Gökbilimcilerin 2015 yılındaki gözdelerinden biri de cüce gezegen Ceres'ti. Ceres çevresinde dolanan Şafak uzay aracı gezegenin oldukça yakınından geçerek önemli ayrıntıları iletti. Şafak 19-23 Aralık 2015 tarihleri arasında Ceres'in 385 km uzağından geçerek bu fotoğrafları elde etti. Piksel başına 35 metre olan çözünürlükle fotoğrafı üretilen Kupalo Krateri Ceres'teki en genç kraterlerden biridir. Kraterin duvarında gözlenen parlaklığın nedeni tuz kökenli olabilir. Krater muhtemelen aldığı şiddetli bir darbe sonucu oluşmuştur. Araştırmacılar Occator Krateri merkezindeki parlak noktalarda da benzer durumun olduğunu düşünüyor. 26 km çapındaki Kupalo Krateri güney enlemlerde yer almaktadır ve adını Slav bitki ve hasat tanrısından almaktadır. Şafak ayrıca 126 km genişliğindeki Dantu Krateri'ndeki kırık ağlarını da tespit etti. Bunun benzeri, uydumuz Ay'daki Tycho adlı genç ve büyük kraterde de görülebilir. Kırıklar, dipten gelerek yükselen sıcak malzemenin daha sonra soğuduğunu işaret ediyor olabilir. Şafak üzerindeki Görünür ve Kızılötesi haritalama tayfölçeri ile yüzeyden yansıyan ışığın farklı dalga boylarında algılanan mineraller tespit edilebilir. Şafak aracındaki gama ışını ve nötron detektörü ile de cüce gezegenin yüzey yapısının ayrıntıları ve element bolluğu yardımıyla nasıl bir değişim izlediği anlaşılmaya çalışılıyor. Şafak 30 Haziran 2016'ya kadar Ceres'ten veri yollamayı sürdürecek. Araç 2011 ve 2012'de 14 ay boyunca dev asteroit Vesta'yı izledikten sonra 6 Mart 2015'de Ceres'e ulaşmıştı.


Şafak uzay aracı ana asteroit kuşağının en büyük cismi ve hakkında en az bilgi sahibi olduğumuz Ceres'e yaklaşıyor. Araç cüce gezegenden 1,2 milyon km uzaktayken nasıl göründüğünü gösterdi. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Şafak ekibi yöneticisi Marc Rayman: Sonunda henüz gizemini koruyan bu yabancı dünyanın tüm sırlarına erişeceğiz. Ceres ile birlikte Güneş Sistemi'nin başlangıcından bu yana olan değişimleri farklı bir açıdan göreceğiz diyor. Şafak önümüzdeki Mart ayında Ceres'in yörüngesine girecek. Ceres'i şimdiye kadar en iyi Hubble Uzay Teleskopu görüntülemişti. 2015 yılının başlarında Şafak aracı Ceres'in daha iyi görüntülerini iletmeye başlayacak. Şafak, 2007 yılında fırlatıldığından bu yana 168 milyon km yol katetti ve Ceres'ten önce asteroit Vesta'yı ziyaret etti. Vesta ile Ceres arası, Dünya ile Güneş arasındaki uzaklıktan daha fazladır. Vesta yörüngesinde 14 ay geçiren Şafak, asteroitin yüzeyiyle ilgili çok önemli bilgilere ulaştı ve asteroitin yüzey haritasını oluşturdu. Vesta ile Ceres ana asteroit kuşağının en büyük iki cismidir. Şafak aracının ilettiği bu yeni görüntü Dünya'dan Venüs'ün göründüğü kadar parlaktır. Ceres 950 km çapındadır.


ESO-VLT'den nadir bir görüntü Gökbilimcilerce IRAS 17163-3907 olarak adlandırılan devasa yıldız, Güneş'ten yaklaşık bin kat büyük bir çapa sahip. Dünya'ya olan 13 000 ışık-yılı uzaklığıyla bu yıldız şu anki bilgimize göre- bize en yakın sarı hiperdev ve yeni gözlemler bu yıldızın Güneş'ten 500 000 kat daha parlak olduğunu gösterdi . Bu yeni imgeleri ortaya çıkaran takımın lideri Eric Lagadec , Bu cismin kırmızı ötesinde çok parlak olduğu biliniyordu ancak kimse daha önce bu kaynağın sarı hiperdev olduğunu saptamamıştı, diye konuştu. Bu yıldızın gözlemleri ve çevresindeki kabukların keşfi, VLT üzerindeki VISIR kırmızı ötesi kamerası ile gerçekleştirildi. Bu resimler, cismin çevresindeki maddeyi açıkça gösteren ve neredeyse mükemmel küreselliğe sahip iki kabuğu ortaya çıkaran ilk resimler olma özelliğine sahip. Eğer Sahanda Yumurta Bulutsusu Güneş Sistemi'nin merkezine yerleştirilseydi; Dünya yıldızın derinliklerinde yer bulur, Jüpiter gezegeninin yörüngesiyse yıldızın yüzeyinin hemen dışında kalırdı. Yıldızın etrafındaki bulutsu ise tüm gezegen ve cüce gezegenler ile yörüngeleri Neptün'ün yörüngesinin epey dışında kalan kuyrukluyıldızların bir kısmını kapsardı. Dış kabuğun yarıçapının Dünya'yla Güneş arasındaki mesafenin 10 000 katı olduğu bulunmuştur. Sıklıkla patlama olaylarının gözlendiği sarı hiperdevler, evrimlerinin en sıradışı etkin evresinde bulunmaktadırlar: Sözü edilen yıldız, Güneş'in kütlesinin dört katı kadar kütleyi bir kaç yıl içinde atmıştır . Bu patlamalar süresince yıldızdan dışarı atılan gazla birlikte silikatlarca zengin tozdan oluşan bu madde, bulutsunun hacimli çift kabuğunu oluşturmuştur. Yıldızın bu etkinliği, kısa bir zaman içinde büyük bir patlamayla Gökadamızdaki yakın gelecekte meydana gelecek supernova patlamalarından biriyle bu yıldızın hayatının sonlanacağının isareti olarak görülebilir . Süpernovalar hem pek çok önemli kimyasal elementle yıldızlararası ortamı besler hem de meydana getirdikleri şok dalgalarıyla yeni yıldızların oluşumunu tetiklerler. Çok Büyük Teleskop'ta bulunan orta kırmızı ötesi aleti VISIR, burada mavi, yeşil ve kırmızıyla belirtilmiş üç orta kırmızı ötesi süzgeçinden geçen ışınlardan oluşturulan bu iştah açıcı imgeyi yakalamıştır . Notlar Bu isim, cismin bir kırmızı ötesi kaynağı olarak ilk kez IRAS uydusu tarafından 1983'te gözlendiğini ve isimdeki rakamlar ise yıldızın gökyüzündeki yerini, yani Samanyolu'nun kalbinde Akrep Takımyıldızı'nda bulunduğunu göstermektedir. IRAS 17163-3907, kırmızı ötesinde, IRAS tarafından gözlenen 12 mikron dalgaboyunda, gökyüzünün en parlak 30 yıldızından biridir; ancak görünür ışıkta çok sönük olduğu için uzun süre dikkatlerden kaçmıştır. Yıldızın toplam kütlesinin, Güneş'in kütlesinin yaklaşık yirmi katı olduğu kestirilmektedir. Yakabildikleri tüm Hidrojeni yaktıktan sonra 10 ve daha büyük Güneş kütlesine sahip yıldızlar kırmızı süperdev olurlar. Kırmızı süperdev evresi, yıldızın yakabildiği tüm Helyum'u yakmasıyla sona erer. Yüksek kütleli bu yıldızlardan bazıları ise daha sonraki birkaç milyon yıllarını sarı hiperdev evresinde geçirirler. Bu evre, bu yıldızların yaşamlarında, parlak mavi değişken denilen başka bir az rastlanan yıldız tipine hızlıca evrilmelerinden önceki görece kısa bir döneme karşılıp gelir. Bu sıcak ve parlak yıldızların parlaklıkları değişkenlik gösterir ve bu yıldızlar oluşturdukları kuvvetli yıldız rüzgarlarıyla madde kaybederler. Öte yandan bu, böyle bir yıldızın evrim macerasının sonu değildir: Bu tür bir yıldız, ömrünü güçlü bir supernova patlamasıyla tamamlamadan önce Wolf-Rayet (http://www.eso.org/public/images/wr124/) olarak adlandırılan başka bir kararsız yıldız haline gelebilir. Kullanılan üç orta kırmızı ötesi süzgeç, 8590 nm , 11 850 nm ve 12 810 nm civarındaki ışığı geçirmektedir. Çeviri: ESO-Türkiye


ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde alınan bu görüntüde yeni oluşan bir yıldızın ışığının çevredeki kozmik bulutları aydınlattığı görülüyor. HD 97300 adlı yıldızı çevreleyen geniş bulutların içindeki toz parçacıkları yıldız ışığını sis içindeki araç farına benzer şekilde etrafa yayarak, yansıma bulutsusu IC 2631'i meydana getiriyor. Bu yeni görüntüdeki parıldayan bölge MPG/ESO 2.2-metre teleskopu ile alınan yansıma bulutsusu olarak bilinen IC 2631'dir. Bu nesneler yakındaki bir yıldızın ışığını uzaya saçarak, burada görüntülendiği şekilde hayret verici ışık gösterileri meydana getiren kozmik toz bulutlarıdır. IC 2631 çok sayıda yeni doğmuş ve halen oluşmakta olan çok sayıda yıldıza ev sahipliği yapan büyük bir gaz ve toz bulutu olan Bukalemun Kompeksi'ndeki en parlak bulutsudur. Bu bölge güney gökküresi takımyıldızlarından Bukalemun doğrultusunda ve yaklaşık 500 ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır. IC 2631, yakınlarında bulunan, oldukça genç olmasının yanı sıra büyük kütleli ve parlak bir yıldız olan HD 97300 tarafından aydınlatılmaktadır. Bu bölge tamamen yıldız-oluşturan maddelerle dolu olup, görüntüde IC 2631'in üstünde ve altında göze çarpan karanlık bulutsuların varlığı bunu apaçık ortaya koymaktadır. Gaz ve toz bakımından oldukça yoğun olan karanlık bulutsular arka fondaki yıldız ışığının geçişini engellemektedir. Baskın varlığına rağmen HD 97300'ün sol tarafı da görüş açısında tutulmalı. Buradaki T Tauri yıldızı görece küçük yıldızlar için görülebilir en genç döneminde. Bu yıldızlar olgunlaşıp yetişkin hale geldiklerinde kütle kaybederek büzülmektedirler. Ancak bu yıldızlar T Tauri aşamasında ana kol yıldızları olarak milyarlarca yıl kalacakları daha tutarlı boyutlarına henüz geçmediler. Bu yeni yıldızlar şimdiden ana kol aşamalarındaki hallerine benzer şekilde yüzey sıcaklığına ulaşmış olup, T-Tauri-aşamasındaki nesneler daha sonraki yaşlarına göre boyut olarak daha büyük olduklarından daha parlak görünmektedirler. Normal anakol yıldızları gibi çekirdeklerinde henüz hidrojeni helyuma çeviren füzyon aşaması başlamamış olsa da büzülme yoluyla elde ettikleri ısıyla termal kasları kasılmaktadır. Burada HD 97300 tarafından meydana getirilmesine benzer şekilde yansıtma bulutsuları sadece yıldız ışığını uzaya geri saçmaktadır. Çok sıcak yıldızlardan yayınlanan, mor-ötesi ışınım gibi daha fazla enerjiye sahip olan yıldız ışığı çevredeki gazı iyonlaştırarak kendi ışığını yaymasını sağlamaktadır. Bu salma bulutsuları daha sıcak ve daha güçlü olgun yıldızların varlığına işaret etmekte ve bu da binlerce ışık-yılı boyunca gözlenebilmektedir. HD 97300 o kadar da güçlü değil, ve sahne ışığı altındaki zamanı henüz dolmadı. ESO-Türkiye


ESO'nun HARPS aygıtı ile Ross 128'in etrafında Dünya-kütlesinde ötegezegen bulundu ESO'nun benzersiz gezegen avcısı HARPS aygıtını kullanan bir ekip Güneş Sisteminden sadece 11 ışık-yılı uzaklıkta Dünya-boyutlarında ılıman bir gezegen keşfetti. Ross 128 b olarak isimlendirilen yeni gezegen Proxima b'den sonra tespit edilen en yakın ikinci ılıman dünya oldu. Gezegen aynı zamanda sakin bir kırmızı cüce yıldızın etrafında bulunan en yakın ötegezegen unvanına sahip oldu, bu da gezegenin potansiyel olarak yaşam barındırma olasılığını artırıyor. Ross 128 b ESO'nun Aşırı Büyük teleskopu için atmosferinde biyo-işaretçilerin aranacağı birincil hedeflerden biri olacak. ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı ile çalışan bir ekip kırmızı cüce yıldız Ross 128'in etrafındaki turunu 9,9 günde tamamlayan küçük-kütleli bir gezegene sahip olduğunu buldu. Bu Dünya-boyutlarındaki gezegenin ılıman olması bekleniyor, yani yüzey sıcaklığı da Yeryüzü'ne benzer olabilir. Ross 128 ılıman bir ötegezegene ev sahipliği yapan en sakin yakın yıldızdır. Bu keşif HARPS'ın on yıldan uzun süredir devam eden görüntüleme gözlemleri ile son teknoloji ürünü veri indirgeme ve analiz yöntemlerine dayanmaktadır. Yalnızca HARPS bu şekilde bir hassasiyete sahip olabilir ve çalışmaya başladığı 15 yıldan bu yana en iyi dikey hız aygıtı olarak kalmaya devam etmektedir, diyor keşif makalesinin eş-yazarı Nicola Astudillo-Defru . Aslında ekibin başındaki Xavier Bonfils HARPS programlarının adını diğer yıldızlara göre Güneş'e daha benzer olan ve Dünya'nın soğuk ikizlerini aramanın daha kolay olduğu mutluluk kısayolu şeklinde adlandırdılar . Aralarında Proxima Centauri'nin de olduğu çoğu kırmızı cüce yıldız ara sıra yörüngelerindeki gezegenleri de etkileyen ölümcül mor-ötesi ve X-ışın radyasyonu şeklinde parlamalara maruz bırakır. Bununla birlikte, Ross 128 çok daha sakin bir yıldız gibi görünüyor, bu sayede gezegenleri olası bir yaşama ev sahipliği yapacak en rahat yerler olabilir. Şu anda Dünya'dan 11 ışık-yılı uzaklıkta olsa da, bize doğru hareket ettiği için, kozmik ölçekte göz açıp-kapatma kadar sayılan, sadece 79 000 yıl içinde en yakın yıldızsal komşumuz olması beklenmektedir. Proxima b'nin tacını alacak olan Ross 128 b Dünya'ya en yakın ötegezegen haline gelecektir! HARPS ile alınan verilere göre ekip Ross 128 b'nin yörüngesinin Dünya-Güneş arasındaki mesafenin 20'de biri kadar olduğunu buldu. Yıldızına yakın olmasına rağmen Ross 128 b, Dünya'dakinin sadece 1.38 katı kadar radyasyona maruz kalıyor. Bu sayede Ross 128 b'nin denge sıcaklığının -60 ila 20 santigrat derece arasında olduğu tahmin ediliyor. Bunun nedeni ev sahibi yıldızının soğuk ve sönük doğasıdır. Keşifte yer alan bilim insanları Ross 128 b'yi ılıman bir gezegen olarak görseler de, gezegenin, yüzeyinde sıvı halde su bulunabildiği yaşanabilir bölgenin içinde, dışında ya da sınırlarında mı olduğu belirsizliğini koruyor. Gökbilimcilerin tespit ettiği ılıman ötegezegenlerin sayısı artsa da, sonraki adımda atmosferlerinin, bileşimlerinin ve kimyalarının ayrıntılı araştırılması yer alıyor. Çok yakın ötegezegenlerin atmosferlerinde, oksijen gibi biyo-işaretçilerin olası tespiti hayati ve çok büyük bir adım olup, ESO'nun Aşırı Büyük Teleskopu bunu yerine getirebilmek için ilk sıradadır . ESO'daki yeni tesisler Dünya-kütlesindeki gezegenlerin ayırt edilmesinde ilk kritik adımları yerine getirecektir. Özellikle, HARPS'ın kırmızı ötesi kolu NIRPS, çoğunlukla kırmızı-ötesinde ışıma yapan kırmızı cüce gözlemlerindeki etkinliğimizi artıracak. Ve sonrasında, ELT sayesinde bu gezegenlerden çokça gözleyerek sınıflandırabileceğiz, diye sonlandırıyor Xavier Bonfils. Notlar Küçük-kütleli bir kırmızı cüce yıldızın etrafındaki bir gezegen yıldızı üzerinde kütleçekimsel olarak, benzer bir gezegenin çok daha uzakta Güneş gibi çok daha büyük bir yıldıza uyguladığından, daha büyük bir etkiye neden olur. Sonuç olarak bu tepki hareketi hızının tespiti çok daha kolaydır. Bununla birlikte, kırmızı cüce yıldızlar, çok hassas ölçümlerin gerektiği gözlemlerde yeterli sinyal toplamayı zorlaştıracak kadar sönüktürler. Yaşanabilir kuşak bir yıldızın etrafındaki yörünge aralıkları olup, gezegenin yüzeyindeki suyun sıvı halde kalabilmesi için gereken sıcaklıkları içermelidir. Bu sadece yıldızlarına yeterince yakın olan ve açısal olarak ayırt edilebilen birkaç ötegezegen için mümkündür. ESO/Türkiye


