Güneşimiz gibi yıldızlar öldüğünde geriye sadece bir çekirdek kalır ki bu da beyaz cücedir. Yeni bir çalışma beyaz cüce çevresinde dolanan bir gezegende yani yıldız öldükten sonra da olası yaşamın devam edip edemeyeceğini ele alıyor. Küçük bir yıldızın yörüngesinde dolanan bir gezegen, yıldızının önünden geçtiğinde yani geçiş yaptığında güçlü atmosferik sinyaller üretir. Bu yöntem, Güneş'ten 100 kat daha küçük, neredeyse Yer boyutlarında olan beyaz cücelerin çevresindeki karasal gezegenleri tanımak için özel fırsatlar vermektedir. Carl Sagan Enstitüsünden Lisa Kaltenegger: Beyaz cücelerin çevresindeki karasal gezegenlerde yaşam varsa bunun belirtilerini birkaç yıl içinde görebileceğiz diyerek 21 Ekim 2021'de fırlatılacak olan James Webb teleskopuna işaret ediyor. Çalışma makalesinin eş yazarı Ryan McDonald: Beyaz cücelerin çevresindeki Yer benzeri gezegenlerde bulunan su ve karbondioksiti James Webb teleskopu birkaç saat içinde tespit edebilir. Bu güçlü teleskopla yapılacak iki günlük gözlem, ozon ve metan gibi biyo-imzalı gazların keşfedilmesine fırsat tanıyacaktır diyor. Bir beyaz cücenin çevresinde dolanan ilk dev gezegen keşfi (WD 1856+534b) 16 Eylül'de gerçekleşti. Keşfedilen bir gaz deviydi ve bu nedenle üzerinde yaşam olması olanak dışı. Ancak varlığı devam eden ve beyaz cücenin yaşam alanı içindeki daha küçük karasal gezegenlerin olabileceği üzerinde duruluyor. Beyaz cücelerin çevresinde dev gezegenlerin olabileceğini artık biliyoruz ve kanıtlar 100 yıl öncesine kadar uzanıyor. Bunun dışında beyaz cücelerin çevresinde karasal, hem de Yer büyüklüğünde gezegenler olması da hayal değil diyor McDonald. Araştırmacılar dev ötegezegenlerin atmosferlerindeki gazları tespit etmek üzere kullanılan son Hubble teleskopu verilerini beyaz cüce gezegenlerinin atmosfer modelleriyle birleştirdi. NASA'nın geçiş yöntemiyle gezegen keşfeden TESS aracı şimdi beyaz cüceler çevresindeki karasal gezegenleri arıyor. Bunlardan biri bulunursa ekip geliştirdikleri modeli gezegen atmosferinde yaşam belirtilerini taramak için kullanacak. Ardından aynı arama Webb teleskopu ile gerçekleştirilecek. Kaltenegger: Beyaz cüce çevresinde dolanan bir gezegende yaşam izi bulmak çok önemli. Güneşimiz dahil birçok yıldız kaçınılmaz şekilde beyaz cüceye dönüşecek diyor. Ya yıldızın ölümü yaşamın sonu değilse? Güneş öldüğünde bile yaşam devam edebilir mi? Beyaz cücelerin yörüngesinde dolanan gezegenlerde ortaya çıkacak yaşam belirtisi, yalnızca yaşamın inanılmaz azmini göstermekle kalmaz, aynı zamanda geleceğimize dair bilgi verebilir.


Karadelikler genellikle yıldızları parçalayan, çekim alanına giren her şeyi tüketen ve ışığı tutsak eden evrenin canavarları olarak bilinir. Ancak Hubble Uzay Teleskopundan elde edilen ayrıntılı kanıtlara göre bir karadelik yıldız oluşumunu engellemek yerine destekliyor. Yıldız oluşumunun zirve yaptığı cüce gökada Henize 2-10'u gözleyen Hubble, karadelikten parlak yıldız doğum bölgesine göbek kordonu gibi uzanan ve burada yıldız oluşumunu tetikleyen gaz çıkışı olduğunu gösterdi. Genellikle ışığı bile yutan cisimler olan karadelikler, NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu ile yapılan son gözlemlerde daha az kötü rol üstlenmiş görünüyor. Cüce gökada Henize 2-10'un merkezindeki karadelik, yıldızları yutmak yerine oluşumlarına destek veriyor. Cüce gökada güney takımyıldızlarından Kumpas'ta ve 30 milyon ışık yılı uzağımızda yer alıyor. On yıl önce, bu küçük gökada, cüce gökadaların daha büyük gökadaların merkezlerinde bulunan süper kütleli karadeliklerle orantılı büyüklükte karadeliklere sahip olup olmadığı yönünde bir tartışma başlattı. Bu yeni keşif Samanyolu'nda bulunan yıldız sayısının sadece onda biri kadar yıldızı olan Henize 2-10 ile birlikte geldi ve süper kütleli karadeliklerin başta nasıl oluştuğu gizemini çözmede önemli bir rol üstlenmeye başladı. Gökadadaki bir karadeliğin ilk kanıtını yayınlayan Amy Reines: On yıl önce kariyerimi yıldız oluşumuna harcayacağımı düşünen bir yüksek lisans öğrencisi olarak Henize 2-10'dan gelen verilere baktım ve her şey bir anda değişti diyor. Çalışma Nature'de yayınlandı. Başından beri Henize 2-10'da olağandışı ve özel bir şey olduğunu biliyordum. Hubble, karadelik ile ondan 230 ışık yılı uzaklıkta bulunan yıldız oluşum bölgesi arasındaki bağlantının çok net resmini elde etti. Bu bağlantı bir göbek kordonu gibi yıldız doğum alanına uzanan parlak gaz çıkışıdır. Bölge zaten gaz deposudur. Hubble spektroskopisi gaz çıkışının yaklaşık 1.5 milyon kilometre hızla hareket ettiğini ve ucu serbest kalmış hortumdan fışkıran suyun toprağı rastgele sulaması gibi gaz deposuna çarpıp yayıldığını gösteriyor. Yeni doğan yıldız kümeleri bu akışın yayılma yolu üzerinde oluşuyor. Hubble ile bunların yaşları hesaplanıyor. Bu olay, karadeliğe düşen malzeme nedeniyle çevredeki manyetik alanlar tarafından ışık hızına yakın hızlara ulaştırılan plazma jetlerinin görüldüğü büyük gökadalarda görülenin tam tersidir. Jetlerle birlikte hareket eden soğuk gaz bulutları yıldız oluşturma seviyesinin çok ötesinde ısınır. Ancak Henize 2-10'daki daha küçük kütleli karadelik ve ondan daha yumuşak çıkış yapan gaz yeni yıldız oluşumunu hızlandıracak ölçüde sıkışıyor. Yüksek lisans öğrencisi Zachary Schutte: Yalnızca 30 milyon ışık yılı uzaktaki Henize 2-10, Hubble için hem genel görüntüsünü hem de karadelikten gaz çıkışının spektroskopik kanıtlarını izleyebilecek kadar yakın. Sürpriz sonuç yıldız oluşumunu engellemek yerine desteklemesiydi diyor. Reines, süper kütleli karadeliklerin erken evrende nasıl ortaya çıktığının gizemini çözebilmek adına gelecekte cüce gökadalardaki karadeliklere yönelik daha fazla araştırma yapılması gerektiğini belirtiyor. Bu gerçek bir bilmece. Gökadanın kütlesi ile karadeliği arasındaki ilişkin bir ipucu verebilir. Henize 2-10'daki karadelik 1 milyon Güneş kütlesi dolayındadır. Daha büyük gökadalardaki karadelikler Güneş'imizin 1 milyar kütlesinden fazla kütleli olabilir. Gökada ne kadar büyükse merkezindeki karadelik de o kadar büyük olur. Süper kütleli karadeliklerin kökenine ilişkin üç teori bulunuyor: 1) yıldızların patlamasıyla oluşan küçük karadeliklerin bir şekilde çevresindeki malzemeyi toplayarak büyümesi, 2) erken evrendeki özel koşullar nedeniyle, ani genişlemeden hemen sonra maddenin karadelik tohumları oluşturmak üzere çökerek süper kütleli yıldızlar oluşturmaları, 3) gelecekte oluşacak süper kütleli karadeliklerin tohumları, kümenin toplam kütlesinin yeterli olduğu durumda yoğun yıldız kümelerinde doğup ardından kütle çekiminin etkisiyle çökerek oluşması. Şimdiye kadar bu karadelik tohumlarına ait teorilerin hiç biri öne geçmedi. Henize 2-10 gibi cüce gökadalar birleşerek Samanyolu gibi büyük gökadalar oluşturamadığı yani kozmik zaman boyunca küçük kaldıkları için umut verici ipuçları sağlar. Gökbilimciler cüce gökada karadeliklerinin henüz oluşmaya veya büyümeye başladıkları erken evrendeki karadelikler için ön hizmet sundukları düşünülüyor. İlk karadeliklerin dönemi, görebildiğimiz bir şey değil, bu yüzden gerçekten büyük soruyla karşı karşıyayız: nereden geldiler? Cüce gökadalar aksi halde ortaya çıkmış karadelik tohumlama senaryosunun bir kısmını hatırlayabilir diyor Reines.


Küçük kütleli yıldızlardaki gelgit etkisi, yaşam alanındaki gezegenlerde yaşamın oluşmasına engel olabilir. Bu bilgi Postdam Astrofizik Enstitüsü'nden Rene Heller başkanlığında yürütülen bir çalışmayla elde edildi. Güneş Sistemi dışındaki gezegenler ya da kısaca ötegezegenlerin varlıkları 1995'ten bu yana biliniyor. Bilim insanları uzayda yaşamı yaşam alanı içindeki gezegenlerde arıyor. Bu alan içinde yer alabilecek gezegenlerin sıcaklıkları sıvı su bulundurmalarına uygun olabilir. Su, yaşam için vazgeçilemez en önemli unsurdur. Şimdiye kadar gezegenin sıcaklığının ve atmosfer yapısının, yıldıza olan uzaklığa bağlı olduğu söyleniyordu. Heller ve ekibi, küçük kütleli yıldızların oluşturduğu gelgit etkisinin, yaşam alanıyla ilgili bilinenleri değiştirecek bir sonuca ulaştılar. Heller üç farklı etkiden böylesi bir sonuca ulaştı. İlk olarak gelgit etkisi nedeniyle gezegenlerin yörüngesi birkaç milyon yıl içinde eğilir. Örneğin Dünya'nın ekseni 23.5 derecedir ki bu açı mevsimlerin oluşmasına neden olmuştur. Bundan dolayı küçük yıldızların yaşam alanı içinde yer alabilecek dünya gibi gezegenler için mevsimsel değişimler olmayacaktır. Bu gezegenlerin bir tarafı donarken diğer tarafı sıcak olacaktır. Yani iki kutup arasında büyük sıcaklık farklılıkları oluşacak ve atmosferleri buharlaşacaktır. Çünkü bu büyük sıcaklık farklılığı büyük fırtınalara neden olur. Bu gelgitlerin ikinci etkisi ise Jüpiter'in Io uydusu gibi gezegenin çok fazla ısınmasına sebep olmaktır. Bu durum gezegenin yörünge dönemi ile dönme süresinin eşitlenmesiyle sonuçlanır. Tıpkı Dünya-Ay ikilisindeki gibi: Ay'ın Dünya'dan sadece bir kısmının görünmesi. Ötegezegenin bir kısmı sürekli yıldızından ışık alırken diğer kısmı karanlıkta ve donuyor olacaktır. Küçük kütleli yıldızların yaşam alanları bu nedenle çok misafirperver olmayabilir-hatta yaşam için olumsuz bir yer olabilir. Aslında küçük kütleli yıldızlar şimdiye kadar yaşam için en uygun yerler olarak düşünülüyordu. Heller'in kuramına göre küçük yıldızların yaşam alanları içindeki dünya gibi gezegenleri etkileyen gelgit etkisini hesaba katmak gerekiyor. Heller ve ekibi bu kuramı yakın zamanda keşfedilen ve yıldızının yaşam alanı içinde bulunan Gliese 581g gezegeni için sınadılar. Ekip gezegende hiçbir mevsimin oluşmadığı ve gezegenin bir yılı ile bir gününün eşitlendiği sonucuna ulaştı. Bu sonuca göre gezegen sıvı su barındıramayacak özellikte. Küçük kütleli bir yıldızın oluşturduğu gelgit etkisi yaşam alanındaki gezegenlerde yaşamın oluşmasına engel olabilir. İkinci bir dünyayı küçük kütleli yıldızlar yerine başka bir Güneş'de aramak gerekecek diyor Helen.


Gökbilimciler yaşlı ve büyük gökadaları saran ikinci bir kuşak varmış gibi görünen sıra dışı morötesi ışınımın varlığını tespit ettiler. Bu yapılar bir şekilde Samanyolu benzeri sarmal gökadaların da tepesini oluşturmuş ve yeni yıldızları oluşturmak için gökadaya gelen gazla kendilerine gereken gücü sağlamışlar. Bu halkaların keşfi ölü varsayılan ve yıldız yapamayan gökadaların yeniden yıldız yapmaya başlayabileceğini ve gökada evriminin beşikten mezara kadar olağan seyretmediğini gösteriyor. Indiana Üniversitesi'nden Samir Salim: Bir gökada aktif yıldız oluşum evresinden artık yıldız yapamayan sakin hayat süren bir forma geçiş yapar. Ama şimdi ölü bir gökadanın bile tekrar gençleşebileceği ortaya çıkarıldı diyor. Bir-İki Gözlemle Varılan Sonuç Keşif, iki yörünge uydusu, Hubble Uzay Teleskopu ve Gökada Gelişim Tarayıcısı araçlarından alınan verilerin birleştirilmesiyle gerçekleştirildi. İlk olarak Gökada Gelişim Uydusu morötesi ışık altında gökyüzünün belirli bir bölgesini gözledi. Uydu yıldız oluşumuna uygun olmayan ancak kuvvetli morötesi ışınım yayan 30 kadar eliptik erken gökadayı belirledi. Erken gökadalar yeni yıldız oluşumu için gerekli olan soğuk gazdan yoksundurlar. Yapısı gereği morötesi ışınımla parlayan gökadaları daha yakından görüntüleyemeyen Gökada Gelişim Tarayıcısı'na destek Hubble'dan geldi. Hubble'dan alınan sonuçlar ise inanılmazdı: gökadaların dörtte üçünde bulunan ve gökadaları saran halkaların boyu 250 000 ışık yılına kadar uzanıyordu. Hatta bu morötesi yapı birkaç sarmal gökada da bulunuyordu. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden Michael Rich: Biz önce bu halkaları göremedik. Güzel ve olağandışı bu nesne bize gökadaların gelişimi hakkında çok önemli bilgiler sunacaktır diyor. Renkten Yaş Hesabı Gökbilimciler gökada da parlayan yıldızların ışığının rengine bakarak gökadanın yaşını kestirebiliyor. Canlı ve genç gökadaların yıldızları, büyük ve yüksek enerjili ışınım yayacaklarından mavimsi görünürler. Bunun tam tersi durumda yani yaşlı gökadalar ise eski yıldızları nedeniyle kırmızımsı renklerde ışınım yayarlar. Buna göre gözledikleri yıldızların kırmızılığını ölçen Gökada Gelişim Tarayıcısı ve Hubble, gökadaların 10 milyar yıl dolayında bir yaşa sahip olduğunu belirlediler. Gözlenen gökadaların birkaçındaki morötesi ışınım yıldız oluşumu sırasında gerçekleşen patlamayla oluşmuş olabilir. Ama aslında gözlenen gökadaların çoğunda yeni yıldız oluşumları morötesi halkalar içinde eski gaz ile yeni gazın tanışması sonucu oluşmaktadır. Elbette yıldız oluşum sürecinin olmazsa olmazı olan hidrojen gazı bulutları henüz tespit edilemedi. Morötesi Yüzüklerin Efendisi Halka kalıntısını oluşturarak gökadanın tekrar dirilmesine neden olan bu gazın nereden geldiği ise henüz yanıt bulamamış bir soru. Bazı ender durumlarda yaşlı gökadalar böylesi gazı daha küçük ve genç bir gökadayla birleşme sürecinde bulabilir. Ancak araştırmacıların bu kaynak gaz senaryosu hakkında da ciddi kuşkuları bulunuyor. Böylesi bir halka için gerekli şok dalgası ancak küçük gökadanın büyük adaya düz ve tam ortasından vurmasıyla oluşabilir. Ancak böylesi bir çarpışma oldukça ender görülebilir diyor Salim. Biraz daha olası diğer yaklaşım ise bu gazın gökadalar arası ortamdan geldiği yönünde. Böylesi bir gaz gökadaların merkezleri çevresini sararak böylesi halkaları oluşturabilir. Sonuç olarak yaşlı gökadaların nasıl gençleştiğini bulabilmek için daha fazla gözlem yapmak gerekecek. Gökadalar anlaşılan kıştan sonra bahar mevsimi gibi gençleşmenin keyfini yaşıyor. Gökbilimciler ise bu gençlik iksirinin sırrını arıyor. Kaynak: NASA-JPL


