemine vurgu yapmak ne kadar önemli değil mi? Bilimin bir ülkenin gelişmişliğinde ne kadar payı vardır sizce? Bilim aklınız ne kadar üst düzeydeyse o kadar önemli olmaz mısınız? Bilimi nasıl sevdirirsiniz peki? Çok yolu olabilir. Bunlardan biri de insanların hakkında birşey bilmediği için merak ettiği, söylenen herşeye bilmediği için inandığı gökyüzüdür. O zaman bilimin güleryüzü olan Astronomi'yi çok rahat bu uğurda bir araç olarak kullanabilirsiniz. Ülkemizde 2006'da yaşanan güneş tutulması sonrası adeta halka dönük astronomi etkinlikleri, projeleri ile daha üst düzeydeki konferans ya da çalıştaylar hareketlendi. Birçok öğretmen arkadaşım gibi ben de bir çoğunda ya görev aldım ya da yeni birşeyler öğrenmek adına 'öğrenci' oldum. Hepsinden de mutlu ve 'neden bitti' der gibi ayrıldık. Ama biliyorduk ki bir sonraki başka bir yerde olacak ve hep oldu da. Ülkemizde neredeyse her ay bir şehirde güzel etkinlikler düzenleniyor. Halka dönük olan etkinlikler daha değerli bence. Böylece insanlar sadece yeryüzüne bakmayı değil unuttuğu gökyüzüne de bakmayı hatırlıyor. Gökyüzüne nice zamandır bakmamış kişiler bunun farkına varıyor. Çocuklar müthiş zeka ve yetenekleriyle hem öğreniyor hem de güzel işler çıkarıyor. Bunu çok defa gördük ve görüyoruz. Yazın iki büyük etkinlik gerçekleşecek. İkisi de yine halka yönelik. Biri Aksaray'da diğeri Antalya'da. Biri bitiyor diğeri başlıyor. Bol bol eğlence ama bilimsel eğlence. Aksaray Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nin hazırladığı TÜBİTAK destekli Astronomi Bilim Okulu 8-14 Temmuz tarihleri arasında düzenlenecek. Tam 1 hafta boyunca katılımcılar ve eğitmenler sadece astronomiyi ve bilimi konuşacak. Müthiş birşey bu. Etkinlik sadece katılımcılara yönelik değil. Halk gözlemlerine de yer verilecek. Birbirinden değerli astronomlar, fizikçiler, fenciler, eğitimciler çok önemli ve akıllarda kalacak teorik ve uygulamalı dersler verecek. Her gece teleskop başında gökyüzüne bakacağız. Sizleri de bu güzel etkinliğe değer katmanız açısından bekliyoruz. Diğer etkinlik ise artık gelenekleşmiş TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi Şenliği. Yıldızların altında yatıp, gündüz güneş lekeleri arasında dersler yapılacak. Geceleri gökyüzü tanıtılıp gözlemler yaptırılacak. TUG'daki teleskopları gezme fırsatı yakalanacak. Şenlik Antalya Bakırlıtepe mevkiinde yani TUG'da yapılacak. Öyleyse şimdiden planlarınızı güzel, eğlenceli ve farklı bir tatil için yapın. Denize gitmekten sıkılmadınız mı?


Gökbilimciler son 20 yıldır sıcak Jüpiter olarak bilinen ötegezegenlerin özelliklerini inceliyor. Araştırmacılar gerek Kepler Uzay Teleskopu gerekse Dünya üzerinde çeşitli yerlerde dağ zirvelerinde kurulu olan büyük teleskopların elde ettiği verilerle bu sıcak devlerin yıldızlarına neden çok yakın oldukları anlamaya çalışılıyor. Kepler Uzay Teleskopu artık K2 adlı başka bir görevle veri toplamayı sürdürüyor. Michigan Üniversitesi araştırmacıları K2'nin ilettiği verilerden hareketle sıcak Jüpiterlerin oluşumu ve yıldızlarının yakınlarına göç etmeleriyle ilgili yeni bir çalışmaya imza attılar. Çalışma bir yıldızın son keşfedilen ve yakınında dolanan iki gezegenine dayandırıldı. Michigan Üniversitesi Astronomi Bölümü'nden yüksek lisans öğrencisi Juliette Becker: Bu çalışmada yer almak oldukça heyecan verici. Gökbilimciler yıllarca sıcak Jüpiter verilerine bakarak neler olduğunu anlamaya çalıştı. Böyle büyük bir gezegenin yıldızına neden bu kadar yakın dolandığı sorusunun yanıtı arandı diyor. Son yirmi yılda 300'e yakın sıcak Jüpiter keşfedildi. Ancak ilk kez bir yıldızın yakınında iki dev gezegene rastlandı. WASP-47 adlı yıldızın çevresinde dolanan gezegenlerin verileri önemli ipuçları veriyor. Gezegen oluşumu ve göç kuramı henüz netleşmemiştir. Gezegen oluşumu ve içe doğru göç etmeleri bir bütün olarak ele alınarak belli sonuçlara ulaşılabilir diyor Becker. Sıcak Jüpiterler, Jüpiter boyutlarında ancak yıldızlarına çok yakın dolanan gezegenlere verilen genel addır. Bu gezegenlerin yıldızdan uzak, soğuk yerlerde oluştuğu düşünülmektedir. Bu, Güneş Sistemi'nde asteroit kuşağından uzakta bulunan devlerin güneşin yakıcı sıcağından uzaktaki yerlerde oluşması demektir. Sıcak Jüpiterler yıldızlarına, Merkür'ün Güneş'e uzaklığından 10 ile 20 kat daha yakın yerlerdedir. Sıcak Jüpiterler çıplak gözle görülemez. Bunlar ancak süper teleskopların yardımıyla dolaylı olarak görülür. Bilim insanları bunlara ek olarak uzay teleskoplarının verilerine başvurur. Çalışmada verileri incelenen gezegenler geçtiğimiz ay keşfedilen WASP-47 sisteminde bulunuyor. Yaklaşık Neptün büyüklüğündeki iki gezegenin yıldıza çok yakın dolandığı belirlenmişti.


Manchester Jodrell Astrofizik Banka Merkezi ile Fransa la Cote d'Azur Gözlemevi'ndeki gökbilimciler Şili'de kurulu olan Çok Büyük Teleskop ile yaşlanan bir yıldızın çevresindeki toz disklerini keşfettiler. Görüntüler Glasgow'da 14 Nisan'da yapılan RAS Ulusal Astronomi Toplantısı (NAM2010)'nda Foteini Lykou tarafından sunuldu. Bu görüntüler şimdiye kadar gördüğümüz en ayrıntılı toz diskidir diyor Lykou. Güneşimiz ömrünün sonlarına doğru, 5 milyar yıl içinde büyüyüp bir kırmızı deve dönüşecek. Merkezine yakın kısmı ısınan güneşin atmosferinin çapı, şimdiki çapının birkaç yüz katına kadar artacaktır. Soğuyan atmosferde bulunan gaz ve toz ileride oluşacak yıldız ve gezegenlerin ham maddesi olması açısından uzaya doğru atılır. Toz, henüz tam olarak anlaşılamayan bir mekanizma ile dışarı doğru yayılarak güzel görünümlü bulutsuları oluşturur. Yıldız ise sonunda nükleer füzyonu bitirerek ölü çekirdeğini geride bırakarak bir beyaz cüceye dönüşür. Bu tozlu diskler güneş-dünya uzaklığından neredeyse bin kat daha büyük bir alana yayılır. Bu diskler yalnızca özel teleskoplarla özel bir teknikle görüntülenebilir. Gökbilimciler bu gözlemi, 8.2 metrelik VLT teleskoplarına takılan girişim araçlarıyla 130 metre çapındaki bir teleskoptan alınabilecek görüntüyü elde ederek gerçekleştirdiler. VLTI'nın elektromenyetik tayfın bir parçası kızılötesi ile tozlu disklerin parlaklığı gözlenebiliyor. Lykou: Biz bulutsunun merkezindeki yıldızların çevresinde çeşitli aşamalarda yer alan diskler olduğunu keşfettik. Tam olarak bu disklerin yaşından emin olamadık, binlerce ya da milyonlarca yıl olabilir. NAM2010'da sunduğumuz iki disk henüz yaşamlarının erken dönemlerinde bulunuyor. İlk disk 4200 ışık yılı uzaklıktaki M2-9'da bulundu. Disk merkezden simetrik olarak yayılan iki ayrı lop içindeki gaz bulutundan oluşuyor. Merkezde çift yıldız barındırıyor. Yıldızlardan biri kırmızı dev iken diğeri beyaz cüce. 15000 C derece sıcaklıkta olan tozun 2500 güneş kadar parlamasına neden olan ise kırmızı dev yıldız. Disk 2250 milyon km ve 135 bin milyon km'lik iç ve dış yarıçap ölçüleriyle yapısında silisyum ve oksijen barındırıyor. Bu açıdan bizim güneş sistemimize benzetilmektedir. Lykou: M2-9 diski 2000 yaşından daha gençtir ve bu da onu bu tip diskler arasında genç bir disk ünvanını veriyor. Disk merkezindeki ikili yıldız arasında gerçekleşen kütle çekim etkileşimleri nedeniyle gelişme süreci devam ediyor. Bulunan ikinci disk ise 11 400 ışık yılı uzaklıktaki yuvarlak bulutsu Sakurai nesnesinde yer alıyor. Merkezdeki yıldız 12 000 C derece sıcaklıkta ve 10 000 güneş parlaklığındadır. Kristal yapıda olmayan amorf karbondan oluşan yıldızın boyutu büyüyor. Lykou: Sakurai nesnesi Geçtiğimiz 10 yıl içinde oluştu ve bundan dolayı bize, yeni doğmuş bir diski izleme fırsatı vermektedir. Disk uzayda hızla genişliyor. 2007'deki gözlemlerimize göre diskin boyutu 10 milyon km idi ve şimdi 75 milyon km'ye ulaştı. Uzak bir gelecek için en olası senaryo ise toz bulutunun atom ve moleküllerinin yıldızlararası ortama dağılıp zenginleşebileceği ve böylece yapısını bozabileceği yönündedir. Kaynak: Science Daily