5 Eylül 2008'de Stein asteroitinin üzerinden geçen ESA'nın Rosetta aracının verileri işleniyor. 5 km çapındaki göktaşının 800 km yakınından geçen Rosetta'nın Geniş açılı Kamerası ile elde edilen veriler amatör gökbilimci Ted Stryk tarafından işlendi. Görüntüde krater diplerindeki karanlık ve duvarlarındaki aydınlık kısımlar göze çarpıyor. Burada bazı çıkıntılı kısımlar yüzeydeki kayalara ait de olabilir. Stein'deki en çarpıcı özellik güney kutbunda görülen 2 km genişliğinde ve 300 derinliğindeki boşluktur. Asteroidin elması andıran bu kraterinden dolayı lakabı 'gökyüzündeki elmas' tır. Bu görüş açısından asteroitin merkezinde dairesel Topaz adlı krater, yaklaşık 650 m genişliğinde ve 80 m derinliktedir. Birkaç elmaslı krater zinciri de asteroitin sağ tarafında kuzey kutbuna doğru uzanmaktadır. Asteroitte şimdiye kadar yaklaşık 40 krater tespit edildi. Asteroitin uğradığı darbeler sonucunda açılan bu çukurlardan yüzeye fırlayan madde, yüzeyin görünümünü büyük ölçüde değiştirmiştir. Rosetta Temmuz 2010'da Lutetia asteroitinin yanından geçti. 20 Ocak 2014 ile Mayıs 2014 arasında ise 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızını ziyaret edecek. Bundan birkaç ay sonra da Philae adlı bir kuyrukluyıldızın üzerinde kontrollü olarak inecek. Kuyrukluyıldızlar Güneş Sistemi'nin bozulmamış ilkel yapı taşları olarak kabul edilir. Rosetta verileri bilimcilerin yerel kozmik bölgemizin evrimini anlamalarına yardımcı olacaktır.


Bilimciler Ay'ın iç yapısı ve bileşimi hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla GRAIL ikizlerini 18 Aralık Salı gününün ilk saatlerinde, Türkiye saatiyle 00:28'de Ay'ın kuzey kutbu yakınlarındaki bir dağa kontrollü bir şekilde çarptıracak. Ebb ve Flow adlı ikizler Ay çevresindeki alçak yörüngeleri ve ileride gerçekleştirilmesi olası daha ileri bilimsel projelere engel olmamaları için Ay yüzeyine gönderilecek. İkizler şimdiye kadar oluşturulmuş en ayrıntılı Ay yüzeyi haritasını oluşturdular. Harita Dünya ve Güneş Sistemi'ndeki diiğer karasal gezegenlerin nasıl oluştuğu ve evrimleştiği çalışmalarında kullanılabilecek. Cambridge Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Grail ekibinden Maria Zuber: Bu veda bizim için çok zor olacak. Küçük ikiz robotlar Ay sondaları için örnek olmuş ve gezegen bilimcilere önemli katkılar sunmuşlardır diyor. İki uzay aracı Goldschmidt adındaki bir kraterin duvarına çarpacak. Uzay araçları 1 Ocak 2012'de görevlerine başlamıştı. Araçlar Mont Bozeman'daki bir ilköğretim okulu öğrencileri tarafından adlandırılmıştı. Önce Ebb 00:28:40'da Ay yüzeyine dalış yapacak. İkizi Flow ise bundan yaklaşık 20 saniye sonra ikizini izleyecek. İki sonda da saniyede 1,7 km hızla yüzeye çarpacak. Ebb ve Flow görevlerini yine önemli bir deneyle bitirecek. Yakıt tanklarındaki mevcut yakıtı bitirene kadar motorlarını ateşleyecekler. Böylece NASA mühendisleri gelecek uzay görevleri için ne kadar yakıt gerekeceğini daha doğru hesaplayabilecekler. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Grail projesi müdürü David Lehman: Ay ikizlerimiz görevlerini trajik bir şekilde sonlandıracak. Ancak bu olmasaydı da sondalar zaten Ay'a düşecekti. Bu nedenle onların son deneyi bize gelecekteki yörünge projeleri için önemli mühendislik sonuçlar verecek diyor. Mart ve Mayıs aylarından bu yana Ebb ve Flow yaklaşık 55 km yükseklikteki yörüngelerinden veriler topladı. Araçların yüksekliği en ayrıntılı yüzey özelliklerini elde etmek için 30 Ağustos'ta 23 km'ye düşürülmüştü.


Gökadamız merkezinden 2 milyon yıl önce yükselen gaz bulutlarını şimdi görebiliyoruz. Galaktik merkez yönünde yükselen ve gama ışınları altında kendini gösteren yapı beş yıl önce X-ışını ve radyo dalgaları gözlemleriyle fark edildi. Ama gökbilimcilerin yayılan ışınımın hızını ve bileşimini ölçmek için Hubble Uzay Teleskopuna ihtiyaçları vardı. Böylece bu dışarı süzülen kütle miktarını ve hareketin nedenini öğrenebilirlerdi. Samanyolu merkezinden bir yıldız doğumu sırasında ya da süper kütleli bir karadelik çevresinden dışarı atılan maddeyi andıran kaçış için gökbilimciler iki senaryo öne sürüyor. Diğer gökadaların çekirdeklerinden yayılan yüklü parçacıkların akımlarıyla oluşan gaz rüzgarları bilinmesine karşılık kendi gökadamızda böyle bir akımı görmek için çok hassas ölçümlere ihtiyaç duyulur. Baltimore Uzay Teleskopu Enstitüsü'nden Andrew Fox: Diğer gökadaların merkezlerinden dışarı akışı görebiliyoruz. Uzak gökadalara göre 25.000 ışık yılı gibi oldukça yakınımızda gerçekleşen bulut akışlarını şimdi görebiliyoruz. Hem de en ön sıradan. Bu yapıların ayrıntılarını inceleyebiliyoruz. Oluşan kabarcığın büyüklüğünü hesaplayabiliyoruz ki bu oldukça büyük diyor. Samanyolu merkezini kuşatan dev loblar başta Fermi Gama-Işını Uzay Teleskopu tarafından fark edildi. Bunun gökada çekirdeğinde gerçekleşen şiddetli olayların ardından uzaya yüksek enerjili gama ışınlarının neden olduğu önerildi. Fox çıkışlar hakkında daha fazla bilgi almak amacıyla uzak bir kuasardan gelen morötesi ışığı temel alarak Hubble'ın Kozmik Kökenli Tayfçekeri'ni kullandı. Lobun sıcaklığı, hızı, genişleme miktarı, yapısı gibi özellikler COS ile belirlenebilir. Fox'un ekibi Dünya'ya yakın olan lobun hızını uzaktakine göre hesaplamayı başardı. Buna göre dev balon galaktik merkezden saatte 3 milyon kilometre hızla uzaklaşıyor. Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Rongmon Bordoloi: Bu tam olarak iki kutuplu bir çıkış. Dışa doğru şişmiş ve bir ucu gökada merkezine bağlı koca iki balon diyor. COS gözlemleri gözlenen malzemenin gaz bulutu içinde dağıldığını belirledi. COS gazın yıldızların içinde üretilen ağır elementlerce zenginleştirilmiş ve fosil yıldız kalıntılarının izlerini gösteren silisyum, karbon, alüminyumun varlığını gösterdi. COS sıcaklığı merkezde yaklaşık 18 milyon derece olan süper-sıcak gazın dışa doğru soğuyarak 17.500 dereceye kadar düştüğünü ölçtü. Sıcak gaz gökada diskinden soğuyarak uzaklaşıyor diyor Fox. Tüm bu bilgilere uzaktaki kuasardan gelen ışığın bir balonu iğneyle deler gibi balonun içinden geçmesi sonucu ulaşıldı. Kütle miktarı ise alınan örneğin tam çözümlemesiyle hesaplanacak. Gökbilimciler bu enerjiye neden olan patlama ya da patlamaya neden olan cismin kökenini balonun çeşitli yerlerindeki kütle hızı ve miktarının karşılaştırılmasıyla öngörebilecek. Çıkışlar için olası bir neden büyük yıldızların yaşamlarını bitiren süpernova patlamaları gösteriliyor. Başka bir senaryoya göreyse Samanyolu merkezindeki süper kütleli karadeliğe yakalanan bir yıldız ya da yıldız grubundan yayılan gaz çıkışı. Karadelik çevresinde oluşan patlamalar dışarı doğru savrulurken soğur. Gözlenen kabarcıklar gökadanın ömrüne göre oldukça kısa ömürlüdür. Dolayısıyla bu olay Samanyolu tarihi boyunca tekrarlanmış olmalıdır. Çıkışlar kesikli bir biçimde gerçekleşiyor gibi görünüyor. Bir yerde havaya uçan madde çıkışı hızlandırıyor olabilir. Başka kuasarlardan gelen ışığı temel alarak çıkışların antik olanlarını bulmamız mümkün olabilir diyor Fox. Galaktik rüzgarlar yıldız doğum fabrikası gibi işleyen M82 benzeri gökadalarda oldukça yaygın görülür. yıldız oluşum miktarı ile bu gaz çıkışları arasında bir bağlantı var gibi görünüyor. Samanyolu yılda 1-2 yıldız üretebilmesine karşılık yakın komşu gökada yüksek miktarda yıldız üretebiliyor diyor Fox.


Samanyolu gibi sarmal gökadalar yıldızlarının büyük bir kısmının yer aldığı ince disklere sahiptir. Bu disklerin boyutu sınırlıdır ve belirli yarıçaplarının ötesindeki yıldız sayısı azdır. Gökadamız merkezindeki yıldızların Güneş'ten iki kattan daha uzun mesafede olduğu anlaşıldı. Yıldızımız gökada yarıçapının yaklaşık yarısında yer alıyor. Ancak şimdi biliyoruz ki bu uzaklığın üç katından biraz daha uzaklarda yer alan yıldızlar bulunuyor. Hatta bazıları Güneş'ten merkeze uzaklığının dört katı kadar uzakta. Kanarya Adaları Astrofizik Enstitüsünde görevli araştırmacı Martin Lopez-Corredoira: gökadamızın diski 200 bin ışık yılından daha büyüktür diyor. Genel olarak Samanyolu gibi gökadalar sarmal kollar içeren dönen bir disk ve onu çevreleyen küresel şekilli halodan oluşur. bu araştırma galaktik düzlemdeki yıldızlar ile haloda yer alan yıldızların metal bolluğu benzerliğine bakılarak gerçekleşti. Görselin açıklaması: Sarı nokta Güneş'i sembolize etmektedir. Sol taraftaki iki olasılık değeri ise bu bölgelerde yıldız olma olasılığıdır. Görsel telif hakkı: R. Hurt, SSC-Caltech, NASA / JPL-Caltech Meraklısı için: Makaleyi görmek için tıklayınız.


Görsel olarak Samanyolu her zaman düz ve sarmal şekilde gösterilir. Gerçekte ise durum bu değil. Samanyolu'nun eğilmiş ve bükülmüş olduğu belirlendi. Uzak noktalardaki 1339 yıldıza ait çalışmaya göre Samanyolu'nun 'uçları' bükülmüş durumda. Seçilen 1339 yıldız Cepheid değişken türünde. Yani parlaklıkları sürekli değişen yıldızlar. Bir yıldızın parlaklığına bakarak bize yakın mı uzak mı olduğunu söylemek zordur. Bunun için gökbilimciler parlaklıkları değişen yıldızlara bakarak uzaklığı kestirmeye çalışırlar. Gökbilimciler WISE teleskopunun kızılötesi yıldız verilerine bakarak büyük bir Cepheid grubunu belirledi. Daha sonra bunların uzaklıklarını ölçerek 3B ortamda gökadadaki dağılımlarını gerçekleştirdiler. Sonuçta gökadamızın yeni haritasına ulaşıldı. Aslında Samanyolu'ndaki gaz diskinin bükülmüş olduğu biliniyordu. Ancak gaz aynı zamanda görünür diskte yıldızların iki katına kadar uzanır. Kenarlardaki gaz yıldızlara göre daha yüksekte ya da daha aşağı noktalara uzanır. Yani yıldızlar gazın şeklini izlemez. Yıldız haritasını kesinleştirmek için uzaklıklar daha net hesaplamaya çalışıldı. Daha önce bir düzine gökada da görülen bükülmenin Samanyolu'nda da olduğu bu yolla anlaşıldı. Bu olayın nedenleri üzerinde de ayrıntılı çalışmalar yapılacaktır. Yapılan bu çalışma sadece gökadamızın şeklini ortaya koyuyor. 2 Yorumlar bu açıklama beni pek tatmin etmedi,şimdiye kadar neden açıklanmadı yoksa yenimi keşfedildi,bu eğrilik daha önce diğer galaksilerde neden görülmedi veya incelenmedi?bu şekilde incelenen başka galaksiler varmı?selamlar. Egriligin oldugu bolgelerde buyuk kutleli cekim merkezleri, kadadelikler olabilir. Ya da baska galaksilerle birlesmenin etkileri devam ediyordur.