Küresel yıldız kümesi NGC 6362'nin bu renkli görüntüsü ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile elde edildi. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen merkezi alana ait yeni gözlemlerle birlikte bu yeni görüntü, az bilinen küme hakkında şimdiye dek elde edilen en iyi görüntüleri sağladı. Küresel kümeler genellikle on binlerce çok yaşlı yıldızlardan oluşuyor, ancak bunun yanısıra çok genç görünen yıldızları da içerebiliyorlar. Küresel yıldız kümeleri Evren'deki en yaşlı nesneler arasındadır, ve NGC 6362 yaşını bu görüntü ile gizleyemez. Kümedeki çoğu sarımsı yıldız yaşamlarının çoğunu geride bırakarak kırmızı dev yıldızlar haline gelmişlerdir. Ancak küresel kümeler sadece geçmişten gelen durağan kalıntılar değildir bu yoğun yıldız şehirlerinde halen bazı ilginç yıldızsal aktiviteler devam etmektedir. Örneğin, NGC 6362 birçok mavi kalmış yıldıza sahiptir giderek genç görünmeyi başaran gerçekten yaşlı yıldızlar. Bir küresel kümedeki tüm yıldızlar çok kısa bir süre içerisinde neredeyse aynı anda oluşurlar, çoğu küresel küme için neredeyse yaklaşık 10 milyar yıl önce. Mavi kalanlar ise yıldız evriminin on milyar yıllık bir sürecini yaşamış olmalarına rağmen diğerlerine göre daha parlaktırlar ve bu nedenle daha da ağır. Mavi yıldızlar görece daha sıcaktırlar ve yakıtlarını hızlı tüketirler, eğer bu yıldızlar yaklaşık on milyar yıl önce meydana geldilerse, şimdiye kadar çoktan yaşamları sona ermeliydi. Nasıl hayatta kaldılar? Gökbilimciler bu geride kalan bu mavi yıldızların genç görünmelerinin ardındaki gizemi anlamaya çalışıyor. Şu anda iki ana teorileri var: yıldızlar çarpışmaları ve birleşmeleri ya da, maddenin iki yoldaş yıldız arasında taşınması. Her iki seçeneğin arkasındaki temel fikir bu yıldızların bugün gördüğümüz gibi büyük olarak doğmadıkları, yaşamlarının belli bir süresinde dışarıdan fazladan madde alarak, uzun yaşama fırsatı elde etmişler. Daha parlak küresel kümelere göre daha az bilinmesine rağmen NGC 6362 gökbilimcilerin oldukça ilgisini çekiyor ve uzun yıllardır araştırılıyor. Ön-FLAMES Taraması için 160 yıldız alanından birisi olarak seçilmişti bu bölge bu gözlemler VLT'nin tayfölçüm aleti FLAMES için La Silla'da takip gözlemlerine uygun yıldızlar bulabilmek için 2.2 metrelik teleskopla 1999 ve 2002 yılları arasında yapılan gökyüzü ön tarama gözlemleridir. Buradaki görüntü bu tarama ile elde edilen verilerden oluşturulmuştur. Yeni görüntüde Samanyolu'nun zengin yıldızlı arka fonu üzerinde kümenin tümü görülebiliyor. NGC 6362'nin merkezi bölgesi detaylı bir şekilde NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile de gözlendi. Hubble görüntüsü gökyüzünde çok daha küçük bir alanı çok daha ayrıntılı bir şekilde göstermektedir. İki görüntü bir geniş alan ve bir yakınlaştırılmış birbirlerini mükemmel bir şekilde tamamlamaktadır. Bu parlak yıldızlar küresi güney gökküresi takımyıldızlarından biri olan Sunak doğrultusunda yer almaktadır. Küçük bir teleskopla kolaylıkla görülebilmektedir. İlk kez İskoçyalı gökbilimci James Dunlop tarafından 1826 yılında Avustralya'da 22-santimetrelik bir teleskopla gözlenmiştir. ESO-Türkiye


VLTI yaşlanmakta olan yıldızların etrafında genç yıldızlardakine benzer diskler buldu ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri yaşlı bir yıldızın etrafındaki tozlu diskin şimdiye kadarki keskin görüntüsünü elde etti. Bu tür özellikler ilk kez genç yıldızların etrafındakilerle karşılaştırılabiliyor ve şaşırtıcı şekilde benzer görünüyorlar. Hatta bir yıldızın yaşamının sonunda oluşmaya başlayan bir diskin ikinci nesil gezegenleri oluşturması mümkün mümkün olabilir. Yaşamlarının sonuna ulaşan yıldızların çoğu çevrelerinde gaz ve tozdan oluşan kararlı bir disk geliştirirler. Bu malzeme, yıldızın evrim basamağında kırmızı dev aşamasına geçişi sırasında yıldız rüzgarlarınca dışarıya atılır. Bu diskler genç yıldızların etrafında gezegenleri oluşturanlara benzemektedir. Ancak gökbilimciler şimdiye kadar biri yıldızın yaşam döngüsünün başında diğer sonunda oluşan bu iki türü karşılaştırmayı başaramamıştı. Her ne kadar bize yeterince yakın çoğu genç yıldızın ayrıntılı olarak inceleyebileceğimiz diskleri olsa da, bize yakın ve ayrıntılı görüntüler elde edebileceğimiz diske sahip herhangi bir yaşlı yıldız bulunmuyor. Ancak bu şimdi değişti. Belçika Leuven'deki Gökbilim Enstitüsü'nden Michel Hillen ve Hans Van Winckel liderliğindeki bir ekip ESO'nun Paranal Gözlemevi'ndeki PIONIER aygıtı ile güçlendirilen Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri'ni ve yeni güncellenen RAPID dedektörünü tam kapasite ile kullandılar. Hedef Yelken takımyıldızı doğrultusunda Yeryüzü'nden yaklaşık 4000 ışık-yılı uzaklıkta yer alan yaşlı çift yıldız IRAS 08544-4431'di .Bu çift yıldız, maddesini çevredeki tozlu diske aktarmış olan bir kırmızı dev ve ona yakın bir yörüngede dolanan daha normal ve daha az evrimleşmiş bir yıldız içermektedir. Birleşik Krallık Exeter Üniversitesi'nden ekip üyesi Jacques Kluska şu açıklamayı yapıyor: Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri'ndeki birkaç teleskoptan alınan ışığı birleştirerek, hayret verici keskinlikte bir görüntü elde ettik 150 metre çapında bir teleskopun görebileceği kadar. Karşılaştırma yaparsak çözünürlük o kadar yüksek ki, iki bin kilometre uzaklıktaki bir euro bozuk paranın şeklini ve boyutunu belirleyebilirdik. Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri ile alınan görüntülerdeki eşi benzeri görülmemiş keskinlik , ve merkezi yıldızı görüntüden ayırt ederek etrafında ne olduğunu ortaya çıkaran yeni bir görüntüleme tekniği sayesinde, ekip ilk kez IRAS 08544-4431 sistemini tüm yapı taşlarına kadar ayırabildi. Görüntüdeki en önemli özellik açıkça çözülen disktir. Bu gözlemlerde ilk kez görülen toz diskinin iç sınırı, tozlu diskin beklenen başlangıcı ile örtüşmektedir: yıldızlara yakınlaştıkça, toz gelen şiddetli ışınım karşısında buharlaşacaktır. Ayrıca muhtemelen yoldaş yıldız etrafındaki küçük yığışma diskinden gelen daha sönük bir ışıma da bizi şaşırttı. Yıldızın çift olduğunu biliyorduk, ancak yoldaşı doğrudan görmeyi beklemiyorduk. Gerçekten yeni dedektör PIONIER ile sağlanan performans artışı sayesinde bu uzak sistemin en iç kısımlarını bile görebilir hale geldik, diye ekliyor araştırmayı yürüten Michel Hillen. Ekip yaşlı yıldızların etrafındaki disklerin, genç yıldızların etrafındaki gezegen-oluşum disklerine oldukça benzediğini buldu. Bu yaşlı yıldızların etrafında gerçekten ikinci kuşak bir gezegenler topluluğu henüz belirlenemese de, bu ilginç bir olasılık. Gözlemlerimiz ve modellerimiz çift yıldızlardaki yıldız evriminin yanı sıra, bu disklerin fiziği üzerine çalışmalarda yeni bir pencere açıyor. Yakın çift sistemlerle tozlu çevreleri arasındaki karmaşık etkileşimler uzay ve zamanda ilk kez çözülüyor, diyor Hans Van Winckel. Notlar Nesnenin adı bu kaynaktan gelen kırmızı-ötesi ışımanın IRAS uydusu ile 1980'lerde tespit edilerek kataloglandığını göstermektedir. Yardımcı Teleskoplarla birlikte kullanıldığında VLTI'nın çözünürlüğü, yaklaşık bir mili-yay-saniyesi kadardı (bir derecenin 1/3600'da birinin 1/1000'i). ESO-Türkiye


Üzerinde milyarlarca yıldır yaşam olan bir dünya olabilir mi? Araştırmacılar yaşlı ve yaşlı yıldız sistemlerinin yaşanabilir alanı içindeki yaşlı bir gezegende yaşam olabileceğini düşünüyor. Böyle bir gezegendeki yaşamın nasıl geliştiğinin ortaya çıkarılmasının büyük etkileri olabilir. Geçtiğimiz Ocak ayında bir grup araştırmacı yakın bir antik yıldızın büyük olasılıkla karasal olan beş küçük gezegenini belirlemişti. NASA'nın Kepler aracıyla keşfedilen beş gezegenli antik yıldıza Kepler-444 adı verilmişti. Güneş Sistemi'ne göre 2,5 kat daha yaşlı olan sistem 11,2 milyar yıl yaşında. Yıldızın keşfedilen beş gezegeni de yaşam alanı içinde değil. Ancak Kepler-444 ve benzeri yaşlı yıldızların yaşam alanında yaşanabilir dünyalar olabileceği belirtiliyor. Çalışma ekibinden Tiago Campante: Bu sistem için henüz uzun gözlem zamanı ayrılmadı, ancak başka gezegenleri olduğunu düşünüyorum diyor. Gelecekte göreve başlayacak gözlemevlerine çok güvendiklerini ve şimdilik tartışmalı olan milyarlarca yıllık yaşam fikrinin sonuçlanacağını ümit ediyor. Akıllı yaşam eğer hala sürüyorsa kendilerini bir şekilde yok etmemişler demektir. Sürpriz bir yapı Yıldız demir açısından fakir olmasına karşılık alfa elementleri olarak bilinen silikon, karbon, azot ve oksijen açısından zengindir. Bu elementler yakıtı biten evrenin ilk yıldızlarının patlamasıyla oluşmuştur ve gezegenlerin oluşumunu sağlamıştır diyor Campante. Çekirdeği demir olan Merkür, Venüs, Dünya gibi gezegenler karasal gezegen olarak bilinir. Bu keşif öncelikle alfa elementlerinin karasal gezegenlerin oluşumunda önemli rol oynadığını gösteriyor. Bu da böylesi oluşumun evrende bol miktarda gerçekleşmesi anlamına gelir. Kepler-444 sisteminin yıldızı Güneş'ten biraz küçük ve gezegenleri yıldıza çok yakındır. Bu yıldızın yaşam alanı yıldızdan 0,4 astronomi birimi uzakta başlar. Keşfedilen gezegenlerin en uzakta olanı yıldızdan 0,08 AB uzaktadır. Yani Merkür'ün Güneş'e olan yakınlığından beş kat daha yakın yörüngede dolanmaktadır. Aramayı Genişletme Kepler-444 gibi bilinen birkaç yaşlı sistem daha vardır. Örneğin halk arasında Methuselah olarak bilinen dev gaz gezegen 2000'li yılların başında keşfedildi. 2003 yılında varlığı onaylanan gezegenin yaklaşık 12,7 milyar yıl yaşında olduğu tespit edildi. Geçtiğimiz yıl gökbilimciler 11,5 milyar yıl yaşında olan Kapteyn yıldızının iki gezegeni olduğunu belirlemişti. Kapteyn b ve c adlı iki gezegen süper Dünya ile mini Neptün arası büyüklüğe sahiptir. 10,6 milyar yıl yaşında olan başka bir antik yıldız sistemi olan Kepler-10'un yaşam alanında iki gezegen olduğu iddia edilmişti. Ancak bu şimdilik kabul görmedi. 2011 yılında keşfedilen gezegenler sıcak kayalık ve katı Neptün kütleli gezegen olarak sınıflandırıldı. Dünya benzeri gezegenler bulabilmenin yolu daha güçlü teleskoplardan geçiyor. NASA bu amaçla 2017 yılında geçiş yöntemiyle gezegen avlayacak olan Transiting Exoplanet Survey Satellite uydusunu fırlatacak. Ayrıca Avrupa Uzay Ajansı en geç 2024'de göreve başlaması planlanan PLATO uydusu da çok önemli keşiflere yol açacaktır.