Keck Gözlemevinde yeni bir aletle yapılan ölçümler bir gaz ve toz diskinde oluşmakta olan yeni bir gezegeni ortaya çıkardı. PDS 70 adlı yıldızın çevresindeki diske yöneltilen teleskop doğrudan görüntüleme yoluyla doğmakta olan yeni bir gezegeni belirledi. Hawaii'deki Maunakea'daki WM Keck Gözlemevinde uyarlanabilir optik düzeltmesi için yeni bir kırmızıöte dalga sensörü kullanıldı. Caltech'in başını çektiği gökbilimci ekibi bebek gezegenlerin ya da ilkel gezegenlerin aile fotoğrafını çekmek için farklı bir yönteme başvurarak varlıklarını doğruladı. Sonuçlar The Astronomical Journal'da yayınlandı. PDS 70, gökbilimcilerin gezegen oluşumunu izleyebildikleri bilinen ilk çok düzlemli sistemdir. Gezegenlerinden biri olan PDS 70b'nin doğrudan görüntüsü ilk kez 2018'de çekildi ve ardından kardeşi PDS 70c'nin 2019'da farklı dalga boylarında alınan görüntüsü üretildi. Jüpiter benzeri öngezegenler Avrupa Güney Gözlemevinin Çok Büyük Teleskopu tarafından keşfedildi. Caltech'ten çalışmanın baş yazarı Jason Wang: İlkel gezegenleri ilk keşfettiğimizde bir karmaşa yaşandı. Gezegen embriyoları yeni doğmuş bir yıldızı çevreleyen toz ve gaz diskinin içindedir. Bu dairesel alandaki malzeme ilkel gezegenler üzerinde birikerek görünmelerini zorlaştıran bir sis perdesi yaratır diyor. Sorunun çözümü için Wang ve ekibi görüntü sinyallerdeki dairesel diski ve gezegenleri ayırmak için yeni bir yöntem geliştirdi. Diskin, yıldızı saran simetrik bir halka şeklinde olduğunu biliyorduk. Oysa gezegenler görüntüde nokta şeklinde görünmeliydi. Bu yoldan hareket ederek disk üzerindeki parlak noktaları taradık. İlkel gezegen ve diski ortadan kaldırırsanız geriye kalan gezegenin yaydığı ışığın izidir diyor Wang. Ekip, Keck 2 teleskopuna takılan Yakın Kırmızıöte Kamera-2 (NIRC2) ile PDS 71 görüntülerini yakaladı ve gözlemevinin yeni sistemden oluşan yükseltilmiş uyarlanabilir optik sistemi ile birlikte alınan görüntüdeki ışık dağılımını kontrol etti. Keck Gözlemevi mühendislerinden Sylvain Cetre: Bu yeni teknoloji ve yöntemle yapılan keşif küçük yıldızların çevresindeki gezegenlerin incelenmesini sağlayacak. Aynı zamanda gözlenmesi zor hedeflerden biri olan gökada merkezi de bu yöntemle izlenebilir diyor. Projede Dünya atmosferinin neden olduğu ışık bozulmalarını ölçüp verilerden çıkaran yenilikçi kırmızıöte sensörden yararlanıldı. WM Keck Gözlemevi, uyarlanabilir optik alanında, Yer atmosferinin neden olduğu bozulmaları ortadan kaldıran teknoloji alanında açık bir liderdir. Daha öncede HR8799 yıldızına bağlı dört gezegeni görüntülemiş, gökada merkezindeki dev karadeliğin kütlesini ölçmüş, uzak gökadalardaki süpernovaları keşfetmiş ve bazı yıldızlarda doğmakta olan ilkel gezegenleri belirlemişti.


Yaklaşık 100 ışık yılı uzaktaki soğuk ve küçük bir yıldızın çevresinde dolanan iki süper Yer keşfedildi. Keşif Birmingham Üniversitesinin başını çektiği uluslararası bir gökbilimci tarafından gerçekleşti. TOI-4306 ya da SPECULOOS-2 adlı küçük yıldız, ünlü TRAPPIST-1 yıldızından sonra küçük gezegenler barındıran en dikkat çekici ikinci yıldızdır. Sistemin LP 890-9b olarak adlandırılan iç gezegeni Yer'den yaklaşık %30 daha büyüktür ve yörünge dönemi 2.7 gündür. Bu gezegen ilk kez NASA'nın TESS uydusu tarafından gezegen adayı olarak işaretlenmişti. Aday gezegen Birmingham Üniversitesindeki SPECULOOS teleskopları tarafından doğrulandı. Ardından sistemde olası diğer gezegenler araştırılmaya başlandı. Liege Üniversitesinden Laetitia Delrez: TESS, binlerce yıldızın parlaklığını aynı anda izleyerek, yıldızlarının önünden geçen gezegenlerin neden olduğu hafif kararmalara bakarak yani geçiş yöntemiyle ötegezegen aramaktadır diyor. Ancak tespit edilen adayların doğrulanması, boyut ve yörüngelerinin saptanması için genellikle yer merkezli teleskoplara ihtiyaç duyulur. SPECULOOS tarafından toplanan veriler sitemdeki ikinci gezegeni de belirledi. Diğer gezegen olan LP 890-9c birincisinden biraz büyük (Yer'den %40 daha büyük), 8.5 günlük yörünge dönemine sahiptir. Gezegen yıldızın yaşam alanı içindedir. Birmingham Üniversitesinden Prof. Amaury Triaud: Yaşam alanı, Yer ile benzer jeolojik ve atmosferik şartlara sahip bir gezegenin, suyun milyarlarca yıl boyunca sıvı kalmasına olanak sağlayacak bir yüzey sıcaklığında olması demektir diyor. Gezegenin yaşam alanında olması, Yer büyüklüğünde olması atmosfer özelliklerinin ortaya çıkarılmasını ön plana çıkarıyor. Bu nedenle gezegenin JWST ile gözlenmesi gerekiyor.


Kütleli yıldızlar yaşamlarını süpernova patlamasıyla çevresine büyük miktarda enerji ve madde bırakarak bitirir. Patlayan yıldızdan geriye küçük ama son derece yoğun kalıntısı kalır: nötron yıldızı ya da karadelik. Nötron yıldızları yaşları, manyetik kuvvetleri veya başka yıldızların yakınında olması gibi özelliklerle belirlenir. Nötron yıldızlarının çevresindeki oldukça enerjik süreçler ESA'nın XMM-Newton gibi bazı X-ışını teleskopları ile araştırılabilir. Bu görüntü XMM-Newton ile keşfedilen iki farklı nötron yıldızını gösteriyor. Yeşil ve pembe balonlarıyla görüntüye hakim olan Kesteven 79, 23.000 ışık yılı uzaklıkta olan bir süpernova patlamasının sonucunu gözler önüne seriyor. Kesteven 79'u saran büyük sıcak gazın 5000 ile 7000 yıl yaşında olduğu sanılıyor. Işığının Dünya'ya gelme süresi göz önüne alındığında süpernovanın yaklaşık 30.000 yıl önce oluştuğu düşünülüyor. Patlama sonrasında merkezinde zayıf bir manyetik alan olan mavi renkte bir nötron yıldızı olan Kesteven 79'u bıraktı. Görüntünün ve Kesteven 79'un altındaki ise tamamen farklı bir canavarı gösteriyor: Son derece güçlü manyetik alana sahip nötron yıldızı tiplerinden bir magnetar. Gökbilimcilerin 3XMM J185246.6+003317 olarak adlandırdığı magnetar 2008, 2009 ve 2013 yıllarında alınan görüntülerle incelenmiştir. 2008'den önceki görüntülerde bölgede bir magnetarın izine rastlanmamıştı. Bu ise magnetarın yaydığı x-ışınlarının miktarında manyetik alanında gerçekleşen önemli bir değişme nedeniyle artışı işaret etmektedir. Bu bilgi daha yaşlı olan Kesteven 79 ile magnetar arasında en az bir milyon yıl yaş farkı olduğunu akla getirir. XMM Newton görüntüsü 2004 ile 2009 yılları arasında EPIC MOS kamerasıyla alınan 15 görüntüyle elde edildi. Görüntü 0,3-1,2 keV , 1,2-2 keV ve 2-7 keV dalga boylarındaki verilerle oluşturulmuştur.


Kim demiş uzayda kavga yok diye. Evrenin değişik yerlerinde hem de oldukça şiddetli çarpışmalar olmaktadır. Yeni haberimiz bizi çok geçmişe götürüyor. Öyle ki, Güneş Sisteminin oluştuğu 4.6 milyar yıl öncesinde. O yıllarda iki nötron yıldızının kavgasına biz değilsek de Samanyolu şahit olmuş! Üstelik çarpışma sistemimize oldukça yakın yerde gerçekleşmiş. Columbia Üniversitesinden Szabolcs Marka ve Florida Üniversitesinden Imre Bartos adlı iki astrofizikçinin öne sürdüğü teoriye göre 4.6 milyar yıl önceki iki nötron yıldızının çarpışması Dünya'ya bazı ağır metallerin ulaşmasını sağladı. Güneş Sistemimize kozmik açıdan komşu olarak tanımlanan uzaklıkta gerçekleşen bu olay, Dünya'ya altın, platin ve uranyum gibi bazı ağır elementlerin ulaşmasını sağladı. Bu elementlerin büyük bir kısmı ise meteorlar ile Dünya'ya ulaştı. Güneş Sisteminin erken dönemindeki meteorlar radyoaktif izotopların izlerini taşımaktadır. Marka'ya göre bu izotopların yarı ömürleri ile oluştuğu döneme ilişkin bir kestirimde bulunulabilir. Yani bu izotoplar adeta birer 'saat' gibi çalışmaktadır. Radyoaktif maddelerin yarılanma ömrü denilen kavram maddenin ışıma yaparak kütlesini azaltması olarak tanımlanabilir. Örneğin arkeolojide yaş analizi için karbon atomu kullanılır. Karbon atomunun 14C izotopu 5730 yıllık bir yarılanma ömrüne sahiptir. İki astrofizikçi meteorların yapısı ile Samanyolu'ndaki madde dağılımını karşılaştırdılar. Böylece bir nötron yıldızı çarpışmasının Yer'in oluşmasından 100 milyon yıl önce gerçekleştiğini gördüler. Bu şiddetli kavga Güneş Sisteminin oluşmasını sağlayan gaz bulutundan sadece 1000 ışık yılı uzakta olmuştu. Samanyolu 100,000 ışık yılı çapındadır. Bu mesafeye göre 1000 ışık yılı oldukça küçük kalmaktadır. Bu nedenle olayın komşu mesafede gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Günümüzde bu uzaklıkta benzer bir olay gerçekleşse tüm gece gökyüzündeki ışınım dansını izleyebiliriz ki bu bizim için çok da iyi olmaz! Bartos'a göre bulunan sonucun irdelenmesi ve derinleşmesi için kimya, biyoloji ve jeoloji gibi alanlarda ortak çalışma yapılmalı. Böylece nereden geldik ve nereye gidiyoruz sorusunu yanıtlayabileceğiz diyor Bartos. 3 Yorumlar peki 1000 ışık yılında olsa bizim için iyi olmaz dediniz.iyi olmayan nedir dünya için tehlikeler neler olabilir altını doldurmak lazım.sadece radyasyonmu? yoksa tekrar tehlikeli boyutta olabilecek ağır metallerin yüksek oranda dünyaya taşınması mıdır.böyle bir çarpışma heran mümkündür ve dünyamız kaderine razı olacaktır.dünyaya dahada yakın nötron yıldızları olabilir buda bir şekilde dünyamızı yaşanmaz hale getirebilir.belkide insanlığın sonu böyle bitebilir.65 milyon yıl önce dinozorların yaşamını bitirdiği gibi. selamlar. Burada kastedilen iki nötron yıldızının birleşmesi durumunda çevreye yayacakları yoğun ışınım . Bu öylesine güçlü bir ışınım olur ki Dünya atmosferini geri dönüşsüz şekilde etkileyebilir. Iki notron yildizi kavga edince sonucu kara Delik mi oluyor? Yoksa madde, guclu manyetik alan tarafindan puskurtulup Kara Delik olacak kutleye erisemeden uzaya mi savruluyor? Cok ilginc bir konu..