Gökbilimciler Samanyolu merkezindeki süper kütleli karadelikte büyük X-ışını patlaması tespit etti. NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi'nin fark ettiği olay, karadeliğin davranışını ve çevresindeki yapı hakkında soru işaretlerine neden olmaktadır. Yay A* olarak bilinen Samanyolu merkezindeki süper kütleli karadelik yaklaşık 4,5 milyon güneş kütlelidir. Gökbilimciler Yay A* yakınında G2 adlı bir gaz bulutu tespit etmiş ve bunun karadelikle etkileşimini yakın takibe almıştı. Massachusetts Amherst Kolej'den araştırmacı Darly Haggard: Ne yazık ki G2 gaz bulutunda beklediğimiz havai fişekler oluşmadı. Ancak doğanın şaşırtıcı etkisi kendisini yine gösterdi ve başka bir patlama gördük diyor. 14 Eylül 2013'de Haggard ve ekibi Yay A* yakınında normalden 400 kat daha parlak bir X-ışını parlaması belirledi. Bu, Yay A* yakınındaki 2012 yılında görülen X-ışını parlamasına göre üç kat daha fazla bir patlamaydı. 20 Ekim 2014'de görülenden ise 200 kat daha parlaktır. Gökbilimciler G2'nin 2014'de karadeliğe 24 milyar kilometre yaklaştığını tahmin ediyor. Chandra'nın 2013'de kaydettiği G2 parlamasına göre yeni patlama yüz kat daha parlaktı. Araştırmacılar Yay A* yakınındaki bu büyük patlamayı iki ana kuramla açıklamaya çalışıyor. İlki bir asteroidin karadeliğin çok yakınında sokulması ve büyük kütle çekimi kuvveti nedeniyle parçalanmasıdır. Karadeliğin büyük çekim kuvveti nedeniyle yörüngesi bozulan asteroit geri dönüşü olmayan bir yola girdi ve yitip gitmeden önce gözlenen X-ışınlarını üretti. Massachusetts Enstitüsü araştırmacılarından Fred Bagaboff: Bir asteroit birkaç saat içinde karadelik tarafından parçalarına ayrılabilir. Patlamanın şiddeti bu olasılığı dikkate almamızı sağlıyor diyor. Büyük bir asteroidin patladığını savunan bu kuramın tutması için gökbilimcilerin yeni kanıtlar bulması gerekiyor. İkinci kuram ise Yay A* çevresini saran gazı manyetik alan çizgileriyle sıkıca paketleyerek sıkıştırmış olabileceği yönündedir. Bu alan çizgileri bazen yüksek X-ışınlarının doğmasına neden olur. Bu tip manyetik fişekleri Güneş'te de görürüz. Almanya'daki Max Planck Enstitüsü'nden Gabriele Ponti: Böylesi ender görülen olaylar bize evrenin en tuhaf cisimlerinin yapılarını ve davranışlarını anlama şansı verir diyor. Yay A* yakınında güçlü manyetik alana sahip olan bir nötron yıldızının üzerindeki çalışmalarda G2 gözlemleri çok önemli veri sağlamıştır. Bu magnetar uzun süreli X-ışını patlaması yaşamaktadır. Chandra verileri ayrıca bu magnetar çalışmalarına da ışık tutmaktadır.


ESA'nın XMM-Newton X-Işını Gözlemevi, Samanyolu merkezinde bulunan, ölü yıldızı çevreleyen gazın güçlü hareketliliğini gösteren süreçleri ortaya koydu. Görüntüdeki parlak noktasal kaynaklar, ikili yıldız sistemlerden ömrünün sonuna ulaşmış kompakt ve yoğun yıldızların bıraktığı izlerdir. Eşinden madde çalan yıldız yoğunlaşıp sonunda X-ışınları yayarak parlaklaşır. Gökadamızın merkezi bölgesinde bazıları yaklaşık bin ışık yılı genişlikteki genç yıldızlardan kurulu yıldız kümeleri bulunur. Bunlar görüntü boyunca beyaz ve kırmızı ışık kaynakları şeklinde kendilerini gösterir. Gaz yoğunluklu bulutlar genç yıldızların yanı sıra büyük kütleli yıldızların süpernova patlamasıyla ölmesi sonucu oluşan rüzgarlar ile oyulmuş kabarcık şeklinde büyüyerek yayılmaktadır. Gökadamızın merkezinde oturan süperkütleli karadelik bu unsurların bir kısmından sorumludur. Yay A* olarak bilinen karadelik birkaç milyon güneş kütlesindedir ve görüntü merkezinin sağında görülen parlak, bulanık kaynak içinde bulunmaktadır. Işık yaymayan karadelikler, muazzam çekim kuvvetleri nedeniyle çevresindeki maddeyi sıkıştırıp özellikle X-ışını yaymalarına neden olur. Görüntüde, karadeliğin üst ve altından uzanan sıcak gazın oluşturduğu iki lob görülebilir. Gökbilimciler bu loblar üzerine akan malzemenin bir kısmının yoğun yıldız rüzgarları ve süpernova patlamaları etkisiyle ve karadelik tarafından biriktiğini düşünmektedir. Samanyolu'nun enerjik çekirdek çevresini gösteren bu emsalsiz görüntü, XMM-Newton ile yaklaşık bir buçuk aylık gözlem sonucunda üretildi. Galaktik Merkezin ağır element emisyonu Yay A* merkezinin sağ altındaki büyük eliptik yapının merkezinde büyük olasılıkla birkaç süpernova kalıntısıyla şişirilmiş sıcak süper gaz baloncuğu bulunmaktadır. Bu yapı gökbilimcilerce bilinmektedir. Ancak dev kabarcığın birkaç bireysel süpernova kalıntısının görüş hattı boyunca süperpozisyon oluşturduğu ilk kez doğrulandı. Karadeliğin sol altında, görüntü merkezine yakın konumda olan yay şeklindeki sıcak gazdan oluşan başka bir kabarcık daha bulunmaktadır. Bu kabarcığın yakındaki bir yıldız kümesi ve süpernova tarafından şişmiş olduğu düşünülmektedir. Buradaki patlamaların birinde bir pulsar adayının rüzgar kalıntısı balonun yapısında tespit edildi. Bu çalışmada derlenen zengin veri seti XMM-Newton tarafından elde edilen X-ışını gözlemlerinin tamamını kapsamaktadır. Böylece süpernovalarca üretilen silikon, sülfür ve argon gibi ağır elementlerin varlığı anlaşılmıştır. Veriler, eldeki bilgilerle birleştirilerek gökbilimcilere bu güzel lobları ve Galaktik Merkezi tamamlayıcı görünümü sunmaktadır. Tüm bunlara ek olarak, çok zayıf da olsa, görüntünün üst ve altındaki sıcak plazma emisyonu görülmektedir. Bu sıcak plazmanın tüm merkezi bölge ve yıldız oluşumları tarafından destekleyici etkisi olabilir. Bu tür emisyonun olası açıklamaları süper kütleli karadeliğin çalkantılı geçmişini açıklar. Gökbilimciler Yay A* merkezinin diğer gökadaların çekirdeğindeki süper kütleli karadelikler gibi tarihi boyunca oldukça yüksek miktarda kütle atımları gerçekleştirdiğini düşünüyor.


Yeni gözlemler Samanyolu'nun süper kütleli karadeliğinden dışarı fışkıran yüksek enerjili parçacık jetlerin varlığını ortaya çıkardı. Gözlenen jet NSF Çok Büyük Dizi ile radyo verileri ve Chandra X-Işını Gözlemevi ile X-ışınları verilerinin birleştirilmesiyle elde edildi. Birleşik görüntüde mavi VLA'nın radyo verilerini ve mor renk Chandra'nın X-ışını verilerini göstermektedir. Buna ek olarak başka bir şok dalgası da gözleniyor. Jetlerin bir yangın alevi gibi Yay A* dan birkaç ışık yılı uzakta boş uzayı sarıyor gibi bir izlenim vermektedir . Jetin oluşumu yeni cephelerin oluşmasını tetikler. Yüksek enerjili X-ışınlarının hareketlendirdiği elektronlar akarak geçmişte oluşan şoklara neden olmuştur. Ön kısımdaki şok dalgalarını görmekte zorluk çekebilirsiniz, çünkü radyo yayılımı diğerlerine göre daha dar alanda X-ışını jetleri oluşturur. Bu da yaklaşık 25 derece dolaylarında bir açılma açısıyla kozayı saran jetlerin ikinci çıkışının zayıf olmasına bağlanabilir. Gökadamızın merkezindeki Yay A* Dünya'dan 26.000 ışık yılı uzakta olup yaklaşık 4 milyon Güneş kütlesindedir. Gökbilimciler yıllardır Yay A* dan kaynaklı kozmik ölçeklerde büyük ve küçük cisimlere bağlı jetleri bulmak için uğraş veriyor. Bu son çalışma gözlenen jetlerin Yay A* dan kaynaklı olduğunu kanıtlıyor. Yüksek çözünürlükteki görüntü için tıklayınız. Görsel telif hakkı: X-ray: NASA/CXC/UCLA/Z. Li et al; Radio: NRAO/VLA 1 Yorum Bu güzel makaleler için teşekkür ediyorum....


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu Samanyolu'nun merkezi bölgesini hayret verici bir çözünürlükte gözleyerek gökadamızdaki yıldız oluşumlarının hikayesi hakkında yeni ayrıntılara ulaştı. Yeni gözlemler sayesinde gökbilimciler Samanyolu'nun yaşamında etkileyici bir olaya dair kanıtlar elde etti: yüz binlerce süpernova patlamasıyla sonuçlanan aşırı yoğun bir yıldız oluşum evresi. Gökada merkezinin büyük bir kısmına dair benzeri olmayan tarama gözlemlerimiz Samanyolu'nun bu bölgesindeki yıldızı oluşumuna dair ayrıntılı bakış açıları sağladı, diyor gözlemleri yürüten İspanya, Granada'dan Andalusia Astrofizik Enstitüsünden Rainer Schödel. Şu ana kadar kabul edilenlerin aksine, yıldız oluşumu sürekli devam etmiyordu, diye ekliyor Granada'daki aynı enstitüdeyken Samanyolu'nun merkezi bölgesine dair iki yeni çalışmayı yürüten Francisco Nogueras-Lara. Bugün Nature Astronomy'de yayımlanan çalışma ile ekip, Samanyolu'nun merkezi bölgesinde bulunan yıldızların yaklaşık % 80'inin gökadamızın en erken dönemlerinde, sekiz ila 13.5 milyar yıl önce oluştuğunu buldu. Yıldız oluşumundaki bu ilk dönemi takiben, yaklaşık altı milyar yıl boyunca çok az sayıda yıldız oluşumu gerçekleşti. 100 milyon yıldan az süren bu sürecin sonu, yaklaşık bir milyar yıl önce, bu merkezi bölgede toplam kütlesi muhtemelen birkaç on milyon Güneş kadar olan yıldızların yoğun olarak oluşmasıyla son bulmuştur. Bu yoğun oluşum sırasında, araştırılan bölgedeki koşullar 'yıldız-patlaması' gökadalarındakilere benziyor olmalı, yani yılda 100 güneş kütlesinden daha büyük bir yıldız oluşum oranına, diyor şimdi Almanya, Heidelberg, Max Planck Gökbilim Enstitüsünde bulunan Nogueras-Lara. Şu anda tüm Samanyolu'ndaki yıldız oluşumu oranı yılda bir ya da iki güneş kütlesi kadardır. Yüz binlerce süpernova patlamasıyla sonuçlanan bu yoğun oluşum etkinliği, muhtemelen Samanyolu'nun tüm tarihindeki en yüksek enerjili olaylardan biri olmuştur, diye ekliyor. Yoğun yıldız oluşumu etkinliği sırasında, çok sayıda büyük kütleli yıldız meydana gelir; ve bunların yaşam süreleri düşük-kütleli yıldızlara göre daha kısa sürdüğünden, yaşamlarının sonuna daha kısa sürede ulaşırlar ve ölümleri şiddetli süpernova patlamaları şeklinde gerçekleşir. Gökadanın merkezi bölgesinin gözlendiği bu araştırma ESO'nun Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan VLT üzerindeki HAWK-I aygıtı ile mümkün olmuştur. Kırmızı-ötesine-duyarlı bu kamera toz boyunca gözlem yaparak Samanyolu'nun merkezi bölgesini ayrıntılı bir şekilde incelemiş ve sonuçları Ekim ayında Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan araştırmayı Nogueras-Lara ve İspanya, ABD, Japonya ile Almanya'dan gökbilimciler ekibi yürütmüştür. Bu görüntü GALACTICNUCLEUS taramasıyla yayımlanan ilk görüntüdür. Gökadamızın merkezi bölgesine ait net görüntüler almayı hedefleyen bu program, ESO'nun VLT'si üzerindeki HAWK-I aygıtının geniş görüş alanı ve yüksek açısal çözünürlüğüne bağlı olarak hazırlanmıştır. Üç milyondan fazla yıldızı araştıran bu taramanın gerçekleştirildiği bölge, Gökada merkezinden dışarıya doğru 60,000 ışık-yılı (bir ışık-yılı yaklaşık 9.5 trilyon kilometredir) karelik bir bölgedir. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Bu sanal tur yaklaşık yüz milyar yıldız barındıran Samanyolu Gökadamızın farklı bileşenlerini gösterir. Yolculuğa gökada merkezindeki süper kütleli karadelik çevresinde dolanan yıldız ile başlıyoruz ve yaklaşık 10 milyar yıldız içeren galaktik şişkin bölgenin tamamını görmek için uzaklaşıyoruz. Yolculuğumuz çoğunlukla büyük gaz diskleri içinde gömülü olan genç yıldızlarla dolu bölgeyle devam ediyor. Gökada merkezine bağlanan ve yıldızlarla dolu sarmal kol karşınızda. Ardından yaşlı yıldızların yanı sıra çok sayıda diğerlerinden bağımsız yıldız diskleri ve küresel kümelerle dolu haloyu görüyoruz. Haloyu içine alan karanlık madde bölgesinin varlığı ise yıldızlara etki eden kütle çekiminin yörüngelerindeki değişimden anlaşılıyor. Filmde ayrıca galaktik merkeze 26.000 ışık yılı uzaklıktaki Güneş'e de yer verilmiş. Son olarak da 1989 yılında göreve başlayan, Güneş'ten 300 ışık yılı uzaklıkta bulunan 100.000 dolayında yıldızı tarayan ESA'nın Hipparcos görevi gösterilmiş. Buna karşılık ESA'nın 28 gün sonra (20 Aralık 2013) fırlatacağı Gaia aracının 30.000 ışık yılı uzaklığa kadar ki yaklaşık 1 milyar yıldızı gözleyeceği de vurgulanmış. 1 Yorum kendi gözlerimizlede görebilseydik keske oralari.


Yeni Zelanda'nın Auckland Üniversitesi'ndeki araştırmacılar yeni bir yöntemle 100 milyar dünya benzeri gezegen olması gerektiğini belirledi. Çalışma Yeni Zelanda'nın Mt John Gözlemevi'nde Japonya-Yeni Zelanda ortak yapımı MOA çerçevesinde kütle çekim mikromercekleme denilen yöntemle gerçekleşti. Auckland Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Dr. Phil Yock'un başkanlığındaki mikromercekleme çalışması için Kepler Uzay Teleskopu verilerinden de yararlanıldı. Kepler yıldızına oldukça yakın dolanan Dünya büyüklüğündeki gezegenleri buldu ve Samanyolu'nda 17 milyar gezegen olduğunu tahmin etti. Bu gezegenler genel olarak Dünya'dan daha sıcak ya da bazıları soğuk yıldız türü olan kırmızı cüce çevresinde dolanan ve Dünya ile benzer sıcaklıklara sahip olan yaşam dostu gezegenler olabilir diyor Yock. Biz genellikle Dünya-Güneş uzaklığının iki katı kadar olan yörüngeye sahip Dünya benzeri gezegenlerin sayısını belirlemeye çalıştık. Bu gezegenler Dünya'ya göre daha soğuk olacaktır. Kepler ve MOA'nın sonuçları daha iyi bir tahminde bulunmamızı sağladı. Buna göre 100 milyar Dünya benzeri gezegen olmalıdır. Elbette yaşam olan gezegenleri bulmak oldukça zor olacak ama çalışmamız bu yolda atılmış önemli bir adım olacaktır. Güneş benzeri bir yıldız çevresinde dolanan bir gezegen bulma çabaları ancak 1995'de sonuç verdi. Dr. Yock Güneş gibi parlak bir yıldızın çevresinde dolanan Dünya benzeri bir gezegenin küçük ve yıldıza göre çok az parlak olması nedeniyle tespitinin zor olduğunu belirtiyor. Gezegen yıldızın parlaklığı arasında görülmez ve bu nedenle dolaylı yöntemlere başvurulur. 1936 yılında Einstein'ın ileri sürdüğü kurama göre yıldızdan gelen ışık bir gezegenin yakınından geçerken bükülür ve mikromercek etkisine yol açar. Kepler ise yıldızdan gelen ışığın ne kadar azaldığını ölçer. Son yıllarda Neptün ve Jüpiter gibi çok büyük gezegenler mikromercek yöntemiyle tespit edildi. Dr. Yock ve ekibi Dünya gibi küçük bir gezegenin ışığın yolunu ne kadar saptıracağıyla ilgili bir yöntem geliştirdi. Gerçekleştirdikleri benzetimle çalışmayı başlattılar ancak dünya çapındaki teleskopları robotik ağ yöntemle izleyebilselerdi daha kolay sonuca ulaşacaklardı. Böyle bir ağın kurulma çalışmaları ise Şili, İsveç, Avustralya, ABD, İngiltere, Güney Afrika gibi ülkelerdeki teleskoplarla başladı bile.