Gökbilimciler Güneş gibi yıldızların yaşamlarının sonuna yaklaştıklarında atmosferlerinin çoğunu uzaya püskürtmelerini beklemektedir. Ancak ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yeni yapılan dev bir yıldız kümesi gözlemlerine göre tüm beklentilere rağmen gözlenen çoğu yıldız yaşamları süresince bu evreye ulaşmamış. Uluslararası gözlem ekibinin bulgularına göre, yıldızlarda bulunan sodyum miktarı, yıldızın yaşamının nasıl son bulacağını gösteren mükemmel bir belirleyici olabilir. Yıllardır yıldız evriminin ve bu evrimin son aşamalarının çok iyi bilindiği düşünülüyordu. Kütleleri Güneş'e yakın yıldızlara ait detaylı bilgisayar modelleri bu tür yıldızların yaşamlarının sonunda bir döneme girdiklerini tahmin ediyor. Bu döneme asimtotik dev kolu ya da AGB adı veriliyor. Bu sırada yıldız çekirdeğindeki nükleer yanma aşamasının sonuna gelerek dış kısmındaki yıldız maddesinin çoğunu gaz ve toz olarak uzaya saçıyor. Bu atılan madde yeni nesil yıldızları oluşturur ve bu kütle kaybı ile yeniden doğuş döngüsü Evrenin kimyasal evrimini açılamak için hayati önemdedir. Bu süreçte ayrıca gezegenlerin oluşması için gerekli olan maddeler de sağlanmış olur ve tabi ki de organik yaşamın içeriklerini. Ancak Avustralyalı yıldız teorisi uzmanı Simon Campbell eski makaleleri tarayarak umut verici öneriler buldu, buna göre bazı yıldızlar bir şekilde kuralları takip etmeyerek AGB aşamasını tümüyle geçebilmektedir. Şöyle anlatıyor: Bir yıldız modeli bilimcisi için bu öneri biraz çılgınca! Modellerimize göre tüm yıldızlar AGB aşamasından geçiyor. Tüm eski çalışmaları iki kez kontrol ettim ancak bunun tam anlamıyla araştırılmadığını buldum. Ve bunu az miktarda gözlemsel deneyimim olsa da kendi kendime yapmaya karar verdim. Campbell ve ekibi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu'nu güney gökküresi takımyıldızlarından Tavuskuşu doğrultusunda bulunan NGC 6752 küresel yıldız kümesindeki yıldızlardan gelen ışığı çok dikkatli bir şekilde incelemek için kullandılar. Bu çok miktarda eski yıldız içeren küme, hem ilk nesil hem de daha sonra oluşan ikinci nesil yıldızları içermektedir . İki nesil arasındaki fark içerdikleri sodyum miktarından anlaşılabiliyor bu ise yüksek-kaliteli VLT verileri kullanılarak ölçülebiliyor. VLT üzerindeki çoklu-nesne yüksek-çözünürlüklü tayfçekeri FLAMES, 130 yıldızdan alınacak gerçekten yüksek-kaliteli verileri sağlayabilecek tek aygıttı. Ve küresel kümenin geniş bir kısmını tek seferde gözlememize imkan verdi, diye ekliyor Campbell. Sonuçlar şaşırtıcıydı araştırmadaki birinci nesil tüm AGB yıldızları az miktarda sodyuma sahiptiler ve sodyum miktarı daha yüksek olan ikinci nesil yıldızlardan hiçbiri AGB aşamasında değildi. Yıldızların % 70 kadarı kütle kaybı aşaması ve nihai çekirdek yanması sürecinde değillerdi . Görünen o ki yıldızların yaşamlarının sonunda AGB aşamasına ulaşmaları için düşük-sodyum diyetine ihtiyaçları var. Bu gözlem birçok nedenle önemli oldu. Bu yıldızlar küresel kümelerdeki en parlak yıldızlardır parlak yıldızların miktarı teorinin tahmininden % 70 kadar daha düşük çıkıyor. Bu ayrıca bilgisayar modellerimizin yetersiz ve düzeltilmesi gerektiği anlamına geliyor! diye sonlandırıyor Campbell. Araştırma ekibi benzer sonuçların diğer yıldız kümelerinde de alınacağını tahmin ediyor ve gelecek gözlemler bu noktada planlanıyor. Notlar AGB yıldızları bu isimlerini Hertzsprung Russell diyagramındaki konumları nedeniyle almaktadırlar. Bu diyagram yıldızların renkleri ile parlaklıklarını karşılaştırmaktadır. Kısa bir zaman süresince bu atılan madde yıldızdan gelen güçlü mor-ötesi radyasyon ile aydınlatılmakta ve bir gezegenimsi bulutsu meydana getirmektedir . Küresel kümelerdeki tüm yıldızlar aynı zamanda meydana gelmiş olsalar da, şimdiki görüşe göre bu sistemler düşünüldüğü kadar basit değiller. Bunlar genellikle karbon, azot ve bu çalışmadaki kritik konumu nedeniyle önemli olan sodyum gibi hafif kimyasal elementlerden farklı miktarlarda içeren iki ya da üç yıldız nesli içermektedirler. AGB aşamasını atlayan yıldızların doğrudan helyum beyaz cüce yıldızına dönüştükleri ve milyarlarca yıl içerisinde zamanla soğudukları düşünülüyor. Farklı davranışın tek nedeninin sodyum olduğu düşünülmüyor, ancak altında yatan nedene güçlü bir şekilde bağlı olmalı ki o halen bilinmiyor. ESO-Türkiye


Avrupa Uzay Ajansı'na ait Herschel Uzay Gözlemevi verilerini kullanan gökbilimciler güneş benzeri bir yıldızın çevresinde suyun oluşumunu sağlayan yaşamsal molekül varlığını tespit ettiler. Düşük-orta kütleli Güneş gibi yıldızların yaşamları bittiğinde yüksek yoğunluklu beyaz cüceye dönüşürler. Bu tür yıldızlar yaşamları bittiğinde gaz ve tozdan oluşmuş ölü dış katmanlarını atarak uzay boşluğunda sürekli büyüyerek değişen gezegenimsi bulutsu adı verilen cisme dönüşürler. Bu cisimler ilk kez 18. Yüzyılda gökbilimci William Herschel tarafından gezegene benzetilerek gözlendi. Teleskopla bakıldığında güneş Sistemi'ndeki gezegenleri andırdıklarından gezegenimsi bulutsu olarak bilinirler. İki yüzyıldan uzun bir süre sonra William Herschel'in adını taşıyan teleskop ile gezegenimsi bulutsularla ilgili sürpriz bir keşif yapıldı. Kütleli yıldızlar süpernova ile patlayarak yaşamlarını sona erdirdiğinde hızla attıkları malzemedeki elementlerden yeni yıldızlar oluşacaktır. Süpernova sonrasında görülen gezegenimsi bulutsularda büyük alana yayılmış ve yeni yıldızların füzyon tepkimesi içim gerekli olan hafif elementler dışında karbon, azot, oksijen gibi ağır elementlerde bulunur. Güneş benzeri yıldızın çekirdeğindeki hidrojen sürekli yanarak yıldızın milyarlarca yıl yetecek enerjisini karşılar. Ancak yakıt bittiğinde yıldızın merkezi şişerek kırmızı deve dönüşür, dengenin bozulmasıyla dış katmanlar uzaya savrulur ve artık yıldız gezegenimsi bulutsuya dönüşmüş olur. Geriye sadece çekirdeği kalan yıldız artık beyaz cücedir ve sıcaklığı nedeniyle morötesi ışıma yapar. Yıldızın attığı ve etrafını saran moleküller yoğun şiddetli ışıma nedeniyle yıpranırlar. Bu yoğun ışıma nedeniyle bölgedeki moleküllerin dönüşümleri kısıtlanır. Herschel'i kullanan iki ayrı çalışmada yaşamsal moleküllerden suyu oluşturan yapılar tarandı. Bu aslında hidroksit olarak bilinen bir oksijen ve hidrojen atomundan oluşmuş moleküldür. Hollanda Leiden Ünivesitesi'nden Dr. Isabel Aleman 11 gezegenimsi bulutsudan üç tanesinde bu molekülün izine rastladı. Bu örneklerdeki yıldızlar 100.000 0C gibi çok yüksek sıcaklığa sahipler. Yıldızın sıcak merkezinden yayılan parlak morötesi ve X-ışını verilerinden yoğun gaz ve toz diski içinde bu moleküllerle ilgili önemli bir sonuca ulaştığımızı düşünüyoruz diyor Dr. Aleman. Bu yüksek enerjili ışıma etkisiyle kimyasal tepkime başlayarak molekül oluşumu sağlanır. Aynı sıralarda diğer çalışmayı gerçekleştiren İspanya'nın Madrid şehrindeki Ciencia de los Materiales Enstitüsü'nden Dr. Mireya Etxaluze ise 700 ışık yılı uzaklıktaki Helis Bulutsusu'na odaklanmıştı. Merkezinde yarım güneş kütleli yıldızın sıcaklığı 120.000 0C'dan fazladır. Görsel bölgede alınan görüntülerde insan gözünü andıran yapıya sahip olan cisim zengin ve farklı moleküllere sahiptir. Herschel haritasına göre Helis Bulutsusu'ndaki moleküllerden yıldızın patlamadan önce yaydığı güçlü morötesi ışıma en fazla karbon monoksit molekülünü etkiledi. Bunun sonucunda karbon monoksit moleküllerinden serbest kalan oksijen atomlarının morötesi ışımayla hidrojen ile birleşmesini ele alan kuramı da desteklediği görüldü. İki çalışma sonrasında gezegenimsi bulutsulardaki su için gerekli moleküllerin varlığına rastlandı. İlerleyen süreçte gerekli koşullar sağlanırsa suyun oluşumuna izin verilir. Helis Bulutsusu gibi kozmik doğal laboratuvarlarda kimyasal eşiğimiz olan ve cismi bir uçtan bir uca kaplayan molekül dönüşümlerini çalışabiliyoruz diyor Dr. Etxaluze. ESA'nın Herschel bilim ekibinden Göran Pilbratt: Herschel evrendeki suyun izini yıldız oluşum bulutlarından Güneş Sistemi'ndeki asteroit kuşağına kadar olan yerlerde arıyor diyor. Biz evrende güneş benzeri yıldızlarda rastladığımız suyun oluşumunun onların şiddetli ölümleriyle bağlantısı olduğunu belirledik.


ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u ile gerçekleştirilen yeni gözlemlerle ilk kez genç gökadaların çevrelerindeki soğuk gazı yutarak onları birçok yıldızın oluşumunda yakıt olarak kullandıklarına dair doğrudan kanıtlar elde edildi. Büyük Patlama'dan sonraki ilk birkaç milyar yıl içinde normal gökadaların kütlesi önemli ölçüde artış göstermiştir ve buna neden olan sürecin anlaşılması günümüzde modern astrofiziğin en hararetli problemlerden biridir. Sonuçlar Nature dergisinin 14 Ekim tarihli sayısında yayınlanacaktır. Evren henüz bir milyar yıl yaşına gelmeden önce oluşan ilkel gökadalar -Samanyolu'nu da içeren- bugün gördüğümüz dev sistemlerden çok daha küçük boyutlara sahiplerdi. Sonra, nasıl olduysa Evren evrimleştikçe ortalama gökadaların boyutu artmaya başlamıştır. Gökadalar sık sık çarpışmakta ve sonra birleşerek daha büyük sistemleri oluşturmaktadırlar ve bu süreç kesinlikle bir büyüme mekanizmasıdır. Bununla birlikte, ek olarak, daha yavaş ilerleyen bir yol da öne sürülmüştür. Genç gökadaların erken Evren'i dolduran hidrojen ve helyum gaz akışını yuttukları ve bu ilkel malzeme ile yeni yıldızların oluştuğunu böylece gökadaların bu şekilde de büyüyebileceğini öne süren çok farklı bir fikri test etmek için Avrupalı gökbilimciler ekibi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu'nu kullanmışlardır. Aynı ticari bir şirketin diğer şirketlerle birleşerek ya da daha çok kişiyi işe alarak büyüyebilmesi gibi, genç gökadalar da iki farklı yolla büyüyebilmektedirler diğer gökadalarla birleşerek ya da madde yığılmasıyla. Araştırmayı yürüten takımın lideri Giovanni Cresci şunları aktarıyor: VLT ile elde edilen yeni sonuçlar Evren'in erken dönemindeki gazın gerçekten bir araya gelerek coşkulu bir yıldız oluşumunu ve büyük kütleli gökadaların büyümesi için yeterli yakıtı sağladığını gösteren doğrudan ilk kanıttır. Keşif, Büyük Patlama'dan günümüze kadar Evren'in evrimi üzerine olan anlayışımız ile ilgili büyük bir etkiye sahip olacaktır. Gökadaların oluşumu ve evrimi hakkındaki teoriler belki de yeniden yazılacaktır. Grup, gökadaları çevreleyen uzaydaki ilkel gazın akışı ve yeni yıldız oluşumuyla ilgili kanıtlar bulabilmek için çok uzak üç gökadayı seçerek işe başladı. Bu seçimi yaparken oldukça dikkatli davrandılar, seçilen gökadaların diğerleriyle etkileşime girmediğinden emin olmaları gerekiyordu. Seçilen gökadalar oldukça düzenliydi, Samanyolu'na benzer düzgünce dönen diskleri vardı ve Büyük Patlamadan yaklaşık iki milyar yıl sonra (kırmızıya kayma oranı yaklaşık 3) görülebiliyorlardı. Günümüz Evren'inde gökadalardaki ağır elementler merkez bölgelerinde daha yoğun olarak bulunurlar. Fakat Cresci'nin takımı seçilen gökadaları VLT üzerindeki SINFONI tayfölçeri ile görüntülediklerinde üç durumda da gökadalarda merkeze yakın bölgede daha az ağır element yoğunluğuna fakat dinamik yıldız oluşumuna ev sahipliği yapan bir yama bulunmaktaydı, bunun anlamı, yıldız oluşumuna kaynak sağlayan ağır element bolluğu az olan madde gökadanın etrafındaki ilkel gazdan geliyordu. Bu, genç gökadaların ilkel gazı bünyelerine çekerek onları yeni nesil yıldızları oluşturmak için kullandıklarına dair şimdiye kadar ki en iyi kanıtları sağlayan açık bir delildi. Cresci şöyle tamamlıyor: Bu çalışma sadece VLT üzerindeki SINFONI aygıtının olağanüstü performansı sayesinde mümkün olabilirdi. Çok uzak gökadaların kimyasal özelliklerinin araştırılmasında yeni bir pencere açıldı. SINFONI sadece iki uzaysal boyutta değil, ayrıca üçüncü bir, tayfsal boyutta da bilgiler sağlamaktadır, bu da bize gökadaların içindeki hareketleri görebilmemize ve yıldızlararası gazın kimyasal kompozisyonunu çalışabilmemize fırsat vermektedir. Notlar Evren'in erken dönemlerini dolduran gaz neredeyse tamamen hidrojen ve helyumdu. Birinci nesil yıldızlar bu ilkel maddeyi nükleer kaynaşma ile oksijen, azot ve karbon gibi daha ağır elementleri oluşturmak için kullanmışlardır. Daha sonra bu malzeme büyük kütleli genç yıldızlar ve süpernova patlamaları tarafından yoğun parçacık rüzgarları ile uzaya atılarak gökadanın ağır element bolluğunu gitgide arttırmışlardır. Gökbilimciler hidrojen ve helyum dışındaki diğer elementleri ağır element olarak adlandırmayı tercih ederler. Gökbilimciler güçlü teleskop ve tayfölçerleri kullanarak bir gökadadan gelen sönük ışığı onu oluşturan renklerine dikkatlice ayırarak uzak gökadalardaki farklı kimyasalların parmak izlerini tespit edebilir ve var olan ağır element miktarlarını ölçebilirler. VLT üzerindeki SINFONI aygıtı ile bir adım daha ileri gidebilen gökbilimciler bir nesnenin her parçasına ait farklı tayf bilgilerini elde edebilmektedirler. Böylece gökadanın farklı bölgelerinde bulunan ağır element miktarlarını gösteren bir harita elde edebilirler ve gökada içinde yoğun yıldız oluşumunun nerede olduğunu tanımlayabilirler. Kaynak: ESO-Türkçe


Çocuklarını yiyen eski Yunan tanrısı Cronus gibi Dünya'dan 550 ışık yılı uzaktaki bir yıldızın yörüngesindeki bir ya da daha fazla gezegen oluşumunu sağlayan gaz ve toz bulutunu yavaş yavaş tükettiği ortaya çıktı. Balık/lar takımyıldızındaki RZ Piscium'un bir 'gezegen yiyicisi' olduğu keşfi Astronomical Journal'de yayınlandı. Çalışma RZ Piscium Genç Yıldızı Kendi Çocuğunu mu Yok Ediyor? (Is the Young Star RZ Piscium Consuming Its Own Offspring?) başlıklı makalesiyle İndiana Üniversitesi gökbilimcisi Catherine Pilachowski tarafından yayınlandı. Keşif, Güneş Sisteminin oluşumundaki kısa ama değişken dönemi ile ilgili bilgiler verebilir. Pilachowski: Sıcak Jüpiterlerin olduğu çok sayıda sistemde, genç güneş sistemlerinde içeri göç eden gezegenlere ender rastlanmadığını biliyoruz. Keşif, güneş sistemlerinin evriminde ilgi çekici bir evredir. Gezegenlerin gelişimi yıldıza göre daha hızlı gerçekleştiğinden sürecin tam ortasında bir sistemi gözlemek büyük bir şans diyor. Yıldızlarına çok yakın olan hafif gezegenler yörüngesi bozulmuş gezegenler olarak tanımlanır. RZ Piscium sisteminde ise Güneş benzeri yıldızın yakınındaki madde, Merkür yörüngesinden daha yakın bir uzaklıkta bir enkaz diski oluşturacak şekilde yıldıza doğru çekiliyor. Pilachowski: Gözlemlerimiz ya yıldız ya da çarpışmış ve bunun sonucunda parçalanmış iki gezegen tarafından çekilen dev bir gaz gezegen maddesi olduğunu gösteriyor diyor. Yıldızın yok etmediği yeni gezegenler bile birbirleriyle kurdukları güçlü kütle çekim kuvvetleri etkisiyle dengesiz hareket edebilir. Örneğin Güneş Sistemimizde Uranüs ile Neptün arasındaki kütle çekiminin 4 milyar yıl önce yörüngelerini değiştirdiği iddia edilmektedir. Ancak düzensiz yörüngeler bir süre sonra düzene girer. Pilachowski uzak yıldızların sıcaklık, kütle çekimi ve element bileşimini belirlemek için ışık tayfı analizinden sorumluydu. RZ Piscium'un kütle çekimini belirlemek için yıldızın yarıçapı ve parlaklığı üzerinde alınan verilere bakıldığında, yıldızın çevresinde serbest dolanan bir disk fark edildi. Bu RZ Piscium'un yaşının belirsiz olması nedeniyle önemlidir. Buradaki enkaz diski ya yıldız sisteminin genç olmasından ötürü düzensiz yörüngeleri ya da ölmekte olan bir yıldızın büyümesinden dolayı bir gezegenin yok ettiğini işaret eder. Pilachowski'nin yıldız ışığı analizi yıldızdaki lityum miktarını belirlemeye yardımcı oldu ve böylece yaşının 30 ile 50 milyon yıl arasında belirlendi. Gökbilimciler bu elementin zamanla azaldığı bilgisini kullanarak lityum seviyelerine bakar. Makalenin yazarları ayrıca yıldızın sıcaklığının Güneş'e göre biraz soğuk (5330 C derece) olduğunu hesapladılar. Yıldızın genç olmasının bir başka işareti de Güneş'e göre 1000 kat daha fazla X-ışını üretmesiydi. Pilachowski: Bu keşif genç güneş sistemlerinde yeni oluşmaya başlayan bir gezegenin başına neler gelebileceğini gösteren güzel bir örnek sunuyor. Böylece bazı genç güneş sistemlerinde gezegenlerin nasıl hayatta kaldığını bazılarında ise neden yok olduklarını anlamamıza yardımcı oluyor diyor.


