NASA, Kızıl Gezegen'de bir zamanlar hayatın var olup olmadığıyla ilgili yeni Mars robotu Merak'ın elde ettiği önemli sonuçları yakında açıklayacağını duyurdu. Merak Mars'ın bir zamanlar mikrobiyotik yaşamı destekleyen bir yapıya sahip olup olmadığını anlamak amacıyla iki yıllık bir görev için gönderilmişti. Araç üç aydır incelemelerde bulunuyor, üzerinde gelişmiş araçlarla deneyler ve testler yapıyor. Çeşitli Mars araçlarında ve en son robotun SAM adlı Örnek Analizi Aleti ile gezegende bir zamanlar hidrojen, oksijen ve azotun varlığını gösteren ve yaşam için önemli bir gaz olan metanın izine rastlanmıştı. ABD'nin Ulusal Halk Radyosu'nda demeç veren robot verilerinden sorumlu ekip üyesi John Grotzinger, birkaç hafta içinde çok önemli bir açıklama yapılacağını belirtti. SAM verilerini işliyoruz. Bu veriler tarih kitapları için bir ilk olacak kadar güzel görünüyor. Jet İticileri Laboratuarı'ndan Guy Webster: John, SAM'in ilettiği verilerin kalitesi ve çeşitliliği nedeniyle çok sevinçli. Diğer görevlere göre daha net veriler elde ettiğimiz için bugüne kadar memnun oldu diyor. Bilimciler sonuçlardan emin olmak istiyor. Bu tarih kitapları için önemli bir bilgi. Bilimciler Mars'ta şu an yaşayan uzaylı ya da bir canlı bulacağını sanmıyor, ancak geçmişte böylesi bir yaşamın olası izlerini toprağın altını ve kayaları inceleyerek bulmayı ümit ediyor. 2,5 milyar dolarlık bir proje olan Merak, 6 Ağustos'ta Kızıl Gezegen'in Gale Krateri yakınına indi. Aracın bir görevi de önümüzdeki yıllarda gerçekleşmesi olası insanlı Mars uçuşları için çevreyi incelemek. NASA, 2030 yılında Mars'a insanlı uçuş yapmayı planlıyor.


NASA'nın bir çalışmasına göre Mars yüzeyinin altında uzun yıllardır bir yaşam biçimi varlığını sürdürüyor olabilir. Avrupa Uzay Ajansı ve NASA uydularının ortaya çıkarttığı mineral haritasında yeni bir yorum yapıldı. Buna göre Mars yüzeyinin altında bol miktarda ve hareket durumunda sıvı su bulunuyor. Bu bölümlerde yüz milyonlarca yıldır sıcak su ile yer altı kayaları etkileşim halindeler. Bu da Mars atmosferinin bir sebepten dolayı değişimiyle yaşamı etkilemiştir. Providence'deki Brown Üniversitesi'nden Prof. John Mustard: Yüzeye yakın yerlerde oluşan kil mineralleri Mars'ın her yerinde bulunuyor. Buna karşılık bu türlere oldukça ender yerlerde rastlanıyor. Mars'ta kil minerali varlığını ve dolayısıyla da Mars'ın bir zamanlar suya sahip bir gezegen olduğunu ilk 2005 yılında Discovery keşfetti. Bunlar Mars yüzeyinde şimdi görülebiliyorsa Mars atmosferinin buharlaşma ve donmaya karşı sıvı suyu tutabildiğini ve şimdikinden daha kalın bir atmosferi olduğunu gösterir. Araştırmacılar uzunca bir süredir atmosferin neden inceldiğini bulmaya çalışıyor. Yeni çalışma kısa dönemlerde oyulmuş yeraltında sürekli bir sıcak su akıntısı olduğunu gösteriyor. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden ve NASA'nın Jet İticileri Laboraruarı'ndan Bethany Ehlmann:Yüzey yaşamı kısa dönemli olsaydı bile bu Mars'ta yaşamın devamının kötü bir sonla bittiği anlamına gelmez, farklı çevrelere bakarak onun bize ne söylediğini anlamalıyız. Yaşam uzunca bir süredir yeraltına çekilmiş olabilir. Dünya'da da yer altı jeotermal ortamlarda yaşayan ekosistemler bulunuyor diyor. Kil minerali keşfi ESA'nın Mars Express uzay aracının OMEGA tayfölçeri ile daha önceki Mars'taki sıvı su kanıtlarıyla gerçekleşti. Mars Yörünge Aracı üzerindeki CRISM, OMEGA ve NASA'nın Bileşik Görüntüleme Keşif Tayfölçeriylegeçtiğimiz beş yıl boyunca araştırmacılar Mars yüzeyindeki binlerce bölgede kil minerali olduğunu belirledi. Az olan suyun kaya ile etkileşimi sonucu ortaya çıkan kil minerali özellikle değişime uğramış volkanik kayalarda bulundu. Mars'taki birçok yerde bulunan demir ve magnezyum killerinin varlığı bu şekilde açıklanıyor. Burada bir başka tespitte pirenhit denilen bir mineralin varlığı. Bu mineral 200 C derecenin üzerindeki sıcaklıklarda oluşuyor. Bu da mineralin yüzeyde değil yeraltında hidrotermal ortamda oluştuğunu gösteriyor. NASA'nın yeni görev aracı olacak Mars Bilişm Laboratuarı'nın hedefinde olan noktalardan biri de Gale Krateri. Araç bu kraterin toprağında kil ve sülfat minerali içeren katmanları inceleyecek.


Mars'ın kuzey yarımküresinin orta enlemlerinde bulunan toprak yüzeyinde saklı bulunan kalın buz kütlelerinin varlığı ortaya konuldu. NASA'nın Mars Yörünge Keşif Aracı ile ilk kez iki yıl önce bölgede buz olabileceği belirlendi. Bölgenin bir zamanlar yoğun buz kütleleri içinde yer aldığı belirlendi. Mars'ın kuzey kutbundan orta enlemlere kadar uzanan geniş ve büyük buz kütleleri bulunuyor. Söz konusu buz kütleleri toprağın altında yüzlerce km boyunca uzanıyor. NASA'nın Jet İtici Güç laboratuarı çalışanlarından Jeffrey Plaut'nun başını çektiği ekip, bölgenin ayrıntılı bir buz haritasını hazırladı. Yörünge aracındaki İtalyan Uzay Aracı tarafından geliştirilmiş olan radar aleti ile Kaliforniya boyutlarındaki bölgenin 250'den fazla gözlem verisi elde edildi. Plaut: Biz bölgenin kapsamlı ve yüksek yoğunluklu bir alan haritasını elde ettik. Bu alanda radar toprağın altında buz olduğunu doğruluyor. Bölge, vadi, yüksek kayalıkların çevirdiği yükseltilerle çevrili durumda. diyor ve devam ediyor: Kuramımıza göre bölge bir iklkim değişikliği nedeniyle tamamıyla buz altında kalmış. Daha sonra bu buzu erimekten ve yok olmaktan kurtaran üzerini örten tabaka olmuştur. Bulunan buz, Mars'ta kutuplar dışında yer alan buzun önemli bir kısmını oluşturuyor. Bu buz ve buzun yol açtığı akıntılar, iklimdeki ve dolayısıyla çevredeki değişimler yönüyle önemli kanıtlar içerebilir. Bu nedenle bölge incelemeyi ve ön planda kalmayı hak ediyor. Kaynak: NASA/JPL


Bazı Mars uzmanları Kızıl Gezegen üzerinde tüm gökyüzünü kaplayacak kadar büyük bir toz fırtınası görmeyi sabırsızlıkla bekliyor. Buna karşılık diğer grup toz fırtınası olması durumunda bazı çalışmaların aksayacağından endişe ediyor. Böylesi küresel boyuttaki bir fırtına birçok yörünge aracıyla gözlenerek kafalardaki birçok soruya yanıt verebilir. Diğer tarafta ise yüzeyde görev yapan araçlar toz fırtınasından az ya da çok etkileneceğinden görev süreçleri kesintiye uğrayabilir. En son 2007'de ortaya çıkan fırtınayı gözleyen NASA'nın Mars Yörünge Keşif aracı atmosferden uzaya muazzam miktarda gaz kaçışı olduğunu bildirmişti. Bu süreci tersine döndüren araştırmacılar Mars'ın geçmişte daha sıcak ve sulu bir gezegenken kısa süre içerisinde kuru ve donmuş bir yapıya dönüştüğünü modellemişti. Hampton Üniversitesinden Nicholas Heavens: Toz fırtınalarına bağlı olarak orta atmosferde su buharının arttığını gözledik. Su buharı tozla birlikte yükselen hava içinde taşınmaktaydı diyor. NASA-ESA Hubble teleskopu ile Mars'ın orta atmosferinde (yüzeyden 50-100 km kadar yüksekte) su buharının varlığı tespit etmiş ve üst atmosferden hidrojen kaçışı belirlenmişti. Üstelik bu olgu yıllar içinde toz fırtınası görülmediği dönemlerde de sürdü. Mars Express adlı yörünge aracının verileri bunu gösteriyordu. Atmosferden kaçışı gözlemek için NASA'nın 2014'de yolladığı MAVEN uydusu bu ölçümleri yapıyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarından David Kass: Mars'taki tüm araçlarla birlikte bu yıl gerçekleşeceğini düşündüğümüz toz fırtınasını incelemek bu anlamda önemlidir diyor. Öte yandan bir grup Mars araştırmacısı ise toz fırtınasının bazı görevleri olumsuz etkileyebileceğini düşünüyor. Örneğin Opportunity robotu güneş enerjisine ihtiyaç duyacağı için bulunduğu konumdan ayrılmak zorunda kalacak. Buna ek olarak Mayıs 2018'de fırlatılması planlanan InSight aracının Kasım ayında Mars yüzeyine ineceği yerin belirlenmesi ve buna uygun yörünge manevrasının planlanması gezegende gerçekleşmesi olası fırtına nedeniyle görüş alanının daralması gibi sorunlar nedeniyle zorlaşabilir. On yıllardır yapılan Mars gözlemleri gezegenin kuzeyinde bahar ve yaz aylarında beliren toz fırtınalarının sonuçlarını da getirdi. Güneş'in çevresindeki bir turunu yaklaşık iki Dünya yılında alan gezegende her dönem şiddetli ve büyük çapta fırtınalar oluşmaz. Büyük fırtınalara daha önce 1977, 1982, 1994, 2001 ve 2007'de rastlandı. Mars'ta oluşacak yeni dev fırtınanın önümüzdeki yazdan başlayarak 2019 başlarına kadar sürmesi bekleniyor. MRO üzerindeki Mars İklim Sondası aleti atmosferi tarayarak toz ve buz parçacıklarını algılayarak su buharı dağılımı ile sıcaklığın etkilerini ölçüyor. Yeni veriler bölgesel toz fırtınalarına bağlı olarak orta atmosferde su buharında küçük artışlar olduğunu ve 2007'deki küresel toz fırtınasındaki artışın zirvede olduğunu gösteriyor. Buna göre 2007'deki su buharının artışının, normal dönemdeki küçük fırtınalara bağlı olarak gerçekleşene göre yüz kat daha fazla olduğunu işaret ediyor. MAVEN Mars'taki görevine başlayana kadar pek çok bilim insanı güneş rüzgarına bağlı olarak Kızıl Gezegen'in üst atmosferindeki hidrojen kayıplarını görmeye çalıştı. Ancak MAVEN ile Mars Express'in ilettiği veriler bu desene uymadı. Yani daha çok Mars mevsimlerine bağlı bir hareketlilik olduğunu işaret ettiler. Bu da toz fırtınaları ile su buharının daha yukarı taşınarak hidrojenin atmosferin üst kısmından kaçışını kolaylaştırdığını ortaya koyuyor. Küresel bir toz fırtınasının MAVEN ile gözlenmesi bu kaçış ile fırtına arasında ilişki olup olmadığını gösterecek.


Mars yüzeyindeki kıvrımlı kanallar, buralardan akan lavlar ya da su ile oluşmuş. Bu düşünce aslında bölgede yaşam olma olasılığını da akla getiriyor. Hemen dikkatleri üzerine toplayan bu fikir, 4 Mart 2010'da 41. Ay ve Gezegen Bilimleri Konferansında NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Jacop Bleacher tarafından dile getirildi. Jeologlar Mars'ta sıvı halde suyun olmadığını, ancak toprağın altında ve kutuplarda bulunduğunu söylüyor. Ancak bazı araştırmacılara göre Mars'ta geçmişte su sıvı halde bulunuyordu ve bu su yaşamı bir şekilde oluşturmuş olabilir. Bir fikir olmasına karşılık gezegende suyun olduğuna ilişkin sağlam kanıtlar bulunuyor: su kanalları, göl izleri, ince izlerin büyük kanallara birleşmesi gibi yapılar... Bunlar Mars'ta bir zamanlar suyun olduğunu gösteriyor diyor Bleacher. Lav akıntıları sonucunda böylesine ince kanallar oluşmaz. Bunun yerine açık ve büyük kanallar oluşur. Bleacher ve ekibi Mars'ın güney batısındaki biri Ascraeus Mons adlı volkanı olmak üzere 3 yanardağ barındıran Tharsis Montes adlı platoyu inceliyor. Isıya duyarlı görüntüleme, renkli yüksek çözünürlüklü görüntüleme, Mars Yörünge Lazeri gibi 3 farklı kamera ile 270 km uzunluğundaki bölge adeta adım adım tarandı. Kanallarda görülen ince damarlı izler, buralardan su aktığını gösterir gibidir. İnce kanallardan akan su daha sonra daha geniş büyük kanalda birleşmiştir. Tıpkı bir nehirle birleşen su yapıları gibi Ancak... Bleacher'ın ekibi daha önce fark edilmemiş başka bir şey gördüler. Sanki dağın sırtından lav akıntıları gerçekleşmiş gibiydi. Görülen izleri suyun oluşturmuş olma olasılığı çok zayıftı. Açıkçası bu izlerin nedeni ve kanalların oluşumuna sebep lav akıntılarıdır. Bu kanalların içinde teras gibi dizilmiş yapılar bulduk. Kanallar 9 metrelik bir duvarla çevrili durumda. Özetle suyun oluşturduğu düşünülen bu kanalların lav akıntıları ile oluştuğunu biliyoruz artık diye açıklıyor Bleacher. Lav akıntıları daha sonra çeşitli kraterlere dolarak buraları genişletip derinleştirmiş de olabilir. Böylece Mars'ın bu bölgesinde jeolojik değişim gerçekleşmiştir. Ayrıca bu lav akıntıları, Mars'ın yüzeyinde suyun dağılımı için de gerekli alt yapıyı hazırlamış olabilir. Kaynak: NASA