Herschel verileriyle gerçekleşen bir çalışma Samanyolu'ndaki moleküler gaz deposunun düşünülenden neredeyse üçte biri oranında hafif olduğunu ortaya çıkardı. İyonlaşmış karbon emisyonunun izlenmesiyle yoğun yıldız oluşum moleküler bulutları arasındaki ara evrimsel aşamada bulunan moleküler gaz atomları tespit edildi. Keşif yeni yıldız oluşumu için gerekli hammadde miktarının beklenenden daha fazla olduğu anlamına geliyor. Bir yıldız molekül bulutunun en yoğun ve soğuk kümelerinin çökmesiyle doğar. Hidrojen (H2) ağırlıklı moleküler dev yıldız oluşum yapıları düşük sıcaklıklarda olduğundan ışık yaymaz. Gökbilimciler yıldız oluşum sürecinin erken dönemlerinde ilk moleküler bulutlardaki yaygın hidrojen gazından şekillenmeye başlayan sürecin başıyla yani yıldız oluşturmak için nasıl bir moleküler bulut parçası gerektirdiğiyle ilgileniyorlar. Bu amaçla gökbilimciler gökada genelindeki H2 dağılımı ve özelliklerini doğrudan gözlenemediği için alternatif yöntemlerle incelemek zorunda kalmaktadır. Yıldız oluşum bölgelerinde moleküler gaz içinde en çok kullanılanı karbonmonoksittir . Moleküler bulutlardaki CO, H2'ye göre çok daha kolay farkedilebilir. H2 gazı içeren tüm moleküler bulutlarda CO molekülünün olacağına dair bir garanti yoktur. Bununla birlikte bu tür dolaylı gözlemler önyargılı da olabilir. Samanyolu'nun moleküler içeriğinin ayrıntılı bir resmini görmek için gökbilimciler geçmiş yıllardaki H2 ve CO gözlemlerini birleştirdi. Moleküler bulutlar ayrıca başka bir kirletici de içerir. -Yıldızlararası ortamda yayılan kozmik ışın parçacıkları atomlarla ve moleküler hidrojenle etkileşime girerek oluşan gama ışınlarının toz içinde yayılması- Sadece CO verilerinin eşliğinde bile Samanyolu'nda beklenenden daha fazla moleküler gazın varlığı öne sürülmüştü. ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi ile elde edilen yeni veriler daha önceki çalışmayı onayladı: Samanyolu'nda bilinenin üçte birinden fazla moleküler gaz var. Caltech'den Jorge Pineda:Bu, galaktik düzlem arasında iyonize karbonu dikkate alarak gerçekleşen ilk çalışmadır. Samanyolu'ndaki yıldızlar ile yıldız oluşum bulutlarının yoğunluğunu, yüksek tayf ve açısal çözünürlükle birleştirerek inceledik diyor. İyonize karbon , genç yıldızlardan yayılan morötesi fotonlar nedeniyle, karbon atomunun dış elektronlarından birini kaybetmesidir. Bu iyonlar 158 mikronluk uzak kızılötesi dalga boyunda kendini gösterir ki Dünya atmosferi bu dalga boyunda gelen ışımayı göstermez. Bu nedenle sözkonusu ışıma ancak uzayda görev yapan bu amaç için üretilmiş teleskoplarla görülebilir. JPL'den William Langer: Karbon atomları ile hidrojen atomları aynı morötesi fotonlarla iyonize edilir ancak iki süreç aynı anda gerçekleşmez. Bu nedenle hidrojen molekülünün iyonize olmuş halini görmek için geçiş aşaması olarak karbonun iyonlaşmış durumunu kullanırız diyor. Gördüğümüz moleküler bulutların hepsi iyonize karbon içermez, çünkü bulutlar içinde izleyemediğimiz bazı tenha kısımlarda bulunur diyor Pineda. Moleküler gaz bulutlarının yoğun olduğu yerler H2 ve CO içerir. Ama yıldızların yakın çevresinde morötesi ışımanın etkilediği daha karmaşık bir bileşim bulunuyor. Bu fotogeçiş bölgeler çeşitli katmanlara sahiptir: farklı gazlar barındıran iç tabaka ve tamamen morötesi ışımanın etkisi altındali iyonlaşmış gaz -iyonize atom ve molekül- barındıran dış tabaka. Bir fotogeçiş bölgesinin iç katmanlarında H2 ve C+ bir arada bulunmaktadır. Gökadamız baktığımız yeni görüş alanına göre düşündüğümüzden çok daha fazla H2 içeriyor diyor Langer. Herschel C+ verileriyle sadece yıldız oluşumu için gerekli olan malzemenin gizli havuzunu ortaya çıkarmıyor, aynı zamanda bunun garip bir şekilde dağıldığını da gösteriyor. Herschel tespit ettiği CO-karanlık H2 alanları genellikle gökada merkezinin 13.000 ile 36.000 ışık yılı aralığında bir halka içerisinde yeralıyor. Gazın, merkezden 13.000 ışık yılı uzaklıktan dışa doğru yoğunluğu azalmaktadır. Gökbilimciler yoğun ve soğuk moleküler bulutlar içine süzülen yıldızlararası ışımanın ara adımlarını belirlemek için daha ayrıntılı ve yeni keşfedilecek gaz molekülleri üzerinde çalışmayı planlıyor. Bir gökadadaki H2 miktarı yıldız oluşum hareketlerini görmenin en önemli parametresidir, ayrıca gazın ilk etaptaki üretim hızı da aynı derecede önemli olabilir. Herschel'in C+ analizine dayanılarak gerçekleşen bu heyecan verici çalışma ile yıldız oluşumlarının hammaddesinin bilinenden çok olduğunu gösterdi. Ayrıca bu gazın nerelerde olduğunu Herschel'in HIFI ile sağlanan yüksek tayfsal çözünürlükle görebiliyoruz diyor.


Samanyolu'nda tahminlerden üç kat daha fazla Dünya olabilir. Yeni bir çalışma Samanyolu'nda diğer yıldızların çevresinde dolananlardan mineral yapısı Dünya gibi olan çok fazla sayıda gezegen olabileceğini gösterdi. Dünya'daki kayaçların yapı taşları Samanyolu boyunca neredeyse her yerde bulunmaktadır. Gökadamızın kimyasal evrimini ele alan çalışma Hull Üniversitesi'nden Prof. Brad Gibson başkanlığındaki bir ekip tarafından gerçekleştirildi. Güneş benzeri yıldızların çevresinde çok sayıda karbon, oksijen, magnezyum ve silikondan yapılmış kayalık gezegenler olduğu düşünülüyor. Mineralojide ince bir farklılık oluşturan levha tektoniği gezegenin ısınma ya da soğumasına neden olarak yaşamı destekleyen bir yapının oluşmasını sağlar. Dünya karbon açısından zengin olup, belli miktarlarda silikon ve magnezyum barındırır. Gökbilimciler bu bilgiyi ele alarak karasal gezegenleri üç gruba ayırıyor. Yeryüzünde elementlerin oranı yaşam için en 'doğru' ölçüdedir. Magnezyumun fazla olması ya da silikon miktarının çok az olması gezegen kabuğundaki kayaların türünü mineral açısından değiştireceğinden 'yanlış' bir dengeye neden olacaktı. Karbonun daha fazla olması ise Dünya yüzeyinin kurşun kalem ucu benzeri grafit fazlalığıyla sonuçlanacaktır diyor Gibson. Gibson ve ekibi Samanyolu'ndaki kimyasal evrimini bilgisayar benzetimiyle araştırdı. Bu yöntem gezegen oluşum süreçlerini ve onların kimyasal yapısının ayrıntılı olarak incelenmesini sağladı. Böylece sürpriz bir sonuçla karşılaşıldı. İlk önce modelde bir hata olduğunu sandım. Ancak daha sonra mükemmel bir dağılımla karşı karşıya olduğumuzu anladık. Her üç güneş sisteminin birinde Dünya'daki kayaların yapıtaşları, elementleri ve izotopları bulunuyordu. Verileri geriye dönük tekrar tarayarak hata aradık ama bulamadık. Bu da gökadanın hemen her yerinde aynı elementlerin olduğu anlamına gelmektedir diyor. Çok parlak yıldızların çevresindeki element sayımlarında yüzde 10 ile 20 arasında belirsizlik oluşabilir. Geçmişte karbon, silikon, magnezyum sayımları kolayca yapılırken oksijen ve nikelin tayfını belirlemek zor olmuştur. Hull ekibi ellerindeki verilerden oksijen tayfını temizleyerek son sayımlara ulaştı. Bu kimyasal sayımlara göre elbette her karasal gezegen Dünya gibi olacak demiyoruz. Bunun için Mars ve Venüs'ün yapıtaşlarını da modele eklemek gerekir. Ancak o zaman Dünya benzeri gezegenleri ortaya çıkarabiliriz. Verilerimiz tahmin edilenden üç daha fazla Dünya benzeri gezegen olduğunu gösteriyor diyor Gibson.


Uluslararası bir gökbilimci ekibi, ESO'nun Çok Büyük teleskobunu ve diğer teleskopları kullanarak, çok farklı yaşlara sahip yıldızlara ev sahipliği yapan, Samanyolu gökadasının erken dönemlerine ait fosilleşmiş bir kalıntıyı ortaya çıkardı. Bu sistem bir küresel yıldız kümesine benziyor ancak bu bildiğimiz kümelerden değil. Bu kümedeki yıldızlar gökadamızın en yaşlı yıldızlarına şaşırtıcı derecede çok benziyor ve gökadamızın geçmişi ve bugünü arasındaki boşluğu anlamamızda bir köprü görevi görüyor. Gökada merkezi yönünde ve Yay takımyıldızında, 19000 ışık yılı uzaklıkta bulunan Terzan 5; keşfedilişinden bu yana kırk küsür yıldır bir küresel küme olarak sınıflandırılıyordu. Şimdi, İtalyan bir gökbilimcinin başında olduğu ekip Terzan 5'in bilinen diğer kümelerden farklı olduğunu keşfetti. Ekip, veriyi yer merkezli teleskopların ve uzay teleskoplarının yanı sıra Çok Büyük teleskop üzerine monte edilmiş olan Çoklu Eşlenik Uyarlamalı Optik Aygıtı ile elde etti. Ekip, Terzan 5'in içinde sadece barındırdıkları elementlerin farklılığı bakımından değil, yaklaşık 7 milyar yıllık yaş farkıyla da birbirinden ayrılan iki önemli yıldız çeşidinin bulunduğuna dair ikna edici kanıtlar elde etti. İki yıldız populasyonunun yaş farkı, Terzan 5'teki yıldız oluşum sürecinin sürekli olmayıp iki belirgin yıldız oluşum patlaması tarafından kontrol edildiğine işaret ediyor. INAF, İtalya ve Hollanda Groningen Üniversitesinden çalışmanın diğer yöneticisi Davide Massari şöyle diyor: Bu durum Terzan 5'in atasının ikinci nesil yıldızların oluşabilmesi için çok fazla miktarda gaz içermesini ve çok büyük kütleye sahip olmasını gerektiriyor. En azından 100 milyon Güneş kütlesine. Terzan 5'in olağandışı özellikleri, onu Samanyolu'nun ilk günlerinden kalma yaşayan bir fosil olması için ideal aday yapıyor. Gökada oluşumu üzerine güncel teoriler, muazzam büyüklükteki gaz kümeleri ile yıldızların birbirleriyle birleşme ve erime yoluyla etkileşerek Samanyolu'nun ilkel şişkinliğini oluşturduğu yönünde. İtalya, Bologna Üniversitesinden çalışmayı yürüten Francesco Ferraro, Bu gaz küme kalıntılarından bazılarının nispeten bozulmadan kalmış ve gökadanın içinde gömülü olarak varlıklarını korumuş olabileceğini düşündük. diyor. Bunun gibi galaktik fosiller gökbilimcilerin Samanyolu'nun tarihinin önemli bir bölümünün yeniden yazılmasına olanak tanıyor. Terzan 5'in özellikleri bir küresel küme için normal olmasa da, Samanyolu'nun yoğun merkez bölgesindeki gökada şişkinliğinin içinde bulunan yıldız populasyonun özelliklerine çok benziyor. Bu benzerlikler, Terzan 5'i fosilleşmiş gökada oluşumu kalıntısı yapabilir ki bu da Samanyolu'nun en eski yapıtaşlarından birini temsil eder. Bu varsayım Terzan 5'in iki yıldız populasyonu oluşturabilmesi için gereken kütle sayesinde güçleniyor: yaklaşık 12 milyar yıl önce gökada oluşumu sırasında gökada şişkinliğini oluşturduğu varsayılan muazzam kümelerinki gibi bir kütle. Terzan 5 bir şekilde milyarlarca yıl boyunca bozulmadan hayatta kalmayı başardı ve Samanyolu'nun uzak geçmişinin bir parçası olarak muhafaza edildi. Terzan 5'in bazı özellikleri, yüksek kırmızıya kaymaya sahip yıldız oluşum gökadalarında gördüğümüz büyük kümelerdekine benziyor. Yüksek kırmızıya kayma, benzer oluşum sürecinin yerel bölgede ve evrenin uzak köşelerinde, gökada oluşum çağında meydana geldiğini belirtiyor. diyerek devam ediyor Ferraro. Sonuç olarak, bu keşif gökada oluşum sürecini çok daha iyi anlamanın yolunu açtı. Ferraro, keşfin önemini şöyle açıklıyor: Terzan 5, yakın ve uzak evren arasında bir bağ, gökada çekirdeğinin oluşum sürecinin yaşayan bir tanığı olarak nitelendirilebilir. Araştırma, gökbilimcilere gökada oluşumunun gizemlerini çözmek için bir yol sunuyor ve Samanyolu'nun karmaşık tarihine eşsiz bir bakış takdim ediyor. Notlar Araştırmacılar NASA/ESA Hubble uzay teleskobu üzerinde bulunan Geniş Alan Kamerası 3'ü ve Keck teleskobundaki ikinci nesil Yakın Kırmızı-ötesi kamerayı da kullandı. Çoklu Eşlenik Uyarlamalı Optik Aygıtı E-ELT konsepti ve ikinci nesil VLT aygıtları çerçevesinde farklı MCAO yeniden yapılanma tekniklerinin uygulanabilirliğini göstermeyi hedefleyen bir çoklu-eşlenik uyarlamalı optik sistemidir. Saptanan iki yıldız populasyonun yaşları yaklaşık olarak 12 milyar ve 4.5 milyar yıl.


