Bu ilgi çekici görüntü, ESA'nın 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızına doğru toplamda 10 yıl sürecek yolculuğu sırasında asteroit kuşağı cisimlerinden Lutetia'ya ait. Rosetta 10 Temmuz 2010'da bu yaşlı kayalığın yakınından geçti. Uzay aracı üzerindeki yüksek çözünürlüklü optik bölge ve kızılötesi görüntüleme sistemi olarak bilinen OSIRIS ile cismin yüzlerce fotoğrafı çekildi, yüzeydeki sıcaklık dağılımını gösteren harita elde edildi. Rosetta aracı bu görüntüyü elde ederken Lutatia'dan sadece 3170 km uzaklıktaydı. Rosetta'nın bu yakın uçuşu yardımıyla gökbilimciler asteroitin yüzeyindeki çarpma kraterlerini, kütle ve hacim değerleri ile yoğunluğunu ölçerek yüzeyin jeolojik özelliklerini ortaya çıkarmayı başardılar. Bu ölçümlere göre Lutetia Güneş Sistemi'nin erken döneminde yani 4 milyar yıldan biraz daha fazla zaman önce oluştuğu belirlendi. Rosetta 2008 yılında da Steins asterotinin yakınından geçmişti. 2004 yılında fırlatılan Rosetta uzayda geçirdiği 10 yılın ardından Ağustos 2014'te yani önümüzdeki ay hedefindeki kuyrukluyıldızla buluşacak. Araç böylece yakından kuyrukluyıldızı izleyerek, yüzey yapısını, toz ve gaz dağılımını izleyerek Güneş çevresinde bir yıllık süre içinde kuyruğundaki değişimleri gözleyecek. Görüntü telif hakkı: ESA 2010 MPS for OSIRIS Team MPS/UPD/LAM/IAA/RSSD/INTA/UPM/DASP/IDA


M51 ya da Girdap Gökadası'nın yeni bir görüntüsü Calar Alto Gözlemevi tarafından elde edildi. Görüntü bir gökadanın sahip olması gereken tüm özellikleri göstermesinin yanında yeni yıldız oluşumlarını ve yıldız sistemleri arasındaki etkileşimi de gözler önüne seriyor. M51 Gökadası, gökbilim fotoğrafları sergilerinde her zaman yerini alan görsel açıdan zengin bir gök cismidir. M51 Gökadası ilk kez 1773 yılında Charles Messier tarafından keşfedildi. Gökadanın sarmal yapısı ise ancak 1845 yılında, William Parsons tarafından büyük aynalı teleskobunun yardımıyla keşfedildi. Büyük bir teleskopla gökadanın karmaşık şeklini görmek için kullanılsa da amatör bir teleskopla da görülebilir. Ancak M51'in asıl sürprizi küçük arkadaşı düzensiz gökada NGC 5195'tir. İki gökada arasında bir çarpışma gerçekleşmektedir. Gökadalar arasındaki gel-git kuvvetleri nedeniyle M51'in dış kolunda bozukluk oluşmuştur. Dünya'dan bakıldığında M51'in sadece yüz diskini görürüz. 23 milyon ışık yılı uzaklıktaki M51, bizim gökadamıza benzemekle birlikte daha küçüktür. M51'in arkadaşı NGC 5195 ise 500 milyon yıldır M51 ile etkileşim halinde. Küçük gökada sarmal diskin hemen arkasında bulunuyor. İki gökadanın çarpışması sırasında yıldızları birbirleriyle çarpışmaz. Ancak yıldızların arasındaki kuvvet değişimleri nedeniyle çoğu gökadalar arası boşluğa taşınır. Bunu da NGC 5195'in kuzeyindeki parçanın sol kısmının üzerinde görüyoruz. Burada görülen bulanık kısım çarpışma nedeniyle dışarı doğru uzamış görünüyor. Bu alanlar ana kuşaktan ayrıldığı için uzayda kaybolacaktır. Çarpışan gökadalardaki gaz, sıkışarak yeni yıldız oluşumlarını tetikler. Yıldız oluşum bölgeleri iyonlaşmış hidrojenin pembemsi rengiyle tespit edilir. Bu da H-alfa görüntüleriyle anlaşılır. Bunun için hem görünür bölgedeki hem de H-alfa görüntüleriyle alınan fotoğraflar karşılaştırılması için gösterilmiştir. Görünür ışıkla alınan görüntü insan gözünün algıladığı ışınımı göstermesi amacıyla üç farklı filtreyle elde edildi. Bu şekilde elde edilen görüntülerdeki farklı renkler farklı yıldız sınıflarına denk gelir. Özellikle görülen mavi renk tonu, genç ve sıcak yıldızların kaplı olduğu alanları gösterir. Sarımsı renkler ise hafif, büyük ve daha soğuk yıldızları gösterir. M51 aynı zamanda yıldız oluşumlarının sık gerçekleştiği gökadalara da örnektir. Bunun için de H-alfa filtresi kullanılır. Beklendiği üzere, yıldız oluşum alanları genç ve büyük yıldızların oluşturduğu mavimsi sarmal kollarla açığa çıkmaktadır. Ama bu sarmal kollarla sınırlı değil diğer bölgelere de yayılmıştır. Böylesi bölgeler NGC 5195'in kuzeyinde de görülüyor. Görüntüdeki minik noktaların çoğu gökadamıza ait yıldızlardır. Ancak daha ayrıntılı yapılan incelemeyle bu noktaların bir kısmının da uzaktaki gökadalar olduğu ortaya çıktı. Bunlardan en önemlileri görüntünün sol altında bulunan IC 4277 sarmal gökadası ile M51 ve NGC 5195 merkezlerinin tam ortasının altında mavimsi renkle görülen sarmal düzensiz gökada IC 4278 görülüyor. Kaynak: Calar Alto 2 Yorumlar evrenin genişledigini duymuştum! oysaki bu kadar yıldız oluşum bölgeleri varken yeni yıldızlar oluşurken evren nasıl genişlyebilir kalabalık olması gerekmiyormu. Evrenin genişlediği birkaç farklı yöntemle gösteriliyor. Buradaki genişleme gökada kümeleri arasındaki uzayda gerçekleşiyor. Yani Samanyolu içinde ya da Samanyolu-Andromeda gibi yakın gökadalar arasındaki uzaklığın artması sözkonusu değil. Yıldız oluşum bölgeleri ise genellikle gökadaların özellikle kenar denilen yerlerinde bulunuyor. Bunun genişlemeyle bir ilgisi yok. Yıldız oluştuğunda ancak gökadanın büyümesine katkı sağlıyor. Evrenin genişlemesi denilen olay ise farklı...


HARPS altı yıllık çalışma sonunda Messier 67'de üç yeni gezegen keşfetti. ESO'nun Şili'deki gezegen avcısı HARPS aygıtı ile birlikte, dünya genelinde diğer bazı teleskopları kullanan gökbilimciler Messier 67 kümesindeki bir yıldızın çevresinde dolanan üç gezegen keşfetti. Güneş Sistemi'nin dışında şimdiye kadar binden fazla gezegen bulunmuş olsa da, bunlardan çok az bir kısmı yıldız kümelerinde yer alıyor. Dikkat çekici biçimde, bu yeni ötegezegenlerden biri nadir olarak gözlenen bir güneş ikizinin etrafında dolanıyor bu tür yıldızlar Güneş'le neredeyse aynı özellikleri sergiliyorlar. Güneş Sistemi'nin dışındaki gezegen sistemlerinin artık çok yaygın oldukları biliniyor. Bulunan bu ötegezegenler, yaşları, kimyasal yapıları ve gökyüzündeki dağılımların bakımından farklı özelliklere sahip yıldızların etrafında dolanıyorlar. Ancak, şimdiye kadar, yıldız kümeleri içinde sadece birkaç gezegen bulunabildi . Çoğu yıldızın bu tür kümelerde oluştuğu bilindiğinden, bu oldukça tuhaf. Gökbilimciler yıldız kümelerindeki bu gizemli kıtlığı açıklayan, gezegen oluşumlarının farklı süreçlere bağlı olup olmadığını merak ediyorlar. Yeni çalışmanın lideri Anna Brucalassi ve ekibi daha fazlasını bulmaya çalışıyor. Messier 67 yıldız kümesindeki tüm yıldızlar Güneş'le neredeyse aynı yaşa ve kimyasal içeriğe sahipler. Bu etken kümeyi, bu tür kalabalık ortamlarda ne kadar gezegenin oluştuğunu ve bunların büyük ya da küçük kütleli yıldızların etrafında mı dolandıklarını araştırmak için mükemmel bir ortama dönüştürüyor. Araştırma ekibi La Silla Gözlemevi'ndeki ESO'nun 3.6-metrelik teleskopu üzerinde bulunan HARPS gezegen-bulucu aygıtını kullandı. Elde edilen sonuçlar dünya genelindeki diğer teleskoplarla gerçekleştirilen gözlemsel verilerle desteklendi . Messier 67 kümesinden seçilen 88 yıldızın çevrelerinde gezegen olup olmadığı, altı yıllık bir çalışma ile araştırıldı. Gözlemlerde yıldızların yeryüzü doğrultusundaki küçük yer değiştirme hareketleri ölçüldü. Bu küme yaklaşık 2500 ışık-yılı uzaklıkta, Yengeç takımyıldızı doğrultusunda yer almakta olup, yaklaşık 500 yıldızdan oluşmaktadır. Kümelerde bulunan çoğu yıldız, normalde ötegezegen araştırmaları için seçilen yıldızlardan daha sönüktür, bu nedenle bu tür yıldızların muhtemel gezegenlerinden kaynaklanan zayıf sinyallerini tespit edebilmek için HARPS'ın sınırları zorlandı. Çalışmada keşfedilen üç gezegenden ikisi Güneş benzeri, bir tanesi ise daha büyük kütleli ve evrimleşmiş bir kırmızı dev yıldızın etrafında dolanıyor. İlk iki gezegenin her ikisi de Jüpiter'in üçte biri kütleye sahip ve yıldızlarının etrafında sırasıyla yedi ve beş günde dolanıyorlar. Jüpiter'den daha ağır olan üçüncü gezegenin yıldızı etrafındaki bir turunu tamamlaması ise 122 gün sürüyor . Keşfedilen ilk gezegenler dikkat çekici bir yıldızın etrafında dolanıyorlar bu yıldız bir güneş ikizi ve neredeyse Güneş'le aynı özelliklere sahip . Aynı zamanda küme içinde bulunan ve gezegenleri olan ilk güneş ikizi. Bulunan üç gezegenden ikisi sıcak Jüpiter sınıfında boyut olarak Jüpiter'e benzer ancak yıldızlarına çok daha yakın konumda olduklarından çok daha sıcaklar. Gezegenlerin üçü de yıldızlarına suyun sıvı olarak bulunabildiği yaşanabilir bölgeden daha yakın yörüngelerde bulunuyorlar. Elde edilen yeni sonuçlar açık yıldız kümelerindeki gezegenlerin diğer yıldızların etrafındakilerle benzer yoğunlukta bulunduklarını gösteriyor ancak bulunmaları o kadar kolay değil, diye ekliyor yeni sonuçları aktaran araştırmanın yazarlarından Luca Pasquini . Veriler daha önce küme gezegenlerini bulmada başarısız olan çalışmalardan farklı şeyleri söylüyor, ancak diğer bazı yeni gözlemlerle uyum içinde. Kümeyi gezegenli ya da gezegensiz yıldızların kütle ve kimyasal içerikleri bakımından nasıl farklılık gösterdiklerini bulmak için gözlemeye devam ediyoruz. Notlar Yıldız kümelerinin iki ana türü vardır. Açık kümeler yakın bir geçmişte tek bir gaz ve toz bulutundan oluşan yıldızlardan meydana gelirler. Çoğunlukla Samanyolu gibi gökadaların sarmal kollarında bulunurlar. Diğer yandan küresel kümeler ise gökadaların merkezleri etrafında dolanan çok daha yaşlı küresel yıldız topluluklarıdır. Dikkatlice yapılan araştırmalara rağmen, şimdiye kadar küresel kümelerde hiç gezegen bulunamazken, açık kümelerde ise sayı altıdan az. Geçtiğimiz iki yıl içinde gezegene ev sahipliği yapan kümeler NGC 6811 ve Messier 44 olup, parlak ve yakın Hyades kümesinde ise bir adet gezegen tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında ayrıca Fransa'daki Haute-Provence Gözlemevi'nde bulunan SOPHIE aygıtı, ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan 1.2-metrelik İsviçre Leonhard Euler Teleskopu ve ABD, Teksas'ta bulunan Hobby Eberly Teleskopu'nun gözlemleri kullanılmıştır. Çoğu açık küme birkaç on milyon yıl içinde dağılmaktadır. Bununla birlikte, daha yüksek yıldız yoğunluğuna sahip kümeler daha uzun süre bir arada kalmaktadır. Messier 67 uzun yaşayan bu tür yaşlı kümelere bir örnektir ve Yeryüzü'ne yakın en yaşlı ve en iyi araştırmaların yapılabildiği kümelerdendir. Dikey hız gözlemlerinde tahminleri yapılan kütle değerleri düşük tahminlerdir: eğer gezegenin yörünge eğimi fazla ise, daha fazla kütle değerine sahip olacaktır ve benzer gözlemsel etkileri gösterecektir. Güneş ikizleri, güneş-türü ve güneş benzeri yıldızlar, Güneş'e olan benzerliklerine göre sınıflandırılan yıldızlardır. Güneş ikizleri Güneş'e en çok benzeyenlerdir, çünkü benzer kütleye, sıcaklığa ve kimyasal özelliklere sahiptirler. Güneş ikizleri oldukça nadir bulunurlar, ancak benzerlikleri daha az bulunan diğer yıldız türleri çok daha yaygındırlar. Messier 67'de seçilen 88 örnek yıldızda bulunan 3 gezegenlik tespit oranı, küme üyesi olmayan yıldızların etrafında bulunan ortalama gezegen frekansına yakındır. Konuyla ilgili Videolar: |3 Gezegen |M67'nin yeri. |Yakın plan |Yıldızlar ve konumları. ESO-Türkiye


Mücevheri andıran bu görüntü M75 küresel yıldız kümesidir. Küresel yıldız kümesi kütle çekimi etkisiyle birbirine bağlı yıldızlardan oluşur. Bunun gibi kümeler gökada çevresinde dolanırlar ve genelde gökada eteklerinde yani görece daha tenha yerlerde bulunurlar. M75, Yay takımyıldızı doğrultusunda, Yer'den 67.000 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Yıldızlarının 400 bin kadarlık büyük kısmı kümenin merkezinde bulunur. Fotoğrafının bu kadar iyi olması 180 bin Güneş parlaklığıyla bilinen en yoğun kümelerden biri olmasıdır. Messier 75 kümesi ilk kez 1780'de Pieree Mechain tarafından keşfedildi ve ilk gözlemini Charles Messier yaptı. M75 kuzey yarıküreden gözlenen parlak kümelerdendir. Messier kataloğuna şu adresten ulaşabilirsiniz: https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog Görsel telif hakkı: ESA/Hubble & NASA, F. Ferraro et al.


NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi yakın zamanda keşfedilen bir süpernovanın çevresini gözledi. 21 Ocak 2014'te gökbilimciler M82 gökadasında bir patlamaya tanık oldular. Dünya'daki ve uzaydaki teleskoplarla birlikte Chandra'da o yöne çevrilerek daha fazla ayrıntı elde edilmeye çalışıldı. Gökbilimcilerin SN 2014J olarak adlandırdığı bu süpernova Tip Ia tipindeydi. Evrenin genişlemesinde etkisi olduğu düşünülen karanlık enerjinin oynadığı rol kozmik uzaklık hesaplamalarını ve dolayısıyla da süpernovaların önemini ortaya koyar . Bilim insanları Tip Ia süpernovasının nedeninin beyaz cüce olduğuna inanıyor. Eşi olan Güneş benzeri yıldızdan malzeme çeken beyaz cüce ya da birleşen iki beyaz cücenin patlamasının Tip Ia süpernovasına neden olduğu düşünülür. Chandra'nın elde ettiği bu görüntü düşük, orta ve yüksek enerjili X-ışını verileri sırasıyla kırmızı, yeşil ve mavi renklerle gösterilmiştir. Alttaki iki küçük kare görüntülerinden soldaki patlamadan önce ve sağdaki patlamadan sonraki 3 Şubat 2014'deki bölgenin genel görünümünü gözler önüne seriyor. Bazı alanlarda X-ışıması gözlenmemektedir. X-ışınlarının olmadığı bölgeler madde açısından yoksul yerlerdir. Bu da patlamanın beyaz cücenin eşi olan bir yıldızdan madde çekmesi yoluyla gerçekleşmediğini gösteriyor. Eğer süpernovanın nedeni bu olsaydı Chandra'nın gözlemi parlak X-ışınlarını tespit edebilirdi. Ancak SN 2014J süpernova çevresi oldukça temizdir. SN 2014J için patlama öncesinde çevrede yeterince madde olmadığı senaryolar üretilmelidir. İlk olasılık birbirine yakın iki beyaz cücenin patlama öncesi aralarında kütle transferi yaparak birleşmesi. Başka bir senaryoya göreyse beyaz cüce çevresine biriken malzeme diskinde birkaç küçük süpernova patlaması gerçekleşerek bölgeyi temizlemiş olmalı. Patlamadan birkaç yüz gün sonraki gözlemler ışığında bu senaryolardan hangisinin doğru olduğu belirlenebilir. Görseller için telif hakkı: NASA/CXC/SAO/R.Margutti et al.


Messier 82 ya da kısaca M82 olarak bilinen gökadanın Chandra X-Işını Gözlemevi'yle alınan görüntüsünde, oldukça yüksek hızda gerçekleşen yıldız oluşumları görülüyor. M82, Dünya'dan 12 milyon ışık yılı uzaklıkta yeraldığından yakınımızdaki yıldız oluşum merkezlerinden sayılır. M82 normal bir gökadaya göre yüzlerce kez daha fazla yıldız oluşturan bol yıldızlı gökadadır. Yıldız doğumu patlaması başka bir gökadayla etkileşimle ya da bir çarpışma sonucunda oluşmuş olabilir. Gökbilimciler M82'deki hareketliliğin nedeninin komşu gökada M81'den kaynaklandığını düşünüyor. Saat 10 ile 4 arasında çizilebilecek bir açıyla oluştuğu gözlenen M82 diski Chandra'nın X-ışınları algılayıcıları ile görüntülendi. Chandra burada düşük, orta ve yüksek enerjili X-ışınları ile kırmızı, yeşil ve mavi renklerde gökadayı görüntüledi. Görüntüdeki 104 farklı x-ışını kaynağından 8'inin parlaklıkları haftalık ile yıllık dönemler arasında değişime uğradığı belirlendi. Bu da güneşten daha büyük yıldızlara eşlik eden karadelikler tarafından madde kaybına uğradığını gösteriyor. Böylesi ikili sistemlerden Samanyolu ve M31'i de içeren yerel grupta sadece bir avuç kadar bulunuyor. Chandra gözlemleri M82 gibi bol yıldızlı gökadalarda patlama hız değerlerinin anlaşılmasında önemlidir. Oluşan şok dalgaları gökada boyuna yayılır ve büyük yıldızların oluşması için dev gaz ve toz bulutlarını iter. Bu yıldızlar hızla yakıtlarını tüketir ve süpernova olarak patlarlar. Patlama sonucunda yüz milyonlarca derecedeki gaz, milyonlarca ışık yılı uzaklığa kadar genişleyen balonlar oluşturur. Bu kabarcıklar görüntüde sağ üst ve sol altta geniş kırmızı bölgelerde görülüyor. Kaynak: Chandra


COMICS aracının yardımıyla Subaru Teleskopu genç yıldız kümeleriyle dolup taşan M 82 gökadasını ayrıntılı olarak görüntüledi. Ortaya çıkan görüntü gökadadaki fırtınaları göstererek genç gökadanın gelişimini sağlayan yıldız kümelerinin varlığını gösterdi. Yıldızla dolup taşan gökada çalışması gökadamızın geçmişini anlamaya yönelik arayışlara destek verir. Gökadalar ve içlerindeki yıldızların da insan gibi bir yaşam zamanı vardır: onlarda doğar, büyür, olgunlaşır ve sonunda ölür. Yıldızlarla dolup taşan gökadalardaki yıldız doğumları, Samanyolu gibi gökadalardaki yıldız doğumlarına oranla çok daha yüksektir. Gökadaları kuşatan toz diski nedeniyle bu yıldızların doğumları insan gözünün algılayabildiği ışıkta görünmez. Bu tür gökadalardan gelen enerji ancak uzun dalga boylarında ortaya çıkarılır. Gökbilimciler bu nedenle bu gökadaları incelemek için optik teleskoplar yerine kızılötesi teleskop kullanırlar. Uluslar arası bir ekip, JAXA'dan Dr. Poshak Gandhi liderliğinde Subaru Teleskopu'nu kullanarak M 82'nin yeni görüntülerini elde etti. Teleskop ile elde edilen görüntüde görünür ışıktan 20 kat daha uzun dalga boylu ışınlardan yararlanıldı. Bize en yakın yıldızla dolup taşan M82 gökadası 11 milyon ışık yılı uzaklıktaki Büyük Ayı takımyıldızında bulunuyor. Subaru Teleskopu'ndaki 8.2 m'lik büyük birincil aynaya takılan aleti ile orta-kızılötesi dalga boyunda görüntüler elde edilerek gökadanın iç alanının net görüntüsü elde edildi. Dublin İleri Araştırmalar Enstitüsü ve JAXA çalışanlarından Dr. Aya Bamba'ya göre bu 10 km uzaklıktaki küçük bir madeni paranın üzerindeki ayrıntıları ya da Tokyo'dan 10 000 km uzaklıktaki Londra'daki bir kamyonu görmeye benziyor. Üstte görülen tozlu bir küme içindeki genç yıldız kümelerini gösteren görüntü ancak bir uzay teleskopundan beklenebilir. Kızılötesi teleskoplarla yapılan önceki M82 gözlemleri ile çok kuvvetli rüzgarların yüzlerce hatta binlerce ışık yılı boyunca etkili olduğunu bulunmuştu . Bu güçlü fırtınalar gökada merkezlerinden yüksek noktalara doğru saatte yaklaşık bir milyon km madde çıkarıyor. Bu madde içeriği güneş sistemine benzer yapılarını ve yaşamı şekillendiren yapıları barındırır. Tozlu süper fırtına diskleri kızılötesi bölgede ışık yayar ve içinde oluşan milyarlarca yıldız nedeniyle de ısınır. Subaru görüntüsü süper rüzgarların kaynakları hakkında bilim insanlarına ipuçları sunuyor. Dr. Gandhi durumu şu şekilde özetliyor: Tek bir yıldızdan yayılan rüzgarın yerine yüzlerce ışık yılı boyunca etkili birçok fışkıran küme kaynağı görünüyor. 450 ışık yılı uzunluğunda gaz sütunları olan bir balon. COMICS gökada boyunca yayılan tozlu yapının 100 derece dolayında bir sıcaklığa sahip olduğunu gösterdi. Genç yıldızlardan gelen sürekli rüzgar akışı tozun sıcaklığını bu değerde tutar. Yandaki yeni görüntü ise Subaru ile orta kızılötesi dalga boyunda, Chandra ile X-ışınları dalga boyunda ve Hubble Teleskopu ile optik dalga boyunda alınmış görüntülerin birleştirilmiş halidir. Geriye yanıtlanması gereken birçok soru kalıyor. Gökada kaç yıldız barındırıyor? İlginç bir şekilde ılık gazı görüntüleyen kızılötesi ışıma bölgelerinde yıldız görünmüyor. Buralardaki yıldızların tozun arkasına saklanmış olduğu düşünülüyor. Başka bir önemli soru ise M82'nin büyüyen aktif bir süper karadeliğe sahip olup olmadığı. X-ışınları ve kızılötesi verilerle elde edilen görüntü analizlerinde buna benzer bir nesneye rastlanmadı. Ancak tüm büyük gökadalar büyüyen ve yıldızlarla beslenen böylesi canavarları içerebilir. Ekip M 82'de her şeye karşılık karadelik bulabilecekleri ümidiyle aramaya devam ediyor. 2 Yorumlar evreni hep gökyüzüne bakarak inceliyoruz;dünyanın alt yüzünde, gökyüzündeki yıldızlar v.b gibi evrene ait birşeyler varmı. Biz Dünya'nın kuzey yarımküresindeyiz. Eğer Güney yarımküreye, örneğin Avustralya'ya, Şili'ye ya da Güney Afrika'ya giderseniz gökyüzündeki yıldızların da değiştiğini görürsünüz.


İlk kez bir kara deliğin görüntüsünü oluşturan Olay Ufku Teleskobu iş birliği, Messier 87 (M87) gökadasının merkezindeki büyük kütleli nesnenin kutuplanmış ışıktaki yeni bir görüntüsünü ortaya çıkardı. Gökbilimciler ilk kez bir kara deliğin sınırlarına bu kadar yakın bir bölgedeki manyetik alanların özelliklerini ışığın kutuplanma özelliği ile ölçebilmeyi başardı. Gözlemler 55 milyon ışık-yılı uzaklıktaki M87 gökadasının merkezinden çıkan yüksek enerjili jetlerin açıklanması için anahtar konumunda. Kara deliklerin etrafındaki manyetik alanların nasıl davrandıklarını ve uzayın bu çok sıkışık bölgesindeki aktivitenin gökadanın çok ötesine kadar uzanan jetleri nasıl ortaya çıkardığını anlamak için gerekli olan önemli bir diğer kanıtı görüyoruz şu anda, diyor EHT Kutuplanma Çalışma Grubu Koordinatörü, Hollanda'daki Radboud Üniversitesi öğretim üyesi Monika Moscibrodzka. 10 Nisan 2019'da bilim insanları, karanlık bir merkezi bölge ile, parlak halka-benzeri bir yapının yer aldığı bir kara deliğin ya da kara deliğin gölgesinin ilk görüntüsünü yayınladı. O tarihten itibaren, EHT iş birliği M87 gökadasının merkezinde bulunan süper kütleli kara deliğin 2017 yılında alınmış olan verilerini ayrıntılı olarak inceledi. M87 kara deliğinin etrafındaki ışığın önemli bir kısmının kutuplanmış olduğu keşfedildi. Bu çalışma ile büyük bir gelişme oldu: ışığın kutuplanması, daha önce mümkün olmayan, Nisan 2019'da gördüğümüz görüntünün arkasındaki fiziği daha iyi anlamamızı sağlıyor, diye açıklıyor İspanya Valencia Üniversitesi'nde GenT Seçkin Araştırmacısı, EHT Kutuplanma Çalışma Grubu Koordinatörü Ivan Marti-Vidal. Şunu da ekliyor bu yeni kutuplanmış ışık görüntüsünü ortaya çıkarmak için uzun yıllar gerektiren karmaşık veri toplama ve analiz yöntemleri devreye giriyor. Işık belirli filtrelerden geçerken kutuplanabiliyor, örneğin polarize güneş gözlüğü camları gibi ya da manyetik alanların olduğu uzayın sıcak bir bölgesinden yayıldıklarında. Polarize güneş gözlüklerinin parlak yüzeylerdeki yansıma ve parıldamaları azaltarak görüşümüzü iyileştirmesi gibi, gökbilimciler de kara deliğin etrafındaki bölgenin daha net görüntülerini elde etmek için, kutuplanmış ışığın kaynağına bakıyor. Özellikle kutuplanma sayesinde gökbilimciler kara deliğin iç sınırlarında oluşan manyetik alan çizgilerini görüntüleyebiliyor. Yeni yayınlanan kutuplanmış ışık görüntüleri kara deliğin manyetik alan sayesinde maddeleri nasıl 'yediğini' ve güçlü jetler ortaya çıkardığını anlamak için anahtar konumunda, diyor EHT iş birliği üyesi, ABD Princeton Kütle Çekimi Girişimi ve Princeton Teorik Bilimler Merkezi'nde NASA Hubble Çalışanı Andrew Chael. M87'nin merkezinden çıkarak en az 5000 ışık-yılı mesafeye kadar uzanan parlak enerji ve madde jetleri gökadanın en gizemli ve güçlü özelliklerinden biridir. Bir kara deliğin sınırına yakın konumda bulunan çoğu madde içeriye düşmektedir. Ancak, civarda bulunan parçacıkların bir kısmı yakalanmadan önce momentum kaybederek jet biçiminde uzaya doğru atılır. Gökbilimciler kara delik yakınlarındaki maddenin nasıl davrandığına dair süreci daha iyi anlamak için farklı modeller üzerinde çalışıyor. Ancak ne kendisinden daha büyük jetlerin gökadanın Güneş Sistemi ile karşılaştırılabilecek boyutlardaki merkezinden nasıl fırlatıldığını ne de maddenin kara deliğe tam olarak nasıl düştüğünü halen bilmiyorlar. Kara deliğin ve gölgesinin kutuplanmış ışıktaki yeni EHT görüntüsü ile gökbilimciler ilk kez kara deliğin hemen dışında bulunan, maddenin içeriye düşmesi ve dışarıya atılması olaylarının gerçekleştiği bölgeye bakmayı başardı. Gözlemler kara deliğin hemen dışındaki manyetik alanların yapısı hakkında yeni bilgiler sağladı. Ekibe göre olay ufkunda görülenleri sadece güçlü bir şekilde manyetik özellik kazanmış gazları destekleyen teorik modeller açıklayabilir. Gözlemlere göre kara deliğin sınırındaki manyetik alanlar, sıcak gazın kütle çekimine karşı koyarak geri itilmesine yetecek kadar güçlü. Sadece alan boyunca kaçmayı başaran gaz sarmal çizerek olay ufkuna ulaşıyor, diye açıklıyor EHT Teorik Çalışma Grubu Koordinatörü, ABD Colorado Boulder Üniversitesi'nden Jason Dexter. M87 gökadasının merkezini gözlemek için dünya genelindeki sekiz teleskop bunlar arasında Avrupa Güney Gözlemevi 'nun ortağı olduğu, Şili'nin kuzeyindeki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ve Atacama Öncül Deneyi de yer alıyor EHT denilen Dünya boyutlarında sanal bir teleskop oluşturmak üzere birbirlerine bağlanarak iş birliği içinde çalıştı. EHT ile ulaşılan etkileyici çözünürlük gücü ile Ay'ın yüzeyinde bulunan bir kredi kartının uzunluğu ölçülebilir. Güney yarım küresindeki konumları ile EHT ağını coğrafi olarak genişleten ALMA ve APEX sayesinde görüntü kalitesi arttırılmış ve böylece Avrupalı bilim insanları bu araştırmada merkezi bir rol oynamıştır, diyor ESO'nun ALMA Avrupa Program Bilimcisi Francisca Kemper. 66 anteni sayesinde ALMA kutuplanmış ışık sinyallerinin toplanması konusunda ağırlığını koyarken, APEX ile görüntülerin kalibrasyonu sağlanmıştır. Kara deliğin olay ufku yakınlarındaki maddenin nasıl davrandığını açıklayan teorik modellere önemli kısıtlar getirmeyi sağlayan ALMA verileri, aynı zamanda EHT gözlemlerinin kalibrasonu, görüntülenmesi ve yorumlanması için de çok önemliydi, diye ekliyor ALMA gözlemlerine bağlı olarak başka bir çalışmayı yürüten, Hollanda Leiden Gözlemevi ve Radboud Üniversitesi'nden Ciriaco Goddi. EHT kurulumu ekibin kara deliğin gölgesini ve etrafındaki ışıktan halkayı doğrudan gözlemesini sağladı. Yeni kutuplanmış ışık görüntüsü halkanın manyetik özellik kazandığını açık bir şekilde gösteriyor. Sonuçlar EHT iş birliğinin hazırladığı iki ayrı makale olarak The Astrophysical Journal Letters adlı dergide bugün yayımlandı. Araştırma ekibinde dünya genelindeki birçok kurumdan 300'ün üzerinde bilim insanı yer alıyor. EHT ile hızlı geliştirmeler sağlandı, ağ içindeki bileşenlerin teknolojik güncelleştirmeleri sağlandı ve yeni gözlemler eklendi. Gelecekteki EHT gözlemlerinin kara deliğin etrafındaki manyetik alanı daha hassas bir şekilde belirleyerek bu bölgedeki sıcak gazın fiziği hakkında daha fazla şey anlatacağını tahmin ediyoruz, diyor son olarak EHT iş birliği ve Taipei Sinica Akademisi Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü, Doğu Asya Merkez Gözlemevleri Birliği Üyesi Jongho Park. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Fotoğrafta gördüğünüz pırıltılı büyük bir yıldız kümesi. Tüm yıldızlar sanki merkezde büyük kütleli bir cisim varmış gibi toplanmışlar. Messier 92 kodlu küresel yıldız kümesinde 330.000 yıldız sayılmış. Küme 200.000 Güneş kütlesinde ve neredeyse evren kadar yaşlı. Samanyolu'nun çevresinde dolanan M 92 küresel yıldız kümesindeki yıldızlar gökbilim ölçeğine göre neredeyse birbirine değiyor olmalı. Bu kadar yoğun küme elbette gökbilimcilerin ilgisiyle karşılaşmaktan kaçamaz. Ancak gökbilimciler bunun gibi güzellerin sadece görüntülerine değil iç güzelliklerine de değer verirler: kimyasal yapısı, yaşı, yıldız çeşitleri gibi. Gökbilimcilerin yaptığı çalışmaya göre M 92 hidrojen ve helyum açısından oldukça zengin. Buna karşılık gökbilimde ağır metal olarak bilinen Hidrojen ve helyum dışındaki elementler açısından ise fakir. Küme Herkül takımyıldızı doğrultusunda bulunuyor. Görüntü telif: ESA/Hubble & NASA Acknowledgement: Gilles Chapdelaine