Florida Üniversitesi'ndeki gökbilimciler 190 ışık yılı uzaklıktaki HD 80606b adlı dev gezegenin atmosferinde potasyum olduğunu keşfettiler. Florida Üniversitesi Astronomi doktora öğrencisi Knicole Colon: Bu yöntem Jüpiter boyutlarındaki bir gezegen için çok iyi çalışır. Aynı yöntemi daha küçük gezegenlere uygulayarak, biraz da çabayla, onların atmosfer bileşenlerini de bulmak istiyoruz diyor. Rastlantı sonucu olarak Exeter Üniversitesi'nden David Sing yöneticiliğindeki başka bir grup 485 ışık yılı uzaklıktaki bir başka dev, XO-2b gezegeni atmosferindeki potasyumu algılamak için aynı yöntemi kullandı. Her iki gezegen de dünya ile karşılaştırılamayacak kadar yüksek sıcaklıklara sahiptir. HD 80606 b, 1200 C derece ve X0-2b ise 930 C derece sıcaklığındadır. Bu sıcaklıklar potasyumun buharlaşması için yeterlidir. Bu gözlemler ile gezegenlerin atmosferlerinde neler olup biteceğini ön gören bilgisayar modelleri birbirine uyumludur. Bu yöntemler bir ötegezegende yaşam izi bulunması için de kullanılabilecektir. Florida Üniversitesi'nden Colon'un danışmanı olan Eric Ford: Gözlemde dar-bant geçişi tayf ölçümüyle algılanır ve atomların arasından geçen ışık ölçülür. Böylece bir gezegenin atmosferinde hangi elementlerin olduğu ortaya çıkarılabilir diyerek ek bilgi veriyor ve devam ediyor: Bu yöntem Dünya'dan geçiş yapmak üzere olan gezegenler için kullanılabiliyor. Sayısı 500'e yaklaşan gezegenlerin bir kısmının yıldızının önünden yaptığı geçiş görüntülenebilir. Geçiş yönteminde uygulanan tayf ışıkölçümü şu şekilde çalışır: Gezegen atmosferi yıldızından gelen ışıkla aydınlatılınca gökbilimciler buradaki ışığı ölçerler. Alınan ışığın imzasında her elementi tanımlayan çizgiler bulunur. Bu inceleme sonucunda gezegen atmosferinin hangi elementlere sahip olduğu çıkarılır. İşte iki ötegezegen atmosferindeki potasyumda böylesi bir yöntemle bulundu. Araştırmacılar veriler için yeryüzünün en büyük teleskoplarından Gran Teleskopu!nu kullandılar. Teleskop dünyanın gökyüzü gözlemi için en uygun yerlerinden olan Afrika'nın kuzey batısındaki Kanarya Adaları'nda bulunuyor. Teleskop 35 metrelik bir aynaya sahiptir. Ford: Her iki çalışma ekibinden gelen sonuçlar yöntemin başarılı olduğunu gösteriyor. Bu keşifler bizi ilerisi için cesaretlendirdi. Biz hala bu aletin daha neler yapabileceğini tam olarak bilmiyoruz diyor. 2002 yılında Hubble Uzay Teleskopu HD 209458 b'de sodyum benzeri bir element olduğunu keşfetmişti. O zamandan bu yana sadece bir gezegende daha sodyuma rastlandı. Colon, gezegenlerin atmosfer bileşenlerinin anlaşılması için başka dev gezegenlerde de potasyum aramaya devam etmeyi planlıyor. Colon, bu konuda Kepler Uzay Teleskopu'nun kendisine yardımcı olacağını umuyor: Kepler görevi de olmak üzere birçok görevle er ya da geç dünya benzeri gezegenler bulunacaktır. Bu gezegenlerin atmosferlerinde metan, su buharı gibi yaşamsal gazlar da bulunabilir. Kaynak: Science Daily


Gökbilimciler biri ölmekte olan bir yıldızın çevresinde dolanan birbirine olağandışı yakın konumlarda bulunan iki gezegen sistemi keşfetti. Sistemleri oluşturan gezegen çiftlerinin birbirine olan bu yakınlığı nedeniyle de aralarında çok büyük bir kütle çekim kuvveti bulunuyor. Bilim insanları geçtiğimiz on yıl içerisinde yıldızının çevresinde başka bir cisim olmadan dolanan yüzlerce yalnız gezegen keşfetti. Gözlemlerin sonucunda bazı yıldızların birden fazla gezegeni olduğu da ortaya çıkarıldı. Bu sistemleri oluşturan gezegenlerin çoğu, birbirlerinin varlığını çok az hissettirecek kadar uzakta dolanırlar. Gökbilimciler birkaç gezegenin birbirini etkileyecek kadar yakın dolandıklarını da keşfettiler. Kaliforniya Enstitü ve Teknolojisi'nden John A. Johnson başkanlığındaki bir ekip, bir yıldızın çevresinde birbirine kilitli olarak dolanan iki gaz devi gezegen olduğunu ortaya çıkardı. 223 ışık yılı uzaklıktaki HD 200964 adlı ölmekte olan bir yıldızın çevresinde dolanan bu iki gezegen birbirine oldukça yakın bir konumda bulunuyorlar. Bu gezegenler eğer birbirlerini etkileyecek olan bu uzaklıkta dans edercesine dolanmasalardı çoktan yok olmuşlardı. Bu bilgi gezegenlerin bu ritmi nasıl oluşturduklarını da açıklar diyor Johnson. Keşfedilen yeni dört gezegen, Jüpiter'den daha büyük olan gaz devleri. Bu gezegenler Doppler etkisi yöntemiyle keşfedildi. Her iki sistemdeki gezegenler şaşırtıcı bir biçimde birbirine yakın bulunmaktadır. Örneğin HD 200964 yıldızının çevresinde dolanan iki gezegen arasındaki uzaklık 0.35 GB , başka bir ifadeyle 53 milyon km'dir. Dünya-Mars uzaklığı ortalama 75 milyon km'dir. 244 ışık yılı uzaklıktaki diğer sistem olan 24 Sextanis'te ise gezegenler arası uzaklık 0.75 GB ya da 113 milyon km'dir. Güneş Sistemi'ndeki iki gaz gezegen Jüpiter ve Satürn arasındaki uzaklık ise yaklaşık 531 milyon km'dir. Bu gezegenler birbirine yakın olduklarından dolayı birbirlerine çok güçlü kütle çekim kuvveti uygularlar. Örneğin HD 200964'ün gezegenlerinin birbirlerine uyguladıkları kütle kekim kuvveti, Dünya-Mars arasındaki kuvvetin 3 milyon katı, Dünya'nın Ay'a uyguladığı çekim kuvvetinin 700 katı ve Güneş'in Dünya'ya uyguladığı kuvvetinin 4 katından büyüktür. Güneş Sistemi'ndeki gaz gezegenler Güneş'e daha uzakta yer alırken bu gezegenler yıldızlarında daha yakında dolanmaktadır. 24 Sextanis sistemindeki gezegenlerin yörünge dönemleri 455 ve 910 gün iken HD 200964 sistemindeki gezegenlerin yörünge dönemleri 630 ve 830 gündür. Karşılaştırma açısından belirtirsek, Jüpiter ise Güneş çevresindeki bir turunu 12 yılda tamamlar. Gezegenler genellikle oluştuktan sonra belirlki bir yörüngeye oturuncaya kadar farklı düzlemlerde hareket etmeye itilir. Böylesi bir göç hareketinin güneş sistemi oluşurken de düzenli olmasa da gerçekleştiği düşünülüyor. BÖYLECE GEZEGENLER HAREKET EDERKEN BİRBİRLERİYLE VE ÇEVRELERİYLE ETKİLEŞİME GİREREK GERÇEK YÖRÜNGELERİNE OTURURLAR. Bu şimdiye kadar gördüğümüz en sıkı sistemdir ve bunun neden olduğunu anlamaya çalışıyoruz. Bu keşif birçok garip özelliklere sahip ötegezegen keşiflerinin de habercisidir. Bizi her defasında şaşırtabilecek bu keşiflerin bilimsel açıklamasının da yapılabileceğini düşünüyorum diyor Johnson. Johnson ve ekibi iki sistemi Keck altdevler gezegen verilerini inceleyerek keşfetti. Güneş'ten %40 ile %100 oranında daha büyük olan alt dev yıldızları çökmeye hazır şişmiş yıldızlardır. Alt-devler kırmızı dev haline gelip atmosferlerini dışarı atarlar. Alt-devler yavaş dönen, diğer devlere göre daha soğuk ve fışkırmaların ender görüldüğü yıldızlar olduğundan gezegen keşfi için ideal yıldızlardır. Şu an gezegeni olması muhtemel 450 tane büyük yıldızı gözlem altına aldık. Bu yıldızların 3 GB kadar uzağına kadar gördüğümüzden daha fazla gezegenleri olduğunu tahmin ediyoruz. Yıldızların kütlesinin gezegenleri oluşturan maddeyle doğrudan ilişkisi vardır. Gezegen disklerinin kütleleri yıldızın büyüklüğüne bağlıdır diyor Johnson. HD 200964 ile 24 Sextanis yıldızları 10 ile 100 milyon yıl sonra kırmızı deve dönüşecektir. Böylece sistemdeki gezegenlerin dinamiği etkilenecektir. Yörüngelerinden ayrılmak zorunda kalacak olan gezegenler kararsız yörüngelere sahip olacaktır. Büyük bir olasılıkla bu gezegenlerden biri sistemden dışarı atılacaktır. Kaynak: Astronomy