NASA'nın Spirit Mars gezginiyle elde edilen, Mars'ın eskiden yaşam için elverişli olup olmadığına ilişkin 4 yıldır süren araştırma, yüzeydeki kayalardan elde edilen kanıtlarla devam ediyor. Spirit ile 2005 yılının sonlarına doğru incelenen kayalarda yüksek yoğunlukta karbonat bulunmuş ve bunun ancak asitle çözünebileceği belirlenmişti. Eskiden Mars'ta olan suyun ise asidik olmadığı belirlendi. NASA gezginin elde ettiği değerler Mars'ta eskiden su olduğunu ve yüzeyin asidik bir yapıda olduğunu gösterdi. Bu nedenle de yaşam için daha az elverişli koşulları taşıdığı belirlendi. Cornell Üniversitesi'nden Steve Squyres: Bu, Mars gezginlerinin elde ettiği en önemli keşiflerden biridir. Bir Mars kayasındaki çıkıntıda karşılaşılabilen karbonat, koşulların mevcut olduğu bir bölgede yaşamın ortaya çıkabileceğini söyler diyor. Spirit 2006'dan bu yana çalıştığı Home Plate adlı bir platosunun çevresinde bulduğu Comanche adı verilen bir kayadaki magnezyum, demir ve karbonatın hacminin dörtte birini kapladığını gördü. Bu ise karbonat olan diğer kayalara göre on kat daha yüksek bir yoğunluk demekti. NASA'nın Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nden Dick Morris: Üç tayfölçerle bu verileri inceledik. Aletler magnezyum ve karbonatın varlığını doğruladı diyor. Mars'taki karbonatın kaynağı yıllar boyunca arandı. Mars'taki sayısız kanallar gezegende bir zamanlar sıvı suyu saklayacak kadar ılık bir iklime sahip olduğunu gösterir. Bu da ancak gezegenin atmosferinin kalın olmasıyla mümkün olabilir. Bu da eskiden Mars'ın atmosferinde fazla miktarda karbondioksit gazının olduğunu gösteriyor. Bu kadar karbondioksitin nereye gittiğini bulmak önemlidir. Gökbilimcilerin bir kısmı bu gazın uzaya savrulduğunu düşünür. Diğer kısmı ise bu karbondioksitin suyla birleşerek karbonatı oluşturduğunu ve bu nedenle atmosferde azaldığını söyler. 1990'larda gezegende karbonatın bol olacağı öngörüsü, kayalarda karbonata az rastlanmasıyla zayıfladı. Ancak yörünge keşif araçlarıyla gezegenin belli bir bölgesinde karbonatın bol olduğu birikintilere ve karbonat yataklarına rastlandı. Kaynak: NASA/Spirit and Opportunity 4 Yorumlar Ama Dünya'dan Mars'a varmak 7 ay; yani her bir deney için 7 ay beklemek lazım ve bu 7 ayda o canlıya çok iyi bakmak lazım bir de maddi değeri de düşünürsek şu an zor gibi görünüyor. Başta oksijen yok. Bizim canlılarımız hep oksijenle yaşamlarını devam ettiriyor .... Acaba sprit veya diğer araçlar giderken yanlarına mars'ın ölümcül koşullarına en uzun süre dayanacak dünya canlıları alamazmı?Deneysiz fizik olmaz sözü acaba önemsenmiyormu?Acaba araçlar daha verimli olarak gönderilecek calı organizmaları marsa ne derece uyum sağladığını gözlemlese şimdi çok daha yol kat etmiş olmazmıyız? Anlamadığım nokta sipirit ölemedi mi? Bu haber geçmi ulaştı geçmi tercüme edildi acaba, sipirit in akıbeti hakkındada bilgi verilmemiş Bol Yıldızlı Geceler Dilerim Spirit ölmedi. Sadece hareket edemiyor. Şu anda bulunduğu bölgede yeterli güneş ışığı alamadığı için sistemini kapattı o nedenle ileitişim sağlanamıyor. Yeterli enerjiyi alınca göreve tekrar devam edecek. Ama hareketli olarak değil. Haber ise Spirit'in geçmiş yıllarda elde ettiği verilerin değerlendirilmesiyle ilgili. Spirit'in durumu ile ilgili olarak en son Spirit Uykuya Daldı haberini yayınlamıştım. Sizin karıştırdığınız ise Anka Kuşu aracı. Bu araç tamamen ölü durumda olduğu daha önce bildirilmişti.


İtalyan bilim insanları tarafından gerçekleştirilen bir çalışmaya göre Mars atmosferindeki metanın ömrü 1 yıldan daha az sürüyor. Sergio Fonti ve Giuseppe Marzo , NASA'nın Mars Küresel İnceleme aracı ile üç yıldır gezegendeki gazın değişimini inceliyor. Metan Mars atmosferinde az bulunur ve bu da doğal kaynaklardan oluşur. Gazdaki değişimleri mevsimlik ve yıllık olarak incelediğimizde farklılıklar olduğunu gözledik. Metanın kaynağı jeolojik ve biyolojik kökenli olabilir bu noktada hangisinin geçerli olduğunu söyleyemiyoruz. Ancak Mars atmosferindeki metanın ömrü 1 yıldan daha kısa sürdüğü görülmektedir diyor Fonti. Metan sonbaharda gezegenin her bölgesinde olmasına karşılık kuzey yarımkürede milyarda 70'lik oranıyla en yüksek değerine ulaşır. Kışın ise büyük miktarda azalır ve gezegenin yalnız 40-50 derece kuzeyindeki bantta görülür. Baharla birlikte yeniden artışa geçip yazın hızla yükselip gezegene yayılır. Bizim keşfettiğimiz ilginç sonuçlardan biri yaz ve sonbahardaki dağılımın aynı olduğu ve güney yarımkürede yüksek değerlere ulaştığıdır. Bu ise atmosferdeki doğal dolaşımdan olabilir, ancak bunun uygun bir bilgisayar benzetimiyle doğrulanması gerekir diyor Fonti. Metan dağılımının yüksek olduğu kuzey yarıkürede üç bölge vardır: iki ana volkan Tharsis ve Elysium ve yeraltında su buzunun yüksek değerde bulunduğu Arabistan Terrae. En yüksek magmatizma, hidrotermal ve jeotermal etkileri Tharsis'de görülür. Atmosferdeki metanı yok eden etkilerin ne olduğu hakkında kesin bilgi yoktur. Ancak atmosferdeki güçlü oksitleyicinin nedeni olan tuz tepkimeli perklorat metanı hızla çekebilir. Mars'ın bir yılı yaklaşık 2 dünya yılı sürer. Ekip, Termal Yayma Tayfölçeri ile Temmuz 1999 ve Ekim 2004 arasındaki 3 Mars yılına denk gelen gözlemleri kullandı. Yaklaşık 3 milyon gözlem ile metanın ortalama değerlerini bulup incelemeye çalıştılar. Çalışmamızda yörüngede dolanan tayfölçerin uzun bir süre boyunca aldığı metan verilerini kullandık. Bu nedenle çalışma daha net ve doğruluğu yüksek oranda gerçekleşti. Gözlemlerimiz Mars'taki metanın kaynağının bulunması yönünden de önemlidir diyor Fonti. Mars atmosferindeki metan gazı ilk kez dünya üzerinde kurulu teleskoplarla 2003 yılında keşfedildi. Bundan 1 yıl sonra da ESA'nın Mars Express aracıyla da keşif doğrulandı. Geçen yıl dünyadaki teleskoplarla metan döngüsünün olduğuna ilişkin ilk kanıtlar sunuldu. Mars atmosferi %95 karbondioksit, %3 azot, %1.6 argon ve devamında metana ek olarak oksijen ile sudan oluşur. Kaynak: Science Daily


ESA'nın Mars Express aracının stereo kamerasıyla elde edilen Mars Reull Vallis Bölgesi'nin üst kısmının görüntüsü yayınlandı. Reull Vallis Bölgesi'nde Hellas havzasına doğru uzanan nehir yatağı, Premethei ve Terra yaylalarının arasındadır. Geçmişte Mars yüzeyinde nehirlerin olduğunu gösteren önemli bir iz bu. Mars'ın üst kısmında dolanan ve birçok kola sahip olan nehir 1500 km uzunluğundadır. Yeni Mars Express görüntülerinde nehrin genişliğinin 7 km ve derinliğinin 300 m'ye kadar ulaştığı Reull Vallis bölgesi görülüyor. Nehir yatağını 'Amazon' döneminden günümüze kadar süren buzul hareketleri ve irili ufaklı enkaz maddenin genişlettiği düşünülüyor. 3,5 ile 1,8 milyar yıl önce sürdüğü düşünülen Hesperian Dönemi'nde sıvı suyun oyduğu yüzeyde böylesi yapılar oluşmuştur. Geniş alanı gösteren görüntünün merkezinin sağ üstünde düz ovadan 2500 m yükselen yumuşak zeminli ve yuvarlak köşeli Promethei Bölgesi Sıradağları hakimdir. Aynı zamanda dağların yakınlarında darbe kraterleri de göze çarpıyor. Bölge, Dünya'da buzulların etkilediği çeşitli yerlerle benzerdir. Örneğin görüntüde nehir yatağında buzulların neden olduğu izler açıkça görülüyor. Reull Vallis yüzeyinde geçmişte gerçekleşen jeolojik olaylar günümüzde yeryüzünün çeşitli yerlerinde de karşımıza çıkmaktadır.


NASA'nın Mars Yörünge Aracı ile tekrar edilen gözlemler sonucunda gezegenin yüzeyindeki obrukların sıvı su ile değil donan karbondioksit ile oluştuğu gösterildi. Mars yüzeyinde ilk kez 2000 yılında fark edilen ve Dünya'dakilerle benzerlik gösteren bu tür çukurlar heyecanla karşılandı. Mars'ta su buharı ve donmuş su bol miktarda olmasına karşılık şimdiye kadar sıvı su görülmedi. Obruk oluşumunu açıklayan yeni çalışma online ortamda çalışan Icarus'ta yayınlandı. Arizona'daki Astrojeoloji Bilim Merkezi'nden Colin Dundas: Beş yıl önceki obruklara bakarken bunun su ile oluştuğunu düşünmüştüm. Ama daha fazla gözlem gerekiyordu. Böylece buradaki değişimi ve hareketliliği daha iyi anlayacaktık. Değişimin kış mevsiminde gerçekleştiğini farkettik diyor. Dundas ve ekibi 2006 yılında göreve başlayan MRO üzerindeki yüksek çözünürlüklü HiRISE kamerası ile kızıl Gezegen'deki 356 yeri gözledi. Bunlardan 38'inde yeni kanal oluşumlarını ve aktif dere oluşumlarının yokuş aşağı olacak şekilde gerçekleştiğini gördüler. Eski ve yeni görüntüler eşliğinde araştırmacılar mevsime bağlı olarak düşük sıcaklık nedeniyle donmuş karbondioksitin erimediği ve sıvı suyun oluşmadığını belirtiyor. Genellikle kuru buz olarak bilinen karbondioksit buzu yeryüzünde de doğal olarak bulunur, ancak Mars'taki kadar bol miktarda değildir. Karbondioksit gazı gayzerleri ve kuru buz bloklarının kum tepeleri üzerinde oluşturduğu çizgilere bakıldığında Mars'ta oldukça aktif olduğu söylenebilir. Karbondioksit buz dere içinde akabilir ama karbondioksit buzunun incelerek akmasını sağlayan gazın kendisidir. Ya da yamaçlı kısımlarda biriken kuru buzun ağırlığı bu çizgileri oluşturabilir. Son çalışmada kullanılan verilere göre Mars'ın binlerce hatta milyonlarca yıl önceki geçmişinde yüzeydeki sıvı su obruklar oluşturabiliyordu. Günümüzde de bu sürecin devam ettiği öneriliyor. Çalışma ekibi üyesi NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Serina Diniega'ya göre MRO'nun düzenli gözlemleri ile Mars yüzeyindeki değişimler kolayca saptanabiliyor. Obruk oluşumu ile ilgili bulgular sıvı su içermeyen süreçleri gösterse de ekibe göre bunun su ile oluşması da mümkün. Özellikle daha küçük akışların gerçekleştiği yerlerde. Mars bize yeni sürpriz yapabilir. Sadece yeryüzünde rastlamadığımız obruk oluşumlarının sürecinin araştırılması ilginç özelliklerini de ortaya çıkaraktır diyor Dundas.


Mars robotu Fırsat şaşırtan bir görüntü elde etti. 2004 yılında yüzeye indiğinden beri gördüğü kayalardan birini yakından inceleyen Fırsat, kaya üzerinde demirce zengin kürecikler olduğunu farketti. Görüntüdeki küreler 3 mm çapında. Ön incelemesi tamamlanan kürelerin içeriğinin demir olduğu fark edildi. İlk kez bir Mars kayasının bu kadar yoğun kütleli olduğu görüldü. Fırsat ekibi yöneticisi Ithaca'daki Cornell Üniversitesi'nden Steve Squyres: Bu, tüm görevin en olağanüstü görüntülerinden biri. Fırsat'ın araştıamsını sürdürdüğü Endeavur Krateri'nin batısındaki Cape York kısmında yeralan Kirkwood kayaları küçük küresel nesnelerden oluşuyor diyor. Bu türlü minerallerin oluşturduğu kayaçlar, Mars'ta bir zamanlar sıvı su olduğunun da bir kanıtı. Tortul kaya içindeki minerallerin hızla dışarı çıkması su yardımıyla gerçekleşir. Kirkwood küreleri çoğunlukla rüzgar nedeniyle kırılmış ya da aşınmıştır. Ancak yapıları bellidir. Fırsat mikroskobik kamerasını kullanarak Kirkwood'a yakından baktı. Aracın kolundaki X-Işını Tayfölçeri'yle de kürenin yapısı incelendi. Dışarıdan bakıldığında yumuşak görünüyorlar. Bunların oluşumuyla ilgili birçok kuram bulunuyor. Önümüzde harika bir jeolojik bilmece bulunuyor. Bunların yapısı ve dağılımları farklıdır. Buna karşılık elimizde bunlara ait geçerli bir kuramda yok. Bunun için kayaları çalışmak ve onlarla konuşmak gerekiyor diyor Squyres. Yer'den yapılan gözlemler kil minerallerini tespit etti. Cape York alanı geniş ve soluk bir tondadır. Kirkwood bir sonraki gezi çalışmasına neden olabilir. Dört yıl önce Fırsat Viktorya Krateri'nden büyük Endeavur Krateri'ne ulaşarak farklı jeolojik incelemeler için yola çıkmıştı.