Amerika Birleşik Devletleri'ndeki parçacık fiziği laboratuarı olan Fermi Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı'nda, maddenin antimaddeye nasıl galip geldiği sorusunun yanıtı için önemli bir kanıt elde edildi. laboratuarda DZero adlı çalışmayla 500 fizikçi gerçekleşen çarpışmaları inceleyerek gönderilen parçacıkların çarpışması sonucu oluşan madde ile antimadde parçacıkları arasında % 1'lik bir fark olduğunu belirlediler. Bu % 1'lik fark büyük patlama sonrasında antimaddeye ne olduğunu da açıklıyor. Gözlediğimiz evrende maddenin davranışı üstündür. Maddenin bu üstünlüğü her ne kadar parçacık çarpışmalarında da öngörülüyorsa da, maddenin antimadde üzerindeki üstünlüğü çok küçüktür. Bu farklılık durumu çoğu kez tartışmalı olan Standart Model ile de uyumludur. DZero ile bilim insanları çok hassas algılayıcıların özelliğinden yararlanarak yeni inceleme yöntemi geliştirdiler. DZero Deneyi'nin uygulayıcılarından Dmitri Denisov, Bu çok önemli bir gelişme. B mezonlarının bozunmalarını gözleyerek daha önceki kuramlara gerekli desteği bu yolla sağladık diyor. Geçtiğimiz yıl gerçekleştirilen DZero ve CDF deneyleriyle bir alt kuark ve bir garip kuarktan oluşan parçacıkların gözlendiği iki deney gerçekleştirilmişti. Madde ve antimadde yüksek enerjili çarpışma sonucunda yeni parçacıklar ve onların karşıtları üretilir. Fermilab'taki bilim insanları her gün bu proton-antiproton çarpışmalarının yüz milyonlarcasını gözler. Madde ve antimaddenin eşit olduğu evrenin başlangıcında da benzer süreçlerin gerçekleştiği düşünülüyor. Ancak dünyada yalnızca madde olduğu için bunun karşıtları çarpıştırıcılarda nükleer tepkimelerle ya da kozmik ışınlarla elde edilir. Peki bu antimaddeye ne oldu? Bu soru 21. Yüzyıl fiziğinin en önemli sorusudur. Fizikçiler DZero deneyi sonuçlarını herhangi bir önyargı olmaksızın tamamen kör durumda olduklarını varsayarak değerlendirdiler. İnceleme aletlerinin verileri doğrulamasının ardından fizikçiler deneyi ele aldılar. Deneyde araçların olası etkilerinin yok edilmesi için algılayıcının manyetik alanının kutupları ters çevrildi. DZero deneyinin sözcülerinden Stefan Soldner-Rembold Sonucu görünce tüylerimiz diken diken oldu. Daha önceki kuramlar ve akım kuramlarının söylediklerinin daha ötesinde bir sonuca ulaştık diyor. DZero ölçümlerinin netliği çarpışma sayısına bağlıdır. Bu nedenle hem DZero hem de CDF veri toplamaya devam ediyor. Tevatron Programından sorumlu Dennis Kovar: Tevatron çarpıştırıcısı doğanın en gizemli sırları için yüksek verimlilikte çalışmakta ve bilim insanlarına önemli veriler sunmaktadır diyerek programın ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. DZero deneyinden çıkan veriler son sekiz yılda yapılan ölçümlere dayanmaktadır. Tevatron çarpıştırıcısında şimdiye kadar trilyonlarca proton ve antiproton çarpışması gerçekleştirildi. Fermilab Müdürü Pier Oddone, Tevatron çarpıştırıcısında yapılan her deneyde başta Higgs parçacığı olmak üzere yeni kuramlarda aranmıştır. Deney sonucunda bu verilerin ortaya çıkması beni mutlu etmiştir diyor. DZero'da toplam 19 ülkedeki 86 araştırma kurumundan 500 fizikçi görev yapmaktadır. Kaynak: Fermilab


Magnetarlar süpernova patlamalarının garip süper-yoğun kalıntılarıdır. Evren'deki bilinen en güçlü mıknatıslardır Yeryüzü'ndeki en güçlü mıknatıstan milyonlarca kez daha güçlüdür. ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan bir Avrupalı gökbilimci ekibi ilk kez magnetara eşlik eden bir yıldız bulduklarını düşünüyor. Bu keşif magnetarların nasıl oluştuklarının 35 yıllık geçmişe sahip bir bilmece ve neden bu özel yıldızın gökbilimcilerin beklediği gibi bir karadelik olarak çökmediğinin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Büyük kütleli bir yıldız bir süpernova patlaması sırasında kendi kütleçekimi ile çökmeye başlar ve bir nötron yıldızı ya da karadelik haline gelir. Magnetarlar sıradışı ve ilginç bir nötron yıldızı türüdür. Tüm bu garip nesneler gibi onlar da küçücük ve olağan dışı bir yoğunluğa bir çay kaşığı kadar nötron yıldızı maddesi yaklaşık bir milyar ton ağırlığındadır ve oldukça güçlü manyetik alanlara sahiptirler. Kabuklarında meydana gelen dev gerilmeler sonucu yıldız depremi olarak bilinen ani düzensizlikler nedeniyle magnetar yüzeylerinden çok büyük miktarda gama ışını salınımı olur. Güney gökküresi takımyıldızlarından Sunak doğrultusunda ve 16 000 ışık yılı uzaklıkta bulunan Westerlund 1 yıldız kümesi Samanyolu'ndaki bilinen iki düzine magnetardan birine ev sahipliği yapmaktadır. CXOU J164710.2-455216 olarak bilinen magnetar gökbilimcileri oldukça şaşırtmaktadır. Daha önceki çalışmamızda Westerlund 1 kümesindeki (eso0510) magnetarın Güneş'ten 40 kat daha büyük kütleye sahip bir yıldızın patlayarak ölmesiyle doğmuş olması gerektiğini göstermiştik. Ancak şimdi bir problemi olduğu anlaşılıyor, çünkü böyle bir kütleye sahip yıldızını ölümüyle çökerek bir karadelik meydana getirmesi gerekiyor, nötron yıldızı değil. Bu yıldızın nasıl olup da magnetara dönüştüğünü anlayamadık, diyor sonuçları analiz eden makalenin baş yazarı Simon Clark. Gökbilimciler bu bilmeceye bir çözüm önerdiler. Magnetarın Yer-Güneş mesafesindeki bir yörüngede birbiri etrafında dolanan yoğun bir çift yıldız sisteminde bulunan çok büyük kütleli iki yıldızın etkileşimi sonucunda, oluştuğu öne sürülüyor. Ancak şimdiye kadar Westerlund 1'deki magnetar civarında bir yoldaş yıldız tespit edilememişti, bu nedenle VLT'yi kullanan gökbilimciler bu yıldızı bulmaya çalıştılar. Kontrolden çıkmış yüksek hızlarda kümeyi terk eden yıldızları aramaya başladılar, magnetarı oluşturan süpernova patlaması bu yıldızı kümeden dışarıya atmış olabilirdi. Yıldızlardan biri, Westerlund 1-5 olarak bilineni, tam da bu işi yapıyordu. Bu yıldız sadece bir süpernova patlamasından atılmışçasına hareket etmiyordu, aynı zamanda yalnız oluşamayacak kadar da parlaktı. Üstelik, tek bir yıldızın sahip olamayacağı kadar da karbon-zengini bir yapısı var açık deliller bu yıldızın ilk olarak bir çift yıldız yoldaşı şeklinde oluştuğunu gösteriyor. diye ekliyor yeni makalenin eş-yazarı Ben Ritchie . Bu keşif gökbilimcilerin, beklenen bir karadelik yerine, magnetar oluşturan yıldızsal yaşam hikayesini yeniden düzenlemelerini sağlayacak . Bu sürecin ilk aşamasında, çiftin daha ağır olan yıldızı yakıtını tüketmeye başlarken, dış katmanlarını diğer yoldaş yıldıza aktarmaktadır böylece magnetar olmaya başlar bu nedenle kendi çevresinde daha da hızla dönmeye başlar. Bu hızlı dönme süreci magnetarın oldukça-güçlü manyetik alanının oluşumu için gerekli olan bir bileşen gibi görünüyor. İkinci aşamada, bu kütle aktarımının bir sonucu olarak, yoldaş yıldızın kütlesi artıyor ve yakıtını kazandığı kütleyi yakmaya harcıyor. Bu kütlenin çoğu kısmı kaybolurken, bir kısmı da halen parladığını gördüğümüz Westerlund 1-5'e dönmektedir. Bu madde değiş tokuşu Westerlund 1-5'in özgün kimyasal izini ortaya çıkardı ve yoldaşının kütlesini azaltarak bir karadelik yerine magnetar olarak doğmasına neden oldu kozmik sonuçlar doğuran bir yıldız oyunu gibi! diye sonlandırıyor ekip üyelerinden Francisco Najarro . Bir çift yıldız sisteminin bileşeni olmak bir magnetar oluşturmanın gerekli bir formülü gibi görünüyor. İki yıldız arasındaki kütle aktarımı ile oluşturulan hızlı dönme, güçlü manyetik alanın oluşması için gerekirken, ikinci bir kütle aktarımı aşaması ile magnetar tarzı zayıflama yıldızın ölümü sırasında karadeliğe dönüşmesini engelliyor. Notlar Westerlund 1 açık kümesi İsveçli gökbilimci Bengt Westerlund tarafından 1961 yılında Avustralya'dan keşfedilmiştir, daha sonra oradan taşınarak Şili'de ESO Müdürü (1970-74) olmuştur. Bu küme kendisinin görünür ışıktaki birçok bölgesini örten, dev bir yıldızlar-arası gaz ve toz bulutunun arkasında bulunmaktadır. Sönümleme faktörü 100 000'den fazladır, bu nedenle bu özel kümenin doğasının anlaşılması bu kadar uzun sürmüştür. Westerlund 1 olağan dışı yıldızların fiziğini anlamak için doğan bir çalışma ortamı gibidir ve Samanyolu'ndaki en büyük kütleli yıldızların nasıl doğduklarını ve öldüklerinin anlaşılması için gökbilimcilere yardımcı olmaktadır. Gözlemlere göre, gökbilimciler bu kümenin büyük olasılıkla Güneş'ten 100 000 kat daha büyük bir kütleye sahip olduğunu ve tüm yıldızlarının 6 ışık-yılından daha küçük bir alanda yer aldığını düşünüyor. Bu nedenle Westerlund 1 Samanyolu gökadasında şimdiye kadar tespit edilen en büyük kütleli yoğun genç yıldız kümesi gibi görünüyor. Westerlund 1'de şimdiye kadar analiz edilen tüm yıldızların kütleleri en az 30 40 Güneş kütlesi mertebesinde. Bu tür yıldızlar görece daha kısa bir yaşam sürdürdükleri için gökbilim dilinde Westerlund 1 çok genç bir küme olmalı. Gökbilimcilere göre yaşı 3.5 ila 5 milyon yıl civarında. Bu nedenle, Westerlund 1 açıkça gökadamızda yeni doğmuş bir küme oluyor. Bu yıldız için tam gösterim Cl* Westerlund 1 W 5 olarak belirtilmektedir. Yıldızlar yaşlandıkça, çekirdek reaksiyonları da kimyasal içeriklerini değiştirirler reaksiyonları besleyen elementler tükenirler ve reaksiyonlardan çıkan ürünler birikmeye başlar. Bu yıldızsal kimyasal parmak izi ilk olarak hidrojen ve azot zenginidir, ancak karbon bakımından zayıftır ve sadece yıldız yaşamının son döneminde karbon miktarı artmaktadır, bu da hidrojen ve azot miktarının şiddetli bir şekilde düştüğüne işaret etmektedir tekil olarak yıldızların Wd1-5 gibi aynı anda hidrojen, azot ve karbon bakımından zengin olmalarının imkansız olduğu düşünülüyordu. ESO-Türkiye


