Kepler teleskopu verileri ile 219 yeni gezegen adayı belirlendi. Bunların 10'u Dünya büyüklüğünde olup yıldızlarının yaşam alanı içinde yer alıyor. Aday dünyalar sıvı su tutabilecek yörüngelerde olup ilk verilere göre karasal yapıdalar. Kepler'in ilk dört yılındaki verilerden oluşturulan yeni katalog şimdiye kadar oluşturulmuş en kapsamlı olanıdır. Ayrıca bu veriler uzay aracının Kuğu takımyıldızına son bakışı olarak da nitelendirilebilir. NASA'nın ötegezegen arşivinde halka açık olan verilere dayanarak yeni katalogla birlikte aday gezegen sayısı 4034'e yükselmiştir. Bunlardan 2335'i doğrulandı. Kepler'in keşfettiği 50 dolayındaki Dünya boyutlarına yakın adayın 30'dan fazlası doğrulanmıştır. Kepler verilerini kullanarak elde edilen sonuçlar küçük gezegenler için iki ayrı boyut önermektedir. Her iki sonuç da hayat arayışında önemli etkilere sahiptir. Buna göre gökadadaki bildiğimiz gezegenlerin yaklaşık yarısı ya yüzeyi ya da atmosfer şartları yaşamı barındırmaya olanak sağlamıyor. Kepler teleskopu bir gezegenin yıldızının önünden geçerken yıldızın parlaklığındaki küçük azalmaları ölçerek gezegen keşfeder. Kepler'in birincil görevi dört yıl sürmüş olmasına karşılık verilerinin işlemesi sürüyor. Yeni adaylar için sekiz yıl beklendi. Yeni katalog verileri kayalık Dünya büyüklüğündeki gezegenlerden Jüpiter büyüklüğündeki gaz devlerine kadar çeşitli boyutlardadır. Ekip, verilerdeki gezegenleri gözden kaçırmamak için gezegen adaylarının sinyallerini ve ardından bir gezegenden gelmiş gibi görünen verileri kullandılar. Bu sırada yanlış sinyallerin sıklığı kontrol edilerek aday gezegenlerden kaç tanesinin yanlış işaretlendiğini belirlediler. Böylece hangi tür verilere göre bir bakışta gezegenlerin onaylanacağı anlaşılmaya çalışıldı. Kepler araştırmacılarından Susan Thompson: Özenle oluşturulan bu katalogla birlikte gökbilimin en merak edilen sorularından birini yanıtlamak için yeni ipuçları geliyor: Gökadada kaç Dünya var? diyor. Araştırma ekibi binlerce gezegenin hassas ölçümlerini yapmak için Kepler verilerindeki iki küçük gezegen grubunu esas aldı: Kayalık ve Dünya boyutlarındaki gezegenler ile Neptün'den küçük gaz gezegenler. Bu gruplardan ikisine de girmeyen sadece birkaç gezegen bulunmaktaydı. Hawaii'deki WM Keck gözlemevini kullanan grup 2000 Kepler gezegeninin yarıçapını hassas şekilde belirlemek için Kepler alanındaki 1300 yıldızın boyutunu ölçtü. Öyle görünüyor ki doğa genelde kayalık gezegenleri Dünya'dan yüzde 75 daha büyük bir şekilde oluşturuyor. Bilim insanlarının anlamadığı bir şekilde bu gezegenlerin yaklaşık yarısı boyutlarını hidrojen ve helyumdan dolayı çarpıcı şekilde Neptün boyutlarına kadar genişletmiş durumda. Kepler aracı uzaktaki yıldız kümeleri arasında yedi Dünya benzeri gezegeni olan TRAPPIST-1 sistemi gibi yıldızına yakın konumlarda yer alan gezegenlerin keşfi için gözlemlerini sürdürüyor. Notlar: 1. Ressam gözüyle çok küçük bir gezegen sistemi tasvir edilmiş. Buradaki sistem daha çok Jüpiter ve uydularını andırıyor. KOI-961 adlı sistem şimdiye kadar keşfedilenlerin içinde en küçük gezegen sistemidir. Kuğu takımyıldızındaki sistem 130 ışık yılı uzaktadır. Yıldızı bir kırmızı cüce olup Güneş'in altıda biri büyüklüktedir ya da Jüpiter'den yüzde 70 büyüktür. Yıldız Güneş'e göre daha soğuktur ve sarıdan daha fazla kırmızı ışık yayar. KOI-961.03 olarak bilinen sistemin en küçük gezegeni, görseldeki gibi yıldızdan en uzakta yer almaktadır. Bu gezegen yaklaşık Mars büyüklüğünde ve 0,57 Dünya çapındadır. Sağ üstte görülen gezegen ise KOI-961.01 olarak bilinir ve 0,78 Dünya çapındadır. Yıldıza en yakın gezegen olan KOI-961.02 ise 0,73 Dünya çapındadır. Her üç gezegen yıldızları çevresinde yarım gün ile iki günden daha kısa sürelerde dolanıyor. Sıcaklıkları yıldıza yakın olmalarından dolayı 176 ile 447 derece arasındadır. Yıldızın yaşam alanı ise üç gezegenden daha uzakta başlamaktadır.


Kaç yıldızda Dünya'ya benzer gezegen var? NASA'nın Kepler Uzay Teleskopu sürekli olarak Güneş Sistemi'nin ötesindeki 150.000'den fazla yıldızı izledi ve araştırmacılara 4000'den fazla gezegen adayı bıraktı. Bunlardan 1000 tanesi onaylandı. Kepler verilerinden hareket eden araştırmacılar Kepler gezegenlerine sekiz tane daha ekledi. Böylece teleskopla bulunmuş onaylı gezegen sayısı 1000'e ulaştı. Ekip ayrıca yıldızının Dünya gibi yaşam alanı içinde bulunan altı gezegen adayı belirleyerek, bu türdeki gezegen aday sayısını 554'e yükseltti. Yeni keşfedilen gezegenlerin üçü yıldızlarının sıvı su bulundurabilecek yaşam alanı içerisinde yer alıyor. Büyük bir olasılıkla bunların ikisi Dünya gibi karasal gezegen. NASA Genel Merkezi'nden John Grünsfeld: Kepler'in hazine kadar değerli verileri yakın evrende başka yerde yaşam olup olmadığı bilmecesine önemli katkılar sağlıyor. Kepler ekibi ve bilim topluluğu bu verilerle etkileyici sonuçlar üretmeye devam ediyor diyor. Bir gezegenin kaya, su veya gazdan mı oluştuğunu belirlemek için onun büyüklüğünün ve kütlesinin bilinmesi gerekir. Kütlesi doğrudan tespit edilemediği durumlarda gezegenin büyüklüğünden kütlesi tahmin edilebiliyor. Yeni gezegenlerin ikisi, Kepler-438b ve Kepler-442b Dünya'nın en az 1,5 katı çapındadır. Dünya'dan yüzde 12 daha büyük olan Kepler-438b, 475 ışık yılı uzaklıkta yıldızı çevresinde bir turunu 35,2 günde tamamlıyor. 1100 ışık yılı uzaktaki Kepler-442b ise Dünya'dan yüzde 33 daha büyük olup yörünge dönemi 112 gün olarak ölçülmüştür. Çalgı takımyıldızı yönündeki Kepler-438b ve Kepler-442b yaşam alanı sınırındadır ve her ikisinin yıldızı Güneş'e göre daha küçük ve soğuktur. Araştırma makalesi Astrophysical Journal dergisinde yayınlanmak üzere kabul edilmiştir. Makale yazarlarından NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nde SETI Enstitüsü Kepler bilim insanı Doug Caldwell: Bu küçük ve kayalık olması muhtemel yeni dünyaların keşfi, Dünya benzeri gezegenlerin çok sayıda olduğu fikrini güçlendirmektedir. Dünya gibi ılıman koşullara sahip bir gezegen bulunması an meselesi diyor. Mayıs 2009 ile Nisan 2013 yılları arasında görev yapmış olan Kepler teleskopunun verilerinden 554 gezegen adayı daha belirlendi. Böylece Kepler'in aday gezegenleri 4175'e yükseldi. Bu yeni adayların sekizi yıldızlarının yaşam alanı içerisinde ve büyüklükleri Dünya ile iki Dünya arasındadır. Bu adayların onay görmesi için daha fazla gözlem ve analiz gerekmektedir. Ames SETI Enstitüsü'nden Kepler bilim ekibi üyesi Fergal Mullally: Kepler dört yıl boyunca gözlediği bölgede Dünya büyüklüğünde bulduğu gezegenleri ortaya çıkarmak için verileri didik didik incelemek gerekir. Artık Güneş dışındaki yıldızların çevresinde Dünya'nın ikizlerini bulmaya çok yakınız. Arayışımız artarak devam ediyor diyor. Yıldızların yaşam alanları içinde ne sıklıkta gezegen olduğuna ait tahminlere göre araştırmalar sürüyor. Bilim insanları hızla hedefe yaklaşıyor.


NASA'nın Kepler uzay aracı iyi bir gezegen avcısı olduğunu kanıtlıyor. Araç göreve başladığı ilk dört içinde 1200 aday gezegen ortaya çıkardı. Bunlardan 408'i içinde iki ya da daha fazla gezegen olan sistemler içinde bulunuyor. Birden fazla gezegeni olan sistemler güneş sistemimizle benzerlik gösterir. Bu sistemler Kepler için birer nokta gibi görünür. Kepler bir gezegeni yıldızının önünden geçerken yıldızın ışığındaki azalmayla ile fark eder. Böylece gezegenin yörüngesini, büyüklüğü hesaplanır. Bir gezegenin yıldızının önünden geçişini görebilmek için yörüngesinin bizim görüş alanı içine girmesi gerekir. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden gökbilimci David Latham: Biz geçiş yöntemiyle çok fazla gezegen bulunacağını tahmin etmemiştik. İki ya da üç tane beklerken 100'den fazla gezegen bulduk diyor. Güneş sistemimizdeki bazı gezegenlerin yörüngeleri 7 dereceye kadar eğimli olduğu için dışardan bakan bir göz sekiz gezegeni de geçiş yöntemiyle göremez. Kepler bu nedenle ancak yörüngeleri 1 dereceden az eğimli olan gezegenleri görebilir. Neden bu kadar yatay? Bu sorunun yanıtına ilişkin bir ipucu gezegenlerden geliyor. Kepler'in bulduğu sistemlerdeki gezegenlerin büyüklüğü Neptün'den daha küçüktür. Yani sistemlerde Jüpiter benzeri gaz gezegenleri eksik. Bilim insanları bir gaz devi gezegeninin, kütle çekimiyle daha küçük gezegenlerin yörüngelerini bozarak, onların eğri bir yörünge izlemesine neden olduğuna inanıyor. Latham: Jüpiterler bu sistemlerin erken dönemini karıştıran 360 kg'lık goriller gibidir. Diğer çalışmalarda çoklu sistemler içinde bol miktarda büyük gezegen bulduk, ancak onların yörüngesi yatay değil diyor. Çoklu gezegen sistemleri kayalık ve küçük dünyaların yoğunluklarının belirlenmesi için bir şans olabilir. Büyük bir gezegende bu değerleri dikine hız ölçümüyle elde etmek kolaydır. Günümüz teknolojisiyle Dünya boyutlarındaki bir gezegen keşfedilebilmesine karşılık dikine hız yöntemiyle yoğunluğunu hesaplamak kolay değildir. Gezegen sistemlerindeki birden fazla geçiş gökbilimcilerin önüne farklı bir seçenek sunuyor: geçiş zamanı değişimleri. Art arda gelen geçişlerle yörüngelerdeki değişim ortaya çıkarılarak gezegenler arasındaki kütle çekimi etkisi nedeniyle olan etkileşimleri ölçülebilir ki, bu da gezegenin kütlesi demektir. Smithsonian'dan gökbilimci Matthew Holman: Bu gezegenler birbirini itiyor ve çekiyor. Biz de bunu ölçebiliyoruz. Kepler geçiş zamanı değişimlerini gösteren düzinelerce sistem keşfetti diyor. Kepler veri toplamaya devam ettiği sürece yıldızların çevresinde daha uzak ve daha geniş yörüngelerde dolanan ve yaşam alanı içindeki gezegenleri de keşfedebilecek. Geçiş zamanı değişimleri kayalık gezegenlerin sıcaklıklarını da belirleyerek hangilerinde sıvı su olabileceğini ortaya çıkarabilecektir.


