Gökbilimciler Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu yardımıyla şimdiye kadar bilinen en uzak radyo ışınımı kaynağını keşfederek ayrıntılı bir şekilde incelediler. Kaynak oldukça uzak radyo-parlak bir kuasar olup radyo dalga boylarında güçlü jet salınımları yapan parlak bir nesne ışığının bize ulaşması 13 milyar yıl almaktadır. Gökbilimciler bu keşifle erken evren hakkında önemli ipuçlarına ulaşabilir. Bazı gökadaların merkezinde bulunan kuasarlar çok parlak nesneler olup süper kütleli kara delikler tarafından beslenmektedirler. Çevresindeki gazı tüketen kara delikler enerji yaymakta ve bu sayede gökbilimciler oldukça uzakta gerçekleşen bu olayları tespit edebilmektedir. P172+18 takma adını alan yeni keşfedilen kuasar o kadar uzakta ki, ışığının bize ulaşması 13 milyar yıl sürüyor: onu gördüğümüzde evren sadece 780 milyon yıl yaşındaydı. Daha uzaktaki kuasarlar keşfedilmiş olsa da gökbilimciler ilk kez evrenin bu kadar erken bir dönemindeki kuasarda radyo jetleri tespit etti. Gökbilimcilerin radyo parlak olarak sınıflandırdıkları, kuasarların sadece %10'u jetlere sahip olup, radyo frekanslarında oldukça parlak görünmektedirler . P172+18 inanılmaz oranda gaz tüketen, Güneş'imizden 300 milyon kez daha büyük kütleli bir kara delik tarafından beslenmektedir. Kara delik etrafındaki maddeyi hızla tüketiyor ve kütlesi şimdiye kadar gözlenen en yüksek oranda artıyor, diye açıklıyor keşfe yol açan araştırmayı Max Planck Gökbilim Enstitüsünden Eduardo Banados ile yürüten ESO çalışanı gökbilimci Chiara Mazzucchelli. Gökbilimciler süper kütleli kara deliklerin hızlı büyümeleri ile P172+18 gibi kuasarlarda görülen güçlü radyo jetleri arasında bir bağlantı olduğunu tahmin ediyor. Jetlerin kara delik civarındaki gazı tedirgin ederek, gaz akışını hızlandırdığı düşünülüyor. Bu nedenle, radyo-parlak kuasarlar erken evrende bulunan kara deliklerin Büyük Patlamadan kısa bir süre sonra süper kütlelere nasıl ulaştıkları hakkında önemli bilgiler sağlıyor. İlk kez 'yeni' kara delikler keşfetmiş olmayı ve ilkel Evren'i anlamak üzere başka bir yapı taşını ortaya çıkarmayı, dolayısıyla kendimizin kökenlerini daha iyi anlamayı oldukça heyecan verici buluyorum, diyor Mazzucchelli. P172+18 Banados ve Mazzucchelli tarafından Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'nde Magellan Teleskobu ile daha önce bir radyo kaynağı olarak tespit edildikten sonra, uzak bir kuasar olarak tanımlanmıştı. Veriyi elde ettikten sonra, gözle inceledik ve hemen şimdiye kadar bilinen en uzak radyo-parlak kuasarı keşfettiğimizi anladık, diyor Banados. Bununla birlikte, kısa gözlem zamanı nedeniyle, ekip bu nesneyi ayrıntılı olarak inceleyecek kadar veri toplayamamıştı. Sonrasında ESO'nun VLT'si üzerindeki X-shooter aygıtının da bulunduğu diğer gözlemlerle bu kuasarın özelliklerini daha derinlemesine izleme fırsatı bulan ekip; kara deliğin kütlesi ve çevresindeki maddeyi ne kadar hızlı tükettiği gibi önemli bilgilere ulaşabildi. Çalışmaya destek veren diğer teleskoplar arasında Ulusal Radyo Gökbilim Gözlemevinin Çok Büyük Dizgesi ve ABD'deki Keck Teleskopları yer alıyor. Ekip The Astrophysical Journal adlı dergide yayımlanan keşifleri hakkında heyecanlı olsa da bu radyo-parlak kuasarın belki daha da uzakta bulunabilecek çoğundan biri olduğunu düşünüyor. Bu keşif beni iyimser yapıyor ve inanıyorum ve ümit ediyorum ki uzaklık rekoru yakında kırılacak, diyor Banados. ESO'nun ortağı olduğu ALMA ve ESO'nun gelecekteki Aşırı Büyük Teleskobu gibi tesislerle yapılacak gözlemler bu tür erken Evren nesnelerini ortaya çıkarmaya ve daha ayrıntılı olarak araştırmaya yardımcı olabilir. Notlar Gökbilimde kullanılan radyo dalgalarının frekansları yaklaşık 300 MHz ve 300 GHz aralığındadır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Gökbilimciler genç ve Güneş benzeri bir yıldızın çevresinde en büyüğü Pluto boyutundaki cisimlerin olduğu tozlu bir kuşak keşfetti. Keşif Atacama Büyük Milimetre/milimetre altı Dizisi ile gerçekleşti. HD 107146 olarak bilinen yıldızı çevreleyen antik gezegen diskini gözleyen gökbilimciler, diskin dış kısmında toz tanelerinin yoğunluğunun beklenmedik bir şekilde artış gösterdiğini fark ettiler. Yıldızdan çok uzakta 13 milyar kilometre- gözlenen yoğun alanda gerçekleşen çarpışmalar nedeniyle oluşan toz, geleceğin Pluto-boyutlu gezegenciklerin doğmasına neden olabilir. Kalıntı diskleri gezegenler oluştuktan sonra arta kalan malzemedir. Diskteki toz ise kuyrukluyıldız ve asteroitler arasında süregelen çarpışmalardan oluşup artmaktadır. Tamamen şekillenmiş güneş sistemlerinde bu tozdan az miktarda bulunur. Güneş Sistemi'nin erken dönemlerinde benzeri tozlu yapının Güneş'ten oldukça uzak yerde toplanması gerektiği benzetimlerle gösterilmişti ki ALMA'nın bulduğu da tam olarak budur. Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi'nde gökbilimci olarak çalışan Luca Ricci: HD 107146'daki toz, yıldızdan çok uzakta ve oldukça kalın bir alanı kaplamaktadır diyor. Asıl şaşırtıcı olan ise genç yıldızlarda böylesi tozlu alanların yıldıza yakın olması beklentisidir. Burada durum bunun tersi. Pluto-benzeri gezegenlerin nasıl ve ne zaman oluştuğunu bu kalıntı diskine bakarak anlamak mümkün olabilir. Eldeki bilgisayar modellerine göre diskin dış kısmındaki toz yoğunluğunun artması son zamanlarda oluşan Pluto-benzeri cisimlerin oluşmasıyla açıklanabilir. Bu cisimlerin kütle çekimleri toz çarpışmalarının artmasına neden olur. Yıldızdan Güneş-Neptün uzaklığının 2,5 katı kadar mesafede başlayan tozlu disk 1,2 milyar km genişliğindedir. Henüz onay görmemiş olmasına karşılık tozlu dikin içinde Dünya benzeri gezegenin varlığını işaret eden boşluk bulunmakta. Yeni ALMA verileri bu olasılığı da araştıracak. Bu alanda Dünya-benzeri gezegenin varlığının önemli sonuçları olacaktır. HD 170146 birçok yönden Güneş'in erken dönemiyle kıyaslandığından ilgi çekmektedir. Bu yıldız ayrıca gezegen oluşumunu tamamlamış bir yıldızın yaşadığı gezegen oluşumlarının son aşamasını temsil etmektedir. ALMA müdür yardımcısı Stuartt Corder: Bu genç sistem bize Güneş-benzeri bir yıldızın çevresindeki oluşumlarla ilgili ilginç bir çalışma alanı sunuyor. Biz muhtemelen Güneş'in şimdiki yaşının yüzde 2'si kadar gerisinde olan zamanı gözlüyoruz diyor. 90 ışık yılı uzaklıktaki HD 107146 Berenis'in Saçı takımyıldızı yönündedir ve 100 milyon yıl yaşındadır. ALMA'nın yüksek çözünürlükteki yetenekleri bu ilginç cisim üzerinde daha ayrıntılı çalışmalar yapılmasına olanak vermektedir.


Bir zaman makineniz olsaydı geçmişte nereye gitmek isterdiniz? Çoğu kişi büyük olasılıkla T.rex'i görmek için dinozorlar dönemini seçmek isterdi. Ancak birçok gökbilimci Güneş Sistemi'nin oluştuğu dönemi yani dört buçuk milyar yıl öncesini görmek isteyecektir. Neyse ki gökbilimcilerin çalışan bir zaman makinesine ihtiyacı yok. Gökadamızdaki genç yıldızları izleyerek Güneş ve gezegenlerin doğumuyla ilgili bilgi edinebiliyorlar. Güneş erken döneminde oldukça aktif ve X-ışınları patlamaları gerçekleştiren bir yıldızdı. Çalışmasını Amerikan Astronomi Derneği Toplantısı'nda sunan Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Nancy Brickhouse: TW Hydrae'yi izleyerek Güneş'in bebeklik dönemiyle ilgili bilgi edinebiliyoruz diyor. Brickhouse ve arkadaşları güney takımyıldızlarından Suyılanı'nda bulunan 190 ışık yılı uzaklıktaki TW Hydrae adlı genç yıldızı izliyor. TW Hydrae, Güneş'in yüzde 80'i ağırlığında ve K tipinde bir yıldızdır. Yaklaşık 10 milyon yıl yaşındaki yıldız gaz ve toz bulutuyla sarılı durumdadır. Bu disk içinde yeni gezegen doğumları gerçekleşiyor olabilir. Yıldız gaz yutarak büyümektedir. Ancak yıldız diski doğrudan yutamamaktadır. Gaz yıldızın kutuplarındaki manyetik alan çizgileri boyunca akmaktadır. Araştırmacılar yıldızın kutuplarından birini neredeyse doğrudan görebilmektedir. Bunun sonucunda ayrıntılı bir çalışma yapabilmektedirler. CfA'dan Andrea Dupree: Hareketli bir yere bakıyoruz diyor. Yıldıza akan malzeme bir şok dalgası oluşturarak 5 milyon dereceden daha yüksek sıcaklıklara ulaşır. Yüksek enerjili gaz X-ışınları yaymaya başlar. İçeri doğru süzülen sıcak soğuyarak bir süre sonra kızılötesi dalga boyunda parlamaya başlar. Süreç yer merkezli teleskoplar ve Chandra X-ışını teleskopuyla izleniyor. Topladığımız birden fazla dalga boyundaki veri gazın aşağı doğru süzüldüğünü gösterir. İlk kez bu süreci tümüyle izleyebiliyoruz diyor Brickhouse. Yıldızdaki malzeme iniş miktarı birkaç gün boyunca beş kat değişti. Büyüme süreci geceden geceye değişir. Bu tür şeyler her zaman olur diyor Dupree. Gökbilimciler genç yıldızlara göre daha aktif olan orta yaştaki Güneş'te olduğu gibi yıldızın manyetik alanı ile erken-gezegen diski arasındaki etkileşimi karşılaştırabiliyor. TW Hydrae'deki hareketlilik manyetik etki sonucunda oluşmaktadır diyor Brickhouse.


Dünya-benzeri gezegen bulmak ne kadar zor ise Güneş-benzeri yıldız bulmak da o kadar zordur. Güneş'in ikizi olan bir yıldız Güneş'le aynı kütleye, sıcaklığa ve tayf türüne sahip olmalıdır. Ayrıca 4,5 milyar yıl yaşında olması da beklenebilir. Ancak yaş tahmini genelde zor olduğundan gökbilimciler Güneş gibi yıldızlar için bu özelliğe pek dikkat etmezler. Bir yıldızın yaşını belirlemek için spinine bakan yeni bir yöntem kullanılıyor. Gökbilimciler bu yöntemle 22 Güneş-benzeri yıldızın yaşını ölçtüler. Daha önce sadece iki Güneş benzeri yıldızın spinine dayalı yaş ölçümü yapılabilmişti. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Jose Dias: Güneş'in özelliklerine yakın güneşin ikizleri dediğimiz yıldızları bulduk. Güneş'in ikizlerine bakarak Güneş'in geçmişini ya da geleceğini görebilirsiniz. Dolayısıyla yıldız sistemlerindeki evrimin gezegen sistemlerini nasıl etkilediğini anlamaya çalışırsınız diyor. Bir yıldızın dönüş süresi yıldızın yüzeyindeki farklı koyuluktaki bölgelerin yani yıldız-lekesi olarak nitelenen noktaların geçişi izleyerek hesaplanır. Bir lekenin yıldızın gözlenen aynı yerine geliş süresi ile yıldızın dönme hızı bulunabilir. Kepler Teleskopu'nun gözlem bölgesi yeşil kare içinde gösterilmiştir. Kepler bu bölgedeki yaklaşık 100.000 güneş benzeri yıldızı gözleyerek gezegen avı yapmaktadır (CfA, created using StarWalkHD (VT 7.0.3) and MAST and the Virtual Observatory . Yıldız lekeleri yıldızın görünen parlaklığının yüzde birkaç ya da daha küçük değerde azalmasına neden olur. Bu kadar küçük değişimler NASA'nın Kepler uzay aracının titiz parlaklık ölçümleri ile hesaplanabiliyor. Kepler verilerinden yararlanan Nascimento ve ekibi güneş-benzeri yıldızların ortalama dönem dönemini 21 gün olarak hesapladı. Güneş ekvatorunun dönme süresi 25 gündür. Ekip, yıldızın yaşına bağlı olarak yavaş döndüğünü de belirledi: genç olanlar daha hızlı yaşlı olanlar daha yavaş. Bunun bir sonucu olarak yıldızın dönme süresi yaş hesabında bir saat gibi kullanılabilir. Yıldızlardan Güneş'e göre daha hızlı dönenlerin yıldızımıza oranla daha genç oldukları söylenebilir. Yıldızlar ile gezegenleri aynı anda oluştukları için bir yıldızın yaşının belirlenmesi aynı zamanda gezegenlerin yaşlarının da belirlenmesi demektir. Yıldızların yaşlarının belirlenmesi yaşam için gerekli sürenin dikkate alınarak yaşamın olası olduğu aday gezegen sayısının azaltılmasına yardımcı olabilir. Yeni çalışmada yaşları hesaplanan 22 yıldızın gezegeni yok. Buna karşılık bu çalışma Güneş benzeri yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerden Dünya benzeri olanlarının keşfi için önemli bir adımdır. 2 Yorumlar güneş benzeri yıldızlarda dönmenin yaşa bağlılığı, dolayısıyla dönme hızı ölçülen yıldızların yaşlarının kolay ve doğru bir şekilde tahmin edilebileceği 1968 den beri iyi biliniyor. Bu konuda Skumenich (1972) yasası yaşın dönme hızına bağlılığını formülle veriyor. Yasanın arkasındaki gerekçe güneş benzeri yıldızlarda manyetik etkinliğin zamanla yıldızı manyetik frenleme mekanizmasıyla yavaşlatmasına dayanmaktadır. Benim de bu konuda birkaç tane yayınım bulunmaktadır. Değerli hocam, buradaki ana sorun sanırım dönme süresinin ölçülmesiyle ilgili olmalı. Bunun için yıldız üzerinde leke olması gerekiyor değil mi? Gerek ESA gerekse NASA eski bir yöntemle yapılan yeni bir keşfi ya da devam eden bir çalışmayı sanki yeniymiş gibi verebiliyor. Bu daha önce de oldu, olacak da. Anladığım kadarıyla buradaki neden bir yandan gökbilimi canlı tutmaya çalışırken diğer yandan da yaptıkları çalışmaları popüler düzeyde -satmak-. Biz çalışmalarımız sonucunu popüler düzeye getirip haberleştiremiyoruz. Bunu yapmamız gerekiyor. Elbette bilimsel makale işin asıl kısmıdır, ama daha fazla insanın bu çalışmayı bilmesinde de bir sakınca yoktur sanırım. Verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederim.