Önceden zayıf manyetik alana sahip olduğu düşünülen bir magnetarın aslında evrendeki en güçlü manyetik alana sahip cisimlerden biri olduğu belirlendi. ESA'nın XMM-Newton uzay teleskopunu kullanan bilimciler ölü yıldızdaki manyetik alanın düşük olması gerektiğini söyleyen çalışmalara karşılık evrende en güçlü manyetik alanlardan birine sahip olabileceğini belirledi. SGR 0418 5729 (kısaca SGR 0418) olarak bilinen cisim nötron yıldızının magnetar sınıfındandır. Bir nötron yıldızı, yakıtını tüketip süpernova olarak patlayarak kendi üzerine çöken büyük bir yıldızın ölü çekirdeğidir. Bir şehir büyüklüğünde -yaklaşık 20 km'lik çaplı- olmalarına karşılık Güneş'ten daha fazla kütleli ve çok yoğun cisimlerdir. Nötron yıldızlarının küçük bir kısmı olan son derece yoğun manyetik alana sahip magnetarlar, hastanelerdeki MR görüntüleme cihazının ürettiği alanın milyarlarca hatta trilyonlarca katına sahiptir. Bu alanlar nedeniyle magnetarlarda yüksek enerjili ışıma patlamalar ile düzensiz parlamalar görülür. Gökadamızdaki SGR 0418 Dünya'dan 6500 ışık yılı uzaktadır. Yaydığı X-Işınları ve gama ışınları nedeniyle NASA'nın Fermi ve Roscosmos 'Koronas-Foton'da içlerinde olan uzay teleskopları tarafından Haziran 2009'da keşfedildi. Cisim ESA'nın XMM-Newton verileriyle incelendi. İtalya, Pavia'daki Istituto Universitario di Studi Superiori'den Andrea Tiengo: Tüm göstergeler bu magnetarın bilinen en zayıf yüzey manyetik alana sahip olduğunu gösteriyordu; 6 x 1012 Gauss yani tipik bir magnetarın alanından 100 kat daha düşük diyor ve ekliyor: Bu sonuçlara ulaşmak zor oldu. SGR 0418 her zamanki analitik yöntemlerle ortaya çıkmayacak kadar saklı güçlü bir manyetik alana sahip olduğundan kuşkulandık. Magnetarlar nötron yıldızlarından daha yavaş dönmesine karşılık yine de kendi çevresinde birkaç saniyede bir tur atar. Bir magnetarın manyetik alanı hızı gözönünde tutularak ölçülür. SGR 0418'ün üç yıllık gözlemleri gökbilimcilere manyetik alanının anlaşılmasında yardımcı oldu. Dr Tiengo ve ekibinin geliştirdiği yeni yöntemde magnetar döndükçe son derece kısa zaman aralıklarında görülen X-ışını tayfı farklılıklarını aradı. Bu yöntem gökbilimcilere manyetik alanı daha ayrıntılı incelemeyi sağladığı için SGR 0418'in gerçek bir manyetik canavar olduğunu ortaya çıkardı. Gözlemlerimiz magnetar genelinde birkaç yüz metrelik bölgeler arasında 1015 Gauss'luk süper-güçlü bükülmüş bir alanın olması gerektiğini gösterdi diyor Tiengo. Daha önceki sonuçları da gözden geçirdik. Alanın ortalaması zayıf görülebilir ama yüzey alanının küçük parçalarında çok güçlü manyetik alan olduğunu görmek mümkün oldu. Basit bir ifadeyle SGR 0418'de oluşan bir X-ışını patlamasıyla oluşan alan, Güneş yüzeyinde görülen lokal güçlü manyetik alanlarla oluşan lekeler gibidir. ESA'nın XMM-Newton Projesi'nden Norbert Schartel: Yeni yöntemle birlikte XMM-Newton'un sağladığı bugüne kadar elde edilememiş ölçüde en büyük tayfsal veri, magnetarın manyetik alanıyla ilgili ayrıntılı ölçümler yapılmasını sağladı diyor. Şimdi elimizde bu egzotik cisimlerle ilgili modelleri sınayacak ve diğer magnetarların manyetik alanlarını araştıracak yeni bir yöntemimiz var. Görsel Telif hakkı: ESA/ATG Medialab


Soğuk ve uzak dünyanın gizemleri ilk kez ortaya çıkarıldı ESO'nun Şili'de bulunan gözlemevlerindeki teleskoplardan üçünü kullanan gökbilimciler uzak bir yıldızın önünden geçtiği sırada yıldızın ışığını engelleyen cüce gezegen Makemake'yi gözlediler. Yeni gözlemlerle cüce gezegenin bir atmosferle çevrili olup olmadığı ilk kez kontrol edilmiş oldu. Bu soğuk dünyanın yörüngesi Güneş Sistemi'nin dış kısmında olup Pluto gibi bir atmosfere sahip olması (eso0908) bekleniyordu, ancak durumun öyle olmadığı görüldü. Bilim insanları ilk kez Makemake'nin yoğunluğunu da ölçtüler. Yeni sonuçlar Nature dergisinin 22 Kasım tarihli sayısında yayınlanacak. Cüce gezegen Makemake Pluto'nun üçte ikisi büyüklüğünde, ve Güneş'in etrafında Pluto'dan daha uzakta ancak Güneş'e Eris'ten daha yakın olan bir yörünge üzerinde hareket ediyor. Eris, şu anda Güneş Sistemi'ndeki bilinen en büyük kütleli cüce gezegen konumunda (astronomidiyari.com/?p=4749). Makemake'nin daha önceki gözlemlerine göre, o da civardaki cüce gezegenlere benziyordu, bu nedenle gökbilimciler bir atmosferinin de olduğunu düşünüyordu, eğer varsa, Pluto'nunkine benzer olabilirdi. Ancak yeni çalışmaya göre, Eris gibi, Makemake de belirgin bir atmosfer tabakası ile çevrili değil. Jose Luis Ortiz liderliğindeki araştırma ekibi, ESO'nun Şili'deki La Silla ve Paranal gözlem yerleşkelerinde bulunan üç teleskop ile Çok Büyük Teleskop , Yeni Teknoloji Teleskopu ve TRAPPIST alınan görüntüleri Güney Amerika'daki diğer küçük teleskoplarla alınan verilerle birleştirerek Makemake'nin uzak bir yıldızın önünden geçişini gözlemeyi amaçladılar . Makemake'nin yıldızın önünden geçişi ve onun ışığını engellediği sırada, yıldız yavaşça sönüp sonra parlamaya başlamadı, önce gözden kayboldu ve sonra hemen birden belirdi. Bunun anlamı bu küçük cüce gezegenin kayda değer bir atmosferi bulunmuyor, diyor Jose Luis Ortiz. Makemake'nin uydusunun olmayışı ve oldukça uzak olması üzerinde çalışma yapmayı zorlaştırıyor , ve hakkında bildiklerimiz ise yaklaşık değerler. Araştırma ekibinin yeni gözlemleri Makemake ile ilgili görüşlerimize daha fazla detaylı bilgiler ekledi boyutlarını belirleme, olası bir atmosfer için gerekli bileşenlerin neler olabileceği ve cüce gezegenin yoğunluğunun ilk kez tahmin edilebilmesi gibi. Ayrıca gökbilimcilerin Makemake'nin yüzeyinden yansıyan Güneş ışığının miktarını da bu sayede ölçebilmesi mümkün hale geldi bu değere albedo deniyor . Makemake'nin albedosu yaklaşık 0.77 civarında, kirli buzla neredeyse aynı, Pluto'dan biraz yüksek, ancak Eris'ten daha düşük değerde. Makemake'nin bu kadar ayrıntılı olarak gözlenmesi sadece bir yıldızın önünden geçişi esnasında mümkün olabilirdi bu tür olaylara yıldız örtülmesi adı veriliyor. Bu nadir gerçekleşen fırsatlar gökbilimcilerin ilk kez Güneş Sistemi'nin uzak, ancak önemli üyelerinin etrafındaki ince ve hafif atmosferler hakkında çok şey öğrenmelerini, ve diğer bazı özellikleri hakkında kesin bilgiler edinmelerini sağladı. Makemake için gerçekleşecek örtülme olayları özellikle çok nadirdir, çünkü gökyüzünde görece az sayıda yıldızın bulunduğu bir bölgede hareket etmektedir. Bu nadir gerçekleşen olayları hassas bir şekilde tahmin ve tespit etmek oldukça zor olup, Güney Amerika'daki geniş bir alanda dağılmış koordineli bir gözlem ekibinin hassas gözlemlerini gerektirmektedir. Bu büyük bir başarı göstergesidir. Pluto, Eris ve Makemake Güneş'imizden oldukça uzakta bulunan çok sayıdaki buzlu gökcisimlerinin en büyük örnekleridir, diyor Jose Luis Ortiz. Yeni gözlemlerimiz Makemake hakkındaki en önemli bilgimizden birini oldukça geliştirdi bu bilgiyi uzayın bu bölgesindeki merak uyandırıcı nesneleri keşfederken kullanacağız. Aşağıdaki filmle ilgili Astronomi Diyarı'nın kısa açıklaması: Örtülmenin gözlendiği yerleri ve Makemake'in gökyüzündeki hareketi. Gerçekte Makemake bu kadar büyük görünemez. Filmde örtülmeyi izleyen yerler ölçü alınarak bir gölge çizilmiştir. Notlar Makemake önceleri 2005 FY9 olarak biliniyordu. Mart 2005'teki Paskalya'dan birkaç gün sonra keşfedildi, gayri resmi olan Paskalya tavşanı adını aldı. Temmuz 2008'de şimdiki resmi adı olan Makemake'yi aldı. Makemake, Paskalya Adası sakinlerinin mitolojik hikayelerinde yer alan insanlığın yaratıcısı ve üreme tanrısı anlamına geliyor. Makemake şimdiye kadar Uluslararası Astronomi Birliği tarafından tanınan beş cüce gezegenden biri. Bu gruba giren diğer gökcisimleri ise Ceres, Pluto, Haumea ve Eris. Cüce gezegenler ve gezegenler hakkındaki daha fazla bilgi Uluslararası Astronomi Birliği'nin sayfasında bulunabilir. Bu gözlem kampanyasında bulunan diğer bir teleskop Şili'deki Norte Katolik Üniversitesi tarafından kurulan 0.84-metrelik teleskoptu. Teleskop, Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu'nun gelecekteki gözlem yerleşkesi olan Cerro Armazones'e kuruldu. Makemake sönük yıldız NOMAD 1181-0235723'ün önünden 23 Nisan 2011 tarihinde geçti. Araştırma ekibi bu olayı Brezilya ve Şili'de bulunan yedi farklı teleskopu kullanarak gözledi. Olay sadece bir dakika sürdü, bu nedenle gökbilimciler ULTRACAM (eso0520) olarak bilinen özelleştirilmiş yüksek-hızlı kameranın avantajından yararlandılar ve ISAAC adlı yüksek-hızlı kırmızı-ötesi görüntüleyici ile olayı kaydettiler. Etrafından bir veya daha fazla ay bulunan nesnelerin kütlesi, aylarının hareketleri kullanılarak tespit edilebiliyor. Ancak Makemake için bu mümkün değildi. Cüce gezegenin geometrik albedosunun 0.77 0.03 olduğu hesaplandı, bu değer Pluto'nunkinden büyük, ancak Eris'in albedosundan küçüktür. Albedonun 1 değerini alması mükemmel yansıtıcı bir nesne anlamına gelmektedir, 0 değeri ise siyah ve ışığı hiç yansıtmayan bir yüzeyin albedo değeridir. Önceki sonuçlarla birlikte, yeni gözlemler, Makemake'nin 1.7 0.3 gram santimetre küplük bir yoğunluğa sahip olduğunu göstermektedir, bu da ekibin gökcisminin görünüşü ve kutuplardan olan basıklığının değerini bulmalarını sağlamıştır 1430 9 kilometre ve 1502 45 kilometrelik eksen uzunlukları. Makemake Pluto-benzeri küresel bir atmosfere sahip olmayıp, onun binde birlik bir oranına sahiptir. Bununla birlikte, yüzeyin belli bir bölgesini kaplayan bir atmosferi de olabilir. Böyle yerel bir atmosfer, teoride mümkün olmakla birlikte, gözlemlerin dışında tutulmamıştır. ESO-Türkiye


Güneş Sistemi'nin kenarlarında, Kuiper Kuşağı'nda Pluto'dan sonra en parlak ikinci buzlu cüce gezegen Makemake'in bir uydusu olduğu ortaya çıktı. Keşif Hubble Uzay Teleskopu le gerçekleşti. Makemake'e göre 1300 kat daha sönük olan uydusu şimdilik S/2015 (136472) 1 ya da MK 2 olarak adlandırıldı. MK 2'nin cüce gezegenden 20.000 km uzakta ve 160 km çapında olduğu düşünülüyor. Makemake 1400 km çapında olup 2005'de keşfedilmiştir. Cüce gezegen adını Paskalya Adası'nın Rapa Nui adlı insan yaratan tanrısıdan almıştır. Kuiper Kuşağı Güneş Sistemi'nin 4,5 milyar yıl önceki oluşumuyla şekil almış buzlu cisimler deposudur. Uluslararası Astronomi Birliği tarafından tanınan beş cüce gezegenden biri olan Makemake'in ilk kez uydusu olduğu edildi. Ekip 2005, 2011 ve 2012 yıllarında Pluto'nun uydularını bulmak için aldığı verileri 2012'de gözden geçirerek Makemake'in uydusu olup olmadığına baktı, ancak elleri boş döndü. Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Alex Parker: Bunun için uydunun Makemake'den uzakta ve karşıt yönde olması gerekiyordu diyor. Bir cüce gezegenin uydusunun olması gezegen sistemi üzerinde önemli bilgiler verebilir. Uydunun yörüngesi ölçülerek gezegenle birlikte oluşturduğu ortak kütle merkezi hesaplanabilir ve evrimi hakkında fikir sahibi olunabilir. Uydunun keşfi diğer cüce gezegenlerin de uydusu olma olasılığını arttırıyor. Pluto gibi ender sınıfın üyesi olan Makemake'in bir arkadaşının olması önemli. Böylece Makemake hakkında daha fazla bilgi sahibi olabileceğiz diyor Parker. Uydunun keşfi Pluto ile Makemake arasındaki benzerlikleri arttırmaktadır. Her iki cismin donmuş metan ile kaplı olduğu bilinmektedir. Ayrıca yoğunluklarının analizi Pluto ile Makemake'in yapısı arasındaki benzerliklerin neler olduğunu da belirleyecek. Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Marc Buie: Bu keşifle birlikte dış güneş sistemindeki cisimleri birbiriyle karşılaştıracak Planetoloji'ye'yeni bir alan açılmaktadır diyor. Yeni uydunun yörüngesinin eliptik mi yoksa çembersel mi olduğu Hubble'ın hassas gözlemleriyle belirlenecek. İlk tahminlere göre uydu, Makemake'in çevresinde 12 gün veya biraz daha uzun sürede dolanmaktadır. Uydunun yörüngesinin belirlenmesi, kökeni hakkındaki soru işaretlerini giderebilir. Uydunun Makemake'e oldukça yakın bir yörüngede dolanması, onun başka bir Kuiper cismi ile çarpışmış olduğunu gösteriyor. Buna karşılık daha geniş bir yörüngede dolanıyorsa Makemake tarafından yakalandığı anlamına gelir. İki olasılık da Güneş Sistemi'nin genç olduğu birkaç milyar yıl öncesini işaret etmektedir. Keşif Makemake'in önemli bir sırrını ortaya çıkarmış olabilir. Önceki kızılötesi gözlemlerde Makemake'in yüzeyinin bir kısmının soğuk ve parlak olduğunu gösterirken, bazı alanların daha sıcak olduğunu işaret ediyordu. Gökbilimciler bu tuhaf durumu cüce gezegenin yüzeyinde karanlıkta kalmış parçalar olabileceğine yormuştu. Ancak Makemake'in dönüşü ile bu karanlık alanlardan dolayı parlaklığında önemli bir değişim olması gerekirdi. Ancak böylesi öne çıkacak kadar parlaklık değişimi kaydedilmemişti. Önceki kızılötesi veriler uydunun keşfinin gerçekleşmesine yetecek çözünürlükte değildi. Yeni Hubble gözlemleri Makemake'in sıcak alanlarının karanlık alanlardan değil, uydusundan kaynaklı olduğunu akla getirmektedir. Uydunun, bir cüce gezegen yörüngesinde olsa bile, kömür siyahı yüzeye sahip olmasını açıklayan çeşitli olasılıklar vardır. Buna göre Makemake gibi kütleli cisimlerin çevresindeki kütle çekimleri küçük olan bu ufak cisimlerin, yüzeylerinde gaz ve çabuk buharlaşan katı maddeleri tutamaması anlamına gelir. Bu da uydunun yüzeyinin Kuiper Kuşağı cisimlerinin ve kuyrukluyıldızlarının yüzeyi gibi olması demektir. Pluto'nun uydusu Charon 1978'de keşfedildiğinde gökbilimciler hemen sistemin kütlesini hesapladı. Böylece Pluto'nun kütlesinin sanılandan daha küçük olduğu ortaya çıktı. Bir uydu önemli hesaplamaları gerçekleştirerek doğru bilgiye ulaşmayı kolaylaştırır diyor Parker. 4 Yorumlar Evet bilimsel degil,varligi gibi yokluguda kanitlanmis degil.Simdi binlerce insan,sayisiz uzay araclari yakin bölgeleri hassas bir sekilde tariyor.Günes sistemi icinde bir baska gezegen olsa yakalanir düsüncesindeyim. Anlamadığım bişey var. Güneş sisteminde 9. bir gezegen var olabileceği düşünülüyor. Minnacık cüce gezegenin uydusu bulunuyor da koca gezegen nasıl bulunamıyor? Günes sistemi icinde bilip de görmedigimiz veya göremedigimiz bir baska gezegen yok. Çok kesin bir yargı olmuş. Bilim bu kadar kesin dille konuşmaz. İhtiyatlı yaklaşmak gerekir bence.