Yeni bir çalışma bir ötegezegenin atmosferindeki kimyasalların, yüzeyinin sıvı su için çok sıcak olup olmadığını ortaya çıkarabileceğini gösterdi. Güneş sistemindeki gezegenler ya küçük ve kayalıktır ya da büyük ve gazdan oluşur . Ancak gökbilimciler diğer yıldızların çevresinde dolanan Yer'den daha büyük ve Neptün'den küçük gezegenler de buldular. Bu gezegenlerin yüzeyleri kayalık ya da okyanuslarla kaplı olabilir ve çoğunun atmosferi Yer'e göre daha kalın ve opak olabilir. Yeni bir araştırmayla gezegenlerin atmosfer yapıları ile yüzeylerinde sıvı suyu tutacak kadar yeterli sıcaklık arasında bir ilişki olduğunu gösterildi. Sıvı su bildiğimiz şekliyle yaşamın temel bir bileşenidir ve başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerde yaşam olup olmadığını gösteren en önemli unsurdur. Gökadamızda şimdiye kadar 4500'den fazla ötegezegen onaylandı ve 7700'den fazla da aday gezegen bulunuyor. Bilim insanları gökadamızda milyarlarca gezegen olduğunu düşünüyor. Tayfölçerlerle donatılmış bazı uzay teleskopları bir ötegezegenin atmosferinin kimyasal yapısını belirleyebilir. Yer'in kimyasal profili, gezegen yüzeyindeki örneğin inek ya da insanları göstermez, ancak memeliler tarafından üretilen karbondioksit ve metan ile ağaçların ürettiği oksijeni gösterir. Bu kimyasalların hiçbiri tek başına yaşam belirtisi olamaz, ancak tümünün olması gezegende yaşam olma olasılığını arttırır. Yeni çalışma bazı kimyasal bulguların 1.7 ile 3.5 Yer çapı büyüklüğündeki ötegezegenlerde okyanusları işaret edebileceğini gösteriyor. Neptün yaklaşık dört Yer çapında olduğundan bu gezegenlere 'Alt Neptünler' de denir. Alt-Neptün sınıfındaki bir gezegende kalın atmosfer varsa, bu atmosfer yüzeydeki ısıyı hapseder ve sıcaklığı yükseltir. Atmosfer belirli bir eşiğe ulaşırsa genelde 770 Santigrat derece- termokimyasal denge denilen süreç sonunda kimyasal profili değişir. Termokimyasal denge oluştuktan sonra gezegen atmosferinin çoğunlukla hidrojenden oluştuğu varsayılırsa- karbon ve azot başta olmak üzere metan ve amonyak oluşacaktır. Bu kimyasallar, termokimyasal dengenin oluşmadığı daha soğuk ve daha ince bir atmosferde büyük ölçüde eksik olacaktır. Bu durumda baskın karbon ve azot formları karbon dioksit ve iki azot atomunun molekülleri olacaktır. Çalışmaya göre atmosferin altındaki sıvı su okyanusu, okyanusta çözülecek olan neredeyse tüm amonyak da dahil olmak üzere ek işaretler bırakır. Amonyak gazı okyanusun pH'ına bağlı olarak suda yüksek oranda çözünür. Araştırmacılar büyük okyanusu olan gezegen atmosferinde neredeyse amonyak olmaması gerektiğini belirlediler. Ayrıca atmosferde termokimyasal dengeden sonra karbon monoksitten daha fazla karbondioksit olacaktır. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarında araştırmayı yöneten Renyu Hu: Termokimyasal dengenin izlerini görürsek gezegenin yaşanamayacak kadar sıcak olduğu sonucuna varırız. Tersi, yani termokimyasal dengenin izlerini görmezsek ve aynı zamanda sıvı-su okyanusunda çözünmüş gazın imzalarını görürsek bunu yaşanabilirliğin güçlü bir göstergesi olarak kabul ederiz diyor. NASA'nın 18 Aralık'ta fırlatacağı James Webb Uzay Teleskopu ötegezegen atmosferini inceleyebilen bir tayfölçer taşıyacak. Hu gibi bilim insanları Webb'in bu atmosferlerde ne tür kimyasalların olacağını ve bu uzak dünyaların neler sakladığını ortaya çıkarabilecek güçtedir. Gözlemevi çalışmada tanımlandığı gibi Neptün-altı atmosferlerinde termokimyasal dengenin işaretlerini başka bir ifadeyle gizli okyanusun işaretlerini- belirleme yeteneğine sahiptir. Webb yeni gezegenler keşfettikçe veya bilinen gezegenler hakkında daha derinlemesine araştırmalar yapılmasına olanak sağlarken bilim insanlarının özellikle yaşanabilirlik açısından hangi gezegenlere ağırlık vereceklerine de olanak sağlayacaktır.


Satürn'ün büyük uydusu Titan Hollandalı Gökbilimci Christiaan Huygens tarafından keşfedildiğinden bu yana hala ilgi çekmeyi başarıyor. Atmosferindeki kalın örtü nedeniyle son beş yıla kadar Titan hakkında pek bir şey bilmiyorduk. NASA'nın uzay aracı Cassini uyduya 60'dan fazla yakın uçuş gerçekleştirerek Titan hakkında bir anda çok fazla bilgi edinebildik. Şu an ki tartışma Titan'ın uzay gezginleri için bir enerji alacakları istasyon olup olamayacakları yönünde. Titan uydusunun atmosferi, hidrokarbon kimyasallarının karışımı yönünden oldukça zengindir. Atmosferde yüksek oranda propan bulunmaktadır. Bunlar da bizim barbekü tanklarımızı doldurur. Titan'daki propan miktarı aynı anda 150 milyar barbekünün yakıtını karşılayacak kadardır ve bu da büyük bayramlarda açık havada kızartma yapmak için birkaç bin yıl boyunca bize yetecek enerjiyi sağlayacaktır. diyor ABD'deki Maryland Üniversitesi'nden Cassini projesinde görevli bilim insanı Conor Nixon. Propan gazı üç karbon atomu ve hidrojenin kimyasal bileşimiyle oluşur. Havadan ağır ve zehirli olmayan propan, -42 C derecede buharlaşır. Dünya içinde propan genellikle çatallı kaldırıcılar için yakıt olarak kullanılır. Ayrıca merkezi ısıtmada, portatif sobalarda ve tabi ki barbeküde yakıt olarak kullanılır. Dünya üzerinde birçok kullanım alanı olan propanı Titan'da ilk kez 1980'de NASA'nın Voyager 1 adlı uzay aracı buldu. O zamandan bu yana Titan'daki propan miktarı üzerinde yapılan araştırmalardan net sonuç çıkmadı ta ki, 2004'de Satürn'e ulaşan Cassini'ye kadar. Titan'daki propanın miktarını bilmek bilim insanları için önemlidir. Çünkü bu gaz çok karmaşık bir moleküldür ve kızılötesi tayfta görünen de onun imzasıdır. Titan atmosferinde propana yakın birkaç farklı molekül keşfedilmesi de an meselesi. Propanı ölçmek bu işi sona erdirmez. Tam tersine propan bu sayede bize diğer molekülleri keşfetmemiz için de yardım edecektir. Bunlar bizim DNA'mızın yapıtaşları gibi biyolojik moleküllerinde potansiyel yapıtaşlarıdır. Bunları bulmak bizim için çok önemli olacaktır. diyor Nixon. Titan'daki propan Cassini'nin kızılötesi spektrometre aletindeki veriler kullanılarak ölçüldü. Haziran 2004'den bu yana Titan'a yapılan değişik uçuşlar ile 2008'in Haziran ayında Titan atmosferinin kenarından kızılötesi ışık ölçülmesi bitirildi. Gazın incelenmesinin ardından bunun kızılötesi tayfına uyum sağladığı belirlendi. Bilgisayar benzetimleri de kullanılarak Titan'daki propan miktarının 150 milyar barbeküyü ateşlemeye ve yemeği pişirecek kadar olduğu belirlendi. Sıvılaştırılan propan gazının 6 milyar tane 15 litrelik tankı doldurmaya yeteceği bildiriliyor. Biz Titan'daki propanın 700 milyon varil olduğunu düşünüyoruz diyor Nixon. Bu miktar ABD'nin 18 ay boyunca kullandığı enerji ihtiyacı kadardır. Başka bir örnek vermek gerekirse bu kadar propanın sağlayacağı enerjiyle 2 trilyon orta boy hamburger yapabilirsiniz. Gelecekte Titan'daki bu yakıt uzay uçuşlarında kullanılabilir mi? Bu sorunun yanıtını zaman bize mi torunlarımıza mı gösterir? Yorum sizin... Kaynak: NASA


Gökbilimciler 40 ışık yılı uzaklıktaki soğuk bir yıldızın yaşam alanı içerisinde üç gezegen olduğunu belirledi. Böylece ilk kez Güneş'e göre oldukça soğuk ve küçük bir cüce yıldız çevresinde gezegen keşfedildi. Gezegenlerin yaşam alanında olması ise dikkatlerin yıldızın üzerine toplanmasına yetti. Keşif ESO'nun La Silla Gözlemevi'ndeki 60 cm'lik Trappist teleskopu ile gerçekleşti. Yıldızın çevresinde dolanan gezegenler hemen hemen Venüs ve Dünya boyutlarına sahip. Trappist teleskopu ile katalog adı 2MASS J23062928-0502285 olan ve şimdi TRAPPIST-1 olarak adlandırılan yıldız incelendi. Elde edilen veriler yıldızın üç gezegeni olduğunu gösterdi . Oldukça soğuk olan Trappist-1 yıldızı Güneş'ten oldukça küçük ancak Jüpiter'den büyüktür. Bu tür yıldızlara Samanyolu'nda oldukça fazla rastlanır ve çok uzun ömürlüdürler. İlk kez bu tür bir kırmızı yıldızın çevresinde gezegen keşfedildi. Yıldız, Dünya'ya yakın olmasına karşılık amatör bir teleskopla görülmeyecek kadar küçük ve sönüktür ve gökyüzünde Kova takımyıldızında yer almaktadır. Keşif ekibinden Emmanuel Jehin: Gezegen nüfusunda aykırı bir yön belirleyerek evrende yaşam arayışı çalışmalarını genişlettik. Şimdiye kadar bu tür küçük kırmızı ve soğuk yıldızların çevresinde gezegen olabileceği kuramsal olarak öngörülmüştü. Şimdi böyle bir yıldızın çevresinde bir değil üç gezegen birden olduğunu gözleyerek kuramı doğruladık diyor. Bilimsel makalenin başyazarı Michael Gillon: Neden Güneş'in çevresindeki yıldızları tarayarak Dünya benzeri gezegen arıyoruz? Bu sorunun yanıtı basit: Mevcut teknolojimizle yaşamın olası olduğu Dünya benzeri bir kayasal gezegeni ancak yakın yıldızlarda gözleyebiliriz. Bu nedenle evrende yaşam arayışına yakın çevreden başlamak gerekir diyor. Gökbilimciler bir gezegende yaşam izlerini, yıldızın gezegenin atmosferinden süzülüp bize ulaşan ışığı inceleyerek arar. Gezegenin büyüklüğü gelen ışığın taşıdığı bilgiyi arttır. Ancak Dünya benzeri bir gezegenin atmosferinden süzülen oldukça zayıf sinyali didik didik etmek zor bir süreçtir. Ancak yıldız kırmızı bir cüceyse gelen ışık miktarı gezegen atmosferindeki maddeyi ortaya çıkaracak kadar bilgiyi taşıyacaktır. Keşfin ardından başta ESO'nun 8 metrelik Çok Büyük Teleskopu üzerindeki HAWK-I aleti olmak üzere Dünya üzerindeki çeşitli teleskoplarla takip gözlemleri yapıldı. Böylece Trappist-1'in çevresinde üç Dünya benzeri gezegen olduğu doğrulandı. Gezegenlerin yıldıza yakınlığına göre ilk ikisi 1,5 ve 2,4 günlük yörünge dönemlerine sahiptir. Buna karşılık üçüncü gezegenin yıldızı çevresindeki bir turu 4,5 ile 73 gün arasındadır. Bu uzaklıklara göre yıldız sistemi Güneş Sistemi'nden çok Jüpiter ve uydularının oluşturduğu sisteme benzer diyor Gillon. Yıldıza bu kadar yakın olan iki gezegen, Dünya'nın Güneş'ten aldığı ışıma kadar enerji almaktadır. Bunun nedeni yıldızın küçük olmasıdır. Yıldızın yaşam alanı kendisine oldukça yakındır. Üçüncü sıradaki gezegenin yörüngesi henüz kesinleşmediğinden yaşam alanının ne kadar içinde olduğu bilinmiyor. Ancak muhtemelen bu gezegen yıldızından Dünya'ya göre daha az ışıma almaktadır. Belki de yaşam alanının sınırındadır. Çalışma ekibinden ABD'deki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Julien de Wit: 2018'de göreve başlayacak ESO'nun E-ELT ile NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskopu da dahil olmak üzere yapımı devam eden birçok dev teleskop bu tür gezegenlerin atmosfer verilerini rahatça elde edebilecek. Bu yolla gezegendeki olası biyolojik hareketlerin izlerine ulaşılabilir. İşte o zaman evrendeki yaşam arayışında önemli bir adım atılmış olacak diyor. Güneş'in yakınındaki kırmızı cücelerin komşu yıldızların % 15'i kadar olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmayla ötegezegen avcılığında yeni bir pencere açılmış oldu. Gelişmiş teleskoplarla bu tür yıldızların çevresinde Dünya benzeri gezegen taraması daha rahat yapılabilir . Bu amaçla ESO'nun Paranal Gözlemevi, Trappist veri arşivini oluşturmaya başladı bile. Notlar ESO'nun La Silla Gözlemevi'ndeki, Belçika'nın Liege Üniversitesi tarafından işletilen Triappist, 0,6 metre çaplı robotik bir teleskoptur. Teleskopun ana görevi çok soğuk cüce yıldızlar ile kahverengi cüceleri izlemektedir. Bunlardan biri olan Trappist-1 yıldızı Güneş'e göre %0,05 parlak olup Güneş'in %8'i kütlesindedir. Gökbilimciler yıldızın çevresinde dolanan gezegeni keşfetmek için ana yöntemlerden geçiş yöntemini kullandı. Bu yöntemde Dünya'dan bakış doğrultusuna göre gezegen yıldızının önünden geçerken, yıldızdan gelen ışıkta azalma görülür. Işıktaki eğrinin uzunluğu ve azalma miktarı gezegen hakkında önemli bilgiler verir. Çoğunu Avrupa Araştırma Konseyi'nin finanse ettiği ve yine Belçika'nın Lieege Üniversitesi tarafından yönetilecek olan SPECULOOS adındaki dört adet 1 metrelik teleskop önümüzdeki beş yıl içinde Paranal Gözlemevi'nde kurulacak. Bu teleskoplarla 500 dolayında soğuk yıldız incelenecek.