Mars helikopterinin dört ve beşinci uçuşları* da beraberinde ilkleri getirdi. Helikopterin 30 Nisan'daki uçuşu sırasında Azim robotunun mikrofonu çalıştı. Yeni video Azim'in Mastcam-Z kamerasıyla elde edilen görüntüleri mikrofondan alınan sesle birleştiriyor. Bu mikrofon robottaki SuperCam lazer aletinde yer alıyor. Lazer aleti ile kayaların kimyasal bileşimlerini tayfölçerle incelemek için gerekli olan buharların oluşmasını sağlıyor. Aletteki mikrofonun amacı ise lazer darbelerinin seslerini kaydederek kayanın sertliğinin anlaşılması. Mikrofon aynı zamanda Mars ortamındaki rüzgar seslerini de kaydedecek. Azim robotu helikopter pisti olarak belirlenen alandan 80 metre uzakta. Bu kadar uzak noktadan sesin mikrofon tarafından duyulması ise zor oldu. Helikopterin pervaneleri muazzam frekansta bile ince Mars atmosferi bu sesin büyük kısmının kaybolmasına neden oldu. Uçuşun ilk anlarında bu nedenle çok zayıf ses oluştu. Dikkatle dinlendiğinde helikopterin uğultusu Mars rüzgarının sesi arasında zayıf şekilde duyulabilmektedir. Beşinci Uçuş: Kızıl Gezegende beşinci kez (7 Mayıs 2021) havalanan Beceri bu kez araştırma ve keşif amaçlı kullanıldı. Helikopter bulunduğu Wright Kardeşler pistinin 129m güneyindeki ilk tek yönlü yolculuğunu yaptı. Beceri bu sırada yerden 10 metre yükseğe çıkarak yeni bir irtifa rekoru kırmakla birlikte aynı zamanda bölgenin renkli fotoğraflarını da çekti. Bölgedeki en uygun alanı belirleyerek inişini gerçekleştirdi. Bu sırada Azim'den biraz uzaklaşmış oldu. Bundan sonra Azim'den gelecek komutlara göre hareket edecek. Azim ise bilimsel araştırma ve keşif için kendi çalışmasına başladı. Şu an helikopterin bulunduğu bölgeye göre ters göre hareket ediyor. Ancak helikopter ile arasındaki uzaklığın çok artmasına da izin vermeyecek. *Önceki uçuşlarla ilgili yazı için tıklayınız.


ESO teleskoplarıyla alınan bu yeni görüntüde Martı Bulutsusu adı verilen parlak gaz ve toz bulutunun bir kısmı görünüyor. Bu incecik kırmızı bulutlar göksel kuşun 'kanatların' bir kısmını oluşturuyor ve bu görüntü parlak yıldızların arasında dalgalanarak şaşırtıcı karanlık ve aydınlık kırmızı bulutları gözler önüne seriyor. Bu yeni görüntü ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alındı. Güney gökküresindeki Büyük Köpek ve Tekboynuz takımyıldızları boyunca uzanan Martı Bulutsusu çoğunlukla hidrojen gazından meydana gelen dev bir buluttur. Gökbilimcilerin HII bölgesi dedikleri bir örnektir. Bu buluların içerisindeki sıcak yeni yıldızlar ve onların yoğun mor-ötesi ışınımları çevrelerindeki gazın parlamasına neden oluyor. Görüntüdeki kırmızı ton iyonlaşmış hidrojenin varlığına bir işarettir . Daha resmi olarak IC 2177 olarak bilinen Martı Bulutsusu, kuş-benzeri yapısı ile üç büyük gaz bulutundan Sharpless 2-292 baş kısmını oluşturur, bu yeni görüntü Sharpless 2-296'nın bir kısmını oluşturmaktadır, burası da geniş 'kanatları' oluşturur ve Sharpless 2-297 ise küçük ve boğumlu bir bölge olarak martının sağ kanadını oluşturmaktadır oluşan karmaşık bir nesnedir . Bu nesnelerin tümü 1950'lerde Amerikan gökbilimci Stewart Sharpless tarafından derlenen 300'ün üzerinde parlak gaz ve toz bulutu içeren Sharpless bulutsu kataloğunda yer almaktadır. Bu kataloğu yayınlamadan önce Sharpless, ABD'deki Şikago yakınlarındaki Yerkes Gözlemevi'nde kendisi ve çalışma arkadaşları ile Samanyolu'nun kıvrımlı, geniş kolları ile bir sarmal gökada olduğunu göstermeye çalıştıkları gözlemsel çalışmalarını yayınladığı bir yüksek lisans öğrencisiydi. Sarmal gökadalar binlerce HII bölgesi içerebilir, ve bunlar da neredeyse tamamen sarmal kollarda bulunurlar. Martı Bulutsusu Samanyolu'nun sarmal kollarından biri içerisinde yer almaktadır. Ancak bu tüm gökadalar için geçerli değildir; düzensiz gökadalar da HII bölgesi içermekte olup, gökada boyunca yayılmış haldedirler, ve eliptik gökadalarda da durum farklıdır bu gökadalarda iyonlaşmış hidrojen bölgesi bulunmamaktadır. HII bölgelerinin varlığı bir gökada içerisinde halen devam eden yıldız oluşumunu göstermektedir. Sharpless 2-296'nın bu görüntüsü ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki büyük kamera Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. İç kısımlarında sıcak yıldız oluşumunun şiddetli bir şekilde devam ettiği bulutsunun sadece küçük bir kısmını göstermektedir. Bu kare özellikle parlak yıldızlar tarafından aydınlatılan Sharpless 2-296'yı göstermektedir bölge boyunca dağılmış birçok yıldız bulunmaktadır, görüntülerdeki tüm bölgenin en parlak yıldızı olan martının 'gözü' de burada yer almaktadır. Gökyüzündeki bu bölgenin geniş alan görüntüleri ilginç gökbilimsel nesnelerin bir karışımını içermektedir. Bulutsu içerisindeki genç, parlak yıldızlar Büyük Köpek takımyıldızında bulunan parlak yıldızlar ve kümelerden oluşan yakın yıldız oluşum bölgesi CMa R1'in bir kısmını meydana getiriyor. Ayrıca Martı Bulutsusu'na yakın bir yerde ESO'nun 50. Kuruluş Yılında VLT Gezisi İçin Tweetleyin! yarışmasının (eso1238a) kazananı Brigette Bailleul'un yardımıyla 5 Ekim 2012 günü ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile görüntülenen Thor'un Miğferi Bulutsusu bulunmaktadır. Notlar Gökbilimciler HII terimini iyonlaşmış hidrojen için ve HI terimini de atomik hidrojen için kullanırlar. Bir hidrojen atomu bir protona bağlı bir elektrondan oluşur, ancak bir iyonlaşmış gazdaki atomlar pozitif iyonlara ve serbestçe dolaşan elektronlara ayrılmıştır, bu durumda ise sadece tekil protonlar bulunmaktadır. Bu nesneler resmi olarak sırasıyla Sh 2-292, Sh 2-296, ve Sh 2-297 şeklinde isimlendirilirler. ESO Türkiye


NASA'nın Mars atmosferinin geçmişte neler yaşadığını ortaya çıkarmak için gönderilen MAVEN aracı kızıl gezegenin yörüngesine oturdu. Aracın Mars yolculuğu 10 ay sürdü. Mars'ın ince üst atmosferini inceleyecek olan MAVEN ile gezegenin geçmiş dönemlerde ikliminin atmosfere bağlı olarak nasıl değiştiği belirlenebilecek. Bu da atmosfer değişiminin yüzeye etkisini ortaya çıkaracak. Aynı zamanda 2030'lu yıllarda gerçekleşmesi düşünülen Mars'a insanlı uçuşlarla ilgili önemli bilgilerde elde edilecek. MAVEN'in yanında taşıdığı bilimsel aletler ise önümüzdeki altı hafta içinde göreve başlayacak. Böylece üst atmosferin güneş ve güneş rüzgarıyla etkileşimi, buradaki gazın yapısı, yoğunluğu ve uzaya kaçış oranı gibi önemli sonuçlar kaydedilecek. Colorado Üniversitesi'nden MAVEN baş araştırmacısı Bruce Jakosky: MAVEN 11 yıl önce ortaya atılan bir projeydi. Şimdi bu projenin başarıya ulaştığını ve bizim heyecanla ondan sonuç beklediğimizi söyleyebilirim diyor. MAVEN yanında üç ölçüm aleti paketi taşımaktadır. Bu araçlarla güneş rüzgarı ölçümleri, atmosferdeki atomlarla etkileşmeleri, atmosferden uzaya kaçan madde miktarının yoğunluğu gibi değerler ölçülecek. MAVEN, 18 Kasım 2013'de NASA'nın Florida'daki Cape Canaveral Üssü'nden fırlatılmıştı.


MAVEN aracının Mars çevresindeki görevi 1000 günü geçti. Kasım 2013'de fırlatılan ve Eylül 2014'de yörüngeye oturan MAVEN Kızıl gezegenin üst atmosferini inceliyor. MAVEN'in ilettiği bilgilere göre Mars bir zamanlar mikrobik yaşama ev sahipliği yapabilecek sulu bir gezegenken bir anda çöle döndü. Boulder Üniversitesinden MAVEN araştırmacısı Bruce Jakosky: MAVEN, Mars'ın üst atmosferi ile güneş rüzgarlarının etkileşimi üzerinde önemli keşiflerde bulundu. Bu bilgi sadece atmosfer davranışını değil aynı zamanda atmosferin zamanla nasıl değiştiğini de gösteriyor diyor. MAVEN'in en iyi 10 keşfi 10. Atmosferde nitrik oksit ve ozonun birlikte görülmesi beklenmedik karmaşık bir davranışı işaret ediyor. Şu anda anlaşılamayan bir şekilde üst atmosferde dinamik olarak gaz değişim süreçleri olduğu görülüyor. 9. Güneş rüzgarından gelen bazı parçacıklar Mars'ın iyonosferinin etkisiyle gezegen çevresini kuşatmak yerine beklenmedik şekilde üst atmosferin derinlerine işleyebilir. Güneş rüzgarındaki yüklü parçacıkların, iyonosferde kimyasal tepkimeye girmesi sonucunda nötr atomlara dönüşmesi daha derinlere akmasını sağlar. 8. MAVEN, atmosfere giren gezegenler arası tozdan kaynaklanan metal iyon katmanının ilk gözlemini de yaptı. Bu katman Ekim 2014'de Siding kuyrukluyıldızının Mars'a yakın geçişi sırasında önemli ölçüde kalınlaşmıştı. 7. Mars'ta diffüz ve proton adlı iki yeni kutup ışıması tespit edildi. Dünya'daki kutup ışımasından farklı olarak Mars'daki Auroralar küresel ya da manyetik değildir. 6. Bu kutup ışımaları güneş fırtınalarının farklı türdeki parçacıklarının akışı nedeniyle oluşur. Bu fırtınadaki parçacıklar Mars atmosferine girdiğinde gaz kaybı on ya da daha fazla faktörde gerçekleşebilir. 5. Güneş rüzgarı ile gezegen arasındaki etkileşimler beklenmedik biçimde karmaşıktır. Bu, Mars'ın manyetik alanının bulunmaması ve bölgesel ölçeklerde gelen güneş rüzgarını etkileyecek küçük mıknatıslanmış kabuğun oluşumuna bağlı olarak ortaya çıkar. Etkileşimlerin sonucunda ortaya çıkan manyetosfer kısa zaman çizelgelerine göre değişir ve sonuçta topak oluşturur. 4. MAVEN, üst atmosferde hidrojenin mevsimsel değişimini gözledi ve yıl boyunca 10 faktör değiştiğini doğruladı. Hidrojenin kaynağı eninde sonunda alt atmosferdeki sudur ve güneş ışığı altında hidrojen ve oksijene ayrılır. Bu varyasyon henüz tam olarak anlaşılmamıştır. 3. MAVEN, üst atmosferdeki izotop ölçümlerini kullanarak atmosferin zamanla ne kadar gaz kaybettiğini de gösterdi. Buna göre gazın 2/3'ü ya da daha fazlası kaybolmakta. 2. MAVEN, Güneş'in ve güneş rüzgarının üst atmosferdeki kayıpları da ölçtü. Morötesi ışıma ve güneş rüzgarının kayıp oranlarının hesaplanması ile gezegenin uzaya büyük miktarda gazın çıkışını engelleyemediğini gösterdi. 1.Mars'ın atmosferi Güneş ve güneş rüzgarının etkisiyle zamanla ortadan kalkarak, geçmişteki sıcak ve ılıman bir gezegen yerine şimdiki gibi daha soğuk ve kuru bir gezegene dönüşmesini sağladı. Üstelik bu süreç bitmiş değil. NASA'nın Goddard Uçuş Merkezinden MAVEN projesi araştırmacılarından Gina DiBraccio: MAVEN'in gözlemlerine devam etmesinden heyecan duyuyoruz. Şu anda MAVEN ikinci Mars yılına giriyor ve mevsimsel döngüleri izlemeyi sürdürüyor diyor. Kasım 2014'te fırlatılan MAVEN Kızıl gezegenin üst atmosferini anlamaya çalışan ilk uzay aracıdır. Görevin amacı Mars ortamındaki iklim değişikliklerinde atmosferdeki gaz kaybının etkili olup olmadığının bulunmasıydı. MAVEN gezegenin üst atmosferinden alt atmosferine kadar tüm bölgeyi inceleyerek bölgeler arasındaki geçişleri ortaya çıkarmayı amaçlıyor.


NASA'nın Yeni Ufuklar uzay aracı Pluto'nun sisli mavi renkte bir atmosferi olduğunu gösterdi. Bu mavi renk büyük bir olasılıkla cüce gezegenin yüzeyinden kopan çok küçük parçacıkların güneş ışığının saçılmasından kaynaklanıyor. Durum bu olsa bile mavi bir gökyüzü ile karşılaşmak gökbilimcileri oldukça memnun etmişe benziyor. Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Yeni Ufuklar görevi baş araştırmacısı Alan Stern: Kim Kuiper Kuşağı'ndaki bir cisimde mavi bir gökyüzü göreceğini düşünür? Pluto muhteşem diyor. Mavi rengin tonu bize parçacıkların büyüklüğü ve yapısı hakkında bilgi verir. Mavi gökyüzü genellikle çok küçük parçacıkların güneş ışığı tarafından saçılmasıyla oluşur. Dünya'daki mavi gökyüzünün nedeni çok küçük azot molekülleridir. Pluto'da da aynı ama biraz daha büyük azot molekülleri puslu mavimsi gökyüzünün nedenidir. Bir bakıma tholin benzeri parçacıklar söz konusudur. Bilim insanları atmosferin yüksek kısımlarında görülen tholin parçacıklarının morötesi ışık altında iyonlaşan azot ve metan moleküllerinin negatif ve pozitif iyonlarının tepkimeye girmesiyle oluştuğunu düşünüyor. Aslında benzer bir durum daha karmaşık moleküller olduğu görülen Satürn'ün uydusu Titan'ın üst atmosferinde de görüldü. Pluto'dan koparak yüzeyin kırmızımsı renk almasını sağlayan bu küçük parçacıklar buzda hapsolan uçucu gazla birlikte serbest kalıp daha karmaşık moleküller oluşuncaya kadar birleşip büyür. Bir diğer önemli keşif ise Pluto'da su buzunun olduğunun kanıtı. Buna göre Pluto'nun çeşitli bölgelerinde su buzunun olduğu görüldü. Keşif Yeni Ufuklar aracındaki Ralph tayfölçer yüzey haritalaması aletinin topladığı verilerle gerçekleşti. SwRI'dan Jason Cook: Gezegendeki su buzu diğer uçucu madde buzlarıyla örtülü olduğu için doğrudan görünmüyor. Su buzunun varlığını ancak örtüsü açılan yerlerde görüyoruz diyor. Keşfin belki de en merak uyandırıcı tarafı Pluto'nun renkli görüntülerinde ortaya çıkan kırmızı parlak alanlar. Bu alanların su buzuyla kaplı olduğu düşünülüyor. Aslında Pluto'da bu kadar kırmızı alanın yani su buzunun olduğuna şaşırdım. Şimdilik su buzu olduğunu düşündüğümüz kırmızı alanlarla tholin arasındaki ilişkiyi anlayamadım diyor. Yeni Ufuklar uzay aracı tüm sistemleri çalışır bir şekilde Dünya'dan yaklaşık 5 milyar kilometre uzaktaki macerasını sürdürüyor.