Dünya'ya ışığı yüz milyonlarca yıl sonra ulaşan iki süpernova patlaması keşfedildi. 6 Şubat'ta keşfedilen ve 450 milyon yıl önce patlayan süpernova Dallas'taki Southern Methodist Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Farley Ferrante tarafından keşfedildi. Patlayan yıldız sönük takımyıldız Av Köpekleri'nin anonim adlı nispeten boş bölgesinde bulunuyor. Av Köpekleri takımyıldızı Büyükayı takımyıldızı yakınında yer almaktadır. 20 Kasım'da keşfedilen ikinci süpernova ise 230 milyon yıl önce patlamış olup Başak takımyıldızında yer alan gökadalardan birindedir. Her iki süpernova SMU'nun yüksek lisans öğrencileri tarafından kullanılan Robotik Optik Hızlı Deneysel Arama Teleskopu (Robotic Optical Transient Search Experiment-ROTSE3b) ile görüldü. Teleskop Batı Teksas'ın yakınındaki Davis Dağı'nda Kurulu olan McDonald Gözlemevi'nde bulunuyor. Yaklaşık 450 milyon yıl önce patlamış olanı, Supernova 2013X olarak adlandırıldı. O zamanlar Dünya'da yaşam deniz ve okyanuslardan kıyıya doğru akmaya başlamıştı. Supernova 2013X daha sonra SMU'daki lisans öğrencileri tarafından Everest olarak adlandırıldı. 230 milyon yıl önce patlayan ise Supernova 2012ha olarak kodlandı. Bu sıralarda Dünya'da dinozorlar yavaş yavaş ortaya çıkmaya başlamıştı. Bu patlamaların oldukça yeni olduğunu söyleyebiliriz diyor Ferrante. Bu süpernovaya Sherpa adı verildi. Tip Ia Süpernovaları Kozmik Uzaklıkların Belirlenmesine Yardım Eder Everest ve Sherpa keşfedilen 200 süpernovadan ikisidir. Teleskoplarla gözlem yapılmadan önceki birkaç yüzyılda ender süpernova kaydı tutulmuştur. Everest ve Sherpa şimdiye kadar keşfedilen en genç, en yaşlı, en uzak, en yakın ya da en büyük süpernova değildir. Ancak bunlar tıpkı diğerleri gibi önemli bilgiler sunduğu için önemlidir diyor Ferrante. SMU'nun astronomi ekibinden fizik profesörü Robert Kehoe'ye göre Tip Ia sınıfındaki Everest ve Sherpa beyaz cüce patlaması ile oluşmuştur. Kehoe, beyaz cüce, enerjisini tüketmiş ölmekte olan yıldız olduğunu belirtiyor. Bu Dünya kadar büyük ancak Güneş kadar ağırdır. İçinden alınacak bir çay kaşığı madde Everest Dağı kadar ağır olacaktır. Bilimcilere göre bir beyaz cüce yakınındaki yıldızdan madde çalarak bunu çevresinde biriktirir ve füzyonu yeniden başlatır. Beyaz cüce bir buçuk güneş büyüklüğüne kadar şişer. Ancak mevcut ağırlığı bunu taşıyamaz ve yıldız içe çökerek füzyonu ateşleyerek patlar. Sonuç Tip Ia süpernovasıdır. Bu Tip Ia süpernovalar standart mumlar gibidir. Parlaklıkları birbirine çok benzer. Bu nedenle bunlara bakan bilimciler yıldızdan olan uzaklığa göre görülen parlaklık azaldığından kozmik uzaklıkları ölçebilir diyor Ferrante. Sherpa standart Tip Ia iken Everest daha özeldir. Bu Tip Ia sınıfındaki 1991T ile benzer özellikleri paylaşır. Everest iki beyaz cücenin birleşmesiyle oluşmuştur diyor. Sherpa'nın patlama parlaklığı çıplak gözle görülemeyecek kadar çok sönük 16 kadirdedir. Everest ise çok daha sönük olup 18 kadirdedir. Karşılaştırma açısından, ışık bir yılda yaklaşık 10 trilyon km yol alır. 150 milyon km uzaklıktaki Güneş'ten çıkan ışınlar Dünya'ya yaklaşık 8 dakikada ulaşır. Gizemli Karanlık Enerjinin Anlaşılmasında da Süpernovalar Kullanılır Diğer Tip Ia süpernovalarda olduğu gibi Everest ve Sherpa'da evrenin en büyük gizemlerinden birine bir parça da olsa katkı sağlar: karanlık enerji nedir? Her Tip Ia süpernovası evrenin kütle-enerji miktarının % 73'ünü oluşturan karanlık enerji hakkında dolaylı bilgi sağlar. Kurama göre karanlık enerji Büyük Patlama'dan bu yana evrenin genişlemesinden sorumludur. Patlayan her yıldız gökbilimcilere evrenin genişleme hızı değerinin düzeltilmesi çalışmalarında önemli veriler sunar. Daha uzağa gidildikçe ya da başka bir ifadeyle Büyük Patlama'ya doğru yaklaştıkça karanlık enerjiyi daha iyi anlayabiliriz diyor Ferrante. Hobby-Eberly Spektrogramı Süpernovaların Keşfini doğruladı McDonald Gözlemevi'ndeki Hobby-Eberly Teleskopu ile Everest 10 Şubat'ta, Sherpa 29 Kasım'da onaylandı. ROTSE ile sürekli olarak bu tür süpernovalar, nova ve değişken yıldızlar taranır. Veriler her gün gözden geçirilerek gökyüzünde olası parlaklık değişimleri aranır.


Bakmasını bilenler gökyüzünde birçok güzelin olduğunu bilir. Milyonlarca yıldızı olandan milyarlarca olanına yani küçüğünden büyüğüne gökadalarda bu güzellerdendir. Bunlar arasında bize kendini neredeyse süsleyerek gösteren bazı gökadalar ise güzelliklerini adeta konuşturur. Biri uzay teleskopu olan Hubble diğeri ise yerdeki en büyük teleskoplardan VLT'nin elde ettiği iki muhteşem gökada görüntüsüyle sizi başbaşa bırakıyorum. Hubble arşivlerinden çıkan bu güzel görüntü sarmal gökada NGC 4517'ye ait. Samanyolu'ndan biraz büyük olan gökadayı çok parlak bir yıldızla taçlandırılmış şekilde kenarından görüyoruz. Parlak yıldızın nedeni ise bize gökadadan çok daha yakın olması. Başak takımyıldızında yer alan NGC 4517, bizden yaklaşık 40 milyon ışık yılı uzaktadır. Hubble'ın bu görüntüsünde görülmeyen merkezi oldukça parlaktır. Bu da gökada merkezleri çevresindeki küresel kümeler, yıldız kümeleri ve yörüngeki uydu cisimlerinin çalışılmasını kolaylaştırır. Gökada ilk kez 1784 yılında William Herschel tarafından parlak bir yıldızın altında keşfedildi. Elbette Herschel'in bilmediği sönük süt lekesi gibi gördüğü cismin bir sarmal gökada olmasıydı. Görüntü telif hakkı: ESA/Hubble & NASA Karşıdan görünen bir sarmal gökadanın güzelliği bir başkadır. Bu da öyle görkemli bir görsel. Berenisin Saçı'nın güneyinde yer alan büyük gökada Messier 100 (M100) 55 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan sarmal bir gökadadır. M100 çok net görülen sarmal kolları ve merkezindeki çubuksu yapıyla SAB türü bir gökadadır. Görüntüde kolayca görülmeyen çubuksu yapı farklı dalga boylarında kendini göstermektedir. Bu ayrıntılı görüntü aynı zamanda böylesi bir gökadadaki beklenen ana özellikleri de gösterir: büyük kütleli yıldızların yaydığı enerjiden dolayı gözlenen kırmızı lekeler, hidrojen bulutları içinde saklanan yaşlı yıldızların ışığıyla parlayan sarı merkezi bölge ve gökada kollarında ışığın geçemediği tozla örtülü siyah bölgeler. M100, 2000 dolayında sarmal, eliptik ve düzensiz gökadaların oluşturduğu, Samanyolu'nun bulunduğu Yerel kümeyi de içine alan Başak süper kümesinde bulunuyor. Görüntü Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde yer alan Çok Büyük Teleskopu 'ndaki FORS aleti ile kırmızı, mavi ve yeşil filtreler ile elde edildi. Görüntü telif hakkı: ESO


19 Temmuz 2013'de NASA'nın iki gezegenlerarası uzay aracı renkli ve siyah-beyaz görüntülerle Dünya ve Ay'ı görüntüledi. 1,5 milyar kilometre uzaklıktan, NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn Sistemi içinden Dünya'nın renkli görüntülerini elde etti. 98 milyon kilometre uzaklıktan, Merkür yörüngesinde dolanan MESSENGER aracı ise siyah-beyaz görüntü elde etti. Cassini'nin Satürn halkaları arasında görüntülediği Dünya soluk mavi ve Ay ise beyaz renkte küçük nokta halinde görülüyor. Cassini yüksek çözünürlükteki kamerasıyla Dünya ve Ay'ı ilk kez ayrı cisimler şeklinde görüntülemiş oldu. Ayrıca Dünya'daki insanlara bu olay önceden bildirildiğinden 200.000'den fazla insan gökyüzünde Satürn'e bakarak, el sallayarak olayın bir parçası oldular. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Casssini görevi bilimcisi Linda Spilker: Elbette Dünya üzerindeki kıtaları ya da insanları göremiyoruz ama 19 Temmuz gününün özeti bu soluk mavi noktadır. Cassini'nin görüntüsü Dünya'nın koca boşluk içinde ne kadar küçük bir yer kapladığını hatırlatıyor diyor. Bu uzaklıktan Dünya Güneş'e çok yakın görünmektedir. Dış güneş sisteminden Dünya'nın böylesi görüntülerine çok ender ulaşılabilir. İnsanın gözleriyle Güneş'e doğrudan bakmaya kalkıştığında gözlerinin zarar görme olasılığı gibi kamera algılayıcılarının da Güneş'e doğrudan bakmaması gerekir. Görüntü sırasında Güneş Satürn'ün arkasında kalmıştı. Böylece Güneş'ten gelecek yoğun ışık Satürn tarafından engellendiği için ve Cassini Dünya'yı görebilmeyi başardı. Geniş açılı görüntü bilimciler tarafından işlendi. Satürn halkaları bu çalışmanın bir parçasıdır. Çok farklı ışık seviyelerinde alınan karma görüntülerin işlenmesi ise biraz daha uzun sürecek. MESSENGER görüntüsünde ise Dünya ve Ay bir pikselden daha küçük alan kaplamasına karşılık uzun pozlama süresinden dolayı çok parlak ve büyük görünür. Uzun pozlama sönük cisimlerden gelen ışığı toplamak için kullanılır. Sonuçta görüş alanında parlak ve yapay olarak büyük görünürler. Columbia Üniversitesi'nden MESSENGER görevi bilimcisi Sean Solomon: Güneş Sistemi'nin iki uzak köşesinden gelen bu görüntüler teknolojimizin teknik başarısının bir ölçüsüdür. Merkür ve Satürn gibi oluşumları ve yapıları tamamıyla farklı iki gezegenden gelen Dünya görüntüleri aynı zamanda gezegenimizin ne kadar özel oldunu da hatırlatıyor diyor.


Hayalet gökada M74'ün yeni görüntüleri, farklı dalga boylarında çalışan uzay gözlemevlerinin birlikteliğinin ne denli önemli olduğunu gösteriyor. Hubble ve James Webb Uzay teleskoplarından elde edilen veriler birleştirildiğinde ortaya böylesi güçlü ve kapsamlı görüntüler çıkmaktadır. Yüzü neredeyse bize dönük olan Hayalet gökada, Balık takımyıldızında yer alıp 32 milyon ışık yılı uzaktadır. İyi gözlenebilir sarmal kolları nedeniyle, sarmal gökadaların kökeni ve yapılarını incelemek için önemli bir laboratuvardır. M74, bazı sarmal gökadalarda görülen düzensiz sarmal kolların tersine, belirgin ve gayet iyi gözlenebilen sarmal kollara sahiptir. Webb'in keskin gözleri, M74'ün merkezinden dışarı doğru kıvrılan görkemli sarmal kollardaki gaz ve toz ipliksi yapılarını ortaya çıkardı. Çekirdek bölgedeki gaz yoksunluğu ile belirsiz yıldız kümelerini belirledi. Webb ayrıca; yerel evrendeki yıldız oluşumlarının en erken evreleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için Orta Kırmızıöte Aracı ile de gökadaya baktı. Bu gözlemler, uluslararası PHANGS ile yakındaki 19 yıldız oluşturan gökadanın kırmızıöte haritalama çalışmasında yer alacak önemli bir çabadır. Söz konusu gökadalar daha önce Hubble ve yer merkezli gözlemevleri tarafından gözlenmişti. Önceki gözlemlere, kristal berraklığındaki Webb gözlemleri eklenerek, gökadalardaki yıldız oluşum bölgeleri tam olarak belirlenmesi, yıldız kümelerinin yaş ve kütlelerinin daha doğru hesaplanabilmesi, yıldızlararası ortamdaki toz tanelerinin doğası hakkında önemli bilgiler edinilebilmesi amaçlanmaktadır. M74'ün Hubble ile yapılan gözlemleri, gökadadaki HII bölgeleri olarak bilinen, parlak yıldız oluşum alanlarını ortaya çıkarmıştır. Hubble'ın morötesi ve görünür dalga boylarındaki görüntüleme yeteneği, Şili'de bulunan Atacama Büyük Milimetre/milimetre altı Dizisi olarak bilinen ALMA gibi yer merkezli radyo teleskoplarından elde edilen gözlemler ve son olarak Webb'in kırmızıöte dalga boyundaki görüntü verileri birleştirilerek önemli çalışmalar yapılabilecektir. Araştırmacılar elektromanyetik tayfın çeşitli alanlarında çalışan bu teleskoplarla elde edilen verileri birleştirerek, tek bir teleskoptan elde edilen verilere göre daha kapsamlı bilgilere ulaşmaktadır.