Gökbilimciler biri süper dünya olmak üzere 15 yeni gezegen keşfetti. Güneş sisteminin yakınlarındaki soğuk kırmızı cüce yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin keşfi, gezegen oluşum ve evrimlerini ele alan çalışmalar nedeniyle oldukça önemli. Tokyo Teknoloji Enstitüsünün Dünya ve Gezegen Bilimleri Bölümünden Teruyuki Hirano liderliğindeki ekip kırmızı cüce yıldızların çevresinde dolanan 15 gezegen keşfetti. Dünya'dan yaklaşık 200 ışık yılı uzaklıktaki en parlak kırmızı cücelerden olan K2-155'in Dünya'dan biraz daha büyük üç gezegeni bulunuyor. Bu üç süper-dünyadan yıldızına en uzakta ve yaşam alanı içinde yer alan K2-155d'nin 1.6 Dünya çapında olduğu belirlendi. Veriler NASA'nın Kepler aracının ikinci görev adı olan K2, Hawaii'deki Subaru teleskopu ile İspanya'daki İskandinav Optik teleskopu da olmak üzere yer merkezli teleskopların yaptığı gözlemlere dayanmaktadır. Araştırmacılar, K2-155d'nin mevcut konumunu, büyüklüğünü dikkate alarak yaptıkları üç boyutlu iklim simülasyonuyla yüzeyinde sıvı su olabileceğini belirledi. Hirano heyecanlı ancak bir o kadar da temkinli. Simülasyonlarımızda gezegen atmosferi ve bileşimi olarak Dünya benzeri bir yapı kullanıldı ancak gerçekte bunun böyle olduğunun bir garantisi yok. K2-155d'nin yaşanabilir olup olmadığını belirleyebilmek için öncelikle yıldızının yarıçapı ve sıcaklığının net bir şekilde bilinmesi gerekiyor. Bu da ancak oldukça hassas, örneğin interferometrik teknikler kullanılmasıyla mümkün olabilir. Önceki çalışmalara bakıldığında elde edilen önemli bir sonuç, kırmızı cücelerin çevresinde dolanan gezegenlerin Güneş tipi yıldızların gezegenlerine benzer özelliklere sahip olduğu yönünde. Hirano: Kırmızı cücelerin çevresindeki gezegen sayısının Güneş benzeri yıldızların gezegenlerinden daha az olduğunu da unutmamak gerekir. Kırmızı cüce sistemleri, özellikle de soğuk olanları yeni araştırılmaya başlandı. Bu nedenle gelecekte çok hareketli keşifler peş peşe gelebilir diyor. Teknik terimler Kırmızı cüceler: Düşük kütleli yıldızlar olarak da bilinen kırmızı cüceler, yüzey sıcaklığı yaklaşık 4,000 Kelvin'den az olan küçük, soğuk yıldızlardır. Yaşam alanı: Sıvı su için çok sıcak veya çok soğuk olmayan, dolayısıyla yaşamın var olabileceği bölge. Meraklısına makale adresi: http://dx.doi.org/10.3847/1538-3881/aaa9c1


Yeryüzündeki ve uzaydaki diğer teleskoplar ile birlikte ESO'nun Çok Büyük teleskobunu kullanan gökbilimciler, yeni bir tür ilginç çift yıldız keşfetti. AR Scorpii sisteminde, hızla dönen beyaz cüce yıldızı elektronları neredeyse ışık hızına kadar hızlandırıyor. Bu yüksek enerjili parçacıklar, ışınım patlaması salınımı ile arkadaşı kırmızı cüce yıldızı bağlıyor ve tüm sistemin çarpıcı bir biçimde her 1.97 dakikada morötesinden radyoya değişen bir aralıkta ışınım ile sinyal vermesine neden oluyor. Bu araştırma 28 Temmuz 2016 tarihinde Nature dergisinde paylaşılmış olacak. 2015'in Mayıs ayında, Almanya, Belçika ve Birleşik Krallık'tan bir grup amatör gökbilimci daha önce karşılaşmadıkları ve hiçbir şeye benzemeyen davranış sergileyen bir yıldız sistemi buldular. Warwick Üniversitesi tarafından yürütülen gözlemler ve yeryüzü ile uzaydaki çok sayıda teleskop kullanılarak yapılan araştırmalar, daha önce yanlış tanımlanmış bu sistemin gerçek doğasını ortaya çıkardı. AR Scorpii yıldız sistemi ya da kısaca AR Sco, Dünya'dan 380 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve Akrep takımyıldızında yer alıyor. Bu yıldız sistemi, Dünya boyutunda ancak 200 000 kat daha fazla kütleye sahip hızla dönen bir beyaz cüce ile Güneş'in kütlesinin üçte birine sahip soğuk bir kırmızı cüce içeriyor. Bir saat kadar düzgün işleyen bu kozmik dansta, her 3.6 saatte birbirlerinin etrafında dönüyorlar. Bu eşsiz düğümdeki çift yıldız sistemi, bazı şiddetli davranışlar sergiliyor. Oldukça manyetik ve hızla dönmekte olan AR Sco'nun beyaz cücesi elektronları neredeyse ışık hızına kadar hızlandırıyor. Bu yüksek enerjili parçacıklar uzayda çok hızlı ilerlerken, soğuk kırmızı cüce yıldızının yüzeyi boyunca deniz feneri ışığına benzer bir ışınım serbest bırakıyor. Bu durum, tüm sistemin her 1.97 dakikada bir çarpıcı bir biçimde parlamasına ve sönükleşmesine neden oluyor. Bu güçlü sinyaller, daha önce beyaz cüce sisteminden hiç saptanmamış radyo frekanslarında ışınım içeriyor. Warwick Üniversitesi Astrofizik grubundan araştırma ekibinin başındaki Tom Marsh şu şekilde yorumluyor: AR Scorpii 40 yıl önce keşfedildi ancak biz 2015 yılında gözlemlemeye başlayana kadar gerçek doğasından şüphe duyulmamıştı. Gözlemlere başladığımız ilk dakikalarda olağanüstü bir şey gördüğümüzün farkına vardık. AR Sco'nun gözlenen özellikleri benzersizdir. Aynı zamanda da gizemlidir. Geniş bir frekans aralığındaki ışıma, manyetik alanlarda hızlandırılmış elektronların salınım göstergesidir. Bu durum AR Sco'nun dönen beyaz cücesi ile açıklanabilir. Ancak, elektronların kendi kaynağı büyük bir gizemdir beyaz cüce ya da daha soğuk olan arkadaşından hangisiyle ilişkili olup olmadığı açık değil. AR Scorpii ilk olarak 1970'li yılların başında gözlendi ve her 3,6 saatte bir gerçekleşen parlaklığındaki düzenli dalgalanmalar, tek bir değişen yıldız olarak yanlış sınıflandırılmasına sebep oldu. AR Scorpii'nin parlaklığındaki değişimin gerçek kaynağı, amatör ve profesyonel gökbilimcilerin ortak geyretleri sayesinde ortaya çıktı. Benzer sinyal davranışı daha önce de gözlendi, ancak beyaz cüceler yerine evrendeki bilinen en yoğun gök cisimlerinden olan nötron yıldızlarından. Yine Warwick Üniversitesi'den bu araştırmanın ortak yazarı olan Boris Gansicke şöyle sonuçlandırıyor: Biz yaklaşık olarak elli yıldır sinyal veren nötron yıldızlarını biliyoruz ve bazı teoriler beyaz cücelerin de benzer davranışlar sergileyebileceğini tahmin ediyordu. Böyle bir sistem keşfetmiş olmamız çok heyecan verici ve amatör gökbilimciler ile akademisyenlerin birlikte çalışmasına harika bir örnek olmuştur. Notlar Bu araştırmanın temelini oluşturan gözlemler, sıradakiler ile gerçekleştirilmiştir: Şili, Cerro Paranal'da bulunan ESO'nun Çok Büyük teleskobu ; Kanarya Adaları'ndaki La Palma'da İspanyol adasında bulunan Isaac Newton Teleskop Grubunun William Herschel ve Isaac Newton teleskobu; Avustralya, Narrabri'de bulunan Paul Wild Gözlemevindeki Avustralya Teleskop Kompakt Dizisi; NASA/ESA Hubble uzay teleskobu ve NASA'nın Swift uydusu. Beyaz cüceler yıldızların yaşam döngüsünün geç aşamasında oluşuyor, kütleleri yaklaşık Güneş'imizin kütlesinin sekiz katına kadar çıkabilir. Bir yıldızın çekirdeğindeki hidrojen füzyonu bittikten sonra, iç değişimler çarpıcı bir genişleme ile kırmızı dev haline yansıtılır. Bunu izleyen aşamada, yıldızın dış katmanları toz ve gazdan oluşan dev bulutlarda savrulur. Geriye kalan beyaz cücedir, Dünya büyüklüğünde ancak 200 000 kat daha fazla yoğun. Beyaz cüceyi oluşturan tek bir kaşık dolusu madde, Dünya'daki bir fil kadar ağır olurdu. Bu kırmızı cüce M tipi bir yıldızdır. M tipi yıldızlar, yıldızları tayf özelliklerine göre sınıflandırmak için tek harf kullanan Harvard sınıflandırma sistemindeki en yaygın sınıftır. OBAFGKM, bu sınıflandırmanın nasıl gittiğini hatırlamak için ünlü garip dizidir ve sıklıkla anımsatıcı olarak şöyle hatırlanır: Oh Be A Fine Girl/Guy, Kiss Me. Bir değişen yıldız, Dünya'dan görülen parlaklık dalgalanmalarına sahiptir. Bu dalgalanmalar, yıldızın kendi değiştirdiği içsel özelliklerine bağlı olabilir. Örneğin bazı yıldızlar fark edilir derecede genişler ve büzülür. Bu aynı zamanda düzenli olarak yıldızın tutulmasına sebep olan bir başka gök cismi de olabilir. AR Scorpii tek bir değişen yıldız için yanlıştı, aynı zamanda birbirlerinin etrafında dönen iki yıldız da parlaklıkta gözlenen düzenli dalgalanmalara sebep olur. ESO-Türkiye