Güneş benzeri yıldızları oluşumlarının oldukça erken dönemlerinde gözleyen ALMA yaşamın temel kimyasal yapı taşlarından biri olan metil izosiyanat izlerine rastladı. Güneş Sistemi'mizin de bu türden evrimleştiği güneş-benzeri öncül yıldızların etrafında ilk kez bu türden bir prebiyotik molekül tespiti yapılıyor. Keşif gökbilimcilerin Dünya'da yaşamın nasıl başladığını anlamalarına yardımcı olabilir. Şili'deki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan iki gökbilimciler ekibi çoklu yıldız sistemi IRAS 16293-2422'de metil izosiyanat adlı prebiyotik karmaşık organik molekül izine rastladı. Birinci ekibin eş-yürütücüleri İspanya, Madrid'teki Astrobiyoloji Merkezi'nden Rafael Martin-Domenech ve İtalya Floransa'daki INAF-Arcetri Astrofizik Gözlemevi'nden Victor M. Rivilla olup, diğer ekibe Hollanda'daki Leiden Gözlemevi'nden Niels Ligterink ve Birleşik Krallık, Londra Üniversitesi'nden Audrey Coutens liderlik yapmaktaydı. Bu yıldız sisteminde sürprizler devam ediyor! Şekerlerin keşfinden sonra, şimdi de metil izosiyanat bulduk. Bu organik moleküller ailesi bildiğimiz anlamdaki yaşamın biyolojik temelleri olan protein formundaki amino asitlerin ve peptidlerin sentezinde rol oynamaktadır, diye açıklıyor Niels Ligterink ve Audrey Coutens . ALMA'nın yetenekleri sayesinde her iki ekip de molekülü radyo tayfı boyunca çok sayıda farklı ve özel dalgaboylarında gözleme fırsatı buldu . Evrimlerinin ilk aşamalarında bulunan genç yıldızlara yakın iç kısımlarda bulunan sıcak ve yoğun gaz ve toz kozasında benzersiz kimyasal izlere rastladılar. Her iki takım da metil izosiyanata dair izleri ayrı ayrı tespit edebildi . Sonrasında molekülün kökenini bulmak için bilgisayarla kimyasal modelleme ve laboratuvar deneyleri gerçekleştirdiler . IRAS 16293-2422 Yılancı takımyıldızı doğrultusunda, Rho Ophiuchi adı verilen yıldız oluşum bölgesinde ve yaklaşık 400 ışık-yılı uzaklıkta yer alan genç yıldızlardan oluşan bir çoklu yıldız sistemidir. ALMA ile alınan yeni sonuçlar bu genç yıldızların her birinin etrafında metil izosiyanat bulunduğunu göstermektedir. Dünya ve Güneş Sistemi'mizdeki diğer gezegenler Güneş'in oluşumundan geride kalan maddelerden meydana gelmiştir. Bu nedenle güneş-benzeri öncül-yıldızları araştırmak gökbilimciler için geçmişe bir pencere açarak 4.5 milyar yıl önce Güneş Sistemi'mizin oluşmasına yol açan benzer koşulları gözleyebilmelerini sağlamaktadır. Araştırma makalelerinden birinin eş-yazarları Rafael Martin-Domenech ve Victor M. Rivilla şu yorumda bulunuyor: Elde ettiğimiz sonuçlar bizi heyecanlandırıyor, çünkü bu öncül yıldızlar yaşamının başlangıcındaki Güneş'e oldukça benziyor ve özellikle Dünya-boyutlarındaki gezegenlerin oluşabilmesi için uygun koşullar barındırıyorlar. Prebiyotik molekülleri bularak yaşamın gezegenimizde nasıl ortaya çıktığını anlayabileceğimiz bulmacanın başka bir parçasını elde etmiş oluyoruz. Bulguları destekleyen laboratuvar sonuçlarından memnun kalan Niels Ligterink'i şunları söylüyor: Bu molekülleri tespit etmek bir yana, nasıl oluştuklarını da anlamak istiyoruz. Laboratuvar deneylerimize göre metil izosiyanat yıldızlar-arası uzaydakine benzer şekilde çok soğuk koşullar altında buz parçacıkları üzerinde oluşabilmektedir. Buna göre bu molekül yani peptid bağlarının bazı aslında çoğu genç güneş-benzeri yıldızın etrafında bulunuyor. Notlar Astrokimyadaki tanımına göre bir karmaşık molekül, en az altı ya da daha fazla atomdan oluşur ve bu atomlardan en az bir tanesi karbon olmalıdır. Metil izosiyanatın kimyasal konfigürasyonu CH3NCO şeklinde olup, karbon, hidrojen, azot ve oksijen atomlarını içermektedir. Oldukça zehirli olan bu bileşen 1984 yılındaki trajik Bhopal endütriyel kazasında meydana gelen ölümlerin ana nedenidir. Sistem 2012 yılında daha öncedan ALMA ile gözlenmişti ve yaşam için gerekli olan başka bir basit şeker molekülü glikoaldehit içerdiği bulunmuştu. Rafael Martin-Domenech liderliğindeki ekip ALMA'nın alıcı Bantları 3, 4 ve 6 ile geniş bir dalgaboyu aralığında alınmış olan yeni ve arşivlenen verileri kullandı. Niels Ligterink ve arkadaşları ise IRAS 162893-2422'nin kimyasal karmaşıklığını haritalamayı amaçlayan ve Güneş Sistemi'mizin boyutlarına eşit, küçük bir ölçekte ALMA'nın 7. Bandı ile tam dalgaboyu aralığında görüntüleme yapmak üzere ALMA Öncül-yıldız Girişimölçüm Çizgi Taraması verilerini kullanmıştır. Ekipler kimyasal bileşenlerini incelemek için öncül yıldızın ışığını tayfsal analizle incelediler. İki büyük kütleli öncül yıldızın etrafında (Orion KL ve Sagittarius B2 Kuzey içerisindeki büyük kütleli molekül çekirdekleri) tespit ettikleri metil izosiyanat miktarının bolluğu moleküler hidrojene ve diğer eser gazlara oranı önceki tespitlerle kıyaslanabilir değerde bulundu. Martin-Domenech'in ekibi metil izosiyanatın gaz-parçacık oluşumunu kimyasal olarak modelledi. Gözlenen molekül miktarı gaz fazındaki kimyasal reaksiyonları takiben, uzaydaki toz parçacıklarının yüzey kimyası ile açıklanabilir. Bununla birlikte, Ligterink'in ekibi Leiden'deki laboratuvarlarında yaptıkları aşırı soğuk ultra-yüksek-vakum deneylerini kullanarak molekülün yıldızlararası uzayda 15 Kelvin'e (-258 santigrat derece) kadar düşen uç derecedeki sıcaklıklarda oluşabileceğini göstermişlerdir. ESO-Türkiye Ek bilgi: Akdeniz Üniversitesinden Doç. Dr. Memduh Sami Taner'den... Süper bir bilimsel haber, metil izosiyanat yeni bağlar kurarak yeni bileşikler yapmaya çok istekli bir kimyasal yapı/veya bileşik; zaten zehir dediğimiz şey nedir ki ? Başka moleküllerle bileşik yapma potansiyeli yüksek olan bu agresif molekülün kartopu misali büyümesi çok muhtemeldir... Hele hele ortamda peptidler de var ise, metil izosiyanat, vagonları birleştiren bağlantılar gibi davranabilir. Peki protein nedir? Peptitlerden oluşan katarlara protein diyoruz.. Öyleyse DNA, RNA nedir? Proteinlerden oluşan bilgi kütüphanesidir!! Yaşamı başlatan moleküllerin uzay boşluğunda ortak yüzeylerde üst üste birikmesi ile yeni kimyasal reaksiyonlara girmesi, ardından da protein temelli makro bileşiklere ulaşılmasını mümkün kılabilecektir. Güneş benzeri yıldızların oluşumları sırasında henüz füzyon reaksiyonları ve yüksek sıcaklıklar oluşmadan önce kimyasal kinetiği indükleyecek ve yeni bileşiklerin oluşmasına izin verecek bir ortam oluştuğunu düşünmek hiç şaşırtıcı değildir. 1 Yorum gözlemlenebilen evrende milyarlarca galaksilerin bulunduğu ve yaşamın yapı taşlarından olan carbon nun bulunması % 100 dür.o halde farklı yaşam formlarının olabileceği açık ve nettir.çok yakın zamanlarda iletişim kurulabilir.ben hala neden koordinatlarının verildiği,bunun çok yanlış olduğunu üstüne basarak ifade ediyorum.belki bizler göremiyeceğiz.ama bizden sonraki nesiller bunu görecektir.YÜCE ALLAH gezegenimizi ve insanlığımızı korusun.


ETH Zürih ve Zürih Üniversitesi'ndeki gökbilimciler diğer uluslar arası araştırmacılar ile birlikte yürüttükleri çalışma sonucunda Güneş çevresinde bol miktarda görünmez karanlık madde olduğunu tespit ettiler. Bu, karanlık maddenin Samanyolu Gökadası'nın diskini çevrelediğini söyleyen kuramla uyuşmakta olan benzersiz benzetimlerle gösterilmiş ilk çalışmadır. Ekip ayrıca karanlık maddenin yeni bileşeninin de böylesi bir çalışmayla bulunabileceğini belirtiyor. Karanlık madde tanımı ilk kez 1930'larda İsviçreli gökbilimci Fritz Zwicky tarafından yapıldı. Zwicky karanlık maddenin gökadalara arasındaki boşluğu doldurduğunu öne sürmüştü. Aynı dönemde Hollanda'dan Jan Oort, Güneş'in çevresindeki yıldızların ve gazın yoğunluğunun olması gerekenin iki katı olduğunu belirlemişti. O zamandan beri gökbilimciler evrendeki gökadaları ve gökada kümelerini saran karanlık maddenin yapısıyla ilgili çeşitli kuramlar geliştirdiler, ancak karanlık madde gizemini korumayı sürdürmüştür. Oort'un ölçümlerinden sonra son zamanlarda yinelenen ölçümler karanlık madde miktarının beklenenden 3-6 kat fazla olduğunu gösterdi. Geçen yıl yapılan çalışmalar ise karanlık madde miktarının daha az olması gerektiğini gösterdi. Hangisi doğru olabilir? Samanyolu Testi Ekip karanlık madde tespiti için yeni bir yöntem geliştirdi. Araştırmacılar gerçek değerleri göz ardı ederek sadece Samanyolu'nun görsel görüntüleriyle kütle ölçümü yaptılar. Bunun sonucunda geçmiş yıllarda yapıldığı gibi karanlık madde miktarının daha fazla olduğunu buldular. Hangisinin doğru olduğunu belirlemek için de Güneş çevresindeki turuncu K sınıfı cüce yıldızların pozisyonları ve hızları yeni yöntemle değerlendirilerek yerel bölgenin karanlık madde miktarı bulundu. Güneş'in Çevresindeki Karanlık Maddenin Kanıtı Silvia Garbari: Güneş'in çevresindeki karanlık madde miktarının % 99 olduğundan eminiz diyor. Bu oran ekibin öne sürdüğü ve çalışmayla ortaya çıkan % 90'lık orana göre daha az. Ancak elbette burada % 10'luk bir hata payı olabilir, sonuçta istatistiksel bir ölçüm. Sonuçta bu değerler Silvia'nın deyimiyle, karanlık madde diskinin kanıtı olabilir. Son zamanlarda ortaya çıkan yeni bir kurama göre gökadamızdaki karanlık maddenin yoğunlaşması nedeniyle yakınımızdaki bölgede yer alan karanlık maddenin baskısının arttığı anlamına gelebilir. Pek çok fizikçi normal madde ile çok zayıf etkileşimde bulunan karanlık maddenin, yer altı deneylerinde tespit edilebileceğine inanıyor. Prof. George Lake: Karanlık madde bildiğimiz normal parçacıklardan oluşuyorsa sen bu yazıyı okuyana kadar milyarlarcası vücudumuzdan geçiyor demektir. Deneysel fizikçiler karanlık madde için çok önemli olan bu deneyleri şimdi XENON ve CDMS yardımıyla yapıyor. Böylece karanlık maddenin özelliklerini ve dolayısıyla da ne tür bir parçacığa sahip olduğunu belirleme arayışı içindeler. Karanlık maddenin ne olduğuyla ilgili ayrıntılı bir yazıyı Prof. Dr. Ethem DERMAN'ın kaleminden yazılmış olarak Gökbilgi'de bulabilirsiniz.


Son zamanlarda haber bültenlerinde ve gazetelerde güneş fazlaca yer almaya başladı. Güneş'teki hareketlilik haber değeri taşır, çünkü Güneş uzun zamandır oldukça sessizdi. Gökbilimciler bir süredir Güneş'te uzun süren minimumu açıklamaya çalışıyor. Yapılan bilgisayar benzetimleriyle bir sonuca ulaşıldı. Buna göre Güneş'teki sessizlik içindeki sıcak plazma akışının değişimine bağlı. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Andres Munoz-Jaramillo: Güneş'teki plazma akışı, okyanus içinde akan nehirlere benzer. Anlamaya çalıştığımız bu plazma nehirlerinin güneşteki hareketlilikten ne derece sorumlu olduğudur diyor. Güneş, maddenin dördüncü hali olan plazma halindedir. Bu halde elektron ve pozitif iyonlar serbestçe akar. Bu akış sonucunda oluşan patlamalar ve güneş lekesi gibi etkiler ise çekirdekteki manyetik alanlarla beslenir. Gökbilimciler Güneş'teki bu hareketliliğin her 11 yılda tekrar ettiğini biliyorlar. Güneş'in en hareketli olduğu dönemlerde uzaya milyarlarca ton sıcak plazma püskürür ve buralarda görece daha soğuk olan koyu güneş lekeleri oluşur. Eğer bu plazma Dünya'ya çarparsa, bu uzayda görev yapan uyduları, elektrik dağıtım şebekelerini ve iletişimi etkileyebilir. Güneş sakin bir durumda yani minimumda iken güneş lekesi ve püskürmelere ender rastlanır. Bunun Dünya'daki etkileri daha az olmasına karşılık yine de önemlidir. Örneğin Dünya'nın atmosferi yüzeye yakınlaşır. Ayrıca güneş rüzgarı yıldızlararası uzaydan bize gelen kozmik ışınların azalmasına neden olur. Yakın zamanda gerçekleşen güneş minimumu yani lekesiz güneş günü 2008-2010 yılları arasında 780 gün sürdü. Güneş'teki en uzun süren minimum dönem en son 300 günle 1913'de yaşanmıştı. Munoz-Jaramillo: Son güneş minimumumun iki önemli özelliği öne çıktı: hiç Güneş lekesi ortaya çıkmadı ve zayıf bir kutup manyetik alanı görüldü. Güneş minimumunu anlamak istiyorsak bu iki olayı açıklamak zorundayız diyor. Munoz-Jaramillo bu sorunun üstesinden gelebilmek için 2000 yıla ait 210 çevrim üzerindeki verileri bilgisayara aktararak güneşin davranış modelini elde etmeye çalıştı. Özellikle yüksek enlemlerden güneş ekvatoruna yönelen plazma akımlarını hedef olarak belirledi. Bu akımlar dünyadaki okyanus akıntılarına benzer. Güneş'in iç katmanlarından ekvatora doğru hareketlenir ve son olarak kutupolarda kendini gösterir. Akış saatte 64 km gibi hızla gerçekleşirse tamamlanması 11 yıl sürer. Munoz-Jaramillo ve ekibi Güneş'in plazma nehirlerini tıpkı bozuk bir koşu bandındaki gibi hızlanıp yavaşladığını gördüler. Buna göre güneş çevriminin ilk yarısında hızlı bir akış, ikinci yarısında uzun süren ve minimumlara neden olan yavaş bir akış gerçekleşiyordu. Buradaki hızlanma ve yavaşlamanın nedeni ise plazma akışı ile güneşin manyetik alanı arasındaki ilişkide yatıyor. Bu, bir üretim hattında olduğu gibi, yavaşlayarak çevrimi sona erdirip yeni bir çevrime başlaması demektir diyor Munoz-Jaramillo. Bu gibi çalışmaların temel nedeni ise yaklaşan güneş maksimum ve minimumların zamanını ve gücünü tahmin edebilmektir. Ekibin tahminine göre bir sonraki güneş minimumu 2019'da gerçekleşecek. Ekip üyelerinden Didyendu Nandy: Biz bu plazma nehirlerinin akış yönlerini neyin değiştireceğini bilemeyiz. Ancak akışın nasıl değiştiğini ve sonuçlarının neler olabileceğini kestirebiliriz diyor.