Kepler teleskopunun K2 görevi ile elde edilen verilerden iki yeni sistem keşfedildi. Gezegenler yıldızının önünden geçerken alınan ışığın azalması yani geçiş yöntemiyle tespit edildi. M3V tipi kırmızı cüce olan K2-239 yıldız 160 ışık yılı uzaklıkta Sextant takımyıldızı yönündedir. Yıldız her biri 5.2, 7.8 ve 10.1 günlerde dolanan en az üç Dünya büyüklüğünde karasal gezegenlere sahiptir. Her gezegen sırasıyla 1.1, 1 ve 1.1 dünya yarıçapındadır. Diğer sistem ise K2-240 yıldızına ait. Yıldızın iki süper-Dünya sınıfında gezegeni bulunuyor. Gezegenler yıldıza çok yakın dolandığından sıcaklıkları neredeyse Güneş'in sıcaklığının yarısı kadar: 3450 K ve 3800 K*. Araştırmacılara göre gezegenler ayrıca çok güçlü ışınım aldığından yüzey sıcaklıkları bundan daha fazla olabilir. Yakın gelecekte göreve başlayacak teleskoplar ile bu gezegenlerin atmosferleri daha ayrıntılı incelenebilecek ve kütleleri, yoğunlukları ve fiziksel özellikleri daha net ölçülebilecek. *K: Kelvin derece. 273 K, 0 C derecedir. Görsel telif hakkı: Gabriel Perez Diaz, SMM


Luke Skywalker'ın Yıldız Savaşları evrenindeki gezegeni Tatooine benzeri bir gezegen Kepler Uzay Teleskopu ile belirlenmişti. Yeni bir çalışma bu gezegeni ele alıyor. Yıldız Savaşları'ndaki gezegen gibi bu gezegen de iki yıldızın çevresinde dolanıyor. Böyle bir gezegenin oluşması ve iki yıldızın çevresinde dolanması için hangi şartlar altında gerçekleşmiş olabilir? Bristol Üniversitesi'ndeki gökbilimciler bu sorunu çözmeye çalışıyor. Kayalık gezegenlerin oluşması için gerekli madde burada bir değil iki yıldız tarafından güçlü kütleçekimsel tedirginlikler ve çarpışmalar sonrasında oluşmuş olmalı. Gerçekten durum bu mu? Bristol Fizik Okulu'ndan Dr. Zoe Leinhardt ve meslektaşları Astrophysical Journal Letters'da yayınlanan yeni çalışmalarında kütleçekimi ve fiziksel çarpışmaların etkisiyle oluşumu inceleyen bir bilgisayar benzetimini kullandı. Ekibe göre bu gezegenlerin çoğu merkezdeki ikili yıldızdan çok uzakta oluşup, daha sonra yıldızların bulunduğu yere yani içe doğru göç etmiş olmalı. Dr Leinhardt: Bizim benzetimlerimiz bile yıldızları çevreleyen disk içerisinde güçlü kütleçekimleri olduğunu ve ortamın oldukça vahşi olduğunu gösteriyor. Bu verilere göre Kepler 34- b gibi gezegenler çarpışmalar etkisiyle büyüyebilir diyor. İkili yıldızlar çevresinde dolanan gezegenlerden Kepler-47 c dışındakiler bu çalışmaya uygun bir şekilde dışarıda oluşup içe doğru göç etmiş oldukları akla daha yatkın gelmektedir. Çalışma ekibinden Stefan Lines: Böylesi gezegenlerin varlığı birçok bilim-kurgu yazarı ve film yapımcılarının hayal güçlerini zorlamaktadır. Böyle gezegenler var ve daha ilginç olanları da gelecek araştırmalarda ortaya çıkarılabilir. Üstelik çalışmamıza göre böylesi sistemlerde dünya benzeri gezegenler bile oluşabilir ki keşifleri bu açıdan sürpriz olmaz.


ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi'ni kullanan gökbilimciler Dünya ve Neptün arası büyüklükte gezegenleri olduğu bilinen iki yakın gezegen sisteminde kuyrukluyıldız kuşağı olduğunu keşfetti. Kuyrukluyıldız depoları anlamına gelen bu tür kuşaklar daha içteki gezegenlerde yaşama destek sağlayan okyanusları oluşturabilir. Önceki çalışmada Herschel, yakın yıldızlardan Fomalhaut'un çevresinde kuyrukluyıldız çarpışmalarından oluşan tozlu bir kuşak keşfetmişti. Yeni çalışmada iki komşu gezegen sisteminde (GJ 581 ve 61 Vir) kuyrukluyıldız kuşağı olduğu belirlendi. Herschel'in suyun donma sıcaklığının 200 C altında sıcaklığa sahip toz diskini bulması, bunların Güneş Sistemi'ndeki Kuiper Kuşağı'ndan 10 kat daha geniş bir alana yayıldığını gösterir. Gliese 581 ya da kısaca GJ 581, gökadamızda en sık görülen yıldız tiplerinden M sınıfından bir cüce yıldızdır. Daha önceki çalışmalar yıldızın sıvı suyu barındıracağı bölgede yani 'yaşam alanında' en az dört gezegen olduğunu gösterdi. Güneş'ten biraz büyük olan G-tipi 61 Vir yıldızında ise iki gezegen olduğu biliniyor. Her iki sistemdeki gezegenler süper-Dünya sınıfında, 2 ile 18 Dünya kütlesindedir. İlginç olan ise her iki sistemde Jüpiter ya da Satürn gibi dev gezegenlerin olmaması. Güneş Sistemi'nin erken döneminde Jüpiter ve Satürn arasındaki kütleçekimsel etkileşme nedeniyle birkaç milyon yıl iç gezegenlere kuyrukluyıldız akını gerçekleşmiş ve yüksek yoğunluktaki Kuiper Kuşağı incelmiştir. Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Mark Wyatt: Yeni gözlemler önemli bilgiler sunuyor: Bunlar, Güneş Sistemi'ndeki dev gezegenlere ve küçük Kuiper Kuşağı'na karşılık onlarda daha küçük kütleli gezegenler ve daha yoğun Kuiper Kuşağı olduğu diyor. Biz Jüpiter gibi büyük gezegeni olmayan düşük kütleli gezegen sistemlerinde iç sisteme dönük kısa dönemli ağır bombardımanların yerine milyarlarca yıl daha az yoğunlukta bir kuyrukluyıldız yağmuru olacağını düşünüyoruz. Paris Gözlemevi'nden Dr. Jean-Francois Lestrade: En az iki milyar yıl yaşında olan GJ 581 Sistemi'ndeki iç gezegenlere geçen zaman süresince kuyrukluyıldızlarca önemli miktarda su taşınmış olabilir. Bunun olması için yeterli zaman geçmiştir diyor. Bununla birlikte Herschel'in gördüğü tozun büyük bir kısmı, Neptün boyuıtlarında bilinmeyen bir gezegenin etkisiyle kuyrukluyıldızlar arasındaki çarpışmalar nedeniyle de oluşmuş olabilir. Bilgisayar benzetimleri bize, bu kuşağın yakın sistemlerden daha çok yıldızdan uzakta dolanan büyük bir gezegenin diski karıştırarak, diskin görebileceğimiz büyüklüğe gelmesinde rol oynadığını gösteriyor diyor Dr. Lestrade. ESA'nın Herschel projesi bilim ekibinden Göran Pilbratt: Herschel gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğunu ve geliştiğini anlamamıza yardımcı oluyor. Bu süreçte Jüpiter gibi dev gezegenlerin, gezegen sistemlerinin enkaz diskinin ve gezegenlerin evrimindeki rolünü de anlamamızı sağlıyor diyor.


İki yıldız çevresinde dolanan bir gezegen Hubble uzay teleskopu ile mikromercekleme yöntemi yardımıyla onaylandı. Gezegen ilk kez 2007 yılında gözlenmiş ve adaylar arasına alınmıştı. Bilinen ötegezegenlerin büyük bir kısmı tek yıldızın çevresinde dolanır. İki yıldız çevresinde dolanan şimdiye kadar sadece birkaç gezegen keşfedilmiştir. Bu çoklu sistemlerin büyük bir kısmı NASA'nın Kepler uzay gözlemevi yardımıyla bulunmuştur . OGLE adlı projeyle gökyüzünde mercekleme etkisi yardımıyla uzak cisimler ortaya çıkarılır. Kütle-mercekleme etkisi ilk kez Einstein tarafından dile getirilmiştir. Buna göre uzak bir cisimden yayılan ışınlar büyük kütleli cismin yakınından geçerken, uzay-zamanın eğriliği nedeniyle yolundan sapar. Bu da uzaktaki cisme dürbünle bakıyormuşçasına daha yakın görünmesine neden olur. Olaya mikro-mercekleme etkisi adı verilir . OGLE gözlemlerinde OGLE-2007-BLG-349 adlı gezegen ise iki yıldızdan gelen bir dizi ışığın bükülmesiyle keşfedildi . Veriler hem Hubble hem de OGLE ile sağlandı. Böylece çoklu veri sistemiyle gezegenin varlığı onaylandı. Çalışma ekibinden Andrzej Udalski: OGLE ile 17 binin üzerinde mikro-mercekleme olayı gözledik. Ancak bu olaya bir gezegen sisteminde ilk kez tanık oluyoruz diyor. Bu öncü keşif bazı ilginç olasılıkları da ortaya koydu. Kepler daha küçük yörüngelerde dolanan gezegenleri tespit etme yeteneğine sahipken, mikro-mercekleme yöntemiyle çok daha uzak mesafelerde dolananlar keşfedilebilmektedir. Almanya Astronomisches Recheninstitut'den Yiannis Tsapras: Bu keşif ikili mercekleme olayına işaret ettiğinden gözlem stratejilerimizi gözden geçirmemiz gerektiğini göstermektedir. Dolayısıyla önemli bir keşifle karşı karşıyayız diyor. Mikro-mercekleme olayı ile Hubble gibi teleskoplarla keşfi zor gezegenlerin görülmesinin mümkün olduğu ortaya çıkmıştır. Notlar Geçiş sırasında gezegen yıldız ile gözlemci arasında hareket eder. Bunun sonucunda yıldızın alınan ışığında bir miktar azalma gerçekleşir. Işık kaynağı ile gözlemci arasına giren başka cisim ışığın yolunu değiştirir. Mikro-mercekleme olayı kütle çekimi, mercekleme olayının zayıf şeklidir. Güçlü bir mercek etkisi ile alınan görüntülerde daha bozuk yaylar görülür. Mikro-mercekleme olayı uzak cismin parlaklığına göre değişir. OGLE kütle çekimi, mikro-mercekleme kullanılarak karanlık maddeyi tarayan, 1992 yılında kurulmuş Polonya temelli bir projedir. Birkaç ötegezegen bu proje yardımıyla keşfedilmiştir.