ESO'nun Çok Büyük teleskopunu kullanan gökbilimciler ilk kez Güneş Sistemi dışındaki bir yıldızın yüzeyinde bulgurlanma desenlerini doğrudan gözlediler yaşlı kırmızı dev 1 Gruis. PIONIER aygıtı ile alınan dikkat çekici bu görüntü Güneş'in 350 katı çapındaki dev yıldızın yüzeyini oluşturan konvektif hücreleri gözler önüne seriyor. Her bir hücre yıldız yüzeyinin çeyreğinden fazlasını yani 120 milyon kilometrelik bir alanı kaplıyor. Elde edilen sonuçlar bu hafta Nature dergisinde yayımlanacak. Yeryüzünden 530 ışık-yılı uzaklıkta ve Turna takımyıldızı doğrultusunda yer alan 1 Gruis soğuk bir kırmızı devdir. Güneşimizle yaklaşık aynı kütlede, ancak 350 kat daha büyük ve yüzlerce kez daha parlaktır . Güneşimizde yaklaşık beş milyar yıl sonra genişleyerek benzer bir kırmızı dev yıldıza dönüşecektir. Claudia Paladini liderliğindeki uluslararası bir gökbilimciler ekibi ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki PIONIER aygıtını kullanarak 1 Gruis'i şimdiye kadar görülmemiş bir ayrıntıyla gözledi. Kırmızı dev yıldızın yüzeyinde her biri yaklaşık olarak 120 milyon kilometre genişliğinde yıldızın çapının neredeyse dörtte biri kadar birkaç konvektif hücre taneciğine sahip olduğunu buldular . Bu taneciklerden biri bile Güneş'ten Venüs'ün ötesine kadar uzanacak büyüklüktedir. Çoğu dev yıldızın ışık-yuvarı olarak bilinen yüzeyi, gözlemleri engelleyen tozla örtülmektedir. Ancak 1 Gruis durumunda toz yıldızdan uzakta olsa da, yeni kırmızı-ötesi gözlemler üzerinde belirgin bir etkisi olmamaktadır . 1 Gruis tüm hidrojenini yakıp bitirince, bu yaşlı yıldız çekirdek birleşmesi programının ilk aşamasını tamamlamış oldu. Enerjisi kalmayınca büzülerek, 100 milyon derecenin üzerine kadar ısındı. Bu aşırı sıcaklık yıldızın bir sonraki aşamasına yakıt sağlayarak helyum atomlarını daha ağır karbon ve oksijene dönüştürmesine neden oldu. Aşırı yoğun çekirdek yıldızın dış tabakalarını genişleterek ilk halinden yüzlerce kez büyük bir yıldıza dönüştürdü. Bugün gördüğümüz yıldız bir değişen kırmızı devdir. Şimdiye kadar bu yıldızlardan hiçbirinin yüzeyi bu kadar ayrıntılı bir şekilde gözlenmemiştir. Karşılaştırma yapılırsa, Güneş'in ışık-küresi, çapları 1500 kilometre civarında, yaklaşık iki milyon konvektif hücre içermektedir. Bu iki yıldızın konvektif hücreleri arasındaki büyüklük farkları, yıldızların değişen yüzey çekimleri ile kısmen açıklanabilir. 1Gruis Güneş'ten sadece 1.5 kat daha ağır olmasına rağmen çok daha büyüktür, bu da çok daha düşük yüzey çekimine ve sadece birkaç tane, aşırı büyük taneciğe neden olmaktadır. Sekiz güneş kütlesinden büyük yıldızlar yaşamlarının sonunu etkileyici süpernova patlamaları ile getirirken, bunun gibi daha düşük kütleli yıldızlar zamanla dış tabakalarını atarak, renkli gezegenimsi bulutsulara dönüştürürler. 1 Gruis'e ait önceki çalışmalarda yüzeyden yaklaşık 20.000 yıl önce atılan bir madde tabakası yıldızın merkezinden 0.9 ışık yılı uzaklıkta bulundu. Yıldızın yaşamındaki görece bu kısa dönem sadece birkaç on bin yıl sürmekte birkaç milyar yıllık tüm yaşamına göre ve bu gözlemler kırmızı devin kısa süren bu dönemini belirlemeye yönelik yeni yöntemleri ortaya çıkarmaktadır. Notlar 1 Gruis adı Bayer isimlendirme sistemi ile verilmiştir. 1603 yılında Alman gökbilimci Johann Bayer 1564 yıldızı sınıflandırmıştır ve onlara içinde bulundukları takımyıldızların isimlerine ek olarak bir Yunan alfabesi harfi eklemiştir. Genelde yıldızlar Yeryüzünden göründükleri kadarıyla parlaklıklarına göre bir Yunan alfabesi harfi ile temsil edilirler, en parlak olanlara Alfa adı verilir. Bu nedenle Turna takımyıldızındaki en parlak yıldız Alfa Gruis'tir. 1 Gruis gökyüzünde karşıt renklerde birbirlerine yakın görülen yıldız çiftinden ilgi çekici olanıdır, diğer yıldız doğal olarak 2Gruis şeklinde isimlendirilmiştir. Bir dürbün ile görülebilecek kadar parlaktırlar. Thomas Brisbane 1830'larda 1 Gruis'in kendisinin ayrıca çok daha yakın bir çift yıldız sistemi olduğunu fark etmiştir. Annie Jump Cannon 1895 yılında Harvard Sınıflandırma Sistemi ile atıf yapılan 1 Gruis'in beklenmedik tayfını ilk kez raporlamıştır. Bulgurlanmalar bir yıldızın plazmasında bulunan konveksiyon akımları desenidir. Plazma yıldızın merkezinde ısındıkça genişler ve yüzeye doğru çıkar, sonrasında dış sınırlarda soğuyarak, daha karanlık ve yoğun hale gelir ve merkeze doğru düşer. Bu süreç milyarlarca yıl boyunca devam eder ve enerji taşımımı, zonklama, yıldız rüzgarları ve kahverengi cüceler üzerindeki toz bulutları gibi birçok astrofiziksel süreçte önemli bir rol oynar. 1 Gruis nadir bulunan S sınıfı yıldızların en parlaklarından biridir ve ilk kez Amerikalı gökbilimci Paul W. Merrill tarafından grup halinde bulunan yıldızlardan farklı tayfsal özellikleri olanlar için tanımlanmıştır. 1 Gruis, R Andromedae ve R Cygni bu türün ilk örnekleridir. Beklenmedik tayfsal özelliklerinin artık s-süreci ya da yavaş nötron yakalama işlemi olarak bilinen bir olgudan kaynaklandığı bilinmektedir demirden ağır elementlerin yarısının oluşumundan sorumlu işlem. ESO/Türkiye


Ölmekte olan ve kırmızı dev aşamasındaki bir yıldızın çevresinde dünya büyüklüğünde iki gezegen bulundu. Aslında bu gezegenlerin yakın yörüngeleri nedeniyle yıldız tarafından yutulmuş olması gerekirdi. Keşif yıldız ve gezegen sistemlerinin sonlarının nasıl olacağı hakkında bilgi vermesi açısından önemli. Güneşimiz yaklaşık 5 milyar yıl sonra ömrünün sonuna geldiğinde, kırmızı dev aşamasına geçecek. Bu durumda iç gezegenleri yutacak. Araştırmacılar böylesi bir durumdan hiçbir gezegenin kaçamayacağına inanıyor. Bu çalışma aslında yıldızın dehşetinden henüz kurtulamamış, yıldızın zarfının sınırlarında olan ve kütlesinin bir kısmını kaybetmiş iki gezegeni bize sunuyor. Çalışma Fransa Toulouse Üniversitesi Astrofizik Araştırma Enstitüsü kökenli. Arizona Steward Gözlemevi Üniversitesi'nden gökbilimci Elizabeth 'Betsy' Green: Güneş kırmızı dev aşamasına geçtiğinde Dünya gibi iç gezegenler 1 milyar yıl içinde buharlaşacak. Jüpiter, Satürn gibi büyük gezegenler ise muhtemelen hayatta kalmayı başaracak diyor. Son derece dairesel ve yakın yörüngede dolanan talihsiz gezegenler KOI 55.01 ve KOI 55.02 olarak adlandırıldı. Gezegenlerin yıldıza bu kadar yakın olmaları akla bu gezegenlerin içe doğru göç ettiklerini ve erimekten son anda kurtulduklarını getiriyor. Şimdiki büyüklükleri dikkate alınmadığında biri 0.87 dünya ve diğeri 0.76 dünya büyüklüğü ile bulunan en küçük gezegenler olabilirlerdi. KOI 55 yıldızı ise gökbilimcilerin alt cüce B dediği sınıftadır. Yıldız neredeyse tüm zarfını kaybetmiş ve kırmızı dev aşamasına geçmiş bir çekirdekten ibarettir. Araştırmacılara göre bu duruma gezegenler neden olmuş olabilir: gezegenler kendi yıldızlarının evrimini etkileyebilir. Ekip gözledikleri sistemin kendi geleceğimize ışık tuttuğuna dikkat çekiyor. İki gezegen keşfi aslında sürpriz bir şekilde geldi. Ekip aslında zonklayan yıldız çalışmasını gerçekleştiriyordu ve hedeflerinde yeni gezegen bulma yoktu. Yıldızın içindeki termonükleer füzyon, basınç ve kütle çekimi güçlerinin getirdiği ritmik sarsılmalar böylesi zonklamalara neden olur. Bu zonklamaların frekansı bir yıldızın parmak izidir. Bu frekanslar Dünya'nın iç yapısını öğrenmek için deprem verilerini kullanan sismolojiye benzer diyor Green. Bir yıldızın yanıp sönmesi olarak söyleyebileceğimiz parlaklık değişimleri bazen çok uzun yıllar sürer. KOI 55 yıldızının gözlemi için Kepler Uzay Teleskopu verileri kullanıldı. Kepler'in yıldızların parlaklıklarını değişimlerini izlemesi için üretilmiş olması bu konu için idealdi. KOI 55 nabzını ölçen araştırmacılar yıldızın parlaklığının değişiminden başka bir de her 6.76 ve 8.23 saatte bir iki küçük periyodik değişim olduğunu gördüler. Bu ise yıldızın nabzına ilişkin bir ölçü olamazdı. Bunun tek açıklaması olabilirdi: Yıldızın önünden her 5.76 ve 8.23 saatte bir iki küçük gezegen geçmekteydi. Gezegenlerin bu kısa yörünge dönemleri yıldıza yakın dolandıklarını gösteriyor. Green: Yıldızına bu kadar yakın olan gezegenler çekim kuvvetiyle kilitlenmiş bir şekilde dolanmaktadır. Tıpkı Ay'ın Dünya'ya her zaman aynı yüzünü göstermesi gibi bu gezegenlerde yıldıza hep aynı yüzlerini gösteriyor. Merkür'ün gün yüzü gören kısmının sıcaklığı kurşunu eritecek kadar sıcakken, Güneş'ten beş kat daha sıcak olan bir yıldıza yakın olan gezegenlerin zor durumunu hayal edebiliyorum diyor. Gökbilimciler yıldızın kırmızı dev aşamasına geldiğinde mevcut gezegenlerini yutmuş olabileceğini düşünüyor. Fransa'dan araştırmanın başkanı Stephane Charpinet: Bu gezegenlerin bu kadar içe sokulması, muhtemelen kırmızı dev aşamasına gelen yıldızın zarfının içine dalıp çıkmasıyla açıklanabilir diyor ve devam ediyor: Yıldızın kabarması nedeniyle içine aldığı gezegenin hareketi, gezegeni dışarı çıkarmış. Ancak sürtünmesinin etkisiyle ondan yıldıza katı, sıvı ve gaz bileşimleri eklenmiş olabilir. Ama gezegen hala hayatta. Biz bu gezegenlerin bir yıldızın evrimini etkileyen ilk kanıtlar olduğunu düşünüyoruz.


ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nden alınan bu yeni görüntüde Gum 41 adlı bir hidrojen bulutu gözler önüne seriliyor. Bu az bilinen bulutsunun ortasındaki parlak genç yıldızlardan çıkan yüksek enerjili ışıma, çevredeki hidrojenin özel bir renkte ışımasına neden oluyor. Güney gökküresinde Erboğa takımyıldızı doğrultusunda bulunan bu bölge, birçok parlak bulutsuya ev sahipliği yapmaktadır ve bunların her biri hidrojen gaz bulutlarından oluşan sıcak yeni doğmuş yıldızlarla bir arada bulunmaktadırlar. Bu yeni doğan yıldızlardan yayılan yoğun ışıma, yıldızın çevresinde kalan hidrojeni uyarır ve yıldız-oluşum bölgelerine ait bir kırmızı renk tonunda parlamasına neden olurlar. Bu olaya başka bir örnek ünlü Deniz Kulağı Bulutsusu'dur, kırmızının parlak tonlarında ışıldayan geniş bir bulut. Görüntüdeki bulutsu yeryüzünden yaklaşık 7300 ışık-yılı uzaklıktadır. Avustralyalı gökbilimci Colin Gum tarafından Canberra yakınlarındaki Stromlo Dağı Gözlemevi'nden alınan fotoğraflarla keşfedilmiştir ve kendisinin 1955 yılında yayınlanan 84 salma bulutsusu kataloğunda yer almıştır. Aslında Gum 41 daha büyük bir yapı olan Lambda Centauri Bulutsusu'nun küçük bir kısmıdır, burası ayrıca daha ilginç olan ismiyle Koşan Tavuk Bulususu olarak bilinmektedir. Gum trajik bir kayak kazası sonrasında 1960 yılında genç yaşta yaşamını yitirmiştir. Gum 41'in bu görüntüsünde, bulutlar oldukça kalın ve parlak görünüyorlar, ancak bu bir göz yanılmasıdır. Hayali bir uzay seyahati yapan birisi bu bulutsu içerisinden geçebilir, göründüğü gibi olmadıklarını fark edecektir çok yakınında bile insan gözünün göremeyeceği kadar sönük olacaktır. Bu neden yirminci yüzyılın ortalarına kadar keşfedilmediğini açıklıyor, ışığı çok ince bir şekilde yayılıyor ve kırmızı ışıma görsel olarak çok iyi görülemiyor. Gum 41'in bu yeni görüntüsü gözlenmesi zor bu nesneye ait en iyilerinden biri ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki MPG/ESO 2.2-metrelik teleskopu üzerinde bulunan Geniş Alan Görüntüleyicisi kullanılarak elde edilen verilerle oluşturulmuştur. Görüntü, mavi, yeşil ve kırmızı filtrelerin yanı sıra hidrojenden kaynaklanan kırmızı renkli ışımayı da görüntüleyebilecek özel filtreler kullanılarak elde edilmiştir. ESO-Türkiye


NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi dev eliptik gökadalardaki genç yıldız eksikliği sorununa el atmış görünüyor. Yeni kanıtlara göre süper kütleli karadelikler gökada evriminde önemli bir rol oynuyor. Birçok dev eliptik gökadadaki yıldız oluşum yoğunluğu çok düşük seviyelerdedir. Çünkü bu gökadalar genellikle düşük kütleli ve kırmızı renklere sahip uzun ömürlü yıldızlara ev sahipliği yapar. Gökbilimciler bu nedenle bu gökadaları kırmızı ve ölü olarak bilir. Kırmızı ve ölü gökadalardaki genç yıldız oluşumu için gerekli olan yakıtın eksikliği büyük miktarlarda soğuk gazın olmamasına bağlanıyordu. Ancak Herschel yardımıyla yapılan gözlemlerde inanılmaz kadar çok miktarda soğuk gaza sahip oldukları görüldü. Örneğin sekiz gökadanın altısının büyük miktarlarda soğuk gaz içerdiği belirlendi. Üstelik bu gazın büyük kısmı da bu dev gökadaların merkezlerindeydi. Soğuk gazla dolu bir gökadanın birçok yıldız oluşturması beklenir. O zaman bu dev gökadalar neden yıldız oluşturmuyor? Gökbilimciler bunu anlamak için gökadalara X-ışını ve radyo dalga boylarıyla gözlem yapanlar başta olmak üzere farklı türdeki teleskoplarla baktılar. Chandra gözlemleriyle gökadaların sıcaklığı ile sıcak gaz yoğunluğu haritası üretildi. Fotoğrafta görülen NGC 4636 ve NGC 5044'de olmak üzere altı gökadanın bol miktarda sahip olduğu sıcak gazın, Herschel ile gözlenen soğuk gazın etkisiyle soğuduğu görüldü. Soğuyan gaz, yıldız oluşturmak üzere önce yoğunlaşır ama bu soğuma işlemi bir süre sonra durur? Yıldızın oluşmasını ne engellemektedir? Burada devreye Chandra verileri giriyor. Soğuk gaz içeren altı gökadanın merkezindeki sıcak gazın etkisinin soğuk gaz içermeyenlere göre daha fazla olduğu görüldü. Bu da merkezdeki süper kütleli karadeliğin etkisinin bir işareti. Büyük bir olasılıkla karadeliğin çevresinden hızla atılan soğuk gaz formu toplanarak yıldız oluşturması beklenen soğuk gaz bulutunun dağılmasına neden olmaktadır. Soğuk gaz tespit edilemeyen iki gökada, NGC 1399 ve NGC 4472'de ise merkezdeki sıcak gaz hareketliliği daha yumuşak. Ayrıca bunlar son derece enerjik parçacıklar yayan güçlü jetlere sahip. Bu jetler büyük bir olasılıkla orta kütleli karadeliğin çevresini saran sıcak gazdan kaynaklanmaktadır. Sıcak gazın itilmesi sonucunda Chandra fotoğraflarında görülen boşluklar oluşmaktadır. İki gökada merkezinin daha simetrik görülmesinin nedeni de bu. Bize de X-ışını yayılımına göre diğerlerine göre daha pürüzsüz görünen gökadaları izlemek kalıyor.


ABD'nin Florida'daki Cape Canaveral uzay üssünden 5 Ağustos 2011'de Atlas V-551 roketiyle fırlatılan Juno uzay aracı bugün yani 5 Temmuz 2016 sabahı Jüpiter yörüngesine başarıyla oturdu. Şimdi bu aracın kısaca teknik özellikleri üzerinde duralım. Juno Jüpiter'in yüksek ışınım bölgelerinden uzak durarak eliptik bir yörünge izleyecek. Araç enerjisini güneş panellerinden sağlıyor. Araçtaki bilimsel aletler oldukça basit düzeyde tutulmuş olmasına karşılık çok önemli bilgiler toplayacaklardır. Juno'daki başlıca aletler şunlar: - Kütle çekimi/radyo bilim sistemi - Altı mikrodalga radyometre ile atmosferik gözlem ve özellik incelemesi - Bir manyetometre - Plazma ve enerjik parçacık detektörleri - Bir radyo/plazma dalga ölçüm istasyonu - Bir morötesi görüntüleyici/tayfmetre - Bir kızılötesi görüntüleyici/tayfmetre - Jüpiter kutuplarındaki kuzey ışıklarını gözleyecek olan JunoCam adlı renkli kamera. Jüpiter Dünya'ya göre güneş ışığını 20 kat daha az alır. Bu nedenle Juno'nun ihtiyacı olan enerjiyi karşılayacak güneş panelleri oldukça büyük tasarlanmıştır. Juno bu kadar geniş yüzeyli panellere sahip ilk uzak mesafe aracıdır. Bir panelinin uzunluğu yaklaşık 20 metredir. Altı adet panel araca altıgen şeklini vermektedir. Araçtaki ışınım koruma aleti Jüpiter'in yoğun manyetik alanından aracı koruyacaktır. Böylece Dünya'daki Van Allen kuşaklarına benzer manyetik alandan bilimsel aletlerin zarar görmesi bu yolla giderilmiştir. Yeni oyuncağımız ve üzerindeki aletler kısaca bu şekilde. Şimdi sıra Juno'nun bizleri şaşırtacak keşiflerine geldi. Başarılar Juno.


Avrupa Güney Gözlemevi'ndeki VISTA Teleskobu ile Avcı Bulutsusu'nun görülmeyen yanları ortaya çıkarılıyor. Teleskobun kızılötesi görme yeteneği sayesinde bulutsunun derinlerindeki, toz tabakasının örttüğü birçok aktif genç yıldız ortaya çıkarıldı. VISTA görünür ve kızılötesi gözlem için kullanabilen gelişmiş bir teleskoptur. Teleskop, gökyüzü haritalama çalışmalarına katılmaktadır. Teleskopta 67 Mega piksellik dijital bir kamera bulunmaktadır. Avcı Bulutsusu (M42) 1350 ışık yılı uzağımızda bulunmaktadır. Bulutsu sıradan bir teleskopla da görülebilmektedir. Ancak görünür ışıkla çalışan bir teleskop toz bulutunun arkasındaki genç yıldızları göstermez. Bu yoğun gaz ve toz bulutunun arkasını görebilmek için uzun dalga boylarında çalışan teleskoplara ihtiyaç duyulur. Bulutsunun merkezindeki parlak bölge, dört çok parlak yıldızın dışarıya yaydığı morötesi ışınımın toz içinde dağılmasıyla oluşuyor. Bölgede görünür ışıkla seçilemeyen birçok genç yıldız VISTA'nın kızılötesi görüntüleriyle ortaya çıkarılıyor. Görüntünün merkezinden yukarıya doğru çıkıldığında, söz konusu üst bölge görünür ışıkla çalışan teleskopla bakıldığında görülmez. Burada genişlemekte olan tozlu bir yapı ve bunun içinde de genç yıldızlar bulunmaktadır. Genç yıldızlardan çıkan gaz saatte 700 000 km gibi yüksek bir hızla yayılmaktadır. Yandaki görüntü: Sol üstteki görüntüde merkezdeki dört yıldızın oluşturduğu parlak bölge görülmektedir. Diğer görüntüler bu bölgenin büyütülmüş biçimleridir. Görünür ışıkla alınan görüntüde genç yıldızlar görünmemektedir. Sağ alttaki parlak görüntü ise ana görüntünün kuzeyidir. VISTA ile kızılötesi dalga boyuyla alınan bölgede tozun arka kısmında saklanan genç yıldızlar görülebiliyor. Sağ üstteki görüntü ana görüntünün merkezinin sol kısmıdır. Burada da dalgalı gaz yapıları açıkça göze çarpmaktadır. Sol alttaki görüntü ise ana görüntünün alt kısmıdır. Kaynak: ESO


Gökbilimciler gezegenini yemekte olan bir yıldız keşfetti. Teksas McDonald Gözlemevi'ndeki 9,2 metrelik Hobi-Eberly Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler, BD+48 740 kod numaralı kırmızı dev aşamasındaki yıldızın çevresindeki bir gezegenin atmosferinden gelen dumanı fark etti. Bu ise gezegenin kayalık bir gezegen olduğunu gösteriyor. Aynı şey Dünya'nın başına da gelecek mi? Penn State Üniversitesi'nden Alex Wolszczan: Güneş beş milyar yıl sonra bir kırmızı deve dönüştüğünde güneş sistemindeki iç gezegenleri benzer bir sonla karşılaşacak olabilirler diyor. Yıldızların evrimi konusunda uzman gökbilimciler, uzun dönemde iç gezegenlerin tehlikede olduğunu bilir. Güneş uzak bir gelecekte nükleer füzyon için gerekli hidrojen yakıtını bitirecek. Bu da Güneş merkezinin sıcaklığının artmasına ve sonuçta Güneş'in 200 kat daha büyümesine ve kırmızı deve dönüşmesine neden olacak. Böylece Merkür, Venüs, Dünya ve Mars'ı yutabilecek. Buna karşılık Dünya'nın kaderinin bu olacağı kesin değildir. Bazı araştırmacılara göre Dünya sarmal bir yörünge izleyerek cehennemden daha uzaktaki güvenli olacağı bir bölgeye taşınacak. Kırmızı dev aşamasına gelen Güneş, güneş rüzgarıyla kütlesinin önemli bir kısmını kaybedecek. Ancak gezegenimiz bu ani büyümeye karşılık veremeyerek kaçışını tamamlayamayabilir. Böylece Dünya sarmal bir kaçış yörüngesi izlese bile atmosferi güneş rüzgarına tutularak yok olabilir. Kırmızı dev BD+48 740 kırmızı deve ait gözlemler bu olasılığın daha inanılır olduğunu söylüyor. Polonya, Torun'daki Nicolaus Üniversitesi'nden Monika Adamow: BD+48740 kırmızı devine ait gerçekleştirdiğimiz ayrıntılı tayfölçümleri yüksek miktarda lityum içeriğini gösteriyor diyor. Lityum, bir yıldızın yaşamını sona erdirdiğinde ortaya çıkması beklenmeyen bir elementtir. Bunun en olası kaynağı bir gezegendir. Wolszczan: Yıldızın sindirdiği lityum, sarmal yörünge izleyen ve ısınan gezegenle ilgili olması muhtemeldir diyor. Ekip bir başka ayrıntıyı daha belirledi. BD+48 740 yıldızının henüz yutmadığı, Jüpiter'in 1,6 katı büyüklüğündeki bir gaz gezegeni bulunmakta. Bu gezegen eliptik bir yörüngeye sahip ve felaket başladıktan sonra yörüngesi değişerek dairesel olan yörüngesi değişmiş olabilir. Bir gün bizim güneş sistemimizde de bu son gerçekleşecek. Beş milyar yıl sonra Dünya'nın başına da bunlar gelebilir.