Yörüngedeki üç X-ışını uzay teleskopu ile yapılan düzenli gözlemler Samanyolu'nun merkezindeki, genelde sessiz duran dev karadelikten yayılan X-ışınlarının arttığını gösterdi. Bilim insanlarınca düzenli izleme olmadan normal seyrinde gibi görülecek bu artışın yakın zamanda gerçekleşen geçişle ilgisinin olup olmadığı tartışılıyor. Gökbilimciler son 15 yılda NASA'nın Swift ve Chandra X-Işını Gözlemevi ile ESA'nın XMM-Newton Gözlemevi'nin yardımıyla Samanyolu'nun süper kütleli karadeliğinde oluşan hareketliliği izlemeyi başardı. Yay A* adlı karadelik dört milyon güneş kütlesinde olup üzerine akan maddenin ısınarak X-ışını yaymasına neden olur. Yeni çalışma Yay A*'ın her on günde bir X-ışını parlaması ürettiğini gösteriyor. Buna karşılık son bir yıl içinde gözlenen X-ışını parlaması on kat arttı. Bunun nedeni ise G2 adlı gizemli bir cismin Yay A*'ın yakınından geçmesi. Almanya'daki Max Planck Enstitüsü Dünya-dışı Fizik Alanı'ndan Gabriele Ponti: Son birkaç yıldır Yay A*'ın yaydığı X-ışını emisyonunu izliyoruz. Bu gözlemlere yakın geçiş yapan cisimde dahil. Bir yıl öncesine kadar dikkate değer bir artış yoktu, ama şimdi yeni veriler önemli bir farkı işaret ediyor diyor. Başta gökbilimciler G2'nin genişleyen bir gaz ve toz bulutu olduğunu düşündü. Ancak 2013 sonlarında dev karadeliğin yakınından geçen cismin boyutunda önemli bir değişiklik olmadığı görüldü. Bu da G2'nin toz ve gaz kozası içinde saklanan yıldız olduğu da dahil birçok teorilerin öne sürülmesine neden oldu. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden Mark Morris: G2 üzerinde henüz bir evrensel anlaşma yok. Ancak Yay A*'ın bu süreçte daha fazla beslendiğini gösteren işaretler göz önüne alınırsa G2'den kopan bazı maddeler olması akla yakın geliyor diyor. Yay A*'da gözlenen X-ışını dalgalanmasının G2'nin geçişine denk gelmesi gökbilimcilere ilginç geldi. Bunun G2 ile ilgili olduğu konusunda gökbilimciler ortak görüş bildiriyor. X-ışını dalgalanmasının nedeni büyük yıldızların rüzgarıyla karadeliği besleyen malzeme arasındaki ilişki olabilir. Max Planck Enstitüsü'nden Barbara De Marco: Bir şey söylemek için henüz erken ama önümüzdeki aylarda da Yay A*'ın X-ışınları gözlem altında tutulacak. Bu gözlemler bize X-ışını dalgalanmasının G2'ye bağlı olup olmadığını bildirecek. Ya da karadeliğin normal davranışı olduğu ortaya çıkacak diyor. Çalışma Eylül 1999-Kasım 2014 arasındaki 159 Chandra ve XMM-Newton verilerini kapsıyor. Özellikle 2014'ün ortalarından geçtiğimiz son birkaç aya kadar itibaren G2'nin karadeliğe yakın geçişiyle birlikte X-ışını parlaklığının arttığı gözlendi. Parlamanın nedeni G2 ise buluttan karadeliğe düşen ilk maddeyle birlikte X-ışını parlamaları gözlenir. Buluttan kopan parçalar karadeliğin üzerine düşecektir. Bu parçalar karadelik çevresinde sarmal bir yörünge izleyerek ısınıp X-ışınları yaymaya başlamış olabilir.


615 megapiksellik bu yeni ESO görüntüsünün sol üst kısmında yer alan parlak mavi yıldızlar topluluğu yıldızların yaşam ve ölümlerini araştırmak için mükemmel birer kozmik laboratuvara benzemektedirler. Messier 18 olarak bilinen bu kümedeki yıldızlar, büyük kütleli bir gaz ve toz bulutundan aynı anda meydana gelmişlerdir. Aynı zamanda parıldayan hidrojene ait kızılımcı bulutlar ve karanlık toz iplikçikleri içeren bu görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevinde bulunan VLT Tarama Teleskopu ile alınmıştır. Messier 18, 1764 yılında Charles Messier tarafından kuyruklu-yıldız benzeri nesneleri araştırdığı esnada keşfedilmiş ve kataloglanmıştır bu nedenle Messier Nesneleri adını almışlardır . Samanyolu içerisinde, yaklaşık olarak 4600 ışık-yılı uzaklıkta, Yay takımyıldızı doğrultusunda yer almakta ve açık küme olarak bilinen birbirlerine oldukça zayıf bir çekim gücü ile bağlı olan çok sayıda yıldız içermektedir. Samanyolu'nda boyut ve yaş olarak birbirlerinden oldukça farklı, bilinen 1000'in üzerinde açık yıldız kümesi yer almaktadır, bu kümeler gözlenerek yıldızların nasıl oluştukları, evrimleştikleri ve öldükleri araştırılmaktadır. Bu kümelerin en önemli özellikleri tüm yıldızlarının aynı madde içeriğinden aynı anda doğmuş olmalarıdır. Messier 18'deki mavi ve beyaz renkteki yıldız populasyonu kümedeki yıldızların oldukça genç olduklarını göstermektedir, muhtemelen 30 milyon yıl civarında. Bu yıldızların kardeş olmaları, yıldızlar arasındaki farklılıkların tek nedeninin kütlelerine bağlanabilmesine yol açar, yeryüzünden olan uzaklıkları ya da oluştukları maddenin bileşenleri bu farklılığa yol açmaz. Bu sayede yıldız oluşumu ve evrimi hakkındaki teorilerin düzeltilmesi için kümeler oldukça kullanışlıdır. Gökbilimciler artık çoğu yıldızın gruplar halinde, çekici kütleçekim kuvveti nedeniyle kendi üzerine çöken aynı gaz bulutundan oluştuklarını biliyor. Yeni oluşan yıldızları çevreleyen geride kalan gaz ve toz bulutu ya da moleküler bulut güçlü yıldız rüzgarları nedeniyle dışarıya doğru atılarak kendilerini tutan kütleçekimin etkisini zayıflatmaktadır. Zaman geçtikçe, birbirlerine zayıfça bağlı olan kardeş yıldızlar yukarıda görüldüğü gibi, komşu yıldızlar ya da büyük kütleli gaz bulutları ile etkileşerek farklı yönlere doğru dağılmaktadırlar. Kendi yıldızımız, Güneş'te, bir zamanlar Messier 18'dekine benzeyen bir kümenin parçasıydı, ancak birlikte olduğu kardeşleri zamanla Samanyolu içerisinde dağılana kadar. Görüntü boyunca çeşitli kıvrımlara sahip olan karanlık şeritler uzak yıldızlardan gelen ışığı engelleyen kozmik tozdan oluşan karanlık iplikçiklerdir. Yıldızlar arasında kıvrılmış şekillere sahip kırmızımsı sönük bulutlar ise iyonlaşmış hidrojen gazından oluşmaktadır. Gazın ışıldamasının nedeni, aşırı sıcak, genç yıldızlardan kaynaklanan yoğun mor-ötesi ışımanın çevrelerindeki gazı elektronlarına ayırmasıdır. Bu kocaman 30 577 x 20 108 piksel genişliğindeki görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevinde bulunan VLT teleskopu üzerindeki OmegaCAM kamerası ile alınmıştır. Notlar Messier 18 ayrıca Yeni Genel Katalog'ta NGC 6613 ismiyle geçmektedir. ESO-Türkiye


Sıcak ve parlak gaz bulutları evrende nefes kesen manzaralar oluşturur. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen, sakin bir ortam varmış izlenimi veren bu görüntü Lagoon Bulutsusu'nun merkezine ait. Bölge, yoğun ve sıcak yıldızlardan gelen rüzgarların etkisiyle çalkalanan gaz hunileri ve yeni yıldız oluşturan enerjik karanlık gaz ve toz sisleriyle doludur. Bunların en güzel örnekleri lakaplarıyla tanınır: Halka Bulutsusu (heic1310), Atbaşı Bulutsusu (heic1307) ve Kelebek Bulutsusu heic0910) gibi. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun bu yeni görüntüsü Yay takımyıldızındaki M8 olarak da bilinen Lagoon Bulutsusu'nun merkezini gösteriyor. Türkçe'ye Deniz Kulağı Bulutsusu olarak çevrilen bulutsunun bu adı bir şey çağrıştırmayabilir. Ancak bulutsunun geniş alan görüntüsünde bu ismin neden konduğu daha iyi anlaşılabilir. Bu yeni görüntünün diğerlerinden farkı ise kızılötesi ile optik verilerin birleştirilmesiyle oluşturulmasıdır. Kızılötesi ışık toz ve gazın örttüğü yapının arkasını göstererek aynı bölgeyi farklı bir gözle görmemizi sağlar . Bölge oldukça şiddetli olaylarla dolu olmasına karşılık görünür ışıkta bunlar gizlenmektedir. Görüntünün merkezinde kara bulutlar arasında gömülü Herschel 36 adlı parlak bir yıldız görülmektedir. Bu yıldız çevredeki bulutun malzemesini üzerinden sıyırarak çevresine şekil veren ana unsurdur. Herschel 36, Lagoon Bulutsusu'nun iyonlaşmış ışınım yapan ana cismidir. Lagoon Bulutsusu'nun bu orta kısmında ayrıca ikiz balonu andıran ana yapılar görülmektedir (opo9638). Bu özellikteki bulutlara yeryüzünde de rastlanır. Bulutlar, sıcak yüzeyi ile soğuk iç kısımları arasında sıcaklık farklılığı nedeniyle huniyi andıran şekillere bürünür. Bulutsuda aktif olarak yeni yıldız oluşumları gerçekleşmekte ve bunların üflediği enerjik rüzgarlar çevresindeki gazı bu şekilde bükmektedir. Bu görüntü Hubble'ın optik ve kızılötesi ışık altında çalışabilen Geniş Alan Kamerası 2 ile üretildi. Notlar Bu özelliğe sahip başka bir bulutsu da Atbaşı Bulutsusu'dur. İyonlaşmış ışınım morötesi ışık yayar. Bu ışık yüklü parçacıklarca atomları iyonlaştırır.