Kanarya Adaları Astrofizik Enstitüsü'ndeki araştırmacılar XTEJ1859+226 olarak adlandırılan x-ışını çifti bir sistemde Güneş'ten 5.4 kat kütleli karadeliği keşfettiler. X-ışını çiftleri normal bir yıldız ile bu yıldızdan beslenen bir nesneden oluşur. Nesne yıldızdan madde çalarak kendi çevresinde sarmal şekilde bir madde yığını oluşturur. Biri karadelik olan şimdiye kadar sadece 20 ikili sistem bulmamıza karşılık gökadamızda 5000 dolayında bu sistemlerden olduğu düşünülüyor. XTEJ1859+226 Tilkicik takımyıldızında bulunuyor. 1999 yılında gerçekleşen bir püskürme sırasında RXTE uydusu ile keşfedildi. IAC'tan Jesus Corral Santana: X-ışın çiftlerinin durgun dönemleri karadeliğe yığılan madde nedeniyle ara ara bozulur ve püskürmeler yaşanır diyor. Nötron yıldızlar ve karadelikler büyük bir yıldızın patlamasının ardından kalan artık parçasıdır. Bilinen nötron yıldızlarının çoğu 1,4 Güneş kütlesi dolayında bir kütleye sahiptir. Ancak Güneş kütlesinin iki katı kütleli olan nötron yıldızlarda bulunuyor. Gökbilimciler kararlı olmayan nötron yıldızlarının çökerek karadelikleri oluşturduğuna inanıyor. Böylesine yoğunlaşmış nesnelerin kütlesini ölçmek ne türden bir nesne olduğunu belirlemek açısından önemlidir. Güneş kütlesinden üç kat daha büyük bir nesne sadece karadelik olabilir. XTEJ1859+226'nin kütlesi ise 5,4 güneş kütleli. Bu da nesnenin karadelik olduğunu gösteriyor. Bu sonuç ile karadeliklerin kütle dağılım çalışmasına yeni bir değer ekleniyor. Bu dağılım dev yıldızların ölümü ile ortaya çıkan karadeliklerin oluşumu ve X-ışını ikili yıldızlarının önemli sonuçlarını içerir diyor Santana. On İki Yıllık Gözlem 1999 yılında patlama ile fark edilen nesne IAC'deki araştırmacılar tarafından izleniyordu. Araştırmacılar 2000 yılında Isaac Newton Teleskopu ve William Herschel Teleskopu ile alınan fotometrik gözlemleri, 2008 yılında İskandinav Optik Teleskopu ve 2010 yılında Kanarya Adaları Teleskopu ile alınan sonuçları birleştirerek çalışmayı tamamladılar. Sistemin parlaklığının düşük olması nedeniyle tayf ölçümleri için 10 metrelik bir teleskop gerekir. Bu nedenle GTC ile yapılan gözlemler belirleyici olmuştur diyor Santana. GTC ölçümleri bir kamera ve görünür ışık altında çalışabilen tayfölçeri kullanabilen OSIRIS aleti ile yapıldı. Tayfölçer yıldızın yaydığı ışığı frekanslarına ayırarak nesnenin yapısındaki kimyasal öğeleri gösterir. Böylece yıldızın hareketini ve fiziksel özelliklerinin anlaşılmasını sağlar. Bu yöntemlerle yıldızın karadeliğin çevresindeki yörünge dönemi (6,6 saat) hesaplandı. Karadeliğin kütlesinin belirlenmesinde bu yöntemler hayati rol oynar. Kanarya Adaları'ndaki Roque de los Muchachos Gözlemevi'nde bulunan GTC, 10,4 metrelik aynasıyla Dünya'nın en büyük optik-kızılötesi teleskopudur.


Gökbilimciler bir çift yıldızın çevresinde hilal şeklinde toz yoğunluklu ve gaz yoksulu bir alan keşfetti. Bu alan daha önce ALMA dizisi ile gözlenmiş ve büyük yankı uyandırmıştı. Şimdi araştırma biraz daha derinleşmiş görünüyor. Gökbilimciler ikili yıldız sistemlerinde gezegenlerin nasıl oluştuğunu uzun bir zamandır düşünmektedir. Eldeki verilerle öngörülen modeller, yıldızların arasındaki kütle çekim savaşı nedeniyle ikilinin arasından fırlayan ya da yıldızın doğumu sırasında dışarı attığı malzemeden sıra dışı yörüngelere sahip gezegen oluştuğu yönündedir. Gözlemsel kanıtlar çift yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin oldukça şaşırtıcı şekilde kararlı yörüngelere sahip olduğunu gösteriyor. HD 142527 çevresindeki gezegen oluşumu gerçekleşen diskin ayrıntıları için Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi kullanıldı. Sistem, 450 ışık yılı uzakta olup Akrep ve Erboğa takımyıldızlarının arasında yer almaktadır. HD 142527 sistemindeki ana yıldız Güneş'in iki katından daha fazla kütleli iken diğer yıldız Güneş'e göre üçte biri kütlesindedir. Yıldızlar birbirinden Satürn'ün Güneş'e olan uzaklığından biraz daha uzaktadır: yaklaşık 1,6 milyar kilometre. Sisteme ait önceki ALMA görüntülerinde iç ve dışta olmak üzere iki disk saptanmıştı. Houston'daki Rice Üniversitesi'nden Andrea Isella: Bu ikili sistemin koronasından atılan gaz ve tozun gezegen oluşumuna neden olduğu bilinmektedir. ALMA ile alınan yeni görüntülerde disklerde gezegenlerin ve diğer yapıların oluşumuyla ilgili fiziksel değişimlerin ayrıntıları ortaya çıkmaya başladı diyor. Gezegenler genç yıldızların dışında, onları saran geniş gaz ve toz diskinin içinde oluşmaktadır. Küçük toz taneleri ve gaz balonları kütle çekim kuvvetiyle bir araya gelerek büyüyüp asteroit ve gezegenleri oluşturur. Buradaki ince noktalar henüz anlaşılmış değil. Gökbilimciler ALMA ile ilkel gezegen disklerini inceleyerek bulmacanın eksik parçalarını çözmeyi ümit ediyor. ALMA'nın yüksek çözünürlükteki görüntüleri HD 142527 çift yıldızının çevresinde geniş eliptik halka olduğunu gösteriyor. Bu halka, yıldızlardan Güneş-Dünya uzaklığının 50 katı gibi inanılmaz bir uzaklıktan itibaren başlamaktadır. Diskte çoğunlukla karbon monoksitin iki formu (13CO ve C180) bulunsa da diskin üçte birini oluşturan hilal şeklindeki yapının daha çok tozdan oluştuğu fark edildi. Hilal şeklindeki toz bulutu ikili yıldızın kütle çekim kuvvetleri nedeniyle bu şekli almış olabilir ve aynı zamanda bu bilgi gezegen oluşumu için anahtar rol oynuyor olabilir. Isella'ya göre buradaki gaz eksikliği muhtemelen donmuş şekilde toz tanelerin yüzeyinde buz şeklinde ince katman oluşturmasıdır. Sıcaklık o denli düşüktür ki, gaz donarak buza dönüşmüş olabilir. Bu da toz tanelerinin birbirine yapışarak daha büyük yapılara dönüştürecek katalizör görevi üstlenip ilkel gezegenlerin oluşumuna neden olabilir diyor Isella. En az 20 yıldır ilkel gezegen disklerini inceliyorum. Bunları ALMA ile inceleyerek çarpıcı özelliklerini belirlemek istiyorum. Biliyorum ki daha çok sürprizle karşılaşabiliriz.


Uluslararası bir gökbilim ekibi birbiri çevresinde dolanan ikili yıldız sistemlerindeki gezegenlerin sıra dışı yörüngelere sahip olabileceği üzerine bir çalışma gerçekleştirdi. Güneş gibi tek yıldızların tersine ikili yıldızların yörüngelerinde kütle çekiminin değişimi nedeniyle gezegen sistemlerinde bir karmaşa sözkonusu olabilir. Bu tür yıldızlardan biri diğerinin çevresinde eliptik -daha az dairesel- bir yörünge izler. Bu da sistem içinde oluşması olağan gezegenlerin çok daha uzağa itilmesine yol açar. Eşinin yakınından ve çok uzağından geçerek dönen yıldızın gezegenlere uyguladığı kütle çekiminin bu nedenle değişimi, sistemlerin oluşmasının önüne de geçebilir. Ekip üyesi Nathan Kaib: İkili yıldızların geniş yörüngeleri diğer yıldızların alanı içine giren gel-git alanına neden olarak bazı karışıklıklar oluşturur. Böylece yörüngelerine ilişkin dışmerkezlikleri sürekli olarak değişir. Dış merkezlik yörüngesi dairesel olmayan eşyıldızın anayıldıza bazen çok yakın bazen çok uzak olması durumudur diyor. Eşyıldız, elipsin en uzak köşesi ile en yakın köşesinde bulunur. Bu sıra dışı yörüngesi nedeniyle yakınındaki gezegenleri iterek başka yıldızlardaki gezegen yörüngelerinde de karmaşaya neden olacaktır. Ekibin gerçekleştirdiği benzetimde Güneş Sistemi'ndeki dört dev gibi gezegenleri olan ve en az birinin etkilendiği ikili yıldız sistemi tasarlandı. Bu ikililer milyarlarca değil yüz milyonlarca yıl içinde oluşur. Dolayısıyla bu sistemlerdeki gezegenlerin oluşumu tek bir yıldızdaki sürece göre daha zorlu olur. Çoğunlukla yıldızlardan biri bu gezegen sistemlerinin bozulmasına hatta dağılmasına neden olabilir diyor Kaib. Ekip üyesi Queen's Üniversitesi'nden Martin Duncan: Ötegezegen sistemleri içinde böylesi süreçlerin yaşandığına ilişkin önemli kanıtlar gördük. Bu gezegenler, dairesel yörüngelerden çok güçlü ve tehdit edici nedenlerden dolayı yüksek eksantrik yörüngelere sahipler. İkili yıldızların çevresindeki gezegenlerin, tek yıldızların gezegenlerine göre daha eliptik bir yörünge izlediklerini fark ettik diyor. Araştırmacılara göre böylesi sistemlerde görülen gezegenlerin eksantrik yörüngelerine sahip olması kararsız durumdan kurtulmalarını sağlamıştır. Aynı üniversiteden Sean N. Raymond: Sistemlerde gördüğümüz eksantrik yörüngelerin aslında eşyıldızdan kaynaklandığına ilişkin izler görülmektedir diyor. Araştırmacılar yapılan gözlemlere göre, tipik bir gezegen sistemindeki gezegenlerin genellikle Dünya-Güneş uzaklığının 10 katından fazlasına kadar yayılabileceğini hatırlatıyor. Tersi durumda gezegen sistemleri eşyıldızdan etkileneceğinden çok eksantrik bir yörüngeye sahip olacaktır. Son zamanlarda anayıldızın çevresinde geniş mesafelerde dolanan gezegenlerin doğrudan görüntüleri elde edildi. Çalışmamız şimdiye kadar fark edilmeyen bu tür gezegenlerin varlığını ortaya koymaktır diyor Duncan.