VLT Tarama Teleskopu Ocak Kümesi'ni Görüntüledi ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT Tarama Teleskopu ile alınan bu yeni görüntüde güney gökküresi takımyıldızlarından Ocak doğrultusunda bulunan muhteşem bir gökadalar topluluğu yer alıyor. Kümede, bazıları gizemli özelliklere sahip tüm şekil ve boyutlarda gökadalar görülebiliyor. Görünen o ki, gökadalar oldukça sosyal nesneler ve kümeler olarak bilinen büyük gruplar şeklinde bir araya bulunmaya eğilimliler. Aslında gökadaları küme haline getiren şey onların kütleçekimleri ve sahip oldukları karanlık maddenin bu kütleye katkısı. Kümelerde ortalama 100 ila 1000 gökada bulunabilirken, genişlikleri 5 ila 30 milyon ışık yılı civarında olabiliyor. Gökada kümelerinin belirgin bir şekilleri olmadığından nerede başlayıp nerede bittiklerini belirlemek biraz zordur. Yine de, gökbilimciler Ocak Kümesi'nin merkezi bölgesinin Yeryüzü'ne uzaklığını 65 milyon ışık-yılı olarak tahmin ediyorlar. Bundan daha iyi bilinen özelliği ise kümenin yaklaşık altmış büyük gökada ve benzer sayıda daha küçük cüce gökada içerdiği. Buradaki gibi kümeler evrendeki sıradan nesnelerden biri olup, her biri muazzam büyüklükteki kütleye sahip gökadaları tek bir bölgeye toplayan kütleçekim kuvvetinin geniş ölçeklerdeki güçlü etkisini göstermektedir. Bu özel kümenin merkezinde, görüntünün solundaki üç adet parlak bulanık kabarcığın ortasında cD gökadası olarak bilinen bir yamyam gökada bulunmaktadır. Buradaki gibi NGC 1399 adlı cD gökadaları, eliptik gökadalara benzemekle birlikte daha büyük olup, geniş, sönük zarflara sahiptirler . Bunun nedeni kütleçekimi ile kümenin merkezine doğru çekilen daha küçük gökadaları yutarak büyümeleridir . Aslında, bu sürecin işlediğini gösteren kanıtlar gözümüzün önünde yeterince yakından bakarsak. Enrichetta Iodice yönetimindeki bir gökbilimciler ekibinin ESO'nun VST teleskopu ile aldıkları yeni verilere göre, NGC 1399 ve sağındaki daha küçük gökada NGC 1387 arasında sönük bir ışık köprüsü bulunuyor. Daha önce görülemeyen bu köprünün, her iki gökadadan da daha mavi olması NGC 1399'un kütleçekimi etkisi ile NGC 1387'den çektiği gaz içerisinde oluşan yıldızlardır. Ocak Kümesi'nde gerçekleşen düşük düzeydeki etkileşimlere rağmen, NGC 1399'un halen komşularından beslendiği gözleniyor. Görüntünün sağ alt kısmına doğru olan bölgede büyük çubuklu sarmal gökada NGC 1365 yer almaktadır. Türünün dikkat çekici bir örneği olan gökadada merkezi bölge boyunca uzanan belirgin çubuksu yapı, ve yapının bitiminde başlayan sarmal kollar görülüyor. Küme gökadalarının doğası gereği, NGC 1365'te gözle görünenden fazlası da yer alıyor. Parlak bir gökada çekirdeğine sahip olan gökada Seyfert Gökadası olarak sınıflandırılıyor ve merkezinde süper-kütleli bir karadelik içeriyor. Bu göz alıcı görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT Tarama Teleskopu ile alındı. 2.6 metre ayna çapına sahip olan VST günümüz standartlarında büyük teleskop sınıfına girmese de, gökyüzünün geniş-ölçekli taramaları için özel olarak tasarlanmıştır. Teleskopu özel kılansa düzeltilmiş dev görüş alanı ve özel olarak gökyüzünü tarama amaçlı üretilen OmegaCAM adlı 256-megapiksellik kamerasıdır. Bu kamera ile VST gökyüzünün geniş ölçekli alanlarını hızlıca derinlemesine görüntüleyebilmekte, bu sayede ESO'nun Çok Büyük Teleskopu gibi gerçekten büyük teleskoplara tekil nesnelerin ayrıntılarını keşfetme imkanı vermektedir. Notlar Gözlem alanı sadece Ocak Kümesi'nin merkezi bölgesini içermektedir, küme aslında gökyüzünde daha geniş bir alanı kaplamaktadır. Bir kümedeki merkezi gökada genellikle en parlak olandır, ancak burada en parlak gökada olan NGC 1316, bu görüntüyle alınan alanın hemen dışında, kümenin sınırında konumlanmıştır. Ocak A olarak da bilinen gökada gökyüzündeki en güçlü radyo dalgası kaynağından biridir. Bu tür bir ışınıma duyarlı olan özelleştirilmiş teleskoplarla görülebilen radyo dalgaları, görünür gökadanın her iki yönünden uzayın derinliklerine uzanan dev loblardan yayılmaktadır. Radyo salınımlarını besleyen güç gökadanın merkezinde gizlenen ve zıt yönlerde yüksek-enerjili parçacık jetlerine neden olan süperkütleli bir karadelikten gelmektedir. Bu jetler kümedeki gökadalar arasındaki boşlukta yer alan seyrek gazla etkileştiğinde radyo dalgalarını meydana getirmektedir. E. Iodice, M. Capaccioli , A. Grado , L. Limatola, M. Spavone, N.R. Napolitano, M. Paolillo, R. F. Peletier, M. Cantiello, T. Lisker, C. Wittmann, A. Venhola , M. Hilker , R. D'Abrusco, V. Pota, and P. Schipani tarafından kaleme alınan The Fornax Deep Survey with VST. I. The extended and diffuse stellar halo of NGC1399 out to 192 kpc başlıklı makale Astrophysical Journal başlıklı dergide yayımlanmıştır. ESO-Türkiye


Yaklaşık 160 bin ışık yılı uzaktaki bir yıldız, binlerce yıl önce çevresine madde parçaları saçarak patladı. Bu yüksek enerjili patlama sonrasında oluşan bulut, NASA/ESA Hubble gözlem uydusu ile görüntülendi. Patladıktan sonra beyaz cüceye dönüşen yıldız, en yakın komşu gökadalardan Büyük Macellan Bulutu içinde yer alıyor. Güneş benzeri yıldız patladıktan sonra beyaz cüce adı verilen ceset bir yıldıza döner. Artık çekirdeğinde nükleer tepkime üretemediğinden milyonlarca yıl içinde çekirdeği soğur ve sönükleşir. Eğer beyaz cüce bir çift yıldız sisteminde ise bu durumda eşi olan yıldızdan madde çalabilir. Bu durumda 1,5 Güneş kütlesine kadar şişip kararsız hale gelir ve sonunda Tip-Ia adı verilen süpernova patlaması ile bize görsel bir şölen izletebilir. DEM L71 olarak bilinen görseldeki süpernova kalıntısı Tip-Ia'ya örnektir. Beyaz cüce çevresine oldukça sıcak gazı fırlatmış ve bu gaz yayıldığı alandaki yabancı maddeyle etkileşime girerek, basıncın da etkisiyle bulunduğu yeri genişletmiştir. Gördüğünüz kırmızımsı ipliksiler alandaki malzeme içine yayılan sıcak gaz kanallarıdır. Görsel telif hakkı: ESA/Hubble & NASA, Y. Chu.


Avustralya'da yapılan bir çalışmaya göre yaklaşık 300 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir kümede bulunan karanlık madde miktarı görünür madde miktarının 100 katından fazla olabilir. Gökbilimciler bilgisayar benzetimleri kullanarak kütle çekimiyle birbirine bağlı gökadaların oluşturduğu evrenin en büyük yapılarından Saç Kümesi'ni inceledi. Uluslararası Radyo Astronomi Araştırma Merkezi 'nden doktora öğrencisi Cameron Yozin: Gökada evrim teorilerine göre oluşturduğumuz çalışma, kümedeki görünür maddenin 7 milyar yıl önce karanlık madde tarafından dağıtılmış olduğunu gösterdi diyor. Görünür maddenin tersine doğrudan gözlenemeyen karanlık madde, evrenin % 84'üne hakim olduğu düşünülmektedir. Yeni araştırmada ise gökada kümelerindeki karanlık maddenin görünür maddeye göre 100 kat daha fazla olduğu iddia ediliyor. Saç Kümesi'nde boyutları Samanyolu kadar olan gökadalarda, gökadamıza göre ancak % 1 oranında yıldız barınmaktadır diyor Yozin. Yedi ile on milyar önce yeni yıldız oluşturmayı bırakmış olan bu gökadalar, sönmüş olarak da tanımlanabilir. Yıldızlar büyük hidrojen gazı bulutlarının çökmesiyle oluşur. Bu gaz yoksa gökada gelişemez. Kümenin kütle çekim kuvveti gökadayı kendine çeker. Bu sırada gökada içindeki sıcak gaz dışarı kaçar. Benzetimlerimize göre bu gökadalar yedi milyar yıl önce sönmüş olabilir. Bu çalışmadaki gibi bilgisayar benzetimleri yoluyla gökadaların bugünkü görünümlerine nasıl ulaştıkları gösterilebilir.


Gök cisimlerinin hareketlerini ve konumlarını belirlemek amacıyla tasarlanan ESA'nın Gaia uydusu 2013'de göreve başladı. Geçen dört yıl boyunca Gaia uydusu yıldızlar, gezegenler, asteroitler, kuasarlar ve diğer cisimleri inceleyerek şimdiye kadar üretilmiş en kapsamlı üç boyutlu uzay kataloğunu elde etti. 25 Nisan 2018'de ilan edilen Gaia verilerinin ikinci sürümü etkileyici bir keşfi beraberinde getirdi. Güneş'ten 326 ışık yılı uzaklığa kadar olan komşu bölgedeki beyaz cüce sayısını 13.928 olarak belirledi. Çalışma Oklahoma Üniversitesinden Dr. Mükremin Kılıç'ın başını çektiği bir ekip tarafından gerçekleşti. Genel olarak sekiz Güneş kütlesine kadar kütleye sahip yıldızlar yaşamlarını beyaz cüceye dönüşerek bitirir. Hidrojenini tüketen yıldız birkaç kat büyüklüğe ulaşır . Bu yıldızlar daha sonra dış katmanlarını uzaya savurarak ve kalan kütlesiyle çökerek beyaz cüceye dönüşür. Gökbilimciler bu cisimleri inceleyerek yıldızların yaşam döngülerini ve nasıl değiştiklerini öğrenebilir. Yakındaki beyaz cücelere baktığımızda aslında galaktik arkeoloji yapmış oluyoruz. Galaktik diskin ve halonun yaşları ile yıldızların oluşum tarihlerini saklarlar. Daha da önemlisi bir beyaz cüce mevcut kütlesinin 1,4 katına ulaştığında Tip Ia süpernovası olarak patlar. Bu süpernovaları evrenin şeklini anlamak ve genişleme hızını belirlemek için kullanırız. Tip Ia süpernovasını oluşturan etkenlerden biri de beyaz cüce birleşmeleridir. Bu nedenle birleşen bir beyaz cüce çiftinin tespiti bu olayın ne sıklıkla gerçekleştiğini anlamamız açısından önemlidir diyor Kılıç. Yakın zamana kadar yapılan gözlemler galaktik mahallemizde sadece birkaç yüz beyaz cüce keşfetmişti (130 ışık yılı içerisinde 500 kadar). Üstelik bunların sadece yarısının uzaklığını doğru ölçebildiler. Gaia ile beyaz cüce sayısı katbekat artmış oldu. Gaia ile uzaklıkları da ölçebildik. Artık belirli bir hacim içinde kaç beyaz cüce olduğunu söyleyebiliyoruz. Gaia'dan önce 32 ışık yılı içinde sadece 100 beyaz cüce biliyorduk. Gaia'nın 2. veri sürümü ile 326 ışık yılı içinde 13 binden fazla beyaz cüce tespit ettik. Fark inanılmaz! diyor Kılıç. Gaia verileri ile beyaz cücelerin doğasının anlaşılması kolaylaşabilir. Önceki araştırmalarda gökadamızdaki beyaz cücelerin çoğunun (yaklaşık %56'sı) tek yıldızın sonucu olduğunu, %7 ile 23 arasındaki miktarın ise iki beyaz cücenin birleşmesi sonucu oluştuğu biliniyordu. Geri kalanı ise ya beyaz cüce ikilisi ya da ana yıldıza bağlı beyaz cüce çiftinden oluşuyordu. Ekip Güneş'e 326 ışık yılı uzaklıkta yer alan beyaz cücelerin renk ve parlaklıklarına bakarak kütlelerini de belirledi. Böylece bunların nasıl oluştuğu hakkında bilgi sahibi olundu. Buna göre birleşme sonucu oluşan beyaz cüce sayısının diğerlerinden çok daha fazla olduğu ortaya çıkarıldı. Veriler daha sonra meşhur Hertzsprung-Russell diyagramına yerleştirildi. Böylece diğer astronomi çalışmalarının da verilerden yararlanmasının önü açılmış oldu. Birleşme yoluyla oluşmuş beyaz cüce frekansına bakarak ortalama olarak kaç beyaz cücenin birleştiğini ve hangi kütleye sahip olduklarını genelleyebiliriz. Bunun ardından Tip Ia süpernovaların sayısını belirleyerek bu tür patlamaların bir kısmını ya da tamamını açıklamak için eldeki bilginin yeterli olup olmadığını kestirebiliriz. Eminim yakında bu sonuca ulaşacağız diyor Kılıç. Bu sonuçlara Gaia verilerinin üçüncü sürümüyle ulaşıldı. 2020 yılı sonuna kadar görevde kalacak uydunun son ve üçüncü veri sürümü ise 2020'de ilan edilecek. Makaleyi indirmek için tıklayınız. Universe Today