Küçük yıldızların yakınında dolanan Dünya benzeri gezegenlerin büyük bir kısmının manyetik alanı olabilir. Bu alan yıldızdan gelen ışınımdan gezegeni koruyarak yaşama destek verebilir. Bir gezegenin manyetik alanı atmosferini uzayda yayılan yıldız rüzgarının yüklü parçacıklarının etkisinden korur. Bu da Dünya'daki gibi yaşam biçimlerinin zararlı ışınımdan korunması anlamına gelir. Evrendeki yıldızların büyük bir bölümü küçük kütlelilerden oluşur. Bakış doğrultumuza göre yıldızının yakınındaki yörüngede dolanan bir gezegeni geçiş yöntemiyle keşfetmek daha kolaydır. Geçiş yönteminde yıldızın yaydığı ışığın eğrisi oluşturulur. Eğride örneğin binde dörtlük bir azalma gezegen geçişi nedeniyle olabilir. Yıldız küçük ise bu azalma daha kolay görülür ve yakınındaki bir gezegende sıvı su olabilir. Yıldızına çok yakın dolanan bir gezegen Dünya-Ay ikilisinde olduğu gibi yıldıza kilitli olabilir. Bu durumda yıldızın güçlü kütle çekimi nedeniyle oluşan gel-git, gezegende ısı oluşturabilir. Bu da Jüpiter'in Io uydusundaki gibi volkanik açıdan zengin bir yüzey oluşmasına neden olabilir. Washington Üniversitesi'nden Peter Driscoll: Hep yaşamı Dünya gibi gezegenlerde arıyoruz. Ama yıldızına kilitli dolanan bir gezegenin gel-git dalgaları yaşayacağı cehennemi göz ardı ediyoruz diyor. Böyle bir gezegende manyetik alanlar ne durumda olur merak ediyorum. Carnegie Bilim Enstitüsü'nden Jeofizikçi Rory Barnes: Yıldızına kilitli olan bir gezegende neler olup bittiğini bilgisayar benzetimiyle göstermeyi başardık diyor. Barnes, gökbilimcilerin çoğunluğunun kilitli gezegenlerin koruyucu manyetik alanına sahip olmadığını kabul ettiğini belirtiyor. Araştırmamız bunun doğru olmadığını gösterdi diyor. Yaşam alanı içindeki yıldızın dibindeki gezegen için manyetik alan şanstır. Gezegeni zararlı ışınımdan koruduğu gibi yaşamı da destekleyebilir. Gezegenin sıcak mantosunun gel-git etkisi nedeniyle soğuduğu, ancak manyetik alanın bu ısıyı dengelemesi gibi karmaşık bir süreç içinde olduğu görüldü. Barnes yaptıkları bilgisayar benzetiminde çoğu gezegenin ömür boyu manyetik alan oluşturduğunu gördüklerini belirtiyor. Gel-git etkisiyle gezegenin sıcak mantosu soğuyor ki bu da gezegenin hayatını kurtarıyor diyor. Böylece ilk birkaç milyar yıllık dönemde oldukça aktif olan küçük kütleli yıldızların çevresinde dolanan ve manyetik alanı olan gezegenlerde yaşam olabilir diyebiliriz. Driscoll ve Barnes'ın çalışması çok küçük kütleli yıldızların yaşam alanı içinde olanlardan yarı güneş kütleli yıldızların çevresindeki uzak yörüngeli gezegenlere kadar geçerli olabilir, benzer sonuçlara ulaşılabilir. Düşük kütleli yıldızların çevresinde dolanan bu gezegenlerin gel-git nedeniyle yörüngelerinin eliptik değil oldukça çembersel olduğu görüldü. Bu konuda temkinliyiz. Karşımıza Venüs gibi gezegenlerde çıkabilir. Yakın gelecekte ötegezegenlerin manyetik alanları daha hassas ölçülerek kesin yargıya ulaşılabilir diyor Driscoll.


Gaz ve toz bulutları kütle çekimi kuvvetiyle toplanır ve yıldızı oluşturur. Ancak burada sadece kütle çekimi yok. Oluşan türbülans ve manyetik alanın kütle çekimiyle savaşı gaz akışını kısıtlar. Araştırmacılar yeni bir çalışmayla yüzlerce ışık yıllık boyutlara sahip alanlarda manyetik alanın yıldız oluşumlarını nasıl etkilediğini inceledi. NGC 6334 ya da popüler adıyla Kedi Pençesi bulutsusunda 40 güneş kütlesinde 30 dolayında yıldız oluşturabilecek kadar, 200.000 güneş kütlesinde malzeme bulunur. Akrep takımyıldızı doğrultusundaki bulutsu 5500 ışık yılı uzağımızdadır. Araştırmacılar önce Kedi Pençesi'ndeki manyetik alanların yönünü belirledi. Makalenin baş yazarı Hua-bai Li: Manyetik alanların yönünün küçük ve büyük ölçeklerde kütle çekimi ve bulut türbülansı ile değişmediğini, korunduğunu gördük diyor. Çalışma ekibinden Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden T.K. Sridharan ekliyor: Bu alanlar Dünya'nın manyetik alanına kıyasla daha zayıf olsa da kozmik manyetik alanlar oluşturarak yıldız doğumlarının düzenlenmesinde rol oynarlar. Ekip içlerinde Smithsonian milimetre altı dizisi de olan birçok yöntemle tozdan gelen ışığa baktı. Toz taneleri kutuplaşmış ışık altında manyetik alanla aynı hizaya gelmiş göründü. Böylece alanın geometrik simetrisi ölçüldü. Manyetik alanların büyüklüğü bölgenin ölçeğine göre değişim gösterse de aynı yönde dizilme eğilimi gösterdi. Manyetik alanlar sadece yeni oluşan yıldızların çevresinde güçlü çekim kuvvetleri nedeniyle farklı dizilimdeydi. Bu çalışmayla tek bir bölgede manyetik alanlar çok farklı ölçekler altında ilk kez ölçülmüş oldu. Bunun gökada tarihimize de ilginç katkıları vardır. Bir moleküler bulutun yıldız oluşturmak için gereken çökme sürecini manyetik alanlar engeller. Bunun sonucunda bulutun bir kısmı yıldıza dönüşür ve geri kalan malzeme başka yıldızlar oluşturmak üzere serbest kalır. Manyetik alanların yardımıyla kalan malzeme bebek yıldızdan dışarı doğru çekilir. CfA'da evrenin kökeni, evrimi ve geleceği hakkında çalışmalar yapılmaktadır.


Uluslararası bir gökbilimciler ekibi ilk kez ölen bir yıldızdan yayılan yüksek enerjili parçacık jetlerini gördü. İsveç, almanya ve Avustralya gökbilimcilerinden oluşan ekibin bu keşfi, uzayın görsel manzara açısından en güzeli olan bulutsuların nasıl oluştuğunu -bir yıldızın hayatının sonu- açıklamaya çalışan kuramın çok önemli bir adımıdır. Güneş benzeri yıldızlar hayatlarının sonunda görkemli bir cismi oluşturur, simetrik gaz bulutlarından oluşan bu cisimlere gezegenimsi bulutsu denir. Buna karşılık gezegenimsi cisimlerin tuhaf şekilleri gökbilimcileri hala uğraştıran bir sırdır. Bilimciler şimdi ölen bir yıldızdan yayılan yüksek hızlı manyetik jetlerin keşfiyle bu sırrın anahtarına ulaştıklarını düşünüyorlar. Avustralya Yeni Güney Galler 'de bulunan altı 22 metrelik radyo teleskop dizisinden oluşan CSIRO Avustralya Yoğun Teleskop Dizisi yardımıyla ömrünün sonuna gelmiş bir yıldız incelendi. Güney takımyıldızlarından Güney Üçgeni'nde bulunan 23.000 ışık yılı uzaklıktaki IRAS 15445-5449 olarak bilinen yıldız, bir gezegenimsi bulutsu olma yolundadır. Bonn Üniversitesi'nden Andres Perez Sanchez: Elde ettiğimiz veriler güneş benzeri bir yıldızdan yayılan ve daha önce görülmemiş derecede yüksek enerjili jetlerin açık kanıtını verdi diyor. Yıldızdan gelen radyo dalgalarının farklı frekansları, yüksek enerjili parçacıkların güçlü manyetik alanlar nedeniyle ışık hızına yakın hızlara kadar hızlandığını gösterdi. Benzer jetler içlerinde yeni doğan yıldızlar ile süper kütleli karadeliklerinde olduğu farklı tip cisimlerde de görülmüştü. Onsala Uzay Gözlemevi'nden Wouter Vlemmings: Güçlü bir manyetik alan içinde güçlü jetleri görüyorsunuz. Böylece yıldızın çevresinde simetrik bir bulutsunun oluşum aşamalarına tanık oluyoruz diyor. Yıldızın şu anda önemli bir dönemden geçtiğine inanılıyor. CSIRO'dan Jessica Chapman: Jetlerden kaynaklanan radyo sinyalleri birkaç on yıl içinde değişmeye uğrayabilir. Sadece birkaç yüzyıl içinde yıldızdan yayılan jetlerle aydınlanan bulutsunun şekli ortaya çıkabilir diyor. Bilimciler Güneş öldüğünde benzer jetleri yayıp yaymayacağı konusunda emin değiller. Belki de gördüğümüz jetler yıldızın görünmeyen arkadaşının, eşi olan bir yıldızın ya da büyük bir gezegenin etkisiyle oluşmaktadır. Bu jetlerin nasıl oluştuğunu en iyi şekilde ALMA ya da gelecekte kurulması düşünülen SKA büyük dizisi gibi büyük gözlem dizileriyle anlayabiliriz diyor Sanchez.


NASA'nın otomobil büyüklüğündeki Mars gezgini Merak , gezegenin atmosferinin nasıl kaybolduğunu anlama yönünde önemli bilgiler elde etti. Bu bilgiler eşliğinde bilimciler Mars'ın geçmişte yaşanabilir olup olmadığını anlayabilecek. Şu andaki Mars atmosferi Dünya atmosferinden 100 kat incedir. Araç Gale Krateri'ndeki Rocknest adlı kayanın içeriğini Numunenin Veri Analizi aletiyle inceleyerek atmosferdeki değişimi gördü. Aracın bazı elementlerin ağır izotoplarına ait izlenimi, atmosferin uğradığı ağır bir süreç sonucunda gezegenin uğradığı değişimi ortaya çıkardı. İzotop, normal atomun değişime uğramış farklı ağırlığa sahip atomdur. İlk sonuçlara göre karbondioksit atmosferinin, karbonun ağır izotopunun sayısında yüzde beş artış gerçekleşti. Buna göre hafif izotoplar üst atmosfere çıkarak uzaya karıştı. Bu da atmosferin üst kısımlarındaki hafif izotopların sayısında azalma gerçekleşti. Dünya'daki Mars kaynaklı meteorların yapılarında da argon izotoplarına rastlandığından, bunun atmosfer bileşiminin önceki tahminleri doğruladığını göstermektedir. Bilimciler Mars'ın uzak geçmişte yüzeyde sıvı su bulundurabilecek kadar yeterli basınç oluşturabilen şimdikinden farklı ve kalın bir atmosfere sahip olduğunu düşünüyor. NASA 2014 yılında Mars atmosferinin üst kısmının karşılaştığı değişimi ortaya çıkarabilecek Maven adlı bir araç yollayacak. Mars'ta metan gazı arayan SAM şimdiye kadar yaptığı en duyarlı ölçümü gerçekleştirdi. Bu sonuçlara göre az da olsa metana rastlandı. Metan yaşam türleri için gerekli önemli bir elementtir. Metan Dünya'da biyolojik ya da biyolojik olmayan yollarla üretilir. Mars'taki metanın izlerini Dünya yörüngesindeki araçlarla bulmak zordur. SAM'ın Ayarlanabilir Lazer Tayfölçeri atmosferdeki ilk aramayı yaptı. İlk SAM ölçümleri atmosferin üst kısımlarında metan miktarının neredeyse sıfıra yakın, milyar parçacık arasında birkaç tane olduğunu gösterdi. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan SAM TLS başkanı Chris Webster: Metan, Gale Krateri çevresinde bol bulunan bir gaz değildir. Açıkçası bunu aramamız bile heyecan vericidir. Bulduğumuz değerler düşük olsa da, bu Mars atmosferinin değişimini gösterir diyor. Merak, Mars'taki ilk üç ayında SAM aletiyle iki laboratuar yöntemi kullanarak atmosferi analiz etti. Bunlardan biri atmosferik gazları araştıran kütle tayfölçeri, diğeri olan TLS ile de karbondioksit ve metan gazı ölçümleri yapıldı. İki yıl sürecek görevi süresinde robot gaz ayırımını gaz kromatograf adlı bir aletle gerçekleştirecek. Araç ayrıca toprak ve kaya örnekleri dışında atmosfer örneklerini de inceleyecek. NASA'nın Goddard Uçuş Merkezi'nden SAM ekibi baş araştırmacısı Paul Mahaffy: Mars yüzeyinde görev yapan Merak'ın gelişmiş kimya laboratuarı ile ilk atmosfer ölçümlerini gerçekleştirdik. Bu analizler Mars'ta 'yaşanabilirliği' anlamak açısından önemlidir diyor. SAM önümüzdeki haftalarda Gale Krateri'ndeki iki numuneyi analiz ederek, kaya ve topraktaki organik bileşikleri arayacak. Su taşıyan minerallerin incelenmesi ve aranmasını karbon analizi yöntemiyle yapacak olan SAM'in önceliklerinden biri de budur.


NASA'nın Mars Yörünge Keşif Aracı , Mars yörüngesindeki değişimin atmosfer değişimlerine neden olabileceğini gösterdi. Bu süreç Mars'taki suyun varlığını etkileyerek toz fırtınalarının artmasına neden olabilir. Araştırmacılar MRO ile Kızıl gezegenin Güney Kutbu'nda büyük bir bölgedeki buz içinde gömülü, donmuş karbondioksit gazı olduğunu belirlediler. Mars yörünge eğiminin artması bu karbondioksitin serbest kalarak atmosfer kütlesini arttırabileceği üzerinde duruluyor. Yeni bulunan birikinti 12000 kilometre küp'lük bir hacmi olan Superior Gölü'nde bulunuyor. Bu depoda bulunan karbondioksit oranı ise atmosferdeki karbondioksitin % 80. Kuru buzun süblimleşerek incelmesi her yıl atmosfere bir miktar gaz çıkışına neden oluyor. Dünya'daki % 0,44 oranındaki karbondioksite karşın Mars atmosferinde % 95 oranında karbondioksit bulunuyor. Kolorado Güneybatı Araştırma Enstitüsü'nden MRO aracındaki Shallow Radarı'ndan sorumlu ekibin başkanı Roger Phillips: Biz zaten su buzunun içinde karbondioksitin hapsolduğunu biliyorduk ama burada tahminimizden 30 kat fazla kuru buz bulunuyor. Bu gömülü birikinti Mars atmosferinde bulunan karbondioksit miktarının kabaca yarısının yüzeyde donmuş olduğunu gösteriyor diyor. Atmosferde arada bir gerçekleşen kütle artışı, daha fazla, daha yoğun rüzgarlara ve toz fırtınalarına neden olarak yüzeydeki tozun daha yükseklere tırmanmasına neden olacaktır. Başka bir sonuç ise sıvı suyun buharlaşmadan yüzeyde tutunabilmesidir. Mars'ın yörünge eksen eğimindeki değişimin atmosfer üzerine etkilerini anlamak yapılan bilgisayar benzetimleri değişimlerin 100 000 yıl veya daha az sürede ortaya çıkacağını gösteriyor. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Robert Haberle: Kalın karbondioksit atmosferi gezegende sera etkisine neden olurken aynı zamanda kutuplardaki kalın ve uzun ömürlü buzullar gezegende soğumaya neden olur. Yaptığımız benzetimler sera etkisinden daha çok buzulların soğutucu etkisinin hissedildiğini gösteriyor. Güçlü bir sera etkisine sahip olan kalın ve nemli Dünya atmosferinin tersine Mars ince ve kuru bir atmosfere sahiptir diyor. Shallow Radar, MRO'nun altı ölçüm ve gözlem araçlarından biridir. Radar Roma Sapienza Üniversitesi Bilgi Mühendisliği tarafından İtalyan Uzay Ajansı desteğiyle yapıldı.