Gökbilimciler Kepler uydusunu kullanarak Samanyolu içerisinde binlerce ötegezegen keşfetti. Üstelik yıldızların çoğunun birden fazla gezegeni bulunuyor. Bu gezegen sistemlerini analiz eden Avustralya Ulusal Üniversitesi ve Kopenhag'daki Niels Bohr Enstitüsü araştırmacıları yaşanabilir bölgede gezegen bulunabilecek yıldız sayısını hesapladı. Hesaplara göre Samanyolu'nda milyarlarca yıldızın yaşam alanındaki gezegenlerde sıvı su ve yaşam olabilir. NASA'nın Kepler uydusu verilerini kullanan gökbilimciler Samanyolu'nda 1000 dolayında gezegen ve 3000 dolayında gezegen adayı belirlediler. Çoğu yıldızda sayısı 2 ile 6 arasında değişen birçok gezegeni olsa da, bunların büyük bir kısmı Kepler'in en rahat gözlediği, yıldızlarına çok yakın dolanan büyük gezegenlerdir. Bu yıldızlarda daha küçük gezegenler de olabilir. Yıldızına çok yakın yörüngede dolanan gezegenler sıvı su ve yaşam için olumsuz derecede kavurucudur. Buna göre sıvı suyu olan ve yaşamı destekleyen bir gezegen, yıldızının yaşam alanı içinde olmalıdır. Araştırmacılar yıldızların olası gezegen sayısını ve yaşam alanındaki gezegenleri belirlemek için 250 yıl önce oluşturulmuş Titius-Bode yasasını kullandı. Gezegen konumlarının hesaplanması Titus-Bode yasası ile 1770'lerde Uranüs'ün varlığı ve yeri belirlenmişti. Yasa, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin yörünge dönemleri arasında belli bir oran olduğunu söyler. Buna göre birinci ve ikinci gezegen arasındaki oran ikinci ve üçüncü gezegen içinde aynıdır. Bazı gezegenlerin yörünge dönemleri biliniyorsa diğer gezegenlerin varlığı ve yerleri bu yasa ile kolayca belirlenebilir. Böylece bir sistemdeki 'kayıp' gezegende bulunabilir. Kopenhag Üniversitesi Niels Bohr Enstitüsü'nden Steffen Kj r Jacobsen: Biz, Kepler uydusunun keşfettiği 151 gezegen sistemi içinde 3. ve 6. gezegenler olarak belirlediklerimizin arasında yer alan gezegenlerin konumlarını hesaplamak için bu yöntemi kullanmaya karar verdik. Bunlardan 124'ünün Titus-Bode yasasıyla uyumlu olduğunu belirledik. TB yasasıyla daha ne kadar gezegen olabileceğini tahmin ettik. Bunun için şimdilik sadece Kepler verilerini kullanabiliyoruz diyor. 151 gezegen sisteminin 27'sinde gözlenen gezegenler ilk bakışta TB yasasına uymuyor gibi göründü. Daha sonra bu gezegenlerin yasaya göre nasıl bir düzen içinde olması gerektiği üzerinde çalışıldı. Bunun ardından sırada eksik olan gezegenler sistemlere eklendi. Bu şekilde, yapılan çalışmanın 151 gezegen sisteminde toplam 228 gezegen öngörüldü. Kepler uydusu yardımıyla yıldızının önünden geçmesi olası 40 sistemdeki 77 gezegen bizim öngördüğümüz yerde bulunabilir. Bu çalışma aynı zamanda diğer araştırmalar için de örnek teşkil edecektir. Böylece neredeyse unutulmuş TB yasasını tekrar ayağa kaldıracaktır diyor Jacobsen. Yaşanabilir bölgedeki Gezegenler Bir gezegen yıldızına çok yakın konumdaysa kavurucu derecede sıcak, çok uzaktaysa dondurucu derecede soğuk olur. Her iki durumda da yani yaşam alanı dışında bulunan gezegenin yüzeyinde sıvı su ve yaşamı destekleyen unsurlar olmayacaktır. Bir yıldızın yaşam alanının büyüklüğü ve yeri ise parlaklığı ve büyüklüğüne bağlı olarak değişir. Araştırmacılar TB kanununa göre incelenen 151 gezegen sistemine ekledikleri gezegenlerin yaşam alanındakilerin sayısını değerlendirdi. Sonuçta her gezegen sistemi için 1 ya da 3 tane gezegen sayısına ulaşıldı. 151 gezegen sisteminde yaşam alanına sahip olma olasılığı yüksek 31 gezegen sistemi için ek kontroller yapıldı. Elimizdeki verilere göre, istatiksel olarak yüksek oranda yaşamı destekleyebilecek 31 olası gezegen sistemini belirledik. Bunlar için yaşam alanında ortalama iki gezegen olduğunu da hesapladık. Bundaki ölçümüz karasal gezegen olmalarıydı diyor Jacobsen. Bu hesaba göre Samanyolu'nda milyarlarca yaşam olabilecek gezegen olabilir. Şimdi ise 40 gezegen sistemi için yapılanın diğer Kepler gezegen sistemleri için de yapılması gerekiyor. Bu da başka araştırma gruplarının da benzer çalışmalar yapmasıyla mümkün olabilir. Titius-Bode yasası 1772'de J.E. Bode tarafından matematiksel olarak önerilen yasa, 1776 yılında J.D. Titius tarafından Güneş Sistemi'ndeki gezegenlere uygulandı. Bu yasa gezegenlerin Güneş'ten uzaklıklarının belli bir oranda olduğunu söyler: 0, 3, 6, 9, 12, 24, 48, 96, 192, 384. Her sayı diğerinin iki katı kadardır. Çıkan bu rakamlara 4 ekleyip 10'a bölerseniz gezegenlerin yörünge dönemlerine ulaşırsınız: 0,4 / 0,7 / 1,0 / 1,6 / 2,8 / 5,2 / 10,0 / 19,6 / 38,8. Makale: http://mnras.oxfordjournals.org/content/448/4/3608


Gökbilimciler evrenin ilk zamanlarında oluşmuş bir yıldız keşfetti. Yıldız büyük patlamadan sonra ikinci kuşak içinde oluşmuş. Yaşlı yıldız bizden 290 bin ışık yılı uzaklıktaki, eski yıldızları içinde barındıran Yontar cüce gökadasında bulunuyor. Keşif aynı zamanda Samanyolu'nun cüce gökadaları yiyerek büyüdüğünü de ispatlıyor. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Anna Frebel'e göre yıldız neredeyse evren kadar yaşlı. Birkaç milyar yıldızı bulunan cüce gökada, yüzlerce milyar yıldızı olan Samanyolu'na karışmıştır. Samanyolu milyarlarca yıl boyunca böylesine cüce gökadaları bünyesine katmış ve büyümüştür. Eğer büyük gökadaların yapıtaşları cüce gökadalar ise o zaman eski çağdan kalmış cüce gökadalardaki yıldızların metal açısından fakir olması gerekir. Gökbilimciler metal kavramını hidrojen ve helyumdan daha ağır kimyasal elementler için kullanırlar. Çünkü bu maddeler yıldızlar içerisinde oluşmaktadır ve eski yıldızlarda ise az miktarda bulunmaktadır. Samanyolu'ndaki bu yaşlı yıldızlardaki metal miktarı genç Güneş'e göre 100 000 kat daha az olabiliyor. Samanyolu'nun içinde çok daha fazla sayıda yaşlı yıldız olabileceği belirtiliyor. Eğer bu cüce gökadalar kolaylıkla bulunmasaydı bu tür yıldızları bulma şansı çok az olacaktı diyor Carnegie Gözlemevi ve Enstitüsü'nden Josh Simon. Gökada içindeki metal eksiği olan yaşlı yıldızları bulmak amacıyla Caltech'den Evan Kirby'in başını çeken ekip, yeni bir yöntem geliştirdi. Bu yapılan aslında samanlık dolusu iğne yığını içinde bir farklı bir iğneyi aramak gibi. Bunun için yüzlerce adayı belirledik diyor Kirby. Yontar cüce gökadası içindeki parlaklığı 18. kadirden olan yaşlı yıldızı böylesi bir çalışma sonucunda buldular. Yıldız S1020549 olarak kodlandı. Şili'deki Magellan-Clay Teleskobunun yardımıyla yıldızdaki metal miktarının 6000 kat daha düşük olduğu belirlendi. Bu değer şimdiye kadar metal oranı düşük olarak bulunan yıldızdan 5 kat daha düşüktür. Araştırmaları sonucunda yıldızdaki maddelerden en fazla kalsiyum, titanyum, magnezyum ve demir olduğu belirlendi. Bu ilk gözlem verileri yıldızın Samanyolu yıldızı olduğunu gösterir gibidir. Ancak yıldızın uzaklığı ve sönük görünmesi nedeniyle mevcut teleskoplar için bu yaşlı yıldızın incelenmesi bir sorun olmaktadır. Bu tür yıldızların incelenmesi için önerilen teknoloji ise, 24.5 metrelik ve yüksek çözünürlükle çalışan tayfçeker ile donatılacak olan Dev Magellan Teleskobu'dur. Söz konusu teleskop 2018 yılında tamamlanınca yıldızların kimyasal yapıları ve gökadanın evrimi hakkında daha farklı çalışmalar yapılabilecektir. Kaynak: CfA 2 Yorumlar samanyolu'nun çapı 100.000 ışık yılı ise;290.000 ışık yılı uzaklıktaki bu yıldız nasıl saman yolu içinde olabiliyor? Burada adı geçen gökada Samanyolu'nun çekimine kapılmış olan cüce gökadalardan biridir. Böylesi bir gökada içinde yaşlı bir yıldıza rastlanıyor. Çevremiz: http://home.comcast.net/~diewald/across_the_sea_of_stars/Galaxy.html


Avrupa Uzay Ajansı'nın Herschel uzay gözlemevinden alınan bu görüntüler Samanyolu'ndaki gaz ve tozdan oluşan büyük ipliksi yapıların gökadamız içinde nasıl dağıldığını ortaya koyuyor. Yoğun ve soğuk olan gaz ve tozun oluşturduğu uzun ve zayıflamış ipler bükülerek karmaşık şekiller oluşturmaktadır. Bunların başlangıcındaki parlak yığın ise küresel bir görünüm içindedir. On ile bin Güneş kütlesindeki kütleler gökadanın gözlenen en önemli ipliksileri arasındadır. Herschel'in Samanyolu'ndaki yakın yıldız bölgelerindeki çok büyük ölçeklerde gözlediği ipliksi yapıların çoğu 10 ışık yılı genişlikte ve 100 ışık yılından daha uzundur. Kozmik harman içindeki toz Herschel'in uzak kızılötesi ve milimetre-milimetre altı dalga boyundaki gözlerinde parlar. Görüntülerdeki kırmızı renk soğuk ve yoğun kısımlar sarı ile renklendirilmiştir. İpliksilerin toplandığı parlak küresel kümeler ise yeni yıldız oluşumunu sağlayan tohumlardır. İpliksiler boyunca gözlenen mavi ve mor parlamalar ise yeni doğan yıldızların yaydığı şiddetli ışımaları göstermektedir. Herschel'den önce sadece iki dev ipliksi biliniyordu. Şimdi ise Samanyolu'nun sarmal kollarını saran birkaç yeni yapı ortaya çıkarıldı. Bunların birleşerek büyük parlak kümeler oluşturup yıldız doğumlarını sağlayan ilk yapılar olduğuna inanılıyor.


Samanyolu'ndaki yıldızların dörtte birinden fazlası başka bir sistemden gelmiş. Yeni yapılan bir çalışmaya göre bu yıldızlar Samanyolu ile birleşen 6 cüce gökadaya ait. Bu gökadalar ise keşfedilmeyi bekliyor. Daha önce gökbilimciler Samanyolu'ndaki her 1 milyon yıldızdan 100 000'ininin yabancı yıldız olduğunu düşünüyorlardı. Bunların diğer yıldızlardan ve yıldız kümelerinden ayrılması ise zor olduğundan kesin bir yargıya varılamıyordu. Queen' Üniversitesi'nden Bridges ve Forbes çoğu Hubble'ın verileri olmak üzere çeşitli yıldız kümelerini incelediler. Ekip kümelerin yaş ve içerdikleri kimyasal yapıya göre, şimdiye kadar yapılan en büyük veritabanını oluşturdular. Bridges bu konuyu açarak; Biz bulabildiğimiz tüm verilere özellikle de Hubble'ın verilerine baktık. En iyi verileri Hubble sağladığından çoğunlukla onun verilerini kullandık. Bu verilerin ışığında kümelerin yaş ve madde yapılarını inceledik diyor. Araştırmacılar aynı zamanda Samanyolu'nun yuttuğu cüce gökadaların da izini sürdü. Çünkü bu yıldızlar sonuçta söz konusu cüce gökadalar içinde bulunuyorlardı. Çalışma sonucunda cüce gökada sayısının da sanılandan fazla olduğu ortaya çıktı. Kaynak: Science Daily Büyük gökadaların daha küçük gökadaların birleşmeleri sonucu oluştuğu düşünülüyor. Buna göre Samanyolu'da çeşitli cüce gökadaların birleşmesiyle oluşmuştur. Dışarıdan sisteme katılan yıldız sayısının sanılandan daha fazla olduğu bu çalışmayla ortaya çıkarılmış. Belki bizim Güneşimiz yabancı bir yıldız. Günümüzden 5 milyar yıl önce sisteme katılan başka bir yapı sonucunda oluşmuştur. Olabilir mi?


Biz 300 milyar yıldız ve gezegenleri, gaz ve toz bulutlarıyla kaplı Samanyolu adlı gökada da yaşıyoruz. Yerel Grup adı verilen küçük bir gökada grubu üyelerinden olan Samanyolu'nun en yakın komşusu 3 milyon ışık yılı uzaklıktaki Andromeda'dır. Aylık Royal Astronomical Society'de York Üniversitesi Fizik ve Astronomi profesörü Marshall McCall tarafından yayınlanan yeni makalede Dünya'dan 35 milyon ışık yılı uzaklığa kadar olan gökadaların haritası oluşturuldu. Neredeyse merkezinde bulunan Samanyolu ve Andromeda'yı 24 milyon ışık yılı uzaklığa kadar olan oniki büyük gökada çevreliyor diyor McCall. Samanyolu ve Andromeda'da olmak üzere ondört dev gökadanın onikisi disklerinde yıldız oluşturan sarmal gökadalardır. Kalan ikisi ise merkezleri şişkin olan eliptik gökadalardır. Bunların oluşumu sırasında ürettikleri rüzgarlar Samanyolu ve Andromeda'nın oluşumuna destek vermiş olabilir. McCall aynı zamanda gökadaların dönmesini de inceledi. Ahşap cisim üzerindeki vidanın dönme yönüne bakarak içeri mi dışarı mı hareket ettiğini anlayabiliriz. Dev gökadaların dönme yönü gökyüzünde küçük bir daireyi izler gibidir. Bu ilgi çekici hizalanmanın evren daha küçükken Samanyolu ve Andromeda'ya uygulanan kütleçekimi torklarıyla ilgisi olabilir. Samanyolu'nun oluşumuna neden olan koşullar hakkında da yeni anlayışlar gelişti. En önemlisi evrendeki madde miktarının çok azının Yerel Grup'un oluşumu için yeterli olmasıdır. Bu maddenin önceden var olan karanlık maddenin bünyesinde birleştiği görülüyor. Daha uzak evrende gökadalar arasındaki boşluğa baktığımızda buralarda iplikçi yapılar olduğunu görüyoruz. Bu iplikçilikler gökadaları birbirine bağlıyor gibi görünüyor. Oluşturduğumuz yeni harita ile büyük bir alanı ölçeklendirerek buradaki gökada dağılımını gösterdik. )