ESO'nun ötegezegen çalışmalarına öncülük eden gelişmiş HARPS aygıtını kullanan gökbilimciler, Güneş-benzeri HD 10180 yıldızının etrafında en az beş gezegen içeren bir gezegen sistemi keşfetti. Araştırmacılar sistemin ayrıca şimdiye dek bulunan en küçük kütleli gezegeni de içeren iki tane daha gezegen içerebileceğine dair kanıtlara da sahipler. Gezegen sayısı bakımından bu sistem bizim Güneş Sistemi'ne de benziyor. Bununla birlikte, araştırma takımı gezegenlerin yıldızdan uzaklığının Güneş Sistemi'mizde de görüldüğü gibi düzenli bir sıra izlediği yönünde kanıtlar buldular. Şimdiye dek beklenen en çok gezegenli sistemi bulmuş olduk. Bu dikkate değer keşif aslında ötegezegen araştırmalarında yeni bir döneme girdiğimize işaret etmektedir: sadece tekli gezegenlerin değil, karmaşık gezegen sistemlerinin araştırılması. Yeni sistemdeki gezegen hareketlerinin araştırılması gezegenler arasındaki karmaşık kütleçekimsel etkileşimleri gözler önüne sermekte ve sistemin uzun-dönemli evrimi hakkında derinlemesine bir bakış açısı sunmaktadır. diye açıklıyor sonuçların açıklandığı araştırma makalesinin baş yazarı Christophe Lovis. Gökbimciler takımı güney gökküresi takımyıldızlarından Küçüksuyılanı doğrultusunda 127 ışık yılı uzaklıkta yer alan, Güneş-benzeri bir yıldız olan HD 10180'in altı yıl süren araştırması için ESO'nun Şili, La Silla'daki 3.6 metrelik teleskopu üzerinde bulunan HARPS tayfölçerini kullandılar. HARPS rakipsiz ölçüm kararlılığına ve büyük hassasiyete sahip bir aygıttır ve dünyanın en başarılı ötegezegen avcısıdır. Sistemde yer alan beş ya da daha fazla gezegenin karmaşık kütleçekimsel etkileşimleri yıldız üzerinde küçük yer değiştirme hareketine neden olmaktadır, gökbilimciler bu etki nedeniyle sistemin çekim merkezi etrafında dolanan yıldızın ileriye ve geriye doğru olan küçük hareketini 190 ayrı HARPS ölçümü sayesinde tespit ettiler. En güçlü beş sinyal Neptün-benzeri kütleye 13 ila 25 Dünya kütlesi arasında sahip, yıldız etrafında yaklaşık 6 ila 600 gün arasında değişen yörünge dönemleriye, beş gezegene karşılık gelmektedir. Gezegenlerin yıldızlarına olan uzaklıkları Yer-Güneş mesafesinin 0.06 ila 1.4 katına karşılık gelmektedir. Sistemde iki tane daha gezegenin varlığına dair makul nedenlerimiz olduğuna inanıyoruz. diyor Lovis. Biri yörünge dönemi 2200 gün olan Satürn-benzeri (minimum kütlesi 65 Yer kütlesi) bir gezegen. Diğeri ise yaklaşık 1.4 Yer kütlesiyle şimdiye dek keşfedilen en küçük kütleli gezegen. Gezegen yıldızına oldukça yakın bir mesafede, Yer-Güneş uzaklığının % 2'si kadar bir uzaklıkta bulunmaktadır. Bu gezegen üzerindeki bir yıl sadece 1.18 Dünya günü sürmektedir. Takım üyelerinden Damien Segransan Bu nesne yıldızı üzerinde yürüme hızından daha az- sadece 3 km/saat'lik bir yalpalama hareketine neden olmaktadır bu ise ölçümü çok güç olan bir harekettir. diyor. Eğer doğrulanırsa, bu nesne Corot-7b benzeri, başka bir sıcak kayalık gezegen örneği olacaktır. HD 10180 etrafında keşfedilen gezegen sistemi birçok açıdan eşsiz bir konuma sahiptir. Herşeyden önce, Mars'ın yörüngesine eşit bir uzaklıkta Neptün-benzeri en az beş gezegeniyle bu sistem Güneş Sistemi'nin iç bölgesinden daha kalabalıktır, ve burada çok daha büyük kütleli gezegenlere sahiptir . Buna ilaveten sistem muhtemelen Jüpiter-benzeri bir gaz devi içermemektedir. Ek olarak, tüm gezegenlerin neredeyse dairesel bir yörüngeye sahip olduğu görülmektedir. Şimdiye dek, en az üç gezegene sahip onbeş tane sistemden haberdardılar. Rekoru en son elinde tutan, iki tanesi dev, beş gezegenli 55 Cancri sistemiydi. Bir tanesi de HD 10180 etrafında dolanan düşük kütleli gezegen sistemlerinin oldukça yaygın olduğu görülüyor, fakat oluşum süreçleri halen bir bilmece olarak kalmaktadır. diyor Lovis. Yeni keşfi diğer gezegen sistemlerinin verileriyle birlikte değerlendiren gökbilimciler Güneş Sistemi'mizde geçerli olan Titius-Bode yasasına karşılık gelen bir düzen buldular: gezegenlerin yıldıza olan uzaklıklarının düzgün bir sıra izlediği görülmektedir . Bu, bu tür gezegen sistemlerinin oluşum süreçlerine ait bir işaret olabilir. diyor takım üyesi Michel Mayor. Bu sistemleri araştırırken gökbilimciler tarafından bulunan önemli başka bir sonuç ise, gezegen sisteminin kütlesi ile ev sahibi yıldızın kimyasal içeriği arasında bir bağlantı olduğudur.En düşük kütleye sahip dört sistem düşük kütleli ve metal-fakiri yıldızlar etrafında bulunurken, çok büyük kütleli tüm gezegen sistemleri, büyük kütleli ve metal-zengini yıldızların etrafında bulunmaktadırlar . Bu gibi özellikler mevcut teorik modelleri desteklemektedir. Keşif, Fransa'daki Haute-Provence Gözlemevi'nde gerçekleştirilen Geçiş Yapan Ötegezegenlerin Tespiti ve Dinamiği adlı konferansta bu gün duyurulmuştur. Notlar Gökbilimciler dikine hız yöntemini kullanarak gezegenin sadece minimum kütlesini tahmin edebilmektedirler, kütle tahmini ayrıca yörünge düzleminin görüş doğrultusuna göre olan -bilinmeyen- eğimine de bağlıdır. İstatiksel bakış açısıyla gezegenin minimum kütlesinin yaklaşık olarak gerçek kütlesine yakın olduğunu da söyleyebiliriz. HD 10180 sisteminin iç bölgesinde bulunan gezegenlerin ortalama kütlesi 20 Dünya kütlesine karşılık gelirken bu değer Güneş Sistemi'mizde ortalama olarak Yer'in kütlesinin yarısı kadardır. Titius-Bode yasası gezegenlerin Güneş'ten olan uzaklıklarının basit bir düzen izlediğini ifade etmektedir. Dış gezegenler için, her gezegenin Güneş'ten olan ortalama uzaklığının bir öncekinin iki katı olduğu öngörülmüştür. Hipotez Ceres ve Uranüs'ün yörüngelerini doğru olarak tahmin ederken, Neptün'ün yörüngesiyle ilgili olan öngörüsünde başarısız olmuştur. Gökbilimde kullanılan tanıma göre hidrojen ve helyum dışındaki tüm diğer elementler metal olarak sınıflandırılırlar. Bir kaç küçük hafif kimyasal element dışında bu gibi metallerin tümü farklı nesillerdeki yıldızlar tarafından üretilmektedir. Kayalık gezegenler metallerden meydana gelmektedirler. Kaynak: ESO-Türkçe


Ünlü süpernova kalıntısı Yengeç Bulutsusu'nda öncekilere göre beş kat daha parlak bir parlama fark edildi. Altı gün süren Parlama, NASA'nın Fermi Uzay Teleskopu ile 12 Nisan'da görüldü. Patlayan bir yıldızdan oluşan bulutsudan yayılan ışık Dünya'ya ilk kez 1054 yılında ulaştı. Bulutsu 6500 ışık yılı uzaklıktaki Boğa takımyıldızında yer alıyor. Bulutsunun merkezinde yer alan ve patlama sonucunda nötron yıldızına dönüşen yıldız, saniyede 30 devir yapıyor. Dönmeden dolayı nesneden gelen ışıma kesikli bir şekilde gözleniyor. Astrofizikçiler Yengeç Bulutsusu'nun yüksek enerjili ışıma kaynağı olduğuna inanıyor. Ancak Ocak ayında araştırmacılar NASA'nın Fermi, Swift ve Rossi X-Işını Tarayıcısı teleskoplarının da olduğu yörüngeye bağlı birçok gözlemeviyle X-ışını enerjisinde uzun dönemli parlaklık değişimlerini rapor ettiler. Fermi ve İtalyan Uzay Ajansı'nın AGILE uydusuyla X-ışını dağılımından yüzlerce kez daha yüksek yaklaşık 100 milyon elektron volt'luk çeşitli kısa ömürlü gama ışını parlamaları tespit ettik. Karşılaştırma yapabilmek için görünür ışık 2-3 eV'luk enerji taşır. 12 Nisan'da Fermi LAT ve daha sonra AGILE bulutsudan normalden 30 kat daha fazla gama ışını çıkışı ve beş kat daha yüksek enerjili ve büyüyen bir parlama tespit etti. 16 Nisan günü de bu normal olmayan parlama ortadan tamamen kayboldu. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Alice Harding: Bu şimdiye kadar gördüğüm en şaşırtıcı ve en yoğun patlamalardı. Biz patlamaların manyetik alanla çevrili nötron yıldızından gelmediğini düşünüyoruz ancak tam olarak nereden kaynaklandığını da bilmiyoruz diyor. Yengeç'deki yüksek enerji dağılımı hızla dönen nötron yıldızının fiziksel sürecin bir sonucudur. Kuramcılar genellikle parlamaların nötron yıldızından bir-üç ışık yılı uzaklıkta ortaya çıkması gerektiğini düşünüyor ancak bu düşüncelerini şimdiye kadar doğrulayamadılar. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi Eylül 2010'dan bu yana bulutsudan yayılan X-ışını dağılımını gözlüyor. Fermi ekibi parlama başladığında Chandra ekibini, NASA'nın Marshall Uzay Uçuş Merkezi'nden Martin Weisskopf ve Allyn Tennant'ı uyardı. Weisskopf: Fermi'den gelen uyarıyla yaptığımız planlı gözlemlerin aslında en parlak gama ışınlarını ortaya çıkardığını gördük. Chandra'nın yüksek çözünürlüklü görüntü alma yeteneğine karşılık bulutsudaki parlamayla ilişkili olan atarcayı çevreleyen X-ışını yapılarında belirgin bir değişiklik tespit etmedik diyor. Bilim insanları parlamaların puslar yakınındaki yoğun manyetik alan kaynaklı olduğunu düşünüyor. Burada elektron gibi parçacıklar ışık hızına kadar hızlanabilir. Böylesi yüksek hıza ulaşan elektronlarda manyetik alanla etkileşerek gama ışını yayarlar. Gözlenen dağılımla ilgili kıyaslama yapan bilim insanları buradaki elektronların enerjilerinin yeryüzündeki herhangi bir parçacık hızlandırıcısıyla elde edilebilecek en yüksek enerjinin 100 katından fazla olduğunu belirtiyor. Bu da onları şimdiye kadar bilinen kozmik kaynaklı en yüksek enerjili elektronlar yapıyor. Nisan ayında gerçekleşen patlamalar ve gama ışını yayılmasına bakarak bölgenin Güneş Sistemi büyüklüğünde olduğu söyleniyor.


Yeni görev: 1999 RQ36'yı izleme. 1900 metre çapındaki kaya ve toz yumağından oluşmuş bu asteroit, belki de bize güneş sisteminin nasıl oluştuğunu ve hayatın nasıl yeşerdiğini anlatabilir. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Bill Cutlip: Bu asteroit güneş sisteminden önce oluşmuş bir zaman tüpüdür diyor. Cutlip, 2009'un son günlerinde NASA'nın bütçesi düşük olarak kabul ettiği üç tekliften birisi olan ve OSIRIS-Rex olarak adlandırılan yeni projenin önde gelen sahiplerinden biridir. Aynı ekipten Dr. Joseph Nuth: Bozulmamış bir örnek ile ki NASA'nın elinde böylesine özel bir göktaşı örneği yoktur- bilim insanları güneş sisteminin öncesi hakkında bilgi sahibi olabilecekler. Gezegen oluşumunun ilk aşamalarında ve yaşamın kökenini oluşturan organik bileşikler için yeterli bilgi edinebileceklerdir. Dünya'ya düşen bir asteroitten bu tür veriler elde etmek neredeyse imkansızdır. Çünkü asteroit atmosfere girince hem parçalanmaya ve yanmaya başlar hem de havadaki organik bileşikleri ve mikropları kendine çeker diyerek konuyu daha da açıyor. Asteroitler, 4.5 milyar yıl önce güneş ve gezegenleri oluşturan gaz ve toz bulutundan kalan artıklardır. Yani asteroitlerde güneş bulutsusundaki özgün maddeyi taşımaktadır. Bazı asteroitlerde bu yapı sıcaklık ve kimyasal nedenlerle değişime uğradı. Kimileri başkalarıyla çarpışıp küçüldü, kimisi ise daha da büyüdü. Küçük asteroitlerin yapısal olarak çok az değişime uğradığı düşünülüyor. RQ36'da bunlardan biridir. Bu asteroitler yaşam için zorunlu olan organik moleküllerin temelindeki karbon elementi açısından zengindir. Uzay boşluğunda dolanan göktaşı ve kuyrukluyıldızların yüzey ve iç yapılarında organik moleküller oluşabilir. İşte RQ36'da bu moleküller bulunabilir. RQ36, Uluslararası Astronomi Birliği tarafından Dünya için tehlike oluşturabilecek asteroitler arasında değerlendirildi. 1800'de 1 şansla 2170 yılında Dünya ile çarpışma olasılığı bulunuyor. RQ36'nın yüzeyini ayrıntılı inceleyebilmek için çevresinde bir yıl boyunca dolanacağız ve bir örnek almak için hedef bölge belirleyeceğiz. Bu çalışma bize bir deneyim kazandıracaktır diyor Nuth. Bir asteroitin yakınında bir uzay aracı kullanmak kolay değildir. Çoğunun yüzeyi ve yapısı bozuktur ve kendi çevrelerinde hızlı dönerler. Bu nesnelerin küçük kütle çekimleri vardır. Bu da ortaya çıkabilecek diğer kuvvetlerin uzay aracının konumunu etkileme riski bulunur. Bir asteroitin kütle çekimi öyle küçüktür ki, yüzeydeki bir taşı elinizden bıraksanız, taş asteroitin yüzeyine yarım saat sonra ulaşacaktır diye örnek veriyor Nuth. Bu yeni görev ile ayrıca Yarkovsky etkisini de ölçerek, dünyaya çarpma olasılığı bulunan asteroitlerin yörüngelerinin daha doğru hesaplanmasını sağlayacak. Yarkovsky etkisi, bir asteroitin yüzeyine çarpan güneş ışığının etkisiyle ısı enerjisi artan nesnede oluşan küçük itme kuvvetidir. Bu küçük itme kuvveti nedeniyle asteroitlerin yüzeyleri düzensizdir ve asteroitler bu kuvvetten dolayı sallanır ve dönerler. Dünya'ya yaklaşan bir asteroitin Yarkovsky etkisi dikkate alınmazsa yörüngesi sağlıklı olarak saptanamaz. OSIRIS-Rex'in açılımını yaparsak: O, bilimsel anlamda yaşamın temel kaynaklarını; SI RQ36'nın dalga boylarıyla alınacak ve oluşturulacak şeklini; RI su, metal gibi önemli kaynakların dağılımını; S, dünya için tehlikeli olabilecek asteroitlerin yörüngesinin doğru olarak saptanmasını ifade etmektedir. Rex ise Regolith Kaşifi anlamındadır. Regolith birçok asteroitin yüzeyinin üst kısmındaki kaya ve toz tabakasıdır. OSIRISD onaylanırsa, üzerine çeşitli araçlar eklenecek. Elektrik yüklerini ve atomları tanıyan bir tayfölçer, iki kızılötesi tayfölçeri konulacak. Görevin en geç 30 Aralık 2018'e kadar başlaması gerektiği belirtiliyor. Kaynak: NASA/Goddard


Gökbilimciler NASA'nın Rossi X-Işını Gözleyicisini kullanarak ilk kez bir atarcayı eşi olan yıldız tarafından tutulurken keşfettiler. Bu sıra dışı yoğun yıldızlarla ilgili daha fazla keşif Einstein'ın Genel Görelilik Kuramını da test edebilecek. Atarcalar süpernova olarak patlayan büyük bir yıldızın çekirdeği olan ve çok hızlı dönen nötron yıldızlarıdır. Nötron yıldızları Güneş'ten 60 000 kez daha küçüktür ve 15 ile 20 km'lik bir çapa sahiptirler. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Craig Markwardt: Bir nötron yıldızının kütlesini net olarak bilmek zordur. Bu yıldızların boyutlarını ve iç yapısını bilmiyoruz. Ancak bulunan yeni sistem kuramın söylediği aralığı daha da netleştirecektir diyor. Swift J1749.4-2807 ya da kısaca J1749 olarak kodlanan yeni sistem 10 Nisan'da yayınladığı X-ışınlarıyla kendini ele verdi. Olay sırasında RXTE üç tutulma izleyerek X-ışınları yayınlayan atarcayı, yörünge hareketini ve dönüş sayısını kaydetti. J1749, 2006 yılının Haziran ayında küçük bir patlama yaşayarak NASA'nın Swift uydusuna yakalanmıştı. Swift, RXTE ve diğer uzay araçları 22 000 ışık yılı uzaklıktaki Yay takımyıldızında bulunan nötron yıldızının eşi olan bir yıldızdan gaz çaldığını ortaya çıkardı. Bu gaz nötron yıldızının çevresinde bir disk oluşturur. RXTE ekibinden Tod Strohmayer: Birçok ikili sistemde olduğu gibi disteki gaz zaman zaman nötron yıldızına çarparak patlamalara neden olur diyor. Atarcaların güçlü manyetik alanı yıldızın manyetik kutuplarına göre yönlenerek gaza yön verir. Yıldızdan kopan gaz nötron yıldızının çevresinde hızla dönerek sıcak noktalara çarpar ve X-ışınları oluşturur. Peki ne kadar hızlı? J1749 saniyede 518 kez dönmektedir . Ayrıca atarcanın yörüngesel hareketine bağlı olarak X-ışını algılama değerleride değişmektedir ki buradan ikili sistemin her 8.8 saatte birbirinin çevresinde dolandığını gösterir. Yıldızın arkasına dolanan nötron yıldızından oluşan tutulmalar ise 36 dakika sürmektedir. Bu gazın yapıştığı bir nötron yıldızında X-ışını tutulmalarını gördüğümüz ilk gözlemdir. Bu bilgiyi kullanarak yıldızın boyutları daha bir kesinlikle söyleyebiliriz diyor Markwardt. Nötron yıldızının RXTE gözlemlerini karşılaştıran gökbilimciler eş yıldızın kütlesinin Güneş kütlesinin % 70'i kadar olduğunu, ancak tutulmaların bu değerin % 20 daha büyük olduğunu gösterdiğini fark ettiler. Biz yıldızın yüzeyinin kendisinden 1.96 milyon km uzaklıkta olan atarca nedeniyle şiştiğini düşünüyoruz. Bu ise yıldızın yüzeyinde fırtınalara neden olmuştur diyor Markwardt. Strohmayer : Biz görünür ya da kızılötesi dalga boylarındaki teleskoplarla önce normal yıldızı buluruz. Sonra bu yıldızın hareketini ölçerek atarcanın hareketlerini ve diğer bilgileri ediniriz diyor. Ancak RXTE'nin X-ışını algılayıcısı yıldıza gereksinim duymadan da yeni bir keşif yapabilir. Genel Görelilik Kuramı, bir radyo dalgası ya da bir X-ışınının büyük bir cismin yakınından geçerken ufak bir sapmaya uğrayacağını söyler. Kuram ilk kez 1964 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde Irwin Shapiro tarafından test edildi. Shapiro testinde uzay araçlarından gelen sinyallerin Merkür ve Venüs tarafından geciktirildiğini ortaya koymuştu. Tutulmadan hemen önce ve tutulmadan sonra alınacak X-ışını değerleri bize sistemin ayrıntılı bir görüntüsünü verecekti. J1749 için tahmin edilen Shapiro gecikmesi 21 mikrosaniye (gözün açıp kapanma süresinden 10 000 kat daha hızlı) idi. RXTE'nin üstün teknolojisi bu değişikleri kaydetmemize olanak sağladı. Üç tutulma patlama sırasında gözlenmesine karşılık RXTE gecikme değerini bilecek kadar yeterli veriyi kaydedemedi. Yine de ölçümler aracın limit noktasını belirledi. Eğer yıldızın kütlesi 2.2 Güneş kütlesi olsaydı RXTE gecikmeyi görebilirdi. Biz bunun güneş sisteminin dışında X-ışını dalga boylarında gerçekleşen ilk gerçekçi sınırlar olduğuna inanıyoruz. RXTE, J1749'un bir sonraki patlamasında Shapiro gecikmesini ölçebilecektir diyor Markwardt. RXTE, Hubble'dan sonra en uzun görev yapan ikinci uzay aracıdır. Araç 1995'in sonlarında fırlatılmıştı. RXTE ilk atarca içeren sistem plan SAX J1808.4-3658'i 1998'de keşfetti. Araç en uzak noktalardaki nötron yıldızları ve karadelikleri izlemeye devam ediyor. Kaynak: NASA