Bu yazı 2010 yılında yazıldı ve yenisine hiç ihtiyaç duyulmadı. Yazıda özellikle gökyüzünde Mars'ın konumuyla bilgiler 2010 yılına aittir. Bilginize... Her sene 27 Ağustos tarihi yaklaştığında tüm dünyaya Mars, Ay kadar görünecek başlıklı bir 'yalan e-postası' iletilir. Bunu kim neden yapar bilmiyorum. Ama bu düpedüz bir yalan. Böyle bir şeyin olması ise mümkün değil. 27 Ağustos gecesi Mars gökyüzünde küçük bir parlak nokta kadar görünecek, o kadar. İnternet yaşamımıza girdiğinden bu yana yaşantımızda çeşitli değişiklikler oldu. Çoğu bilgiyi artık kitaplardan değil internet ortamından arayıp bulmaya ve kullanmaya başladık. Eğlence merkezi olarak bile çoğu kez interneti tercih ettik. Elbette iyi olduğu kadar zararlı yönleri de yok değil internetin. Örneğin yanlış bilgi içeren sayfalar, insanları yanlış yönlendiren ve yanlış bilgilendiren mesajlar... Özellikle bu mesaj kısmına dikkat... Bir yıl içerisinde e-posta kutularımıza neredeyse her gün o kadar gereksiz, saçma ve yalan dolu mesajlar geliyor ki... Bunları bereket ki e-posta servisleri hemen süzgeçten geçiriyor. Yoksa işin içinden çıkılmak olanaksız olabilirdi. Gelelim konuya... Evet Mars Dolunay kadar görünecek mi? Yanıt: Kesinlikle HAYIR. Neden olamayacağını anlamak için işi basitleştirerek anlatmaya çalışayım. Mars 6800 km çapındadır. Yani Dünya çapının yarısı kadar.Ay ise yaklaşık 3400 km çapa sahiptir. Yani Mars'ın çapı Ay'ın çapının 2 katıdır. Mars'ın bize en yakın olduğu ortalama uzaklığı 78 milyon km'dir. Ay'ın uzaklığı ise 380 000 km'dir. Bu rakamlara göre Mars'ın Ay kadar görünmesi için bize uzaklığının 700 000 ile 1 milyon km kadar olması gerekir. Yani Mars bize 77 milyon km yaklaşmalı. Böyle bir şey olabilir mi? Bilim kurgu filmlerinde olabilir. Ama gökbilimde değil. Böyle bir şeyin olması için Mars'ın yörüngesinden bir şekilde çıkması gerekir ki bu da gezegen dengelerini alt üst eder. Neyse ki milyonlarca yıldır Güneş Sistemi'ndeki gezegenler yörüngelerine sadık kalarak ve birbirlerine olan uzaklıklarını koruyarak varlıklarını devam ettiriyorlar. 27 Ağustos günü gece 0:30'da görüleceği söylenen Mars, aslında akşam 20:30'da batıyor ve ertesi gün akşam olana kadar da gökyüzünde görünmüyor. Bu e-postanın yalanını çıkaran ikinci gerçek. Mars zaman zaman Dünya'ya yakın konuma gelir. Ama bu yakınlaşma ile aradaki uzaklık ancak 70-72 milyon km'ye kadar inebilir. Böylesi bir durumda dahi Mars küçük bir turuncu parlak noktadan daha büyük görünmez. Şu an Mars Dünya'ya 320 milyon km uzaklıkta yer alıyor. Konuyla ilgili ayrıca NASA'nın açıklamasını da okuyabilirsiniz. Not: Yalan haberi uçuranlar bu olayın bu seneden sonra bir daha taaaa 2287 gibi anlaşılmaz bir tarihte yaşanacağını da belirtmişler. Bu da yalan. Ne 2287'de ne 22 870'de ne de 2 milyon yıl sonra böyle bir olay olamaz. Nereden mi biliyoruz? Güneş Sistemi'nin tarihinden elbette. 4.5 milyar yıldır bu gezegenler birbirlerine fizik yasalarının izin verdiği ölçüde yakınlaşmışlar da ondan. O da birkaç milyon km eder, 70 milyon km değil! Önümüzdeki yıl aynı yazıyı sizlerle tekrar paylaşmak zorunda kalmam umarım. Bilimle kalın. 10 Yorumlar çok teşekkürler bize bunu bildirdiğiniz için facebook'da da böyle yalan haberler çıkmış. Anlaşılan her sene düzenli olarak ortaya çıkan bu asparagas haberi bu sene erken ortaya sürmüşler. biz de habere kananlardanız. kanmakla kalmayıp şehir merkezinden görünmüyor heralde diyerek dağbaşına bile çıktık. tüh yaa mars ay kadar olmayacakmı bende mars yörüngeden çıkıp teğet geçecek falan diye düşünmüştüm.hiçbirşeyin teğet geçmediği gibi ayda teğet geçmeyecekmiş bize.alt üst oldum yani 🙂 bilgilendirme için teşekkürler arkadaşım. facebookta bir sürü kişi bu olayı paylaştı..ben de gerçek sanmıştım ve meraktaydım.. bilgilendirdiğiniz için teşekkürler vermiş olduğunuz bilgi için teşekkür ederim. fiziğin yasası nasıl oluyor anlayamadım kafam karıştı. Kütle-çekim yasası, Kepler yasaları gibi... bu sayfadan haberdar degildim. mars da olmasa ah ah 🙂 çok güzel açıklamışsınız, teşekkürler. Benzer bir mesaji ben aldim. Ilgimi cekmisti ve merakla bekliyordum. Uyariniz icin tesekkürler. Link i iletecegim. Birkaç yıl önce de aynı söylentiler çıkmıştı. Bilgilendirdiğiniz için teşekkürler.


Bugün yayımlanan sonuçlara göre Mars üzerinde Atlantik Okyanusu'ndan daha büyük ilkel bir okyanus bulunuyordu, içerdiği su miktarı ise Dünya'nın Kuzey Kutbu Okyanusu'ndan daha fazlaydı. Uluslararası bir gökbilimciler ekibi Mars'ın atmosferini ve gezegenin atmosferindeki farklı bölgelerin içerdiği su miktarının özelliklerini incelemek için ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu ile birlikte W. M. Keck Gözlemevi ve NASA Kırmızı-ötesi Teleskop Tesisi'ni de kullandılar. Sonuçlar Science dergisinde bugün çevrimiçi olarak yayımlanacak. Yaklaşık dört milyar yıl önce, genç gezegen tüm yüzeyini kaplamaya yetecek kadar 140 metre derinliğinde bir su tabakasına sahipti, ancak bu sıvı neredeyse Mars'ın kuzey yarımküresinin yarısını kaplayacak bir okyanus oluşturmak üzere toplandı ve bazı bölgelerdeki derinliği 1,6 kilometreden bile fazlaydı. Araştırmamıza göre bir zamanlar Mars'ta ne kadar su bulunduğuna dair sağlam bir tahminimiz var, bunu da ne kadar suyun uzaya kaçmış olduğunu belirleyerek elde ediyoruz. diyor NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden yeni çalışmanın lideri Geronimo Villanueva. Bu çalışma ile, Mars'taki suyun geçmişini daha iyi anlayabileceğiz. Yeni tahmin Mars'ın atmosferindeki birbirinden bir miktar farklı su formlarının detaylı gözlemlerine dayanıyor. Biri, iki hidrojen ve bir oksijen içeren bildiğimiz formdaki su, H2O. Diğeri ise HDO, yani yarı-ağır su, doğal bir değişimle meydana gelen, bir hidrojenin daha ağır formundaki döteryum ile yer değiştirmesi sayesinde oluşuyor. Değişime uğrayan su daha normalinden daha ağır olduğundan, buharlaşma nedeniyle uzaya kaçması daha zor gerçekleşiyor. Bu nedenle, gezegenden kaybolan normal su miktarı arttıkça, kalan su içerisindeki HDO oranı da artmış oluyor . Araştırmacılar iki türdeki suyun kimyasal izlerini ESO'nun Şili'deki Çok Büyük Teleskopu ile birlikte W.M. Keck Gözlemevi'ndeki aygıtları ve NASA'nın Hawaii'de bulunan Kırmızı-ötesi Teleskop Tesisi'ni kullanarak ayırt edebildiler . HDO ile H2O oranlarını karşılaştıran bilim insanları HDO'nun artış miktarını ölçerek, uzaya kaçan normal su miktarını ortaya çıkardılar. Bu sayede Mars'ta daha önce bulunan su miktarı da tahmin edilmiş oldu. Çalışmada, ekip altı Dünya yılı boyunca yaklaşık üç Mars yılı H2O ve HDO dağılımlarını tekrar tekrar görüntüledi ve her birinin küresel dağılımlarını ve oranlarını fotoğrafladı. Mars'ın günümüzdeki hali bir çölü andırsa da, haritalar mevsimlik değişimleri ve mikro-iklimleri gözler önüne serdi. Çalışmada kullanılan aygıtlardan birinin üretiminden sorumlu olan ve yeni araştırmanın sonuçlarını özetleyen çalışmanın eş-yazarı Ulli Kaeufl şunları ekliyor: teleskopları kullanarak diğer gezegenleri uzaktan görüntüleme gücümüz karşısında şaşkına uğramış durumdayım: 100 milyon kilometre ötede eski bir okyanus bulduk! Ekip özellikle kuzey ve güney kutuplardaki bölgelerle ilgileniyordu, çünkü gezegenin kutuplarındaki buz takkeleri bilinen en büyük su rezervlerini içeriyor. Buralarda depolanan suyun yaklaşık 3,7 milyar yıl önce sona eren ıslak Noachian döneminden günümüze Mars'ın su evrimini kanıtladığı düşünülüyor. Yeni sonuçlara göre kutup-çevresindeki atmosferik su Dünya'nın okyanus sularına kıyasla yedi kat zenginleşmiş görünüyor, bu ise Mars'taki kalıcı buz takkelerinde bulunan suyun sekiz kat zenginleştiği anlamına geliyor. Buna göre, Mars daha önce şu anki kutup takkelerinde bulunan suyun 6,5 katından fazla su içeriyordu. Gezegende daha önce bulunan okyanusun hacmi yaklaşık olarak 20 milyon kilometre küp kadar olmalı. Mars'ın günümüzdeki yüzey bilgilerine göre, suyun muhtemel yeri Kuzey Kutbundaki Vadiler olmalı, çünkü buralar alçak düzlükleri ile iyi bir aday olarak değerlendiriliyordu. Gezegen yüzeyinin %19'unu kaplayan eski bir okyanus karşılaştırma yapmak gerekirse, yeryüzünün % 17'sini kaplayan Atlantik Okyanusu'nun oranından fazladır. Mars bu kadar su kaybettiğine göre, büyük olasılıkla düşündüğümüzden daha uzun bir süre nemli kalmış olmalı, buna göre de daha uzun süre yaşanabilir bir yer olarak, diyor Goddard bilimcilerinden ve eş-yazar Michael Mumma. Mars'ın önceden daha fazla su içermesi de mümkün, bunun bir miktarı yüzeyin altında depolanmış olabilir. Yeni haritalar mikro-iklimler ve atmosferik su içeriğinde zamanla meydana gelen değişimleri gözler önüne serdiğinden, yer-altı sularının ortaya çıkarılması için de uygun olabilir. Notlar Yeryüzündeki okyanuslarda her bir HDO molekülüne karşılık 3200 H2O molekülü karşılık gelmektedir. Her ne kadar Mars'ın yüzeyindeki araçlar ve gezegenin yörüngesindeki uydular çok daha detaylı yerinde ölçümler yapabilseler de, tüm Mars atmosferinin özelliklerini ölçmek için uygun değillerdir. En uygunu yeryüzündeki büyük teleskoplarla kırmızı ötesi tayf-ölçüm yönteminin kullanılmasıdır. ESO-Türkiye


NASA'nın 1976 Viking görevi ve 2008'deki Anka Kuşu görevleri Mars toprağında karbon içerikli kimyasal yapıların olduğunu gösterdi. Çalışma için Viking verileri tekrar incelendi. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Chris McKayı: Bu Mars'ta yaşamın varlığı hakkında herhangi bir şey söylemez, ama bu kanıtları yanıtlamak da sorunun yanıtı için önemli diyor. Viking aracı Mars toprağında klor bileşikleri olan klorometan ve diklorometan bulunmuş ve bunun 'topraktaki akışkan maddeleri temizlediği' şeklinde yorumlanmıştı. Bu maddelere ek olarak Anka Kuşu'da toprakta Şili'nin çöllerinde organik maddenin çekilmesini sağlayan perklorat'ın olduğunu ortaya çıkarmıştı. Ulusal Meksika Özerk Üniversitesi'nden Rafael Navarro Gonzalezi: Bu sonuçlar Viking'in incelediği Mars toprağında sadece organik bileşiklerin değil perklorat gibi maddenin bulunduğunu da gösterir diyor. Organik maddeler biyolojik ya da biyolojik olmayan yollarla oluşabilir. Birçok göktaşı 5 milyar yıldır hem Dünya'ya hem de Mars'a organik maddeler taşımaktadır. Mars'taki bulunan organik bileşikler burada yaşamın olduğu anlamına gelmez. Viking aracının saptadığı bu maddeleri göktaşları getirmiş olabilir. Viking aracı organik bileşikleri eksik bulmuştu. Biz yıllardır bu eksik parçanın peşindeydik. Anka Kuşu perkloratı bularak bulmacayı tamamladı. Bu Viking'ten bu yana Mars'ta yapılan en önemli keşiftir diyor McKay. Perklorat, klor ve oksijen iyonlarının oluşturduğu güçlü bir bileşiktir. Organik bileşikler perklorat olmasaydı milyonlarca yıldır orada dururdu. Ama perklorat organik bileşikleri hızla yok eden bir maddedir. Bu yorum Navarro Gonzalez ve dört kişiden oluşan ekibinin organik madde kaybına ilişkin Viking'in algılamasında bir sorun olmadığını bunun başka bir şekilde yorumlanması gerektiğini öne sürdüler. Ekip toprağı kirleten maddenin klor bileşikleri olduğunu belirttiler. Mars görevlerinin ve Mars meteorlarının bu çalışmaya daha fazla yardımcı olacağı bekleniyor. NASA'nın 2012 yılında Mars Bilim laboratuarı göreviyle Mars Deney ve İnceleme Aracını kızıl gezegene gönderecek. SAM, Viking ve Anka Kuşu'nun tersinde yüzeyde gezebilecek. Böylece daha fazla toprak ve kaya örneklerini inceleyip test edebilecek. SAM Viking'e göre daha gelişmiş olacağından Mars toprağındaki organik bileşiklerin olup olmadığını daha hassas bir şekilde söyleyebilecek. Mars toprağındaki biyolojik organik bileşiklerin varlığı kanıtlanması, bu moleküllerin DNA gibi yapılarının kontrol edilmesiyle sağlanabilir. Eğer böyle bir yapı yoksa bileşiğin farklı bir yolla oluştuğunu düşünmek gerekecek diyor McKay. Kaynak: NASA-JPL