On yıldan uzun zamandır gökbilimcilerin kafasını karıştıran Mavi Halka bulutsusunun iki yıldızın birleşmesine verilecek en genç örnek olduğu ileri sürüldü. 2004 yılında NASA'nın Gökada Evrimi Tarayıcısı adlı bir uzay gözlemevi yardımıyla Samanyolu'nda başka hiçbir cisme benzemeyen bir şey keşfetti: merkezinde bir yıldız bulunan büyük ve soluk bir gaz damlası. İnsan gözünün algıladığı dalga boyunda ışık yaymadığı için GALEX bunu morötesi bölgede yakaladı ve görüntülerde mavi renkte görüldü. Daha sonra cismin kalın bir halka yapısı olduğu ortaya çıkarıldı. Bu nedenle adına Mavi Halka bulutsusu denildi. Sonraki 16 yıl içinde Hawaii'deki Maunakea'daki WM Keck Gözlemevi de dahil olmak üzere birçok yer ve uzay merkezli teleskop bulutsuyu görüntüledi, ancak sakladığı sır ortaya çıkarılamadı. Yeni yapılan bir çalışmayla bulutsunun aslında çarpışan iki yıldızın birleşmesiyle tek yıldız oluştuğu ve çarpışmanın etkisiyle çevreye gaz bulutu atarak böylesi bir bulutsunun oluşmasına neden olduğu ileri sürüldü. Birleşen yıldız sistemlerine sık rastlansa da olay bittikten sonra üzerinde çalışmak oldukça zor olmaktadır. Çünkü olay sonrası çevreye yayılan madde bu yıldızları gizler. Ancak madde enkazı temizlendikten sonra ki bu yüzbinlerce yıl sürebilir- normal bir yıldıza benzediğinden dolayı birleşmiş bir yıldız olduğunu tespit etmek zorlaşır. Mavi Halka bulutsusu merkezindeki yıldız ise yıldızlar birleştikten sadece birkaç bin yıl sonrasında görülebildiği için önemli kanıtlar barındırmaktadır ve şu an için bu tip oluşumlara verilecek tek örnektir. 2003 ile 2013 yılları arasında görev yapan GALEX genç yıldızları morötesi bölgede inceleyerek yıldız oluşum sürecinin anlaşılmasına yardım etmesi için tasarlandı. GALEX gözlemi ile ortaya çıkarılan cisimler genelde hem moröte hem de uzak moröte bölgede ışıma yapar. Ancak Mavi Halka bulutsusu sadece uzak moröte bölgede ışıma yaptığından mavi renkte görülmüştür. Cismin boyutu büyük bir yıldızın yakıtı bitip patladığında oluşan süpernova kalıntısına benzemektedir ki bunlara gezegenimsi bulutsu da denir. Bunların merkezlerinde genellikle nötron yıldızı görülmesine karşılık burada normal bir yıldız bulunmaktadır. Üstelik süpernova kalıntıları ve gezegenimsi bulutsular morötesi dışındaki dalga boylarında da ışık yayarken Mavi Halka bulutsusu sadece morötesi bölgede görünmektedir.


Gezegenler ve uyduları bazen simsiyah uzayın etkisiyle hoş görüntüler oluşturabilir. Ay, Dünya'nın gölgesine girdiğinde Ay tutulması gerçekleşir ve rengi farklılaşır. Jüpiter'in uydularının gölgelerinin devin üzerinde görünmesi gibi. Böylesi ilginç görüntüler sunan cisimlerden biri de Satürn'dür. Satürn ve sistemini gözleyen Cassini uydusu 1 Temmuz'da 10. Yılını kutlayacak. Cassini geçen 10 yıl boyunca bize nice birbirinden güzel ve ilgi çekici görüntüler yolladı. Bu görüntü de ön planda görülen Satürn'ün küçük ve buzlu uydusu Mimas'tır. Mavimsi bir zeminle birlikte Satürn'ün kuzey yarımküresini görüyorsunuz. Bu zemindeki koyu çizgiler ise halkaları gösterir. Bildiğimiz Satürn görüntüsü gibi bir fotoğraf değil bu. Satürn altın sarısı rengiyle parlarken burada neden mavi? Bunun nedeni Satürn'ün bu bölgesine giren güneş ışığının atmosferdeki moleküllerce saçılması ve daha uzun yol almaya mecbur kalmasıdır. Mavimsi ışığın dalga boyu daha kısadır. Bu olay Dünya'daki atmosferin mavi görülmesine benzer. Bu fotoğrafın çekildiği zaman olan 2005'ten bu yana Satürn'ün güney kutbunun rengi altın sarısından maviye döndü. Bu görüntü 18 Ocak 2005'te Cassini'nin dar açılı kamerası ile kızılötesi ve morötesi gözlemlerinden oluşturuldu. Görüntü telif: NASA/JPL/Space Science Institute


ESO'nun Şili'deki Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimcilier Medusa Bulutsusu'nun şimdiye kadarki en ayrıntılı görüntüsünü elde ettiler. Bulutsunun merkezindeki yıldız ömrünün sonuna geldiği için dış kısımlarını uzaya atarak bu renkli bulutu meydana getirmektedir. Görüntü, sonunda bu türden bir nesneye dönüşecek olan Güneş'in nihai sonunu da önceden göstermektedir. Bu güzel gezegenimsi bulutsu adını Yunan mitolojisindeki korkutucu bir yaratıktan almıştır yılan saçlı Medusa. Ayrıca Sharpless 2-274 olarak da bilinmekte olup İkizler takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. Medusa Bulutsusu ortalama dört ışık-yılı genişliğinde olup yaklaşık 1500 ışık-yılı uzaklığındadır. Büyüklüğüne rağmen gözlenebilmesi için oldukça sönüktür. Medusa saçları yerine yılanları olan korkunç bir yaratıktı. Bu yılanlar bulutsuda ışıldayan kıvrımlı gaz iplikçikleri tarafından temsil edilmektedir. Hidrojenden kaynaklanan kırmızı parıldama ve daha sönük olan oksijen işaretçisi salınım kalıntının oldukça ötesine uzanarak hilal benzeri bir şekil meydana getirmektedir. Yaşamlarının bu aşamasındaki yıldızlardan dışarıya atılan kütle genellikle aralıklarla gerçekleşmektedir, bu da gezegenimsi bulutsulardaki hayran verici yapılarla sonuçlanmaktadır. On binlerce yıldır gezegenimsi bulutsuların yıldızlı çekirdekleri bu göz alıcı renkli gaz bulutları ile çevrelenmektedir . Daha sonraki bir kaç bin yıl içerisinde buradaki gaz çevreye yayılmaktadır. Bu, beyaz cüce olarak yaşamaya devam edecek olan Güneş gibi yıldızların aktif süreçlerini sona erdiren dönüşümün son aşamasıdır. Bir yıldızın yaşamında gezegenimsi bulutsu aşaması toplam yaşam süresine göre çok kısa bir aşamadır tam bir insan ömrüne göre, bir çocuğun sabun köpüğüne üfleyip onu izlediği süre kadar. Bulutsunun merkezindeki çok sıcak yıldızlardan yayılan şiddetli mor-ötesi ışıma dışarıya doğru atılan gazdaki atomların elektronlarını kaybederek geride iyonlaşmış gazı bırakmasına neden olmaktadır. Bu ışıldayan gazın kendine özel renkleri sayesinde buradaki nesneler tespit edilebilmektedir. Özellikle, iki kez iyonlaşmış oksijenin varlığı gezegenimsi bulutsuyu bulmak için kullanılmaktadır. Uygun filtreler yardımıyla gökbilimciler parıldayan gazdan kaynaklanan ışığı ayırt ederek, sönük olan bulutsuyu daha da karanlık olan arka plana kıyasla görünür hale getirmektedirler. Yeşil salınım ilk kez gözlendiğinde gökbilimciler nebilyum adını verdikleri yeni bir element keşfettiklerini düşündüler. Daha sonra, aslında bunun bilinen iyonlaşmış oksijen elementinin nadir bulunan bir dalgaboyundaki ışıması olduğunu fark ettiler. Bulutsu ayrıca bu nesneyi 1955 yılında keşfeden Amerikalı gökbilimci George O. Abell adına Abell 21 (daha resmi adı PN A66 21) olarak da adlandırılmaktadır. Bir süre bilimciler tarafından bulutun bir süpernova patlamasından geriye kalmış bir kalıntı olduğu düşünülmüştür. Bununla birlikte 1970'lerde, araştırmacılar bulutun içindeki maddenin hareketini ve diğer özelliklerini ölçerek, aslında bir gezegenimsi bulutsu olduğunu ortaya çıkarmışlardır . Elde edilen görüntü için VLT üzerindeki Odak Daraltıcı ve düşük dağılımlı Tayfölçeri aygıtı kullanılmış olup, ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında gözlenmiştir. Notlar Düşünülenin aksine, Medusa Bulutsusu'nun yıldızsal çekirdeği görüntünün merkezideki parlak yıldız değildir bu ön taraftaki TYC 776-1339-1 adlı yıldızdır. Medusa'nın merkezi yıldızı daha sönük, mavimsi, hilal şeklindeki merkezin biraz dışında ve görüntünün sağ tarafında yer alan yıldızdır. Bu türden ışımalar nadir görülür çünkü yasaklanmış bir mekanizma ile meydana gelmektedir kuantum seçilim kurallarıyla engellenen geçişler olup, yine de düşük olasılıklar sonucu oluşmaktadırlar. gösteriminin anlamı ışımanın iki kez iyonlaşmış oksijenden yasaklanmış salınım olduğu anlamına gelmektedir. Bulutun genişleme hızının yaklaşık 50 kilometre/saniye olduğu bulundu bir süpernova kalıntısından beklenen değerin çok daha altında. ESO'nun Kozmik Mücevherler programı ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getirilmektedir. ESO-Türkiye


Geçtiğimiz günlerde yazılı ve görsel basında Mars'ta bir göl bulunduğu haberi yayıldı. Gerçekten bir göl mü bulundu, yoksa bir göl kalıntısı mı? Haberin aslını buradan vereyim istedim. İşin aslı şu: Araştırmacılar Mars'ın geçmişte sıvı suya sahip olduğunu, yüzeyinde nehir, göl ve denizlerin olduğunu birkaç kez farklı yöntemlerle göstermişlerdi. Merak robotu da sulu bir geçmişi olduğu düşünülen Gale kraterinde bir zamanlar su olduğunu gösteren kanıtları sundu. Yani krater şu an da değil ama milyonlarca yıl önce su ile doluymuş. Merak gerekli kanıtları ise kraterin duvarındaki kayaları inceleyerek, bir bakıma mineral analizi yaparak gerçekleştirdi. Sulu bir zemin aradan milyonlarca yıl geçtikten sonra bile önemli ipuçlarını saklar. Suyun beraberinde kayalarda tortu tabakası bıraktığını biliyoruz. Aynı şey Mars yüzeyi için de geçerli. Bu konunun ayrıntısını jeologlar bilmekle birlikte NASA sayfasındaki habere göz atalım. Gale Krateri ile birlikte Mars üzerindeki birçok kraterin suyu tutmuş olabileceği biliniyordu. Bu da Kızıl Gezegen'in ikliminin bir zamanlar ılıman olduğu anlamına gelir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Ashwin Vasada: Sharp Dağı çevresindeki ılıman koşullar suyun gerek yüzeyden akarak gerekse yer altından beslenerek biriktiği izlenimini veriyor. Ancak Mars'ta her ne olduysa kalın atmosferi bir şekilde ortadan kalktı ve olan su kayboldu diyor. Gale kraterinin merkezindeki Sharp Dağı'nın eteklerindeki katmanlı yapı araştırmacılar için ilgi merkezi olmuştur. Yaklaşık 5 km yüksekliğindeki dağın alt kısmındaki kayaların su, rüzgar gibi etkenlerle aşınmış olabileceği düşünülüyordu. Merak verilerine göre dağın etekleri zaman zaman suyla dolmuş ve boşalmış. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden John Grötzinger: Sharp Dağı'nın gizemini adım adım çözüyoruz. Şimdi dağın çevresinde zaman zaman göl oluştuğunu gösterdik diyor. Merak şu anda Sharp Dağı'nın 150 metre yüksekliğindeki bir kayadaki tortul katmanlarını inceleniyor. Dünya'daki nehirlerin delta oluşturmasını andırır şekilde burada oluşan delta ağızlarında suyun taşıdığı kum ve çeşitli minerallerden oluşan siltin birikmiş. Bu olay birkaç kez tekrar etmiş. Yani su zamanla kaybolmuş, bir süre sonra tekrar ortaya çıkmış. Tekrar tekrar oluşan gölün etkilerinin neler olduğunu bir dizi deneyle test edebildik, bundan sonraki deneylerle gölün değişiminin etkisini ortaya çıkaracağız. Böylece hipotezimizi destekleyen kanıtların büyük bir kısmına bu gözlemle ulaşmış olduk diyor Grötzinger. 2012'de Sharp Dağı'nın dibine inen Merak şimdiye kadar 8 km yol aldı. Bu sırada krater zemininin farklı yerlerinde toru birikmiş katmanları, rüzgarın etkisiyle olan değişimi gözledi. Londra Imperial College'den Merak ekibi üyesi Sanjeev Gupta: Eski delta yataklarını ortaya çıkararak bunların oluşturduğu düşünülen tortul kayaçları belirledik. Merak nehirlerin beslediği bir göl zemininde gezmekte diyor. Mars'ın geçmişinde sıvı suyun olduğuna ait ipuçlarını önceki Mars araçları ulaşmıştı. Ancak sıvı suya neden olacak kadar ılıman iklimin ve çevre koşullarının nasıl olabileceği yönünde net bir sonuca ulaşılamamıştı. NASA'nın asıl adı Mars Bilim Laboratuarı olan Merak aracı Mars'ın geçmişinde yaşamın yeşerip yeşermediğini ortaya çıkarmak amacıyla üretildi. Bu proje aslında 2030 yılındaki insanlı Mars görevinin bir parçasıdır. NASA'nın Mars Keşif Programı ekibinden Michael Meyer: Bir yandan Mars yüzeyinde yeşermiş yaşamın izlerini ararken bir yandan da geçmişte gezegenin neler yaşadığını anlamaya çalışıyoruz diyor. 2 Yorumlar Merhaba, şuan ki veya gelecekteki teknolojilerimizle marsa tekrar hayat getirebilmemiz mümkün mu acaba? Tekrar bir atmosfer oluşturularak bu mümkün olabilir mi? Mars'ta yaşamla ilgili çeşitli düşünceler var. Atmosferindeki karbondioksit miktarını arttırarak atmosferini kalınlaştırma, cam binalar yapıp gerekli ortamı bu binaların içinde oluşturma gibi. Tüm bu projelerden önce insanın Mars'a ayak basması gerekiyor. NASA ile ESA 2030'da Kızıl Gezegen'e astronot göndermek için işbirliği yapıyor. Geçen hafta deneme uçuşu yaptırılan Orion mekiği Mars'a astronot göndermesi planlanan araç mesela.