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu Samanyolu'nun 360 derecelik panoramik görüntüsünü elde ederek gezmemiz için yayınladı. Gezmek ise çok kolay, yazının altındaki adrese tıklayın ve gezintiye başlayın. Gökadamızın yıldızlarla dolu panoramik görüntüsü için Spitzer'in son 10 yıl içinde ilettiği 2 milyondan fazla kızılötesi verisi işlendi. NASA'nın Spitzer Uzay Bilim Merkezi'nden görüntüleme uzmanı Rose Bowl: Çıkan sonucu panoda göstermek isterdik ama bize bir futbol stadı kadar büyük bir alan gerekiyordu. Bunun yerine gökbilimcilerin ve interneti olan herkesin kullanmasına görmesini sağlamak için dijital ortamda yayınlamayı tercih ettik diyor. 20-gigapiksel'lik görsel Microsoft'un WorldWide Telescope sayfasında kullanıma açıldı. Bilindiği üzere Güneş Sistemi Samanyolu'nun sarmal kollarından birinin üzerinde, gökada merkezinden 26 000 ışık yılı uzaklıktadır. Verilerle elde edilen bu yüksek çözünürlüklü görüntüde gökada merkezindeki yoğunluğu, büyük kütleli yıldızların çevrelerine yaydığı güçlü ışımayı görebiliyorsunuz. Üstelik daha önce farkedilmemiş küçük kütleli sönük yıldızlar dahi poz vermiş görünüyor. Spitzer 2003 yılında uzaydaki yörüngesine yerleştiğinden bu yana geçen 10 yıl boyunca Güneş Sistemi'mizdeki asteroitlerden en uzak yerdeki gökadaların gözlemine kadar birçok cisim gözledi. Spitzer kızılötesi dalga boyunda çalıştığından optik bölgede görülemeyen tozlu bölgelerdeki birçok cisme ait keşiflerin yapılmasını sağlamıştır. Spitzer ile ilgili haberleri görmek için tıklayınız. 360 derecelik Samanyolu görüntüsü: http://www.spitzer.caltech.edu/glimpse360


Gerek kızılötesi gerekse de X-ışını görüntüleriyle gözlenen büyük yıldızların aynı zamanda çevrelerine önemli miktarda X-ışını yaydıkları belirlendi. Bu görüntü Spitzer Uzay Teleskopu'nun kızılötesi verilerinden elde edildi. Görüntüde kare ile işaretlenen bölgelerdeki mavi ile gösterilen noktalar Chandra X-Işınları Teleskopu ile elde edilen X-ışını kaynaklarını gösteriyor. Her X-Işını kaynağı aynı zamanda güçlü bir kızılötesi sinyali de göndermektedir. X-Işını ve kızılötesi verileri ile radyo ve optik gözlemler bu parlak kaynakların aslında son derece büyük yıldızlar olduğunu gösteriyor. Diğer iki büyük kütleli yıldızlarda benzer yöntemlerle Samanyolu düzleminin yakınında bulundu. ESA'nın XMM-Newton Gözlemevi'yle yapılan ayrıntılı gözlemler önemli bilgiler verdi. Bu yıldızların hepsi en az 4-25 Güneş kütlesinde ve Dünya'dan 7500-18000 ışık yılı uzaklıktadır. Birkaç milyon yıl içinde de süpernova patlaması ile yaşamlarını sona erdirecekleri düşünülüyor. Bu tür çok büyük kütleli yıldızları bulmak kolay değildir. Samanyolu Gökadası kenarına yakın yerlerde olan bu yıldızları saran gaz ve toz bulutu görünür teleskoplarla görünmelerini engeller. Kızılötesi görüntülerde ise bu bölgelerin yıldızlarla dolu olduğu görülür. Bu yıldızlar Chandra X-Işını Teleskopu ile de oldukça parlak X-ışını gönderdiklerinden diğerlerinden ayırt edilirler. Bu büyük yıldızlar aynı zamanda güçlü X-ışını da yollar. Neden? Bazı büyük kütleli yıldızların üflediği rüzgarlar çevredeki malzemeyi saatte 3,5 milyon km gibi bir hızla ileri sürer. İleri hızla atılan malzeme bir duvara hızla çarpar gibi başka bir malzemeyle çarpıştığında yavaşlıyor. Bu büyük çarpışma sonucu ortaya çıkan şok dalgaları 100 milyon dereceye kadar ısınır ve çevreye bol miktarda X-ışını göndermeye başlar. Chandra ile gelecekte birçok büyük yıldız keşfi yapılması bekleniyor.


VISTA yaşlı küresel kümelerin izlerine rastladı. ESO'nun kırmızı-ötesi VISTA teleskopu ile Samanyolu'nun merkezinde ilk kez RR Lyrae olarak bilinen eski tür yıldızların izine rastlandı. RR Lyrae yıldızları genellikle yaşları 10 milyar yılın üzerinde olan yaşlı yıldızsal öbeklerde yer alırlar. Bu keşif Samanyolu'nun şişkin merkezinin ilksel yıldız kümelerinin birleşmesiyle oluştuğuna işaret ediyor. Bu yıldızlar belki de tüm Samanyolu'ndaki en büyük kütleli ve en yaşlı yıldız kümelerinden geriye kalmış olabilir. Dante Minniti liderliğindeki bir ekip ve Rodrigo Contreras Samanyolu'nun merkezi kısmını dikkatlice inceleyen açık erişimli ESO taraması Via Lactea Değişkenlerinin bir parçası olarak VISTA kırmızı-ötesi tarama teleskopu ile alınan verileri kullandılar. Görünür ışığa göre kozmik tozdan daha az etkilenen kırmızı-ötesi ışıkta gözlem yapıldığında ve ESO'nun Paranal Gözlemevi'ndeki mükemmel gözlem koşulları kullanıldığında, ekip bu bölgenin şimdiye kadarki en net görüntüsünü elde etmeyi başardı. Samanyolu'nun merkezinde daha önceden bilinmeyen onlarca RR Lyrae yıldızı bulundu. Gökadamız Samanyolu'nun merkezi yoğun bir nüfusa sahip bu çoğu gökadada görülen bir özellik olsa da, yeterince yakın olduğu için derinlemesine çalışabilmek için eşsiz bir yer. RR Lyrae yıldızlarının keşfedilmesi gökbilimcilerin bu merkezi şişkinliklerin nasıl oluştuklarını söyleyen iki ana rakip teori arasında karar vermelerine yardım eden zorlayıcı kanıtlar sağlıyor. RR Lyrae yıldızları genellikle yoğun küresel kümelerde bulunurlar. Tür olarak değişen yıldızlardır ve her RR Lyrae yıldızının parlaklığı düzenli bir şekilde azalır ve artar. Bir RR Lyrae yıldızının sergilediği bu parlaklık artışı ve sönükleşme çevrimlerinin uzunlukları gözlenerek ve yıldızın parlaklığı da ölçülerek gökbilimciler bu yıldızın uzaklığını tespit edebilir . Maalesef bu mükemmel uzaklık-işaretçileri yıldızlar çoğu zaman daha genç, parlak yıldızlar tarafından gölgede bırakılmakta ve bazen de toz tarafından örtülerek gizli kalmaktadırlar. Bu nedenle, RR Lyrae yıldızlarının tam olarak Samanyolu'nun aşırı parlak merkezinde bulmak kırmızı ötesi ışıkta yapılan VVV taraması gerçekleştirilene kadar mümkün olmamıştır. Bu halde bile, ekip parlak yıldızların hakim olduğu bir bölgede RR Lyrae yıldızlarını tespit etme görevi için göz korkutucu ifadesini kullanmıştır. Yine de sıkı çalışmanın sonucunu onlarca RR Lyrae yıldızı tespit ederek aldılar. Keşifleri yaşlı küresel kümelerdeki kalıntıların Samanyolu'nun şişkin merkezi boyunca dağıldıklarına işaret ediyor. Rodrigo Contreras şu ayrıntıyı aktarıyor: Samanyolu'nun merkezinde keşfedilen RR Lyrae yıldızları gökada çekirdeğinin oluşumu hakkında önemli anlamlar içeriyor. Kanıtlar şişkin bölgenin başlangıçta birkaç küresel kümenin birleşmesiyle oluştuğu senaryosunu destekliyor. Şişkin gökada merkezlerinin küresel kümelerin birleşmesiyle oluştuğunu öne süren teori, aslında bu merkezlerin hızlı gaz yığışması nedeniyle oluştukları hipoteziyle mücadele etmektedir. Bu RR Lyrae yıldızlarının ortaya çıkarılması neredeyse her zaman küresel kümelerde bulunurlar Samanyolu'nun merkezinin aslında birleşme yoluyla oluştuğunu gösteren çok güçlü bir kanıttır. Bundan dolayı, diğer tüm benzer gökada merkezleri benzer şekilde oluşmuş olabilir. Gökada evrimi konusundaki önemli bir teori için bu yıldızların sadece varlığı güçlü bir kanıt olmasa da, neredeyse 10 milyar yılın üzerindeki yaşları ile sönük, ancak Samanyolu'ndaki en yaşlı ve en büyük kütleli yıldız kümesinden geriye kalmayı başaran inatçı kesimi temsil etmektedirler. Notlar RR Lyrae yıldızları, Sefeidler gibi bazı diğer düzenli değişen yıldızlara benzer şekilde, parlaklıklarındaki değişim hızına karşılık ne kadar parlak olduklarını gösteren basit bir ilişki sergilemektedirler. Daha uzun değişim dönemlerine sahip olanlar daha parlak olan yıldızlardır. Bu dönem-parlaklık ilişkisinden yıldızın uzaklığı; değişim dönemi ve görünür parlaklığı bilgilerinden bulunabilmektedir. ESO-Türkiye


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu Samanyolu'ndaki yıldızların geçmişten günümüze yerlerini nasıl bulduğunu başka bir deyişle gökadamızın tarihini görsel kanıtlarla ortaya koydu. Gökbilimciler Samanyolu'nun tarihini belirlemek amacıyla 11 milyar yıllık zaman dilimi içinde farklı gelişim aşamalarında olan gökadamız benzeri 400 gökadayı ele aldı. Bu uzak gökadaların görüntülerine bakıldığında Samanyolu'nun ilk etapta soluk, mavi renkte ve düşük kütleli olduğu belirlendi. Mavi yıldızların varlığı yıldız doğumları için yeterince gazın varolduğunu gösterir. Samanyolu başta muhtemelen daha küçük olmasına karşılık, zamanla merkezi diski sarmal kollarıyla büyüdü ve merkezi şişti. Güneş ve Dünya gibi nispeten kenarda bulunan yıldızlar ise eski yıldızların bir ürünü olarak doğdu. Gökadanın büyümesinde elbette merkezdeki süper kütleli karadeliğin de etkisi oldu. Yale Üniversitesi'nden Pieter G. van Dokkum: İlk kez Samanyolu'nun geçmişte neye benzediğini doğrudan gösterdik. Elbette Samanyolu'nun geçmişini göremeyiz. Bunun için geleceği Samanyolu'na benzeyen çok uzak gökadaları seçtik. Samanyolu'nun kardeşleri diyebileceğimiz bu gökadaları izleyerek gökadamızdaki yıldızların % 90'ının 11 ile 7 milyar yıl önce doğduğunu bulduk. Bu sonuca ilk kez ulaşılıyor diyor. Hubble'ın üstün çözme gücü ile son derece ince ayrıntıları görebilen araştırmacılar Samanyolu'nun zaman içinde nasıl değiştiğini görebildi. Evren yaklaşık 4 milyar yıl yaşındayken Samanyolu benzeri gökadalar yılda 15 yıldız doğumuna evsahipliği yapıyordu. Samanyolu'nda bugün yılda sadece 1 yıldız doğmaktadır. Yale Üniversitesi'nden Shannon Patel: Bu gökadaların diskin çevresinde kabardığını ve uzaya yayıldığını görebildik. Diski olmayan bir gökadanın merkezinin şiştiğine ilişkin bir kanıtımız yok. Bu da eliptik gökadaların tersine Samanyolu benzeri gökadalardaki merkezi diskin, çevresiyle birlikte büyüdüğü anlamına geliyor diyor. Araştırma ekibi çalışma için gökadaların büyüklüklerini uzaklıklarıyla karşılaştırdı. Gökadaların parlaklıklarını ve renklerini kullanarak kütlelerini hesapladılar. Ekip katalogdaki 100.000'den fazla gökadayı tarayarak uygun olanları belirledi. Bu çalışmanın mevcut bilgisayar modelleriyle de uyumlu olduğu görüldü. Yale Üniversitesi'nden Joel Leja: Bu gözlemler sonucunda da Samanyolu'nun evriminin nasıl gerçekleştiğini anladık. Önceki gözlemler bize uzak geçmişteki en parlak gökadaları gösteriyordu. Şimdi ise daha küçük gökadaları rahat bir şekilde gözleyebiliyoruz. Hubble bize bunların şekil ve renklerini gösterdi. Böylece bu gökadaların nasıl büyüdüğünü ölçebildik. Tüm bu işlemleri yer teleskoplarıyla yapmak çok zordur diyor.


Samanyolu yakın komşusu olan cüce gökadalardaki yıldız oluşum gazlarını çaldığı ortaya çıktı. Green Bank Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler Samanyolu kenarındaki cüce küresel gökadaların neden gaz fakiri olduğunu ortaya çıkardı: Suçlu Samanyolu. Radyo gözlemleri açısından şimdiye kadar yapılmış en hassas gözlemlerin sonucunda gökadamıza komşu cüce gökadaların hidrojen gazı fakiri olduğu belirlendi. Hidrojen gazı, yeni yıldız oluşumlarında gerekli en önemli, olmazsa olmaz bir maddedir. Samanyolu aslında birbirine kütle çekimi kuvvetiyle bağlı küçük gökadalar topluluğudur. Devasa kütlesi nedeniyle oluşturduğu kütle çekiminin güçlü olması yakınındaki cüce gökadaları etkiler. Bu da cüce gökadaların şekillerinin ve hatta kimyasal düzenlerinin bozulmasına neden olabilir. Önceki çalışmalarda cüce gökadalardaki hidrojen deposunun yıldız oluşumları için önemli olduğunu gösterdi. Ancak şimdiye kadar cüce gökadalardaki bu gazın dışarı kaçtığıyla yapılan gözlemler yeterli değildi. Dünya'nın en büyük tam yönetilebilir radyo teleskopu olan GBT ile diğer dev teleskopların güçleri birleştirilerek Samanyolu etrafındaki cüce gökadaların küçük miktarlarda hidrojene sahip oldukları görüldü. Samanyolu gibi olgun gökadalarda yıldız oluşum maddeleri genellikle merkezdeki süper kütleli karadeliğin yaydığı güçlü jetler nedeniyle dağılırlar. Cüce gökadalarda ise bu tür enerjik olaylara rastlanmaz. Samanyolu'nun yüksek çekim gücü buradaki gazı kendine doğru çekebilir. Araştırmacılar gaz yoğunluğunun galaktik diskten halo denilen çekim sınırı içerisinde yüksek olduğuna inanıyor. Bu bölgede cüce gökadaların saatte 1,6 milyon kilometrelik yörünge hızlarının oluşturduğu basınç sürüklenen hidrojen gazının izlerini ortaya çıkarıyor. Samanyolu komşularından kopan bu gazı kendine çekmektedir. Böylece Samanyolu çevresindeki kaotik durum bu çalışmayla ortaya çıkarılmış oldu.