NASA'nın Mars robotu Merak'ın elde ettiği çakıl görüntülerini ayrıntılı bir şekilde inceleyen bilimciler son kararlarını açıkladı: Burası eski bir dere yatağıdır. Kayalardan parçalanan çakıl taşları Mars ile elde edilen somut kanıtların başında geliyor. Bu çakılların büyüklükleri kum taneciğinden golf topu büyüklüğüne kadar- akan suyun derinliği ve hızını hesaplamak için araştırmacılara önemli ipuçları verdi. Arizona Tuscon'daki Gezegen Bilimleri Enstitüsü'nden Rebecca Williams: Bu kum yığınları ile oval şekilli taşların yüzey ölçümlerine ait ciddi çalışmamız tamamlandı. Buna göre dereden akan suyun hızı yürüme hızına eşdeğer saniyede bir metre ile üç metre kadar- olduğunu ve ayak bileğine kadar da derin olduğunu sanıyoruz diyor. Mars'ın gezici robotu ilk 40 gün boyunca telefoto yeteneğine sahip hareketli kamerası Mastcam ile gerekli verileri alarak kayalarla ilgili bir rapor hazırladı. Araştırmacılar ayrıca kaya içeriğinin tespiti için üretilmiş lazer yöntemiyle kimyasal yapıyı gösteren ChemCam kamerasından da yararlandılar. İncelediğimiz yerler yeryüzündeki dere yataklarına inanılmaz derecede benziyor. Çoğu insanın bildiği gibi buradaki çakıl taşları oval şekilde. Bu, kayadan kopan taşın su ile düzeldiğini akla getiriyor. Başka bir dünyada bizdekine benzer bir durumla karşılaşmak oldukça heyecan verici diyor Williams. Çakıl taşlarının büyüklükleri farklılık gösteriyor. Araştırmacılar Hottah bölgesindeki çakıl taşlarına göre burası zengin katmanlar ve kum tabakasında değişimin yaşandığı bir yer. Dünya üzerindeki dere yataklarında da benzer durum var. Bu kanıttan başka bir kanıtta çakıl taşlarının dere boyunca sıralanmış olması. Londra Imperial College'den Sanjeev Gupta: Ama en önemli kanıt çakıl taşlarının oval şekilde olmasıdır. Bu yuvarlaklık sürekli bir akışın izidir. Bu akış sırasında çakıl taşları birbirine çarpmıştır ki bu akışın bir defalık olmadığını gösterir. Buna karşılık akışın haftalar ya da aylarca sürdüğünü de söyleyemiyoruz diyor. Araştırmacıların tahminine göre akış nedeniyle çakıllar en az birkaç kilometre taşınmış olmalı. Mars geçmişte su ve buzu yüzeyde tutabilse de günümüzde çok ince atmosferi yeterli basıncı oluşturamadığından kurumuştur. Kanıtlar, antik dönemdeki Mars'taki suyun farklı ortamlarda olduğunu belirledi. Örneğin Merak'ın görev yaptığı Gale Krateri yakınındaki uygun atmosferik şartlar, suyun yüzeyde rahatça akmasını sağlamış. Ancak diğer bölgelerde böyle bir durum yok. İki yıl görev yapacak olan Merak aracının şimdiye kadar ilettiği veriler eşliğinde, antik dönemde Gale Krateri çevresinde mikrobik yaşamın olduğunu keşfedilmişti. Merak, Mars'ın bu bölgesini ayrıntılı inceleyebilmek için üzerinde 10 bilimsel alet bulunduruyor.


ESA'nın Mars Express uzay aracı bir gökcismine karşı yapılan şimdiye kadar yapılan en yakın uçuşu gerçekleştirdi. Araç Mars'ın Phobos uydusunun 67 km üstünden uçtu. Böylece Phobos hakkında daha fazla bilgi edinildi. Phobos hakkında net bilgi sahibi değiliz. Daha önceleri uydunun katı bir yüzeyi olduğu düşünülüyordu. Ancak yakın geçişler sonrasında uydunun katı bir nesne gibi yoğun olmadığı belirlendi. Uydu yüzeyinin % 25-35'i gözenekli bir yapıdadır. Yapılar arasında büyük boşluklar bulunmaktadır. Phobos'a yapılan yakın uçuşla aynı zamanda uydunun kütle çekimi hakkında da bilgi edinildi. Uzay aracı 13 dakika 8 saniyede uydunun üzerinden geçişini tamamladı. Araçtan alınan radyo sinyalindeki küçük değişimler ile Phobos'un kütle çekimi hesaplandı. Phobos büyük bir olasılıkla Mars oluştuktan sonra kalan toz ve bulut yapısından oluştu. Bu tür oluşumlara ikinci nesil adı veriliyor. Jüpiter'de de Amelthea'nın bu şekilde oluştuğu düşünülüyor. Nasıl oluşmuş olursa olsun Phobos kendi sonunu hazırlıyor. Çünkü uydu Mars'a doğru bir helezon çiziyor. Mars'ın kalıntısından oluşan uydu yine onu oluşturan tarafından yok olacak gibi görünüyor. Kaynak: ESA 1 Yorum bu uydu acaba ne kadar bi zaman sonra marsa dahil olacaktır. mars ile birleşmesinin acayip bi görsel şölen olacağına eminim....


Yaklaşık 3 yıl süren yolculuğun sonunda Mars gezginlerinden Opportunity, Kızıl gezegenin daha önce yakından inceleme şansı bulunamayan Endeavour Krateri'ne ulaştı. 9 Ağustos'ta golf arabası büyüklüğündeki Opportunity kraterin kenarındaki bir yere ulaştığını bildirdi. Araç böylece önceki görev yeri Victoria kraterinden sonra 21 km yol almış oldu. NASA Başkanı Charles Bolden: Mars keşifleriyle birlikte hikayemiz sürüyor. İleride Mars'ta görev yapacak Mars Bilim Laboratuarı ile yeni veriler elde edip gelecekte, Mars'ta ya da başka yerlerde insanın yaşayabileceği büyük görevlerde önemli rol oynayacak diyor. Endeavour Krateri Victoria Krateri'nden 25 kat daha uzun bir çapa sahiptir (22 km). Endeavour üzerindeki arazi ve kayalar Mars üzerinde 7 yıldır görev yapan araçla incelenecek. NASA'nın Mars Yörünge Aracı bölgenin erken dönemde sıcak ve yağışların olduğunu kil minerallerinin varlığı ile tespit etti. Mars Gezginleri Görevi üyesi Matthew Golombek: Opportunity'nin yakında daha önce incelemediğimiz türden bir kayanın incelemesini sağlayacağız. Kil minerali daha çok nemli şartlarda oluşur. Bundan dolayı bu minerallerin olduğu ovalar yaşanabilir çevre için nemli şartlar sunar diyor. Opportunity'in ikizi Spirit ile Mart 2010'dan itibaren iletişim kesildi ve görevi resmi olarak geçtiğimiz Mayıs ayında sona erdirildi. JPL Mars Gezginleri Görevi yöneticisi John Callas: Gezginlerin 3 aylık bir görev yapmak üzere gönderildiğini ancak onların beklenenden çok daha uzun zaman görev yaptığını hatırlatayım diyor. Mars Gezginleri 2003 yılında fırlatıldı. 2004 Nisan ayında Mars'a ulaşan araçlara 3 aylık bir görevi biçilmişti. Araçlar bu süreden kat ve kat uzun görev yaptılar ve Mars'ın geçmişinde mikrobik yaşamın ortaya çıkmış olabileceğini gösteren nemli ortamların olduğu keşfini gerçekleştirdiler. 12 Ağustos 2005 yılında fırlatılan NASA'nın Mars Yörünge Aracı, Mars yüzeyinde uzun zaman önce sıvı suyun olduğuna ilişkin kanıt arıyor. Diğer Mars görevleri gezegen yüzeyinden suyun aktığını göstermesine karşılık, bu suyun gezegen yüzeyinde yaşamı ortaya çıkaracak kadar uzun zaman kaldığı henüz tespit edilemedi.


NASA'nın Mars keşif projesine ait robotlar, Mars'ta bulunan en uzun ömürlü araçlar olarak tarihe geçti. Robotlardan Fırsat daha önce Mars'ta 6 yıl 116 gün görev yapmış olan Viking 1 sondasından daha fazla yüzeyde görev yapmış oldu. Kızıl gezegendeki hava şartlarının olumlu seyretmesi de robotun ömrünü uzatan en önemli etken oldu. Mars gezginleri Fırsat ve Spirit'ten 3 hafta önce inerek çalışmaya başladı. Ancak Spirit'le geçtiğimiz Mart ayının 22'sinde iletişim kesildi. Araç eğer kış uykusundan uyanırsa Mars yüzeyinde görev yapan uzun ömürlü 2. araç olacak. Spirit, Mars'ın güney yarımküresine sonbaharın gelmesiyle panellerine yeterli güneş enerjisini alamadı. Mars'ın bu bölgesi en az güneş ışığı aldığı kış gün dönümü 12 Mayıs'ta gerçekleşti. Şimdi kışın bitmesi ve aracın yeterli güneş enerjisini depolayıp göreve tekrar başlaması bekleniyor. Önümüzdeki aylarda herhangi bir toz fortınası beklenmediğinden aracın yeterli enerjiyi depolaması bekleniyor. Ancak araç şanssız bir şekilde geçtiğimiz yıl kuma saplandığından hareket etmeden görevini sürdürmek zorunda. Fırsat ise ikizinin tersine dinlenmeye zaman bulamayacak. Aracın panelleri kademeli olarak güneş enerjisini arttıracak ve önündeki büyük ovada ilerlemesine olanak sağlayarak hedefindeki Endeavur Krateri'ne doğru ilerleyecektir. Araç şu anda hedefinden yaklaşık 13 km uzaklıkta bulunuyor. Gezgin projesinden sorumlu ekip 2008 yılının ortalarında Vikoria Krateri görevini bitiren Fırsat için yeni hedefi Endeavur Krateri olarak belirledi. O zamandan bu yana araç hem hedefine doğru ilerliyor hem de yolu üzerindeki farklı kaya ve toprağın incelenmesini gerçekleştiriyor. Daha önce yalnızca Mars yörüngesinde dolanan uydulardan görüntülenen kil mineralini yakından inceleme olanağı buldu. Burada asitli bir ortamda sülfat olduğunu iletti. Bu da bölgede daha önce su var mıydı? Sıcak kaynaklar ve buhar delikleri mi bulunuyordu? Bu soruların yanıtları için bilim insanları uğraş gösteriyorlar. 1975 yılında fırlatılan Viking projesindeki Mars yüzey sondası Mars yüzeyine 20 Temmuz 1976'da indi ve 13 Kasım 1982'ye kadar çalıştı. Yörünge aracı ise bu sondadan 2 yıl daha fazla görevi başında kaldı. Araç bize Mars hakkında ilk ayrıntılı bilgileri yolladı ve görevini başarıyla tamamlamıştı. Kaynak: NASA-Spirit and Opportunity


NASA'nın Mars gezginlerinden Opportunity hedefi olan Endavur Krateri'ne varmadan önce görüntülediği alanlara ilişkin yeni isimlendirmeler yapıldı. Görüntülenen yeni tepe ve çukurlara Mars gezginlerinden sorumlu ekip isim veriyor. Endavur Krateri'nin kenarında bulunan ve Opportunity'nin yüksek çözünürlükle gönderdiği fotoğraflarda daha önce görülmemiş yeni yükselti ve çukurlarlar görüldü. Yukarıda görülen fotoğraf aracın çektiği birden fazla bölgenin görüntülerinin birleştirilmesiyle oluşturuldu. Opportunity Viktorya Krateri'nin ardından 2008 yılından bu yana Endavur Krateri'ne yönelik çalışma yapmak üzere yoldaydı. Hedefine varması için önünde yalnız birkaç ay kaldı. Gerek Opportunity gerekse Mars Yörünge Keşif Aracı'ndan alınan görüntüleme ve deneysel analizlerle Endavur Krateri'nin çevresindeki yüzeyin kil mineralleriyle kaplı olduğu belirlenmişti. Bu keşif aracın Endavur Krateri'nin incelenmesi için alınan kararın yerinde olduğunu göstermişti. Görüntüler 12 Mayıs 2010 ya da 2239. Mars gününde güneydoğu ufku üzerine yoğunlaşan aracın üzerindeki panoramik fotoğraf makinesiyle alındı. Görüntü Endavur Krateri'nin 13 km uzunluğundaki bir alanına ait. Adlandırmalar ise İngiliz Kraliyet Donanması Kaptanı James Cook tarafından 1769-1771 yılları arasında gerçekleştirdiği bir Pasifik yolculuğu sırasında belirlediği bazı noktalara verdiği adlardan oluşuyor. Yüksek çözünürlüklü görüntü için tıklayınız. Kaynak: NASA-JPL


Mars hakkında özellikle son 6 yılda çok şey öğrenmemize neden olan robotlardan birisi artık durağan olarak hizmet görecek. Evet Spirit yaklaşık 9 aydır süren kurtarma çabalarına karşılık yerinden kurtulamadı. Böylece Spirit en son enerjisini tamamen yitirmemesi için güneş panellerini Güneş'e doğru yönlendirdi. Bu sayede Güneş'ten az da olsa bir enerji alıp hizmetine devam edecek. Önümüzdeki birkaç hafta içinde Spirit'in bulunduğu bölgeye kış gelmiş olacak. Spirit güneş panellerine doğru açıyı vererek kışı atlatmayı başaracak ve ardından da bilim hizmetine kaldığı yerden devam edebilecek. NASA'nın Mars Keşif programı yöneticisi Doug McCuistion, Spirit'in ölü olmadığını sadece artık başka bir görevi yürüteceğini belirterek ve ekliyor: Üstelik bu görev diğerine göre çok daha uzun sürecektir. Bilindiği üzere Spirit geçtiğimiz yıl bir kraterin kenarından tırmanmaya çalışırken pudra kadar ince ve yoğun bir toprağa saplanmıştı. Spirit kaldığı yerden bilimsel gözlem ve deneyler yapmaya devam edecek ve bu konuda aslında başarılı da sayılır. Çünkü daha kısa bir süre önce bulunduğu yerdeki toprağın kimyasal yapısını analiz etmişti. Opportunity: Gelelim diğer robota. Opportunity ise Mars yüzeyinde göreve başladığı Viktorya Kraterinin ardından şimdi de Endavur Kraterine doğru yoluna devam ediyor. Birkaç gün önce yolu üzerindeki bir kayayı incelemiş ve sonuçları dünyaya iletmişti. Opportunity'nin, Spirit gibi bir kazaya uğramaması için tüm hareketleri dikkatle inceleniyor. Araç şimdiye kadar alması gereken yolun üçte birini aldı ve hedefe varması için geldiği yolun iki kadar daha yol alması gerekiyor. Kaynak: NASA-Spirit and Opportunity


Mars yüzeyindeki Merak robotu ara sıra gözlerini gökyüzüne çeviriyor. Daha önce Dünya'nın Mars göğünde nasıl göründüğünü ileten araç şimdi de iki asteroitin, Ceres ve Vesta'nın Mars göğündeki görüntüsünü iletti. İki cisimde Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağında bulunuyor. Kuşağın en büyük üçüncü cismi olan Vesta daha önce Şafak aracı tarafından ziyaret edilmişti. Şafak'ın hedefindeki diğer cisim ise kuşağın en büyük cismi olan cüce gezegen ya da asteroit Ceres. Ceres ve Vesta, Merak'ın 21 Nisan 2014 günü Mast Kamerası ile 12 saniyelik pozlama sonucunda bu görüntüyü elde etti. Asteroitler soluk iki çizgi şeklinde görülüyor. Kamera ekibinden Mark Lemmon: Aslında bu görüntülerle Mars atmosferindeki su-buzu bulutlarının değişimi ve geceleri atmosferin parlaklığını kontrol etmek için yapılıyor. Mars'ın iki uydusunun görüntülenmesini düşünürken bunlardan biri ile iki asteroitin görüneceği zamanı seçtik diyor. Ceres ve Vesta, NASA'nın Dünya'ya yakın tehlikeli asteroitler programı kapsamında gözlediği cisimlerden çok daha uzak ve çok daha büyüktürler. Asteroit programının iki büyük görevi vardır: yörünge değişimi ve kütle çekimi ölçümü. Gelişmiş güneş panelleri etkisiyle hareketlenen bir uzay aracının Dünya'ya tehlikeli bir şekilde yaklaşan bir asteroitin yörüngesini değiştirerek daha kararlı bir yörüngeye oturtması için projeler geliştirilmektedir.