Güneş boyutundaki yıldızların neredeyse yarısı ikili yıldızdır. Yeni bir araştırma ikili yıldızların çevresindeki gezegen sistemlerinin tek yıldızların çevresindekilere göre çok farklı olabileceğini gösterdi. Bu aynı zamanda dünya dışı yaşam arayışında yeni hedefleri de işaret ediyor. Yaşamın olduğu bilinen tek gezegen olan Yer, Güneş çevresinde döndüğünden benzer büyüklükteki yıldızların çevresindeki gezegen sistemleri, dünya dışı yaşamı bulmaya çalışan gökbilimciler için de açık hedeflerdir. Bu kategorideki neredeyse her ikinci yıldız bir ikili yıldız üyesidir. Kopenhag Üniversitesindeki araştırmacıların elde ettikleri sonuç gezegen sistemlerinin ikili yıldızların çevresinde çok farklı şekilde oluştuğunu gösteriyor. Kopenhag Üniversitesi Niels Bohr Enstitüsünden proje başkanı Profesör Jes Kristian Jorgensen: Önümüzdeki yıllarda son derece güçlü araçlarla dünya dışı yaşam arayışından önemli bir aşama kaydedeceğiz. Bu, gezegenlerin farklı yıldız türleri çevresinde nasıl oluştuğunu anlamanın önemini de arttırıyor diyor. Tayvan ve ABD'deki gökbilimcilerin katıldığı projenin sonuçları Nature dergisinde yayınlandı. Patlamaların gezegen sistemlerine etkisi Keşif, Şili'deki ALMA teleskopları ile 1000 ışık yılı uzaktaki genç bir ikili yıldız üzerindeki gözlemlerle gerçekleşti. İkili yıldız sistemi NGC 1333-IRAS2A adlı gaz ve toz diskiyle çevrilidir. Gözlemler araştırmacılara yalnızca ikili yıldız sisteminin evrimindeki bir noktadan anlık görüntü sağlayabilir. Ancak ekip seçeneklerini arttırmak için zaman içinde geriye ve ileri gidebilen bilgisayar simülasyonları kullandı. Niels Bohr Enstitüsünden Rajika L. Kuruwita: Gözlemler yıldızların toz ve diskin içinde nasıl hareket ettiğini anlamamızı sağlıyor. Simülasyonlar ise buradaki fiziğin nasıl rol oynadığını ve yıldızların gözlediğimiz anlık görüntüye kadar nasıl evrimleştiğini ve gelecekteki evrimlerini gösteriyor diyor. Özellikle gaz ve tozun hareketi sürekli bir model izlemez. Zamanın bazı noktalarında genellikle her bin yıl içinde on ile yüz yıllık kısa dönemler için- hareket güçlü hale gelir. İkili yıldız normal durumuna gelene kadar on ile yüz kat daha parlak hale gelir. Muhtemelen döngüsel model ikili yıldızın ikiliği ile açıklanabilir. İki yıldız birbirini çevrelerken belirli aralıklarla ortak kütle çekimiyle çevrelerindeki gaz ve toz diskini, yıldıza doğru çok büyük miktarda maddenin düşmesine neden olacak şekilde etkiler. Düşen malzeme önemli şekilde ısınır. Isı, yıldızı normalden daha parlak hale getirir. Oluşan patlamalar gaz ve toz diskini parçalar. Disk yeniden birikecek olsa da patlamalar sonraki gezegen sisteminin yapısını etkileyebilir diyor Kuruwita. Kuyruklu yıldızların yaşam için önemi Gözlenen yıldız sistemi gezegen oluşması için henüz çok genç. Ekip, ALMA'da gezegen sistemlerinin oluşumunu araştırmak için daha fazla gözlem zamanı elde etmeyi umuyor. Burada sadece gezegenler değil kuyruklu yıldızlarda gözlem hedefinde olacak. Kuyruklu yıldızların yaşamın gelişmesinde önemli rol oynadığı muhtemeldir. Kuyruklu yıldızlar genellikle organik moleküllerin varlığıyla birlikte yüksek miktarda da buz barındırır. Organik moleküllerin bir gezegenin oluştuğu dönemlerde kuyruklu yıldızlarda var olduğu düşünülebilir. Bunlar daha sonra gezegenlere çarparak molekülleri gezegenlere bırakır diyor Jes Kristian Jorgensen. Patlamaların rolünü bu bağlamda anlamak gerekir. Patlamaların neden olduğu ısınma, toz taneciklerinin ve onları çevreleyen buzun buharlaşmasını da tetikler. Bu da gezegenlerin oluştuğu malzemenin kimyasal yapısını değiştirir. Bu nedenle kimyasal araştırma da önemli bir konudur. ALMA'nın algıladığı dalga boyları oldukça karmaşık organik molekülleri yani 9-12 atomlu ve karbon içeren molekülleri görmemizi sağlar. Bu tür moleküller bildiğimiz yaşamın anahtarı olan daha karmaşık moleküller için yapı taşları olabilir. Örneğin amino asit taşıyan kuyruklu yıldızlar. Güçlü Araçlarla Yaşam Arayışı ALMA tek bir teleskop gibi çalışan 66 teleskoptan oluşur. Böylece bir teleskoptan elde edilebilecek çözünürlüğe göre daha iyi veriler elde edilir. Çok yakında göreve başlayacak olan James Webb teleskopu ile de yaşam aranabilecek. Teleskop şu an gözlem yapacağı konumuna doğru ilerlemeye devam ediyor. Bunun dışında 2027'de gözlemlere başlaması planlanan ELT ile SKA ile önemli bilgiler elde edilebilecek. ELT, 39 metrelik aynasıyla dünyadaki en büyük optik düzeneğe sahip olarak ötegezegenlerin atmosferlerini gözleyecek. SKA, Güney Afrika ve Avustralya'da koordineli çalışan binlerce teleskoptan oluşacak ve ALMA'ya göre daha uzun dalga boylarını gözleyebilecek. SKA, büyük organik moleküllerin doğrudan gözlenmesine olanak sağlayacak. JWST ile kırmızı-öte dalga boyunda çalıştığından özellikle buzdaki organik molekülleri görebilir. Son olarak gaz halindeki molekülleri gözlemek için ALMA'yı kullanmayı sürdüreceğiz. Farklı araçlarla çok sayıda bilgi edinecek olmamız nedeniyle heyecanlıyız diyor Jes Kristian Jorgensen. Görsel hakkında Ekip, Kahraman moleküler bulutundaki ikili yıldız sistemi NGC-IRAS2A'yı gözlemek için Şili'deki ALMA teleskoplarını kullandı. İkili yıldız, Yer'den, yakın diyebileceğimiz 1000 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. 10,000 yıl önce oluşmuş sistem bu bakımdan gençtir. İkili sistemi oluşturan yıldızlar birbirinden 200 astronomik birim uzaktadır. Bir astronomik birim Yer ile Güneş arasındaki mesafedir. Güneş Sisteminde Güneş'ten en uzak gezegen olan Neptün'dür ve Güneş'ten 30 astronomik birim uzaktadır. 2 Yorumlar Osman Demircan hocanın bir astronomi şenlik toplantısında sunmayı vadettiği Çift Yıldızlarda Gezegen Sistemleri konuşmaları bu çerçevede ayrıca önem kazanıyor. Kendisi zaten çift yıldızlar konusunda uzman olan hocamızın söyleyeceklerini ayrıca önemsiyorum ve sunumlarının en azından özetinin bu sitede de yayınlanmasını bekliyorum. Olimpos Gökyüzü Şenliği-Antalya Osman hocam sunumunu iletirse burada yayınlarım hocam. Güzel olur.


Sayıları 500'ü geçen ötegezegenlerin büyük bir kısmı dikine hız yöntemiyle keşfedildi. Bu yönteme göre yıldıza kütle çekimi etkisiyle bağlı olan gezegenin hareketi yıldızda tedirginlikler oluşturur . Yeni bir çalışma ile şimdiye kadar gezegen keşfedilemeyen ikili yıldızlarda da tedirginlikten dolayı keşif yapılabileceğini ortaya çıkardı. Aslında fikir çok basit. İki yıldıza sıkıca bağlı bir üçüncü üye bu yıldızların çevresinde büyük bir yörüngede dolanıyor. Zaman zaman bu yıldızlardan birine yakınlaşan cisim bir süre sonra tekrar uzaklaşmaya başlayacak. Uzaktan bakıldığında da yıldızlardaki tedirginlik beklenen etkileri gösterecektir. Bu dikkate alınması gereken fikir gökbilimcilerin çok sevdiği ikili yıldızların yakından izlemesine neden olacak. Böylesi bir durum için ikili yıldız birbirine yeterince yakın olması gerekiyor. Ancak bunlardan biri yeterince sönük örneğin M tipi bir cüce olursa onu görmek kolay olamayacaktır. Ne de olsa bildiğimiz çift yıldızların dörtte üçünde M sınıfı bir cüce bulunuyor. Peki böylesi bir durumun etkileri neler olabilir? Bu soruya örnek olarak HD 18875 verilebilir. HD 18875 sistemi, 25.7 yıl gibi bir yörünge dönemiyle A yıldızının çevresinde ve birbirleri çevresinde 155 günlük yörünge dönemleriyle turlayan Ba+Bb yıldızlarından oluşur. Bu sistemde 2005 yılında sıcak bir Jüpiter olduğu bildirilmiş ancak 2007'deki ikinci gözlem sonucunda keşif onaylanmamıştı. Yeni çalışmada gezgen olduğu izlenimi için ikili yıldızların birbirlerini etkileyip etkilemediklerinin belirlenmesi için sistem üç üyeyle tekrar değerlendirildi. Oluşturulan yeni modelde 0.38 GB uzaklığa 4 Dünya büyüklünde bir gezegen yerleştirildi. Gezegen Jüpiter büyüklünden daha küçük olmasına karşılık daha uzak bir konuma yerleştirildi. Böylece ikili yıldızlar B'nin etkisi burada sınandı. Ayrıca bu tip süper dünyalar son yıllara kadar keşfedilemiyordu. Böylece doğrulanmamış gezegeni olan HD 18875 gibi çift yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin dikine hız yöntemine göre keşfedilebileceği de gösterilmiş oldu. Kaynak: Universe Today