Yeni bir çalışmaya göre Samanyolu'ndaki maddenin yarısı uzak gökadalardan gelmiş olabilir. Bu da çevremizde gördüğümüz her şeyi -ve elbette bizi- oluşturan maddenin yarısının başka gökadalara ait olması demek. Araştırma süper bilgisayar benzetimleri yoluyla gökadalar arasındaki kuvvetler dengesi göz önünde tutularak yapıldı. Northwestern Üniversitesindeki araştırmacılar Samanyolu'nun da içinde olduğu bir grup gökadanın maddeleri nasıl tuttuğunu anlamak için süper bilgisayarları kullandı. Bilgisayarlar birkaç milyon saatlik çalışmaya eşdeğer verileri araştırmacılara sundu. Sonuç yeni bir modla sonuçlandı: gökadalar arası aktarım. Bilgisayar benzetimleri süpernova patlamalarının, galaktik rüzgarların yardımıyla atomların bir gökadadan diğerine taşınmasına neden olabileceğini ortaya koydu. Bu benzetim aynı zamanda gökadaların evriminin anlaşılmasında yeni bir yol da önermektedir. Northwestern Astrofizik Merkezinden Daniel Angles-Alcazar: Bizi oluşturan maddenin ne kadarının başka gökadalardan geldiğini düşününce kendimizi uzay yolculuğunda olan bir göçmen ya da artık göçebe olmayan eski bir göçmen gibi hissedebiliriz diyor. Samanyolu'nun büyük bir kısmı bir zamanlar başka gökadalardan güçlü rüzgarlarla atılan maddeydi. Gökadalar birbirlerinden oldukça uzakta olduklarından saniyede birkaç yüz kilometre esen galaktik rüzgarla birkaç milyar yılda ancak hedefine ulaşabilir. Araştırma yazarlarından Weinberg Bilim ve Sanat Kolejinden Faucher Giguere: Bu çalışma Büyük Patlama kuramına ilişkin kabullerimizi zorluyor diyor. Bu yeni modun dile getirdiği bilgi, çevremizdeki Güneş Sistemindeki her cisim, Dünya ve her birimiz- atomların yarısı kadarlık kısmının kendi gökadamızdan değil diğer gökadalardan yani milyon ışık yılı uzaktan geldiği yönünde. Araştırma ekibinin gerçekleştirdiği benzetimlerde maddenin karmaşık akışı ayrıntılı olarak izlendi. Böylece, küçük gökadalardaki yıldız oluşturan gazın Samanyolu gibi daha büyük gökadalara aktığı görüldü. Kütlenin galaktik rüzgarlarla aktarılması büyük gökadalardaki maddenin yüzde 50'sinin başka kökenli olmasına neden olabilir. Benzetimlerimizde Samanyolu benzeri gökadalardaki yıldızların kökenlerini izleyip maddenin oluşturduğu yıldızların o gökadaya has özellikleri bulunduğunu ya da başka bir gökadadaki gazdan dolayı oluştuğunu tespit edebiliyoruz diyor Angles-Alcazar. Bir gökadadaki yıldızlar birbirine bağlı ortak kütle merkezi çevresinde dönen geniş kümeler oluşturur. 14 milyar yıl önce Büyük Patlamanın ardından evren bilinen gazla dolduğunda henüz ortada yıldız ya da gökada yoktu. Ancak gazdaki ufak dalgalanmalarla kütle çekimleri büyümeye başladı ve ardından yıldız ve gökadalar oluştu. Bu nedenle gökadaların her biri kendi kimliğine sahiptir. CIERA üyesi Faucher-Giguere: Köklerimiz düşündüğümüzden daha az yerli. Bu çalışma bize çevremizdeki her şeyin gökyüzündeki uzak cisimlerle nasıl bağlantılı olduğunu gösteriyor diyor. Araştırmacılara göre eldeki verilerle gökada oluşumunun anlaşılmasında yeni bir sayfa açılmış durumda. Northwestern ekibi benzetim sonuçlarının test edilebilmesi için Hubble ve yer merkezli teleskop gözlemevlerinde çalışan bilim insanları ile işbirliği içine girmeyi planlıyor. Meraklısına makale adresi: Norman Murray et al. The Cosmic Baryon Cycle and Galaxy Mass Assembly in the FIRE Simulations. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, July 2017


ESA'nın Planck uydusu gökadamızın manyetik alan görüntüsünü elde etti. Bu görüntü Samanyolu içindeki yıldızlararası tozdan yayılan ışığın kutuplanması gözlemleriyle üretildi. Işık aslında enerjinin en iyi bildiğimiz türü olmasına karşılık günlük hayatta bu enerjinin çok azına tanık oluruz. Özelliklerinden biri olan kutuplanma ışığın yolu üzerinde nelerle karşılaştığının bilgisini saklar. Bu bilgi gökbilimciler için çok değerlidir. Işık titreşimi hareket yönüne dik elektrik ve manyetik alanların oluşturduğu dizi olarak tanımlanır. Bu alanlara göre titreşim tüm yönlerde olabilir. Belli yönlerdeki titreşim ışığın kutuplandığını gösterir. Yatay duran bir ayna ya da deniz yüzeyinden yansıyan ışık gibi kutuplanma da belirli yönlerde olabilir. Özel filtrelerin kullanıldığı polarize güneş gözlükleri ile parlama ortadan kaldırılarak kutuplanan ışık soğurulur. Uzayda yıldızlar, gaz ve toz bulutlarınca yayılan ışık çeşitli yollarla kutuplanır. Bu kutuplanma miktarının ölçülmesi ışığın uğradığı fiziksel süreçleri ortaya çıkarır. Ortam ışığındaki kutuplanma manyetik alanların özelliklerini de ortaya çıkarır. Elde edilen harita astronomik güneş gözlüğü takan Planck sayaçları ile elde edildi. Bu yeni görüntüdeki sarmallar, döngüler ve kemerimsi izler Samanyolu'nun manyetik alanının yapısını gösterir. Gökadamız yüz milyarlarca yıldıza ek olarak yıldız oluşturan gaz ve toz bulutlarıyla kaplıdır. Küçük toz taneleri çok soğuk olsalar da görülemeyen çok uzun dalga boylarındaki kızılötesi ile mikrodalga arası bölgede ışık yayarlar. Bu taneciklerin simetrik olmaması ışığın daha fazla kutuplanması ve taneciğin en uzun eksenine paralel olarak titreşimli duruma gelir. Toz taneciklerinin oluşturduğu bulutun yönelimi rastgele olsaydı net bir kutuplanma görülecekti. Ancak kozmik tanecikler her zaman fotonlar ve hızla hareket eden atomlar ile saniyede on milyonlarca kez çarpıştığından hızla dönerler. Samanyolu'ndaki yıldızlararası bulutlar manyetik alanlar tarafından sıralanır. Toz tanelerinin uzun eksenleri manyetik alan yönüne dik bir şekilde hizalanır. Sonuçta yayılan ışığın net bir kutuplanmaya uğradığı gözlenir. Gökbilimciler bu özelliği kullanarak toz tanelerinden gelen ve galaktik düzleminden yansıtılan kutuplanmış ışığı inceleyerek manyetik alanın yapısını ortaya çıkarırlar. Yeni Planck görüntüsündeki koyu bölgeler güçlü kutuplanma olmasına karşılık gökyüzünün düzlemine doğru görülen çizgiler manyetik alanın yönünü gösterir. Samanyolu'nun manyetik alanı 3 boyutlu olduğundan bu görüntüye bakarak görüş hattı boyunca dağınık olup olmadığını anlamak zordur. Bununla birlikte Planck görüntüsünde galaktik manyetik alanların bazı bölgelerde büyük ölçeklerde olduğu görülüyor. Merkez boyunca görülen yatay karanlık bant Galaktik Düzlem'dir. Burada görülen kutuplanma Samanyolu düzlemine genelde paralel olup manyetik alan çizgileri oldukça büyük açısal ölçeklerde düzenli bir desenin varlığını gösteriyor. Veriler aynı zamanda gaz ve toz bulutları içindeki kutuplanmanın yönünü ortaya koyuyor. Bu yerel manyetik alan özellikle düzlemin üstünde ve altında düzensiz ve karışık özellikte olduğu görülür. Planck'ın bu verileri ile gökbilimciler sadece gökadanın manyetik alanını değil aynı zamanda Kozmik Mikrodalga Arka Alan yani evrenin en eski ve ilkel ışığının sinyalinin de izini sürüyor.