NASA'nın Mars'ın en ilginç bölgelerinden birini inceleyecek olan gelişmiş mobil robotu 26 Kasım'da Florida'dan Türkiye saati ile 17:00'de fırlatılacak. Adı yapılan bir anketle Merak konulan Mars Bilim Laboruatuarı, şimdiye kadar başka bir gezegene gönderilen en fazla bilimsel yeteneği olan araç ünvanına sahip. Araç şimdi Cape Canaveral Hava Kuvvetleri Üssü'nde bir Atlas V roketinin üstünde fırlatılacağı zamanı bekliyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Pete Theisinger: Tüm hazırlığımız aracı ilk fırsatta fırlatmak üzerinedir. Eğer hava ya da başka bir nedenle fırlatma gerçekleşmezse bir sonraki tarih 18 Aralık olacak diyor. Ağustos 2012'de Mars'a varması planlanan 1 tonluk Merak, iki yıl boyunca Kızıl gezegendeki Gale Kraterini inceleyecek. Merak krater içindeki katmanlı ve 5 km yüksekliğindeki dağın yakınına iniş yapacak. Aracın görevi çevre şartlarının mikrobik yaşam için uygun olduğu düşünülen bu bölgede, gelecekte oluşabilecek yaşam için potansiyelin olup olmadığını aramak olacak. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Mars Bilim Laboratuarı görevi bilim insanlarından John Grotzinger: Gezegenin erken dönemdeki potansiyel yaşam alanları arasında olan Gale, bize bunu test etmek için mükemmel bir ortam sunmaktadır. Merak inecek olduğu noktada bulunan su taşıyıcı kanalların oluşturduğu alüvyon yelpazesi hakkında bilgi verecek. Dağın dibindeki katmanlarda kil ve sülfat olduğu biliniyor diyor. Merak önceki Mars robotları Spirit ve Opportunity'den iki kat daha uzun ve beş kez daha ağırdır. Aracın taşıdığı 10 bilimsel araç ise öncekilere göre 15 kat daha ağırdır. Zeminden 2.1 metre yüksekliğe kadar uzanan çubuğu sayesinde kameraların uzaktaki nesneleri lazer aracı ile gözlemesine destek sağlar. Gezginin içindeki analitik kollar, kol üzerindeki toz matkapı ve kepçesiyle kaya ve toprak örnekleri incelenebilecek. Araçta ayrıca hava durumu ve gelecekte düzenlenmesi düşünülen insanlı uçuşlar için gerekli ışınım ölçümü gibi çevreye yönelik tanımlamalar yapacak aletler bulunuyor. NASA Genel Merkezi'nden Mars Keşif Programı Yöneticisi Doug McCuistion: Yeni görev ve yeni bir araç olan Mars Bilim Laboratuarı, Mars'ı iyi bir şekilde anlaşılması amacıyla inşa edildi. Böylece Mars'a yapılacak insanlı uçuşlar için ön bilgi ve gerekli teknolojiyi de üretmiş oluyoruz diyor. Görev zorlu ve riskli. Merak bir hava yastığıyla yüzeye indirilemez, bunun için havada bir gök vincindeki halata bağlı bir nesne onu yavaşça, roket motoruyla yüzeye inecek. Araç daha önceki Mars görevlerine göre daha küçük bir alana inecek. Aracın iniş yeri Gale Kraterinin 25 km ile 20 km'lik içi. Bu bölge dışındaki iniş noktaları ise kesinlikle aracın sağlıklı iniş yapmasını sağlayacak yerler değil. 1970'lerde Viking'lerden bu yana Mars'a gönderilen hiçbir araç gezegende yaşama ilişkin bir iz bulamadı. Merak doğrudan bunun yanıtını vermeyecek ancak, yaşamın oluşması için önkoşulların elverişli olup olmadığını denetleyerek, gelecekte oluşabilecek potansiyel yaşama ilişkin öngörüde bulunulmasına yardım edecek.


Mars gezgini Merak, Kızıl Gezegen'in sulu geçmişinin izlerini bulmak için üzeri düz ve ince kanallı kayalık alana doğru ilerliyor. Merak önümüzdeki günlerde kayanın yanına gelecek ve bilimcilerin onayı ile kayayı incelemeye başlayabilecek. Bir araba büyüklüğündeki Merak Mars'ın Gale Krateri içinde geçmişte mikrobik yaşam olup olmadığını incelemek amacıyla beş ay önce yüzeye indi. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Mars Bilim Laboratuarı proje müdürü Richard Cook: Kayayı delerek içinden bir örnek almak işin en zor kısmı olacak ki bu Mars'ta daha önce yapılmamıştı. Matkap donanımını biz kontrol edemediğimiz için bir sürprizle karşılaşmak istemiyoruz diyor. Merak kaya içindeki toz örneklerini fırçası yardımıyla toplayacak. Daha sonra matkabıyla kayayı delip örnek alacak ve kayanın içindeki mineralleri ve bunların kimyasal bileşimi hakkında bilgi edinecek. Seçilen kaya, Merak'ın Mast Kamerası ve diğer kameraları ile üzerindeki nodüller, katmanları, gömülü kumtaşı, toprak parçaları ve delikleri ortaya çıkarabilecek. İncelemek için seçilen kayaya 2011 yılında ölen Mars Bilim Laboratuarı proje yürütücüsü yardımcısı John W. Klein'in anısına John Klein Kayalığı adı verildi. Seçilen bölgede gece ve gündüz ısı farkından oluşan kaya çatlakları göze çarpıyor. Bu nedenle araştırmanın bu bölgede daha kolay yapılabilceği düşünülüyor. Merak bölgede kalsiyum, kükürt ve hidrojen bulunduğunu gösterdi. Bunlar özellikle kaya aralarındaki ince çatlaklarsa görüldü. Fransa Nantes'den Planetologie et Geodynamique Laboratuarı'ndan Nicolas Mangold: Bu kanallar olasılıkla kalsiyum sülfattan oluşuyor. Dünya'da bu tür kanalları suyun oluşturduğunu biliyoruz diyor. Araştırmacılar kayaların yakınında pudra şekeri inceliğinde kumulların olduğunu da belirledi. Bu alan Merak'ın gezegene indiği bölgenin alanından oldukça farklı bir yapıda olduğu izlenimini doğuruyor.


Merak'ın bir süre önce bir kayayı delerek analiz ettiği sonuca göre Mars'ta daha önce mikrobik yaşam gerçekleşmiş olabilir. Geçtiğimiz ay Mars'ın Gale Krateri yakınındaki eski bir dere yatağındaki bir tortul kayayı delen Merak'ın elde ettiği tozun bileşenlerini inceleyen bilimciler, tozun içinde yaşam için önemli olan kimyasal maddelerden bazılarının -kükürt, azot, hidrojen, oksijen, fosfor ve karbon- varlığını belirledi. NASA Genel Merkezi'ndeki Mars Keşif Programı ekibinden Michael Meyer: Bu görevin asıl amacı Mars'ta geçmişte yaşamın gerçekleşip gerçekleşmediğini sorusunun yanıtını aramaktı. Şimdi ise yanıtın 'evet' olduğunu biliyoruz diyor. Yaşam için gerekli maddelerin ipuçları ise Merak'ın üzerindeki Mars Örnek Analizi ve Kimya ve Mineraloji aletlerinden sağlandı. Mikroplar için gerekli kimyasal enerji ve diğer uygun koşulları sağlayan Sarısırt bölgesindeki antik nehir sistemi bir göl yatağıyla sonuçlanıyor. Kayadaki kil ve sülfat mineralleri ile diğer kimyasal maddelerden ince taneli çamurtaşı oluşur. Bu antik dönemde bölgede yer alan su, Mars'ta diğer bölgelerdekine göre sert, yüksek asitli veya çok tuzlu değildi. Merak'ın deldiği kaya ince taneli çamurtaşı nodülleri ve damarlarıyla birlikte ıslak bir dönemin varlığına işaret ediyor. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden CheMin aleti sorumlusu David Blake: Kil mineralleri bileşimin en az yüzde 20'sini oluşturuyor diyor. Bu kil mineralleri olivin gibi magmatik mineraller ile nispeten tatlı su tepkimesinin bir ürünüdür. Kil ile birlikte kalsiyum sülfatın bulunması toprağın nötr ve hafif alkalin olduğunu gösteriyor. Bilimciler Dünya'nın birçok bölgesinde okside, az okside hatta hiç okside olmamış kimyasalların karışımlarının içinde mikrop yaşamını bulduğunda şaşırmıştı. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Paul Mahaffy: Örnekteki kimyasal malzemeler, sülfat ve enerji kaynağını işaret eden sülfür mikroorganizmaların varlığına işaret ediyor olabilir diyor. Pasadena Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü Mars Bilim Laboratuarı bilimcisi John Grotzinger: Merak önemli bir görev peşinde. Bu keşif gelecekte aracın çok daha heyecan verici keşiflerin habercisi olacağını hissediyorum diyor.


Merak Mars'ta eskiden içinden gürül gürül su akan bir dere keşfetti. Önceki Mars görevlerinde Mars'ta eskiden su olduğuna ilişkin kanıtlar vardı, ancak ilk kez dere yataklarında görülen çakıllar ve su izlerinin yer aldığı kayalar görüntülendi. Bilimciler 'conglomerate' adı verilen suyun izlerini taşıyan taşların yeni görüntülerini iletti. Taşların boyutları ve şekilleri bir zamanlar akan suyun ipuçlarını taşıyor. Kaliforniya Berkeley Üniversitesi'nden Merak bilim ekibi üyesi William Dietrich: Saniyede3 mhareketli olduğunu hesapladığımız su aynı zamanda çakılları da sürüklüyordu. Daha önce Mars kanalları hakkında çalışmalar yapılmıştı. İlk kez suyun taşıdığı çakılların görüntüsünü elde ettik diyor. Dere yatağı, Gale Krateri'nin kuzey kenarında, Fırtına Dağı düzlüğünde bulunuyor. Bölgenin yörüngeden alınan görüntülerinde ortaya çıkan taşların da dere taşı olarak bilinen çakıl taşları olduğu görüldü. Yeni veriler dere kenarının çeşitli katmanlarını ve dere içinde de alüvyal dağılım olduğunu gösteriyor. Dere kenarları ve çakıl izleri suyun bir ya da birkaç yıl boyunca aktığını gösteriyor. Keşif Merak'ın Mastcam kamerası ile gerçekleşti. Çakıllar bir kum tanesinden bir golf topu büyüklüğüne kadar değişen boyutlarda. Bazıları köşeli bazıları yuvarlak biçimlidir. Tuscon'daki Gezegen Bilimleri Enstitüsü'nden Merak bilimcisi Rebecca Williams: Bu taşların şekilleri ve boyutlarına baktığımızda, bunların rüzgar tarafından aşınmadıklarını ya da taşınmadıklarını söyleyebiliriz diyor. Bilim ekibi geçmişteki sulu ortamın özelliklerini ortaya çıkarabilmek için bu taşların içindeki bileşimlerin element yapısını anlamaya çalışıyor. Bu taşlar krater ve bölgenin jeolojik yapısını hakkında da önemli bilgiler sağlayacaktır. |Suyun akarak aşındırdığı kaya ve ondan oluşan çakıl taşları. |Suyun akarak aşındırdığı kayalardan oluşan çakıl taşlarından Dünya'dakilerin ve Mars'takilerin görüntüleri . Fırtına Dağı'nın dibindeki Gale Krateri robotun inceleme yapacağı ana alandır. Yörüngeden tespit edilen kil ve sülfat mineralleri yaşam için gerekli olan karbon temelli organik bileşikler için iyi bir koruma yapıları olabilir. Uzun ve akar durumdaki bir derenin çevresi yaşam için uygun olabilir. Hareket ettiğimiz Fırtına Dağı organik moleküllerin korunması açısından iyi bir ortam oluşturmayabilir. Ancak bu bölge olası yaşam için uygun çevreye sahip bir sigortadır. Mars Bilim Laboratuarı iki yıllık görevi boyunca Gale Krateri çevresinde mikrobik yaşam için uygun şartların olup olmadığını üzerindeki 10 bilimsel aletle araştıracak.


NASA'nın Mars yüzeyinde dolanan Merak robotu deldiği kaya içerisinde atmosferdekinin on katı yoğunlukta metan gazı ile birlikte diğer organik moleküller buldu. Araştırmacılar atmosferdeki metan miktarının ölçülmesi için Merak ile 20 aylık süre içinde bir düzine kadar analiz yaptı. Michigan Üniversitesi'nden Merak bilim ekibi üyesi Sushil Atreya: Metan gazı çıkışında geçici bir artma ve ardından azalma gözlendi. Bu da olayın lokal kaynaklı olduğu anlamına gelir. Bunun suyun kaya ile etkileşimi de olmak üzere biyolojik ya da biyolojik olmayan birçok olası kaynağı var diyor. Merak Cumberland adlı bir kayayı delerek aldığı tozu inceledi ve organik kimyasalları tespit etti. Bu moleküller ya Mars'ta oluşmuş ya da meteorlar tarafından getirilmiş olabilir. Organik moleküller yaşam kaynaklı olmayabilir, ancak karbon ve hidrojen içerikli moleküller yaşamın temel yapı taşlarıdır. Merak'ın verileri şimdilik Mars'ın geçmişte mikrobik yaşamı barındırıp barındırmadığını ortaya koymadı. Ancak alınan kaya tuzu örnekleri Mars'ın antik döneminin yaşamı destekleyecek koşulları taşıyıp taşımadığını belirleyebilir. Pasadena Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden John Grötzinger: Bu bulgular bulmacayı çözmemize yardımcı oluyor. Örneğin,yaşamı tanımlayacak organik moleküller başka hangi kayalarda var? Atmosferdeki metan dalgalanmasına neden olan kimyasal madde hakkında neler söyleyebiliriz? diyor. Araştırmacılar Cumberland'den alınan örnekte bulunan organik molekülün Mars kaynaklı olup olmadığını anlamak için aylarca çalıştı. Merak daha önce aldığı çeşitli örneklerde Dünya'ya taşınan organik karbon moleküllerini tespit etti. Ancak son sözü söylemek için daha fazla test gerekliydi. Örnek tespiti için Mars kaya ve toprağındaki perklorat minerali arandı. Merak'ın Örnek Analizcisi ile ısıtılan perklorat, organik bileşiğini hemen değiştirdiği için kayadaki organik kimlik tanımsız kalmaktadır. Cambridge Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Merak bilim ekibi üyesi Roger Summons: Mars kayasındaki organik karbonun bu ilk onayı umutlu olmamızı sağlıyor. Böylece Dünya-Mars arasındaki farkları ve Gale Krateri içindeki tortul kayaçların yaşam için elverişli ya da daha az elverişli olduğunu anlayabiliriz. Yaşamın varlığı için organik molekülün oluşmuş ya da korunmuş olması önemlidir. Şimdi Sharp Dağı çevresindeki kayalarda benzer oluşumlar aranmalıdır diyor. Araştırmacılar Chumberland kayasında saklanan molekülün üç milyar yıl önceki suyla ilgili olduğunu ve bu suyun önce bir kısmının daha sonra çok büyük bir miktarının kaybolduğunu belirtiyor. SAM ile milyarlarca yıldır kaya içinde hapsolmuş su bileşeni hidrojenin izotopu ısıtılma ile serbest bırakıldı. Hidrojenin en çok bulunan döteryum izotopunun oranı bir gezegenin tarihindeki önemli noktaları gösterir. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden SAM baş araştırmacısı Paul Mahaffy: Antik kayalardan çıkan gaz, Mars'taki suya ne olduğunu söyleyebilir ki bu çok ilginç diyor. Hidrojen, daha ağır olan izotopu döteryuma göre Mars atmosferini daha kolay terk eder. Bu da zamanla gezegendeki hidrojen-döteryum oranının değişmesine neden olur. Bu değişim ise ancak su içinde, atmosferde ve kaya içinde sıkışmış gazın ölçülmesiyle belirlenir. Dünya'da Mars'tan gelmiş göktaşlarıyla da çeşitli bilgilere ulaşılabilir ama bu çok sınırlıdır. Bilinen hiçbir Mars taşı Merak'ın ölçtüklerine göre 3,9 ile 4,6 milyar yıl önce oluşmuş değil, hatta bu yaş değerlerine yakın bile değiller. Merak Cumberland'dan açığa çıkan su buharının atmosferdekinin bir buçuk katı oranında olduğunu hesapladı. Bu değer bugünkü Mars atmosferinde bulunan su buharıyla bağdaşmıyor. Ancak ölçülen oran Dünya'daki okyanus ile atmosfer arasındaki oranı anımsatır ki bu da Kızıl Gezegenin suyunun büyük bir kısmını kaybettiğini gösterir.