Bazen karşılaşılan büyük bir sorunu tek bir ülkenin çözmesi zordur. Bu mesaj teknolojik olarak gelişmiş 25 ülkenin temsilcilerinin katıldığı Bremen-Almanya'daki toplantıda verildi. Sorun ise güneş fırtınaları. Toplantıya başkanlık eden NASA'dan Lika Guhathakurta: Sorun ne zaman olacağını tahmin edemediğimiz güneş fırtınalarıdır. Biz bir sonraki güneş fırtınasının 2013'de zirveye ulaşacağını düşünüyoruz diyor. Güneş ile Dünya 150 milyon km gibi güvenilir bir uzaklığa sahiptir. Uzay araçları ve dünya üzerinde kurulu teleskoplarla güneşin dış atmosferinden fırlayan parçacıkların dünya atmosferinde manyetik fırtınalar oluşturduğunu gösterdi. Üstelik bu etki çok hassas bir şekilde gerçekleşir. Tipik olarak bu görünmez kuvvetin çizgilerini dünya kutuplarında günde birkaç kez izleyebilirsiniz. Güneş ve Dünya'yı birbirine bu şekilde bağlıdır. Biz bu nedenle onları ayrı olarak düşünemeyiz diyor Guhathakurta. Birkaç yıl önce güneş-dünya sistemi arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla Güneş Fiziği çalışmaları başlatıldı. Bunun için bu alana katılımı desteklemek amacıyla Birleşmiş Milletler 2007 yılını Uluslararası Güneş Fiziği Yılı olarak ilan etmişti. Güneşte gerçekleşen olaylar oldukça karmaşık bir problemdir. Bu hava durumu tahminine benzemekle birlikte daha zordur. Güneş'in plazma ve manyetik yapısı ise zorluğun asıl nedenidir. Buna karşılık Güneş, problemin yarısını oluşturur, diğer yarısı ise Dünya ile ilgilidir. Dünya'nın manyetik alanı ve atmosferi güneş fırtınasına nasıl bir tepki vereceği hala sırrını korumaktadır. Bu sorunu çözmek için bilim insanları süper bilgisayarları kullanıyorlar. Sırf bu nedenle bu tahminler, mevcut hava tahminlerine göre 50 yıl daha geridedir. Bu konuda daha fazla veriye ve fikre ihtiyaç duymaktayız diyor Guhathakurta. Toplantı dönem başkanlığını devir alacak olan Çin Bilimler Akademisi'nden Dr. Ji Wusu: Bizim bu alanda önemli katkılar yapacağımızı düşünüyorum. Bu alanda çalışma birçok bilim insanımızın yine bir çok fikri bulunuyor. Bir başka sorun ise çalışılacak alanın büyüklüğüdür. Güneş fiziği yüz milyonlarca km'lik bir alanda çalışma yapmayı gerektirir. Sadece neler olup bittiğini gözlemek açısından bile önemli bir alandır bu. NASA ve diğer uzay araçlarından onlarcası uzayda bu devasa hacim içinde yayılmışlardır. Az sayıda olan şamandıra ile dünyadaki tüm okyanusları izlemeye çalıştığınızı düşünün. Bu ne kadar zorsa bizim durumumuzda o denli zordur diyor Guhathakurta. Çin, mitolojilerinde yer alan KuaFu adlı bir devin adını verdiği araçla güneşi izlemeyi planlıyor. KuaFu, L1 denilen Lagrange noktasındaki yörüngesine yerleştirilerek güneşten gelen rüzgarı ölçecek. Biz stratejik bir noktaya KuaFu'yu yerleştireceğiz. L1, güneş rüzgarının dünyayı etkilediği önemli bir giriş noktasıdır diyor Wu. KuaFu ile birlikte uzayda güneşi gözleyen uzay aracı sayısı da artacak. Şimdiye kadar bu konuda NASA, ESA, Rusya Uzay Ajansı, Kanada Uzay Ajansı, Japon Uzay Ajansı ve Çin önemli katkılarda bulundular. Ve tam zamanında.... Şimdiye kadar gözlenen ve alınan verilerin ışığında güneş döngüsü 2013'de zirveye ulaşacak. Büyük bir olasılıkla bu döngü kayıtlardaki en büyük zirveyi oluşturmayacak, bu doğru. Ama insanoğlunun kullandığı teknoloji de eskiye göre daha fazla. Bu da etkilenme oranını arttıran bir etken. Günlük yaşamın temelleri artık, gerek mali hizmetler gerekse iletişim uydulardan ve ileri teknoloji ürünü elektronik araçlarına bağlı. Ulusal Bilimler Akademisi'nin 2008 yılında yayınladığı raporu, güneşteki fırtınanın milyarlarca dolarlık zarara yol açabileceğine dikkat çekmiştir. Bir Güneş Katrinası için hazırlık yapmak üzere dünyadaki bilim insanlarını güçlerini birleştirdiler. Bu hafta düzenlenen toplantıda amaçlarımızdan birkaçı ele alındı diyor Guhathakurta. Kaynak: NASA-Science


NASA'nın geçenlerde uzaya yolladığı ve yörüngesine oturarak ön ayarlarını yapan Güneş Dinamikleri Gözlemevi dünyaya ilk görüntülerini yolladı. Araç, dünyayı her yönüyle etkileyen güneşteki hareketliliği gözleyecek. Daha önce uzaya gönderilen araçlarla güneş lekeleri gözleniyordu. Bu araçlar güneşin sınırlarında gerçekleşen patlamaları çekerek bunların görüntülerini dünyaya geçiyordu. SDO hem bu şekilde görüntüleri yakalayıp dünyaya geçecek, hem de morötesi dalga boyunda yüksek çözünürlükteki görüntüleri yakalayacak. NASA'nın Güneş Fiziği Alanı yöneticisi Richard Fisher, son 40 yıl içinde gelişen Güneş araştırmaları için gerekli en ayrıntılı görüntüleri elde ettiklerini belirtiyor. SDO, bizi ve çevremizi etkileyen Güneş ve onun etkilerini anlamamıza yardımcı olacak. SDO, modern astrofizikteki Hubble Uzay Teleskopu'nun etkisi kadar bir etkiye sahip olacaktır. 11 Şubat 2010'da uzaya fırlatılan SDO, güneş gözlemi için tasarlanan en gelişmiş araçtır. Araç görev süresi 5 yıl süresince Güneş'in manyetik alanını gözleyerek dünya atmosferine etkisi ve iklim değişimlerindeki rolünün daha iyi anlaşılmasını sağlayacak. Araç fırlatıldığından bu yana mühendisler aracı ve bileşenlerini test ediyorlardı. SDO artık önceki araçlara göre 10 kat daha net ve yüksek çözünürlüklü görüntüyü dünyaya daha hızlı iletmeye hazır. SDO, güneş manyetik alanının nasıl oluştuğunu, güçlü güneş rüzgarlarını ve güneş parlamalarını, korona tabakasındaki kütle atımları gibi şiddetli güneş dinamiklerini gözleyecek. Bu hareketlilik dünyanın üst atmosferinde ve manyetosferinde büyük manyetik fırtınalara neden olabilir. SDO'nun yeteneği ile uzay havasında gerçekleşen bu olaylara ilişkin kritik veriler elde edilebilecek. Uzay havası ile 19 yüzyılda telgrafın kullanılmasıyla tanışıldı ve o tarihten bu yana teknolojik sorunların nedeni olarak kabul edilmiştir. Bu olaylar, dünyadaki elektromanyetik alanlar üretilen uzun ve yüksek akım taşıyan tellerde, enerji hatlarında bozulmalara ve elektrik kesintilerine neden olur. Güneş fırtınaları aynı zamanda yer kontrolörleri, uydular ve kutup yakınında uçan uçaklarda iletişimin karışmasına neden olabilir. Fırtınadan dolayı hem cep hem de radyo sinyalleri birbirine karışabilir. SDO günde yarım milyon MP3 şarkı verisine eşit değerde, 1.5 terabayt'lık veri yollayacak. Kaynak: NASA-SDO *Kelvin: Gökbilimde Santigrad yerine Kelvin kullanılıyor. 0 K=- 273 C derecedir. Konuyla ilgili farklı bir açıklamayı, ODTÜ Amatör Astronomi Topluluğu'nun SDO'nun İlk Görüntüleri başlıklı yazısıyla okuyabilirsiniz.


Brezilyalı araştırmacıların öncülük ettiği çalışma ile Güneş Sistemi'nin benzeri aranıyor ESO'nun 3.6-metre teleskopunu kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi Güneş benzeri bir yıldız olan HIP 11915'in etrafında, yıldızından aynı uzaklıkta bulunan Jüpiter benzeri bir gezegen tespit ettiler. Güncel teorilere göre, Jüpiter-kütleli gezegenler, gezegen sistemlerinin yapılarını şekillendirme konusunda önemli bir rol oynuyor. Güneş-benzeri bir yıldızın etrafında Jüpiter-benzeri bir yörüngede bulunan Jüpiter-kütlesinde bir gezegenin varlığı, bu yıldızın etrafında bununan gezegen sistemlerine dair Güneş Sistemi'mize benzeyen olasılıkların kapısını açıyor. Güneş'le aynı yaşa sahip olan HIP 11915, ayrıca Güneş-benzeri yapısı ile etrafında yıldıza yakın kayalık gezegenlerin bulunabileceği izlenimi de uyandırıyor. Ötegezegen taramaları şimdiye kadar büyük küteli gezegenlerin iç kısımlarda bulunduğu gezegen sistemleri ile, birkaç Dünya kütlesindeki gezegenlere karşı duyarlı olabildi . Bu, iç bölgelerde küçük kayalık gezegenlerin, yıldıza uzak bölgelerde ise Jüpiter-benzeri gaz devlerinin yer aldığı bizim Güneş Sistemi'mizle pek uyum sağlamıyor. En güncel teorilere göre, Güneş Sistemimiz'de yaşama olanak sağlayan düzenleniş, Jüpiter'in varlığı ve oluşum aşamasında Güneş Sistemi üzerindeki kütleçekim etkisi sayesinde mümkün olabildi. Bu nedenle bizimkine benzeyen gezegen sistemleri arayışımızda Jüpiter benzeri bir gezegen bulmak önemli bir dönüm noktası gibi görünüyor. Brezilyalı araştırmacıların öncülük ettiği bu çalışmada Güneş Sistemimiz'e benzeyen gezegen sistemlerini bulmak için Güneş-benzeri yıldızların gözlenmesi hedeflendi. Ekip şimdi Güneş-benzeri yıldız HIP 11915'in etrafında, neredeyse Jüpiter-Güneş mesafesi kadar uzaklıkta bulunan, kütle bakımından Jüpiter'e oldukça yakın bir gezegenin varlığını ortaya çıkardı. Yeni keşif ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan ESO 3.6-metre teleskopu üzerindeki, dünyanın en hassas gezegen-avcısı aygıtı HARPS ile gerçekleştirildi. Şimdiye kadar Güneş-benzeri yıldızların etrafında çeşitli uzaklıklarda Jüpiter'e benzeyen çok sayıda gezegen bulunmuş olsa da , yeni keşfedilen gezegen, hem kütle hem de ev sahibi yıldızına olan uzaklığı bakımından ve aynı zamanda ev sahibi yıldızın Güneş'le arasındaki benzerlikleri nedeniyle, Güneş ve Jüpiter'e en çok benzeyen sistemde bulunmaktadır. Gezegenin etrafında dolandığı yıldız, güneş benzeri HIP 11915, Güneş'e sadece kütle bakımından benzer değil aynı zamanda yaklaşık aynı yaşta. Benzerlikleri bir adım daha öteye götürürsek, yıldızın kimyasal kompozisyonu da yine Güneş'inkine benziyor. Güneş'imizin kimyasal imzası Güneş Sistemi'ndeki kayalık gezegenlerin varlığına kısmen işaret ediyor, bu da HIP 11915'in etrafında kayalık gezegenler bulunması olasılığını doğuruyor. Araştırma ekibine liderlik eden ve çalışmanın sunulduğu makalenin eş-yazarı Sao Paulo Üniversitesi'nden Jorge Melendez' göre, Dünya 2.0 ve eksiksiz bir Güneş Sistemi 2.0 arayışları, gökbilimeki en heyecanlı çalışmalardan birisidir. ESO tarafından sağlanan gözlem tesisleri sayesinde mümkün olan bu son teknoloji ürünü araştırmanın parçası olduğumuz için heyecanlıyız. Araştırmanın baş yazarı ve Şikago Üniversitesi'nden Megan Bedell son olarak şunu söylüyor: Yirmi yıldır devam ötegezegen avında, sonunda HARPS gibi uzun-süredir çalışan kararlı gezegen avcısı aygıtlar sayesinde, Güneş Sistemimiz'dekilere benzer uzun-dönemli gaz-devi gezegenleri görmeye başlıyoruz. Bu keşif, her yönden, keşfedilmeyi bekleyen diğer güneş sistemlerinin varlığına heyecan verici bir işarettir. Bulguların güvenilirliği ve onayı için takip gözlemlerinin yapılması gerekiyorsa da, HIP 11915 şimdiye kadar bizimkine benzer bir gezegen sistemine ev sahipliği yapan en umut verici adaylardan biridir. Notlar Güncel algılama teknikleri yıldızlarına yakın yörüngelerde dolanan büyük ya da kütlesi daha fazla olan gezegenlere duyarlıdır. Kütle ve boyut bakımından küçük gezegenler şu anki teknolojik kapasitemizin ötesindedir. Ev sahibi yıldızlarına uzak yörüngelerde bulunan gaz devi gezegenler de yine tespiti zor olanlardır. Sonuç olarak, şimdiye kadar bildiğimiz ötegezegenlerin çoğu boyut ve/veya kütle bakımından büyük, ve yıldızlarına yakın bulunanlardır. Gezegenin keşfi yıldızı üzerindeki etkisi ölçülerek keşfedilmiştir. Birbirleri etrafında dolanan büyük kütleli nesneler aslında bir ortak kütle merkezi etrafında dolanmaktadırlar. Bu ortak kütle merkezi büyük kütleli nesneye, yani burada yıldıza daha yakındır. Yıldızın bu ortak kütle merkezi etrafındaki yer değiştirme hareketi gezegenin yani bu harekete neden olan kütlenin varlığına işaret etmektedir. Gezegenin yörünge eğimi bilinmediğinden, kütlesi belli bir limite kadar tahmin edilebilmektedir. Yıldızın manyetik alanındaki değişimlere bağlı olan aktifliği, gezegenden gelen bir sinyal olarak da algılanmış olabilir. Gökbilimciler bu olasılığı araştırmak için bilinen tüm testleri uyguladılar ancak, şu anda tamamen göz ardı edilebilmiş değildir. HD 154345'in etrafında bulunan Jüpiter benzeri diğer bir örnek burada açıklanmıştır. Brezilya katılım anlaşması Aralık 2010'da imzalandığı için Brezilyalı gökbilicilerin ESO gözlem tesislerine tam erişimi bulunmaktadır. ESO-Türkiye