Uydu görüntülerine dayanarak Mars'ın 3 milyar yıl önce bugünkünden daha ılık ve sulu bir yüzeyi olduğunu söyleyebiliriz. Yüzeydeki göller eriyen buzullardan oluşmuştu. Önceki araştırmalarda gezegenin 3.8 ile 4 milyar yıl önceye kadar sulu olduğu ortaya çıkarılmıştı. Yeni bir çalışma ile daha fazla detay elde edildi. Mars Yörünge Keşif Aracı ile gezegenin yüzeyine ilişkin daha detaylı görüntüler elde edildi. Bu görüntülerle suyun daha geç dönemlerde gezegende bulunduğu bilgisi elde edildi. Mars yüzeyindeki su göllerini oluşturan buzulları ne eritmiş olabilir? Volkanik ve göktaşı çarpmalarının bunda etkisi olabilir. Bu etkiler geçici bir süreliğine de olsa atmosferde yoğun gaz birikmesini sağlayacaktır. Bu da günümüzde sera etkisi denilen olayın oluşumunu hızlandırıp buzulları eritmiş olabilir. Mars Yörünge Keşif Aracı özellikle Ares Vallis Kanyonu ile ilgilendi. 2000 km uzunluğundaki dev kanyonun nasıl oluştuğu hala sırrını koruyor. Ancak yeni çalışma ile bu konuya bir açıklama getirildi. Kanyon, bölgede bulunan buzun süblimleşmesi yani su haline gelmeden gaz haline gelmesiyle oluşmuş olabilir. Bu durumda toprak, buzdan su oluşmadığı ve buz hızla yok olduğu için çökecek ve çeşitli yerlerde çökerek çukurlar oluşturacaktır. Araştırmacılar çukurları birbirine bağlayan çok ince kanal dizileri de keşfettiler. Buzun bişr kısmının erimesiyle oluşan su bu kanalların açılmasını sağlamış görünüyor. Bilim insanları dünya üzerinde Sibirya ve Alaska gibi yerlerde de bu tür yapıların olduğunu belirtiyor. Donmuş haldeki alt toprak katmanının bir süre sonra çözülüp kendine izler açtığı ve aynı olayın Mars'ta da bir zamanlar oluştuğu söylenebilir. Yumuşayan buzdan oluşan su bu küçük kanalları izleyerek daha büyük bir göle ulaşıyor. Bu gölden daha aşağı seviyedeki bir başka göle de iletilen su daha büyük kanlarlı oluşturmuş ve göller arasındaki su seviyeleri dengeleninceye kadar da sözkonusu kanal yapıları oluşmuş olabilir. NASA'ya bağlı araştırmacılar Mars'daki sözkonusu göllerin yaşını belirlemek çeşitli jeolojik yöntemlere başvurdular. Sonuçta çalışması yapılan 35 000 krater ve buna bağlı olarak da göllerin günümüzden yaklaşık 3 milyar yıl önce oluştuğu belirlendi. Bilim insanları göllerin ne kadar zamanla kuruduğunu yani suyun ne zaman çukurları terk ettiğini henüz bilmiyor. Bu bulgular aynı zamanda astrobiyologlar tarafından da yakından izleniyor. Mars'ta bir zamanlar yaşamın olup olmadığı sorusunun yanıtı bu tür araştırmalar sonucunda bir neticeye varabilir. Göllerde biriken suyun ve gezegenin sıcaklığının mikrobik yaşamı tetikleyebileceği düşünülüyor. İşte bu krater ve göllerin olduğu yerler gelecek Mars görevleri için bir hedef olarak belirlenecek. Kaynak: Science Daily


NASA'nın ve aynı zamanda insanlığın başka bir gezegende uçuracağı ilk helikopteri Marifet'in uçuşuna iki gün kaldı. Geçtiğimiz Pazar günü havalanması planlanan helikopterin uçuşu, helikopterden gelen olumsuz sinyaller nedeniyle ertelenmişti. Helikopterin birkaç gün içinde uçması bekleniyor. Her şey planlı şekilde giderse yaklaşık 1.8 kg'lık araç Mars'ın Jezero kraterinden kalkışa geçecek. Araç yüzeyden 3 metre yükselip havada 30 saniye asılı kalacak. Uçuşu canlı yayında izleyebilirsiniz. İlk kez başka bir gezegende yerdeki bir araç havalanıp, aşağıya şöyle bir bakıp sonra inecek. Bu planda her şey yolunda giderse insanlık ilk kez başka bir gezegende helikopter uçurmuş olacak. Mars'ta kontrollü bir uçuş gerçekleştirmek aslında kolay değil. Kütle çekimi Dünya'nın üçte biri olmasına karşılık Mars atmosfer yoğunluğu oldukça az: Dünya atmosferinin %1'i kadar. Bu denli az yoğun havadan kanatlara kaldırma kuvveti uygulanmasını beklemek için çeşitli teknik zorlukları aşmak gerekiyor. Mars ile Dünya arasındaki sinyallerin şu sıralarda 15 dakika 27 saniyede ulaşması nedeniyle helikopter Dünya'dan yönetilmeyecek ve otonom bir uçuş gerçekleşecek. Elbette işin bir de Mars'ın anlık değişimler göstermesi boyutu da var. İlk kalkış testleri Dünya kontrolünde gerçekleşecek. Dünya'dan Azim gezginine iletilecek uçuş talimatları işlenip helikoptere bildirilecek. Ardından helikopter uçuş için gerekli ön testleri yapıp merkeze bildirecek. Her şey yolunda giderse uçuş komutu verilecek. Helikopter, Azim'den aldığı direktifler doğrultusunda ve ortam uçmaya uygun olduğunda havalanacak. Bu son süreçle ilgili bilgiler Dünya'ya daha sonra ulaşacak. Helikopterin 3 metre yüksekliğe 30 saniyede ulaşması bekleniyor. Helikopter, üzerindeki navigasyon kamerası ve lazer altimetresi yardımıyla havada asılı kalırken, Azim gezgini ise helikopterin 10x10 metrekarelik çevresinde kalmasını kontrol edecek. Yani helikopterin başını alıp gitmemesi gerekiyor. Helikopter daha sonra Jezero kraterine geri dönecek ve test sürüşle ilgili rapor Dünya'ya iletilecek. Azim ise üzerindeki Navcam ve Mastcam-Z görüntüleyicileri ile helikopterin uçuşunu adım adım izleyecek. Önce renksiz ardından renkli görüntüler Dünya'ya ulaşacak. Biz ise heyecanla bu tarihi ana tanıklık etmeyi sabırsızlıkla bekliyor olacağız. Uçuş ve helikopter hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız. 2 Yorumlar sevgili astronomi diyarı, Ingeuity için ben ve bazı arkadaşlar Beceri Türkçe çevirisini kullAndık ve kullanıyoruz . Marifet hem türkçe değil hem de Ingenuity 'yi iyi karşılamıyor. Sizin de Beceri'yi kullanmanızı öneriyorum. Mehmet Emin hocam öneriniz için teşekkür ederim.


NASA'nın Mars Yörünge Keşif Aracı'nın geçtiği yeni görüntüler gezegende sıra dışı bir hareketlenme olduğunu gösterdi. Zaman içerisinde su değil de donmuş karbondioksitin kumlu toprakta kanalları oluşturduğu belirlendi. Araştırmacılar Mars'ın güneyinde yedi farklı yerde kumul yüzeyde yeni kanallar oluştuğunu belirledi. Bölgelerin önceki görüntüleri ile yeni görüntüleri karşılaştırıldı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan ve Arizona Üniversitesi yüksek lisans öğrencisi Serina Diniega: Dünya'da böylesi manzaralara rastlanır ama Mars bu durumda bile farklı olduğunu gösteriyor. Buradaki kumul kanalları donmuş karbondioksit nedeniyle oluştuysa diğer kanallarda aynı şekilde oluşmuş olabilir diyor. İlk kez 2000 yılında Mars Küresel Ölçüm Aracı ile keşfedilen kanallar ile ilgili bilim insanları çeşitli açıklamalarda bulundular. Önerilerin çözümlerin bir kısmında kanalların su, karbondioksit ve diğer maddeler ile oluştuğu yönündedir. Bazı yeni kanallar kumullar üzerindedir. Bir kısmı ise kraterlerden aşağı doğru inmektedir. Yeni çalışmada kanalların su değil, donmuş karbondioksit nedeniyle oluştuğunu gösteriyor. Kışın donan karbondioksit, ilkbaharın gelmesiyle birlikte tekrar gaz formuna bürünüyor. Diniega: Kumul üzerine biriken donmuş karbondioksit yeterince kalınlaşınca yamaçtan aşağı doğru akmaya başlar diyor. Yeni çalışma 1997 ile 2006 yılları arasında çalışan Mars Küresel Ölçüm Aracı'ndaki Mars Yörünge Kamerası ve Mars Yörünge Keşif Aracı'ndaki yüksek çözünürlüklü kamera ile alınan görüntüler yardımıyla yapıldı. NASA JPL'den Sue Smrekar: Mars Yörünge Aracı gezegenin yüzey şekillerinin mevsimlere bağlı olduğunu gösterdi. Bu bölgeler artık daha sık kontrol edilmeli. Bunun için yapılması gereken ilk şey Mars Küresel Ölçüm Aracı'nın görev süresini uzatmak olmalı diyor. Kaynak: NASA-MRO


Yaklaşık bir ay önce Mars yüzeyinde birdenbire ortaya çıkan bir kaya parçası heyecan yaratmıştı. Opportunity adlı aracın yolladığı görüntülerde olmayan bir kaya parçasının birkaç gün sonraki fotoğrafta belirmesiyle birçok senaryo üretilmişti. Araştırmacılar bu bulmacayı çözdü: Kaya parçasını aracın tekeri koparıp biraz öteye taşımış. Yukarıdaki görüntüde robotun tekerinin kopardığı kaya parçasını ve koptuğu ana kaya parçası gösterilmiştir. Washington Üniversitesi'nden Opportunity ekibinden Ray Arvidson: Opportunity'nin kopardığı parça aslında yokuş aşağı yuvarlanmış. Pinnacle Adası adlı yerdeki koptuğu kayalık kısım açıkça görülüyor diyor. Pinnacle Adası incelenmesiyle bölgedeki kayalarda suda çözünebilen mangan ve kükürt gibi elementlerin yüksek düzeyde olduğu görüldü. Ekip, kaya incelemesi bittiğinden Opportunity'i yokuştan indirerek daha alt kısımdaki kaya katmanlarını incelemeyi planlıyor. Opportunity ve ikizi Spirit 2004 yılında göreve başlamıştı. Spirit kuma saplandığı 2010 yılına kadar ve Opportunity bu zamana kadar Mars yüzeyiyle ilgili önemli bilgiler aktardılar. Örneğin Mars'ın bazı bölgelerindeki toprağın çok asitli bazı yerlerinin daha az asitli ve yaşama uygun yapıda olacağını belirlemişti.


Mars Yörünge Keşif Aracı Mars yüzeyindeki kum tepeleri ve dalgaların birkaç metre yer değiştirdiğini ortaya koydu. Bu gözlemler gezegenin kumlu yüzeyinin düşünüldüğünden daha hareketli olduğunu gösteriyor. John Hopkins Üniversitesi, Uygulamalı Fizik Laboratuarı'ndan Nathan Bridges: Mars rüzgarı sandığımızdan daha fazla kum taşıma yeteneğine sahip. Daha önceden nispeten hareketsiz olduğunu sandığımız Mars kumlarının bu hareketliliği gezegene bakış açımızı tümden değiştiriyor diyor. Kırmızı toz fırtınaları tüm Mars üzerinde etkili ve daha büyük kum tanelerini bile hareket ettirme yeteneğine sahip. Daha önce bilim insanları kum tepeleri ve dalgalarının çok yavaş hareket ettiğini düşünüyorlardı. MRO 2005 yılında fırlatıldı. Uzay aracındaki Yüksek Çözünürlükteki Bilimsel Görüntüleme Aracı ile alınan ilk görüntülerin karşılaştırılması kum tepeleri ve kum dalgalarının değişimlerini ortaya koyuyor. Geçen birkaç yıl içinde gezegenin birçok yerinde birkaç metrelik hareketlilik saptanmış bulunuyor. Mars'taki ince havaya karşılık bir kum tanesinin hareketi için güçlü rüzgar gerekir. Rüzgar tüneli deneyleriyle kum taneciklerinin hareketi için Mars'taki rüzgarın hızının yaklaşık saatte 130 km olduğu belirlendi. Dünya için ortalama rüzgar hızı saatte 16 km'dir. 1970 ve 1980'li yıllarda Viking araçlarının elde ettiği meteorolojik ölçümlere göre bu tür rüzgarların Mars'ta ender olduğunu gösteriyor. Mars kumullarının hareketliliğine ilişkin ipuçları ilk kez 1997 ile 2006 arasında çalışan Mars Global Surveyor ile elde edildi. Ancak uzay aracının kamera çözünürlüğü buradaki değişimleri tespit edemeyecek kadar düşüktü. Mars Keşif robotları 2004 yılında Kızıl Gezegenin yüzeyine indiğinde kum kaymasının ilk ipuçlarını keşfetti. Robotlardan sorumlu ekip aracın güneş panellerini kaplayan kum tanelerini görünce şaşırmıştı. Ayrıca robotun kumullarda bıraktığı izin bir süre kaybolduğu da görüldü. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Mars Keşif Robotları ve Mars Yörünge Keşif Aracı ekip üyesi Matthew Golombek: Kum taneleri bir yerden başka yere atlıyordu. Kumun hareket ettiğine yönelik net kanıtlar bulunuyordu diyor. Mars'taki rüzgarın etkili olmadığı bölgelerde bulunuyor. Bridges: Hareket görmediğimiz kum tepeleri büyük parçacıklı ya da belki de yüzey katmanına yapışık durumda olabilir. Bu çalışmalar yüksek çözünürlükteki izlemelerin olumlu sonuçlandığını gösteriyor diyor. Bilim insanlarına göre görünüşte sabit görülen alanlar son on binlerce yıl içinde çok büyük ölçeklerde hareket etmiş olabilir. Mars yörünge düzlem eğimi önemli ölçüde değişebilir. Bu da Mars üzerinde Dünya üzerinde yaşanan iklim değişimlerine oranla daha büyük değişimlere neden olabilir. Mars kutuplarındaki buzullar içinde hapsolmuş karbondioksit, kum taşıyan güçlü rüzgarlar ile serbest kalıp atmosferin kalınlaşmasını sağlayabilir.