NASA'nın Merak robotu Mars atmosferinin metan yoksunu olduğunu belirledi. Bu bilgi önceki çalışmalarda bilimcileri heyecanlandıran verilerle ters düşüyor. Asıl adı Mars Bilim Laboratuvarı olan Merak Mars atmosferinde metanın izini bulmak için ayrıntılı testler uyguladı. Metanın izine rastlanması, biyolojik yolların dışında da üretilse yine de gezegende yaşam izinin olabileceği anlamına gelir. Yıllardır gezegende ne kadar metan olduğu sürekli bir tartışma konusu olmuştu. NASA'nın Mars keşif programından Michael Meyer: Bu önemli sonuç, Mars'ta yaşam olasılığını irdeleyen çabalarımıza doğrudan yardımcı olacak. Çünkü bu sonuç Mars'ta olası metan üreten mikropların olma olasılığını azaltır, ancak sadece bu türler için bu sonucu söyleyebiliriz. Bilindiği üzere mikropların metan üretmeyen birçok türü bulunmaktadır diyor. Haziran-Ekim 2012 tarihleri arasında yapılan altı analizde atmosferde metan izine rastlanmadı. Merak'ın duyarlılığı hesaba katıldığında bilimciler Mars atmosferinde milyar parça başına 1,3 parçadan daha az metan olabileceğini belirledi. Bu ise daha önceki çalışmalarda bildirilen miktarın altıda biri. Sonuçlar Science Express'de yayınlandı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Chris Webster: Metan bulmak çok güzel olurdu, ama ölçümlerimize olan yüksek güvenimiz bu alandaki bilgi hazinemizin genişlemesini sağladı. En son geçtiğimiz bahar va yaz aylarında da ölçümleri tekrarladık, ancak sonuç değişmedi diyor. Webster, Merak'ın Mars Analiz laboratuarındaki tayfölçerinden sorumlu. Bu, metan gazının tespiti için üretilmiş oldukça hassas bir cihazdır. Güneş Sistemi'ndeki en bol hidrokarbon olan metan, dört hidrojen ve bir karbon atomundan oluşur. Mars atmosferinde milyar parça başına 45 parça metanın olduğunun ileri sürülmesi, gezegende olası mikrop yaşamının var olabileceği tartışmalarına neden olmuştu. Bu ölçümler Mars yörüngesi ile Dünya'dan yapılan gözlemlerle elde edilmişti. Metan atmosfer içine dağılmış olsa bile, Merak'tan gelen ölçümler bunun böyle olmadığını gösteriyor. Michigan Üniversitesi'nden Sushil Atreya: Bildiğimiz kadarıyla metanın atmosferde yokolmasının bir yolu yok. Metan kalıcıdır. Bizim ölçümlerimizden önce biyolojik, jeolojik ya da meteorlar ile gezegenlerarası toz parçacıklarınca metanın gelmiş ve sonra kaybolmuş olması olası değildir diyerek verilere olan güveni başka bir yolla belirtiyor. Atreya'nın tahminlerine göre Mars'a dışarıdan giren metan miktarı yılda en fazla 10 ile 20 ton olabilir. Bu ise Dünya atmosferine giren metan miktarından 50 milyon kat daha azdır.


Yeni Mars robotu Merak hareketli kolunu sınamak için 2,5 m uzaklıktan futbol topu büyüklüğündeki bir kayayı inceleyecek. Robot Bradbury Bölgesi'nde Glenelg adlı bir noktaya yakın konumda. Araç bugünlerde kayanın içeriğini anlamak amacıyla kolu üzerindeki kamerasından ve tayfölçerinden yararlanacak. Merak'ın kolu üzerinde monte edilen Alfa Parçacık X-Işını Tayfölçeri, Lazerli Kimyasal Kamera Aleti ile kayayı inceleyecek. Kayaya Jake Matijevic adı verildi. Jacob Matijevic Mars Bilim Laboratuarı olarak bilinen Merak'ın başmühendisiydi. Geçtiğimiz 20 Ağustos'ta 64 yaşındayken hayatını kaybeden Matijevic aynı zamanda Sojourner, Ruh ve Fırsat araçlarının yapım aşamalarında da görev almıştı. Merak altı gündür yol alıyor. Araç günde 22 ile 37 metre yol alıyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Mars Bilim Laboratuarı Proje Müdürü Richard Cook: Bu robot yüzeyde gezmesi için üretildi ve şimdiye kadar iyi ritim elde etti diyor. Ekip bir kayayı delerek, onun tozunu alıp araca ilk incelemesini yapması amacıyla Glenelg alanındaki bir kayayı gözüne kestirdi. Glenelg, hafif tozlu, daha tozlu ve kraterli olan üç ayrı bölgenin kesiştiği bir noktadır. Bu alışılmadık ortamdaki tozlu yapı gündüz aldığı ısıyı uzun gecelerde de koruyarak bölgenin fazla soğumamasını sağlıyor. Bu nedenle özel ilgiyi hak ediyor. Mars Bilim Laboratuarı bilim ekibinden John Grotzinger: Biz bu kökeni bilmediğimiz tozlu ve ince yapının ışıklı ve karanlıkta kalan koyu renkteki bantlarını inceleyeceğiz. Böylece küçük ölçekteki çeşitliliği araştırmak için önümüzde potansiyel bir hedef bulunuyor diyor. Araştırmacılar potansiyel hedefleri belirlemek amacıyla Merak üzerindeki Mast Kamerayı kullanıyor. Kameradan gelen son görüntüler Glenelg bölgesindeki kayalar üzerindeki koyu çizgileri ortaya çıkardı. Kamera sadece zemini değil aynı zamanda gökyüzünü de izliyor. Merak iki gün Mastcam'ı ile iki Mars uydusu, Phobos ve Deimos'un Güneş'in önünden geçişini izledi. Bu geçiş gözlemleri uzun dönemli olarak uyduların yörünge değişikliklerini belirlemek için kullanılıyor. Daha önce de 2004 yılında Mars'a inen Mars gezginleri Ruh ve Fırsat'da zaman zaman bu tutulmaları izlemişti. Texas Üniversitesi A&M Üniversitesi'nden Merak bilim ekibi üyesi Mark Lemmon: Phobos Mars'a yavaşça yaklaşırken, Deimos ise yavaşça uzaklaşıyor. Bu gözlemler bize bu değişikliklerin hesaplamalarında görülen belirsizliklerin azaltılmasında yardımcı olacaktır diyor. Merak'ın son gözlemleri içine Phobos'un güneş diskini ötmesi de girdi. Bu belirsizliğe neden olan Mars'ın iç yapısı henüz net anlaşılmamıştır. Phobos'un yörüngesine göre Mars'a yaklaşıp uzaklaşması Ay'ın Dünya'ya etkisi gibi gelgitler oluşturur. Phobos'un yörünge değişimleri de Mars'ın iç yapısı hakkında bilgi sağlamaktadır. Merak önümüzdeki iki yıl boyunca Gale Krateri içindeki seçili noktaların mikrobik yaşam için elverişli olup olmadığına üzerinde 10 bilimsel aletle bakacak.


NASA'nın yeni Mars gezgini Merak'ın Mars yüzeyine indiği haberi artık eskidi. Bilimciler şimdi harekete geçmek için sabırsızlanıyorlar. Şimdiki hesaplar aracın çevresindeki bu açık alanda ne yöne gideceği yönünde. Proje ekibinden John Grotzinger: Heyecan için yolculuk etmeyecek. Araç bir elips alanı içerisinde inebileceği en mükemmel yere indi diyor. Yüzeyde bir zamanlar akan suyun bıraktığı tortul kayalar, kir ve kumun izi sürülecek. Aracın inceleme yapacağı bu alan bu nedenle bir zamanlar gerçekleşmişse, hatta günümüzde bile yüzey altında varlığını devam ettirmesi mümkün yaşamın izini aramak için en ideal bölgedir. Alüvyal dağılım suyun yüzey boyunca aktığını gösterir. Bu nedenle suyun yokuş aşağı aktığı bölgede nerede toplandığını öğrenip çalışmayı gerçekleştireceğiz. Böyle bir yerde biriken mineralleri arayacağız. Tıpkı çöp içinden işe yarayan maddeleri bulup çıkarmak gibi diyor Grotzinger. Merak şu anda Kızıl gezegendeki olası yaşam izlerini barındırması en olası 5000 myükseklikteki bir dağın tabanında yer alıyor. Program yöneticisi Richard Cook: Yol boyunca fazla durmamak için böylesi bir keskin dağın bittiği noktayı araştırma bölgesi olarak belirledik. Bu bir aile tatili gibi olacak ama bu tatili gözleyecek 400'den fazla bilimci de iş başında olacak diyor. Merak yaşamın kimyasal yapıtaşlarını bulmak için çok özel araçlarla donatılmıştır. Merak üzerindeki bir lazer ile, 7 m uzaklıktaki bir kayayı vurabilir ve onu küçük noktalar halinde buharlaştırabilir. Mikro patlamaların ürettiği plazma bulutlarla bilimciler kayanın yapısını öğrenebilir ve yüksek çözünürlükte fotoğraflayabilir. Zaten Mastcam adındaki bu kamera robot yüzeye indiğinden beri çevreyi gözlemeye başladı. Araçtaki robotik kollarda önemli görevler üstlenmiş durumda. Alfa Parçacık X-Işını Tayfölçeri toprak ve kaya örneklerindeki tozun kimyasal elementleri belirleyecek. Mars El Objektif Görüntüleyicisi de bir jeologun elindeki büyüteç gibi davranarak renkli fotoğraflar çekebilecek. Bu örnekler sonuçta araç üzerindeki laboratuardaki aletlerle test edilecek. Bunlardan biri olan kısa adı SAM olan Mars Numune Analizi aleti ile Mars'ın havası, toprağı, kayası koklanacak. Atmosferde yer alan metan gibi gazlar tespit edilebilecek. SAM örnekleri kendi fırınında ısıtarak salınan gazları belirleyecek. Büyük bir heyecanla 400 bilimcinin katıldığı bu büyük aile tatilinin tadını çıkarmak için acele mi ediyorum? Önümüzdeki aylarda hatta yıllarda Merak bize inanılmaz Mars hikayeleri anlatacak diyor Grotzinger.


Merak , Mars yüzeyine 16 gün önce indiği ve yazar Ray Bradbury'in adı verilen noktadan ayrılarak ileri doğru 6 m yol aldı. Merak ekibinden Michael Meyer: Bu noktaya bir ad bulmamız zor olmadı. Zaten Ray Bradbury Mars'ta yaşam olasılığını anlattığı hikayelerle ün kazanmıştır diyor. Merak'ın hareketi sağlayan parçalarında bir sorun olmadığı anlaşıldı ve aracın hareketi JPL'den Matt Heverly'nin hazırladığı bir benzetimle gösterildi. Önümüzde yeni keşiflerin beklediği birçok nokta var diyor Heverly. Merak Bradbury noktasının doğu-güneydoğu tarafında kalan 400 metre uzaklıktaki hedefe harekete geçmeden önce son kontrollerini yapmak ve çevreyi iyice tanımak amacıyla birkaç gün daha duracak. JPL'in Merak projesi yöneticisi Pete Theisinger: Merak önceki Mars gezginlerine göre çok daha karmaşık bir araçtır. Görevin ilk haftası test ve tanımlama etkinlikleriyle geçti. 16 günlük süre boyunca tamamen plana uygun hareket ediyoruz diyor. Bilimciler birkaç gün önce aracın üzerindeki ChemCam Kamerasını ve tayfölçerini kullanarak bir kayayı incelemişlerdi. Bunun sonucunda kayanın bazaltik yapıda olabileceği belirlendi. Merak'ın İlk Çevre İzlenimleri İspanya'nın araca eklediği hava durumu istasyonu ile hava ve toprak sıcaklığı, hava basıncı, rüzgar ve diğer değişkenler her saat belirleniyor. Buna Merak'ın iniş yaptığı Gale Krateri noktası çevresindeki iki haftalık ölçümleri: hava sıcaklığı -2 ile-75 C derece, yüzey sıcaklığı -91 ile 3 derece arasında. Elbette sıcaklıklar sabah ve öğleden sonra değişiyor. Madrid'den Araç Çevresel İzleme İstasyonu 'ndan sorumlu Astrobiyolog Javier Gomez-Elvira: Biz günlük değişimleri ve buna bağlı olarak da mevsimsel değişimleri izleyeceğiz diyor. Son bir haftalık sonuçları http://cab.inta-csic.es/rems/marsweather.html veya bit.ly/RzQe6p adreslerinde bulabilirsiniz. İki setten oluşan REMS rüzgar sensörlerinden biri çalışmıyor. JPL'den Merak Projesi yönetici yardımcısı Ashwin Vasada: Muhtemelen iniş sırasında yüzeydeki bir çakıl taşı buraya isabet etti. Dolayısıyla biz şimdi rüzgar hızını ve yönünü ölçmek için elimizde olan tek sensörü kullanacağız diyor. Rusya'nın araca eklediği bir alette aracın altındaki toprağını 1 m derinliğine kadar olan kısımda su olup olmadığını belirleyecek. İlk kez başka bir gezegende kullanılan bu alet Dünya'da petrol rezervlerini belirlemek amacıyla kullanılıyordu. Merak topraktaki nötron dağılımını gözleyerek topraktaki hidrojen miktarı ölçülecek. Hidrojen suyu oluşturan bir element olduğundan varlığı önemli. Gale Krateri'nde hidrojen bulunabilir. Burası ekvatora yakın ve suyun bıraktığı mineraller barındırmaktadır. Geçmişte buradan akan su kayaların yüzeyine çeşitli iyonlar ile mineraller bırakmış olabilir. Merak'ta Mars toprağında geçmişte ya da günümüzde herhangi bir mikrobik yaşam olup olmadığı üzerindeki 10 gelişmiş aletle değerlendirilecek. http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2012-254 http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2012-256