Gökyüzünde yanan kuyruğuyla merakla izlenen kuyrukluyıldız aslında başka bir yıldızdan çalınmış olabilir. Bu sonuç, Southwest Araştırma Enstitüsü'ndeki araştırmacıların geliştirdikleri bir bilgisayar benzetimiyle elde edildi. SWRI'dan Hal Levison: Elde ettiğimiz sonuçlara göre Güneş komşu yıldızların kuyruklu yıldızlarını çalıyor. Güneş Sistemimizin son bölgesi Oort Bulutu'ndaki kuyruklu yıldızların birçoğunun sisteme bu şekilde geldiğini düşünüyoruz diyor ve ekliyor: Yıldızlar kümelerin içinde yaşar. Güneş diğer yıldızları da oluşturan gaz bulutu içinde doğdu. Doğum sırasında da yıldızlar arasındaki kütle çekimi nedeniyle kuyruklu yıldızları çekti. Hırsız modeline göre yıldızlar kendilerine daha yakın olan kuyruklu yıldızları kaptılar. Güneş'in Oort Bulutu'nda da bu nedenle çok sayıda kuyruklu yıldız bulunmaktadır. Oort Bulutu Plüton'un çok ötesinde Güneş'e bağlı olarak dönen özellikle kuyruklu yıldızların bulunduğu çok büyük bir yapıdır. Bazen İç Güneş Sistemi'ne gelen kuyruklu yıldızların böylesi bir bölgeden geldiğini ilk kez 20. yüzyılın ortalarında Hollandalı gökbilimci Jan Oort düşünmüştü. Gökbilimciler hiçbir zaman doğrudan gözlem yapamadıkları Oort Bulutu'ndan uzun dönemli olan Halley gibi kuyruklu yıldızların geldiğine inanırlar. Boyutları 1-2 km kadar olabilen kuyruklu yıldızların sayısını ise tahmin etmek zor. Bununla beraber Levison Oort Bulutu'ndaki kuyruklu yıldız sayısının 400 milyardan fazla olduğunu düşünüyor. Bunların yalnızca 6 milyarı Güneş'e ait olanlar. Bunların çok tuhaf yörüngeleri vardır. Güneş'ten oldukça uzak ve son derece farklı yörüngeleri nedeniyle bunların Güneş çevresinde doğduğunu düşünemeyiz. Bunlar başka yıldızlarda doğup yörüngeleri gereği Güneş Sistemi'ne girip burada kalmış olmalılar. Kuyruklu yıldızlar bize Güneş'in ve diğer yıldızların tarihi hakkında bilgi verirler. Böylece diğer yıldızların oluşumunu da anlayabiliriz. Kaynak: NASA-Science News


Yeni bir araştırmaya göre Güneş Sistemindeki gezegenler oluşmadan önce Güneş'in halkaları vardı. Bu halkalar Satürn halkalarına benzer toz ve gaz bantları şeklindeydi ve muhtemelen Dünya'nın oluşumunda önemli rol oynadı. Rice Üniversitesinden astrofizikçi Andre Izidoro Dünya gibi yüzeyi en az %30 karasal olan gezegenleri işaret ederek: Güneş sisteminde Dünya'nın büyüyerek süper-Dünya adı verilen daha büyük bir karasal gezegene dönüşmesini engelleyen bir şey oldu diyor. Izidoro ve arkadaşları Güneş sisteminin oluşumunu yüzlerce defa simüle etmek için bir süper bilgisayar kullandılar. Nature Astronomy'de yayınlanan çalışmada açıklanan modelde, birçok uzak genç yıldızın çevresinde görülene benzer halkalar kullanıldı. Ayrıca Güneş sisteminin oluşumuna ilişkin önceki modellerde göz ardı edilen özellikleri de ele aldılar: - Mars ve Jüpiter arasındaki asteroit kuşağı - Yer, Mars, Venüs ve Merkür'ün kararlı konumları ve neredeyse çembersel yörüngeleri - Birçok güneş sistemi modelinde daha büyük kütleli alınan Mars dahil iç gezegenlerin gerçek kütleleri - İç ve dış Güneş sistemindeki cisimlerin kimyasal yapısı arasındaki farklılık - Neptün ötesi bölgedeki Kuiper kuşağı bölgesindeki asteroitler ve kuyrukluyıldızlar Model, genç Güneş'in üç yüksek basınç etkisinin gaz ve toz diskinde ortaya çıktığını varsaymaktadır. Bu tür basınç etkileri uzak yıldızların çevresindeki halkalı yıldız disklerinde gözlendi. Basınç etkilerinin Güneş sisteminin mimarisini açıklayabildiğini belirtiyor Izidoro. Süper Dünyalara sıklıkla rastlanıyorsa neden Güneş sisteminde yok? Basınç etkilerinin iç ve dış Güneş sisteminde bağlantısız disk malzeme depoları ürettiğini ve iç güneş sisteminde gezegenlerin büyüyebilmesi için gerekli maddeyi düzenlediğini öneriyoruz diyor Izidoro. Basınç Etkileri Bilim insanları onlarca yıldır gezegen öncesi disklerdeki gaz ve tozun yavaş yavaş daha az yoğun hale geldiğine ve yoğunluğunun yıldızdan uzaklığın bir fonksiyonu olarak düzgün şekilde düştüğünü düşünüyorlardı. Ancak bilgisayar benzetimleri pürüzsüz disk senaryolarında gezegenlerin oluşmasının pek mümkün olmadığını gösteriyor. Çalışma ekibinden Andrea Isella: Pürüzsüz bir diskte tüm katı parçacıklar toz taneleri ve kayalar- çok hızlı şekilde içe doğru çekilmeli ve yıldızda kaybolmalı. Gezegen oluşturmaları gereken zaman için onların bu hareketini durduracak bir etki gerekli diyor. Izidoro: Parçacıklar çevresindeki gazdan daha hızlı hareket ettiklerinde bir rüzgar hissederek yıldıza doğru çok hızlı sürüklenir diyor. Basınç etkileri nedeniyle gaz basıncı artar, gaz moleküleri hızlanır ve katı parçacıklar bu karşı rüzgarı hissederek yavaşlar. Basınç etkileriyle toz parçacıklarının birikmesine izin veren bu olaydır. Isella, gökbilimcilerin Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizisi veya Şili'de çalışmaya başlayan 66 çanaklı dev radyo teleskop ALMA ile basınç etkileri ve gezegen öncesi disk halkalarını gözlediklerini belirtiyor. ALMA, halen oluşmakta olan genç gezegen sistemlerinin çok keskin görüntülerini alma yeteneğine sahiptir ve bu sistemlerdeki birçok gezegen öncesi diskin halkalar oluşturduğunu keşfettik. Basınç etkileri ile toz parçacıkları toplandığı için kuşaklar oluşuyor. Bu halkalar aralarındaki boşluklardan daha fazla toz parçacığına sahip. Halka Oluşumu Izidoro ve arkadaşları tarafından hazırlanan model erken Güneş sisteminde Güneş'e doğru düşen parçacıkların üç yerde büyük miktarda buharlaştırılmış gaz salacağı basınç tümsekleri olduğunu varsaydılar. Rice'da Maurice Ewing Yer Sistemleri Biliminden jeokimyacı Rajdeep Dasgupta: Bu sadece yıldızdan uzaklığın bir fonksiyonu olup yıldıza yaklaştıkça sıcaklığın artmasıyla ilgili. Sıcaklık buzun buharlaşması için yeterince yükseldiği nokta bir süblimasyon çizgisidir diyor. Benzetimlerde silikat, su ve karbon monoksitin süblimasyon hatlarındaki basınç farklılıkları üç halkanın oluşumunu sağladı. Silikat hattında kum ve camın temel bileşeni olan silikon dioksit buharlaştı. Bu, Merkür, Venüs, Yer ve Mars'ın oluşacağı Güneş'e en yakın halkayı meydana getirdi. Ortadaki halka donmuş su çizgisinde ve en uzaktaki ise karbon dioksit çizgisinde belirdi. Halkalarda Doğan Gezegenler İlkel gezegen diski zamanla soğur ve bu nedenle süblimasyon çizgileri Güneş'e yaklaşır. Benzetim, bu sürecin önce asteroitlerin oluşmasına ve sonra da bunların birleşmesiyle gezegenlerin oluşmasına olanak sağladığını gösterdi. Izidoro, önceki çalışmaların tozun yeterince yoğunlaşması durumunda gezegenimsileri oluşturabileceğini varsaymaktadır. Önceki modellerin hiçbiri tozun nasıl biriktiğine dair ikna edici bir açıklama getirememişti. Modelimiz hareketli basınç etkilerinin gezegenimsi fabrikalar gibi davranarak tozu yoğunlaştırdığını gösteriyor. Toz tanecikleriyle başlayan ve küçük milimetre boyutundaki tanelerden gezegenlere ve sonra gezegenlere kadar birçok farklı aşamayı kapsayan gezegen oluşumunu simüle edebiliyoruz diyor Izidoro. Kozmokimyasal İmzalar, Mars'ın Kütlesi ve Asteroit Kuşağı Hesabı Önceki Güneş sistemi benzetimleri Mars'ın Yer'den 10 kat daha büyük sürümlerini üretti. Model Mars'ın Yer'in kütlesinin yaklaşık %10'una sahip olduğunu doğru şekilde tahmin ediyor. Çünkü Mars diskin düşük yoğunluklu bölgesinde doğdu diyor Izidoro. Dasgupta, modelin ayrıca Güneş sisteminin kozmokimyasal sırlarından ikisi için bir açıklama getirdiğini de belirtiyor: iç ve dış Güneş sistemi cisimlerinin kimyasal bileşimleri arasındaki belirgin fark ve Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağının varlığı. Izidoro'nun benzetimleri orta halkanın, dış sistem malzemesinin iç sisteme girmesini önleyerek kimyasal farklılığı açıklıyor. Benzetimler ayrıca asteroit kuşağının doğru yerde oluştuğunu ve hem iç hem de dış bölgelerdeki cisimlerle beslendiğini gösteriyor. Dasgupta: Asteroit kuşağından elde ettiğimiz en yaygın meteorit türü, izotipik olarak Mars'a benziyor. Mars'ın da bu sıradan göktaşlarının yapısıyla neden benzer olduğunu görebiliyoruz diyor. Basınç Etkilerinin Zamanlaması ve Süper Dünyalar Izidoro bazı benzetimlerde Güneş'in orta halkasının gecikmeli olarak ortaya çıkmasının Süper Dünyaların oluşumuna yol açtığını ve bunun da basınç etkisinin zamanlamasıyla ilgili olduğuna işaret ediyor. Bazı durumlarda basınç etkisi oluştuğunda iç sistem zaten çok sayıda kütleyle kaplanmış oluyor ve bu da süper Dünyaların oluşmasına olanak veriyor. Yani orta basınç halkası oluşması Güneş Sisteminin yapısında önemli değişime neden olmuş olabilir.


Güneş'te 3 Mayıs 2013 günü Türkiye saatiyle 20:32'de orta düzey güneş patlaması görüldü. Güneş patlamaları güçlü ışıma yayan patlamalardır. Bir püskürtü zararlı ışımaya sahip olmasına karşılık Dünya atmosferini geçemeyeceğinden insanlara etki edemez, ancak yeterince yoğun bir ışıma yörünge dolanan GPS uydularına zarar vererek iletişimi bozabilir. Püskürtü sürmektedir ve radyo sinyallerinde geçici bozulmalar görülebilir. Bu püskürtü M5.7 püskürtü sınıfındadır. M-sınıfı püskürtüler Dünya'nın yakınlarındaki hava boşluklarını etkileyebilen zayıf püskürtülere neden olur. Güneş'in 11 yıllık çevrimi içerisinde 2013 yılı içinde güneş püskürtülerinin maksimuma ulaşması bekleniyordu. Bu nedenle görülen bu püskürtüler olağan püskürtülerdir. Püskürtüler koronal kütle atımıyla gerçekleşir ve Dünya'ya parçacık sağanağı gerçekleşir, bu da elektronik sistemleri etkileyebilir. Bunun dışında canlı sağlığı için bir tehdit söz konusu değildir.


27 Eylül 2012'de gerçekleşen güneş patlamasının ardından Dünya'ya 30 Eylül 2012'de ulaşan parçacıklar, görüntüdeki gibi güzel bir görüntüye neden oldu. Ulusal Okyanus ve Atmosfer Derneği tarafından fırtınalar G1 ile G5 arasında sınıflandırılıyor. Bu fırtına ise G3 yani orta şiddetteydi. Güneş 27 Eylül 2012'de Dünya'ya doğru koronal kütle atımı gerçekleştirdi. Uydu ve yer elektronik sistemlerini etkileyen CME, Dünya'ya milyarlarca tonluk parçacık taşır. NASA bu CME'lerin saniyede yaklaşık 700 km'lik hızla Dünya'ya 29 Eylül'de ulaşacağını hesaplamıştı. Bu hıza sahip CME'ler genellikle iyi huyludur. Geçmişte de benzer CME'ler kutuplara yakın bölgelerde kutup ışıklarına neden olmuş, GPS ya da uydu tabanlı iletişim sistemleri ile elektrik kesintilerine neden olmamıştı.


Yaşlanmış bir uzay aracının yolladığı verileri inceleyen füzyon araştırmacıları güneş rüzgarının kaynağı olan enerji kaynağını bulduklarını ileri sürdüler. Kuramları NASA'nın Güneş'in yakınında yollayacağı yeni bir gözlem aracıyla test edilecek. Güneş rüzgarını ne ısıtır ve ne hızlandırır? Bu, gökbilimcilerin onlarca yıldır yanıtlayamadığı ve sırrını koruyan bir soru olarak kaldı. Güneş rüzgarı, Güneş'in üst atmosferindeki gazın etkisiyle manyetize olup hızlanır. Bu hidrojen ve helyum iyonlarıyla bir miktarda ağır metallerle yapılır. Araştırmacılar buradaki durumu yanan bir sobanın üzerinde kaynayan sudan çıkan buhara benzetiyor, tıpkı güneşin uzakta kaynaması gibi. Ama diyor NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Adam Szabo ve ekliyor: Güneş rüzgarı mutfağınızda oluşan buhardan daha farklıdır. Buhar yükselirken hızı azalır ve soğur. Güneş rüzgarı ise Güneş'in üst katmanı olan koronadan ayrılırken hızını üç katına çıkarır. İşte bu sıradışı görünen durum araştırmacıların ilgisiyle karşılaşmıştır. 1970 ve 1980'lerde Alman ve ABD tarafından uzaydaki plazma dengesizliklerini izlemek için çeşitli kuramlar öne sürdüler. Olasılıkları azaltarak önceki söylenenlerden farklı bir kuram belirlediler. NASA'nın Rüzgar adlı eski sondasından elde edilen verilerde bu kuramı onaylar görünüyor. 1994'de göreve başlayan sondanın kullandığı teknoloji eski manyetik band benzeri bir teknolojidir. Olası kesintilere ve kopmalara karşı çift yedekli sistemle donatılan araç şimdiye kadar neredeyse iki güneş çevrimini ve sayısız güneş fişeklerini gördü. Rüzgar, bunca yıl sonra hala işe yarar verilerle hayatta olduğunu kanıtlıyor. Üstelik 60 yıl daha görevini sürdürecek yakıtı var diyor Szabo. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Justin Kasper: Gizemi çözebilmek için rekor diyebileceğimiz 19 yıllık güneş rüzgarı sıcaklıkları, manyetik alan ve enerji verilerini okuduk diyor ve ekliyor: Sonunda güneş rüzgarını ısıtan kaynağın iyon siklotron dalgalar olduğunu belirledik. İyon siklotron dalgaları güneşin manyetik alanı çevresindeki protonların dairesel dalga-ritimleri sonucunda oluşur. Phil Isenberg , Vitaly Galinsky ve Valentin Shevchenko tarafından geliştirilen güneşten yayılan iyon siklotron dalgaları kuramına göre, akan güneş rüzgarını milyonlarca dereceye kadar ısıtıp saatte milyonlarca kilometreye kadar hızlandırır. Kasper verileri, Rüzgar aracıyla Dünya çevresindeki iyon siklotron dalgaları gözlemiyle onaylandı. Kasper: İyon siklotron dalgaları güneş rüzgarını çok fazla ısıtıp hızlandırabilir. Böylece bu garip rüzgarların bazı davranışlarını açıklayabiliriz diyor. Güneş rüzgarı Dünya'da esen rüzgarlara benzemez. Bununla birlikte Dünya'daki rüzgarlar ısıyı azot, oksijen, su buharıyla birlikte taşır. Güneş rüzgarı bu açıdan Dünya'daki rüzgarlarla benzerlik gösterebilir. Güneş rüzgarı beraberinde hidrojen, helyum gibi hafif iyonlar ile onlardan farklı sıcaklığa sahip ağır kimyasal elementleri farklı hız ve yönlerle taşır. Güneş rüzgarının ağır elementleri hafif elementler gibi yüksek sıcaklık ve hızlarla nasıl olupta taşıyabildiğini uzun zamandır merak ediyorduk. Bu oldukça tuhaf bir durumdur diyor Kasper. İyon siklotron kuramının açıklaması şöyle: Ağır iyonlar iyon siklotron dalgalarıyla iyi rezonans halindedir. Onlar hafif iyonlara göre daha fazla enerji ve ısıya sahiptir. Güneş rüzgarındaki ağır elementlerin davranışı füzyon araştırmacılarına ne gibi farklı durumların olduğunu gösteriyor. Eğer buradaki süreç tersine çevrilebilirse güneş rüzgarı oluşturulabilir. Kuramsal olarak füzyon fırınlarında plazma ısısı ancak ağır iyonlarla dengelenebilir. Kasper ve Szabo'nun sonraki adımı ise güneş rüzgarının iyon siklotron dalgasıyla etkileşmeden önceki güneşin atmosferinin dernliklerinde neler olup bittiğini ve kuramın burada da aynı şekilde işleyip işlemediğini test etmek olacak. Bunun için NASA güneş yakınlarına bir gözlem aracı yollamayı planlıyor. 2018 yılında fırlarılması planlanan Güneş Probe Plus aracı ile Güneş'in atmosferi olduğundan 23 kat daha ayrıntılı gözlenecek. Aracın Güneş'e 7 milyon km kadar yaklaşabilmesi için 1400 C derecelik sıcaklığa ve önceki uzay araçlarının görmediği kadar ışımaya dayanıklı olması gerekiyor. Güneş Probe Plus'da Rüzgar'a göre çok daha gelişmiş algılayıcılar kullanarak iyon siklotron kuramını farklı yönlerle de test edeceğiz. Bu da bizim, güneş rüzgarındaki enerjinin kaynağını anlamamızı sağlayacak diyor Kasper.


NASA son zamanlarda Mars ile ilgili fikirlerin doğrulandığını gösteren verileri yayınlıyor. Kısa süre önce Kızıl Gezegen'de sıvı su akışlarının görüldüğünü bildirmişti. Şimdi de uzun zamandır tartışılan Mars atmosferinin nasıl yok olduğunu açıkladılar. Bilindiği üzere Mars atmosferinin yok olmasıyla ilgili öne çıkan fikir güneş rüzgarlarıydı. Şimdi bu fikir oldukça sağlam kanıtlarla doğrulandı. NASA'nın Mars aracı MAVEN soğuk ve kurak gezegenin erken dönemdeki sıcak ve nemli ortamının değişime uğradığını net olarak belirledi. MAVEN verilerinden hareket eden araştırmacılar Mars atmosferinin güneş rüzgarı nedeniyle hala gaz kaybettiğini belirledi. Bulgular güneş fırtınaları sırasında atmosfer kayıplarının da arttığını gösterdi. NASA Bilim Misyon Müdürlüğü'nde yönetici olan astronot John Grünsfeld: Mars'ın geçmişte yaşamı destekleyecek oranda ve yüzeyde sıvı suyu tutacak kadar kalın bir atmosferi olduğunu düşünüyoruz. Mars atmosferinin ne gibi bir etki sonucunda değiştiğini anlamaya çalışıyoruz. Gezegenle ilgili belki de en önemli soru: mikropların yaşama başladığı dönemde gezegen neden birden soğudu? diyor. MAVEN ölçümleri gezegenin her saniye yaklaşık 100 gram gaz kaybettiğini gösteriyor. Colorado Boulder Üniversitesi'nden Bruce Jakosky: Bu kayıp güneş fırtınaları sırasında artıyor. Bu nedenle Güneş henüz gençken yani daha dinamik iken kaybın daha fazla olduğunu düşünüyorum diyor. Dramatik verilerden birine Mart 2015'de gezegene ulaşan güneş fırtınalardan biri sonrasında ulaşıldı. Fırtınanın atmosferden oldukça yüksek miktarda gazı uzaya kaçırdığı tespit edildi. Küçük bir etkinin yarattığı hareketin milyarlarca yıl boyunca devam ettiği düşünüldüğünde oldukça önemli bir kayba neden olması demektir. Güneş rüzgarı güneş atmosferinden kopan ve saatte yaklaşık 1,5 milyon kilometre yol alan proton ve elektron ağırlıklı parçacık akışıdır. Mars'a doğru akan parçacıkların taşıdığı manyetik alan Dünya'da elektik üreten bir türbinde kullanılabilir. Parçacıkların taşıdığı elektrik alanı Mars'ın üst atmosferindeki elektrik yüklü gaz iyonlarını hızlandırarak onları uzaya fırlatır. MAVEN gezegenin üst atmosferine ulaşan güneş rüzgarı ile morötesi ışık şeridinin gaza etkisini inceledi. Güneş rüzgarının Mars kutupları üzerine yönelmesiyle Mars'tan uzaya doğru gaz kaçışı gerçekleşir ve gezegenin kutbu üzerinde tüyümsü bulut oluşturur. Yeni sonuçlar Mars'ın üç farklı bölgesinde daha kayıplar olduğunu göstermektedir. Buna göre kaybın % 75'i kutup bölgesinden kaynaklanmaktadır. Geri kalan % 25'lik kayıp ise diğer dumanlı bölgelerden kaynaklanmaktadır. Mars üzerindeki nehir yatakları, suyun oyduğu vadiler, göl ve deniz olduğu düşünülen alanlara bakıldığında gezegenin bir zamanlar suyla dolu olduğu akla gelir. Bu da Kızıl Gezegen'in erken dönemde oldukça ılık bir yüzeyi olduğunu gösterir. Son zamanlarda NASA'nın MRO aracını kullanan araştırmacılar Mars'ta mevsimsel hareketlilik sonrasında tuzlu su akışlarının olduğunu belirlemişti. Ancak bu akış atmosferin çok ince ve gezegenin soğuk olması nedeniyle oldukça incedir. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Joe Grebowsky: Güneş rüzgarının atmosferde yarattığı erozyon, kaybın en önemli nedenidir. Bu da Mars ikliminde önemli değişikliğe yol açmıştır. MAVEN bu kaybın özellikle hidrojen iyonlarını etkilediğini gösterdi. Diğer iyonlardaki kaybın incelenmesi atmosferdeki kaçışın önemini ortaya koyacak diyor. Mars atmosferindeki değişimi ve atmosferdeki su miktarını belirlemek için projelendirilen MAVEN Kasım 2013'de fırlatıldı. MAVEN, Güneş'in Kızıl Gezegen üzerindeki etkisinin anlaşılmasına dönük ilk projedir. 3 Yorumlar sevgili arkadaşlar, güzel siteniz için tebrik ederim. mars atmosferi ile ilgili durum açıklığa kavuşmuş oluyor böylece. aslında bunun dünyamız için de benzeri etkiler taşıması beklenir. hele dünyada güneş rüzgarının (1,5)x1,5)=2.25 kere daha şiddetli olacağı göz önüne alınırsa! ancak, bu noktada dnaynın yer çekimi de marstan 9,8/(0.38x9,8)=2,6 kere kere yüksek olması dünyayı kurtarmış olmalı... en azından bu kaçış hızı çok daha yavaş olmalı... bir de sorum var: açıklamayı yapan astronot john grünsfeldden bahsediliyor. acaba bu kişi gerçekten astronot mu, astronom mu? aslıda yöneticilik görevinde bir eski astronot da olabilir ama bana astronom olması daha makul geldi. Açıklamanız çok yerinde olmuş. NedenDünya aynı akibete uğramadığının yanıtı da burada. Sanırım bir de Mars'ın küçük kütlesinden dolayı oluşum aşamasında Dünya'dan daha önce soğumuş olması da etkenlerden biri. Yazının orijinal halinde John Grünsfeld'i astronot kimliğiyle tanıtmışlar. Ama aynı zamanda bir astrofizikçi. http://www.nasa.gov/about/highlights/grunsfeld_biography.html Bu rüzgarlara Dünya, Mars'tan daha fazla maruz kaldığı halde nasıl dayanabiliyor, ilginç.


NASA'nın Gezginleri (Voyager 1 ve 2) daha önce ulaşılmayan yerde bulunuyor. Araçlar Dünya'dan 9 milyar km uzaklıkta Güneş Sistemi'nin en uzak ve keşfedilmemiş bölgesine ulaşmıştı. Bilim insanları araçların geriye çok önemli ve şaşırtıcı bilgiler ilettiğini belirtiyor. Bu bilgilerden biri de Güneş Sistemi'nin sınırında kabarcık oluşumlarının bulunduğu yönünde. Verilere göre kabarcıkların büyüklüğü Güneş-Dünya uzaklığı -yani 150 milyon km- kadar. 2007'de Gezgin 1 ve bir yıl sonra da Gezgin 2 bu köpük bölgesine giriş yaptı. Gezgin 1'den gelen verileri anlayamayan araştırmacılar şimdi bu verilerin ne anlama geldiğini fark ettiler. NASA'nın Güneş George Mason Üniversitesi'nden Merav Opher: Güneş'in manyetik alanı güneş sisteminin kenarına kadar uzanıyor. Güneş'ten çıkan bu manyetik alan tıpkı bir balerinin eteği gibi kıvrılarak uzanır. Çok ama çok uzaktaki Gezgin araçları Güneş kaynaklı manyetik alanın son katmanındaki demetlerin içinde diyor Opher. Manyetik alanın bu şekilde katlanmış olması sonucunda ilginç bazı durumlar oluşabiliyor. Buradaki manyetik köpükler ara sıra patlayarak kendilerini bir şekle sokuyorlar. Opher'in arkadaşı Maryland Üniversitesi'nden fizikçi Jim Drake: Güneş sisteminin sınırında böylesi bir köpük bulacağımız aklımıza gelmezdi diyor. Geçmişi 1950'lere kadar uzanan kuramlar çok farklı bir senaryo ortaya koyuyor. Güneş'ten bu kadar uzaktaki manyetik alanlar sonunda zayıflayarak tekrar geri dönüyor. Gezginlerin parçacık sayımları köpüğün zaman zaman yoğunlaştığını zaman zaman seyrekleştiğini gösteriyor. Drake: Aldığımız verilerin ne anlama geldiğini saptamaya çalışıyoruz diyor. Güneş'in bu uzak noktasındaki köpüksü yapı gökada ile arada gerçekleşen etkileşimin ortaya çıkmasında önemli bir rol oynayacak. Araştırmacılar Gezginlerin şimdi sistemin sınır noktası olan Heliosheath bölgesinde olduğunu belirtiyor. Yani araçlar Güneş Sistemi ile Samanyolu arasındaki geçiş alanında bulunuyor. Burada birçok şeyi görebilirler: yıldızlararası bulutlar, gökadanın manyetik alanı, kozmik ışınlar ve diğerleri. Bölgenin davetsiz misafirleri olan Gezginler acaba buradaki köpüksü bölgenin karmaşasından etkilenebilir mi? Bu soruyu kozmik ışınlar açıklayabilir. Gökadadan yayılan kozmik ışınların kaynağı uzaktaki karadelikler ve süpernova patlamalarıyla ortaya çıkan ve hızları ışık hızına yaklaşan atomaltı parçacıklarıdır. Bu mikroskobik top gülleri olarak niteleyebileceğimiz parçacıklar iç güneş sistemine girmek istediklerinde Güneş'in manyetik alanının tepkisiyle karşılaşır. Manyetik kabarcıklar sanki bizleri bu parçacıklardan koruyan bir savunma kalkanıdır. Bu iyi bir şey mi, henüz bilmiyorum diyor Opher. Bu balonlar kozmik ışınların serbestçe içeri girmelerine engel oluyor gibi görünüyor. Kozmik ışınlar bu köpüklerin içinde hapsolabilir. Şimdiye kadar elde edilen kanıtlar Gezgin ile elde edilen yüksek enerjili parçacık sayımından geliyor. Bu kanıt ayrıca Gezgin'in manyetik alan ölçümleriyle de elde edilebilir. Yine de buradaki manyetik alan çok zayıf olduğundan net bir fikir edinmek için daha hassas davranmak gerekir, bu da zaman ister. Nihayet Gezgin araçları manyetik alan köpüklerinin sırrını çözebilir. Muhtemelen Gezginler köpüklü bölgenin daha da içlerine girdikçe daha fazla bilgi edineceğiz. Bu sürprizlerin ilkidir ve bizi ileride başka sürprizlerde bekliyor olabilir diyor Opher.


NASA araçları Güneş Sisteminden yabancı diyarlara kadar arama yaparken beklenmedik yerlerde su buluyor. Yaşam arayışında önemli bir yere sahip olan suyun varlığı, görünüşte birbiriyle ilgisi olmayan dünyaların ortak noktasını oluşturuyor. NASA yöneticisi Ellen Stofan: NASA araçları evrenin ve bizim kökenimizi, yabancı dünyaların büyüleyici ortamlarını ortaya çıkarsa da son yıllarda su ile ilgili bulguları daha da şaşırtıyor. Belki de bu bulgular Güneş Sistemi ve ötesinde yalnız olup olmadığımız sorusuna yanıt verebilir diyor. Su, oksijen ile evrende bol miktarda bulunan hidrojenden oluşur. Gökbilimciler gezegen doğum disklerinde, diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin atmosferlerinde ve yıldızlararası dev moleküler bulutlarda suyun imzasını gördü. Bazı dünyalarda sıvı su olsa da bazılarında buz ya da su buharına rastlanmıştır. Su, kuyrukluyıldız ve asteroitlerde ve Ceres gibi cüce gezegenlerde bulunur. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün devlerinin atmosferleri ve onların uydu ve halkalarında ise muazzam miktarda su buzu bulunmaktadır. Satürn'ün Titan ve Encladus, Jüpiter'in Ganymade, Callisto ve Europe uydularında yüzey altında sıvı okyanus olduğunu gösteren güçlü kanıtlar bulunmaktadır. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu verilerinden hareket eden araştırmacılar en son Ganymade'in buzlu yüzeyinin altında tuzlu su okyanusunun olduğunu işaret eden sağlam kanıtlara ulaştı. Europa ve Enceladus'da bildiğimiz yaşam için gerekli üç unsur olabilir: sıvı su, biyolojik süreçler için gerekli kimyasal elementler ve kullanılabilir enerji. Bu uyduların yüzeyinin altındaki sıvı okyanusun mineral açısından zengin kayayla temas halinde olduğu düşünülüyor. NASA'nın Cassini uydusu Enceladus'taki hareketliliği ortaya çıkarmıştı. Son araştırmalar ise okyanustaki canlı yaşamına olanak sağlayan hidrotermal aktiviteye işaret etmiştir. NASA araçlarıyla ayrıca Merkür ve uydumuz Ay üzerinde güneş ışığının erişemediği krater diplerinde suyun işaretlerini yakalamıştı. Güneş Sistemi'nin bazı yerleri oldukça ıslak görülse de diğer yerler büyük miktarda su kaybetmiş gibi görünüyor. NASA araçları Kızıl Gezegen olarak bilinen Mars'ın bir zamanlar su dostu gezegen olduğunu belirledi. Mars yüzey robotlarından Merak gezegende yaşam için elverişli antik bir dere bile keşfetti. Yer merkezli teleskopların da yardımıyla Mars'ın ne kadar su kaybettiği hesaplandı. Buna göre Mars bir zamanlar derinliği 1,6 km'ye kadar ulaşan okyanuslara sahipti. Öyle ki gezegenin kuzey yarıküresi neredeyse tamamen suyla kaplıydı. Ama bu kadar suyun nereye gittiği henüz anlaşılmış değil. Bazı bilim insanları bu suyun gezegenin atmosferinin güneş rüzgarındaki yüklü parçacıkların etkisiyle buharlaştığını düşünüyor. NASA'nın MAVEN aracı işte bu zor sorunun yanıtını bulmaya çalışıyor. Gökbilimciler Mars'ın güneş rüzgarıyla atmosferinin etkileşime girerek nasıl kuruduğunun hikayesini Güneş'i gözleyen Güneş Dinamikleri Gözlemevi ve diğer güneş gözlemevleri verileriyle çıkarmaya çalışıyor. Güneş Sistemi'ndeki suyun dağılımını ortaya çıkarmak, 4,5 milyar yıl önce gezegenler, uyduları, kuyrukluyıldızlar ve diğer cisimlerin nasıl oluştuğu hakkında bilgi vermektedir. Güneş'e yakın bölgenin sıcak olması ya da daha uzaktaki bölgenin soğuk olması suyun halini belirler. Jüpiter'in yörüngesi 'donma hattı' olarak bilinir. Bu noktadan daha uzak bir yerden gelen kuyrukluyıldızların üzerindeki buz Güneş'e yaklaştıkça erimeye başlar. Böylece çevresine buz, su, buhar, toz ve diğer unsurları saçar. Bilim insanları Güneş Sistemi'nin ilk zamanlarında iç gezegenlerin suyun sıvı halde bulunamayacağı kadar sıcak olduğunu düşünüyor. Bu nedenle bu gezegenlere su, buz ya da buharın kuyrukluyıldızlarca taşınmış olması gerekir. NASA'nın Şafak adlı uzay aracı şu an asteroit kuşağındaki en büyük cisim olan cüce gezegen Ceres'i inceliyor. Araştırmacılar iç gezegenlere su getiren cisimlerden bir kısmının Ceres'e de su getirmiş olduğunu düşünüyor. Dev gezegen Jüpiter'deki su miktarı Güneş Sistemi'nin oluşum bulmacasında önemli bir yere sahiptir. Jüpiter, Güneş dışında, sistemimizdeki maddenin büyük miktarını barındırır. Oluşum aşamasında Güneş'in üflediği suyla yıkanmış olmalıdır. Bu sır 2016'da Jüpiter'e varacak olan NASA'nın Juno aracıyla çözülebilir. Diğer gezegen sistemlerinden genç hatta bebek yaşta olanlarına bakarak suyun hikayesinin eksik parçası tamamlanabilir. Örneğin NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu genç bir güneş sistemindeki gezegenlerin kuyrukluyıldızlarca bombardıman edildiğini gözledi. Diğer yıldızların çevresinde dolanan ötegezegenler içinde su zengini birine her an rastlayabiliriz. Aslında bu bildiğimiz bir gerçeğe dayalıdır: her yıldızın çevresinde suyu sıvı tutabilecek bir yaşam alanı bulunur. Yani her yıldızın çevresinde sıcaklığın ne kavurucu kadar çok, ne de dondurucu kadar az olduğu alan bulunur. NASA'nın Kepler aracı bu amaçla üretilmiştir. Kepler birçok yıldızın çevresindeki gezegen avına devam etmektedir. Son olarak bininci gezegeni de onaylanan Kepler verilerine göre gökadamızda Dünya'dan biraz büyük gezegenler bol miktarda bulunmaktadır. Gökbilimciler bu gezegenlerin bir kısmının okyanuslarla dolu olduğunu düşünüyor. Kepler'in yenilenmiş K2 görevi yeni dünya keşiflerine devam ediyor. Yakın zamanda göreve başlaması planlanan TESS ile de Güneş benzeri yıldızların çevresindeki Dünya ve süper-Dünya büyüklüğündeki gezegenler taranacak. TESS belki de bu gezegenlerin bir kısmında suyu da görebilecek. Belki bu işi NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu'nun yerini alacak James Webb Uzay Teleskopu üstlenecek ve bu sayede atmosfer analizleri yapabileceğiz. Yağmurlarla beslenen nehirlerin aktığı Dünya'daki suyun oluşum hikayesinin benzerine başka bir dünyada da rastlanabilir. Ama bu suyun nereden geldiğini unutmamak gerekir. İçtiğimiz bir bardak su bir kuyrukluyıldız ya da Ay veya Mars'taki buharlaşan okyanusun bir parçası olabilir. Benzer durumlar gece gökyüzünde göremeyeceğimiz kadar uzakta ve sönük gezegenlerde de olabilir.


Güneş Sistemimizgüncelleme tarihi14 Mart 201626 Mayıs 2013Güneş Sistemimiz için bir yorum yapın Cüce gezegen Eris.. Cüce gezegen Haumea ve uyduları. Jüpiter'in Io uydusu.. Dünyamız Güneş patlaması Iapetus Jüpiter'deki dev kırmızı leke. Jüpiter Lutetia Cüce gezegen Makemake .. Merak'ın teker izi Merkür Merkür'deki kraterler Phobos.. Pluto ve uyduları.. Mars-Reull Vallis.. Satürn'ün Rhea uydusu.. Mars-Santa Maria.. Mars yüzeyindeki Sirenum Fossae bölgesi. Mars yüzeyi.. Tempel1 asteroiti.. Asteroit Toutatis... Ay'daki ünlü Tycho krateri.. Uranüs.. Ressam gözüyle Venüs yüzeyi.. Venüs.. Morötesi ışık altında Venüs.. Venüs geçişi.. Dev asteroit Vesta yüzeyinde bir krater.. Kabaca Güneş Sistemi Mars'ın Phobos uydusu.. Ay'ın gölgesi... Vesta asteroiti Rhea ve buzlu yüzeyi. Rhea. Venüs'te fırtına. Lovejoy kuyrukluyıldızı Satürn'ün Mimas uydusu Jüpiter'in uydusu Europa Satürn uydusu Enceladus Satürn'ün Enceladus uydusu Enceladus'tan fışkıran buz.. Enceladus Enceladus Yüzeydeki kaplan desenlerini oluşturan yarıkların yakın görüntüsü Titan Satürn halkası önünde Titan'da fırıtna Titan'daki nehir.. Titan'da yağmur. Titan'daki buz bulutu.. Titan'ın gölü. Titan'da mevsim değişimi. Satürn'de bir gül.. Satürn Satürn.. Satürn halkaları Satürn halkaları Satürn.. Satürn halkalarına yakın plan.. Satürn üzerinde Titan gölgesi. Mars ağaçları ! Mars'ın ikiz kraterleri.. Mars'ta hortum Mars'ta geçmişte kalmış su izleri.. Mars'ta Güneş Tutulması.. Mars 10 Nisan 2013'de Hubble ISON'un görüntüsünü yolladı. (NASA, ESA, J.-Y. Li 16 Nisan 2012 tarihinde SDO'nun elde ettiği bie güneş patlaması. Titan'ın Ligeia Mare Denizi. Araçtaki panoramik kameradan incelenen Esperance kayası. Cape york, Solander Noktası yükselti farklılığı net bir şekilde görülüyor. Endeavus Krateri ise bu iki noktanın arasında yer alıyor. Bu harita Opportunity'nin Mayıs 2013'e göre iniş noktası olan Eagle Krateri'nden toplamda 36,295 km yol alarak ulaştığı Endeavur Krateri kenarındaki Cape York noktasına varış güzergahını gösteriyor. Opportunity, 3325. sol ya da 1 Haziran 2013'de Solander Noktasını görüntülemek için panoramik kamerasını kullandı. Triton ve Neptün


ESO Teleskopları Güneş Sistemindeki En Küçük Cüce Gezegeni Ortaya Çıkardı ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki SPHERE aygıtını kullanan gökbilimciler Hygiea asteroidinin bir cüce gezegen olarak sınıflandırabileceğini ortaya çıkardı. Nesne büyüklük açısından asteroid kuşağında Ceres, Vesta ve Pallas'tan sonra dördüncü sırada yer alıyor. Gökbilimciler ilk kez Hygiea'nın yüzeyini yeteri kadar yüksek çözünürlükte gözleyerek şeklini ve boyutlarını belirleyebildiler. Nesnenin küresel olduğu bulunduğu için, Güneş Sistemindeki en küçük cüce gezegen tacını Ceres'ten alabileceği düşünülüyor. Ana asteroid kuşağında bir nesne olarak Hygiea cüce gezegen olarak sınıflandırılmak üzere dört gerekçeden üçünü doğrudan karşılıyor: Güneş çevresinde dolanıyor, herhangi bir gezegene bağlı değil ve bir gezegene göre yörüngesi üzerindeki yakın çevresi temizlenmiş değil. Son gereklilik gereğince kendi kütle çekimi altında kabaca küresel bir şekle sahip olması için yeteri kadar kütlesi bulunuyor. Bunlar şimdiye kadar VLT gözlemlerinin Hygiea hakkında ortaya çıkardığı bilgiler. Dünyadaki en güçlü görüntüleme sistemlerinden biri olan VLT üzerindeki SPHERE aygıtının eşsiz yetenekleri sayesinde, Hygiea'nın şeklini ortaya çıkarabildik ki sonuçlara göre neredeyse küresel görünüyor, diyor Fransa, Marsilya Astrofizik Laboratuvarından baş araştırmacı Pierre Vernazza. Elde edilen görüntülere göre Hygiea, Güneş Sisteminde şimdiye kadarki en küçük olacak şekilde, bir cüce gezegen olarak tekrardan sınıflandırılabilir. Ekip ayrıca SPHERE gözlemlerini Hygiea'nın boyutlarını sınırlamak için de kullandı ve sonuçta çapı 430 km'den biraz fazlaca bulundu. Cüce gezegenlerin en ünlüsü olan Pluto'nun çapı neredeyse 2400 km iken, Ceres'in ki 950 km civarındadır. Gözlemler ayrıca şaşırtıcı bir şekilde Hygiea'nın yüzeyinde bilim insanlarının beklediği üzere yeterince büyük çarpma krateri olmadığını ortaya çıkardı ve ekibin bulguları bugün Nature Astronomy dergisinde yayımlandı. Hygiea, her biri aynı nesneden gelen 7000'e yakın üyeden oluşan en büyük asteroid ailelerinden birinin ana üyesidir. Gökbilimciler çok sayıda üyeden oluşan bu ailenin oluşumuna yol açan olayın Hygiea üzerinde büyük ve derin bir iz bırakmış olmasını bekliyor. Sonuçlar oldukça şaşırtıcı oldu çünkü Vesta'da olduğu gibi geniş çarpma kraterlerinin yer aldığı bölgelerin varlığını bekliyorduk, diyor Vernazza. Gökbilimciler Hygiea'nın yüzeyinin % 95'ini gözlemiş olsalar da, belirgin iki krater tespiti yapabildiler. Bu kraterlerden ikisi de Hygiea asteroid ailesini oluşturabilecek 100 km-boyutlu bir nesnenin çarpması sonucu oluşamazlar. Oldukça küçük boyuttalar, diye açıklıyor Çek Cumhuriyeti, Prag Charles Üniversitesi Gökbilim Enstitüsü'nden eş-yazar Miroslav Broz. Ekip çalışmayı bir adım daha ileriye taşıdı. Sayısal simülasyonuları kullanarak Hygiea'nın küresel şeklini ve geniş ailesini oluşturabilecek şeyin çapı 75 ila 150 km arasında olan bir nesne ile doğrudan büyük bir çarpışma ile oluşabileceği sonucuna ulaştılar. Simulasyon sonuçlarına göre ana nesneyi paramparça eden böyle şiddetli bir çarpışma 2 milyar yıl önce gerçekleşmiş olabilir. Geride kalan parçalar tekrar bir araya geldiğinde Hygiea'nın yuvarlak şeklini ve binlerce yoldaş asteroidi meydana getirmiş oldu. Son 3-4 milyar yıl içinde astreoid kuşağında iki büyük nesne arasındaki bu tür bir çarpışma oldukça eşsiz bir olay, diyor çalışmaya katılan doktora öğrencisi Charles Üniversitesi Gökbilim Enstitüsünden Pavel Sevecek. Asteroidleri ayrıntılı bir şekilde araştırmak sadece sayısal hesaplamalardaki gelişmeler sayesinde değil, aynı zamanda daha güçlü teleskoplar sayesinde de mümkün olabildi. VLT ve SPHERE gibi yeni nesil uyarlamalı-optik aygıtları sayesinde, artık ana kuşak asteroidlerini hiç olmadığı kadar netlikte görüntüleyerek, Yer-konuşlu ve gezegenler arası görev gözlemleri arasındaki boşluğu kapatıyoruz, diyor son olarak Vernazza. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin 1 Yorum pluto nun çapı evet 2400 km.çapı 1000 km altında olan gezegenler cüce sayılabilir ben hala yörüngesini temizlememiş gezegen tanımlamasına katılmıyorum.9 uncu gezegen değil 10 nuncu gezegen bulunabilir.Hygiea 430 km,ceres ve diğerlerine katılabilir.güneş çevresinde dolanıyor bu iyi haber kütlesi iyi ve yer çekimi de.bence çok önemli bir keşif.teşekkürler.


ESO teleskopları Kuiper Kuşağında ilk karbon-zengini asteroidi buldu ESO teleskoplarını kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi Güneş Sisteminin bir kalıntısını inceledi. Ekip beklenmedik Kuiper Kuşağı nesnesi 2004 EW95'in karbon zengini bir asteroid olduğunu bularak bu türden bir nesnenin Güneş Sisteminin dış sınırlarında keşfedilen ilk tür olduğunu onaylamış oldu. Bu tuhaf nesne Mars ve Jüpiter arasındaki asteroid kuşağında oluşarak ait olduğu yere milyarlarca kilometre uzaktaki yeni evi Kuiper Kuşağına taşınmış olabilir. Güneş Sistemimiz'in ilk zamanları oldukça çalkantılıydı. Bu döneme ait teorik modeller gaz devi gezegenlerin oluştuktan sonra Güneş Sistemi boyunca karmaşık hareketlerle küçük kayalık nesneleri iç Güneş Sisteminden çıkartarak Güneş'e en uzak yörüngelere fırlatmışlardır . Bu modeller özellikle Kuiper Kuşağının Neptün'ün ötesindeki soğuk bölge iç Güneş Sisteminden az miktarda karbonlu asteroidler olarak bilinen karbon zengini kayalık nesneler içerdiğini öne sürmektedir . Yeni yayınlanan bir araştırmayla Kuiper Kuşağında ilk kez karbon zengini bir asteroidin varlığı onaylanarak Güneş Sistemimizin kararsız ilk dönemlerine dair teorik modellere güçlü bir destek sağlanmış oldu. ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki çoklu aygıtlarla alınan dikkatli ölçümlerden sonra, BK Queen's Belfast Üniversitesi'nden Tom Seccull liderliğindeki küçük bir gökbilimciler ekibi düzensiz hareketler sergileyen Kuiper Kuşağı Nesnesinin içeriğini ölçebildi ve karbon zengini bir asteroid olduğunu belirledi. Bu sayede aslında bu nesnenin Güneş Sisteminin iç kısımlarında oluşarak dışarıya doğru göç ettirildiği gösterilmiş oldu . 2004 EW95'in tuhaf doğası yine keşfi yapan ekibin bir üyesi olan Belfast Queen's Üniversitesinden gökbilimci Wesley Fraser tarafından NASA/ESA Hubble teleskopu ile yapılan rutin gözlemler esnasında fark edildi. Asteroidin yansıtma tayfı bir nesne tarafınan yansıtılan ışığın özel bir örgüye sahip ışık dalga boyu benzer büyüklükteki Kuiper Kuşağı nesnelerinden farklıydı genellikle ilgi çekmeyen, yapıları hakkında oldukça az bilgi veren özelliksiz bir tayf. 2004 EW95'in yansıtma tayfı açıkça gözlenen gözlenen diğer dış Güneş Sistemi nesnelerinden farklıydı, diye açıklıyor yazar Seccull. Yakından bakmamızı gerektirecek kadar garipti. Ekip 2004 EW95'i VLT üzerindeki X-shooter ve FORS aygıtları ile gözledi. Bu tayfçekerlerin duyarlılığı ekibin asteroidden yansıyan ışığı daha ayrıntılı bir şekilde incelemelerini ve bu sayede içeriğini anlayabilmelerini sağladı. Ancak VLT'nin etkileyici ışık-toplama gücüne rağmen, 2004 EW95 gözlenmesi zor bir kaynaktır. Genişliği 300 kilometre kadar olsa da, şu anda Dünya'dan 4 milyar kilometre uzakta olduğundan karanlık, karbon zengini yüzeyinden veri toplamak bilimsel olarak zorlayıcı olmaya devam ediyor. Bu iş sanki kömürden dev bir dağı geceleyin gökyüzünün zifiri karanlığında gözlemeye benziyor, diyor Şili'deki Pontificia Katolik Üniversitesi'nden Thomas Puzia. 2004 EW95 sadece hareket halinde değil, aynı zamanda oldukça sönük, diye ekliyor Seccull. Elde ettiğimiz verilerden mümkün olduğunca faydalanabilmek için çok gelişmiş veri işleme yöntemleri kullanmak zorunda kaldık. Nesnenin tayfındaki iki özellik özellikle dikkat çekiciydi, ve demir oksit ile fillosilikata karşılık geliyordu. Bu maddelerin varlığı daha once hiçbir KBO nesnesinde onaylanmamıştı, bu da 2004 EW95 Güneş Sisteminin iç kısımlarında oluştuğunu güçlü bir şekilde öne sürüyor. Seccull son olarak şunu söylüyor: 2004 EW95'ün şimdiki günleri Güneş Sisteminin buzlu dış sınırları olsa da, Güneş Sistemi'nin erken dönemlerinde göç etmekte olan bir gezegen tarafından şu andaki yörüngesine sürüklenmiştir. Şimdiye kadar tipikolmayan KBO nesnesi tayfları rapor edilmiş olsa da, hiçbiri bu düzeyde bir kaliteye ulaşamamıştır, diyor ekibin içinde olmayan ESO gökbilimcisi Olivier Hainaut. Kuiper Kuşağında keşfedilen bir karbonlu asteroid Güneş Sisteminin erken dönemlerine ışık tutan dinamik modellerin temel tahminlerinden birini doğrulamak için oldukça önemli. Notlar Güneş Sisteminin erken evrimi ile ilgili büyük yol hipotezi ve Nice modeli gibi şu anki dinamik modeler dev gezegenlerin önce içeriye sonra da dışarıya doğru göç ederek nesneleri iç Güneş Sisteminden dışarıya doğru saçtığını tahmin etmektedir. Sonuç olarak küçük oranda kayalık asteroidin Oort Bulutu ve Kuiper Kuşağı yörüngelerine atılmış olduğu bekleniyor. Karbonlu asteroidler karbon elementi ya da çeşitlerini içeren türden nesnelerdir. Karbonlu ya da C-türü asteroidler karanlık yüzleri sayesinde tespit edilebilir, bu duruma karbon moleküllerinin varlığı neden olmaktadır. Diğer Güneş Sistemi nesneleri de sistemin dış sınırlarında keşfedilmiştir, ancak ilk kez evinden çok uzakta, Kuiper Kuşağı'nda bir karbonlu asteroid bulunmuştur. ESO-Türkiye


Kuyrukluyıldızların hareketlerini ele alan bir çalışma Güneş Sisteminde ikinci bir tutulum düzlemi olduğunu ortaya çıkardı. Uzun yörünge dönemli kuyrukluyıldızların yörüngelerinin analitik incelenmesi sonucunda kuyrukluyıldızların bazılarının gezegenlerin bulunduğu düzlemde, diğerlerinin ise bundan farklı olan boş ekliptik düzlemde hareket ettiği belirlendi. Bu bilgi kuyrukluyıldızların Güneş Sisteminde nasıl oluştuğuna dair benimsenen modeller için önemli sonuçlar vermektedir. Güneş Sisteminde gezegenler ve diğer cisimlerin çoğu ekliptik olarak bilinen yaklaşık aynı yörünge düzleminde hareket ederler. Ancak burada kuyrukluyıldızlar gibi bazı istisnalar vardır. Yörüngelerini on binlerce yıl gibi uzun zamanda alan uzun dönemli kuyrukluyıldızlar ekliptiğin yakınındaki alanla sınırlı değildir ve çeşitli yönlerde gidip gelirler. Güneş Sistemi oluşum modelleri uzun dönemli kuyrukluyıldızların bile ilk olarak tutulumun yakınında oluştuğunu ve daha sonra, özellikle gaz devlerinin kütle çekimleri etkisiyle bugünkü yörüngelerine dağıldığını ileri sürmektedir. Ancak gezegensel saçılım adı verilen bu olayda bile kuyrukluyıldızların yörüngelerinin Güneş'e en uzak noktası ekliptiğin yakınında kalmalıdır. Gözlenen dağılımı açıklamak için dış kuvvetlere ihtiyaç vardır. Güneş Sistemi yalıtılmış ortamda değildir ve Samanyolu ile küçük ama ihmal edilemeyecek derecede önemli etkileşim içindedir. Galaktik kütle çekim kuvveti hesaba katıldığında uzun dönemli kuyrukluyıldızların apoapsisinin iki düzlem çevresinde toplandığı belirlendi. Bunlardan ilki bildiğimiz düzlem, diğeri ise boş ekliptik düzlem. Bildiğimiz tutulum düzlemi Samanyolu diskine göre yaklaşık 60 derece eğimlidir. Boş ekliptik de 60 derece eğimlidir, ama tersi yönde. Başlangıçta hiçbir cisim olmadığı için bu düzleme boş ekliptik denmiştir. Bu düzlem daha sonra gaz devlerinin etkileriyle yörüngesi değişen kuyrukluyıldızlarla dolmuştur. Uzun dönemli kuyrukluyıldızların apoapsisi bu iki düzlem çevresinde toplanma eğilimindedir. Analitik yöntem daha sonra farklı bir yöntemle daha test edildi. NASA'nın JPL'deki küçük cisimlerin veritabanlarında yer alan kuyrukluyıldız verileri karşılaştırılarak yörünge dağılımlarının iki ekliptik düzlemi işaret ettiği belirlendi. Apoapsis noktaların iki düzlem üzerinde değil onlara yakın yerde olduğu görüldü. Buna rağmen daha fazla araştırma faktörü için uzun dönemli kuyrukluyıldız dağılımının daha ayrıntılı incelenmesine ihtiyaç duyuluyor. 1 Yorum Acaba, bir Oort bulutu değil de bir Oort düzlemi mi var?


Güneş Sistemi'nin de kuyrukluyıldızlarda olduğu gibi kuyruğu vardır. NASA'nın Yıldızlararası Sınır Tarayıcısı dört yapraklı yoncayı andıran kuyruğun yapısını çizen ilk araç oldu. Astrophysical Journal'ın 10 Temmuz tarihli sayısında yayınlanan makale için IBEX'in üç yıllık görüntülerinden yararlanıldı. Teleskoplar diğer yıldızların çevresindeki kuyrukları fark ederken kendi yıldızımızın kuyruğunu görmeleri çok zordur. Kuyruğa neden olan parçacıklar -heliosferin tamamı yani güneşin etkisindeki tüm alan- parlamadığından mevcut araçlarla görülemez. Teksas Southwest Araştırma Enstitüsü'nden IBEX baş araştırmacısı David McComas: IBEX yüksüz atomları inceleyerek heliokuyruğuyla ilgili ilk gözlemler yaptı. Çektiğimiz fotoğraflarda kuyruğun nerede olduğunu kuşku bırakmayacak şekilde birçok modeli sınayarak gösterdik diyor. IBEX, Güneş Sistemi'nin sınırlarındaki nötr parçacıkların oluşurduğu çarpışmaları ölçtü. Enerjik yüksüz atom görüntüleme adı verilen bu yöntemde yüksüz taneciklerin yolu güneşin manyetik alanı tarafından etkilenmez gerçeğine dayanır. IBEX, parçacıkların çarpışma sonrası düz bir çizgi üzerinde hareketlerini sürdürüyor. Sonuç olarak yüksüz parçacıkların nereden geldiği gözlenerek bu uzak bölgelerde neler olup bittiği açıklanabiliyor. NASA'nın IBEX programı ekibinden Arik Posner: 2008 yılında ilk ışık alınmasıyla birlikte IBEX ekibi olarak yıldızlararası sınırdaki enerjik yüksüz parçacıkların daha önce bilinmeyen yolları da olmak üzere, gördüğümüz manzara karşısında hayrete düştük. IBEX görüntüsündeki heliokuyruğu haritadaki büyük boş bir alanı dolduruyor. Bu heliofizik alanında önemli bir ilerlemeyi de sağlayacak diyor. IBEX'in ilk üç yıllık gözlemleri birleştirilerek hızlı ve yavaş hareket eden parçacık kuyruğu ortaya çıkarıldı. Kuyruğun üzerinde ve altında hızlı ve yavaş hareket eden parçacıkların neden olduğu iki lob vardır. Bu güneşin 11 yıllık döngüsündeki son aşamanın dikkate alındığı bir modeldir. Yonca şeklindeki kuyruk güneş sistemiyle tamamen uyumlu değildir. Güneş'in manyetik etkisi nedeniyle hareket eden yüklü parçacıklar gökadamızdan kaynaklanan ve içeri yönelen parçacıklarla çarpışması sonucu biraz döndürülür. Bilimciler kuyruğun uzunluğunu bilmekle birlikte yıldızlararası ortama girerek yavaş yavaş kaybolmaktadır. Bilimciler dışarı doğru akan kuyrukla ilgili bilgileri geliştirmek için bilgisayar benzetimleriyle çeşitli denemeler gerçekleştiriyor.


Leicester Üniversitesi'ndeki araştırmacılar gökadamızdaki beyaz cüceleri inceleyerek güneş sisteminin sonunun nasıl olacağını kestirmeye çalışıyor. Güneş gibi bir yıldızın yaşamının sonu Dünya'dan daha küçük çapa kadar küçülüp beyaz cüce olacaktır. Beyaz cüceler bu nedenle çok yoğun cisimlerdir öyle ki bir çay kaşığı madde beş ton ağırlığında olur. Üniversitenin Fizik Astronomi Bölümü'nden yüksek lisans öğrencisi Nathan Dickinson doktora çalışması olarak beyaz cücelerdeki kimyasal bileşimi seçmiş. Diğerlerini göz ardı edersek beyaz cüceler hidrojen ile helyumdan oluşur ve çevresinide ağır elemenmtler kuşatır. Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen spektrum verileriyle bir yıldızdaki kimyasal yapı elde edilir. 25 000 dereceden daha soğuk olan yaşlı ve soğuk beyaz cücelerde oksijen, azot, silisyum ve gezegen kalıntılarından kalmış demir gibi elementler içerir. Sıcaklıkları bundan fazla olan genç ve sıcak beyaz cücelerde ise ağır kimyasallar bulunur. Ancak bu kimyasalların beklenenden fazla oluşu akla yıldızın bu maddeleri başka yerlerden, gezegenlerden ya da çevresindeki bulutlardan alıp almadığını getirir. Dickinson: Sıcak beyaz cücelerdeki bu fazla maddenin parçalanmış gezegenlerden gelip gelmediğini anlamak önemlidir. Bu sayede bizim sistemimizin nasıl değişeceği ve sonunda sistemin sonunun nasıl olabileceğinin resmini elde edebiliriz diyor. Yıldızların yaşam döngülerinin son durağı olan beyaz cüceler gökadanın en eski nesneleri arasındadır. Bu nedenle bize eski güneş sistemleri hakkında bilgi verebilirler. Güneş'de bir beyaz cüce olarak ömrünü noktaladığında bu olayla birlikte güneş sisteminin başına neler gelebileceğini de kestirebiliriz. Böylesi bir çalışmada ön planda olmak gerçekten heyecan verici. Dünya üzerinde böylesi özel alanda çalışan küçük bir topluluktan biriyim. Bu çalışma yıldızlarının hayatlarının sonunun nasıl olacağını, güneş sistemlerinin nasıl öleceğini ve ne kadarlık bir alanda sistemin kalıntısının kalacağını ve sonunda da gökada yıldızlarının büyük bir çoğunluğu için sonun nasıl olacağı sorularına yanıt verebilir. Fen Bilimleri Fakültesi Başkanı Prof. Martin Barstow: Bu çalışma genç bilim insanlarının ileri düzeyde çalışma yapabileceğini gösterdi. Böylece evren ve Dünya hakkında sorulan en zor soruların bazılarına yanıt verebilecek çalışmadır diyor. 1 Yorum ben de gelecekte bir uzay araştırmacısı olmak istediğim için bu konu ilgimi çekti. Aslında çok mantıklı eğer evrenin sahip olduğu ilk cisimler beyaz cüceler ise ayrıca evrenin oluşumuna büyük katkı sağladılarsa evrenin sahip olduğu tek cisim veyaevrenin yok olmasına yardımcı olan cisimlerde beyaz cüce olarak adlandırılan helyum ve hidrojen bileşiğidir .


ESO'nun SPHERE aygıtı yeni doğan gezegenlerce şekillendirilen öncül-gezegen disklerini ortaya çıkardı Yeni keskin görüntüler genç yıldızların etrafındaki gezegen-oluşum disklerindeki dikkat çekici özellikleri gözler önüne serdi. ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki SPHERE aygıtı genç güneş sistemlerindeki karmaşık süreçleri gözlemeyi başardı bunlardan birini gerçek zamanlı olarak gerçekleştirdi. Üç farklı gökbilimciler ekibinin elde ettiği yeni sonuçlar SPHERE'in gezegenlerin kendilerini oluşturan diskleri şekillendirme yollarına dair gözlemsel yeteneklerini göstermektedir gözlemlerle yeni dünyaların oluştuğu bu ortamların karmaşık halleri ortaya çıkarılmaktadır. ESO'nun Paranal gözlemevindeki Çok Büyük teleskop üzerinde bulunan gelişmiş ötegezegen-avcısı SPHERE aygıtını kullanan bu üç farklı gökbilimciler ekibi, yeni oluşan gezegen sistemlerinin evrimlerinde bilinmeyen basamakları ortaya çıkarmaya çalışıyor. Son yıllarda bilinen ötegezegenlerin sayısındaki olağanüstü artış, bu alanı modern gökbilimdeki en dinamik çalışma konularından biri haline getirdi. Bugün gezegenlerin öncül-gezegen diskleri olarak bilinen yeni doğmuş yıldızları çevreleyen geniş gaz ve toz disklerinden oluştukları biliniyor. Bu diskler yüz milyonlarca kilometreye kadar genişleyebiliyor. Zamanla bu öncül-gezegen diskleri içindeki parçacıklar çarpışarak bir araya geliyorlar ve sonuçta gezegen-boyutlarında nesneleri meydana getiriyorlar. Bununla birlikte, halen bu gezegen-oluşturan disklerin evrim basamaklarındaki ayrıntılar birer gizem olarak kalmaya devam ediyor. SPHERE VLT'nin agıt dizilerine yeni eklenmiştir ve son teknoloji ürünlerinin bir araya getirilmesi ile öncül-gezegen disklerindeki ince ayrıntıların doğrudan görüntülenebilmesi için güçlü yöntemler sağlamaktadır . Öncül-gezegen diskleri ile büyümekte olan gezegenler arasındaki etkileşim diski çeşitli şekillere dönüştürebilmektedir: geniş halkalar, sarmal kollar ya da gölgeli boşluklar. Bu yapılar ve onları şekillendiren gezegenler arasındaki belirgin bağlantı şu anda özel olarak incelense de henüz bulunamamıştır: gökbilimcilerin çözmek istediği bir gizem olarak kalmaya devam etmektedir. Neyse ki, SPHERE'in özelleştirilmiş yetenekleri sayesinde araştırma ekiplerinin öncül-gezegen disklerinin bu dikkat çekici özelliklerini doğrudan görüntüleyebilmeleri mümkün hale gelmiştir. Örneğin genç bir yıldız olan RXJ1615 Akrep takımyıldızı doğrultusunda ve Dünya'dan yaklaşık 600 ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır. Hollanda Leiden gözlemevinden Jos de Boer liderliğindeki bir ekip, burada genç yıldızı çevreleyen, Satürn'deki halkaların çok daha büyük bir versiyonu olan eş merkezli bir karmaşık halkalar sistemi bulmuştur. Bir öncül-gezegen diskindeki halkaların bu tür bir karmaşık şekillenişi daha önce sadece birkaç kez gözlenmiş olup, daha da heyecan verici olanı tüm sistemin sadece 1.8 milyon yıl yaşında olduğunun görülmesidir. Diskte görülen ipuçları halen oluşmakta olan gezegenler tarafından şekillendirildiğini göstermektedir. Şimdiye kadar tespit edilen diğer öncül-gezegen diskleri örneklerinin çoğu görece yaşlı ya da evrimleşmiş oldukları için yeni gözlenen RXJ1615 öncül-gezegen diskinin yaşı sistemi seçkin bir hale getirmektedir. De Boer'in beklenmedik sonuçları yine Leiden Gözlemevi'nden Christian Ginski liderliğindeki ekibin bulgularıyla hızlı bir şekilde örtüştü. Diğer ekip Bukalemun takımyıldızı doğrultusunda ve Dünya'dan yaklaşık 500 ışık-yılı uzaklıktaki HD97048 adlı genç yıldızı gözlemişti. Zorlu gözlem analizleri sayesinde, bu yıldızın etrafındaki genç diskin de eş merkezli halkalar oluşturduğunu ortaya çıkardılar. Bu iki sistemin benzerliği şaşırtıcı bir sonuca götürüyor, çünkü çoğu öncül-gezegen sistemleri, çoklu asimetrik sarmal kollar, boşluklar ve girdaplardan oluşuyor. Bu keşifler yüksek derecede çoklu simetrik halka içerdiği bilinen sistemlerin sayısını belirgin bir ölçüde arttırıyor. Daha yaygın olarak görülen asimetrik disklerin özellikle dikkat çekici bir örneği Hollanda, Anton Pannekoek Gökbilim Enstitüsünden Tomas Stolker liderliğindeki bir gökbilimciler grubu tarafından gözlenmişti. HD135344B adlı yıldızı çevreleyen disk yaklaşık 450 ışık-yılı uzaklıktadır. Bu yıldız geçmişte dikkatlice gözlenmiş olsa da, SPHERE sayesinde ekip yıldızın öncül-gezegen diskini daha önce olmadığı kadar ayrıntılı bir şekilde inceleyebilmiştir. Merkezdeki büyük boşluğun ve belirgin iki sarmal kol-benzeri yapının Jüpiter-benzeri dünyalar olmak üzere şekillenen tek veya çoklu büyük-kütleli öncül-gezegenlerce oluşturulduğu düşünülmektedir. Buna ek olarak, HD135344B'nin diskinde hareket halindeki madde tarafından atılan karanlık dört şerit gölgesi de gözlenmiştir. Dikkat çekici biçimde, şeritlerden biri gözlem dönemi arasındaki aylarda değişim göstermiştir: bu gezegen evriminin gerçek zamanlı olarak gerçekleşen gözlemine dair nadir bir örnek olup, diskin SPHERE tarafından gözlenemeyecek iç kısımlarında gerçekleşen değişimlere işaret etmektedir. Görünüşü güzel görüntüler üretmesinin yanısıra, bu titreşen gölgeler diskin iç kısımlarındaki değişimlerin tespit edilebilmesi için eşsiz bir yoldur. Ginski ve de Boer'in çalışmalarında buldukları eş-merkezli halkalar gibi, Stolker'in ekibi tarafından gerçekleştirilen bu gözlemlerle de genç yıldızları çevreleyen disklerin karmaşık ve değişken koşulları halen şaşırtıcı yeni keşiflerin izlerini taşımaya devam ediyor. Bu öncül-gezegen diskleri hakkındaki bilgilerin artmasıyla, onları araştıran ekipler gezegenlerin kendilerini oluşturan diskleri nasıl şekillendirdiklerini daha iyi anlamaya başlıyor ve aynı zamanda gezegenlerin nasıl oluştuklarını da. Notlar SPHERE ilk ışığını Haziran 2014'te aldı. Aygıt üzerinde atmosferik etkileri ortadan kaldıran gelişmiş bir uyarlamalı optik, merkezi yıldız ışığının çoğunu örten bir koronograf ve diskten gelen ışığı ayırt edebilmek için diferansiyel görüntüleme ve polarimetre bileşeni bulunmaktadır. ESO-Türkiye


NASA'nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi ve Japon Hinode uzay aracının gözlediği bir güneş tsunamisi, Güneş'in manyetik alanıyla ilgili tahminleri doğrulamak için ilk kez kullanıldı. Güneş tsunamileri koronal kütle atımı denilen Güneş atmosferindeki çok büyük patlamalar sonucunda üretilir. CME uzaya fırlayabileceği gibi güneş üzerindeki tsunamiler saniyede 1000 kilometrelik hızla hareket edebilmektedir. Dünya üzerindeki tsunamilerde olduğu gibi güneş tsunamileri de çeşitli mekanizmalar aracılığıyla değişime uğrar. Sesin havada yayılma hızının ışığa göre çok yavaş olası gibi güneş tsunamileri de manyetik alanlarda çok yüksek bir hıza sahiptir. UCL'den Mullard Uzay Bilimleri Laboratuarı'ndaki araştırmacılar bu özellikten yararlanarak Güneş'in manyetik alanını belirlemek istiyor. Dr. David Long: Güneş atmosferindeki manteik alanın bir buzdolabı mıknatısından on kat daha zayıf olduğunu gösterdik diyor. Japon Hinode aracı üzerindeki morötesi görüntüleme tayfölçeri ile tsunami üzerindeki güneş atmosferinin yoğunluğu ölçüldü. Görüntüleme ve tayfsal gözlem kombinasyonu Güneş atmosferinde oluşan manyetik alanı incelemek üzere ender bir fırsat tanıyor. Dr. Long ekliyor: Bunlar yakın yıldızımız hakkında gerçekten ilginç ayrıntıları ender görülen bir olayla ortaya koyuyor. Güneş atmosferindeki çevrimler ve diğer yapılar gibi Güneş'in manyetik alanını doğrudan görerek ölçmek zordur ve genellikle bu konudaki tahminler ayrıntılı bilgisayar benzetimleri kullanılarak elde edilir. Hinode uzay aracı görünür, X-ışını ve morötesi ışıkla manyetik alandaki yavaş ve hızlı değişimleri görebilmektedir. Hinode, güneş lekeleri çevresindeki manyetik alan değişimleri daha önce çok zayıf olan manyetik alanları ölçebilecek kadar hassastır. Güneş'teki patlamalar sonucu olan CME tsunamiler Dünya'ya doğru savrulabilir. Dünya'nın manyetik alanı gezegenimizi bunlardan korumasına karşılık yörüngedeki uydular korumasızdır. Bu uydular güneş fırtınalarına açıktır. Dr. Long: Gelişen teknoloji bu patlamaların oluşmasıyla ilgili daha doğru açıklamaları ve güneş çevrimlerine karşı nasıl korunacağımızı anlamamıza yardımcı olacaktır diyor.


Avrupa Güney Gözlemevinin Şili'deki Çok Büyük teleskobunu kullanan bir gökbilimciler ekibi Güneş Sistemimize en yakın yıldız olan Proxima Centauri etrafında dolanan başka bir gezegene dair kanıt buldu. Aday durumundaki gezegen, sistemde tespit edilen üçüncü ve yıldızın etrafında şimdiye kadar keşfedilmiş olan en hafif nesnedir. Dünya'nın kütlesinin sadece dörtte biri büyüklüğündeki gezegen aynı zamanda şimdiye kadar bulunan ötegezegenler arasındaki en hafiflerden biridir. Keşif, en yakın yıldız komşumuzun ilginç yeni dünyalarla dolu ve buraların yeni çalışmalar ile gelecekteki keşiflere açık olduğunu göstermektedir, diye açıklıyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanan çalışmaya liderlik eden, Portekiz, Astrofizik Araştırma Merkezinden araştırmacı Joao Faria. Proxima Centauri Güneş'e en yakın yıldız olup, sadece dört ışık yılından biraz daha ötededir. Yeni keşfedilen Proxima d adlı gezegen, Proxima Centauri'nin etrafında, Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığının onda birinden daha az, yaklaşık dört milyon kilometre uzaklıktaki bir yörüngede dolanmaktadır. Yıldız ile yaşanabilir bölge arasında yıldızın etrafındaki, gezegenin yüzeyinde suyun sıvı halde bulunabildiği bölge bulunan gezegenin Proxima Centauri etrafındaki bir yörüngesini tamamlaması sadece beş gün sürmektedir. Yıldızın hali hazırda iki diğer gezegene ev sahipliği yaptığı bilinmektedir: Dünya ile benzer kütleye sahip Proxima b gezegeni yıldızın etrafındaki yaşanabilir bölgedeki turunu 11 günde tamamlarken, Proxima c aday gezegeni ise yıldızdan çok daha uzakta beş-yıllık bir yörüngede dolanmaktadır. Proxima b, ESO'nun 3.6-metrelik teleskobu üzerindeki HARPS aygıtı ile birkaç yıl önce keşfedilmiştir. Keşif daha sonra 2020 yılında Proxima sistemini ESO'nun VLT'si üzerindeki ESPRESSO aygıtı ile inceleyen bilim insanları tarafından onaylanmıştır. Gözlenen sinyal çok zayıf olduğundan ekip bunun yıldızda meydana gelen değişimlerden ziyade gezegenden kaynaklı olduğunu onaylamak için ESPRESSO ile takip gözlemleri gerçekleştirmiştir. Yeni gözlemleri elde ettikten sonra sinyalin yeni bir gezegen adayından geldiğini onaylayabildik, diyor Faria. Böyle düşük bir sinyali yakalamanın zorluğu ve bunu başardıktan sonra Dünya'ya bu kadar yakın bir ötegezegeni keşfetmek heyecan vericiydi. Dünya'nın dörtte biri kadar kütlesiyle Proxima d dikey hız yöntemi ile ölçülen en hafif gezegen olarak L 98-59 gezegen sisteminde yeni keşfedilen gezegeni geride bırakmıştır. Bu yöntemde yörüngede dolanan gezegenin çekimsel etkisiyle yıldızın hareketinde meydana gelen küçük yer değiştirmeleri ölçülmektedir. Proxima d'nin kütle çekimi o kadar küçük ki Proxima Centauri üzerinde oluşturduğu ileri ve geri hareketlerin hızının büyüklüğü saniyede 40 santimetre civarındadır (saatte 1.44 kilometre). Bu başarı aşırı derecede önemli, diyor ESO Şili ESPRESSO aygıt bilimcisi Pedro Figueira. Dikey hız yönteminin gökadamızda en fazla bulunan ve potansiyel olarak bildiğimiz yaşama ev sahipliği yapabilecek, bizimki gibi küçük gezegenlerin sayısını ortaya çıkarma potansiyeli bulunuyor. Bu sonuç ESPRESSO'nun yeteneklerini açıkça ortaya koyarken, gelecekte bulabilecekleri hakkında beni meraklandırıyor, diye ekliyor Faria. ESPRESSO'nun diğer dünyaları arama çalışmaları, şu anda Atacama Çölünde inşası devam eden ve yakın yıldızların etrafında çok daha fazla gezegenin keşfedilmesi ve araştırılması adına kritik öneme sahip ESO'nun Aşırı Büyük Teleskobu ile tamamlanacaktır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Güneş'in kuzeydoğu kenarında büyük bir sıcak plazma fışkırması oluştu. Bakış doğrultumuza göre Güneş'in arkasında oluşan büyük fışkırmayı gözlemciler ancak önümüzdeki hafta görebilecek. 25. Güneş çevrimindeki aktiviteler artmaya devam ediyor. NASA'nın Okyanus ve Atmosferik Değişimleri İzleme birimi olan NOAA'dan alınan yeni güneş lekesi sayısına göre çevrim tahmin edilenden daha fazla leke sayısıyla sonuçlanacak görünüyor. Güneş'teki leke sayısı 15 ay içinde tahminleri aştı. Aralık 2021'e göre aylık tahmin değer gerçek değerin yarısında kaldı ve bu son 5 yılda gözlenen leke sayısının en yüksek değeriydi. Önceki tahminlere göre 25. Çevrim Temmuz 2025'de 24. Çevrime benzer bir maksimuma ulaşacak. Ancak şimdi bu çevrimin 24. Çevrimden çok daha güçlü olacağı öngörülmeye başlandı. Gökyüzü gözlemcileri ise değişimleri çoktan fark etti. Arktik'te gözlenen kutup ışımaları her zamankinden daha iyi. Gerçekten de jeomanyetik aktivite yeni çevrim başladığından bu yana neredeyse üç katına çıktı. 25. Güneş çevriminin başladığı 2020'de G1 sınıfı küçük jeomanyetik fırtınalar toplamda 9 gün oluştu. Bu sayı 2021'de 25 güne çıktı. Üstelik bunlardan biri 4 Kasım 2021'de Kaliforniya'nın güneyinden New Mexico'ya kadar uzanan bölgede kutup ışımaların görülmesine neden olan G4 sınıfı fırtınaydı. Artan güneş aktivitesinin bir başka işareti de X-ışını parlamasıdır. X-ışınları en güçlü güneş patlaması türüdür. Güçlü patlamalar radyo kesintilerine neden olabilir. Dünya atmosferi bu enerjik parçacıklarla dolup yoğun jeomanyetik fırtınalara neden olabilirler. Güneş, 2017'den 2021'in ortalarına kadar bu tür patlamalar oluşturmadı. 25. Güneş çevrimiyle birlikte 3 Temmuz 2021'de ve ardından 28 Ekim 2021'de iki ayrı X-ışını parlaması gözlendi. Ortalama 11 yıl süren çevrimler boyunca Güneş 100'den fazla X-ışını patlamaları üretir. Gün geçtikçe Güneş'teki fışkırmalar ve leke sayısının artışına tanıklık edeceğiz. Bu nedenle özellikle güneş teleskopu olanların Güneş'i düzenli izlemelerini tavsiye ediliyor.