Uluslararası gökbilimci ekibi, Neptün ötesindeki buzlu cisimler arasında dolanan yeni bir cüce gezegen keşfetti. Keşfedilen cisim 700 km çapında ve oldukça geniş bir yörüngeye sahip. Şimdilik adı 2015 RR245 olarak belirlenen cisim Hawaii'deki Kanada-Fransa-Haeaii Teleskopu'nun Dış Güneş Sistemi Kaynakları Araştırması sırasında keşfedildi. British Columbia'daki Victoria Üniversitesi'nden Dr. Michele Bannister: Çok heyecanlıyım. Güneş'ten bu kadar uzakta ve sönük olan cismin incelenmesi, bu buzlu cisimleri tanımak ve Güneş Sistemi'nin tarihini anlamak açısından önemli diyor. İlk kez, Kanada Ulusal Araştırma Konseyi'nden Dr JJ Kavelaars Ossos, Eylül 2015 ile Şubat 2016 arası verilerinden hareketle bölgede parlak bir cisim olabileceğini ifade etmişti. Veriler, Güneş'ten Neptün-Güneş uzaklığının iki katı kadar uzakta bir cisim olduğunu ortaya çıkardı diyor Bannister. Cüce gezegen bölgedeki tüm cisimlerden 120 kat daha uzağa gidebiliyor. RR245'in çok uzakta olması nedeniyle yüzey özellikleri ya da boyutu net olarak bilinmiyor. Küçük ve parlak ya da büyük ve mat olabilir diyor Bannister. Güneş Sistemi oluşurken dev gezegenlerin etkisi ya da diğer nedenlerle bu tür cisimler oldukça uzağa atılmışlardır. Pluto ve Ceres ile birlikte bugün bilinen en büyük cüce gezegenler arasına giren RR245'de bunlardan biri olabilir. Yine de Neptün ötesi bölgedeki on binlerce cisim arasında daha büyük cisimlerde olabilir. Yeni Ufuklar uzay aracının Pluto yakınından geçişiyle alınan bilgiler, Güneş'ten oldukça uzakta yüzeyleri donmuş, farklı jeolojik temeli olan ve çeşitli maddelerden oluşmuş birçok cisim olabileceğini göstermişti. Güneş'ten en fazla 12 milyar km (80 AB*) uzaklaşan RR245, en yakın konumu olan 5 milyar km'ye (34 AB) 2096'da ulaşacak. Son derece eliptik olan yörüngesi, en azından son 100 milyon yıldır Güneş çevresinde dolandığını gösteriyor. RR245'in bu yörüngeye nasıl kavuştuğu ve geçmişi henüz bilinmemektedir. Gerek adlandırılması gerekse evrimi ile çalışmalar önümüzdeki yıllarda belirlenebilir. İsim konusunda siz de Uluslararası Astronomi Birliği'ne önerilerinizi iletebilirsiniz. British Columbia Üniversitesi'nden Prof. Brett Gladman: Ossos, dış Güneş Sistemi'nin tarihini belirlemek için geniş yörüngeye sahip cisimleri keşfetmek amacıyla oluşturulmuştur. Elbette daha düzgün yörüngesi olan cisimler bulmak iyi olurdu, ancak böyle aykırı yörüngesi olan bir cisim bulduğumuz için daha mutluyuz diyor. RR245, Ossos'un keşfettiği sayısı beş yüzü aşan cisimlerin en büyüğüdür. Ossos, muazzam geniş alan kamerası ile donatılmış ve Dünya'daki en karanlık yerlerden birinde bulunan Kanada-Fransa-Hawaii Teleskopu ile yürütülüyor. CFHT'nin olağanüstü gözlem yetenekleri gözlemlerin neredeyse her gece ve hızla yapılmasına olanak sağlıyor. Tesis bu anlamda dünya lideridir diyor Gladman. Görünen o ki; 2020'lerde çok büyük LLST gibi teleskoplar kuruluncaya kadar daha birçok RR245 benzeri cüce gezegen bulunabilir. Astronomi yine en hareketli bilimlerin başında olmayı sürdürüyor. *AB: Astronomik birim. Dünya-Güneş arası uzaklık 1 AB kabul edilir.


Güneş Sistemi'nin bilinen en uzak üyesi değişti: Yeni bir cüce gezegen keşfedildi. Carnegie Enstitüsü'nden Scott Sheppard ile İkizler Gözlemevi'nden Chadwick Trujillo'nun ortak çalışmasıyla Güneş Sistemi'nin en uzak üyesi olan 2012 VP113 cüce gezegeni keşfedildi. Bu büyük bir olasılıkla Oort Bulutu'ndaki belki de sayısı binleri bulan cisimlerden sadece biridir. Üstelik 2012 VP113'ün yörüngesini ve Oort Bulutu'ndaki diğer cisimleri etkileyen ve henüz bilinmeyen 10 Dünya kütleli bir gezegen bile bölgede var olabilir. Sonuçlar Nature'nin 27 Mart sayısında yayınlandı. Güneş sistemi üyelerini kabaca üç kısma ayırabiliriz. İlki Güneş'e yakın ve Dünya gibi karasal olan gezegenler, ikincisi Güneş'ten biraz daha uzak olan dev gaz gezegenleri ve üçüncü grupta Neptün ötesi Kuiper Kuşağı ve ötesinde bulunan Pluto gibi buzlu cisimler. Şimdiye kadar bilinen en uzak cisim cüce gezegen Sedna idi. Ancak 2012 VP113 ile Sedna'nın pabucu dama atıldı ve en uzak üye olma sıfatını kaybetti. Carnegie Enstitüsü Karasal Manyetizma Bölümü yöneticisi Linda Elkins-Tanton: Bu sıradışı keşifle birlikte Güneş Sistemi bilgimiz yeniden biçimleniyor diyor. 2003 yılında Kuiper Kuşağı'nın kenarındaki Sedna keşfedildiğinde bilinen en uzak cisim Pluto idi. 2012 VP113 cüce gezegeninin keşfi, iç Oort Bulutu'nda benzer birçok kuyrukluyıldızların kökeni olan cisimler olduğu anlamına geliyor. 2012 VP113, Güneş'e, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığından 80 kat daha uzaktadır. Dünya ile Güneş arası uzaklık 1 astronomik birim olarak tanımlanır. Örneğin karasal gezegenler Güneş'ten 0,39 ile 4,2 AB, gaz devleri 5 ile 30 AB ve Pluto gibi buzlu cisimler ise 30 ile 50 AB kadar uzaktadır. Buna karşılık Sedna 76 AB kadar uzaktadır. Bu buzlu cisimler Güneş Sistemi'nin nasıl oluştuğunu ve evrimleştiğini bize anlatabilirler. Sedna ve 2012 VP113 gibi cisimlerin aranması bu nedenle önemlidir diyor Sheppard. Sheppard ve Trujillo keşif için Şili'deki 4 metrelik NOAO Teleskopu üzerindeki Karanlık Enerji Kamerası'nı kullandı. Ancak DECam gibi büyük bir teleskopla bu kadar uzak ve sönük cisimler görülebilirdi. Carnegie Enstitüsü'nün Las Campanas Gözlemevi'ndeki 6,5 metrelik Macellan Teleskopu ile de 2012 VP113'ün yüzey özellikleri ve yörüngesi belirlendi. Gökyüzünü tarayan Sheppard ve Trujillo, iç Oort Bulutu'nun büyük bir olasılıkla Kuiper Kuşağı'ndan daha büyük olduğunu ve Sedna ile 2012 VP113 gibi 900 dolayında ve Ana Asteroit Kuşağı'ndakilerden daha büyük, 1000 km'lik cisimler olabileceğini belirtiyor. İç Oort Bulutu'nda Mars ya da Dünya gibi büyük cisimlerde bulunabilir ama bunları görmek zor. Bunun nedeni uzaklık nedeniyle sönük olmaları ve mevcut teknolojinin bunları algılamak için yeterli olmamasıdır diyor Sheppard. Hem Sedna hem de 2012 VP113 yörüngelerinin Güneş'e en yakın konumlarından geçerken keşfedildi ki bu durumda bile oldukça sönüktüler. Aslında bunların böylesi garip yörüngeye sahip olmaları başka birçok benzer cisimlerin veya büyük bir cismin etkisine bağlı olabilir. Sheppard ve Trujillo'ya göre yüzlerce AB uzaklıktaki büyük bir cisim böylesi uzak cisimlerin yörüngelerinde tedirginliğe neden olabilir. İç Oort Bulutu'nun oluşumuna yönelik üç kuram bulunmaktadır. Yeni cisimlerin keşfiyle bunlardan hangisinin daha doğru olduğu ortaya çıkacaktır. Bir kurama göre bir gezegen gaz devleri tarafından bu bölgeye sürüldü ve Kuiper Kuşağı'nın dışı ile iç Oort Bulutu arasındaki cisimleri etkilemektedir. İkinci kurama göre yakın yıldızlardan birine ait bir gezegen zaman zaman bu bölgeye girmektedir. Üçüncü kuram ise Güneş Sistemi doğduğunda Güneş'in diğer yıldızlardan çaldığı cisimlerle Oort Bulutu'nun oluştuğu yönündedir. Yaklaşık 1500 AB kadar uzakta başlayan dış Oort Bulutu içindeki olası cisimler yakın yıldızların çekim etkisiyle yörüngelerini değiştirip iç Oort Bulutu'ndaki cisimleri de etkileyebilir. Gördüğümüz kuyrukluyıldızların çoğu dış Oort Bulutu içinde yörüngesi değişmiş olanlardır. İç Oort bulutu cisimleri ise Güneş'e daha yakın olduklarından komşu yıldızların çekim etkisinden etkilenmeden daha kararlı yörüngelerinde kalabilirler. İlgilenenler için bilimsel makale aşağıda. Chadwick A. Trujillo, Scott S. Sheppard. A Sedna-like body with a perihelion of 80 astronomical units. Nature, 2014; 507 (7493): 471 DOI: 10.1038/nature13156


Yıldız parlaklığındaki küçük değişimler yepyeni bir yıldız sınıfını ortaya çıkardı Şili'de ESO'nun La Silla Gözlemevi'ndeki 1.2 metrelik İsviçre yapımı Euler teleskobundan yararlanan gökbilimciler, yeni bir değişen yıldız sınıfı keşfettiler. Bu keşif, bir kümedeki yıldızların parlaklıklarındaki küçük değişimlerin tespitine dayanmaktadır. Gözlemler, bu yıldızların mevcut kuramlara meydan okuyan ve bu değişimlerin kökenlerini sorgulamamıza sebep olan önceden bilinmeyen özelliklerini ortaya koymuştur. İsviçreliler, çok hassas teknolojilere sahip ürünleri üretmekteki hünerleriyle meşhurdur. Şimdi de Cenevre Gözlemevi'nden bir İsviçreli ekip, 1.2 metre çaplı küçük sayılabilecek bir teleskopu kullanarak uzun yıllara yayılan bir gözlem programı için olağanüstü bir hassasiyete ulaşmayı başardı. Ekip, yıldız parlaklıklarındaki küçük değişimleri ölçerek yeni bir değişken yıldız sınıfı keşfetti. Yeni sonuçlar, NGC 3766 açık yıldız kümesinde yer alan 3000'in üzerindeki yıldızın yedi yıldan uzun sürede yapılan düzenli parlaklık ölçümlerine dayanmaktadır. Küme yıldızlarının 36'sının beklenmedik bir düzene sahip oldukları, yani parlaklıklarının normal parlaklıklarının %0,1'i seviyesinde düzenli değiştiği ortaya konulmuştur. Bu değişimlerin periyodu iki ile 20 saat arasında ölçülmüştür. Bu yıldızların, Güneş'ten biraz daha sıcak ve parlak olmaları dışında kayda değer başka bir özelliği yoktur. Bu yeni değişen yıldız sınıfına henüz bir isim verilmemiştir. Bu seviyedeki ölçüm hassasiyeti, diğer teleskoplardan elde edilen benzeri çalışmalarla kıyaslandığında iki kat daha iyidir ki bu da keşfedilen bu küçük değişimleri ortaya çıkarabilmek için yeterlidir. Bu seviyedeki bir hassasiyete gözlemlerin yüksek kalitesi ve verilerin dikkatli analizi sayesinde ulaştık. diye konuşan araştırma ekibinin başı Nami Mowlavi, sözlerini şöyle sürdürüyor: Bu hassasiyete ulaşabilmemizin bir nedeni de yedi yıl sürdürmüş olduğumuz yoğun gözlem programıdır. Muhtemelen bu kadar fazla gözlem zamanını daha büyük bir teleskoptan elde etme şansını bulamazdık. Pek çok yıldız, görünen parlaklıkları zamana bağlı değiştiği için, değişken ya da zonklayan yıldız olarak bilinirler. Bu yıldızların parlaklıklarının nasıl değiştiği, iç yapılarının özelliklerine çok da kolaylıkla anlaşılmayacak bir şekilde bağlıdır. Bu olgu, yıldız sismolojisi olarak adlandırılan, gökbilimcilerin yıldızların fiziksel özelliklerini ve iç işleyişlerini anlamak için bu yıldız titreşimlerini dinledikleri bir gökfiziği dalının ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu yeni değişen yıldız sınıfının keşfi, gökfizikçiler için yeni bir çözüm bekleyen problemin ortaya çıkması demektir, diyen ekibin diğer bir üyesi Sophie Saesen, şu anki kuramsal modellerimiz bu yıldızlardan gelen ışığın periyodik olarak hiç de değişmemesi gerektiğini öngörmektedir, dolayısıyla şimdiki çabalarımız bu yeni yıldız türünün davranışları hakkında daha fazlasını anlamaya odaklandı diyerek sözlerini tamamlamıştır. Her ne kadar bu değişimlerin nedeni bilinmiyorsa da ümit veren bir ipucu vardır: Bu yıldızların bazıları kendi etraflarında çok hızlı dönmektedirler. Dönüş hızları, yıldızların kararsız olduğu ve madde fırlatmaya başladığı eşik olan kritik hızın yarısından daha fazladır. Bu koşullarda yüksek hızlarda dönüş, yıldızların doğal özellikleri açısından önemli bir etkiye sahiptir; ancak henüz bu yıldızların ışık değişimlerini yeterince modelleyemedik, diyerek durumu açıklayan Mowlawi, Keşfimizin, uzmanları bu gizemli değişimlerin kökenini anlamalarıyla ilgili sorunları gidermeye teşvik edeceğini ümit ediyoruz, diye sözlerini tamamladı. Notlar Yıldız kümesi bu önemli görüntüleme programında yer alan birçok gözlem hedefinden biridir. NGC 3376 yeryüzünden yaklaşık 7000 ışık-yılı uzaklıkta, güney gökküresi takımyıldızlarından Erboğa doğrultusunda olup, yaşının 20 milyon yıl olduğu tahmin edilmektedir. ESO-Türkiye