Mars'ın yeni gezgini Merak yumruk büyüklüğündeki kayayı incelemek için lazerini ilk kez kullandı. Araçtaki kimyasal kamera olan ChemCam'in yardımıyla kayaya 10 saniyede 30 vuruşla lazer yolladı. Her vuruş bir saniyenin beş milyarda biri zamanında oluşan lazerle kayaya yaklaşık bir milyon watt'lık güç iletir. İyonlaşmış ve parlak plazma halindeki lazer enerjisi kaya atomlarını harekete geçirir. ChemCam üzerindeki teleskop kıvılcım halinde gelen ışığı yakalar ve ışığın tayfölçümünü yaparak kayayı oluşturan öğeleri ortaya çıkarır. Los Alamos Ulusal Laboratuarı'ndan ChemCam ekibi yöneticisi Roger Wiens: Sekiz yıllık bir çalışma sonunda araç üzerindeki büyük tayf ölçüm aletiyle istediğimiz değerleri elde etmeye başladık diyor. ChemCam lazer kaynaklı 30 vuruş sonucunda ortaya çıkan kıvılcımların tayf ölçümlerini kaydetti. Mars'ta kullanılan lazer sonuçta hedefe ulaşmak için yardımcı olacak ek bir donanımdır. Araştırmacılar araç ilerledikçe yüzeydeki yapının değişip değişmediğini kontrol edebilecek. Bu değişiklik göze çarparsa bunun yüzey altındaki etkisi de incelenebilecek. Tayf ölçer morötesi, görünür ve kızılötesi ışığın 6144 farklı dalga boyunda kayıt alabiliyor. Fransa Toulouse'daki Gezegen Astrofiziği Araştırma Enstitüsü'nden (Institut de Recherche en Astrophysique et Planetologie ChemCam prajesi yötecisi yardımcısı Sylveste Maurice: Bu veri yoğunluğu yeryüzünde test ederek alet yapıldığı için şaşırtıcı bir gelişme değil. ChemCam önümüzdeki iki yıl içinde yapacağı binlerce gözlemle bilime büyük bir katkı sağlayacaktır diyor. Lazer kaynaklı analiz tayfölçeri adı verilen ChemCam'in kullandığı teknik yeryüzünde nükleer reaktörlerin içinde ve deniz tabanı gibi zor şartlar altında hedef yapıların incelenmesinde kullanılıyor. Bunun dışında çevresel değişiklikler ve kanser tespiti gibi deneysel uygulamalarda da karşımıza çıkmaktadır. Başka bir gezegende araştırma içinse ilk kez kullanılıyor. İki hafta önce Mars'a inen Merak, Gale Krateri içinde seçilen alanda iki yıl boyunca üzerindeki 10 aletle herhangi bir mikroskobik yaşam izi arayacak.


Samanyolu merkezine sadece 200 ışık yılı uzaklıkta sıra dışı bir gaz bulutu gözlendi. Asıl şaşırtıcı olan ise bulutun her noktasındaki hız yayılımının farklı olması. Bu farklı hız değerlerinin nedeni bilinmese de bölgede bilinmeyen bir karadelik olabileceği düşünülüyor. Keşif Japonya'daki Keio Üniversitesinden Prof. Tomoharu Oka liderliğindeki gökbilimci ekibi tarafından gerçekleşti. CO-0.40-0.22 adlı gaz bulutu iki radyo teleskopu (Japonya'daki Nobeyama 45-metre teleskopu ve Şili'deki ASTE teleskopu) ile keşfedildi. Her iki teleskopta Japon Ulusal Astronomi Gözlemevi bünyesinde çalışıyor. Sonuçlara göre bulut eliptik bir şekle ve iki ayrı bileşene sahip. Bunlardan biri saniyede 100 kilometrelik hız yayılımına sahip ve sıkı ancak düşük yoğunluklu olup diğeri düşük bir hız yayılımına sahip 10 ışık yılı uzunluğunda yoğun olan bileşenden oluşuyor. Hız yayılımını bu kadar geniş yapan etki nedir? Bulutun içinde bir boşluk bulunmuyor. Ayrıca X-ışını ve kızılötesi gözlemlerde de sıkı ve yoğun cisimlere rastlanmadı. Bu özellikler ve hız yayılımına bakıldığında bulutun süpernova patlamaları gibi yerel bir enerji olayı nedeniyle oluşmadığını gösterir. Ekip bunun üzerine güçlü bir kütle çekim kaynağı tarafından fırlatılan basit bir gaz bulutu simülasyonu gerçekleştirdi. Simülasyonda gaz bulutu ilk olarak kaynak tarafından etki altına alındığı ve en yüksek hıza cisme yaklaşırken ulaştığı belirlendi. Bundan sonra bulutlar cisimden uzaklaşıp hızları azaldı. Ekip 0,3 ışık yılı yarıçapındaki bir alan içinde Güneş'in kütlesinden 100 bin kat fazla kütle çekimine sahip modelin, gözlenen verilerle en fazla uyum içinde olduğunu belirledi. Astrophysical Journal'da yayınlanan makalenin baş yazarı Oka: X-ışını veya kızılötesi gözlemlerde görülmeyen olası cismin, bildiğimiz en sıkı ve kütleli cisimlerin içindeki en kuvvetli adaylardan biri olan karadelik olduğunu söyleyebiliriz diyor. Eğer durumu kabul edersek bu, ara kütle karadeliğin ilk tespitidir. Gökbilimciler şimdiye kadar çok büyük kütleli yıldızlardan oluşmuş ve gökada merkezlerinde yatan süper kütleli karadeliklerin varlığını onayladı. Bir düzine kadarı onaylanmış süper kütleli karadelikler birkaç milyon ile milyarlarca Güneş kütlesinde olabilir. Ancak bunların nasıl oluştuğu bilinmiyor. Ortaya atılan bir fikre göre bunlar birçok ara kütleli karadeliğin birleşmesiyle oluşmuştur. Buradaki sorun şimdiye kadar ara kütleli karadeliği gösteren gözlemsel bir kanıtın bulunmaması. Şimdi elde Samanyolu merkezindeki 400 milyon Güneş kütleli Sgr A* süper kütleli karadeliğin sadece 200 ışık yılı uzağında bir ara kütleli karadeliğin olma ihtimali belirdi. Eğer öyleyse Sgr A* karadeliğinin evrimi elbette bundan etkilenecektir. Sonuçta, radyo teleskopların karadelik aramasına yeni bir neden ortaya çıktı. Son zamanlarda CO-0.40-0.22'ye benzeyen çok sayıda hızlı hız yayılımına sahip sıkı bulutlara rastlandı. Araştırma ekibi bu bulutların bir kısmının merkezinde karadelik olduğunu düşünüyor. Samanyolu'nda 100 milyon karadelik olduğunu ileri sürülmüş olmasına karşılık X-ışını gözlemleriyle ancak onlarcası bulunmuştur. Karadeliklerin çoğu karanlık olabilir ve herhangi bir dalga boyunda doğrudan gözlenmeleri zordur. Radyo teleskoplarıyla gaz hareketlerinin incelenmesi karanlık karadelikleri aramak için tamamlayıcı bir yol sağlayabilir diyor Oka.


Gökadamızın merkezi yeni yıldızların oluşumu için gerekli malzemeyi barındıran can damarıdır. Milyonlarca yıldızın yer aldığı bu bölge Herschel'in kızılötesi algılayıcıları ile böyle görüntülendi. 8000 ışık yılı uzağımızdaki, Tilkicik takımyıldızı yönündeki OB1 adındaki bu bölge dev yıldızların oluşturduğu dev bir birliktir. Bu yıldızların yaydığı morötesi ve diğer ışınımın büyük kısmı, bulutun yakınındaki gaz ve tozun sıkışmasına ve yeni yıldızların oluşmasına neden olacaktır. Zaman içinde bulutun hammaddesinden beslenen ön yıldız gelişerek büyür ve oluşumunu tamamlar. Görüntü Herschel'in Hi-GAL projesinin bir parçasıdır ve Herschel'deki beş ayrı aletin beş farklı kızılötesi dalga boyunda alınmış verilerle oluşturulmuştur. Bu dalga boyları -220 ile -260 0C arasında değişen soğuk maddeyi işaret etmektedir. Böylesi soğuk malzeme hiçbir optik araçla görülemediğinden kızılötesi algılayıcılara gerek duyulmaktadır. Böylece gökbilimciler bulutun iç yapısının şaşırtıcı özelliklerini ortaya çıkarır. Görüntüdeki örümcek ağları şeklindeki oluşumlar ise gökadamız boyunca uzanmaktadır. Oldukça geniş bir ağın parçası olan bu ipliksiler kırmızı ve turuncu renkleriyle ayırt edilebilir. Tilkicik OB1'in ilk görüntüsü 1785'de William Herschel tarafından optik alanda elde edilmiştir. İlgili katalogda bu alan 50-100 yıldızlı NGC 6823 ile birlikte anılır. Ayrıca katalogdaki NGC 6820 adlı ışık yayan bulutsu aynı zamanda bu çok yönlü yıldız oluşum bölgesinin bir parçasıdır. Tilkicik OB1'in kalbindeki dev yıldız onlarca Güneş kütlesindedir ve yakıtını oldukça hızlı tüketmektedir. Bu nedenle kısa ömürlüdür. İki milyon yıl yaşadığı düşünülen bu tür yıldızlar yakıtlarını bitirdiğinde süpernova patlaması ile yaşamlarını bitirir. Bu sayede çevresine attığı gaz bulutu ile yeni nesil yıldızlar doğarak döngü devam eder. Görüntü telif hakkı: ESA/Herschel/PACS, SPIRE/Hi-GAL Project


Güneş Sistemi'nin en küçük ve Güneş'e en yakın gezegeni olan Merkür, Dünya'ya göre Güneş'in önünden geçecek. 9 Mayıs 2016 günü Türkiye saatiyle 14:15 gibi başlayacak geçiş Güneş battıktan sonra bitecek. Ancak biz Merkür'ün Güneş'in geçişini bitirmesini göremeceğiz. Bu önemli gökbilim olayını izlemek için gerek uzay teleskopları, gerek büyük ve küçük yer teleskopları, gerekse amatör gözlemciler iş başında olacak. Merkür Güneş çevresindeki bir turunu 88 günde tamamlamasına karşılık, Dünya'dan bakıldığında 100 yüzyılda 13 kez Güneş'in önünden geçiş yapar . Merkür son olarak 8 Kasım 2006'da Güneş'in önünden geçmişti. Bir sonraki geçiş ise 11 Kasım 2019'da olacak. Eldeki kayıtlara göre gözlenmiş ve üzerinde bilimsel çalışma yapılmış ilk geçiş 1631'de oldu. Gökbilimciler 1631'den bu yana Merkür geçişlerinin zamanını bildiklerinden o yıllardaki oldukça küçük teleskoplarla ciddi gözlemler yapmışlardır. Böylece Merkür'ün boyutu ile Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığını hesaplamışlardır. Günümüzde bir evde bulunan teleskop bile 1600'lü yıllarda kullanılan teleskoplara göre oldukça gelişmiştir. Günümüz gözlemevlerinde olan dev teleskopları saymıyorum bile. Merkür geçişini izlemek için korumasız olarak dürbün ya da teleskopla Güneş'e kesinlikle bakmayınız. Bu Güneş'i ve sevdiklerinizi son görüşünüz olabilir. Yapılacak iş güneş filtresi olan bir teleskopla gözlem yapmaktır. Çıplak gözle de bakmayınız, zaten birşey görmezsiniz. Teleskopla bile koca Güneş'in yanında Merkür küçücük siyah bir nokta olarak görülecektir. Bu siyah noktanın hareketini görmek keyif verecektir. Yapmanız gereken size en yakın gözlem yapılan bir merkeze müracaat etmek olacaktır. Bu merkezler bu önemli gün için zaten duyuruya çıktı. Bildiklerimi aşağıda linkleriyle gösterdim. Tıklayıp gözlem yeri ve zamanı hakkında bilgi edinebilirsiniz. Şimdiden iyi seyirler, bol eğlenceler dilerim. Gözlem yapılacak merkezler, bulundukları illere göre alfabetik sıralanmıştır. Aksaray-Aksaray BİLSEM Gözlemevi Ankara-Kreiken Gözlemevi Ankara-Hacettepe Üniversitesi, Astronomi topluluğu Ankara-ODTÜ, AAT Antalya-TUG BİTOM, Akdeniz Üniversitesi Kampüsü Aydın-ADÜ Astronomi Topluluğu, Tralleis Meydanı Batman-TED Batman Koleji Hatay/Defne-Necmi Asfuroğlu Anadolu Lisesi İstanbul-İstanbul Üniversitesi/Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, Merkez Kampüsü İstanbul-Aqua Florya AVM Teras Katı İzmir-Bornova/Büyük Park İzmir-Tire/Özel Bilgi Çocuk Anaokulu Malatya-İnönü Üniversitesi Gözlemevi Samsun-On Dokuz Mayıs Üniversitesi Gözlemevi Samsun-Ses Okulları İnternet üzerinden canlı yayınla izlemek için: SLOOH ve NASA TV