Keck Gözlemevi yardımıyla 4 Dünya kütleli bir gezegen keşfedildi. Bu keşif, bulunan gezegenler içerisinde ikinci karasal gezegen oldu. (İlki COROT 7b idi.) Bu keşifle birlikte gökbilimciler, dünya benzeri gezegen keşfinin an meselesi olduğunu belirtiyor. HD 156668 b olarak adlandırılan gezegen yıldızının çevresindeki turunu 4 günde tamamlıyor. Yıldız 80 ışık yılı uzağımızdaki Herkül takımyıldızında yer alıyor. HD 156668 b, dikine hız yöntemiyle keşfedildi. Diğer adı Doppler kayması olan bu yönteme göre yıldızın çevresinde dolanan gezegen yıldızın yalpalamasına* yol açarak, yıldızın ölçülen tayfının değişmesine neden olur. Gezegen yıldızın önüne geçtiğinde yıldız bize doğru çekilir ve tayfı mora kayar. Gezegen yıldızın arkasına dolandığında ise yıldız bu sefer diğer tarafa kayar ve tayfı kırmızıya yönelir. Böylece yıldızın bir gezegeni olduğu anlaşılır. Bu yöntemle şimdiye kadar 400'e yakın gezegen keşfi yapıldı. Ancak keşfedilen bu gezegenlerin çoğu Jüpiter büyüklüğündedir. HD 156668 b gibi daha küçük bir gezegenin keşfi oldukça zordur. Çünkü gezegenler yıldızdan gelen ışığı yansıttıklarından küçük gezegenler daha az ışık yansıtır. Hem de bu gezegenlerin yıldızda oluşturduğu tedirginlik daha küçük olacaktır. Gökbilimcilerin elinde gezegen oluşumu kuramlarını sınayacak ölçüde büyük ve gaz gezegen bulunuyor. Tek eksik yeterli sayıda karasal ve küçük gezegen olmaması. Bu tür gezegenlerin keşiflerinin artmasıyla daha geniş ölçüde gezegen yelpazesine sahip olunarak gezegen oluşum kuramları test edilebilecek. Gökbilimciler yıldız ve gezegenlerin oluşumlarını uzaydaki benzer nesneleri inceleyerek oluşturuyorlar. Uzayda her yaştan yıldız ve gezegen olduğuna göre bize düşen bu parçaları bulup eksik yerlere koyarak büyük bulmacayı çözmek olacaktır. *Her cismin bir kütle merkezi olduğundan yıldızlarında kütle merkezi vardır. Yıldızlar bu kütle merkezleri çevresinde dolanırlar. Eğer bir yıldızın kütle merkezi kendi kütle merkezinden farklı bir noktaya denk gelirse o zaman yıldız bu ayrı kütle merkezi çevresinde dolanır ve aynı topacın dönmesi gibi yalpalama hareketi yapar. Konuyla ilgili olarak Güneş Sistemi Dışındaki Gezegenler adlı sunumu veya Gezegen Avı'ndaki Gezegen Arama sayfasını inceleyebilirsiniz. Kaynak: Keck 2 Yorumlar ümit hocam merhaba, gliese 581 d,c,e gezegenleri de karasal değilmiydi ? kütleleri 7,5, ve 1.9 olarak bilgi vermiştiniz başka bir yerde. HD 156668 b ne için 2.karasal gezegen ? bilgilendirirseniz memnun olurum. Dikkatli bir okursunuz, tebrikler. Evet Gliese 581 adlı kırmızı cüce bir yıldızın yaşam alanı içine giren bir gezegeni var, doğru. Bu gezegende sıvı suyun olma olasılığı da var. Ancak şimdilik bilinenler buraya kadar. Haberde adı geçen 2. karasal gezegen ifadesi ise bulunan gezegenin kesinlikle karasal olduğudur. Dünya büyüklüğüne yakın bulunan ikinci gezegen bu. Gliese ile ilgili doyurucu bilgiyi Wikipedia'da bulabilirsiniz. Yıldızın gezegenlerine ve onların özelliklerine de bu sayfadan ulaşmak mümkün.


Dünya'dan güvenli bir uzaklıktan geçecek iki kuyrukluyıldız amatör ve profesyonel gökbilimcilerin hedefinde olacak. P/2016 BA14 adlı kuyrukluyıldız Maui Adası'ndaki Hawaii Üniversitesi'nin PanSTARRS Teleskopu ile 22 Ocak 2016'da keşfedildi. Önce asteroit sanılan cismin daha sonra küçük bir kuyruğu olan kuyrukluyıldız olduğu anlaşıldı. Yörüngesinin belirlenmesinin ardından bir sürprizle karşılaşıldı. 7 Nisan 2000'de Lincoln Yakın Dünya Asteroitleri Araştırması ile keşfedilen 252P/LINEAR kuyrukluyıldızı ile benzer yörüngeye sahip olduğu görüldü. P/2016 BA14 kabaca 252P/LINEAR'ın yarısı büyüklüğünde olup büyük bir olasılıkla onun bir parçasıdır. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndan Yakın Dünya Cisimleri araştırmacısı Paul Chodas: P/2016 BA14 muhtemelen 252P/LINEAR'ın bir parçasıdır. Yörüngelerinin bu kadar benzer olmasının açıklaması bu olabilir. Kuyrukluyıldızların parçalanabildiğini biliyoruz. Burada da Jüpiter'e 1993'de çarpan Shoemaker-Levy kuyrukluyıldızı gibi bir durum oluşmuş olabilir diyor. Hubble ve NASA'nın Kızılötesi Teleskop Dizileri ile yapılacak gözlemler kuyrukluyıldızların olası benzer özelliklerini ortaya çıkarabilir. 252P/LINEAR yaklaşık 230 metre boyutunda olup 21 Mart'ta Dünya'nın 5,2 milyon kilometre uzağından geçecek. Hemen ertesi gün de P/2016 BA14 gezegenimizden 3,5 milyon kilometre uzakta olacak. Böylece P/2016 BA14 Dünya'ya en fazla yaklaşan üçüncü kuyrukluyıldız olacak. Daha önce Dünya'ya en yakın geçen kuyrukluyıldızlar, 1770'de 1770 L1 ve 1983'de C/1983 H1 idi. 252P/LINEAR 21 Mart'ta Türkiye saatiyle 02:14'de Dünya'ya en yakın konumda olacak. 22 Mart saat 04:30'da P/2016 BA14 yakınımızdan geçecek. Bu iki kuyrukluyıldız Dünya için tamamen tehlikesiz uzaklıktan uçacak. Önümüzdeki en az 150 yıl içinde bu kadar yakınımızdan bir kuyrukluyıldız geçişi de olmayacak. Ancak bu cisimlerin gözlenmesi kuyrukluyıldızların araştırmaları için mükemmel bir fırsat oluşturacak diyor Chodas.


Gökyüzünün görsel şölenleri arasında kendine 1. sırayı alan göktaşı yağmurlarından birini daha 2011'in bu son günlerinde izleyebileceğiz. İkizler Takımyıldızı bölgesinden gelir gibi görünen bu göktaşları yılın en iyi 2. göktaşı yağmurudur. Hızları diğer göktaşı yağmurlarına göre daha yavaş olduğu için birkaç saniye süreyle izleyicilere kendilerini gösterirler. İkizler göktaşı yağmurunu oluşturan kuyrukluyıldız 3200 Phaethon'dur. 1983 yılında Gökbilimciler İkizler yağmurunu oluşturan nesnenin 3200 Phaethon olduğunu buldular. Aslında bu nesneyle ilgili asteorid olabileceği yönünde görüş de bildirilmiştir. Ancak asteoridler uzaya toz parçaları bırakmadıklarından bu görüş kendine yer bulamamıştır. 3200 Phaethon Güneş'e en yakın 0.14 GB* ve en uzak olduğu konum ise 2.4 GB'dir. Bu uzaklığına bakıldığında nesne Mars ile Jüpiter'in arasındaki asteorid kuşağından gelmektedir. 3200 Phaethon'nin yörünge dönemi 1.4 yıldır. 3200 Phaethon 5 km genişliğindedir. İkizler göktaşı yağmuru ile 13 Aralık'ı 14 Aralık'a bağlayan gece saatte 100 dolayında yıldız kayması izleme şansınız olabilir. Bu göktaşları saatte 130 bin km hızla Dünya'ya düşecekler. Bu hız bize çok yüksek görünse de diğer göktaşı yağmurları arasında düşük bir hızdır. 13 Aralık akşamı havanın kararmasıyla başlayacak olan şölen 22:00 gibi zirve yapacak. Bu şöleni kaçırmak istemiyorsanız İkizler Takımyıldızını gözeterek şehir dışına çıkmanızı tavsiye edebilirim. Sonrasında yere sırt üstü uzanıp gökyüzünü izlemeye başlayın. Aralık ayında olduğumuzdan üztünüze sağlam giysiler giymeniz yanınızda da içinizi ısıtacak sıcak içecekler almanız gerekecektir. İkizler yağmuru için İkizler Takımyıldızını bulmanız gerekecek. Gerçi bu göktaşı yağmurunu izlemek için sürekli o bölgeye değil gökyüzüne bakmak gerekiyor ama yerini bilip de bakarsanız daha fazla göktaşı izi görebilirsiniz. İkizler Avcı Takımyıldızı'ndaki kırmızı dev Betelgeuse'un doğusunda ve Ay'ın hemen üzerinde yer alıyor. Takımyıldızın en parlak yıldızları ise Castor ve Pollux. Pollux Güneş'in 8 katı büyüklüğünde ve 1.8 Güneş kütleli bir kırmızı dev olduğundan kırmızımsı bir renk ile kendini gösterir. İyi seyirler. * GB: Gök birim. Dünya'nın Güneş'e olan ortalama uzaklığı 150 milyon km'ye 1 GB denir. 8 Yorumlar Çanakkalede bir köydeyim hava çok açık ve 1 saat içerisinde 38 adet saydım Sayamadıklarımda olmuştur.. Kendi çelişkinizi kendiniz ortaya çıkardınız. Tebrik ederim. Demek ki doğru ifade yıldız kayması değilmiş. Lütfen bu tür hataları en azından siz yapmayınız. Teşekkür ederim... Aslında burada bir abartı söz konusu, yoksa yıldızların kaymadığını biliyoruz: Bunu çeşitli yazılarda da dile getirmiştim. Örneğin 'http://www.astronomidiyari.com/link/egri.html' sayfasında bu durum yazıyor. Halk arasında yıldız kayması olarak belirtilen bu olayın aslında göktaşı yağmuru olduğunu ve nedeninin bir kuyrukluyıldız olduğunu belirtmek için kullanmıştım. Aslında benim sormak istediğim başka bir durum var. Haberin yayın tarihi 13 Aralık 2011 olarak görünüyor. Ama ilk yorum 2009 yılına ait. Benzer başka bir haber ile bağlantılı da ondan mı böyle? Göktaşı yağmurları her sene aşağı yukarı aynı günlerde tekrarlanır. Dolayısıyla ben de bu haberleri önceki haberleri düzenleyerek tekrar yayına sunuyorum. dolayısıyla yapılan yorumlara dokunmadığım için onlar görülebiliyor. 100 dolayında yıldız kayması izleme ifadesi ne derece doğru? Eğer yeterince karanlık bir yerde iseniz ve Ay'da yoksa 100 dolayında izlenebilir anlamına geliyor bu. Elbette günümüzde böylesi bir yeri bulmak çok zor. Tam anlamıyla zifiri karanlık, nemsiz bir yer kastediliyor. ankara semalarında dün aksam bir tanesini yakalama şansımız oldu çok güzeldi!!!