Gökbilimciler bir yıldızın çevresinde tuhaf olayların olduğunu keşfettiler. Gökbilimciler gördüklerinin büyük bir olasılıkla bir yıldız veya bir gezegenin, çevresindeki gezegen oluşturma diskini ittiği bir yapı olduğunu düşünüyorlar. Gözlem Spitzer Teleskobu ile yapıldı. Kurama göre gezegenler gaz ve toz disklerinin kendi çevrelerinde dönerek yoğunlaşması yoluyla oluşuyor. Bu süreç aslında milyonlarca yıl sürmektedir. Spitzer 5 ay süren gözlemlerin sonucunda LRLL 31 olarak bilinen genç bir yıldızın çevresinde böyle bir disk yapı olduğunu gözlemledi. Yıldızdan alınan ışığın beklenilmedik şekilde değiştiği görüldü. Burada akla yatkın bir açıklamaya göre yıldızın yakınında ona arkadaşlık eden bir yıldız veya bir gezegen olduğudur. Bu nesne disk yapıyı iterek başka yapıları da ona katıp daha da kalınlaşmasına neden olabilir. Böylesine bir disk yapıda gezegen oluşumunun başladığı ön aşamalardan biri olabilir. Gezegen oluşturan diskler yıldızları çevresinde dönerken yakınlarındaki toz ve gaz yapılarını da kendilerine katarak büyürler. Merkezdeki yoğunluk artarken bir süre sonra diskin dış kısmı soğumaya başlar ve böylece gezegen ortaya çıkar. Bu tür disk yapıları gezegen, kuyrukluyıldız veya asteorid çarpışmalarından oratay çıkar. Sonunda da Güneş Sistemimizdeki gibi daha temiz bir sistem oluşur. Spitzer ile bu tür disk yapılarından onlarcası keşfedildi. 1000 Işık yılı uzağımızdaki Kahraman Takımyıldızındaki IC-348 yıldız oluşum bölgesindeki 2-3 milyon yıl yaşındaki genç yıldızlar izlenirken bir farklılık göze çarptı. Bu farklılık LRLL-31 yıldızından gelmekteydi ve Spitzer bu yıldıza yöneltildi. Gözlemler sonucunda yıldızın diskinin iç bölgesinden gelen ışığın her hafta değiştiğini ortaya çıkardı. Bu tür disk yapıları evrende ender bulunur. Kızılötesi izleme ile ışığın dalga boyu ve şiddeti saptanmaya çalışıldı. Kısa dalga boylarında ışık şiddetinin arttığı, uzun dalga boylarında ise ışık şiddetinin azaldığı görüldü. Bu gözlemler ile yıldızın yakınındaki bilinmeyen eşin diski iterek bu türden bir etkiye neden olduğu sonucuna varıldı. Ancak bu bilinmeyen eşin de yıldıza çok yakın olması gerekiyor. Yaklaşık Dünya-Güneş uzaklığının onda biri kadar, yani 15 milyon km. Sistem Spitzer dışındaki dünya üzerindeki teleskoplarla izlenecek. Yıldıza arkadaşlık eden nesne eğer bir gezegense buluşun değeri daha da artacaktır. Çünkü bu sayede gezegen oluşum kuramlarını sınayacak bir yapı daha keşfedilmiş olacak. Kaynak: Spitzer


Dünya'dan 335 ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın çevresinde yeni oluşmakta olan bir gezegen fark edildi. Yıldızın çevresindeki gaz ve toz diski incelenirken fark edilen gezegen araştırmacıların ilgisini üzerine çekmeyi başardı. Bu keşif aynı zamanda gezegen oluşum modellerinin sınanmasını da sağlayacak. ABD Donanma Araştırma Laboratuarı'ndan Dr. John Carr'in başını çektiği bir uluslar arası araştırma ekibi HD 100546 adlı bir yıldızın çevresini saran gaz ve toz diski içinde oluşum sürecinde olan bir gezegeni belirledi. Keşif tayfsal-gökölçümü adlı bir yöntemle sıcak gazın hareketlerindeki değişimler incelenerek gerçekleşti. Araştırmacılar antik diskle açıklanamayan karbon monoksit moleküllerinden oluşan ek bir kaynak gördüler. Bu kaynağın hız ve emisyon değerlerini izleyerek bunun genç yıldızın çevresinde dolandığını fark ettiler. Yıldızdan, Güneş-Satürn arası mesafeden biraz daha uzakta bulunan sıcak gaz kümesinin yeni bir gezegeni işaret ettiği sonucuna varıldı. Carr gezegeni değil de onu saran gaz topluluğunu gördüklerini söylüyor. Eldeki verileri onaylatmak için Clemson Üniversitesi'nden astrofizikçi Dr. Sean Brittain'lke birlikte yapılan yıldız çevresi ek emisyon araştırması yapıldı. Bunun sonucunda yapılan ek gözlemlerle diskin yıldız çevresinde çembersel yörüngede dolandığı sonucuna ulaşıldı. Gezegen adayı en az üç Jüpiter kütlesinde bir gezegene dönüşecektir. Kurama göre gezegen üzerine düşenm gaz ve toz gezegenin büyümesine ve genişlemesine neden olacaktır. Bunun dışında bu gaz Jüpiter'in çevresindeki uydular gibi yeni uyduların oluşumuna da yol açabilir. Carr'a göre keşifteki önemli pay sıcak gaz kümesine ait. Ekibin keşfi 2003, 2006, 2010 ve 2013'de gerçekleşen gözlemlere dayanmaktadır. Ekip bunun için Avrupa Gözlemevi'ne ait Şili'deki İkizler Gözlemevi ve Çok Büyük Teleskop'unu kullandı. İkizler Gözlemevi'ne ait optik/kızılötesi dalga boyunda gözlem yapabilen 8,1 ve 8,2 metrelik iki teleskop Hawai ve Şili'de bulunmaktadır. VLT ise 8,2 metrelik aynalı bir teleskoptur. Bunlara ek olarak gözlemler sırasında yüksek çözünürlüklü kızılötesi tayfölçerler kullanıldı. Bu sonuçlar ender rastlanan bir keşfe yol açtı diyor Carr. Bir yıldızın çevresinde dolanan ve gezegen oluşturan sıcak gaz diski gözleme şansını yakaladık. Gazın belli bir yere akması ise yeni dev bir gezegenin oluşum sürecini gösteriyor. Ekip ilerleyen yıllarda da bu diski izlemek istiyor. Önümüzdeki iki yıl içinde gezegeni saran diskin inceleneceği ve hatta kaybolabileceği düşünülüyor. Modele göre ilk gözlemden sonraki 15 yıl sonrasına kadar gezegenin görülmesi mümkün değil. Bilimsel makale: Journal Reference: Henning Avenhaus, Sascha P. Quanz, Michael R. Meyer, Sean D. Brittain, John S. Carr, Joan R. Najita. HD100546 MULTI-EPOCH SCATTERED LIGHT OBSERVATIONS. The Astrophysical Journal, 2014; 790 (1): 56 DOI:10.1088/0004-637X/790/1/56


Hubble teleskobuyla NGC 6752'nin en sönük ve en yaşlı yıldızlarını yani beyaz cücelerini incelemek amacıyla yola çıkan gökbilimciler beklemedikleri bir keşif gerçekleştirdi. Komşu uzaklığı olarak nitelendirilen 30 milyon ışık yılı uzaklıkta bir cüce gökada olduğunu fark ettiler. Hubble kameralarının ilettiği görüntülerde gözlenen alanın dışında tümleşik bir yıldız topluluğu göze çarptı. Gökbilimcilerin bu yıldızların parlaklık ve sıcaklıklarını dikkatle incelediğinde Samanyolu'nun bir parçası olmayan milyonlarca ışık yılı uzaklıkta yer alan bir grup olduğunu ortaya çıkardı. Yeni keşfedilen kozmik komşumuz Bedin 1 olarak adlandırıldı. Küçük boyuta sahip cisim sadece 3000 ışık yılı çapında. Küçük ve oldukça sönük olan cisim bu özellikleri nedeniyle cüce küresel gökada sınıfına alındı. Cüce küresel gökadalar, küçük boyutlu, düşük parlaklıklı ve toz miktarı az olan eski yıldız toplulukları olarak tanımlanır. Cüce eliptik gökadalardan farklı olarak bunlar daha sönük ve küresel şekildedir. Bilinen 36 cüce küresel gökadanın 22'si Samanyolu'nun uydusudur. Evrende çok sayıda cüce küresel gökada olduğu düşünülüyor. Ancak Bedin 1 bir iki özelliği ile öne çıkmaktadır. Bedin 1 oldukça izole edilmiş bir gökadadır. Samanyolu'ndan 30 milyon ışık yılı ve ona en yakın gökada olan büyük NGC 6744'den 2 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Yıldızların özelliklerinden gökadanın 13 milyar yıl yaşında olduğu hesaplandı. Yani evren kadar yaşlı. Diğer gökadalarla etkileşime girmeden yalnız yaşayan Bedin 1, erken evrenden kalma bir kozmik fosildir. 3 Yorumlar Kıymetli arkadaşım ve meslektaşım Ümit hocam, birbirinden güzel ve bilgilendirici bu makaleler için çok teşekkür ediyorum.makalelerinizin devamını bekliyorum. Teşekkürler Fehmi hocam. gerçekten çok özel çok ilginç bir galaksi acaba james web teleskopu olduğunda daha detaylı görüntülebilirse süper bir buluş olur.13 milyar yaşında olması dahada ilginç hale getiriyor bakalım daha nice galaksiler keşfedilecek.teşekkürler astronomi diyarı.selamlar.


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu yer teleskoplarının da desteğiyle bilinen en uzak gezegeni keşfetti. Yeni gezegen 13.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Sarmal şekilli Samanyolu gökadamızda acaba gezegenler nasıl dağılmıştır? Bu sorunun çözümüne Spitzer önemli katkılar sağlamaktadır. Acaba gezegenlerin çoğu gökadanın yoğun merkezinin çevresinde mi yoksa eşit bir şekilde gökadanın eteklerine mi yayılmış durumda? Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Jennifer Yee: Gökada merkezindeki şişkin alanda ne kadar gezegen olduğunu bilmiyoruz diyor. Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'nde bulunan OGLE Varşova Teleskopu ile gökyüzü kütle çekimsel mercek yöntemiyle taranır. Bir yıldız uzaktaki bir yıldızın önünden geçerken ondan gelen ışığı bükerek mercek gibi davranır. Böylece uzaktaki yıldız daha büyük görünür. Eğer öndeki yıldızın bir gezegeni varsa alınan ışıkta ani değişikler gözlenir. Gökbilimciler gökadanın yoğun şişkin merkezindeki yıldızlarda binlerce gezegen olabileceğini düşünüyor. Güneş gökadanın merkezinin 25.000 ışık yılı dışındadır. Kütle çekim mercek etkisiyle şimdiye kadar 30 gezegen keşfedildi. Ohio Üniversitesi'nden Andrew Gould: Kütle çekimsel mercekleme deneyleriyle Samanyolu'nun merkezine yakın yıldızların gezegenleri aranır. Bana göre gökadamızın gezegen açısından oldukça zengin diyor. 1000'den fazla gezegen bulan Kepler'e diğer gezegen avı araçları ve kütle çekimsel mercekleme yöntemi de yardım etmektedir. Bu yöntemdeki temel sorun yıldıza yakın gezegenlerin görülememesidir. Yakın yıldız uzaktakini büyütse de gezegenini görmek her zaman mümkün olmamaktadır. Bugüne kadar kütle mercek yöntemiyle 30 kadar gezegen keşfedilse de X kadarı hazinenin eksik parçasındadır. Spitzer uzaktaki dünyaların yörüngesini belirleme çalışmalarına yardım edebilir. Spitzer, Dünya'dan şu anda 207 milyon kilometre uzakta Güneş çevresindeki yörüngesinde dolanıyor. Spitzer ile yer teleskoplarının konum farklılığı yıldızların uzaklığını ortaya çıkarır. Bu teknik paralaks olarak bilinir. Spitzer kütle çekim mercek yöntemiyle paralaks ölçümü yapabilen ilk uzay teleskopudur. Yer merkezli teleskoplarla geleneksel paralaks teknikleri büyük uzaklıklarda etkili değildir diyor Lee. Kütle çekimsel mercekleme ile uzayı uzay teleskoplarıyla gözlemek kolay değildir. Spitzer'in şifrelenmiş uyarısı en geç üç gün içinde yerine getirilip kütle çekimsel mercekleme gözlemi başlanmalıdır. Bu yöntemle bir gezegen keşfi yaklaşık 150 gün sürer. Buna karşılık Spitzer ve OGLE ile 20 gün içinde gezegen fark edildi. Gezegenin Jüpiter'in yarı kütlesinde olduğu bile belirlendi. Spitzer bu yaz yaklaşık 120 kütle çekimsel mercek olayı gözleyecek. Elbette bu gözlemlere OGLE gibi birçok yer teleskopu da eşlik edecek. Kaliforniya Enstitüsü'ndeki NASA'nın Ötegezegen Bilim Enstitüsü'nden Sagan Fellow: Biz şimdiye kadar Güneş'in çevresini araştırdık. Bundan sonra kütle mercek etkisiyle de daha uzaktaki gezegenleri bulabiliriz. Gökadamızdaki gezegenlerin dağılımını ortaya çıkarabiliriz diyor.


Eta Karina her an patlayabilir. 170 yıl önce yaşadığı patlamayla birkaç güneş büyüklüğünde parçalar atan 100 Güneş kütleli dev yıldız, o zaman gökyüzündeki Sirius yıldızından sonra en parlak ikinci yıldız haline gelmişti. Eta Karina'nın yaşayacağı benzeri bir patlama, yıldız oluşumlarının olmadığı bir gökada da rastlandı. Yeni yıldızların oluşumunu sağlayan büyük kütleli yıldızların süpernova sonucunda patlamalarına Samanyolu gibi sarmal gökadalarda sıkça rastlanır. Buna karşılık eliptik gökadalarda yeni yıldız oluşumları hemen hemen hiç gerçekleşmez. Sonuç olarak gökbilimciler eski bir gökada da genç bir süpernovanın varlığı gökbilimcileri şaşırttı. Pan-STARRS ile keşfedilen PS1-12sk süpernovası benzerlerine oldukça ender rastlanır. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Nathan Sanders: Bu tür süpernova kesinlikle yanlış yerde diyor. PS1-12sk evrende ender rastlanan tip Ibn süpernova sınıfındadır. Bu süpernovanın kökeni bilinmemekle birlikte büyük bir yıldız olan Eta Karina'nın patlamasıyla uzaya saçılan helyum gazı sonucunda Homunculus Bulutsusu oluşmuştur. Yani önceki beş tip Ibn süpernovası aktif yıldızlarla oluşmuştur ve bunların Samanyolu gibi gökadalarda bulunacağı fikri desteklenmiştir. PS1-12sk ise biraz farklıdır. Bu süpernova 780 milyon ışık yılı uzaklıktaki eliptik gökadanın kenarında görülmüştür. Yeni yıldız oluşumlarının görülmediği gökada da bu tür bir süpernovanın oluşması ise şaşırtıcıdır. CfA'dan Alicia Soderberg: Keşif için çok şanslı olduğumuz düşünülebilir. Fakat şans hazır olan kişilere güler diyor. Hiçbir yeni yıldız oluşumunun gözlenmediği gökadanın bu bölgesinde saklanan bir yıldız oluşum fabrikası olabileceği akla geliyor. Bu yoruma alternatif olarak helyum açısından zengin iki beyaz cücenin çarpışmış olabileceği yorumu da getiriliyor. Hawaii Astronomi Enstitüsü'nden John Tonry: Bu başka bir yerden kaçmış bir yıldız olabilir mi? Böylesi yıldız oluşumları birçok yerde görülebilir mi? Böylesi bir süpernova daha farklı bir şekilde oluşabilir mi? Bu gerçek bir bilmece olmasına karşılık birçok yanıtın olabileceği de olası diyor. Çalışma The Astrophysical Journal'da yayınlandı.