Güneş'e en yakın gezegen Merkür'de yılda birkaç kez meteor yağmuru görülüyor olmalı. Bunun ilk ipuçlarını Merkür yörüngesinde dolanan Merkür Messenger uzay aracı verdi. Aracın ilettiği verilere göre Merkür yörüngesinde çok ince bir toz halkası bulunuyor. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Rosemary Killen: Merkür yörüngesinde ince bir kalıntı diskinin olması ve gezegenin periyodik meteor yağmuruna sahip olduğunun fark edilmesi çok önemli bir keşiftir diyor. Bir kuyrukluyıldız ya da asteroit bir gezegenin yakınından geçerken tozlarını serbest bırakır ve bunlar meteor yağmurlarının ana öğeleridir. İrili ufaklı olabilen bu meteorlar gezegene düşerken bazen çok güzel görüntülere neden olurlar. Kuyrukluyıldızların Güneş'in güçlü kütle çekimi ve güneş rüzgarları nedeniyle oluşan uzun kuyruklarından dökülen parçalar, cismin yörüngesi boyunca serpilir. Dünya'da yaz mevsiminde gözlenen Swift-Tuttle kuyrukluyıldızının döküntülerinden oluşan Perseidler, kış mevsiminde beliren İkizler gibi birçok meteor yağmuru izlenir. Benzer meteor yağmurlarının Merkür'de de olduğu gezegenin ekzosfer katmanındaki kalsiyum miktarının değişiminden anlaşıldı. Messenger üzerindeki kalsiyum değişimi Atmosferik ve Yüzey Bileşimi Tayfölçeri ile alınan ölçümler sonucunda ortaya çıktı. Kalsiyum seviyesindeki değişim Merkür'e çarpan toz parçacıklarının yüzeyden serbest bıraktığı kalsiyum moleküllerinden kaynaklanmaktadır. Çarpma ile buharlaşma süreci olarak özetlenebilecek bu durum sonrasında gezegenin ekzosferindeki gaz dağılımı ve yoğunluğu değişir. İç güneş sistemindeki gezegenlerde kalsiyum genelde az miktarda bulunur. Kalsiyum miktarının belirli aralıklarla değişim göstermesinin nedeni ancak asteroit ya da kuyrukluyıldız etkileriyle olabilir. Bu da gezegenin yörüngesi üzerindeki bir kalıntı alanının varlığı demektir. Merkür'deki değişimin nedeninin ise Encke kuyrukluyıldızı olduğu belirlendi. Bu varsayım doğru ise Merkür dev bir toz toplayıcısıdır. Gezegen sürekli olarak gezegenler arası ortamdaki tozdan etkilenir ama bugünlerde Encke'nin oluşturduğu toz bulutunun ortasından geçmektedir. Araştırmacılar Encke varsayımından yola çıkarak ayrıntılı bir bilgisayar benzetimi gerçekleştirdiler. Ancak Messenger ile alınan verilerle bilgisayar benzetimleri arasındaki kalsiyum miktarları benzerlik göstermedi. Bunun, Jüpiter gibi büyük gaz gezegenlerin kütle çekimi nedeniyle kuyrukluyıldızın yörüngesindeki değişimle açıklanabildi. Messenger baş araştırmacısı ve Columbia Üniversitesi'nden Sean Solomon: Merkür'ün yörüngesi üzerindeki hareketiyle birlikte değişen kalsiyum miktarı birkaç yıldır ölçülüyor. Ancak bunun kaynağının bir kuyrukluyıldız olduğu yeni önerildi. Meteor yağmurlarının Merkür üzerindeki etkisi çalışmasının sonuçlanması ancak daha fazla veri ile sağlanabilir diyor.


NASA'nın MESSENGER uzay aracından gelen veriler, Merkür'de ABD'nin başkentini örtecek kadar buz olduğunu gösteriyor. MESSENGER ekibi üyesi, John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuarı'ndan David Lawrence: Merkür'ün kutup bölgelerindeki buzu Washington'a yaysaydık, 2 kmkalınlığında olurdu diyor. Güneş'e yakınlığı göz önüne alındığında Merkür'de buz olması pek olası değildir. Ancak Merkür'ün dönme ekseninin eğiminin neredeyse sıfır bir dereceye yakın- olması, gezegenin kutup bölgelerindeki bazı çukurların güneş yüzü görmemesine neden olur. Araştırmacılara göre Merkür'ün kutuplarındaki derin noktalarda onlarca yıl önce buz yerleşmiş olabilir. Porto Riko'daki Arecibo Radyo Teleskopu, 1991 yılında Merkür kutuplarında parlak noktalar olduğunu belirlemiş ve gezegende buz olması beklenmediğinden parlaklığın nedeni anlaşılamamıştı. Bu noktaların çoğu 1970'lerde Mariner 10 uzay aracı tarafından tespit edilen büyük kraterlerdi. MESSENGER'ın Merkür'de geçtiğimiz yıl göreve başlamasından bu yana gezegen hakkında bilgilerimiz değişti. Bu yılın başlarında MESSENGER Merkür yüzeyindeki gölgeli bölgeleri ve kutuplardaki parlak noktalarla ilgili bilgi aktarmaya başladı. Aracın Merkür Çift Görüntüleme Sistemi ile elde edilen görüntülerde buzun su-buzu olduğunun farkına varıldı. Soğuk yerlerde, buz varlığını korur. MESSENGER, Merkür'deki aydınlık bölgeleri radarıyla tarayarak, bu bölgelerdeki hidrojenin yoğunluğunu nötron tayfölçeriyle ölçtü. Nötron verileri, Merkür'ün parlak kutup noktalarında yüzeyin altında 10-20 cmkalınlığında hidrojence zengin malzeme olduğunu belirledi. Yüzey altında gömülü malzemedeki hidrojen miktarı ise saf sudan oluşan buzun sahip olduğu hidrojen miktarına eşittir diyor Lawrence. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Gregory Neumann'ın belirttiğine göre, MESSENGER, Merkür Lazer Altimetre ile gezegenin topografik haritasını oluşturmak ve mevcut buz kuramını onaylamak için gezegenin yüzeyine 10 milyondan fazla lazer ışığı yolladı. Neumann ve ekibi daha sonra kuzey kutbuna yönelerek buradaki karanlık ve aydınlık bölgeleri lazerle taradı. Merkür'ün gizemli karanlık bölgelerinin varlığını önceden biliyorduk diyor Neumann. Ekibe göre kutuplardaki koyu ve parlak madde Merkür'e kuyrukluyıldızlar ya da göktaşlarıyla geldi. Ekip üyesi Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden David Paige: Bu bölgelerdeki buz büyük bir olasılıkla kuyrukluyıldızlar ya da asteroitler tarafından aktarıldı. Aynı etkiler Merkür yüzeyinde kompleks organik bileşiklerin de yerleşmesine neden oldu diyor Paige. Columbia Üniversitesi Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi'nden MESSENGER ekibinden Sean Solomon: 20 yıldan fazla bir süredir Güneş'e en yakın gezegen Merkür'ün kutuplarındaki gölgeli noktalarda buz olup olmadığı tartışılıyordu. Bu tartışmaya MESSENGER son noktayı koydu diyor. Buna karşılık yeni sorular gündeme geldi diyerek ekliyor Solomon. Kutup bölgelerindeki karanlık görünen maddenin organik bileşik içerdiğinden emin miyiz? Merkür içinde sıvı su ile organik madde etkileşiminin gerçekleştiği bir bölge var mı? Bu yeni sorulara da Merkür'ü sürekli izleyerek ve araştırarak yanıt bulabiliriz.


Şimdi okuyacağınız olayın olasılığı ne kadar olabilir? 18 ve 19 Kasım'da Merkür yakınından iki kuyrukluyıldız geçecek. NASA'nın MESSENGER uzay aracı bilim ekibinden John Hopkins Üniversitesi Fizik Laboratuarı'nda görevli gökbilimci Ron Vervack: Bu eşi benzeri olmayan bir tesadüf. Güneş'e yaklaşan iki kuyrukluyıldızı görmek için iyi bir fırsat diyor. 18 Kasım'da Encke kuyrukluyıldızı Merkür'ün sadece 3,750 milyon km ve bir gün sonra da ISON 36 milyon km yakınından geçecek. Merkür yörüngesindeki MESSENGER aracı bu eşsiz manzarayı görüntülemek için pozisyon alacak. Vervack bu çift yakın geçişin heyecan verici olduğunu söylüyor ve ekliyor: Aynı zamanda da hızlı olmalıyız. Encke kuyrukluyıldızı gözlemlerini bitirir bitirmez ISON için aynı gözlemleri yapmalıyız. Bazen kısa süreli önemli bir olayı görmek çaba gerektiriyor. MESSENGER kuyrukluyıldız gözlemleri için değil Merkür gözlemleri için planlanmıştır. Yine de araçtan bu açıdan da yararlanabiliriz. MESSENGER'in özel yetenekleri bize önemli veriler sağlayabilir. MESSENGER kameraları kuyrukluyıldızları izleyerken tayfölçeriyle de iki cismin kimyasal yapısını analiz edebilecek. ISON'un adını son günlerde sıkça duyuyoruz. Oldukça tehlikeli bir yörüngeyle Güneş'e yaklaşan cisim Eylül 2012'den bu yana izleniyor. 28 Kasım tarihinde de Güneş'e en yakın konumda bulunacak ve geri dönüş için manevrasını tamamlayacak. Eğer kuyrukluyıldız bundan sonra hayatta kalmayı başarırsa kuzey yarıkürede yaşayanlar için güzel bir gökcismi olarak parıldayacak. ISON'un kaderini kestirmeye çalışan gökbilimcilere MESSENGER verileri katkı sağlayabilir. Encke kuyrukluyıldızı ise ISON'a göre daha az popüler olmasına karşılık ilginç özelliklere sahip bir cisimdir. Kasım ortalarında gözlenen Taurid meteor yağmurunun kaynağı olan Encke, her 3,3 yılda güneşin çevresini dolanmaktadır. 2007 yılında bir güneş fırtınası etkisi altında kalan Encke'nin kuyruğunun dansını ele alan bir filmi izleyebilirsiniz. MESSENGER kayalık gezegen Merkür'ü incelemek amacıyla tasarlanmasına karşılık buzlu kuyrukluyıldız gözlemi için bir avantaj sağlayabilir. Araçtaki X-ışını tayfölçeri kuyrukluyıldızın yüzeyindeki tozlu ve 'kirli' maddeyi tespit edebilir. Kuyrukluyıldızda ilk etapta silisyum, magnezyum ve alüminyumu görmeyi bekliyoruz. Kuyruk kirli kartopundaki unsurlardan oluşmaktadır. Güneş'e yaklaştıkça bu unsurların artması kuyruğun uzamasına neden olur. Vervack iki kuyrukluyıldızı MESSENGER ile toplamda 40 saatlik veri elde edecek kadar incelemeyi umuyor. Bunun 25 saati Encke, 15 saati ISON'a ait. Vervack yakın uçuşun olacağı ilk gün görüntüleri paylaşmayı umuyor: ama bunun bir garantisi yok. Bu özel görüntüleri elde etmek için şimdiden sabırsızlanıyorum.


Güneş Sistemimizin en küçük gezegeni olan Merkür'de Dünya'daki gibi jeomanyetik fırtınalar olduğu kanıtlandı. Araştırmalardan iki sonuç ortaya çıktı. Birincisinde gezegene akan parçacık akımının bir halka oluşturduğunu ve ikincisinde de bu halkanın jeomanyetik fırtınaları tetiklediği belirtiliyor. Jeomanyetik fırtına, Güneş rüzgarından dolayı akan enerjinin gezegenin manyetosferinde oluşturduğu etkidir. Dünya'nın manyetosferinde bu tür fırtınalar kutup ışıkları üretir ve radyo yayınlarını bozabilir. Merkür'de oluşan durum Dünya'dakiyle benzerlik gösterir. Ancak Merkür'ün atmosferi yoktur ve manyetik alanı da çok zayıftır. Dünya'daki manyetik fırtınalar kutup ışıklarının oluşmasını sağlar. Bu da, Güneş rüzgarı adı verilen parçacık yığınlarının atmosferdeki gaz atomlarıyla etkileşmesiyle olur. Ancak Merkür'de Güneş rüzgarı parçacıklarını bir atmosfer karşılamaz ve doğrudan yüzeye ulaşırlar. Böylece yalnızca X-ışını ve gama ışını üretirler. Yani Merkür'de Dünya'daki gibi kutup ışıkları oluşmaz. Çalışma, özellikle NASA'nın Messenger aracının ilettiği verilerle gerçekleşti.


Avrupa Uzay Ajansı ile Japonya Uzay Ajansının birlikte yürüttüğü BepiColombo görevi, 2025'teki nihai Merkür yörüngesine yerleşmeden önce gezegene ikinci kez yaklaşarak yakın çekim fotoğrafları iletti. 23 Haziran 2022'de gezegenden 200 kilometre kadar uzaktan geçen araç, üzerindeki üç izleme kamerası ile bir dizi aletten aldığı verileri dünyaya iletti. 1024x1024 piksel çözünürlüğündeki renksiz görüntüler indirilerek kullanıma sunuldu. ESA'nın BepiColombo Uzay Aracı Operasyonları Müdür yardımcısı Emanuela Bordoni: Altı Merkür yakın geçişinin ikincisini tamamladık. Gelecek yıl üçüncüsü gerçekleşecek diyor. BepiColombo'nun bu yakın geçişinde gezegene en yakın olduğu zaman gece kısmına denk geldiği için, bu noktadan beş dakika sonra, gezegen yüzeyinden yaklaşık 800 kilometre yüksekteyken fotoğraf alınabildi. Araç gezegen uzaklaşırken de 40 dakika boyunca fotoğraf çekmeye devam etti. BepiColombo gezegen üzerinde, geceden gündüze doğru geçerken, Güneş gezegenin kraterli yüzeyi üzerinde yükseldi ve gece-gündüz çizgisinin belirgin olmasını sağladı. Böylece gezegen yüzeyindeki topografya önemli şekilde kendini gösterdi. Araç üzerindeki MCAM kamerasından sorumlu ekip üyesi Jack Wright: İlk görüntüler geldiğinde çok heyecanlandım ve adeta havaya uçtum. Görüntüler arasında birkaç yıl önce adını önerdiğim ve en sevdiğim kraterlerden biri olan Heaney'da vardı. Gerçekten çok güzel görüntüler elde ettik diyor. Heaney, tabanı volkanik malzemeyle kaplandığı için düz ve 125km genişliğinde bir kraterdir. BepiColombo için önemli hedeflerden biridir. Yakın geçişten sadece birkaç dakika sonra, Güneş yukarıdan parlarken ortaya çıkan 1550km genişliğindeki Caloris havzası görüntülendi. Zeminindeki yüksek yansıtma özelliği olan lavlar onu diğer karanlık olanlardan ayırıyor. Caloris ve çevresindeki volkanik lavların, havzanın oluşumundan yaklaşık yüz milyon yıl sonra oluştuğu düşünülüyor. Bu yüzey farklılığını ölçmek ve nedenlerini anlamak BepiColombo görevinin en önemli hedeflerinden biridir. Bepicolombo verileri, NASA'nın Merkür çevresinde 2011-2015 yılları arasında görev yapan Messenger aracından alınan verilerle birleştirilecek. Böylece Merkür'ün çekirdeğinden yüzeydeki süreçlere, manyetik alanından ekzosfere kadar tüm yönleri araştırılmış olunacak. BepiColombo bu yakın geçişleri yaparken üzerindeki çoğu alet çalıştırılmıyor. Bunların doğru dürüst veri alabilmeleri için aracın Merkür yörüngesine oturması gerekiyor. Yine de kısa sürede gezegenin manyetik alanı, plazma ve parçacık ortamına ilişkin az da olsa veri toplayabilir. BepiColombo'nun aslı görevi 2026'da başlayacak. Biri Yer, ikisi Venüs, altısı Merkür olmak üzere toplamda dokuz gezegenin yakınından geçerek Merkür yörüngesine oturması planlandı. Araçta güneş enerjisiyle çalışan itki sistemi bulunuyor. Aracın bir sonraki Merkür yakın geçişi ise 20 Haziran 2023'te gerçekleşecek.