12 Mayıs'ta aralarında Avrupa Güney Gözlemevi'nin Almanya'daki genel merkezi de dahil olmak üzere dünya genelindeki eş zamanlı basın konferanslarında gökbilimciler gökadamız Samanyolu'nun merkezindeki süper kütleli kara deliğin ilk görüntülerini paylaştı. Elde edilen sonuçlar nesnenin gerçekten bir kara delik olduğunu doğrularken, çoğu gökadanın merkezinde bulunduğu düşünülen bu tür devlerin doğaları hakkında önemli ipuçları sağladı. Görüntü, dünya genelindeki radyo teleskoplardan alınan gözlemleri kullanan ve Olay Ufku Teleskobu iş birliği adı verilen küresel bir araştırma ekibi tarafından oluşturuldu. Gökadamızın tam merkezinde bulunan büyük kütleli nesnenin görüntüsü uzun süredir merak ediliyor. Bilim insanları Samanyolu'nun merkezinde çok büyük kütleli, görünmeyen ve yoğun bir nesnenin etrafında dolanan yıldızları daha önce tespit etmişti. Sonuçlar bu nesnenin Yay A* olarak bilinir bir kara delik olduğunu gösterirken, bugün yayımlanan görüntüler de onun doğrudan ilk kanıtlarıdır. Kara deliğin kendisini tümüyle karanlık olduğu için göremesek de etrafında parıldayan gaz maddesi durumu açığa çıkaran sinyalleri sağlıyor: halka benzeri bir yapı ile çevrelenmiş merkezi bir karanlık bölge . Yeni görüntüler Güneş'imizden dört milyon kez daha büyük kütleye sahip kara deliğin güçlü çekim etkisiyle bükülen ışığı yakalıyor. Halkanın boyutlarının Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi tahminleri ile uyum içinde olduğunu gördük, diyor EHT Proje Bilimcisi, Taipei, Sinica Akademisi, Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü'nden Geoffrey Bower. Bu eşsiz gözlemler gökadamızın tam ortasında neler olduğunu anlamamıza yardımcı olarak bu dev kara deliklerin çevresi ile etkileşimleri hakkında yeni bakış açıları edinmemizi sağlıyor. EHT ekibinin bulguları bugün The Astrophysical Journal Letters adlı derginin özel sayısında yayımlandı. Kara delik Dünya'dan yaklaşık 27 000 ışık yılı uzaklıkta bulunduğu için, gökyüzündeki boyutları bize Ay üzerinde bulunan bir çörekle aynı görünmektedir. Onu görüntülemek için ekip dünya genelindeki sekiz radyo gözlemevini birbirine bağlayarak Dünya-boyutlarında tek bir sanal teleskop olan güçlü EHT'yi oluşturdu . EHT ile Sgr A* 2017 yılındaki farklı günlerde defalarca gözlendi. Diğer tesislere ek olarak EHT radyo gözlemevleri ağında, Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan ve Avrupa'daki üye ülkeleri adına ESO tarafından ortak işletim ve kullanıma açık Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ile Atacama Öncü Deney Teleskobu da bulunmaktadır. Avrupa EHT gözlemlerine diğer radyo gözlemevleri İspanya'daki IRAM 30-metre teleskobu, 2018 yılından bu yana Fransa'daki Kuzey Genişletilmiş Milimetre Dizgesi ve EHT verilerini birleştirmek için kullanılan, Almanya'daki Max Planck Radyo Gökbilimi Enstitüsü'nde bulunan süper bilgisayar ile destek vermektedir. Dahası, Avrupa EHT iş birliği projesine Avrupa Araştırma Konseyi desteği ve Almanya'daki Max Planck Derneği ile finansal destek sağlamaktadır. ESO'nun özellikle Sgr A* gibi kara deliklerin gizemlerini ortaya çıkarmada uzun yıllardır oynadığı rol oldukça heyecan verici, diye yorumluyor ESO Genel Müdürü Xavier Barcons. ESO EHT gözlemlerine sadece ALMA ve APEX tesisleriyle katkı sunmadı, aynı zamanda Şili'deki diğer gözlemevleri de Gökada merkezinin önceki önemli gözlemlerinde önemli rol oynadı. EHT başarısı iş birliğinin 2019 yılında, daha uzak Messier 87 gökadasının merkezinde bulunan, M87* adlı kara deliğin ilk görüntüsünü paylaşmasının ardından geldi. Kendi gökadamızdaki kara delik M87*'den bin kez daha küçük ve daha hafif olsa da iki kara delik önemli biçimde benzer görünüyor . Elimizde tamamen farklı iki gökada türü ve iki çok farklı kara delik kütlesi olsa da bu kara deliklerin sınırlarına geldiğimizde şaşırtıcı oranda benzer görünüyorlar, diyor Hollanda, Amsterdam Üniversitesi'nden teorik astrofizik profesörü ve EHT Bilim Konseyi Eş-Başkanı Sera Markoff. Bu bize Genel Göreliliğin bu nesneleri sıkıca kontrol ettiğini söylüyor ve daha uzakta göreceğimiz herhangi bir farklılık kara delikleri çevreleyen madde kaynaklı olmalı. Sgr A* bize çok daha yakında olsa da süreç M87*'ye göre oldukça zorlayıcıydı. ABD, Arizona Üniversitesi, Astronomi Bölümü ve Veri Bilimi Enstitüsü üyesi, EHT bilimcisi Chi-kwan Chan şöyle açıklıyor: Sgr A* ve M87* kara deliklerinin etrafındaki gaz aynı hızlarda hareket ediyor ışık hızına yakın hızda. Ancak daha büyük M87*'de gazın bir turu günler ile haftalar alırken, çok daha küçük olan Sgr A*'da yalnızca dakikalar sürüyor. Bunun anlamı Sgr A* etrafındaki gazın parlaklığı ve düzeni EHT iş birliği gözlem yaptığı sırada hızlıca değişiyor demek küçük bir köpeğin fotoğrafını çekmeye çalışırken sürekli kuyruğunu sallayarak hareket etmesine benzer şekilde. Sgr A* etrafındaki gazın hareketini anlamak için araştırmacılar özelleştirilmiş yeni araçlar geliştirmek zorunda kaldı. M87* daha kolay ve daha sabit olduğundan, alınan tüm görüntüler aynı görünüyordu, ancak Sgr A*'da durum öyle değil. Sgr A* kara deliğinin görüntüsü ekibin topladığı farklı görüntülerin bir ortalaması olup, ilk kez gökadamızın merkezinde gizlenen dev ortaya çıkarılmış oldu. Çalışma EHT iş birliğini meydana getiren dünya genelindeki 80 merkezden 300'ün üzerindeki araştırmacının gayreti ile mümkün olmuştur. Sgr A*'yı görüntüleme zorluğunun üstesinden gelmek için karmaşık araçlar geliştirmenin yanı sıra, ekip alınan verilerin birleştirilmesi ve analizi için süper bilgisayarları beş yıl boyunca yoğun bir şekilde kullanmak durumunda kaldı ve bu sırada bilgisayar üretimi benzersiz bir kara delik kütüphanesini gözlemlerle karşılaştırdı. Bilim insanları sonunda farklı boyutlardaki iki kara deliğin görüntüsüne sahip oldukları için oldukça heyecanlılar, bu sayede kıyas ve karşılaştırma imkanı bulmuş oldular. Bunun yanı sıra süper kütleli kara deliklerin etrafındaki gazın nasıl davrandığına dair teori ve modelleri test etmek için yeni verileri kullanmaya başladılar. Bu süreç henüz tümüyle anlaşılır olmasa da gökadaların oluşumu ve evrimini şekillendirmede anahtar rol oynadığı düşünülüyor. Şimdi bu önemli sürecin nasıl çalıştığına dair değerli yeni ipuçlarını elde etmek için iki süper kütleli kara delik arasındaki farklılıklar üzerinde çalışabiliriz, diyor Taipei, Sinica Akademisi Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü'nden EHT bilimcisi Keiichi Asada. İki kara deliğe dair görüntülerimiz var biri Evrendeki süper kütleli kara deliklerin küçük diğeri ise büyük örneği bu sayede kütle çekiminin bu uç ortamlarda nasıl davrandığını test etmek için hiç olmadığı kadar imkanımız var. EHT'nin ilerleyişi devam ediyor: Mart 2022'deki büyük gözlem kampanyasına daha fazla teleskop dahil ediliyor. EHT ağının devam eden genişlemesi ve önemli teknolojik gelişmeler sayesinde yakın gelecekte bilim insanları kara deliklere dair daha etkileyici görüntü ve videolar paylaşabilecek. Notlar Gözlemler başladığında Nisan 2017'de EHT'ye dahil olan teleskoplar: Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi , APEX, IRAM 30-metrelik Teleskop, JCMT, LMT, SMA, SMT, SPT. O zamandan bugüne, EHT'ye GLT, NOEMA ve Arizona Üniversitesi 12-metrelik teleskobu da dahil olmuştur. GLT Greenland Teleskobu ASIAA ve Smithsonian Astrofizik Gözlemevi tarafından işletilmektedir. GLT ALMA-Tayvan projesinin bir parçası olup, kısmen Sinica Akademisi ve MOST tarafından desteklenmektedir. NOEMA IRAM tarafından, UARizona 12-metrelik teleskop ise Arizona Üniversitesi tarafından işletilmektedir. Bu yeni görüntünün yorumlanması için gereken güçlü temel Sgr A* için daha önce yapılan çalışmalarla sağlanmıştır. Gökbilimciler 1970'lerden beri Samanyolu'nun merkezinde Yay takımyıldızı doğrultusunda bulunan parlak ve yoğun radyo kaynağını biliyordu. Gökada merkezine yakın çoğu yıldızın yörüngeleri Reinhard Genzel ve Andrea M. Ghez liderliğindeki bir ekip tarafından 30 yıldan uzun süredir ölçülerek, bu kütle ve yoğunluktaki bir nesne için en olası açıklamanın süper kütleli bir kara delik olduğu sonucuna vardılar. ESO tesisleri ve Keck Gözlemevi bu çalışmada kullanılmış olup, 2020 Nobel Fizik Ödülü'nü paylaşmışlardır. Kütlenin boyutla ölçeklendiğini bildiğimiz nesneler sadece kara deliklerdir. Biri diğerinden bin kat daha küçük bir gökada aynı zamanda bin kat daha küçük kütlelidir. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Kırsal bir yerde gökyüzünde gördüğünüz sayısız yıldızın yanında binlerce yıldızdan oluşan bir şerit görürsünüz. O şerit, içinde olduğumuz ve kenarından gördüğümüz Samanyolu gökadamızdır. Işıktan daha hızlı yolculuk edip gökada düzlemimizin üzerine çıkabilseydik, çekirdeğin çevresine sarılmış sarmal kolları olan düz bir disk görürdük. Bu sarmal kolların şekli gerçekte nasıl? Düzlemin üzerine çıkıp böyle bir görüntü göremediğimiz için başka yöntemlerle şekli tahmin etmeliyiz. Çalışmalarını Yer'den dışarı doğru yapan gökbilimciler, Perseus kolu olarak bilinen komşu sarmal kolun modelini oluşturdular. Önceki çalışmalarda Perseus kolu dar ve belirgin bir şekle sahip gösterilmişti. Bununla birlikte yeni çalışmalarda Perseus kolunun en azından bir kısmının böyle olmayabileceği gösterildi. Buradaki karmaşa ilk kez W. Burton tarafından 1971'de yaptığı çalışmanın sonucudur. Samanyolu'nun uzun zamandır sarmal gökada olduğu biliniyor: soğanın çekirdeğindeki gibi merkezinde bir çıkıntıya ve ince, düz bir yıldız diskine sahip kızarmış yumurta şekli. On yıllardır gökbilimciler Samanyolu'nun diskini ve ilgili sarmal kollarını haritalamak için çalışıyor. Ormanın ortasında iseniz şeklini kestiremezsiniz, bu durumda ormanı nasıl haritaya dökersiniz? Önceki çalışmalarda Samanyolu'nun uzun, dar ve belirgin sarmal kollarıyla örülü büyük bir yapı olduğu ileri sürülmüştü. Bununla birlikte yeni araştırmalar Samanyolu'nun dış kısmının çok daha belirsiz ve kaotik olduğunu gösterdi. Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsünden Josh Peek: Aklımızda uzun zamandır ölçümlerin ve çıkarımların birleşimine dayanan gökada resmini oluşturmak vardı. Bu çalışma ile oluşan resmi sorguya çıkarıyoruz. Bağlantı kurduğumuz parçaların gerçekten birbiriyle bağlantılı olduğuna ilişkin kanıt göremiyoruz diyor. Uzaklıklar Anahtardır Gökadamızı haritalarken yaşadığımız en büyük zorluk herhangi bir yıldızın, yıldız kümesinin veya gaz kümesinin uzaklığını bulmaktır. Genelde kabul gören yüksek kütleli yıldız oluşturan bölgelerde bulunan mazer adı verilen doğal olarak oluşan radyo kaynaklarının paralaks ölçümlerini kullanmaktır. Buna rağmen bu teknikte boşluklardan dolayı giderilemeyen hatalar bulunur. Boşluklarla ilgili problemi çözebilmek için gökbilimciler yıldız oluşturan bölgelerdeki gaz bulutlarını ve daha özel olarak bu gaz bulutlarının hareketlerini inceler. İdeal bir durumda bir gaz bulutu için ölçtüğümüz hareket Samanyolu'nun genel dönüşü nedeniyle uzaklıkla ilişkilidir. Sonuç olarak gaz hızlarını ölçerek uzaklıkları ve dolayısıyla gökadanın temel yapısını belirleyebiliriz. Soru şu: ideal olmayan şartlarda bu nasıl olacak? Herhangi bir gaz bulutunun hareketine galaktik merkez etrafındaki dönüşü egemen olsa da, daha rastgele hareketleri vardır. Bu ekstra hareketler haritalarımızı nasıl etkileyecek? Derli Toplu ve Topaklı Bu sorunun yanıtı için Peek ve ekibi gazı değil tozu incelediler. Genel olarak gökadamızda gaz ve toz yakından ilişkilidir, bu nedenle birini haritalarsanız diğerini de haritalayabilirsiniz. Gökyüzüne yayılmış büyük yıldız gruplarının renklerini inceleyerek üç boyutlu haritaları oluşturulabilirsiniz. Yıldızla teleskopumuz arasındaki toz ne kadar fazlaysa yıldız doğal rengine kıyasla o kadar kırmızı yani 'kızarmış' görünür. Peek ve ekibi Samanyolu'nun diskinde Güneşimizin ötesinde bulunan Perseus sarmal kolu olarak bilinen bir bölgeyi inceledi. Toza bağlı kızarma ile ölçülen uzaklıkların hız ile ilişkisi bilinenlerle karşılaştırıldı. Bulutların çoğunun aslında Perseus kolunun uzağında olmadığını bunun yerine yaklaşık 10 bin ışık yılı uzaklığa kadar uzandığını buldular. Sonuçta en azından gökadanın bu bölümünde uzun, sıska sarmal kollarımız yok. Şekilsiz ve topaklı parçalar var. Samanyolu'nun dış diskinin daha kısa, parçalanmış kol parçalarıyla yakındaki Messier 83 gökadasına benzemesi daha iyi bir olasılık diyor Peek. Haritayı Gözden Geçirme Son çalışma Samanyolu'nun dış kısmına odaklanırken Peek'in STScI'daki ekibinin bir üyesi olan Catherine Zecker ise çalışmayı Samanyolu'nun iç kısmına doğru genişletmeyi düşünüyor. Güneş, en aktif yıldız oluşturan sarmal kolların olduğu bölgededir. Zucker yaklaşık 1 ile 2 milyar yıldızın kırmızı değerini ölçmek için büyük ölçekli kırmızı-öte araştırmalarından yararlanarak üç boyutlu haritalar oluşturmayı planlıyor. Gökbilimciler bu yeni toz haritalarını mevcut gaz hızı araştırmalarıyla ilişkilendirerek Samanyolu'nun iç haritasını dış kısma yaptıkları gibi hassas hale getirebilir. Önceki üç boyutlu haritalama çalışmaları büyük ölçüde insan gözüyle görülebilen dalga boylarındaki verilere dayanıyordu. Hiç kimse üç boyutlu toz haritası oluşturmak için derin kırmızı-öte verileri kullanmadı. Perseus kolu gibi bu bölgenin daha kaotik ve daha az tanımlanmış olduğunu görebiliriz diyor Zucker. Yakın zamanda göreve başlaması planlanan Nancy Grace Roma Uzay teleskopu ve Vera Rubin Gözlemevi ile daha fazla bilgiye ulaşılabilecek. Roma Uzay teleskopu birkaç saat içinde tüm galaktik düzlemi haritalama yeteneğine sahip olacak. Ayrıca kırmızı-öte ölçümler yapabileceğinden tozdan etkilenmeyecek. Gökadanın diğer tarafını ilk kez net şekilde gördük. Roma göreve başlayınca çok daha ilgi çekici sonuçlar gelecektir. Diğer taraftan Rubin ile çeşitli optik dalga boylarında soluk cisimlerin gözlemleri yapılabilecek. Roma'nın gökyüzünü kırmızı-öte ile gözlemesi ve Rubin'in derin ve çok dalga boylu optik verileri birleştirilerek sonunda kozmik ormanımızı haritalayabileceğiz.


Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri gökadamızın merkezinde bulunan süper kütleli kara deliğin etrafındaki bölgenin şimdiye kadarki en derin ve keskin görüntülerini elde etti. Yeni görüntüler VLTI öncesinde mümkün olanın 20 katına kadar yakınlaştırma sağlarken, gökbilimcilerin kara deliğin etrafında şimdiye kadar görülmemiş yıldızları bulmalarını sağladı. Samanyolu gökadasının merkezindeki yıldızların yörüngelerini izleyen ekip kara deliğin kütlesine dair en hassas ölçümleri gerçekleştirmiş oldu. Samanyolu'nun merkezindeki kara delik Sagittarius A* hakkında daha fazla şey öğrenmek istiyoruz: Kütlesi tam olarak nedir? Dönüyor mu? Etrafındaki yıldızlar Einstein'ın genel görelilik teorisinden beklediğimiz şekilde mi hareket ediyor? Bu soruları cevaplamanın en iyi yolu süper kütleli kara deliğin yakınlarındaki yıldızların yörüngelerini takip etmek. Biz bunu şimdiye kadar görülmemiş bir hassasiyette yapabileceğimizi gösteriyoruz, diye açıklıyor Sagittarius A* araştırmaları üzerine 2020 yılında Nobel Ödülü kazanan, Almanya, Garching'teki Max Planck Yer Ötesi Fiziği Enstitüsü müdürü Reinhard Genzel. Genzel ve ekibinin Samanyolu'nun süper kütleli kara deliği etrafında dolanan yıldızların yörüngelerine dair otuz yıldır devam eden çalışmalarına dair son bulguları bugün iki makale ile Astronomy & Astrophysics'te yayımlandı. Kara deliğe daha da yakın yıldızları bulabilmek için GRAVITY olarak bilinen iş birliği ekibinin yeni geliştirdiği analiz yöntemi sayesinde gökada merkezinin daha derin ve keskin görüntüleri elde edildi. VLTI bize inanılmaz bir uzaysal çözünürlük sağlıyor ve yeni görüntülerle daha öncekinden çok daha derinlere ulaşabiliyoruz. Kara deliğin etrafındaki yıldızların hareketleri ve sayıları ile ortaya çıkarılan ayrıntılar karşısında şaşkınız, diye açıklıyor MPE'de bulunduğu sırada ekibin görüntüleme çabalarına liderlik eden Garching, Max Planck Astrofizik Enstitüsünde araştırmacı Julia Stadler. S300 adlı yeni bulunan bir yıldız bu yöntemin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor, özellikle Sagittarius A* yakınlarındaki çok sönük nesneleri fark edebilmek için. Mart ve Temmuz 2021 arasında sürdürülen en son gözlemleri ile ekip kara deliğe yaklaşmakta olan yıldızları hassas bir şekilde ölçümlemeye odaklandı. Bunlar arasında Mayıs 2021'de kara deliğe en yakın geçişi yaparak rekoru elinde bulunduran S29 yıldızı da bulunuyor. Bu yıldız, kara deliğe yakınlaşarak, Güneş Dünya uzaklığının yaklaşık 90 katı kadar, sadece 13 milyar kilometre uzaklıktan ve saniyede 8470 kilometreye ulaşan bir hızda geçiş yapmıştır. Kara deliğe bu kadar yakından ve böyle hızlara ulaşarak geçen herhangi bir yıldız olmamıştır. Ekibin ölçümleri ve alınan görüntüler, ESO'nun Şili'de bulunan VLTI üzerindeki eşsiz GRAVITY aygıtı sayesinde olmuştur. GRAVITY ESO'nun 8.2-metrelik dört adet Çok Büyük Teleskobu ile alınan ışığı girişim ölçümü denilen bir yöntemle birleştirmektedir. Bu karmaşık bir yöntem olup, sonunda VLT teleskoplarının tek başına aldığından 20 kat daha keskin görüntülere ulaşıyor ve Gökada Merkezi'nin gizemlerini ortaya çıkarıyorsunuz, diyor GRAVITY proje yürütücüsü, MPE'den Frank Eisenhauer. Sagittarus A* etrafındaki yakın yörüngelerde bulunan yıldızları takip etmek Dünya'ya en yakın büyük kütleli kara deliğin etrafındaki çekimsel alanı hassas bir şekilde tespit etmeyi, Genel Göreliliği test etmeyi ve kara deliğin özelliklerini belirlemeyi sağlıyor, şeklinde açıklıyor Genzel. Ekibin önceden aldığı verilerle birleştirilen yeni gözlemler, yıldızların yörüngelerinin, Genel Görelilik ile tahmin edilen yolu izlediklerini onaylıyor. Güneş'in 4,30 milyon katındaki kara deliğin kütlesi şimdiye kadar yapılmış olan en hassas değeri gösteriyor. Araştırmacılar ayrıca Sagittarius A*'nın uzaklığını da daha doğru bir şekilde 27 000 ışık yılı olarak güncellediler. Yeni görüntüleri elde edebilmek için gökbilimciler bir makine öğrenmesi tekniği olan Bilgi Alanı Teorisini kullandılar. Gerçek kaynakların GRAVITY ile gözlendiklerinde neye benzeyeceğini gözlemlerle karşılaştırdılar. Bu sayede Sagittarius A*'nın etrafındaki yıldızların bulunması ve izlenmesi mümkün oldu. Ekip GRAVITY gözlemlerine ek olarak önceki VLT aygıtları olan NACO ile SINFONI ve Keck Gözlemevi ile NOIRLAB Gemini Gözlemevi'nden alınan ölçümleri de kullandılar. GRAVITY bu on yılın sonunda GRAVITY+ olarak güncellenerek tekrar ESO'nun VLTI girişimölçeri ile kullanılacak ve kara deliğe daha yakın ve daha sönük yıldızları ortaya çıkarabilecek. Ekip nihayetinde kara deliğin dönmesi nedeniyle oluşan çekimsel etkilere maruz kalan yeterince yakın yörüngelerdeki yıldızları bulmayı amaçlıyor. ESO'nun gelecekteki Aşırı Büyük Teleskobu halen Şili'deki Atacama Çölünde inşa halinde olup, ekibin bu yıldızların hızlarını çok daha hassas bir şekilde ölçmelerini sağlayacak. GRAVITY+ ve ELT'nin güçleri birleştirildiğinde kara deliğin ne kadar hızlı döndüğünü de bulabileceğiz, diyor Eisenhauer. Bunu şimdiye kadar kimse başaramadı. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin