Astrofizikçilerden oluşan bir ekip başka bir yıldız çevresinde dolanan bir gezegenin yavaş yavaş yok olduğunu belirledi. Gezegen, WASP 12 adlı bir yıldızın çevresinde çok yakın konumda dolanıyor. Böylece ilk kez gökbilimciler bir gezegenin yok oluşuna tanık oluyor. WASP 12b, 2008 yılında keşfedildi. Gezegenin güneş benzeri yıldızı, Arabacı takımyıldızı içinde yer alıyor. Gezegen Jüpiter, Satürn gibi bir gaz devidir. Ancak Güneş'e uzak bir konumda bulunan Jüpiter ve Satürn'ün tersine yıldızına çok yakındır. Gezegen Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığına göre 75 kat daha yakın bir yörüngede dolanmaktadır. Gezegenin kütlesi Jüpiter kütlesinin en az 1.4 katı. Gezegenin çapı ise Jüpiter çapının 1.8 katı olduğu, başka bir deyişle 6 Jüpiter hacmi kadar olduğu hesaplanmış. Ancak Jüpiter'le kıyaslanamayacak ölçüde sıcaktır: 2500 C'den daha fazla. Gezegenin boyutlarının bu kadar büyük olmasının nedeni genleşmedir. Bunun nedeni gezegenin uğradığı gel-git kuvvetidir. Dünya'da Ay'dan dolayı gerçekleşen gel-git kuvveti nedeniyle deniz seviyesi yükselip alçalmaktadır. Aynı etki yıldızına çok yakın olduğu için WASP 12b'de de olmaktadır. Gel-git kuvveti nedeniyle gezegenin şekli de değişime uğramaktadır. Gezegen yıldızın çekim kuvvetine karşı koyamadığı için her saniye 6 milyar ton'luk madde kaybına uğramaktadır. Bu kayıp gezegenin 10 milyon yıl içinde yok olacağını işaret ediyor. Bu süre bizim için uzun olabilir. Ancak uzaydaki nesnelerin yaşları düşünüldüğünde çok ama çok kısa bir süredir. Gezegenden kopan madde doğrudan yıldızın üzerine düşmez. Bunun yerine öncelikle yıldızın çevresinde bir sarmal disk oluşturur. Gezegen Dünya'ya göre 500 kat daha az yaşayacaktır. Kaynak: Science Daily


339 ışık yılı uzaklıkta K sınıfı cüce bir yıldızın çevresinde Merkür'ün yoğunluğuna yakın, sıcak, Dünya'dan biraz büyük bir gezegen keşfedildi. Çapı Dünya'ya göre %20 daha büyük ancak iki buçuk kat daha büyük kütleli olan K2-229b'nin sıcaklığı 2000 C derecenin üzerindedir. Başak takımyıldızındaki K tipindeki K2-229 yıldızına çok yakın (yıldızına, Dünya ile Güneş uzaklığının yüzde biri uzaklığında, 0,012 AB) dolanan gezegenin bir yılı sadece on dört saat. Teleskop 'sallanma tekniği' adı verilen Doppler tayfölçeri yöntemi ile keşfedildi. Buna göre yıldızdan alınan ışıktaki değişime bakıldı. Daha sonra yıldızın dikine hızı belirlenerek gezegenin büyüklüğü, konumu ve kütlesi hesaplandı. İki yöntemi birlikte değerlendiren gökbilimciler yıldızın ışığının ne kadar sallandığını belirledi. Böylece gezegenin boyutları saptandı. Keşif ekibinden Warwick Üniversitesi Astronomi ve Astrofizik ekibinden Dr. David Armstrong: Güneş Sistemi'nde Merkür diğer karasal gezegenlere oranla yüksek miktarda demir içerir. Şimdi Merkür'ün bu özelliğine sahip başka gezegenler olduğunu da gösterdik diyor. Üç gezegenli sistemde K2-229b yıldıza en yakın olanıdır. Üç gezegenin konumu Merkür-Güneş yörüngesi arasındadır. Yani üç gezegen de yıldıza çok yakın yörüngede dolanmaktadır. Bu ve bunun gibi keşifler Merkür gibi sıra dışı gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olmaktadır. K2-229b'nin yoğun ve metalik doğasına ilişkin bir açıklama, yıldızına yakın olduğundan atmosferi yoğun yıldız rüzgarı ve parçacık yağmuruyla aşınmış olabileceğidir. Bir diğer olasılık ise K2-229b'nin milyarlarca yıl önce iki dev cismin çarpışması sonucunda oluşmasıdır. Tıpkı Dünya'ya Mars büyüklüğündeki bir gezegenin çarpması sonucu Ay'ın oluştuğunu söyleyen teori gibi. Evrende özellikleri açısından uç noktalarda yer alan gezegenlerin ayrıntılarını öğrenmek Güneş Sistemindeki gezegenlerin nasıl oluştuğunu ortaya çıkaracak ipuçları vermektedir. K2-229b'nin Merkür'e benzemesi bu anlamda önemlidir. Makale adresi: https://www.nature.com/articles/s41550-018-0420-5


Hubble ötegezegenlerin yeni bir türünü keşfetti: su buharıyla kaplı kalın atmosferi olan gezegen. Keşfedilen gezegenin büyüklüğü Uranüs ile Dünya arasında. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi 'nden Zachory Berta liderliğindeki uluslar arası bir gökbilim ekibi GJ 1214b gezegenine ilişkin gözlemler gerçekleşti. GJ 1214b bildiğimiz herhangi bir gezegen gibi. Kütlesinin büyük bir kısmı sudan oluşuyor diyor. GJ 1214b, CfA'dan David Charbonneau'nın yönettiği yer merkezli MEarth projesi kapsamında keşfedildi. Bu süper-Dünya 2.7 Dünya çapında ve neredeyse yedi Dünya ağırlığındadır. 230 C derece sıcaklığındaki gezegen kırmızı cüce olan yıldızına 2 milyon km uzaklıktaki yörüngesindeki bir turunu 38 saatte tamamlamaktadır. 2010 yılında CfA'dan Jacob Bean ve ekibi gezegenin atmosferinin su içerdiğini öne sürmüştü. Ancak bu izlenimin gezegeni örten pus nedeniyle olabileceği de belirtilmişti. Berta ve ekibi gezegeni yıldızının önünden geçerken Hubble'ın Geniş Alan Kamerası-3 ile inceledi. Böylesi geçişler yıldızdan gezegenin atmosferine süzülen ışığın etkisiyle ortaya çıkan gazların ipuçlarını verir. Berta: Bu dünyada günbatımının kızılötesi rengini ölçmek için Hubble Teleskopu'nu kullandık diyor. Puslu bir ortama görünür ışıktan çok kızılötesi ışıkla bakılır. Böylece Hubble gözlemleri gezegenin buharlı ve puslu atmosferini ortaya çıkardı. Ekip GJ 1214b'nin geniş bir dalga boyu aralığında tayfını elde etti. Hubble verileri atmosferde bol miktarda su buharı olduğunu belirledi. Gezegenin kütlesi ve boyutu bilindiğinden yoğunluğunun santimetre küp başına 2 gr olduğu belirlendi. Dünya'nın yoğunluğu ise santimetre küp başına 5.5 gr'dır. Suyun yoğunluğunun santimetre küp başına 1 gr olduğu hatırlanırsa, gezegende topraktan fazla suyun olduğu sonucuna ulaşılır. Elbette böylesi bir gezegen Dünya'ya göre oldukça farklı şartlara sahip olacaktır. Berta: Yüksek sıcaklık ve yüksek basınç nedeniyle sıcak buz bizim ölçülerimize göre tamamen yabancı ve anlaşılmazdır. Ancak gezegenin böylesi egzotik maddeyle kaplı olduğunu düşünüyorum diyor. Kuramcılar GJ 1214b'nin çok fazla su buzuna sahip olmasını erken dönemde yıldıza doğru yaptığı göçe bağlıyorlar. Her ne olduysa belki de yaşam alanı içindeki gezegen yörüngesinden kopup yıldızına yaklaştı. GJ 1214b, Yılancı takımyıldızı içinde ve bizden sadece 40 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Gezegenin hem bu kadar yakın olması hem de ilginç özelliklerinden dolayı önümüzdeki 10 yıl içinde uzaya çıkarılması planlanan NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskopu'nun ilk hedefleri arasında yer alacak. Science Daily 1 Yorum Uzay çok geniş. Nelerin geleceği belli olmuyor


Her biri ölmekte olan yıldıza bağlı olan üç ötegezegen keşfi yapıldı. Çalışma Penn State Üniversitesi'ndeki gökbilimcilerin oluşturduğu uluslararası bir araştırma ekibiyle gerçekleşti. Güneş Sistemi'ne onlarca ışık yılı uzaklıktaki HD 240237, BD +48 738 ve HD 96127 adlı yıldızlarda gezegen olduğu belirlendi. Gözlem Hobby-Eberly Teleskopu ile gerçekleşti. Gezegenlerin her birinin bağlı olduğu yıldız ise son zamanlarını yaşıyor. Keşif ölmekte olan yıldız çevresindeki gezegen sistemlerinin evrimi çalışmalarına ışık tutacak. Gökbilimciler bu keşifle birlikte ölmekte olan bir yıldızın metal bileşeninin nasıl değişime uğrayacağını da anlamaya çalışacaklar. Araştırma sonuçları Astrophysical Journal Dergisi'nin Aralık sayısında yer alacak. Üç gezegenin bağlı olduğu sistemler Güneş Sistemi'ne göre daha gelişmiş durumdalar. Çalışma ekibinin başkanı Prof. Alex Wolszczan: Her üç yıldızda şişerek kırmızı dev aşamasına geçtiğini ve yakında iç gezegenleri de içine alacak. Güneş'in de böyle bir kırmızı deve dönüşüp muhtemelen Dünya'yı da içine alacak şekilde büyüyeceğini sanıyoruz ama bereket ki bu süreç için daha 5 milyar yıl daha var. BD +48 738 yıldızında Jüpiter benzeri gezegeni dışında bir de gizemli nesne bulunuyor. Bu nesne bir kahverengi cüce, dev gezegen ya da düşük kütleli bir yıldız olabilir. Bu garip nesnenin ne olduğunu birkaç yıl içinde ortaya çıkarmayı umuyoruz diyor. Araştırmacılar ölmekte olan yıldızların davranışlarının metal miktarıyla nasıl değişkenlik gösterdiğini anlamak için bu ölen üç yıldız ile gezegenlerini incelemenin yararlı olacağı bilincindeler. Öncelikle biz HD 240237, BD +48 738 ve HD 96127 gibi dev yıldızlar gürültülüdür. Yani bu yıldızlar Güneş'ten daha fazla salınır ve gezegenleri üzerinde daha fazla baskı oluşturur.Yine de sabırla yaptığımız gözlemlerin sonucunda bu yıldızların çevresindeki gezegenleri görmeyi başardık diyor Wolszczan. Wolszczan ve ekibi gerçekten bu yıldızların çevresindeki gezegenleri keşfetmekle kalmayıp yıldızların metal içeriklerini de hesapladı ilginç bir dağılım ortaya çıkardı. Biz bir yıldızın metal yoğunluğu ile şiddetiarasında negatif bir ilişki olduğunu belirledik. Metal yoğunluğunun daha az olduğu yıldızın daha gergin ve gürültülü olduğunu belirledik. Güneş fazla titreşmesine karşılık çok genç olması atmosferinde daha az çalkantı olmasını sağlıyor. Wolszczan kırmızı dev aşamasına gelen bir yıldızın gezegenlerin yörüngelerini değiştirdiğini ve yakınındakileri yuttuğuna dikkat çekti. Bu nedenle bu yıldızların aslında keşfedilenden daha fazla gezegene sahip olabileceği ancak bunların bir kısmının zaman içinde yokolmuş olabileceğine işaret ediliyor. Bu yıldızlardan hiçbirinde yıldızdan 0,6 gökbirimi uzaklıkta bir gezegen yok. Buradaki 0,6 gökbirimi kritik uzaklık değeri olabilir. Gözlemler 5 milyar yıl sonra Güneş'in nasıl davranacağı konusunda da ipuçları veriyor. Elbette Güneş beş milyar yıl sonra kırmızı deve dönüşecek ve iç gezegenler ile onların uydularını yutacak. Ancak biz bu olaydan bir ya da üç milyar yıl önce Jüpiter'in uydusu Europa'ya yerleşmeyi düşünebiliriz. Europa şu an yaşanabilecek bir yer değil elbette. Ancak o zaman Europa'daki buzlar eriyecek ve yaşama uygun koşulların oluşacağı bir yer olabiecek diyor.


Bu yeni Hubble görüntüsü arka alandaki Abell 3627 gökada kümesinin merkezine hareket etmekte olan ESO 137-001 sarmal gökadasını gösteriyor. Bu kümenin kozmik bir şiddet uyguladığının ipuçları, gökadanın uzaya parlak mavi çizgiler şeklinde sarmal olarak adeta bağırsaklarının dökülmesidir. ESO 137-001 güney takımyıldızlarından Güney Üçgeni'nde bulunan güzel, narin ancak önemli bir sırrı olan sarmal gökadadır. Çarpıcı ayrıntılarla kaplı gökadadan dışarı sarkan yoğun mavi çizgiler morötesi ışık altında parlıyor. Bu çizgilerde aslında gökadanın uzaydaki hareketi sırasında, uzaktaki gökadaların kütle çekimleriyle etkileyip yırttığı incecik gaz derelerindeki sıcak genç yıldızlar bulunmaktadır. Gökadaya uygulanan şiddet ram sıyırma basıncı adı verilen bir sıvı içinde hareket eden cisme uygulanan sürüklenme kuvvetidir .. Burada sözkonusu olan sıvı ise gökada kümesinin merkezindeki kızgın gazdır. Isıtılmış gaza uygulanan kuvvetin bir sonucu ise toz ve gaz diskin dökülür gibi göründüğü diğer görüntüdür. Kümenin sürüklediği ESO 137-001 gökadasının bu şekilde eğilmesi için yeterince büyük bir kütle çekimi kuvvetinin etkisinde olması gerekir ki bu kahverengi çizgilerle görülen tozun sıyrılması ile de farkedilebilir. Ram sıyırma basıncı, gökbilimcilerin gökadaların evrim sürecini anlamalarına yardımcı olur. Örneğin yeni yıldızları oluşturan soğuk gazın çok az miktarı böylesi çekim etkisinde kalmış aciz gökadayı etkiler. Cetvel Kümesi'nde bulunan ESO 137-001, Samanyolu'ndan 200 milyon ışık yılı uzaklıktaki Büyük Çekim Alanına doğru hareket etmektedir. Gökadamız da yerel grubumuzla birlikte yavaş yavaş bu gizemli çekim alanına doğru hareket etmektedir. Hubble'ın elde ettiği görüntülerde ESO 137-001'in komşusu ESO 137-002'nin dışa doğru uzanan uzun bir kuyruğa sahip olduğu da görülmüştü. Kozmik standartlara göre yakın diyebileceğimiz uzaklıkta yer alan Cetvel Kümesi'ni yine de görmek için uğraş vermek gerekiyor. Buna neden ise kümenin Dünya'dan bakıldığında Samanyolu'nun düzlemine doğru kalın bir sis örtüsü olmasıdır. Ancak Hubble bu zorluğu Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3) ile aşmaktadır. Hubble'ın ilettiği çoğu görüntüde olduğu gibi bu da sadece güzel bir fotoğraf değil. Aynı zamanda bir gökada kümesinin merkezindeki çetin karmaşayı ve ESO 137-001 gibi gökadaların bundan nasıl etkilendiğini anlatır. Notlar Bu etkiyi, bir otoyolda hızla seyreden arabanın penceresinden dışarı sarkmak ya da yüzme havuzu içinde yürümek şeklinde hayal edebilirsiniz.


İlk kez bir karadeliğin Dünya'ya olan uzaklığı net bir şekilde ölçüldü. Gökbilimciler 7800 ışık yılı uzaklıktaki bir karadeliği matematiksel modellere gereksinim duymadan yakınındaki bir yıldızdan yayılan radyo dalgalarını ölçerek hesaplamayı başardılar. Gökcisimlerinin uzaklıkları trigonometrik paralaks denilen yöntemle ölçülür. Bu yöntemde gökbilimciler Dünya'nın Güneş çevresinde dolanmasının sonucunda bir yıldızın konumundaki değişikliğini ölçer. Hollanda Uzay Araştırma Enstitüsü 'nden Peter Jonker ve ekibi bu yöntemi Kuğu takımyıldızındaki V404 Cygni'ye uyguladılar. Yıldızın dış tabakaları bir karadelik tarafından emiliyordu. Yıldızdan karadeliğe yönelen gaz, karadeliğin çevresindeki bir plazma diskinde birikir. Gaz bu sırada dışarıya X ışınları ve radyo dalgaları yollar. Araştırmacılar ikili yapının paralaksını ölçmek için Dünya üzerinde kurulu olan teleskoplardan da yararlandılar. Sonuçta ikilinin bizden 788 ışık yılı uzaklıkta olduğunu buldular. Yıldızlarası ortamda yer alan gaz ve tozun etkisiyle kırılmaya uğrayan ışığın etkisiyle en fazla %6 gibi bir hata payı olabileceğini de belirtmek gerekiyor. Araştırmalar sonucunda karadeliğe neden olan süpernovanın etkisiyle yıldız-karadelik ikilisinin uzayda saniyede 40 km gibi bir hızla hareket ettiği de ortaya çıkarıldı. Jonker bu bilgiyle çevrede ne kadar karadelik olabileceğini kestirebileciğimizi belirtiyor. Süpernova şeklinde patlayarak bir karadeliğe dönüşen yıldız ile ilk önce karadeliğe değil de genç nötron yıldızına dönüşerek karadelik oluşturan orta boydaki bir yıldızın karadeliği arasındaki farkları bulabileceğimizi ümit ediyor. İşte bu ikinci durumda oluşan karadelikler uzayda belirli bir hızla yol alırlar. İşin ilginç tarafı V404 Cygni ikinci tür karadelik kapsamında olmasına karşılık hızlanmasını sağlayacak bir tepkiyle karşılaşmamış olması. Şimdiki hedefimiz aynı ölçüm yöntemini birkaç karadeliğe daha uygulamak olacak. Kaynak: SRON


Farkında değiliz belki ama Güneş sistemimiz büyük bir hızla yol alıyor. Güneşimizin de içinde olduğu Samanyolu'nun dış kısmındaki yıldızlar saniyede ortalama 210 kilometre hıza sahipler. Bu büyük bir sürat gibi görünse de en büyük sarmal gökadalarda yer alan yıldızların hızlarına göre aslında çok küçük. Samanyolu'ndan daha parlak, daha büyük ve kütleli olan süper sarmallar içindeki yıldızlar saniyede 570 kilometre hızla dolanmaktalar. Üstelik bu sürati büyük kütlelerine rağmen yapmaktalar. Bu yıldızların böylesi bir hızla dolanmasının nedeni ise olağanüstü büyük kütleli bir bulutun ya da karanlık maddenin içinde olmalarıdır. Süper sarmal gökadalar hemen her şekilde olağanüstü özelliklere sahiptirler. Samanyolu'ndan çok daha büyük, çok daha parlaktırlar. Samanyolu'nun çapı 100,000 ışık yılı iken bunların en büyüğünün çapı 450,000 ışık yılıdır. Şimdiye kadar 100 civarında süper sarmal keşfedilmiştir. Yeni bir çalışma süper sarmalların olağanüstü dönme hızına sahip olmalarını büyük bulutlar ya da karanlık maddeye bağlıyor. Gökadaların dönüş hızlarıyla karanlık maddenin ilgisi olduğu biliniyordu. Bu çalışma karanlık maddeye ek olarak dönme hızına gökadadaki yaşlı yıldızlar ve gaz bulutlarının da katkı sağladığını gösterdi. Normalde bir yıldızın gökada çevresindeki dolanma hızının belli bir değer alması beklenir. Ancak burada ölçülen hız büyüklükleri beklenenin üzerinde. Büyük sarmal gökadalardaki kütle çekim kuvveti Newton ve Einstein kuramlarının önerdiğinin oldukça üzerinde. Bunun açıklaması ise karanlık maddenin gökadaları etkilemesi. Bu da gökadanın özellikle kenarlarındaki yıldızların dönme hızını arttırıyor. Karanlık madde gökada üzerindeki etkisi neredeyse yıldız doğumlarını bile olumsuz yönde etkilemektedir. Gaz ve toz bulutu yoğunlaşıp ısınıp yıldız oluşturma eğilimindeyken karanlık madde nedeniyle soğuyup dağılıyor. Yıldız doğumlarının etkileyen bir diğer etken ise gökada kenar bölgelerindeki yüksek hız nedeniyle oluşan büyük merkezcil kuvvetin etkisiyle gazın toplanamaması. Her şeye karşılık süper sarmal gökadalarda yeni yıldızlar doğmaktadır. Neredeyse 10 milyar yıl yaşında olan bu tür gökadalarda her yıl toplamda 30 Güneş kütlesinde yeni yıldızlar doğmaktadır. Samanyolu'nda ise her yıl bir Güneş kütlesinde yeni yıldızlar oluşmaktadır.


NASA/ESA Hubble, Spitzer ve Kepler Uzay Teleskoplarının verilerini inceleyen gökbilimciler Güneş Sistemi dışındaki bir gezegende açık gökyüzünü ve su buharını keşfetti. HAT-P-11b olarak bilinen Neptün büyüklüğündeki gezegen su buharı olduğu bilinen en küçük gezegen oldu. Keşif, Dünya benzeri karasal gezegenlerin atmosferinde var olan moleküllerin de yakın zamanda gözlenebileceği sinyalini veriyor. Gezegenin atmosferindeki bulutlar yüzeyinin görülmesini engeller. Atmosferdeki moleküllerin tespiti gezegen yüzeyinin nasıl olabileceği hakkında fikir verebilir. Neptün büyüklüğündeki gezegende gökyüzünün açık olması bazı küçük gezegenlerde de aynı durumun olabileceğini gösteren güçlü bir işarettir. ABD Maryland Üniversitesi'nden Jonathan Fraine: Gökbilimciler gözlem yapmaya başlamadan önce birbirlerine 'gökyüzün açık olsun' temennisinde bulunurlar. Gökyüzündeki su bulutları görüşü engeller ancak bu uzak gezegende şansımız yolunda gitti diyor. Başka bir yıldızın yörüngesinde dolanan Neptün büyüklüğündeki HAT-P-11b öte-Neptün sınıfındadır. Gezegen 120 ışık yılı uzakta olup Kuğu takımyıldızındadır. Neptün'ün tersine bu gezegen yıldızına çok yakın olduğundan bir turunu yaklaşık beş günde tamamlamaktadır. Sıcak gezegenin bir kayalık çekirdeği, sıvı ve buzdan oluşan kalın bir mantosu ve kalın gaz atmosferine sahip olduğu düşünülüyor. Bunun dışında gezegenle ilgili çok fazla bilgi yoktu. Gezegenin yeterince büyük olmaması gözlemleri zorlaştırdı. Araştırmacılar için Jüpiter büyüklüğündeki bir gezegenin atmosferindeki su buharını gözlemek daha kolaydır. Ancak daha küçük bir gezegenden gelen ışık çok soluk olacağından çalışması daha zor olmaktadır. Hubble'ın Geniş Alan Kamerası-3'ü kullanan keşif ekibi gözlemlerini gezegenin yıldızının önünden geçişlerinde gerçekleştirdi. Yıldızdan gelen ışık gezegenin atmosferinin üst kısmından kırılarak geçer ve belirgin bir imza bırakır. İngiltere Cambridge'den Nikku Madhusudhan: HAT-P-11b'nin atmosferine bakmak için kolları sıvadığımızda açık bir gökyüzüyle karşılaşacağımızı bilmiyorduk. Bulutsuz gökyüzüyle karşılaşmamız tamamen şanstı ve bunun sonucunda gezegende su buharı olduğunu belirledik. Bu çok önemli bir adım diyor. Ekip gördükleri su buharının yıldızın yüzeyindeki soğuk bir lekeden kaynaklanıp kaynaklanmadığından emin olmak için ek bilgiye ihtiyaç duydu. Kepler'in HAT-P-11b için elde ettiği verilere başvuruldu. Optik verilerle Spitzer'in kızılötesi veriler birleştirildi. Bu sayede gökbilimciler gördükleri su buharının kaynağının yıldızın yüzeyindeki leke değil gezegenin kendisi olduğunu gördüler. Üç teleskopla elde edilen sonuçlara göre atmosferde su buharı, hidrojen ve henüz kimliği belirlenemeyen moleküllere rastlandı. Yani atmosferde sadece su buharı değil çeşitli moleküller bulunuyor . HAT-P-11b Güneş Sistemi'ndeki herhangi bir gezegenden farklıdır. Bu öte-Neptün'ün geçmişinde neler yaşadığını anlatan izlere de ulaşılabilir. Bu gibi yeni kanıtlar uzak dünyaların kökeni hakkında oluşturulan kuramların test edilmesine yardımcı olabilir. Maryland Üniversitesi'nden Drake Deming: Çalışma alanımızı sıcak Jüpiter'lerden öte-Neptün'lere çekmeyi başardık. Yelpazeyi daha da genişleterek bilgimizi arttırmak istiyoruz diyor. Gökbilimciler öte-Neptün için kullanılan yöntemin gelecekte daha küçük süper-dünyalara kadar yayılabileceğini ümit ediyor. Güneş Sistemi'nde süper-Dünya sınıfında bir gezegen yoktur. 2018 yılında göreve başlaması planlanan NASA/ESA James Webb Uzay Teleskopu ile bu tür gezegenlerden çok sayıda bulunacağı tahmin ediliyor. Ayrıca JWST ile bu tür gezegenlerin atmosferleri daha rahat gözlenerek molekül analizi yapılabilecek. Yüzeylerinde okyanus ve hatta yaşam izleri bile taranabilecek. Bu çalışma gelecekte yapılacak süper-Dünya çalışmaları için çok önemlidir. Gökbilimciler sadece Dünya'daki gökyüzü için kullandıkları şans sözünü artık diğer gezegenler için de kullanacağa benziyor. Notlar Şimdiye kadar yapılan çalışmalarda HAT-P-11b'de rastlanan moleküler hidrojenin daha küçük gezegenlerde de olabileceği yönünde görüşler ortaya atılmıştı. Ancak hiçbirinde bu molekül doğrudan gözlenememişti.


Gökbilimciler ilk kez bir ötegezegenin atmosferinde kuvvetli bir fırtına olduğunu gözlediler. Çok sıcak bir gezegen olan HD 209458b'nin atmosferindeki karbonmonoksit gazının gündüzden geceye yani sıcak bölgeden, soğuk bölgeye doğru aktığı belirlendi. Gözlemlerle ayrıca gezegenin yörünge hızı ölçülerek gezegenin kütlesi de netleştirildi. Gezegende daha önce organik molekül olduğu belirlenmişti. Keşif ekibinden Ignas Snellen: HD 209458b kesinlikle yaşam için elverişli bir gezegen değil. Gezegende, hızı saatte 5000 ile 10000 km arasında değişen rüzgar nedeniyle zehirli karbonmonoksit gazı yüksek hızda hareket ediyor diyor. Jüpiter'in yaklaşık % 60'sı kadar kütlesi olan gezegen, 150 ışık yılı uzaklıktaki Kanatlı At takımyıldızında güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dolanıyor. Gezegen yıldızından, Dünya-Güneş uzaklığının 20'de 1'i kadar uzaklıkta yer alıyor. Yıldıza bu kadar yakın olan gezegenin sıcaklığı ise 1000 C derece dolayında. Gezegen yıldızına çok yakın olduğundan kilitlenmiş bir durumda dolanıyor. Bu nedenle gezegenin bir yüzü sürekli gündüz ve çok sıcak, diğer yüzü sürekli gece ve çok sıcak. Ekip üyesi Simon Albrecht: Dünyada büyük sıcaklık farklarından aşırı sert esen rüzgarlar oluşturduğunu biliyoruz. HD 209458b'deki durum da bundan farklı değil diyor. HD 209458b Geçiş yöntemiyle ilk bulunan gezegendir. Gezegenin yörünge dolanımı 3.5 gün sürüyor ve yıldızının önünden geçerken yıldızın ışığını 3 saat boyunca azaltıyor. Gezegenin atmosferinin incelenmesi böyle bir geçiş sırasında gerçekleştirildi. Gökbilimciler bunun dışında bir de gezegenin hızını ölçmeyi başardı. Gezegen hızlarının ölçülmesi kütlesinin belirlenmesi için önemlidir. Genellikle gezegenlerin kütle ölçümleri yıldızın sallanmasından tespit edilir ki bu da Doppler etkisi olarak bilinir. Gökbilimciler bunun dışında gezegenin atmosferindeki karbon miktarını da belirlediler. Snellen: Gerçekten de HD 209458b Satürn ve Jüpiter gibi bir karbon zengini gezegen. Gelecekte gökbilimciler dünya benzeri gezegen avında buldukları gezegenlerin atmosferlerini benzer veya daha güçlü yöntemlerle tespit edebilecekler diyor. Kaynak: ESO


Avrupa Uzay Ajansı'nın XMM-Newton Gözlemevi evrenin ilk yıldızlarının dev patlamalar sonrasında hayatlarını nasıl sona erdirdiklerinin sır perdesini aralıyor. Uzay ve yer teleskoplarını kullanan gökbilimciler Dünya'dan 5,6 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökadanın yıldızından yayılan oldukça enerjik ışımaya neden olan gama ışını patlaması GRB130925A'yı gözlediler. Gökbilimcilere göre bu patlamanın ardında mavi dev olarak bilinen bir yıldız yatıyor. GRB130925A gibi parlamaya neden olan büyük yıldızlardan yakın evrende oldukça ender bulunur. Bunların yaşamları kısa olduğundan evrenin erken dönemlerinde oldukça yaygın miktarda oldukları düşünülüyor. Yakınlarımızdaki süper mavi devlerin tersine, GRB130925A öncül yıldızlardan olup ağır elementlere çok az sahip olup çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşmuştur. Büyük Patlama'dan birkaç yüz milyon yıl sonra ortaya çıkan bu ilk yıldızlar GRB130925A gibi patlamalara uğramışlardır. Journal Letters'da yayınlanan çalışmanın başyazarı, İtalya'nın Roma kentindeki Istituto Astrofisica e Planetologia Spaziali 'den Luigi Piro: Birkaç kuramsal çalışma ile ilkel yıldızlar tarafından üretilen gama ışını patlamalarının nasıl görüneceği tahmin edilmişti. Biz bu tahminlerin doğruluk payının yüksek olduğunu gösterdik diyor. Gökbilimcilere göre ilkel yıldız Güneş'in birkaç yüz kütlesinde. Yıldız önce 'normal' bir gama ışını patlamasının ardından birkaç bin saniye kadar da normale göre yüz kat daha uzun, ultra-uzun, gama ışını patlamalarına sahne oldu. GRB130925A'nın 20.000 saniye süren gama ışını patlamasına ek olarak X-ışını yayan gaz kozasından tuhaf ince bir rüzgar oluştu. Bu olaylar yıldızların atası olarak nitelenen mavi devi işaret etmektedir. Bunun dışında bir başka gösterge de bölgedeki hidrojen ve helyumun dışındaki gökbilimcilerin 'metaller' olarak adlandırdığı ağır elementlerin miktarıdır. Büyük Patlama'nın ardından oluşan evrende hidrojen ve helyum bol miktarda bulunduğundan oluşan ilk yıldızlar metal açısından fakirdi. Bu ilk yıldızlarda nükleer füzyon yoluyla oluşan metaller, yıldızların patlamasıyla uzaya dağılmıştır. Bu işlem yeni nesil yıldızların oluşumuna kadar sürmüştür. Günümüz evreni nispeten metal açısından zengindir. GRB130925A'nın metal-fakiri bir yıldız olması onun ilk yıldızlar arasında olması demektir. Dr. Piro ve ekibi dev yıldızın bu şekilde milyonlarca yıl boyunca değişmeden varlığını ilkel gaz küresi olarak sürdürdüğünü belirleyerek yeni tartışmalara zemin hazırladılar. Buna karşılık GRB130925A ilk yıldızlar hakkında fikir verebilecek önemli bir örnektir. ESA'nın XMM-Newton proje ekibinden Norbert Schartel: XMM-Newton'un üzerindeki hassas X-ışını aletlerinin fark ettiği patlama ile birkaç ay sonrasındaki aşamalarını gözlemek mümkün oldu diyor. Ata yıldızın parmak izleri gayet net olmasına karşılık XMM-Newton aletleri uzaktaki patlamanın karakterini ölçecek kadar parlaklık göremedi. Uzay ve yer-merkezli teleskoplarla GRB130925A izlenmeye başlandı. Çalışmada XMM-Newton gözlemlerinin yanı sıra NASA'nın SwiftBurst Alert Teleskopu ile farklı zamanlarda toplanan X-ışını verileri ve Avustralya Tümleşik Teleskop Dizisi CSIRO'nun radyo verileri de kullanıldı. Çalışma ekibinden NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Eleonora Troja: Bu gözlemler olayın tam resmini görmemizi sağladı diyor. GRB130925A'nın varlığı uzak evrende benzer ilkel patlamaların izinin sürülmesi gerektiğini gösterir diyor Schartel. Bu ve benzeri patlamaların güçlü verilerine ulaşmak için 2018'de bitirilmesi planlanan, Hubble Uzay Teleskopu'nun yerini alacak olan NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskopu ve 2028'de XMM-Newton'un yerini alacak Athena projesini beklemek gerekecek. Yüksek çözünürlükteki (6,72 Mb) resim için tıklayınız.


Satürn'ün ince halkasında küçük bir etkileşme göze çarptı. Bu etkileşmenin, görüntünün sağ altında göze çarpan 80 kilometre çapındaki Pandora uydusuyla bir ilgisi yok. Gözlenen bozulma daha çok halkadaki maddeler arasında gerçekleşmiş görünüyor. Bu sayede bölgeden jet çıkışları gözlenmektedir. F halkasında bozulmanın nedeni olan malzemeler halka içinde gömülü olduğundan, NASA'nın Cassini uzay aracı tarafından çekilmiş bu görüntüde farkedilemiyor. Bilim insanları ellerindeki fotoğrafa bakarak neler olup bittiğini görmese de bu bölgede etkileşme ya da çarpışma olduğunu tahmin ediyor. Görüntü, Cassini Satürn'den 2,2 milyon km uzaktayken 8 Nisan 2016'da dar açılı kamera ile alındı. Görüntü ölçeği piksel başına 13 km'dir. Yüksek çözünürlükteki görüntüler: TIFF (0,68 MB), JPG (0,07 MB) Telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute


Gökbilimciler ilk kez süper Dünya sınıfındaki bir gezegenin atmosferini analiz etmeyi başardı. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu verilerini yeni bir teknikle kullanan araştırmacılar 55 Cancri e adlı gezegenin atmosferinin su buharından yoksun, kuru olduğunu belirledi. Buna göre gezegen atmosferi çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşuyor. İngiltere'deki Londra Üniversitesi Akademisi bilim insanları tarafından yönetilen uluslararası bir ekip tarafından hedeflenen 55 Cancri e, şimdiye kadar keşfedilen Dünya kütlesine en yakın gezegendir. Bizden 40 ışık yılı uzaklıktaki gezegen sekiz Dünya kütlesindedir . Araştırmacılar gözlem verilerine Hubble'ın Geniş Alan Kamerası-3 (WFC-3) ile ulaştı. Böylece ilk kez bir süper-Dünya'nın atmosferi analiz edildi. Gezegenin atmosferinde bol miktarda hidrojen ve helyum ölçülmesine karşılık su buharının izine rastlanmadı. Bu sonuçlara yeni geliştirilmiş işleme tekniğiyle ulaşıldı. Ingo Waldmann ve Marco Rocchetto ile çalışma içinde yer alan UCL doktora öğrencisi Angelos Tsiaras: Bir süper-Dünya atmosferindeki gazları görmek için tayfsal parmak izlerini taradık. 55 Cancri e atmosferindeki hidrojen ve helyum bolluğu, oluştuğu dönemde kendini saran gazın bulutsu kaynaklı olduğunu göstermektedir diyor. 55 Cancri e gibi süper-Dünyaların gökadamızda üyesi en bol bulunan gezegen sınıfı olduğu düşünülüyor. Bu sınıfın üyeleri Dünya'dan daha büyük kütleli olmasına karşılık gaz devlerine oranla çok daha küçüktürler. Hubble'ın WFC-3 kamerasıyla daha önce iki süper-Dünya'nın atmosferi mercek altına alınmış, ancak bir sonuca ulaşılamamıştı . 55 Cancri e yıldızına çok yakın dolandığından alışılmadık bir süper-Dünya üyesidir. Gezegenin bir yılı sadece 18 saat olup yüzey sıcaklığı 2000 0C derece dolayındadır. Gezegenin yıldızına çok yakın olması ve bize göre yıldızının önünden geçiş süresinin çok kısa olması araştırmayı kolaylaştıran ve yeni analiz yönteminin kullanılmasına neden olan bir durumdur. Yıldızın çevresinde bu kadar kısa sürede dolanan gezegenin atmosferinden süzülerek gelen yıldızının ışığı birçok ipucu taşır. Bu ipuçlarını ele alan araştırmacılar gezegen atmosferinin tayfını elde ettiler. UCL'den Giovanna Tinetti: Bu sonuç bir süper-Dünya atmosferinin nasıl olabileceği hakkında fikir vermektedir. Gezegen nasıl oluştu ve evrimleştiğini, diğer süper-Dünya gezegenleriyle ilgisinin ipuçları elimizde diyor. Dikkatleri çeken bir başka madde ise hidrosiyanik asit varlığı oldu. Bu ise karbonca zengin gezegene işarettir. 55 Cancri e gezegeninin atmosferini incelemek için kimyasal model geliştiren Belçika'daki Leuven Üniversitesi'nden Olivia Venot Hidrosiyanik asit, karbon ve dolayısıyla da bol miktarda oksijenin var olması demektir diyor. UCL'den Jonathan Tennyson: Gelecekteki yeni nesil teleskoplarla birkaç yıl içinde bu gezegen atmosferi ayrıntılı incelenebilir. Bu durumda hidrosiyanik asit ve diğer moleküllerin varlığı onaylanırsa, gezegenin karbon zengini ve çok egzotik bir yer olduğu teorisi desteklenir. Kötü haber ise hidrosiyanik asitin yaşamı desteklemeyecek kadar zehirli olmasıdır diyor. Notlar Kütle ve yarıçapa dayalı modellere göre gezegen karbon zengini olmalıdır. Bu nedenle 55 Cancri e aynı zamanda elmas gezegen olarak da bilinir. Hubble geçiş yöntemiyle 2014 yılında GJ1214b ile HD97658b adlı iki süper Dünya'yı izledi. Gözlemler sonucunda gezegenlerin atmosferinde hidrojenden daha ağır ve kalın bulutlarla sarılı molekül izine rastlanmadı. 1 Yorum Gerçekten hoş bir konu olmuş 🙂


Güneş Sistemi'nin gözden uzak Neptün ötesi bölge tüm gizemini koruyor. Kuiper Kuşağı olarak bilinen bölgede ön planda görünenler ise Pluto, Eris, Makemake ve Haumea cüce gezegenleri. Bölgede aynı zamanda binlerce küçük buz parçaları da bulunuyor. Kuiper Kuşağı'nda Güneş sanki yabancı bir yıldız gibi uzak ve küçük görünür. Şimdi yeni bir teleskop Kuiper Kuşağı'nın derinliklerinde yatan cisimleri gün ışığına çıkarmaya başladı. Panoramik Alan Teleskopu ve Hızlı Gözlem Sistemi (The Panoramic Survey Telescope & Rapid Response System (Pan-STARRS-PS1)) Kuiper Kuşağı'nda yeni cisimleri keşfetmeye başladı. Teleskop boyutları 300 ile 500 km arasında değişen cisimlerin parlaklıklarını gözleyerek keşiflerine başladı. Harvard-Smithsonian Merkezi'nden gökbilimci Matthew Holman: Biz bu cisimleri bulmak için Pan-STARRS ile çalışmaya başladık. PS1 Dış Güneş Sistemi'nin kapılarını açıyor diyor. Gördüğümüz buzdağı, gelecekte gerçekleşecek PS1 keşiflerinin daha ayrıntılı olacağına bir işarettir. Dış Güneş Sistemi projesi Pan-STARRS'ın tüm projelerinin % 60'ını içeriyor. PS1 çıplak gözle görülebilecek en sönük cisimden 10 milyon kez daha sönük nesneleri gözlemleyebiliyor. Teleskop ile yeni cüce gezegenler, asteroitlerin keşfedilmesi bekleniyor. PS1 ile büyüklükleri 300 km'den başlayan tüm nesneleri bulmayı hedefliyoruz diyor Holman. Pan-STARRS ile yeni Kuiper Kuşağı nesneleri ve bunların yörüngelerinin özellikleri tanımlanabilecek. Araç ile ayrıca yeni kuyrukluyıldız keşifleri de gerçekleşebilir 1.8 metrelik Pan-STARRS-1, üzerindeki 1.4 gigapiksel çözünürlükteki kamerasıyla gökyüzünün 36 dolunay büyüklüğündeki bölgeyi tarayabiliyor. Teleskop Haziran 2010'dan bu yana görevi başında. Kaynak: CfA


Gökbilimciler EPIC 201367065 adlı bir yıldızın çevresinde dolanan, büyüklükleri 1,5-2 Dünya arasında değişen üç gezegen belirledi. Gezegenler yıldızın sıvı su tutabilen yaşam alanı içindeki yörüngelerde dolanıyorlar. Geçiş yöntemiyle keşfedilen M-tipi yıldıza ait üç Süper-Dünya Astrophysical Journal'da yayınlandı. Kaliforniya Üniversitesi'nden Erik Petigura: Yeni keşfedilen gezegenlerin yapısını bilmiyoruz ama Dünya gibi karasal olduklarını düşünüyoruz. Eğer öyleyse bu gezegenler sıvı sudan oluşmuş okyanusların gerektirdiği sıcaklıkta olabilirler diyor. Gezegenler NASA Kızılötesi Teleskop Tesisi ve Hawaii'deki WM Keck Gözlemevi tarafından da doğrulandı. Hawaii WM Keck Gözlemevi'nden gökbilimci Andrew Howard: Keşfe Keck'in önemli katkısı oldu. NIRC2 adlı optik aletle üç gezegenin ikili yıldız değil tek bir yıldız çevresinde dolandığını gösterdi. Gezegenlerin birbirini maskeleyen çoklu yıldız sisteminin ürünü olmadığı belirlendi diyor. Yeni keşfedilen sıcak gezegen Dünya'nınki kadar bir atmosferi olabilir. Geçtiğimiz yıl Samanyolu Gökadası'nda Dünya büyüklüğünde ve benzer sıcaklıkta çok daha fazla gezegen olabileceğini öğrendik. Tıpkı yeryüzündeki gibi çoğunlukla kaya ve demirden oluşmuş Dünya büyüklüğünde gezegenler keşfedildi diyor Howard. Gökbilimciler şimdi bu gezegenlerin yapısını merak ediyor. Bu gezegenlerin Dünya atmosferinden daha sıcak, kalın ve hidrojence zengin atmosferleri varsa yaşamdan söz edilemez. Araştırmayı yöneten Arizona Üniversitesi'nden gökbilimci Ian Crossfield: Azot ve oksijenden oluşmuş ince bir atmosfer yeryüzünde yaşamın ortaya çıkmasını sağladı. Ama doğa sürprizlerle doludur. Kepler görevi ile keşfedilen birçok gezegende yaşamı desteklemediği bilinen hidrojence zengin kalın atmosferlere rastlandı diyor. Kepler teleskopu tek bir noktaya bakarak keşif yapma yeteneğini kaybetti. Bunun yerine şimdi K2 ile görev süreci değişen Kepler neredeyse eşit zaman dilimlerinde farklı yıldız kümelerine bakarak geçiş yöntemiyle gezegen avını sürdürüyor. Kepler'de donanımsal bir arıza oluştu. Ama Kepler'in beyni sağlam ve bilimsel çalışma yapabilir diyor Petigura. Kepler Dünya'dan bakış doğrultumuza göre yörünge düzlemi dikliğe yakın şekilde dolanan gezegenleri ve yıldız sistemlerini görebilir. Bu da belki gözlenmesi gereken alanın çok küçük bir kısmına denk gelir. Ancak Kepler'in elde ettiği verilerle önemli istatiksel çalışmalar yapılabilmektedir.


Evrenin bir kuralı, her bitişin yeni bir başlangıcın müjdecisi olduğunu söyler. Büyük bir yıldız muhteşem bir gösteriyle süpernova haline gelip patladığında çevresine muazzam miktarda madde ve enerji yayar. Geriye kalan merkezi bölge bu atığı binlerce yıl besler. Bu süpernova kalıntılarının önde gelenlerinden biri de Yengeç Bulutsusu 'dur. Süpernova patlamasıyla gaz ve tozdan oluşmuş devasa ipliksi oluşum, 1054 yılında Çinli gökbilimciler tarafından görüldü. İpliksi yapının merkezinde ise kendisini oluşturan yıldızın çekirdeği olan bir nötron yıldızı -ya da atarca- kaldı. Bu görüntü ise NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun optik ve ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi'nin kızılötesi verilerinin birleştirilmesiyle oluşturuldu. Herschel verilerine ait olan kırmızımsı renk bulutsunun her yanına dağılan parıltıyı, Hubble verilerini gösteren mavi renk ise bulutsu içindeki oksijen ve sülfür gazı izlerini ortaya koyuyor. Herschel ile bulutsuyu çalışan gökbilimcilere göre Yengeç'te beklenenden daha fazla miktarda -Güneş'in kütlesinin çeyreği kadar- toz bulunuyor. Bu yeni gözlemler ayrıca bulutsuda, evrende varlığına ilk kez rastlanan ve bir soygaz olan argonun varlığını da ortaya koydu. Argon süpernova patlamaları sırasındaki nükleer tepkimelerde oluşan bir gaz olup ilk kez Yengeç Bulutsusu'nda görüldü. Ancak argonun patlamanın ardından hızla genişleyen ve dost olamayacak kadar sıcak gazı oluşturan diğer elementlerle birlikte uzaya yayılıyor olması da şaşırtıcıdır.


Hubble Uzay Teleskopu üzerinde en çok çalışılan süpernova kalıntısı Yengeç Bulutsusu'nun kalıntılarını ortaya çıkardı. Bulutsunun kalbinde gizlice yaşamını sürdüren ölü yıldızın çekirdeği bulutsuya hayat veriyor. Büyük bir yıldızın süpernova patlaması sonucu oluşan Yengeç Bulutsusu , 6500 ışık yılı uzakta olup Boğa takımyıldızındadır. Bu patlama ile yıldızın dış katmanları uzaya büyük hızla atılmış ve genişleyen bir buluta dönüşmüştür. Bulutsu bu haliyle ilk kez görüntüleniyor. Daha sık rastlanan görüntülerde bulutsunun tamamı gözler önüne serilirken burada, bulutsunun iç kısmı üç ayrı yüksek çözünürlükteki fotoğraflarla görüntülendi. Her fotoğraf 10 yıl arayla çekildi. Bulutsunun merkezindeki nötron yıldızı oldukça garip bir cisim olarak varlığını sürdüren dev yıldızın çekirdeğidir. Tamamen proton ve nötronlardan oluşan cisim Güneş kütlesinde olmasına karşılık birkaç on kilometre çapa sıkışmış boyutuyla oldukça yoğun bir yıldız kalıntısıdır. Nötron yıldızları kendi çevrelerinde muazzam hızla döndükleri gibi bu cisimde kendi çevresinde saniyede 30 kez döner (Parmağınızı saniyede 30 kez döndürmeyi denesenize J). Bir nötron yıldızının çevresindeki bölgede oldukça şiddetli fırtınalara rastlanır. Yıldızın yakınında oldukça sert ve hızlı esen rüzgarlar, yıldızdan uzaklaştıkça yavaşlar. Zaman içerisinde merkezdeki kalıntının üflediği rüzgarların etkisiyle bulut genişler. Hubble'ın keskin gözleri ipliksiler şeklinde bulutsuyu saran iyonlaşmış gazı kırmızı renkle gösteriyor. Bunun yanında iyonlaşmış gaz kabuğundaki belli belirsiz nötron yıldızını çevreleyen mavi ışıltıyı da ortaya çıkarıyor. Bu ışıma yıldız çekirdeğinden manyetik alan doğrultusunda neredeyse ışık hızında yayılan elektronların sarmal hareketiyle oluşuyor . Yengeç Bulutsusu şimdiye kadar insanoğlunun kayıtlara geçirdiği bilinen ilk süpernova patlamasıdır . Bulutsunun diğerlerine göre bize yakın olması, gökbilimcilerin bir yıldızın yaşamı hakkındaki araştırmalarına önemli ipuçları sağlamıştır. Nötron yıldızının ekseni çevresindeki muazzam dönüşü, elektronların manyetik alan boyunca sarmal hareket yapmasına neden olmaktadır. Bu da yeryüzündeki bir deniz fenerinin ara ara ışık vermesi gibi nötron yıldızından periyodik olarak yoğun ışıma alınmasına neden olur. Bu tür cisimler aynı zamanda atarca olarak da bilinirler. Hikaye 1054 yılında başladı. Yıldızın patlaması gökyüzünde ikinci bir Ay'ın oluşmasını sağladı. Ay kadar parlak görünen süpernova Çin ve Japonlar tarafından kayıt altına alındı. Birkaç yıl içinde de tamamen gözden kayboldu.


Messier 54'ün VLT gözlemleri lityum probleminin gökadamız dışında da mevcut olduğunu gösteriyor. ESO'nun Şili'nin kuzeyindeki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT Tarama Teleskopu ile alınan bu yeni görüntüde Messier 54 küresel kümesindeki geniş yıldız toplulukları görülüyor. Bu kümede diğerlerine benzer görülüyor, ancak bilinmeyen bir yönü var. Messier 54 Samanyolu gökadasında değil, küçük bir uydu gökadanın parçası, Yay Cüce Gökadası içerisinde yer almaktadır. Bu alışılmadık ebeveynlik sayesinde Çok Büyük Teleskopu kullanan gökbilimciler Samanyolu dışındaki yıldızlarda da beklenmedik, düşük miktarda lityum elementi olup olmadığını ölçme imkanı elde edecekler. Ortaya çıkmaları gökadanın ilk oluşumuna kadar uzanan yüzbinlerce yaşlı yıldız, 150'den fazla küresel yıldız kümesi içerisinde Samanyolu gökadası etrafında dolanmaktadır. Bunlardan, Yay takımyıldızı içerisinde diğerleriyle birlikte, 18. yy'ın sonlarında Fransız kuyruklu yıldız avcısı Charles Messier tarafından bulunan bir tanesi Messier 54 adını aldı. Keşinden sonraki ikiyüz yıldır Messier 54'ün de diğer Samanyolu küresel kümelerine benzediği düşünülüyordu. Ancak 1994 yılında aslında ayrı bir gökada Yay Cüce Gökadası içerisinde olduğu keşfedildi.Yaklaşık 90 000 ışık-yılı uzaklıkta olduğu bulundu Yeryüzü'nün gökada merkezine olan uzaklığının üç katı kadar. Gökbilimciler şimdi modern gökbilimin gizemlerinden biri olan lityum problemini çözmek VLT'yi kullanarak için Messier 54'ü gözlemliyor. Evren'de bulunan lityum hafif elementler Büyük Patlama sırasında, hidrojen ve helyum ile birlikte, ancak çok daha az miktarda, meydana geldiler. Gökbilimciler Evren'in ilk aşamalarında ne kadar lityum bulunduğunu hesaplayarak, şu anda yıldızlarda ne oranda bulunmasını gerektiğini ortaya çıkarabiliyorlar. Ancak sayılar birbirlerini tutmuyor yıldızların içinde beklenenden üç kat daha az lityum bulunuyor. Onlarca yıllık çalışmalara rağmen gizem halen çözülebilmiş değil . Şimdiye kadar sadece Samanyolu içerisindeki yıldızlarda bulunan lityum seviyeleri ölçülebiliyordu. Ancak şimdi Alessio Mucciarelli liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi VLT'yi kullanarak Messier 54 içinden seçilen yıldızlarda ne kadar lityum bulunduğu ölçmeye çalıştı. Miktarların Samanyolu yıldızlarına yakın olduğunu buldular. Bu nedenle, lityumdan kurtulmayı sağlayan ne ise, Samanyolu'na özel olmadığı görülüyor. Bu yeni görüntü Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT Tarama Teleskopu ile elde edilen veriler kullanılarak oluşturulmuştur. Kümenin kendisini göstermesinin yanısıra, daha önde bulunan Samanyolu'na çok daha yakın olağanüstü yoğun yıldız oluşumlarını da gözler önüne sermektedir. Notlar Bulmaca için çok sayıda muhtemel çözüm önerisi sunuldu. İlki Büyük Patlama sonrasında ortaya çıkan lityum miktarının yanlış hesaplandığı ancak en son yapılan testler öyle olmadığını gösterdi. İkincisi lityumun Samanyolu'nun oluşumundan önce, ilk yıldızlar tarafından bir şekilde yok edilmiş olabileceği. Üçüncü öneri ise yıldızların yaşamları süresince yavaş yavaş bazı süreçlerle lityumu yok etmeleri. ESO-Türkiye


Avrupa'daki bir araştırma ekibi olağanüstü sarı hiperdev bir yıldızın 30 yıla varan araştırma sonuçlarını açıkladı. HR 8752 adlı süper parlak yıldızın yüzey sıcaklığının geçtiğimiz üç yıl içinde yaklaşık 3000 derece arttığı belirlendi. Keşif büyük kütleli yıldızların evriminin anlaşılmasında anahtar rol üstlenecek kadar önemli. Genellikle ıssız bölgelerde görülen ve sayısı az olan bu tüp yıldızlar kararsız bir yapıya sahiptir. Gökdamızda bu dev türünden şimdiye kadar 12 tane keşfedildi. Araştırma ekibi yıldızın sıcaklığının son 30 yıl içinde 5000 dereceden 8000 dereceye çıktığını belirledi. Keşif, gökadamızdaki hiper devler denilen çok parlak ve büyük kütleli yıldızlarla ilgili kafalarda yer alan soru işaretlerini de giderecek önemli bir adımdır. Hiper devler, Güneş'ten yüz milyonlarca kat parlak ve birkaç yüz kat daha büyük çapa sahiptirler. HR 8752 ise Güneş'ten dört milyon kat parlaktır. Kraliçe takım yıldızındaki dev basit bir dürbün ile bile görülebilir. Sarı hiper devlerin kısa süren hayatında ısı ve parlaklığı eşine görülmemiş bir şekilde değişir. Ekip bu değişimin yıldızdaki iç kuvvetler dengesinin kararsız olmasına yani bozulmasına bağlıyor. Bu kararsızlık hiper devin bir yıl içinde Güneş kütlesi kadar kilo alarak şişmanlamasına yol açabilir. HR 8752'nin sıcaklığı 1900 ile 1980 yıllaı arasında 5000 derece dolayında seyretti. Ancak 1985 ile 2005 arasında sıcaklık birden 8000 dereceye yükseldi. Buna karşılık yıldız, 750 Güneş yarıçapından 400 Güneş yarıçapına kadar küçülmüştü. Özellikle 1985 yılından bu yana yapılan ayrıntılı tayfölçer gözlemi yıldızın fiziksel özelliklerinin değişimini ortaya çıkardı. Ekip ayrıca hiper dev yıldızın kararsız atmosferinin iki kısımdan oluştuğunu gösterdi. 8000 derece dolayındaki atmosferin küçük kısmı büyük miktarda hidrojen ve helyum iyonlaşmasından oluşuyor. HR 8752'nin nasıl bir sonla karşılaşacağı ile belli değil. Ancak bu hiper devin büyük bir süpernova patlaması ile yok alabileceğine ilişkin güçlü kanıtlar bulunuyor. Ya da düzensiz bir sıcak yıldız tipi olan Parlak Mavi Değişken yıldıza dönebilir. Her iki durumda çalışmayı yürüten Hollanda Enstitüsü'ndeki Utrecht Uzay Araştırmaları'nın gözünden kaçamaz. Keşif bu çok büyük yıldız türlerinin varlığını ve yaşamlarını ortaya çıkaran önemli bir adımdır. Bu tip yıldızlardan Samanyolu'nda daha çok keşfedilmesi bekleniyor. Bir insanın ömrü içinde kaydedilen ve muazzam değişimler gösteren bu hiper devlerin yenilerinin keşfedilmesi için yeni çalışmalar ise çoktan başladı. Science Daily


Türkçe Gökbilim kaynakları arasında en değerli bilgi sayfaları arasında saydığım Bulutsu.org 6 yaşına girdi. Zaman zaman kullandığım ve şimdilik benzerini bulamadığım Sözlük, gündelik gökbilim haber ve yazılarına kolaylıkla ulaşabildiğim Güncel, nerede olduğumuzu gösteren Evren Haritası, ötegezegen verilerinin ve haberlerinin işlendiği Gezegen Avı ile çok önemli bir kaynak niteliğinde. Mutlu yıllar Bulutsu ekibi.... Mutlu yıllar Tahir Şişman ve Murat Tunçay. Şimdiye kadar hiç karşılaşmadık ancak çok iyi tanıdığım bu gökbilim dostları bir alkışı hakediyor bence. İşte 6. yıl yazısı... Değerli gökyüzü tutkunları, 15 Mayıs 2006 tarihinde kullanıma açtığımız Evrenin Haritası ve hemen ardından başladığımız Günün Gökbilim Görüntüsü GGG çalışmalarımızda altı yılı geride bıraktık. Bizler 2192 gündür her gün buradaydık... Bu yolculuk boyunca bizi yalnız bırakmayan, destek olan siz değerli gökyüzü tutkunu dostlarımıza teşekkürü bir borç biliriz. Sizlere ulaştırmaya çalıştığımız metinlerin neredeyse tamamı birimiz tarafından dilimize çevriliyor. Birimiz de teknik işleri idare etmenin yanı sıra, bu metinleri tekrar gözden geçiriyor. İş ve aile yaşamlarımızın yoğunluğuyla birlikte, çalışmalarımızı altı yıldır bu şekilde sürdürüyoruz. Ancak son birkaç yıldır günlerimiz oldukça yoğun geçiyor. Her gün buradaydık dedik ama özellikle son yılda GGG metinlerini günün geç saatlerinde güncelleyebildik. Ayrıca, bazen bize yazdıklarınıza geç yanıt verdiğimiz ve hatta, ne yazık ki yanıt veremediğimiz de oldu... Bu konuda tüm gökyüzü tutkunlarından özür diliyor ve bizi anlayışla karşılayacağınızı umuyoruz. Gönüllü olarak üstlendiğimiz ve severek yürüttüğümüz bu çalışmaları, iki orta yaşlı masa başı gökyüzü sevdalısı olarak gücümüz yettiğince sürdürmeye çalışacağız. Tüm çabamız, gökyüzüne kendi dilimizde bakabilmek ve bu sevdanın Soluk Mavi Noktanın bu köşesine yayıldığını görebilmek için... Dileriz, hep birlikte daha uzun yıllar gökyüzünün güzelliklerini paylaşabiliriz. Şimdi sizleri, sesli olarak izlemenizi tavsiye edeceğimiz 22 Temmuz 2008 tarihli güzel bir GGG ile baş başa bırakıyoruz : Dünya Gezegenindeki Mutlu İnsanlar Dans Ediyor 1 Yorum bu güne kadar bize doğru ve anında uzay bilimlerini anlatan ve haberleri duyuran ederim..özellikle bu kadar işleri arasında bu güzel bilimsel konuları anlatan gerek Ümit hocama gereksede murat ve Tahir abilerimede canı gönülden tşk ederim.inan bana bu emekleriniz boşa gitmiyo..benim gibi bilime vee özellikle astronomi vu uzay tutkunlarının açlıklarını gideriyosunuz...ben bu sene üniversite sınavlarından dolayı pek yazılarınızı takip edemedim.ama seneye eskiden olduğu gibi yine severek okuyacm...zaten hAYALİM UZAY HAKKINDA KİTAP YAZMAK..BUDA SİZİN SAYENİZDE OLCK İNŞ..ONUN İÇİN TEKRAR TEKRAR TŞK EDERİM..İYİKİ VARSINIZ...


NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı ile İribaş Bulutsusu'nun ilginç bir görüntüsü elde edildi. Söz konusu bulutsu 12 000 ışık yılı uzaklıktaki Arabacı Takımyıldızı'nda yer alıyor. Görüntüyü ilginç kılan ise biri bulutsunun önünden diğeri üzerinden olmak üzere güneş sisteminde bulunan iki ayrı asteroitin geçmesi. Görüntünün merkezinde yeşil-sarı renk ile görülen asteroit 1719 Jens olarak bilinir. Görüntünün sol üstünde daha soluk olarak görülen asteroit ise 1992 UZ5'dir. Görüntüde ayrıca elips şeklinde işaretlenmiş yeşil ince çizgi ile gösterilen nesne ise bir yapay uydu. Uydu, WISE'ye asteroitlerden daha yakın olduğundan çalışmada çizgi şekliyle belirmiş. İribaş Bulutsusu çok genç ve 1 milyon yıl yaşındaki, 10 Güneş kütleli yıldızlardan oluşmuştur. Bulutsunun İribaş olarak adlandırılmasının nedeni ise Sim 129 ve Sim 130 adlı dışarı doğru süzülmüş olan iki ayrı sıcak gaz bulutudur. Bunlar merkezin yakınında sarı kıvrımlar olarak kendini gösterir. Bu kıvrımların başında ise genç yıldızların yer aldığı yuvarlak görünümlü bölgeler bulunur. WISE'nin kızılötesi görüntüleme yeteneği buradaki gizli yıldızları açığa çıkarmaktadır. 1950 yılında keşfedilen 1719 Jens asteroiti Mars ile Jüpiter arasında bulunmaktadır. Bu uzay kayasının çapı 19 km'dir. Kendi ekseni çevresinde 5.9 saatte ve Güneş çevresinde 4.3 yılda dolanmaktadır. Bölgenin bu görüntüsü toplam 25 kareyle elde edildi. 11 kareyle 1719 Jens görüntülendi. Bu görüntü, 3.4 mikronluk kızılötesi ışıkla mavi, 12 mikronluk kızılötesi ışıkla yeşil, 22 mikronluk kızılötesi ışıkla kırmızı ve 4.6 mikronluk kızılötesi ışıkla cyan renkle alınan görüntülerin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. WISE, güneş sistemindeki asteroitleri ve kuyrukluyıldızları gözlemek ve keşfetme görevinin dışında ayrıca uzak yıldızların görüntülerini elde etmektedir. Görüntünün geniş ölçeği için tıklayınız. Çizilmemiş, ham görüntü için tıklayınız. Kaynak: NASA/JPL


Bilim insanları bir ötegezegenin bulutsuz atmosferi olduğunu belirledi. Çalışma Şili'deki 8,2m'lik Çok Büyük teleskopu ile gezegen WASP-96b, yıldızının önünden geçerken gözlendi. Yıldızın ışığının gezegen atmosferinden geçerken tayfındaki değişime bakıldı. Böylece gezegenin atmosferinin kimyasal yapısı belirlendi. Exeter Üniversitesinden Dr. Nikolay Nikolov liderliğindeki uluslararası gökbilimci ekibi 'sıcak Satürn' sınıfındaki WASP-96b'nin atmosferinin bulutsuz olduğunu keşfetti. Her insanın parmak izleri farklıdır. Atom ve moleküllerinde kendilerine özel tayfsal imzası bulunur. Eğer, herhangi bir cisimden gelen ışığın tayfı incelenirse içerdiği kimyasal yapı tespit edilebilir. WASP-96b'nin tayfı bulutsuz atmosferi işaret eden sodyumun izlerini göstermektedir. WASP-96b Satürn kütleli olup boyut olarak Jüpiter'den beşte bir oranında daha büyüktür. Sıcaklığı 1000 C derece olan sıcak gaz devi, Anka takım yıldızının güney ucundaki Fomalhaut ile Eri Eridani yıldızı arasındaki Güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dolanır. Sıcak ve soğuk Güneş Sistemi gezegenleri ile ötegezegenlerin bazılarındaki bulutların varlığı biliniyor. Bulutun var olması ya da bulutsuz olması atmosferin yıldızdan aldığı ışığı engellemesi gezegen yüzeyine ulaşan enerji miktarında önemli sonuçlar doğurur. ABD Santa Cruz'daki Kaliforniya Üniversitesinden Profesör Jonathan J. Fortney: Sıcak atmosferlerden hangisinin kalın bulutlara sahip olduğunu bilmek oldukça zordur. Çok bulutlu gezegenlerden neredeyse bulutsuz WASP-96b'ye kadar her atmosferi görerek bulutların etkisini daha iyi anlayacağız diyor. WASP-96b'de görülen sodyum imzası bulutsuz atmosferi işaret etmektedir. Gözlem sonuçları gezegen atmosferindeki sodyumun nasıl olduğunu göstererek Güneş Sistemimizde olanlarla benzer düzeylerin görülmesini sağladı. Dublin Üniversitesinden Ernst de Mooji: Gelecekte yapılacak gözlemlerle WASP-96b'deki su, karbondioksit, karbon monoksit gibi diğer moleküllerin miktarı da belirlenebilecek diyor. Sodyum evrende en bol bulunan yedinci elementtir. Dünya'da sodyum bileşikleri deniz suyuna tuzlu tadını ve çöllere beyaz rengi verir. Hayvan yaşamında sodyum kalp ritmini ve metabolizmasını düzenler. Sodyum ayrıca sarı-turuncu ışık üreten sodyum buharlı sokak lambalarında kullanılmaktadır. Çalışma ekibi Hubble ve James Webb teleskopları ile su, karbon monoksit ve karbondioksit gibi diğer atmosfer moleküllerinin imzasını bulmayı hedefliyor. Makale adresi: https://www.nature.com/articles/s41586-018-0101-7


G327.1-1.1 Samanyolu içinde süpernova olarak patlayan bir yıldızın kalıntısıdır. Yıldızdan geriye hızla dönen bir nötron yıldızı kaldı. Atarca, Chandra ve XMM Newton'un algıladığı x-ışını ile radyo dalgaboyu yaymakta. Büyük kırmızı daire ise patlamanın radyo dalgası yayılmasını gösteren kızılötesi alanda alınmış 2MASS verisiyle elde edildi. Sıradışı ve bulutsunun merkezi dışında görülen G237.1-1.1'nin yapısı ve kuyrukluyıldızı andıran kuyruğu hakkında net açıklama yoktur. En olası açıklama maddenin bir şok dalgası nedeniyle sıçraması sonucunda oluştuğudur. Atarca patlama merkezinden yukarı doğru hareket ediyor. Atarca rüzgar bulutsusu ters şok dalgası nedeniyle alt-sol kısma doğru hareketli. Ataracanın hareketi ve ters şok dalgası yukarıdaki görüntüde gösterilmiştir. X-ışını gözlemleri ile bilim insanları süpernova patlaması sonrasında genişlemeye neden olan dalga ve enerjiyi, kalıntının yaşını hesaplayabilirler. atarcanın oluşturduğu yeni balon ters şok ile temizlenen yeni atarca rüzgarını gösterir. Görüntü için tıklayınız. Kaynak: Chandra


Gaz ve toz bulutlarının derinliğinde oluşan yıldızlar karanlık bir bölgede yer alır. Buradaki bulutlar ışığı geçirmez ve içerisini size göstermezler. Gökbilimciler bu bulutların arkasını görebilecek yeni bir pencere keşfetti. Gökbilimcilerin iç ışıma olarak adlandırdığı ve yoğun bulutların dağıttığı kızılötesi ışınım aslında yeni doğmuş yıldızların yoğun çekirdekleridir. Gaz ve toz bulutlarının kütle çekimi etkisi altında çökmesiyle yıldızın yoğun çekirdek bölgesini oluşturur. Sonuçta bu bölge yeterince sıcaklığa ulaşınca nükleer füzyonu başlatır ve yeni yıldız oluşur. Güneş ve Dünya'daki yaşamın kaynağı olan Güneş ışığı bu yolla oluşmuştur. Güneş sistemleri ve Dünya benzeri gezegenler ise yıldızı oluşturan gaz ve toz bulutunun artıklarından meydana gelir. Çöküşün ön aşamalarında neler olup bittiği ise pek bilinmiyor. Şimdi bu konuda yeni bir fikir ortaya sürüldü. Paris Gözlemevi'nden Laurent Pagani ve Almanya'daki Max Planck Enstitüsü'nden Jürgen Steinacker'in başını çektiği bir ekip bu evrede iç ışıma adını verdikleri yeni bir fikri öne sürdüler . Toz yoğunluğuna bağlı olarak saçılan ışığın boyutu, çekirdek bölgesinin yaşını, gazın dağılımını ve ileride oluşabilecek olan gezegenlerin hammaddesini oluşturacak olan kimyasal yapı hakkında bilgi verir. Keşif NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu verilerine dayanıyor. Steinacker, Pagani ve arkadaşları 360 ışık yılı uzaklıktaki Yılan takımyıldızının kuyruğundaki L 183 bulutunun orta düzeyde kızılötesi ışınım yaydığını gördüler. Işımanın nedeninin yoğun çekirdek kaynaklı olduğu tespit edildi. Ayrıntılı gerçekleştirilen benzetimlerle ölçümler kıyaslanarak 1 metrenin milyonda biri (1 mikrometre) kadar küçük çaplı toz taneciklerinin ışığı saçtığı gösterildi. Daha sonra yine Spitzer ile 300 ile 1300 ışık yılı uzaklıktaki 110 moleküler bulut incelemeye alındı. Sonuçlar L 183'den yayılan ışınımın şans eseri oluşmadığı yönündeydi. Tam tersine görülen ışıma aslında çok yaygın gerçekleşen bir gökbilim olayıydı. Gözlenen bulutların çekirdeklerinin yarısı iç ışımayı doğruluyordu. Bulutların ortasından gelen kızılötesi ışıma toz bulutundan saçılıyordu. İç ışıma için Spitzer'in yanı sıra 2014'de fırlatılacak olan James Webb Uzay Teleskopu'dan da çok şeyler beklenecek. İlk gözlemler olumlu sonuçlandı: Toz parçacıkları bulutun çöküşü başlamadan önce büyümeye başladığının keşfi beklenmeyen bir durumdu. Özel olarak ilgilenilen güney takımyıldızlarından Vela'da ise hiçbir iç ışıma tespit edilemedi. Bu bölgede birçok yıldız süpernova olarak patlıyor. Steinacker ve ekibi böylesi bir bölgede toz yapılarının birleşmelerinin zor olduğunu belirtiyor. Kaynak: Max Planck Society


Hubble Uzay Teleskopu verileriyle Samanyolu çevresinde dolanan dev bir gaz bulutunun saatte 1 milyon kilometre hızla gökadaya düşmekte olduğu belirlendi. Yörüngesi iyi bilinen bu bulut gökada çevresinde muazzam hızla dolanan diğer Smith Bulutlarına göre daha dikkat çekicidir. Yeni Hubble gözlemleri bulutun 70 milyon yıl önce oluştuğunu gösteriyor. Bulut radyo dalgaları ile 1960'ların başında Gail Smith tarafından keşfedildi. Bulutun 30 milyon içinde Samanyolu'na düşeceği tahmin ediliyor. Gökbilimciler bulutun 2 milyon yıldız oluşturacak malzemeye sahip olduğunu düşünüyor. Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Andrew Fox: Bulut gökadaların zamanla nasıl değiştiğini gösteren güzel bir örnektir. Gaz diski Samanyolu yakınına sokulurken köpüklü görüntüsü belli bir düzene girer ve gökadaya doğru akmaya başlar. Samanyolu'nun kenarları oldukça aktif alanlardır. Bulut içindeki gazın gökadaya doğru sokulması galaktik disklerin nasıl aktif kaldığını gösteriyor. Bu da eskisine oranla daha farklı yerlerde yıldız oluşumunu sağlayacaktır diyor. Kuyrukluyıldızı andıran dev bulut 11.000 ışık yılı uzunluğunda ve 2500 ışık yılı genişliğindedir. Bulutu eğer gökyüzünde görebilseydik 30 Dolunay büyüklüğünde bir alanı kaplardı. Gökbilimciler Smith bulutunun gökadalar arası uzayda başı boş gezinen, yıldız oluşturamamış gaz yığını olduğunu düşünüyor. Bulut eğer Samanyolu'ndan atılmış ise içinde hidrojen ve helyum dışında ağır elementlerin de olması gerekir. Hangi seçeneğin doğru olduğunu anlamak için madde analizi yani gazın tayfına bakmak gerekir. Araştırma ekibi bu amaçla daha uzaktaki üç aktif gökadanın parlak çekirdeğinden yayılan morötesi ışığı gözledi. Bunun için Hubble'ın Kozmik Kökenli Tayfölçeri kullanıldı. Özellikle morötesi ışığı soğuran sülfür taraması yapıldı. Bunu ölçersek Güneş'teki sülfür miktarı ile karşılaştırabiliriz. Sülfür, ağır elementlerin varlığını gösteren birkaç göstergeden biridir diyor Fox. Böylece Samanyolu merkesinden 40.000 ışık yılı uzaktaki bulutun sülfürce zengin olduğunu gördük (Güneş Samanyolu merkesinden 15.000 ışık yılı uzaktadır). Bu sonuç Smith bulutununu yıldız malzemesi açısından zengin olduğunu gösteriyor. Bulut, uzayda başıboş dolanan tipte olsaydı bu sonuca ulaşılamazdı. Bu da bulutun Samanyolu içinden atıldığını, ancak bulutun bir bumerang gibi geri döndüğü anlamına geliyor. Smith bulutunun kökeni belirlenmesine karşılık başka sorular yanıt beklemektedir. Bulut Samanyolu'ndan neden ve nasıl atıldı? Bu olayda görünmeyen karanlık maddenin etkisi olabilir mi? Yanıtlar için gelecek araştırmaları beklemek gerekecek.


Türk bilim insanlarının bilime katkılarını görünce çok heyecanlanıyoruz. İşte onlardan biri Burçin Mutlu Pakdil. Pakdil ve arkadaşları çok farklı bir yapıda gökada keşfetti ve adı da Burçin'in gökadası oluverdi. Dünya'dan 359 milyon ışık yılı uzaklıkta PGC 1000714 koduyla bilinen ve bilinen hiçbir gökadaya benzemeyen bir gökada keşfedildi. Hoag tipi gökadalar arasında yer alan ilginç cisim iki dairesel halkayla çevrelenmiş eliptik benzeri çekirdeğe sahip. Çalışma Minnesota Duluth Üniversitesi ile Kuzey Carolina Doğal Bilimler Müzesindeki bilim insanlarınca gerçekleştirildi. Yüksek lisans öğrencisi olan Burçin Mutlu-Pakdil çalışmaya konu olan makalenin başyazarı. Hoag tipi gökadalar bildiğimiz gökadaların içindeki oranı % 0,1'den daha az diyor Pakdil. Bunlar merkezlerindeki yuvarlak çekirdekleriyle bağlantısı olmayan dairesel halkalarla kuşatılmış görünen ilginç gökadalardır. Gökadalar, Samanyolu gibi disk şeklindedir. Hoag tipi gökadaların nasıl oluştuğu ve değiştiği bilinmemektedir. Araştırmacılar, Şili dağlarında kurulu olan geniş çaplı teleskopları kullanarak, sadece güney yarımküreden gözlenebilen gökadanın çok sayıda görüntülerine ulaştı. Bu görüntülere göre gökada merkezdeki ve onun dışındaki iki halkası yaşını belirlemede önemli parçalar oldu. Araştırmacılar daha yaşlı olan kırmızı (5,5 milyar yıl) ve bu çekirdeği çevreleyen daha genç ve mavi (0,13 milyar yıl) dış halkayı belirledi. Böylece çekirdeğin bir modeli oluşturuldu. Böylece belirsiz ikinci iç halkanın yapısının ortaya çıkması amaçlandı. Kuzey Carolina Doğal bilimler Müzesinden astrofizikçi Patrick Treuthardt: Daha önce Hoag nesnelerini merkezde kırmızı çekirdek ve onu saran mavi halkayla gözlemiştik. Ancak bu çok farklı. İçteki kırmızı halka oldukça dağınık görünüyor diyor. Gökada halkaları çarpışan gazların yeni yıldızları oluşturduğu bölgelerdir. Mutlu Pakdil: İç ve dış halkanın farklı renkleri bu gökadada iki farklı oluşum dönemi olduğunu gösteriyor. Bu görüntülerden yola çıkarak gökada halkalarının zaman içinde nasıl oluşup değiştiğini anlamak imkansız diyor. Araştırmacılar bu ve benzeri gökada görüntülerine bakarak nasıl geliştiklerini anlamaya çalışmaktadır. Gökadalar iç ya da dış çevresel etkileşimlere göre şekil alır. Araştırmacılara göre buradaki dış halka gaz bakımından zengin bir cüce gökadanın kendisinden daha büyük bir gökadanın çekirdeğiyle etkileşerek Burçin'in Gökadasını oluşturduğunu düşünüyor. Halka geçmişinin anlaşılabilmesi için yüksek çözünürlüklü kızılötesi verilere ihtiyaç duyuluyor. Benzeri olmayan, oldukça garip bir cisim keşfettiğimizi anladığımızda evrenin bildiğimiz tüm model ve kuramlara meydan okuduğunu da anladık. Bu da genel anlamda daha çok şey öğrenmemiz gerektiğini gösteriyor diyor Treuthardt. Makale: Burçin Mutlu Pakdil, Mithila Mangedarage, Marc S. Seigar, Patrick Treuthardt. A photometric study of the peculiar and potentially double ringed, non-barred galaxy: PGC 1000714. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2017; 466 (1): 355 DOI: 10.1093/mnras/stw3107 1 Yorum Başarılarınızın devamını dilerim. Türkiye nin ve Dünyanın sizin gibi insanlara ihtiyacı var . Artık bizim de bir galaksimiz var 🙂 Burçin Gökadası Allah ilminizi artırsın ve çalışmalarınıza bereket versin ...


Karanlık bulutların sakladığı yüzlerce arka fon yıldızı Bu şaşırtıcı yeni ESO görüntüsündeki bazı yıldızların kayıp oldukları görülüyor. Ancak bu göz alıcı güzellikteki yıldız alanında yer alan siyah boşluk gerçek bir boşluk değil, gaz ve toz tarafından örtülmüş bir uzay bölgesidir. Bu karanlık buluta LDN 483 adı verilmektedir Karanlık Lynds Bulutsusu 483. Bu tür bulutlar gelecekteki yıldızların doğum yerleridir. LDN 483 ve çevresinin bu görüntüsü Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. LDN 483 yaklaşık 700 ışık-yılı uzaklıkta Yılan takımyıldızı doğrulusunda yer almaktadır. Bulut içerisinde arka fondaki yıldızlardan gelecek olan görünür ışığı tamamen örtecek miktarda toz maddesi bulunmaktadır. LDN 483 gibi özellikle yoğun molekül bulutları, bu örtme özellikleri nedeniyle, karanlık bulutsular olarak sınıflandırılmaktadırlar. LDN 483'ün yıldızsız doğası ve başlangıç haline göre, bu tür yerlerde yıldızlar oluşamıyor ve büyüyemiyorlar. Ancak tersi de doğru: karanlık bulutsular eninde sonunda yıldız oluşumu için en verimli koşulları sunuyorlar. LDN 483 içerisindeki yıldız oluşumları inceleyen gökbilimciler bulutsunun iç kısımlarına gömülü halde bulunan gözlenebilir en genç bebek yıldızlardan bazılarını keşfettiler. Bunların henüz doğum aşamasını tamamlamamış ve olgunlaşmayan yıldızlar oldukları düşünülüyor. Yıldız gelişiminin bu ilk aşamasında, yıldız kendisini çevreleyen molekül bulutunun kütleçekim kuvveti altında büzülmekte olan bir gaz ve toz küresi gibidir. Öncül-yıldız halen soğuktur yakalşık -250 santigrat derece kadar e sadece uzun dalgaboylarındaki milimetre-altı ışıkta parıldamaktadırlar . Buna karşılık sıcaklık ve basınç yıldızın merkezinde artmaya devam etmektedir. Yıldız gelişiminin bu ilk dönemleri yüzlerce yıl sürmektedir, gökbilimsel tanımlara göre bu süre şaşırtıcı biçimde kısadır, yıldızların yaşamları genel olarak milyon veya milyar yıl mertebesindedir. Devam eden aşamalarda, birkaç milyon yıl süresince, öncül yıldız ısınmakta ve yoğunlaşmaktadır. Enerji salınımı giderek artmakta, genel olarak soğuk, uzak-kırmızı-ötesi ışıktan, yakın-kırımızı-ötesi ve son olarak kırmızı ışığa doğru kaymaktadır. Bir zamanlar sönük olan öncül yıldız, sonrasında tamamen parlak bir yıldıza dönüşmektedir. LDN 483'ün derinliklerinde giderek daha fazla yıldızın ortaya çıkmasıyla birlikte, karanlık bulutsu daha geniş alanlara açılmakta ve ışık geçirgenliği artmaktadır. Şu anda gizlenmekte olan arka fondaki yıldızlar daha sonra görüş alanına gireceklerdir ancak milyonlarca yıl sonra gerçekleşecek olan bu durumda, bulut içerisindeki parlak yeni-doğan yıldızların ışığı onları yine gölgede bırakacaktır . Notlar Lynds Karanlık Bulutsu kataloğu Amerikalı gökbilimci Beverly Turner Lynds derlenmiş ve 1962 yılında yayımlanmıştır. Bu karanlık bulutsular Palomar Gökyüzü Taraması fotoğrafik plaklarının görsel olarak incelenmeleri sonuncunda bulunmuştur. Kısmen ESO tarafından işletilen Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi , milimetre-altı ve milimetre ışıkta gözlem yapmaktadır ve moleküler bulutlardaki bu tür çok genç yıldızların incelenmesi için idealdir. Bu tür genç açık yıldız kümelerine örnek burada, ve daha gelişmiş olanlar ise burada görülebilir. ESO-Türkiye


Dünya'ya yakın asteroitlerden biri 1 Eylül'de 7 milyon kilometre uzaklıktan geçecek. Astronomik ölçekte çok yakın olarak nitelenen bu uzaklık bizim için güvenli bir mesafe anlamına geliyor. Florence asteroiti 4,4 kilometre büyüklüğünde olduğundan büyük asteroitler arasında sayılmaktadır. Dünya'nın çok yakınlarından birçok asteroit geçiş yapıyor. Ancak bunların gerçekten küçük olmaları nedeniyle çoğu geçerken keşfedilebiliyor. Örneğin bunlardan biri 12 Ekim'de geçiş yapacak. Bir asteroitin yakın geçişi bilim insanlarına farklı çalışma alanları oluşturur. Araştırmacılar böylece Dünya üzerinde kurulu gözlemevlerini kullanarak asteroitlerin genel yapısı, özellikleri ve yörüngeleri hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. NASA'nın Goldstone Solar System Radarı yardımıyla asteroitin gerçek boyutu, şekli belirlenebilecek ve 10 metreden daha küçük yüzey alanlarını gösterebilme yeteneği nedeniyle yüzey verisi de alınabilecek. Florence asteroiti Mart 1981'de Avustralya'daki Siding Spring Gözlemevi tarafından keşfedildi ve çağdaş hemşireliğin kurucusu Florence Nightingale (1820-1910) onuruna adlandırıldı. Asteroit yakın geçişi sırasında dokuzuncu kadir parlaklığına ulaşacak ve küçük teleskoplarla da görüntülenebilecek. Asteroit gökyüzünde Güneybalığı , Oğlak , Kova ve Yunus takımyıldızlarından geçecek.


Bulutsular, gökadalar birleşirde karadelikler birleşmez mi? Evrende dev gökadaların merkezindeki dev karadeliklerin gökadaların birleşmesiyle oluştukları yolundaki kuram acaba doğru mu? Yani gökadaların merkezlerindeki karadelikler de birleşip güçlerini arttırıyorlar mı? NGC 6240'ın bu görüntüsü 2008 yılında Hubble tarafından görünür dalga boyunda yayınlanan fotoğrafla Chandra'nın X-ışınıyla alınmış fotoğrafının birleştirilmesiyle elde edildi. Görüntüdeki karadeliklerin birleşmesi keşfi ilk kez Chandra tarafından 2002 yılında yapılmıştı. Birbirine çok yakın gibi görünen ve 330 milyon ışık yılı uzağımızdaki iki karadelik aslında birbirinden 3000 ışık yılı uzaklıktadır. Gökbilimciler karadeliklerin 30 milyon yıl önce birbirine yaklaşmaya başladığını düşünüyorlar. Onlarca ya da yüzlerce milyon yıl sonra da iki karadelik birleşip dev bir karadelik oluşturacaklar. Astrofizik alanındaki karadeliklerin birleşmesini gösteren bu keşif önemlidir ve 2002 yılından bu yana ilgi odağı olmuştur. O yıldan bu yana Chandra dışındaki teleskoplarla da bölge izlenmeye devam etmektedir. Karadeliklerin birbirine yaklaşmasıyla artacak olan aralarındaki etkileşim, beraberinde birçok soruyu getirmektedir. Gökbilimciler işte bu sorulara yanıtlar aramaktadır. Evrende gökada birleşmelerinin sonucunda, gökadaların merkezindeki karadeliklerin de birleştikleri düşünülüyor. Böylece daha büyük, dev karadelikler oluşmaktadır. NGC 6240'daki karadelikler arasında da bazı beklenmedik etkiler, güçlü jet çıkışları görülmektedir. Ayrıca bu şekilde birleşen büyük karadelik çiftlerinin, evrendeki en güçlü kütle çekim dalga kaynağı oldukları sanılıyor. Kaynak: Chandra


Gökbilimciler 2019 yılında keşfedilen Yer'in iki katından daha büyük kütleli bir gezegende yaşamın olası olduğunu keşfettiler. Bu keşifle birlikte yaşam olabilecek gezegen arayışı Yer ile Neptün arası kütleli olan gezegenlere kadar genişletildi. Gezegenin kütle, yarıçap ve atmosferik verilerini kullanan gökbilimciler, gezegenin hidrojen açısından zengin olan atmosferinin altında yaşanabilir koşullarda sıvı suyun olmasının mümkün olduğunu belirledi. Gezegene ait ayrıntılar Cambridge Gözlemevinden bir ekip tarafından gerçekleşti. Gezegen K2-18b 2.6 Yer çapında ve 8.6 Yer kütlesinde ve yıldızın suyun sıvı halde olabildiği yaşam alanında yer alıyor. 2019 yılının sonbaharında İki farklı ekip tarafından gezegenin hidrojen açısından zengin bir atmosferinde su buharı olduğu belirlenmişti. Bununla birlikte gezegenin atmosfer ve yüzey ayrıntıları bilinmiyordu. Cambridge Astronomi Enstitüsünden Dr. Nikku Madhusudhan: Birkaç ötegezegenin atmosferinde su buharı tespit edilmişti. Bu gezegenler yaşam alanında olsa bile yüzeyde yaşanabilir koşulların olduğu anlamına gelmiyor. Yaşanabilirlik için gezegenin iç ve atmosferik koşulların özellikle atmosfer altında sıvı suyun olup olmadığı- bilinmesi gerekir diyor. K2-18b, Yer ile Neptün arası bir büyüklüğe sahiptir. Bu sınıftaki gezegenler 'mini Nepün' olarak adlandırılır. Bir mini Neptün'ün iç kaya ve demir çekirdeği ile su tabakasını çevreleyen basınçlı bir hidrojen atmosferinden oluştuğu düşünülüyor. Hidrojen katmanı kalınsa bu suya yüksek basınç ve sıcaklık oluşturacağından yaşamın oluşmasını güçleştirir. Madhusudhan ve ekibi K2-18b büyüklüğüne karşılık hidrojen katmanının çok kalın olmadığını ve bunun sıvı suyu ve dolayısıyla yaşamı destekleyecek yapıda olduğunu gösterdi. Başta kütle ile yarıçap verileri ile sayısal modeller ve istatiksel yöntemlerle hem atmosfer hem de iç yüzey yapısını ortaya çıkardılar. Araştırmacılar atmosferin önemli miktarda su buharı ve hidrojen barındırdığını doğruladı. Ayrıca metan ve amonyak gibi diğer kimyasalların da bu tür gezegenlere göre beklenenden düşük olduğunu belirlediler. Ekip daha sonra atmosferik özellikleri gezegensel iç yapı modelleri için sınır koşullarını değerlendirdi. Atmosferik özellikler gezegenin kütle ve yarıçapı ile açıklayan çok çeşitli modelleri araştırdılar. Bu bilgi ile hidrojen katmanının büyüklüğü, suyun sıcaklığı ve basıncı da olmak üzere iç yapının koşullarını elde ettiler. Astronomi Enstitüsünden doktora öğrencisi Matthew Nixon: Hidrojen katmanının kalınlığını belirleyerek hidrojenin ne kadar derinlere indiğini anlamak istedik. Bu birden fazla çözümü olan soru olsa da tüm gözlemler başka modele bakmadan fazla hidrojen olmadığını gösterdi diyor. Araştırmacılar hidrojen katmanının gezegen kütlesinin en fazla %6'sını oluşturduğunu gösterdi. Bu değer bilinen diğer değerlere göre oldukça düşüktür. Minimum hidrojen miktarı Dünya için toplam kütlenin milyonda biridir. Hidrojen yeterli sıcaklığın oluşmasına izin vererek yüzeyde okyanusların oluşmasına olanak sağlar. Çalışma Yer'e göre daha büyük olan ötegezegenlerde biyo-imzaların aranması gerektiğini işaret ediyor. Her şeye rağmen mevcut gözlem teknolojilerinin yenilenmesi ve ayrıntılara ulaşılması gereklidir. Bu nedenle James Webb teleskopu gibi yeni teknolojik ürünler bu zorluğu aşabilir.


Hubble Uzay Teleskopu küresel bir kümedeki beyaz cücelerin merkezden kenara doğru göç ettiklerini belirledi. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu 47 Tucanae yıldız kümesinin kalabalık merkezinden kopup kenarlara taşınan yıldızları saydı. Bu göç aynı zamanda bir yıldızın ömrünün sonunda ne kadar kütle kaybettiğini de ortaya çıkardı. Beyaz cüceler nükleer tepkimesi sona eren yıldız kalıntılarıdır. Yaşlandıkça kütle kaybeden yıldız sonunda küresel kümenin merkezinden dışa doğru göçe başlar . Gökbilimciler bu süreci bilmesine karşılık şimdiye kadar bu hareketi görememişti. Gökbilimciler 47 Tucanae küresel yıldız kümesindeki 3000 beyaz cücenin yolculuğunu Hubble ile izledi. British Columbia Üniversitesi'nden Jeremy Heyl: Beyaz cücelerin kümenin çekirdeğinden uzağa kütlesinin belirlediği hızla hareketlendiğini gördük. Çalışmamızda kümedeki beyaz cücelerin yaklaşık dörtte birinin kütlesiyle orantılı bir hızla merkezden uzaklaştığını belirledik diyor. Hubble'ın morötesi gözlem yeteneğine başvuran gökbilimciler beyaz cücelerin bir kısmını izledi. Yıldızların renkleri yaşlarını ele verir . Altı milyon yıl yaşındaki bir grup, küme merkezinden yolculuğa başlamış. 100 milyon yıl yaşındaki başka bir grup ise küme merkezinden sadece 1,5 ışık yılı uzaktaki konumlarından hareketlenmiş. İtalya'daki Perugia Üniversitesi'nden Elisa Antolini: Beyaz cüceye dönüşüp göçmeye başlamadan önce bu yıldızların en büyüğü Güneş benzeriydi. Bunların kütle kaybettiğini ve merkezden koptuklarını biliyorduk. Asıl sürpriz genç beyaz cücelerin göç etmesi oldu. Bu da sonraki yaşamlarında daha fazla kütle kaybedeceklerinin kanıtı olabilir diyor. Güneş benzeri bir yıldız beyaz cüce olmadan 100 milyon yıl önce şişer ve kırmızı dev yıldıza dönüşür. Birçok gökbilimci, yıldızın bu aşamaya ulaştığında kütle kaybettiğini düşünüyor. Ancak bu durumda kırmızı dev yıldızın kümenin merkezinden dışa doğru göç hareketi başlardı. British Columbia Üniversitesi'nden Harvey Richer: Hubble gözlemlerimiz sadece beyaz cücelerin göç ettiğini gösterdi. Bu da yıldızlardaki kütle kaybının beyaz cüceye dönüşmesiyle başladığını gösterir. Kırmızı dev yıldız beyaz cüceye dönüştüğü anda çok büyük miktarda kütle kaybeder diyor. Sonuçlar, yıldız beyaz cüceye dönüştükten ilk 10 milyon yıl içinde kütlesinin neredeyse yarısını kaybettiğini gösterdi. 47 Tucanae kümesinin bize yakın olması ve Hubble'ın yeteneği daha fazla çalışma yapılmasına olanak veriyor. Notlar Beyaz cüceler küme merkezindeki daha büyük yıldızların kütle çekim kuvvetiyle dışarı doğru itilir. Beyaz cüceler hidrojen yakıtı tükenmiş olduğundan parlak sıcak çekirdekleri morötesi ışık altında ışıma yapar. Morötesi ışıkla çalışan teleskoplar, Dünya atmosferinin bu ışınları geçirmemesi nedeniyle ancak uzayda çalışabiliyor. Gökbilimciler yıldızların yaşını, renklerini ve sıcaklığını ölçerek tahmin etmektedir. Sıcak ve genç beyaz cüceler morötesi ışık altında oldukça parlak görülür. 1 Yorum Ümit bey bu güzel makaleler için çok teşekkür ediyorum.Herbiri kendi alanında bir kaynak olabilecek bu makaleler için gönülden teşekkürler eline emeğine sağlık.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu Jüpiter'deki Büyük Kırmızı Leke'deki değişimleri izlemeye devam ediyor. Gözlemler, gezegen atmosferinde ender rastlanan dalga yapısını ortaya koymaktadır. Gökbilimciler böylece ilk kez Güneş Sistemi'ndeki dış gezegenlerle ilgili en uzun süreli portreye ulaştı. Bu tür çalışmalar diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin atmosferlerinin anlaşılmasında yardımcı olabilir. Jüpiter'in yeni görüntülerinde rüzgarlar, bulutlar ve fırtınanın özellikleri belirlendi. Hubble'ın Geniş Alan Kamerası-3 ile üretilen görüntülerden iki harita elde edildi. Bu haritalarla dev gezegenin atmosferindeki değişimler izlenerek rüzgarların hızları hesaplanmaya çalışıldı. Yeni görüntüler en az üç yüzyıldır sürmekte olan fırtınayı gösteren Büyük Kırmızı Leke'nin küçülmeye devam ettiğini kanıtlıyor. Fırtına fotoğrafın merkezinde görülmektedir. Boyutları her geçen yıl azalmaktadır. Örneğin fırtına 2014'den bu yana yaklaşık 240 km küçülmüştür. Hubble'ın gözlediği tek değişim bu değildir. Saatte 540 kilometre hızla hızla esen rüzgarların Büyük Kırmızı Leke'nin görünümünde yaptığı kısa süreli değişiklikler de görülmüştür. Dev gezegenin dikkat çeken bir başka özelliği de bulunuyor. 1977'de fırlatılan Gezgin-2 aracı gezegenin sadece kuzey kutbunda beliren, ender rastlanan bir bulut tipini keşfetti. Gökbilimciler o zamandan beri bu bulutun ne olabileceğini tartışıyordu. Bu bulut siklonlar ve antisiklonların olduğu yerde bulundu. Dünya atmosferinde de bazen siklonlar oluşur. Araştırmacılara göre bu durum bulutların altına yayılan katmanlardan kaynaklanır. Gökbilimciler Jüpiter'den sonra Neptün ve Uranüs'ü de benzer şekilde izlemeyi planlıyor ki bu gezegenlerin atmosferlerine ait ilk veriler arşivlerde yer alıyor. Satürn ise bu seriye sonradan eklenecek. Bu tür çalışmalar diğer yıldızların çevresindeki gezegen çalışmalarında kullanılabileceği gibi Dünya atmosferindeki değişimlerde daha kolay anlaşılabilecek.


ESO'nun Çok Büyük Teleskobu başta olmak üzere 3 farklı teleskopla Jüpiter'deki Büyük Kırmızı Nokta üzerine bugüne kadar hiç yapılmamış hassasiyette bir çalışma yapıldı. Çalışmayla dev gezegendeki kırmızı lekenin rengini oluşturan sıcaklık, basınç ve rüzgarıyla dev fırtınanın yapısı açığa çıkarıldı. Çalışmayı yapan ekibin başkanı Glenn Orton, Bu Güneş Sistemi'ndeki en büyük lekeye yönelik yapılan en ayrıntılı çalışmadır. Bu kırmızı dairesel yapının eski olmadığını düşünüyorduk, ama çalışma sonucunda ortaya çıkan sonuç lekedeki karmaşıklığı ortaya koydu diyor. Gözlemler büyük kırmızı noktanın kırmızı rengini veren fırtınanın gezegenin daha iç kesimlerine kadar indiğini gösteriyor. Büyük kırmızı noktaya ilişkin gözlemler 19. yüzyılın başlarına kadar dayanır. -160 C derece sıcaklığındaki leke 3 dünyayı içine alabilecek kadar büyüktür. Termal görüntüler, VLT'ye takılan ve görünür ışığa göre 40 kat daha etkili olan bir kızılötesi görüntüleme aracı VISIR ile, Hawai'deki İkizler Güney Teleskobu ve Ulusal Astronomik Gözlemevi'ndeki Japon Subaru Teleskopları'yla alınmıştır. VISIR ile gökbilimciler fırtınanın sıcaklığına bakarak içerideki amonyumun dağılmasını veren haritayı oluşturdular. Böylece 3 boyutlu olarak havanın ve gazın bu fırtına içinde nasıl dolaştığı da görülmeye çalışıldı. VISIR gözlemleri ile diğer gözlemler birleştirilince bu fırtınanın ne kadar kararlı bir yapıda olduğu ve oluşan türbülansların ne denli karmaşık olduğu ortaya çıktı. En ilginç yer ise lekenin turuncu-kırmızı renkteki merkezi noktası. Buranın sıcaklığı diğer bölgelere göre sadece 3-4 derece daha sıcak. Bu sıcaklık farkı çok olmamasına karşılık fırtınanın saat yönünün tersine dolaşmasını sağlar. Fırtınanın ortasındaki dönme yönü ve şiddeti ise saat yönünde ve zayıftan biraz fazla olmaktadır. Buradaki sıcaklık değişimi sadece burayı değil, gezegendeki bulut kümelerini de etkilemektedir diyor Leigh Fletcher. Buradaki çevresel koşulların altında oluşan büyük kırmızı noktanın renginin gerçek bir renk olduğunu söyleyebiliriz. Üzerinde hala tartışılan konu olmasına karşılık biz hala bu kırmızı lekeye rengini veren maddenin aslında ne olduğunu bilmiyoruz. Ama şunu biliyoruz ki çevresel değişimlerle fırtınanın merkezi etkilenmektedir diyor Fletcher. Kaynak: ESO


Jüpiter'in Büyük Kırmızı Lekesinin en dıştaki şeridindeki rüzgarların hızlandığı belirlendi. Keşif, i on yıldan uzun zamandır gezegeni izleyen Hubble teleskopu verileriyle gerçekleşti. Hubble raporlarını analiz eden araştırmacılar en hızlı halkadaki ortalama rüzgar hızının 2009'dan 2020'ye kadar yüzde 8'e kadar arttığını hesapladı. Buna karşılık lekenin en içteki halkasına yakın rüzgarlar önemli ölçüde daha yavaş hareket ediyor. Devasa fırtınanın kızıl renkli bulutları saatte 600 kilometreyi aşan hızlarda saat yönünün tersine dönüyor. Leke Yer'den daha büyük bir alanı kaplamaktadır. Kırmızı Leke 150 yıldan daha fazla zamandır izlenmektedir. Dünya'daki fırtınaları gerçek zamanlı izlemek için yörüngedeki uydular ve uçaklar kullanılmaktadır. NASA'nın Goddard Uzay uçuş Merkezinden Amy Simon: Jüpiter'de fırtınayı izleyen bir aracımız olmadığı için rüzgarları yerinden izleyemiyoruz. Hubble, Jüpiter'in rüzgarlarını ayrıntılı olarak çözümleme gücüne sahip bir teleskoptur diyor. Hubble ile ölçülen rüzgar hızındaki değişim Dünya yılı başına saatte 2.5 kilometreden daha azdır. Aslında çok küçük bir değişim hızından bahsediyoruz. Hubble'ın yeteneği ile bu kadar küçük değişimi fark edebildik diyor Simon. Hubble'ın fırtına içinde gözlediği en küçük özellik yaklaşık 250 kilometre genişliğindedir. Berkeley, Kaliforniya Üniversitesinden Michael Wong: Büyük Kırmızı Lekedeki ortalama rüzgar hızının son on yılda artığını görüyoruz. İki boyutlu rüzgar haritası analizimizin 2017'deki örneği büyük ani değişim olduğunu gösteriyor diyor. Wong, Hubble'ın veri setini daha iyi analiz edebilmek için yeni bir yaklaşım önerdi. Verilerde görülen on ile yüzbinlerce rüzgar vektörünü izlemek için bir yazılım kullandı. Bunun ardından rüzgar hızının arttığı fark edildi. Hız artışı ne demektir? Hubble, fırtınanın altını iyi göremediği için bunu teşhis etmek zor. Bulutların altındaki her şey verilerde görülmez diyor Wong. Ancak bu, Kırmızı Lekeyi neyin beslediğini ve enerjiyi nasıl koruduğunu anlamamıza yardımcı olmaktadır. Gökbilimciler 1870'lerden bu yana Güneş Sistemi fırtınalarının kralı hakkındaki çalışmalarını sürdürüyor. Büyük Kırmızı Leke, Jüpiter içinden yükselen bir malzemedir. Yandan bakıldığında fırtına merkezinde yüksek bulutların dış katmanlarına doğru basamaklandığı katmanlı bir düğün pastasını andırır. Gökbilimciler bir asırdan uzun zamandır gözlenen fırtınanın boyutunun küçüldüğünü ve ovalden daha dairesel hale geldiğini kaydettiler. Şu anki 15,000 kilometrelik çapına gezegenimiz Yer rahatça sığabilir. Araştırmacılar sadece Jüpiter'deki uzun ömürlü fırtınayı gözlemiyor; Neptün'de dahil olmak üzere diğer gezegenlerde görülen ve birkaç yıl içinde ortadan kaybolma eğilimindeki fırtınaları da izlemektedirler. Bu bilgiler sadece gezegenlerin atmosferleri hakkında bilgiler vermiyor aynı zamanda devam eden fırtınaların fiziğinin de anlaşılmasını sağlıyor.


200 000 ışık yılı uzaklıktaki Büyük Macellan Bulutu, Samanyolu çevresinde yavaşça dans eder. Bu sırada da içinde yer yer görülen bulutlar yeni yıldızlar oluşturmayı sürdürür. Bu bulutlar NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile görünür hale geliyor. Büyük Macellan Bulutu içindeki yıldız oluşum bölgeleri ışıl ışıl parlamaktadır. Kozmik komşumuzdaki Tarantula Bulutsusu içinde yer alan LHA-120 N11 yeni yıldızların dağınık bir şekilde doğumlarının gerçekleştiği bulutsudur. BMB yıldız oluşumlarını araştıran gökbilimciler için mükemmel bir konumdadır. Samanyolu'ndaki yoğun yıldız ya da merkezi kuşatan toz bulutunnun görüş alanı dışında yer alıyor. Aynı zamanda ayrıntılı incelemek için yeterince yakın ve kuşbakışı bir görünüm sergiliyor. LHA 120-N 11 (kısaca N11) BMB'nin gaz ve yıldız oluşumunun gerçekleştiği parlak dış ceplerinden biridir. Görüntüde ayrıca NGC 1769 ve NGC 1763 (sağa doğru heic1011) parlak parçaları da yer alıyor. Görüntü merkezinde oldukça karanlık şeritler göze çarpıyor. Bulutsular genellikle evrendeki en basit ve en bol element olan hidrojenden oluşmuşken, toz bulutları Dünya gibi karasal gezegenlerin oluşumlarını sağlayan daha ağır ve karmaşık elementleri barındırır. Bacadan süzülen duman gibi çok ince görünen yapı yıldızın öldükten sonra fırlattığı maddeden oluşmaktadır. Notlar: Büyük Macellan Bulutu düzensiz sarmal bir gökada olarak nitelendirilse de çubuklu ve tek sarmallı gökadalarla benzer özelliklere sahiptir. BMB'nin Samanyolu bünyesinden kopan küçük bir sarmal gökada olduğu düşünülüyor.


Gökbilimciler evreni anlamak için genellikle Samanyolu'na en yakın gökada olan Büyük Macellan Bulutu'na teleskoplarını yönlendirirler. Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi'nin Geniş Alan Görüntüleyicisi ile BMB içinde gerçekleşen geniş küresel kümeler arasında gerçekleşen süpernova patlamaları ve bunların bıraktığı kalıntılar birkez daha gözler önüne seriliyor. Bu çalışmalar yıldızların doğum ve ölümleri ile gökadaların evrimini anlamak yönünden değerli bilgiler verir. Büyük Macellan Bulutu Samanyolu'na kozmik ölçek için çok yakın sayılabilecek 160 000 ışık yılı uzaklıktadır. Uzak sistemlere göre daha yakınımızda olan BMB bu nedenle gökbilimciler için önemli bir hedeftir. BMB, güney yarıküredeki Kılıçbalığı takımyıldızın da bulunur. Yerel grup içinde Samanyolu'na en yakın gökada olan BMB, Samanyolu'nun neredeyse 10'da 1'i büyüklüktedir. Samanyolu'nun genişliğini 100 000 ışık yılı olarak düşünürsek, BMB'nin genişliği yalnızca 14 000 ışık yılı kadardır. Gökbilimciler BMB'yi düzensiz cüce gökada olarak sınıflandırır. Bu düzensiz yapının nedeni ise, merkezdeki şekli bozuk çubuklu sarmaldan kaynaklanıyor. Merkezde oluşan kütle çekimi, gökadanın Samanyolu ve diğer gökadaların etkileşimleriyle birlikte gökadanın şeklinin bozulmasına neden oluyor. Bu görüntü Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan 2.2 metrelik teleskoba takılan GAB ile alınan dört fotoğraftan biridir. Görüntü, gökyüzünde dört dolunay büyüklüğündeki bölgeyi kapsamaktadır. Bu, BMB'nin içinde yeralan daha küçük bir alandır. Burada düzinelerce yıldız kümeleri, parlak gaz bulutları, sönük veya parlak dev yıldızlar açıkça görülmektedir. Küresel yıldız kümeleri, merkezindeki yoğun yıldızlar tarafından kütle çekiminin oluşturduğu ve birkaç ışık yılı çapındaki milyonlarca yıldız barındıran bölgelerdir. Samanyolu içindeki birçok kümenin kırmızı yıldızlar barındırdığını ve gökadamızdan daha eski, 10 milyardan daha yaşlı olduğunu biliyoruz. BMB'de küresel kümeler görüntünün sağ üst kısmında yıldızı andıran ancak, bulanık ve beyaz oval kümesi olarak görülmektedir. NGC 1978 olarak bilinen küme bilinenin aksine büyük bir yıldız kümesidir. Kümenin diğer kümelerden daha genç, yalnızca 3.5 milyar yıl yaşında olduğu düşünülüyor. Bu da gökbilimcilerin BMB'de, Samanyolu'na göre genç yıldız oluşumlarının daha sık gerçekleştirdiği sonucuna ulaşmasını sağlıyor. BMB'de bunun yanı sıra çok güçlü süpernova patlamaları nedeniyle yeni yıldız oluşumlarının gerçekleştiği bölgelerde bulunuyor. Görüntünün sağ üst köşesinde küçük bir bulut şeklinde olan N 49 böylesi bir bölgedir. Parlayan gaz bulutu BMB'nin en parlak süpernovası sonrasında oluştuğunu söyler gibidir. Bölgeden 1979 yılında güçlü gama ışınımı alınmış ve dünya yörüngesindeki uydularla bölgeye ilişkin incelemeler gerçekleştirilmişti. Büyük Macellan Bulutu, Gökbilimcilerin tüm zamanlarını alabilecek kadar önemli ve farklı nesnelerle dolu bir gökadadır. Gökbilimciler bu nedenle bu gökadayı incelemek ve gözlemek için fazla istekli olmaktadır. Kaynak: ESO


Yaşadığımız evren yaklaşık 14 milyar yıl önce olağanüstü bir olay olan Büyük Patlama sonrasında oluştu. En iyi teleskoplarımızla evrenin oluşumunun ilk saniyesine kadar yapılan gözlemlerle kuramlar oluşturuldu. Ancak bunlara gerekli kanıt bulunamadı. BICEP2 adı verilen projeyle araştırmacılar kozmik büyümeye ilişkin ilk doğrudan kanıtı elde etti. Elde ettikleri veriler uzay-zamanda ilk kütleçekimsel dalgaların görüntüsünü bir ifadeyle dalgalanmasını gösteriyor. Bu dalgalar Büyük Patlama'nın ilk titremesi olarak tarif edilmiştir. Son olarak verilerle kuantum mekaniği ve genel görelilik arasındaki bağlantı ortaya konuldu. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden BICEP2 ekibinden John Kovac: Kozmolojinin en önemli amaçlarından biri bu sinyali yakalamaktır. Birçok insanın yaptığı çalışma ile bu noktaya ulaşıldı diyor. Büyük Patlama'dan geriye kalan soluk ışık adı verilen mikrodalga arka alan ışımasına dayalı gözlem BICEP2 ile gerçekleşti. Bu parlamanın minik dalgalanmaları erken evrene ait önemli ipuçları sağlayabilir. Örneğin başta yoğun ve sıcak olan olan evrendeki daha az yoğun ve farklı sıcaklıktaki bölgeler ayrılarak günümüz gökada kümelerine temel oluşturdular. Kozmik mikrodalga arka alan ışıması ışığın bir türü olup kutuplanma dahil ışığın tüm özelliklerine sahiptir. Dünya atmosferine giren güneş ışığı atmosfer tarafından dağıtılıp ve kutuplanarak parlaklığı azalır. Uzaydaki kozmik mikrodalga arka alan ışıması atom ve elektronlarla dağıtılarak kutuplanır. Caltech'deki Jet İticileri Laboratuarı'ndan Jamie Bock: Ekibimiz bu eski ışığın kutuplanma yönelimini gösteren bükülme ya da kıvrılmasına ilişkin temsili desen olan B-modları adlı özel bir kutuplanma biçimini araştırdı diyor. Bu ışıma uzayda yolculuk ederken kütleçekimsel dalgaları nedeniyle sıkışıp arka planda farklı desenlerin oluşmasına neden olurlar. Çalışma ekibi lideri Chao-Lin Kuo : B-mod desenleri kütleçekim dalgalarının oluşturduğu eşsiz bir imzadır. Bu gerçekten ilkel gökyüzünün kütleçekimsel dalgaları yoluyla oluşan ilk görüntüsüdür diyor. Ekip gökyüzünün 1-5 derecelik parçalarını (Dolunay'ın büyüklüğünün 2 ile 20 katı arası) gözledi. Bunu yapabilmek için havanın değişken olmadığı, soğuk ve kuru olan Güney Kutbu'na gittiler. Güney Kutbu uzaydaki sönük mikrodalgaları gözlemek için en uygun ve kurak yerlerden birisidir diyor Kovac. Ekip gözlem sırasında beklediklerinden çok daha güçlü B-mod kutuplanma sinyali yakaladığında çok şaşırdılar. Onlara göre gökadamızda gördüğümüz toz gözlenen desene neden olmuş olabilirdi ama bunun için emin olmalıydılar. Ekip olası hataları gidermek için üç yıl süresince verileri gözden geçirdi. Ekipin eş-zamanlı başkanı Clem Pryke :Sanki samanlıkta iğne arıyorduk ki bunun yerine adeta bir demir çubuk bulduk diyor. Bu keşfin etkilerini yorumlayan Harvard kuramcılarından Avi Loeb: Bu çalışma bizim en temel sorumuzun yanıtına yeni bir bakış açısı sunuyor: Evrenin başlangıcında ne vardı ne yoktu? Ne oldu da evren büyümeye başladı? Bu soruların çözümüne bir adım daha yaklaşıldı diyor. Konuyla ilgili ayrıca Arif Bayırlı'ın Gök Günce'sindeki yazıyı okuyabilirsiniz


Evrenin genişlemesini hızlandırdığı düşünülen karanlık enerji bilmecesinde bir adım atıldı. NASA/ESA Hubble Teleskopu ile kütle çekimsel mercek yöntemiyle alınan sonuçlar Journal Science Dergisi'nin 20 Ağustos 2010 sayısında yayınlandı. Yıldız, gezegen ve toz bulutlarında yer alan normal madde evrenin kütle-enerji içeriğinin çok küçük bir kısmını oluşturur. Görülemeyen karanlık madde ancak kütle çekim yoluyla tespit edilebilir. Karanlık madde, karanlık enerjiyle birlikte tüm evreni kaplamış durumdadır. Bilim insanları karanlık enerji tarafından uygulanan basınç nedeniyle evrenin genişlediğini düşünüyor. Modern kozmolojinin yeni ama önemli problemlerinden biri de karanlık enerjidir. 1998 yılında keşfedilişinden bu yana karanlık enerjiyi anlamak için birçok çalışma yapılmıştır. Bu çalışma ise tamamen farklı bir şekilde yapıldı. Science Dergisi yazarı Eric Jullo: Karanlık enerji ve basınç ilişkisi durum denklemi olarak verilir. Amacımız bu ilişkiyi deneysel olarak ölçmektir. Karanlık enerjinin özellikleri bize evrenin gelişmesini nasıl etkilediğini gösterecektir diyor. Ekip kütle çekim merceği yöntemi için gökada kümesi Abell 1689'u kullandı. Çekimsel mercek yöntemi Einstein'ın Genel Görelilik Kuramı tarafından tahmin edilmiş ve uzak bölgelerin karanlık enerjiyle nasıl değişim gösterdiğini ortaya çıkarmak üzere kullanılan bir yöntemdir. Önde yer alan bir gökada kümesi daha uzaktaki bir gökadadan gelen ışığı kırarak büyütür. Bu doğal bir mercektir. ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ve diğer teleskoplarla yapılabilecek bu gözlemler mercek gökada kümesinin ve arkasındaki gökadanın uzaklığına da bağlıdır. Çalışmayı gerçekleştirenlerden Priyamvada Natarajan: Mercek, merceğin kütlesine, uzay-zamanın yapısına ve mercek ile uzaktaki nesnenin arasındaki göreli uzaklığa bağlıdır. Bu bir resme mercekle ne kadar uzaklıktan baktığınızla ilişkilidir. Merceği cisme yaklaştırıp uzaklaştırarak netliği sağlarsınız diyor. Uzak gökadalardan gelen ışığı aradaki gökadayı mercek olarak kullanıp alan gökbilimciler bu şekilde karanlık enerjinin etkilerini de ortaya çıkarmaya çalışıyorlar. Peki evrenin bu kadar büyük olan geometrisi nedir? Geometri evrenin içeriği ve kaderini birbirine bağlayan karmaşık bir olgudur. Eğer iki bilgiyi bilirseniz üçüncüyü çıkarabilirsiniz. Bizim şimdiden evrenin kütle-enerji içeriği hakkında bayağı bir bilgimiz var ve buna dayanarak evrenin bir kulpunu bulabilirsek evrenin kaderinin ne olacağını da kestirebiliz diyor Natarajan. Bu yeni yöntemle karanlık enerji bilgisi çıkarılabilir. Yöntem gelecek uygulamaları için de güven vermektedir. Bilim insanlarına göre bu yöntemle ilerken çok titiz davranmak gerekiyor. Birkaç yıllarını sadece matematiksel modeller ve hem normal hem de karanlık maddenin evrende kesinleşmiş yerlerini işaretlemekle geçirdiler. Kaynak: ESA-Hubble


Uluslararası bir ekip, Avustralya'daki bir radyo teleskobu kullanarak kendi üzerine çökme sürecinde bulunan kozmik toz bulutu içinde bir gaz bulutunu keşfetti. Bu keşif gökbilimin bir başka sırrının yanıt bulmasına yardımcı olabilir: Büyük yıldızlar nasıl oluşur? Florida Üniversitesi'nden Dr. Barnes, güneş benzeri yıldızların gaz ve toz bulutlarından oluştuğunun bilindiğini ancak büyük yıldızların oluşum sürecinin tam olarak anlaşılamadığını belirtiyor. Gökbilimciler hala büyük yıldızların oluşum sürecini tartışıyorlar. Evrende ender görülen büyük yıldızlar, tüm yıldızların yüzde birkaçını oluştururlar. Bu yıldızlar çökmesiyle çok sayıda yıldız oluşur. Bu bulutların birleşerek büyük bir yıldız oluşturmaları olası değildir. Bundan dolayı da büyük yıldızların oluştuğu bölgeler fazla değildir. Çoğu 1000 ışık yılından daha uzakta olduklarından gözlenmeleri de kolay olmamaktadır. Avustralya'da bulunan 22 m çapında çanağa sahip CSIRO-Mopra radyo teleskobuyla 3 ışık yılından daha büyük bir alan kaplayan gaz ve toz bulutunun içinde çöken bir yapı keşfi yapıldı. Keşfe neden olan kümenin yeni yıldızlar oluşturduğu düşünülüyor. Anglo-Avustralya Gözlemevi'nden Dr. Stuart Ryder, keşfin 200 gaz bulutundan fazla kümenin incelenmesi sırasında gerçekleştiğini belirtiyor. Bunun gibi büyük bulutlarla yıldız kümesi oluşum kuramlarını test edebiliriz. Keşfedilen gaz bulutu 8000 ışık yılı uzağımızda yer alan ve güney yarımküreden görülebilen Karina takımyıldızında yer alıyor. Bulut BYF73 olarak kodlanmış bulunuyor. Radyo teleskoplarının keşfi gaz bulutunda iki farklı moleküle rastlanmasıyla gerçekleşti (HCO ve H13CO). Özellikle HCO moleküllerinden alınan tayf çizgileri gazın hızla ve sıcak olarak çöktüğünü göstermiştir. CSIRO Astronomi ve Uzay Bilimleri'ndeki Mopra Bilimsel Araştırma'dan Dr. Kate Brooks, Mopra teleskoplarının üstünlüğü sayesinde bu gaz bulutunun karmaşık kimyasının ortaya çıktığını söylüyor. Mopra genellikle böylesi büyük ve uluslararası projelerde kullanılır. CSIRO teleskop gözlemleri Atacama Milimetrealtı Teleskop Deneyleri ile de doğrulandı. Araştırma ekibi, buluttaki gaz yoğunluğundaki azalmanın bilinen en yüksek değerlerde gerçekleştiğini belirledi. Buna göre bulut her yıl güneş kütlesinin yüzde üçü oranında gaz kaybına uğruyor. 3.9 metrelik Anglo-Avustralya teleskobu kullanılarak yapılan kızılötesi gözlemlerle şimdiden bulutun merkezinde büyük genç yıldızların oluştuğu da gözlendi. Bulutu kızılötesiyle gözleyen Spitzer ve MSX uzay araçları da yıldız oluşumunun belirginleştiğini ortaya çıkarmıştı. Kaynak: Science Daily


Yıldız doğumevleri kızılaltı* dalga boyunda parlayan gaz ve toz bulutlarıdır. Bu tanımlama G305 için de geçerlidir. İçinde bebek yıldızların ısıttığı, parlak karmaşık gaz bulutları bulunmaktadır. ESA'nın Herschel gözlemevinin elde ettiği bu muhteşem görüntüde yıldız oluşturan mavi renkteki sıcak noktalar ile kırmızı-kahverengi rengiyle soğuk bölgeler dikkat çekmektedir. Görüntüde nokta şeklindeki birçok yıldız oluşumu olsa da, aslında en çok göz alıcı kısım merkezin hemen sağında görülen kalp şeklindeki alandır. Karanlık bölgenin merkezinde büyük yıldız WR48a ve iki komşusu, Danks 1 ve 2 yıldız kümeleri gizlenmektedir. Üç yıldız birkaç milyon yaşında yani yaşlı olmamalarına karşılık yeni yılız oluşumlarını tetikleyecek yoğun ışıma yaparlar. (Karşılaştırma için Güneş'in 4,6 milyar yıl yaşında olduğunu hatırlatalım.) WR48a'dan gelen güçlü rüzgarlar ve iki kümedeki büyük kütleli yıldızların ışınımı gaz kalıntılarını buluttan uzaklaştırıyor. Kalp şeklindeki yapının kenarında biriken bu gaz yeni yıldızlar oluşturmaktadır. Herschel verilerini kullanan gökbilimciler bu yıldız doğumevinin 16 bölgesinde yüksek kütleli yıldızların oluştuğunu saptadı. Bölge, Samanyolu'ndaki en parlak yıldız oluşum yapılarından biridir ve oluşan yıldızların her birinin farklı evrim aşamasında olması araştırmacıların ilgisini çekmektedir. G305 yaklaşık 12 bin ışık yılı uzaklıkta olup çıplak gözle görülebilen Güney Haçı takımyıldızındaki büyük yıldızlararası toz bulutu Coalsack bulutsusunun yanında yer alır. Çok belirgin bir karanlık bulut olan Coalsack güney yarıküre gökyüzünün Samanyolu'nun parlak yıldızları arasında koyu bir leke olarak kendini gösterir. Bu görüntü üç farklı dalga boyunda üretilmiştir: 70 mikron , 160 mikron ve 250 mikron . 2009 yılında göreve başlayan Herschel dört yıl boyunca uzayı uzak kızılaltı ve milimetre-altı dalga boylarında gözledi. Bu tayfsal aralık, yıldız süreçlerini araştırmak ve erken evrimlerini gözlemek için gerekli olan gaz bulutlarının içinin görülmesini sağladı. *İngilizcede geçen Infrared kelimesinde Infra 'alt' demektir. Bu nedenle çoğu yerde ve bu zamana kadar bu sitede de bu kelime yanlış çeviri olarak kızılötesi kullanılmıştır. Morötesi evet ama kızılötesi diye bilinen bir tayf yoktur. Kelimenin doğrusunun kızılaltı olduğuna işaret eden değerli hocam Prof. Dr. Ahmet Hakan Yılmaz'a teşekkür ederim.


Kuasarların ve uzak gökadaların merkezlerindeki karadeliklerin aktif ve çok güçlü oldukları belirlendi. Bu karadelikler 100 milyon ile 10 milyar güneş kütleli olup çevrelerinde yoğun olarak gaz ve toz bulutu dolanmaktadır. Diskin iç halkası, dış halkaya göre daha hızlı hareket etmektedir. Hareketli bu halkalardaki madde ısınarak dışarıya ışık vermeye başlar. Öyle ki bu ışınım önce X-ışını şeklinde yayılır ve dışarıdan morötesi olarak sezilir ve çok daha uzaklarda görünür ışık ve morötesi olarak kendini gösterir. Işınım güneş sistemimiz kadarlık çok küçük bir alanda gerçekleşse dahi evrenin en ücra köşesinde bile görülebilir. Kopenhag Üniversitesi Niels Bohr Enstitüsü'nden Marianne Vestergaard: Kuasarlar, erken evrenin bebek gökadalardır. Çoğu gökada 1 milyon güneş kütleli karadeliklere sahiptir. Ama kuasarlarda bulunan karadelikler daha farklıdır. Onlardaki karadelikler aktif olup büyümektedir. Karadelik önce yakın çevresindeki gaz ve tozu çekmeye başlar, daha sonra aşamalı olarak çekim alanını büyütür. Gökadadan aldığı maddenin etkisiyle karadelik, bulunduğu gökada içinde yavaş yavaş büyür diyerek konuyu açıyor. Peki bilinen kuasarlar neden birbirine benziyor? Bu konuyu merak eden ABD'den ve Almanya'dan araştırmacılar, inceledikleri yaklaşık 13 milyar yıl yaşındaki 21 kuasar için ilginç ve farklı bir sonuca ulaştı. Bu kuasarlar evren oluştuktan 800 milyon yıl sonra oluşmuşlardır. Yeni gözlemlerimiz sonucunda birçok kuasarda sıcak toz yapıları görmemize karşılık iki kuasarda hiçbir sıcak toz yapısı göremedik diyor Vestergaard. Bu iki kuasarı incelemeye ağırlık veren araştırmacılar, kuasarlardaki karadeliklerin büyüme eğilimi içinde olduklarını buldular. Merkezlerinde sıcak toz bulunan kuasarlardaki karadeliklerin büyük, tozu az olanların ise daha küçük olduğu belirlendi. Buradaki toz miktarı artan yıldız sayısıyla orantılıdır. Uzak evrene bakış aynı zamanda tozdan gökada oluşumunu da ortaya çıkarıyor. Tozun yıldızların oluşumunda büyük etkisi bulunmaktadır. Vestergaard: Sanırım büyük patlama sonucu görülen tozdan oluşan ilk kuasarları gördük. Tozun etkisiyle hem kuasarda hem de karadelikteki gördüğümüz büyüme nedeniyle bu tür yapıları aynı zamanda genç gökada sistemlerinde görüyoruz. Bu da karadeliklerin inşasında tozdaki ağır öğrelerin de katkısının olduğunu gösteriyor diyor. Erken evrendeki ilk süper kütleli karadeliği bulunan kuasarlarla ilgili çalışmada Spitzer Uzay Teleskobu da kullanıldı. Arizona Üniversitesi'nden Linhua Jiangı: Tozun az olduğu ortamda oluşmuş ve büyümüş olan gökadaları görüntüledik. Kuasarlar evrenin kenarındaki nesnelerdir diyor. Günümüzdeki evrende bulunan madde dağınık halde olmasına karşılık evrenin ilk zamanlarında toz yapılarının olmadığına inanılır. Ama kimse böylesi temiz kuasarlar görmemişti. Jiang ve ekibi Spitzer ile 2006 ile 2009 arasında Spitzer yardımıyla J0005-0006 ve J0303-0019'u gözlediler. Her kuasarda 100 milyon güneş kütlesinden daha fazla kütleli karadelik bulunmaktadır. 21 kuasardan alınan kozmik imzalar yardımıyla büyük patlamadan bir süre sonra oluşmuş ve karadelikleri besleyen toz görülmeye çalışıldı. Başlangıçtaki evrende tozu oluşturabilecek molekülleri yoktu. Bu zorunlu öğeler daha sonra üretildi ve evrene yıldızlar tarafından pompalandı diyor Jiang. Gökbilimciler kuasarlardaki sıcak toz miktarının karadeliğin kütlesinin artmasıyla da arttığını gözlediler. Kaynak: Niels Bohr Enstitüsü