Yedi yaşındaki bir süpernovaya ilişkin veriler yenilendi. Buna göre süpernovanın nedeni, ikili yıldız sistemindeki bir beyaz cüceden diğerine helyum akışı olarak belirlendi. SN2002bj olarak kodlanan süpernovaya ilişkin yeni bilgiler Berkeley Üniversitesi'nden Dovi Poznanski başkanlığındaki bir ekip tarafından elde edildi. Bu süpernova şimdiye kadar gördüklerimizin arasında en hızlı gelişenidir. 3-4 kat daha hızlı bir gelişme seyri izleyen süpernova, 20 gün içinde kayboluyor. Bu hızlı gelişme ve ardından sönmesine ilişkin yaptığımız çalışmada tayf ölçerle alınan verilere göre helyumun çok fazla bulunması buna karşılık hidrojenin olmaması olarak ortaya çıktı. Bu da bize beyaz cücede helyum patlaması olduğunu gösteriyor diyerek açıklıyor Poznanski. Biz bunun, bildiğimiz patlamaların küçük bir farklılığı olduğunu değil, yeni fiziksel patlama olduğunu düşünüyoruz. Bu süpernova, tip Ia olarak bilinen, çekirdek ve çevresindeki maddenin kendi üzerine çökmesiyle oluşan süpernova tanımlarından farklı yapıdadır diyor ekip üyelerinden Prof. Alex Filippenko. Aynı ekipten Joshua Bloom ise bu süpernovanın yeni bir tip süpernova olduğunu söylüyor. SN2002bj süpernovası Lepus Takımyıldızındaki NGC-1821 Gökadası'nda 2002 yılında Amatör Astronom Filippenko tarafından Katzman Otomatik Görüntüleyici Teleskobu ile keşfedildi. Ancak süpernova o zaman tip II süpernovası olarak sınıflandırılmıştı. Haziran ayında Poznanski, evrenin genişleme hızını doğrulama için tip II süpernovaları arasında bu süpernovayı seçti. SN 2002bj'nin yüksek kalitedeki tayf çizgilerini incelediğinde bunun tip Ia'ya yakın bir süpernova olması gerektiğini fark etti. Tayf süpernovanın keşfinden yedi gün sonra Keck 1 Teleskobu kullanılarak Berkeley Üniversitesi'ndeki Filippenko ve Douglas Leonard tarafından elde edilmişti. Süpernovanın sınıflandırılmasında bir hata olduğu açıkça ortaya çıkmıştı diyor Leonard. KAIT tarafından tekrar veri alımı başlatıldı. Poznanski ve Berkeley'deki yüksek lisans öğrencisi Mohan Ganeshalingam, SN 2002bj'nin parlaklığının 20 gün içinde hızla azalarak kaybolduğunu gördüler. Yedi gün önce bölgenin alınan görüntüsündeki aydınlık yerini sönük bir noktaya bırakmıştı. Binlerce süpernova tayfları içerisinde yapılan aramada bu türden bir süpernovanın olmadığı görüldü. Bunun sonucunda Santa Barbara'daki Kavli Enstitüsü'nde bulunan Teorik Fizik Bölümü'nden Lars Bilsten ve ekibi konuya ilişkin bir açıklama getirdiler. AM Canum Venaticorum yıldızı olarak bilinen bu türde çift yıldızlarda hidrojen bulunmaz. İki beyaz cüceden oluşan ikili bir yıldız sisteminde, yıldızlardan biri diğerindeki helyumu çekerek süpernova şeklinde patlamasına neden olacaktır. Beyaz cüceler, hidrojeni olmayan helyum, karbon ve oksijenden oluşmuş yıldız kalıntılarıdır. Bildsten ve ekibi SN 2002bj'nin bir CVn sistemi olduğunu ve esprili bir şekilde .Ia türü olarak adlandırılabileceğini söylüyor. Çünkü bu patlama Ia'ya göre çok kısa zaman içinde sönükleşmiştir. Filippenko bu patlamanın düzenli tip Ia patlaması gibi olmadığını ancak bunun gibi beyaz cücenin helyum kabuğunu atmasıyla oluştuğunu belirtiyor. Yani hızlı gelişmesi dışında her şey uyuyor gibi. Aslında bu patlamanın nova ve süpernova patlamalarına göre benzerlikleri yok değil. Novalar, bir yıldızın kabuğunda biriken hidrojenin patlamasıyla oluşuyor. SN 2002bj normal bir novaya göre 1000 kat daha fazla enerji taşıyor süpernova olabilir. Süpernovaları araştıran bizim gibi birçok gökbilimci, son birkaç yılda gerçekleşen patlamaların çeşitliliği karşısında şaşırıyorlar. Bu sonuçlardan birkaç yeni süpernova sınıfı ve alt sınıfları oluşacak. KAIT ile 800 süpernova ortaya çıkarıldı ama daha binlerce hatta yüz binlercesinin olduğunu da biliyoruz. diyor Filippenko. Poznanski, SN 2002bj gibi yeni nesnelerin keşifleri için geniş alan kamerası kullanılacak olan Palomar Geçiş Fabrikasını bekliyor. Fabrika, Kaliforniya Enstitüsü ve Teknolojisi'ndeki Shri Kulkarni tarafından yürütülen bir projedir. Kaynak: Science Daily


Süpernovalarının iki farklı türü olduğuna inanılır. Carnegie Enstitüsü'nden Wendy Freedman, Mark Phillips ve Eric Persson gibi gökbilimciler Tip-Iax olarak adlandırılan yeni bir süpernova türü keşfetti. Çekirdeğin çökmesiyle oluşan süpernova Tip Ia olarak bilinir. Bunun için yıldızın 10 ya da 100 güneş kütlesinde olması gerekir. Beyaz cücelerin eşi olan yıldızdan madde çalması sonucu patlamasıdır. Yeni bir tür olan Tip Iax, Tip Ia'ya göre daha az enerjili ve sönük bir patlamadır. Her iki tür de beyaz cüceler aktif rol oynasa da, Tip Iax'dan tamamen beyaz cüce sorumlu değil. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Ryan Foley: Tip Iax aslında mini bir süpernovadır. Bu süpernova diğerlerine göre bir çöp bücürüdür diyor. Araştırma ekibi bu yeni tür süpernovayla ilgili 25 örnek belirledi. Bunlardan hiçbiri eski eliptik gökadalarda değil tersine genç yıldız sistemlerinde görüldü. Gözlemsel sonuçlara göre Tip Iax süpernovasının kahramanları dış hidrojen kabuğunu yitirmiş yıldız ile bu yıldızdan helyum çalan beyaz cüceden oluşuyor. Araştırmacılar Tip Iax süpernovasını neyin tetiklediğini henüz bilmiyor. Yıldızın dış helyum katmanından beyaz cüceye atlayan bir şok dalgası olayın başlatan kıvılcım olabilir. Ya da beyaz cücenin dışındaki helyum katmanının tutuşması. Tip Iax süpernovası sonrasında beyaz cüce Tip Ia'daki gibi tamamen yok olmaz, patlamanın ardından yaşamını sürdürür. Araştırma ekibine göre Tip Iax süpernovası, Tip Ia süpernovasına göre üçte bir oranında gerçekleşiyor. Daha yakından baktıkça yıldızların sonlarına ait yeni keşifler gerçekleşiyordiyor Phillips. Büyük Synoptic Tarama Teleskopu'nun görevi süresince binlerce Tip Iax süpernovası keşfedilebilir.


Bu da nesi dediğinizi duyar gibiyim. Burada gördüğünüz ve benim sadece ikisine yer verdiğim görüntüler Samanyolu'nun değişik dalga boylarıyla alınan görüntüleridir. Stuart Lowe, Robert Simpson, ve Chris North adlı üç gökbilimci ve gökbilim öğrencisi, Samanyolu'nun değişik dalga boylarında ve değişik uzay teleskoplarıyla alınmış görüntülerini bir sayfa içinde yayınladılar. Böylece daha önce benzerleri olmasına karşılık, bu türden çalışmaların ilgi çekeceğini umarak sizleri haberdar etmek istedim. Sayfayı Arif Solmaz Türkçe'ye çevirmiş. Yani hem ingilizce hem de Türkçe versiyonuna ulaşabilirsiniz. Bu güzel çalışma için sanırım Arif Solmaz'a teşekkür etmeliyiz. Altı farklı dalga boyuyla alınabilecek Samanyolu görüntülerinden yalnız ikisini verdim. Daha fazlası için Kromoskop sayfasına gitmeniz gerekecek . Eğer sözkonusu sayfaya giderseniz daha geniş boyutta daha farklı özellikleri de olan görsel kısmı zengin bir sayfayla karşılaşacaksınız. Şimdi Chromoscope'da neler göreceksiniz, ondan kısaca bahsedeyim. Sayfaya tıkladığınızda karşınıza önce Samanyoılu'nun o bilindik görüntüsü geliyor. Sayfanın sağ üstünde ise altı ayrı dalga boyunu gösteren bir çizelge yerleştirilmiş. Bu kısma gelip bir dalga boyunun hemen karşısını tıklarsanız, Samanyolu'nun seçtiğiniz dalga boyundaki görüntüsünü göreceksiniz. Gerçekten çok hoş. Ama hepsi bu kadar değil. İşe önce sağ üstteki dalga boylarıyla başlayalım. Bunlar gökbilimcilerin uzaydaki bir nesneyi izlerken çoğu kez başvurdukları dalga boyları. Gökbilimciler teleskoplarının uçlarına taktıkları filtrelelerle uzaydaki bir nesnenin değişik rengini elde edip bu renge göre nesnede bulunan elementleri tahmin ediyorlar. Yani burada görülen dalga boylarıyla alınan görüntüler aslında gökbilimcilerin eli kulağı. Bu dalga boyu görüntülerini farenizle tıklanmanız dışında yukarı ve aşağı ok tuşlarıyla da yönetebilirsiniz. Bunu yaparsanız görüntünün, istenen dalga boyuna geldikçe yavaşça değiştiğini göreceksiniz. Görüntüyü büyütüp küçültme şansınız da var. Klavyenizin + tuşuyla görüntüyü büyütüp, - tuşuyla ise küçültebilirsiniz. Bu işi aynı zamanda fareniz tekerlekli ise, tekerleği döndürerek ya da sol tuşa çift tıklayarak da yapabilirsiniz. Samanyolu görüntüsünde takımyıldızları görmek isteyebilirsiniz. Sayfada bu da mümkün. Yapmanız gereken sadece L tuşuna basmak. Bu tuşla birlikte takımyıldızların yerleri ve adları görünür hale geliyor. Görüntü içerisinde herhangi bir yıldızın veya yakımyıldızın yerini de sorgulatarak bulabiliyorsunuz. Bunun için S tuşuna basmanız gerekiyor. Çıkan küçük arama penceresine nesnenin adını yazıp onaylıyorsunuz. Sayfa sizi istediğiniz nesneye götürüyor. Kısaca Chromoscope sayfasında ihtiyaç duyacağınız tuşlar ve işlemleri için yardım menüsünü kullanabilirsiniz. Bence sık kullananlarınıza eklemeye değecek bir çalışma: Chromoscope Ya da en iyisi siz Türkçe versiyonunu ekleyin: Kromoskop


MIT ve NASA araştırmacıları 1500 ışık yılı uzaklıkta yıldızının kavurucu sıcaklığı altında gittikçe buharlaşan yeni bir gezegen keşfetti. Keşif hakkında henüz temkinli olan araştırmacılar, gezegenin tıpkı bir kuyrukluyıldızda olduğu gibi bir kuyruğa sahip olduğunu düşünüyor. Görece Merkür'den biraz daha büyük olan küçük ötegezegen hesaplamalara göre 100 milyon yıl içinde parçalanacak. Gezegenin yıldızı çevresindeki dolanım süresi 15 saat. Gezegenin turuncu-sıcak yıldızın altındaki sıcaklığı 2000 C derece dolayında . Araştırmacılar gezegenin yüzeyindeki hayalık maddenin yüksek sıcaklıklarda eriyerek buharlaşıp uzaya gaz ve toz halinde taşındığını öngörüyor. Gezegen yıldızı çevresinde dolanırken de arkasında yoğun bir iz bırakmaktadır. MIT'ten emekli fizik profesörü Saul Rappaport: Bu tozun mikronaltı boyutlu parçacıklardan oluştuğunu düşünüyoruz diyor. Veriler Kepler'in 160 000'den fazla yıldız verilerine dayanmaktadır. Gözlemevi düzenli aralıklarla her yıldızın parlaklığını kaydeder, bilim insanları daha sonra bu verileri inceleyerek yeni gezegen adaylarını belirler. Yıldızlara Merakla Bakmak Gökbilimciler Kepler Gözlemevi'ni kullanarak yıldızın parlaklık değişimini gözleyerek ötegezegenleri belirlerler. Yıldıza bağlı gezegen bakış doğrultumuza göre yıldızın önünden geçerken yıldızın görünen parlaklığında küçük bir azalma gerçekleşir. Rappaport ve ekibi KIC 12557548 kodlu yıldızdan gelen ışık deseni üzerinde çalıştılar. Ekip yıldızın ışığının her 15 saatte bir düştüğünü gördüler . Bunun önce yıldızın çevresinde ve birbirinin çevresinde dolanan iki gezegen olduğu düşünüldü. Bunun ise yıldızın ışığında farklı azalma değerlerine neden olacağı ve gözlenen parlaklık değişiminde böylesi bir durumun olmadığı gözlenince hipotez başarısız oldu. Tozlu Fikir Araştırmacılar böylece ışık altında yoğunluğu değişen şeklini değiştiren bir cisim olabileceği hipotezini ortaya sürdüler. Rappaport: Bu düşünce nasıl ortaya çıktı bilmiyorum ama gezegenin katı bir cisimden daha çok tozlu gezegen olduğu bir gerçek diyor. Rappaport ve ekibi gezegenin Merkür gibi düşük kütle çekimine sahip olması gerektiği ve bu nedenle toz savuran bir gezegen olduğunu ve belirlediler. Gezegenin 2000 C derece dolayındaki sıcaklığı yüzeyde volkanik patlamalara ve kül fışkırmalar nedeniyle ya da yüksek sıcaklığın etkisiyle buharlaşan metal tozun yoğunlaşmasına neden olarak gezegen çevresinde tozu oluşturabileceği yönünde iki fikir öne sürülüyor. Kepler verileri eşliğinde kaybedilen toz miktarı hesaplanarak gezegenin 100 milyon içinde parçalanacağı sonucuna ulaşıldı. Araştırmacılar böylece yıldızın çevresinde dolanan gezegenin arkasında uzun bir toz bulutu modelini geliştirdiler. Gezegen ve onu saran toz bulutunun arasından süzülen ışık düzeni Kepler verileriyle uyumlu bulundu. Kepler Gözlemevi ekip üyesi Dan Fabrycky: Birçok araştırma gezegenlerin sonsuz ömürlü nesneler olmadığını ve sıra dışı ölümlere uğrayabileceğini gösteriyor. Buharlaşma da böylesi sonlardan biridir diyor.