ESO yakın gökadalardan oluşan Yontar Grubu'nda bulunan Samanyolu'na benzer sarmal bir gökada olan NGC 300'ün dikkat çekici yeni bir görüntüsünü yayınladı. ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan 50 saatlik poz gökadanın yapısını duyarlı olarak gözler önüne sermektedir. NGC 300 yaklaşık olarak altı milyon ışık-yılı uzaklıkta bulunmakta ve gökyüzünde alan olarak dolunayın üçte ikisi büyüklüğünde görülmektedir. İlk olarak İskoç gökbilimci James Dunlop tarafından ondokuzuncu yüzyılın başlarında Avustralya'dan gözlenen ve bir dürbünle kolaylıkla görülebilecek kadar parlak olan NGC 300 güney gökküresindeki en yakın ve en dikkat çekici sarmal gökadalardan biridir. Birkaç parlak yıldızı bulunan, göze çarpmayan fakat yakın gökadaların toplandığı Yontar Grubuna ev sahipliği yapan Yontar takımyıldızında yer almaktadır . NGC 55 (eso0914) , NGC 253 (eso1025, eso0902) , ve NGC 7793'ü (eso0914) de içeren grubun diğer üyeleri de ESO teleskoplarıyla görüntülenmiştir. Birçok gökada en azından küçük özelliklere sahiptir, fakat NGC 300 dikkate değer şekilde normal görünüyor. Bu, NGC 300'ü bizimki gibi sarmal gökadaların içeriği ve yapılarını araştıran gökbilimciler için ideal bir örnek haline getiriyor. ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan bu görüntü toplamda yaklaşık 50 saate varan poz süresiyle çok sayıda ve farklı filtrelerle alınan görüntülerin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Birkaç yıl süresince elde edilen veriler, birçok gözlem gecesi gerektirmiştir. Bu kapsamlı gözlem kampanyasının ana amacı alışılmadık bir şekilde yıldızların hem sayılarını hem de değişimlerini saymak ve bölgeleri, hatta tek tek yıldızları işaretlemek, daha derin ve daha odaklanmış araştırmalar gerektiren gökadadaki yıldızların eksiksiz bir sayımını elde etmekti. Fakat bu tür zengin veri koleksiyonları yıllar geçtikçe diğer birçok araştırmalar içinde kullanılmaktadır. Gökadanın özellikle hidrojen ve oksijenden gelen ışığa duyarlı filtrelerle gözlenmesiyle, NGC 300'ün sarmal kolları boyunca birçok yıldız oluşum bölgesi bu görüntüde kırmızı ve pembe bulutlar şeklinde özel olarak gösterilmektedir. Gökyüzünde dolunayın görünür büyüklüğüne benzer, 34 x 34 yay dakikalık dev görüş alanıyla WFI, NGC 300 gibi büyük nesneleri araştıran gökbilimciler için ideal bir araçtır. NGC 300 ayrıca ESO teleskoplarıyla araştırılan birçok ilginç gökbilimsel olaya da ev sahipliği yapmaktadır. ESO gökbilimcileri bu gökadada son olarak bir çift sistemde sıcak ve parlak bir Wolf-Rayet yıldızına eşlik eden ve şimdiye kadar (eso1004) bilinen en uzak ve en büyük kütleli karadeliği keşfettiler. NGC 300 ve diğer bir gökada NGC 55, birbirleri etrafında yavaşça dönüyor ve bir birleşme sürecinin erken döneminde birbirlerine doğru oldukça yavaş yaklaşıyorlar (eso0914). Diğerleri arasında NGC 300'ün şu anki en iyi uzaklık tahmini de ESO'nun Paranal Gözlemevi'nde (eso0524) bulunan Çok Büyük Teleskop'u kullanan gökbilimcilerce belirlenmiştir. Notlar Normalde Yontar Grubu'nun bir üyesi olarak nitelendirilen NGC 300'ün en son uzaklık ölçümleri gökadanın grupta yer alan diğer üyelerden bize belirgin bir şekilde daha yakın olduğunu göstermektedir ve belki de onlarla serbest bir bağlılığı vardır. Kaynak: ESO-Türkçe


Carnegie'den Jacqueline Faherty başkanlığındaki bilim insanları ilk kez Güneş Sistemi dışında bir cisimde su-buzunun varlığına rastladı. Güneş Sistemi'nde Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün gibi dev gaz gezegenlerde rastlanan su-buzuna şimdiye kadar başka bir yerde rastlanmamıştı. Ekip çalışma sırasında Şili Las Campanas Gözlemevi'ndeki soğuk kahverengi cüce taramasında kullanılan FourStar kızılötesi kamerasından yararlandı. Üç gece süren tarama sonrasında 151 görüntü elde edildi. WISE J085510.83-071442.5 ya da kısaca W0855 olarak adlandırılan cisim ilk kez NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayacısı ile bu yılın başlarında keşfedilmişti. Çok sönük olan cisme ait ayrıntıların belirlenmesi için teleskopların son gücü kullanıldı. Kahverengi cüceler gezegen olamayacak kadar büyük ancak yıldız olamayacak kadar da küçük cisimlerdir. Yıldızlardan küçük oldukları için çekirdeklerinde füzyonu başlatamazlar. Hemen hemen bir gezegen sıcaklığına sahiptirler. Bu nedenle bazı özellikleri dev gaz gezegenlerle benzerlik gösterir. Bilim insanlarınca özel bir ilgiyle izlenen bu cisimler bu nedenle üzerinde çalışılması kolay cisimler arasındadır. W0855 Güneş'e en yakın dördüncü cisimdir. W0855'in yakın kızılötesi görüntülerinin karşılaştırılması sonucunda kahverengi cücenin atmosferik içeriğinde sülfit ve donmuş su bulutlarının izine rastlandı. Güneş sistemi dışındaki başka dev gaz gezegenlerde de atmosfer olduğunu düşünüyoruz ancak şimdiye kadar doğrudan gözlenememişti diyor Faherty.


Hubble Uzay Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler komşu gökada Andromeda'yı saran gazın önceki ölçümlere göre altı kat daha büyük hacimli ve 1000 kat daha kütleli olduğunu belirlediler. Optik alanda görülmeyen halo, gökadanın bir milyon ışık yılı uzağına, yani Samanyolu ile Andromeda arasındaki uzaklığın yarısına kadar uzanıyor. Bu keşif görkemli dev sarmal gökadanın evrimini ve yapısını ortaya çıkararak benzer gökadalar hakkında da önemli bilgiler sunabilir. ABD'deki Notre Dame Üniversitesi'nden Nicolas Lehner: Halolar gökadaların gaz yapılarıdır. Haloların özellikleri ve büyüklüğü gökadaların oluşumlarında önemli rol oynayarak türünü belirlemektedir diyor. Andromeda'nın kütlesinin yarısını oluşturan haloyu normal şartlarda görebilseydik, komşu gökada gökyüzünde Dolunay'ın 100 katı büyüklüğünde ya da bir kol uzaklığında tutulan basketbol topunun görülen büyüklüğü kadar alanı kaplardı. Andromeda gökadası 2,5 milyon ışık yılı uzaktadır ve gökyüzünde çıplak gözle soluk iğ yapısı gibi görülür ve altı dolunay büyüklüğünde bir alanı kaplar. Gökbilimciler Andromeda'yı Samanyolu'nun ikizi olarak kabul etmektedir. Andromeda'yı saran halo karanlık olduğundan, bu gazın arkasında parlayan cisimlerin parlaklık değişimleri ölçüldü. Bu olay bir havuzun dibinde parlayan ışığın şiddetindeki gözlenen anlık değişimi andırır. Bu çalışma için en ideal cisimler uzaklardaki kuasarlardır. Gökbilimciler 18 kuasarı hedefleyerek verileri topladı. Sonuçlar Astrophysical Journal'ın 4 Mayıs 2015 sayısında yayınlandı. Hubble Kozmik Kökenli Tayfçekeri ile daha önce 44 uzak gökadanın haleleri belirlenmişti. Ancak benzer bir haleye komşu gökadalarda rastlanmamıştı. Önceki çalışmalarda bulunan halelerden sadece bir kuasardakinin büyüklüğü yine ondan uzakta yer alan başka bir cisme odaklanarak tespit edilebilmişti. Notre Dame'dan J. Christopher Howk: Kuasarlardan yayılan ışığın bir kısmı halodaki gaz tarafından emilir ve sadece çok küçük dalga boyu aralığındaki ışıma Hubble'a ulaşır. Fark edilen parlaklıktaki değişimler ölçülerek halodaki gazın büyüklüğü hakkında bilgi edinilebilir diyor. Araştırmacılar kuasardan gelen morötesi ışığı incelemek için Hubble'ın benzersiz yeteneğini kullandı. Yer merkezli bir teleskop ile benzer bir gözlem yapmak zordur. Çünkü bu ışık atmosfer tarafından emilir. Ekip çalışma için gerekli veriyi 5 yılda oluşturdu. Hubble'ın diğer çalışmalarda elde edilen Andromeda yönündeki uzak kuasar gözlem verilerinden de yararlanıldı. Ama bu dev halo nereden geldi? Bilgisayar benzetimleri halonun Andromeda ile birlikte oluştuğunu gösteriyor. Ekip ayrıca halonun gökadadaki süpernova patlamalarıyla hidrojen ve helyumdan daha ağır unsurlarla da zenginleştiğini gösterdi. Andromeda bu yolla yıldızlarındaki ağır elementlerin neredeyse yarısını 200.000 ışık yılı çapındaki diskinin dışına atmıştır. Bu sonuç kendi gökadamız için ne anlama geliyor? Samanyolu içinde yaşadığımızdan benzer bir gözlemi yaparak, gökadamızı saran bir halo olup olmadığını belirlemek mümkün değil. Eğer Samanyolu'nda da Andromeda'daki gibi dev bir halo varsa, bunlar birbirine değiyor olabilir. Bu da iki gökadanın çarpışmasından çok daha önce halolar arasında etkileşimin başladığını gösterir. Hubble gözlemleri Andromeda ve Samanyolu yaklaşık 4 milyar yıl sonra birleşerek dev eliptik gökada oluşturacağını gösteriyor.


Avrupa Güney Gözlemevinin Çok Büyük Teleskopunu kullanan gökbilimciler Samanyolu'nun dışındaki bir yıldızın hareketindeki değişikliğe bakarak küçük bir karadelik keşfettiler. Bu tespit yöntemi ile ilk kez gökadamızın dışında bir karadelik keşfedildi. Yöntem, Samanyolu'ndaki ve yakın gökadalardaki gizli karadelikleri ortaya çıkarmak ve bu gizemli cisimlerin nasıl oluştuğuna ve evrimleştiğine ışık tutmak için anahtar rol oynayabilir. Yeni keşfedilen karadelik Samanyolu'nun 160,000 ışık yılı uzaktaki komşu gökadası Büyük Macellan Bulutunda yer alan binlerce yıldızı olan NGC 1850 kümesinde gözlendi. İngiltere'deki Liverpool John Moores Üniversitesi Astrofizik Araştırma Enstitüsünden Sara Saracino: Sherlock Holmes'un bir suç çetesinin hatalarını büyüteçle izlemesine benzer şekilde, kümedeki her bir yıldıza doğrudan görünmeyen karadeliklerin varlığına dair bazı kanıtları bulmaya çalışıyoruz. Burada gösterilen sonuç aranan suçlulardan sadece birini temsil ediyor, ancak birini bulduğunuzda sistemdeki benzer cisimleri de keşfedebilirsiniz diyor. Ekip tarafından izlenen bu ilk suçlu, Güneş'ten 11 kat daha fazla kütleye sahip. Gökbilimcileri karadeliğin varlığına yönelten kanıt ise yörüngesinde dolanan 5 Güneş kütleli yıldıza uyguladığı kütle-çekim kuvveti. Gökbilimciler daha önce diğer gökadalardaki küçük, yıldız kütleli karadelikleri, madde yutarken yaydıkları X-ışını ışımasından ya da karadeliklerin birbirleriyle ya da nötron yıldızlarıyla çarpışmasından oluşan kütle çekim dalgalarından tespit etmişlerdi. Bununla birlikte çoğu yıldız kütleli karadelik, X-ışınları ya da kütle çekim dalgaları yoluyla varlıklarını belli etmez. Almanya'daki Göttingen Üniversitesinden bir ekip üyesi Stefan Dreizler: Büyük çoğunluk ancak dinamik olarak açıklanabilir. Bir yıldız sistemindeki karadelik yıldızın hareketini oldukça ince algılanabilir şekilde etkiler. Böylece varlıklarını belirleyebiliriz diyor. Saracino ve ekibi tarafından kullanılan dinamik yöntemle birçok karadelik keşfine ve bazı gizemlerin çözülmesini sağlayabilir. İspanya Barcelona Üniversitesinden Mark Gieles: Yaptığımız her tespit, yıldız kümeleri ve bunların içindeki karadelikler hakkındaki anlayışımız açısından önemli olacaktır diyor. NGC 1850'deki keşifle ilk kez genç bir yıldız kümesinde karadelik keşfedilmiş oldu. Küme, astronomik ölçülerde göz açıp kapayıncaya kadar geçen süre diyebileceğimiz, sadece yaklaşık 100 milyon yıl yaşındadır. Yöntemle benzer yıldız kümelerinde başka genç karadelikler bulunabilir ve evrimleşmeleriyle ilgili sorulara yanıt aranabilir. Ayrıca yıldız kümelerindeki karadelikler yaşlarına göre gruplandırılarak kütleçekim dalgalarının kökeni hakkındaki bilgimizin artmasını sağlayabilir. Ekip, keşif için Şili'nin Atacama Çölünde bulunan ESO'nun VLT'sine takılan Çok Üniteli Tayfölçerli Kaşif aleti ile iki yıl veri topladı. Liverpool'daki Astrofizik Araştırma Enstitüsünden MUSE uzmanı Sebastian Kamann: MUSE, çevredeki her bir yıldızın ışığını analiz ederek yıldız kümelerinin en iç bölgeleri gibi çok kalabalık alanları gözlememize izin verdi. Sonuçta diğer aletlere göre bir çekimde binlerce yıldızdan en az 10 kat veri elde ettik diyor. Böylece tuhaf hareket eden yıldız izlenerek karadelik keşfedilmiş oldu. Varşova Üniversitesinin Optik Kütleçekimi Mercekleme Deneyinden ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopundan elde edilen bilgiler karadeliğin kütlesinin belirlenmesini ve verilerin doğrulanmasını sağladı. ESO'nun Şili'deki Son derece Büyük Teleskopu bu on yılın sonunda faaliyete geçecek ve gökbilimcilerin daha fazla gizli karadelikler bulmasını sağlayacak. Saracino: ELT kesinlikle bu alanda devrim yaratacak. Aynı görüş alanındaki zayıf yıldızları gözlememize ve uzak mesafelerde yer alan küresel kümelerdeki karadeliklerin keşfedilmesini önünü açacak diyor.


Güneş'in yakın komşularından yaşlı bir yıldızın çevresinde iki yeni gezegen keşfedildi. Gezegenlerden biri yıldızın suyun sıvı halde olabileceği bölgede bulunuyor. Gökyüzünde hızı en yüksek ikinci yıldız olan ve Hollandalı gökbilimci Jacobus Kapteyn tarafından 19. Yüzyılın sonlarına doğru keşfedilen Kapteyn yıldızı Pictor takımyıldızında bulunuyor. Güneş'in üçte biri kütlesindeki kırmızı cüce güney yarımküreden gözlenebiliyor. Yıldızın gezegenleri Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili'deki HARPS tayfölçeri, Macellan/Las Campanas Gözlemevi'nin Gezegen Bulucu Tayfölçeri ile Hawaii'deki W.M. Keck Gözlemevi'nin HIRES tayfölçeri yardımıyla yıldızın düzenli periyodik sallantıları ölçülerek keşfedildi. Doppler etkisi adı verilen bu yöntemle gökbilimciler gezegenlerin kütleleriyle birlikte bazı özelliklerini ve yörüngelerini de belirledi. Carnegie Gözlemevi'nden Jeff Crane: Böylesi ince detayları olan hassas ölçümler ancak yüksek teknoloji ürünleriyle yapılabilir diyor. Çalışma ekibinden Londra'daki Queen Mary Üniversitesi'nden Dr. Guilem anglada-Escude: Kapteyn'in gezegenlerini görmek bize sürpriz oldu. Gerçekte çok kısa bir süre içinde düzensizliği gördük ve adeta veriler yüksek sesle bir şeyler söylüyor gibiydi. Kapteyn yıldızının b gezegeninde su olabilir. Yıldızı çevresinde 48 günlük yörünge dönemiyle dolanan gezegen beş Dünya kütlesindedir. Bunun anlamı ise gezegenin yüzeyinde ılık su olabileceğidir. Diğer gezegen Kapteyn c ise bir süper-Dünya'dır. 121 gün süren yörünge dönemi nedeniyle sıvı suyun olamayacağı kadar soğuk olması gerekir. Şu anda gezegenlerin birkaç özelliği yani, yaklaşık kütleleri, yörünge dönemleri ve yıldızlarından uzaklıkları bilinmektedir. Gökbilimciler önümüzdeki yıllarda çalışmaya başlayacak yeni araçlarla gezegenlerin atmosferlerini ölçerek suyun olup olmadığını görebilecek. Carnegie araştırmacılarından Pamela Arriagada: Aklımıza bu yakın yıldızın yaşam alanı içindeki gezegende yaşam olma olasılığı gelmiyor değil. Aslında hemen hemen tüm yıldızların gezegenleri var ve gökadamızda sayıları kum taneleri kadar çok olan gezegenlerin bir kısmı da yaşam alanı içindedir diyor. NASA'nın gezegen avcısı Kepler genellikle yüzlerce ışık yılı uzaklıktaki yıldızların gezegenlerini arıyor. Kapteyn ise sadece 13 ışık yılı uzağımızda ve bize en yakın 25. yıldızdır. Bu keşfi özel yapan neden ise yıldızın garip hikayesi. Kapteyn yıldızı uzun zaman önce Samanyolu'nun yuttuğu cüce bir gökadada doğmuştur. Bu birleşme sonrasında yıldız ve çevresi Samanyolu'nun halo kısmına doğru sürüklendi. Cüce gökadanın muhtemel kalıntısı Omega Erboğa yüzlerce Güneş benzeri olmak üzere binlerce yıldıza sahip küresel ve bizden 16.000 ışık yılı uzaklıkta gizemli bir kümedir. Dünya'dan 2,5 kat daha yaşlı (11,5 milyar yıl) olan Kapteyn yıldızı, 13,7 milyar yıl yaşındaki evrenden sadece 2 milyar yıl gençtir. Eğer bu sistemde yaşam varsa bu kadar uzun sürede nasıl bir gelişme seyrettiğini merak etmemek mümkün değil diyor Dr. Anglada-Escude.


Samanyolu'nun komşusu Andromeda Gökadası'nın ilk nötron yıldızı bulundu. Keşif on yılı aşkın süredir görev yapan Avrupa Uzay Ajansı'na ait XMM-Newton uzay teleskopu tarafından gerçekleşti. Andromeda ya da gökbilimcilerin bildiği adıyla M31 gökyüzü gözlemcilerinin çok sevdiği hedeflerden biridir ve karanlık bir yerde çıplak gözle görülebilir. Samanyolu'na yakın ve benzer özellikte olması gökbilimciler için ilgi odağı olmasına neden olur. Bugüne kadar çeşitli teleskoplarca tüm elektromanyetik tayfta izlenmiştir. Son derece iyi izlenmesine karşılık şu ana kadar Andromeda'da bir nötron yıldızı keşfedilmemişti. Nötron yıldızları ömrü bitmiş kütleli bir yıldızın süpernova patlamasıyla geriye kalan çekirdeğidir. Oldukça yoğun olan bu yıldız cesetleri kendi eksenleri çevresinde oldukça hızlı dönerler ve Dünya'ya gelen ışıkları, bir yanıp sönen deniz fenerleri gibi bir artıp bir azalır. Keşfedilen nötron yıldızı bir bakıma eşi tarafından beslenen türden sayılabilir. Böyle bir nötron yıldıza akan sıcak gaz onun yüksek enerjili X-ışını yaymasına ve hızlı dönmesine yol açar. Böyle bir nötron yıldız barındıran ikili sistemler gökadamızda bol miktarda bulunmasına karşılık Andromeda'da bu kadar düzenli sinyal yollayan çifte ilk kez rastlandı. Gökbilimciler XMM-Newton X-Işını Teleskopu verilerini tarayarak hızla dönen nötron yıldızından yayılan alışılmadık kaynağın sinyalini yakaladı. Çevresinde 1,2 saniyede dönen nötron yıldızı eşi olan yıldızın çevresinde 1,3 günde dolanmaktadır. İtalya'daki INAF-Osservatorio Astronomica'dan Gian Luca Israel: Gökadamızda 1960'lar ve 1970'lerden bu yana gözlediğimiz nötron yıldızların benzerlerini Andromeda'da bulmayı istiyorduk. Ama bu kadar parlak X-ışını yayan bir atarcayı keşfetmeyi kesinlikle beklemiyorduk diyor. Andromeda ile ilgili 2000 ile 2013 yılları arasındaki arşivi inceledik ve gökadanın dış sarmalındaki bu ilginç yıldızı tespit ettik. Sistemin yapısı henüz anlaşılmamasına karşılık elde edilen veriler son derece sıradışı ve egzotik bir cisimle karşı karşıya olunduğunu gösteriyor. Roma'daki INAF-Istituto di Astrofisica Spaziale e Fisica Cosmica'dan Paolo Esposito: Yaklaşık iki Güneş kütleli eşi ile pulsar ya da tuhaf bir şekilde düşük kütleli X-ışını ikili pulsar çifti görüyor olabiliriz diyor. Hangi modelin doğru olduğunu anlamak için pulsar ve eşini daha fazla gözlemek gerekiyor. ESA'nın XMM-Newton projesi ekibinden Norbert Schartel: Andromeda her zaman heyecan verici keşiflerin kaynağı olmuştur ve şimdi kaydettiğimiz periyodik sinyal, X-ışını projesi olan amiral gemimizle tespit edilmiştir diyerek ekliyor. XMM-Newton gibi yeni nesil yüksek enerjili gözlemevi Athena ile gelecekte Andromeda'da daha çok sayıda benzer cisimler keşfedebiliriz.


TRES-2b olarak bilinen Jüpiter büyüklüğündeki gaz devi bilinen en karanlık gezegen. Gökbilimciler Tres-2b'nin kömür gibi ya da güneş sistemindeki herhangi bir gezegenin üzerine düşen uydusunun gölgesinin yansıttığı güneş ışığından % 1'den daha azını yansıttığını belirlediler. Çalışma Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden David Kipping: TRES-2b siyah bir boyadan daha az ışık yansıtıyor ve bu nedenle gerçekten de yabancı bir dünya diyor. Güneş Sistemimizde Jüpiter, parlak amonyak bulutlarına ulaşan ışığın üçte birinden daha fazlasını yansıtır. Buna karşılık Tres-2b'de (Trans-Atlantik Gezegen Araştırması'yla 2006'da keşfedildi) yüksek sıcaklık nedeniyle yansıtıcı bulutları yoktur. Gezegen yıldızından sadece 5 milyon km uzaklıkta dolanmaktadır. Yıldızın yoğun ışığı Tres-2b'nin atmosfer sıcaklığını, amonyak bulutlarının bulunamayacağı, 1000 dereceden fazla sıcaklığa yükseltir. Gezegenin atmosferinde bu nedenle buharlaşmış sodyum, potasyum ya da titanyum gazı gibi ışığı emen kimyasallar bulunur. Yine de bu kimyasalların hiçbiri gezegendeki bir aşırı siyahlığı açıklamıyor. Princeton Üniversitesi'nden David Spiegel: Bu gezegendeki karanlığa neyin sebep olduğunu bilmiyoruz. Ancak zifiri karanlıkta değil. Sönmeye yüz tutmuş bir kor ya da elektrik sobasının soğuyan bobinleri gibi soluk bir kırmızı renkte parlaklık ve ısı yaymaktadır diyor. Kipping ve Spiegel, Tres-2b'nin bu farklı durumunu Kepler Uzay Teleskopu'ndan gelen verilerle elde ettiler. Kepler uzaktaki yıldızların parlaklık değişimlerini çok hassas bir şekilde ölçmek için tasarlanmıştır. Tres-2b, yıldızının önünden geçerken yıldızın parlaklığındaki azalma ile keşfedilmişti. Tres-2b yıldızına kilitli dolandığından bir yüzü sürekli yıldız ışığı altında diğer yüzü sürekli karanlıktadır. 50 yıllık yörünge gözlemi çalışmalarını Kepler daha hassas bir şekilde bir araya getirdi ve parlaklıktaki en küçük değişimleri bile algıladı: bir milyonda 6 hassaslıkla. Başka bir ifadeyle Kepler ile görünür ışığın gezegenden kendisinden geldiğini tespit etmek mümkün oldu diyor Kipping. Son derece küçük dalgalanmaların görüldüğü Tres-2b'nin inanılmaz karanlık olduğu gösterildi. Kepler'in gözlem alanında daha 1200'den fazla gezegen adayı var. Yeni veriler bunlardan başka daha kaç tanesinin karanlık olduğunu gösterecek. Tres-2b, Ejderha takımyıldızı yönünde ve bizden 750 ışık yılı uzaklıktadır. (Bir ışık yılı yaklaşık 10 000 milyar km ya da 10 trilyon km'dir.)


Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobunu kullanan bir gökbilimciler ekibi Kleopatra asteroidinin şimdiye kadarki en net görüntülerini elde etti. Gözlemler sayesinde ekip şimdiye kadarki en yüksek hassasiyete ulaşarak, köpek kemiğini andıran bu ilginç asteroidin 3-boyutlu şeklini ve kütlesini belirleyebildi. Araştırmaları sayesinde bu asteroidin ve iki uydusunun nasıl oluştuğuna dair ipuçları elde edildi. Kleopatra Güneş Sistemimizdeki benzersiz bir nesnedir, diyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanan asteroid çalışmasına liderlik eden, Fransa'daki Marsilya Astrofizik Laboratuvarı ve ABD Mountain View SETI Enstitüsü'nden gökbilimci Franck Marchis. Bilim ilginç nesneler sayesinde epey ilerleme kaydetti. Bence Kleopatra da onlardan biri ve bu karmaşık, çoklu asteroid sistemini anlamak Güneş Sistemimiz hakkında daha çok şey öğrenmemize yardım edecek. Güneş'in etrafında dolanan Kleopatra Mars ve Jüpiter arasındaki Asteroid Kuşağında yer almaktadır. 20 yıl önceki radar gözlemleriyle birbirine kalın bir boyun ile bağlı iki lobdan oluştuğu ortaya çıkarıldığından beri gökbilimciler ona köpek-kemiği asteroidi diyor. 2008 yılında Marchis ve arkadaşları Kleopatra'nın etrafında, Mısırlı kraliçenin çocukları AlexHelios ve CleoSelene adlı iki uydunun dolandığını keşfetti. Kleopatra hakkında daha fazla şey öğrenmek için Marchis ve ekibi 2017 ve 2019 yılları arasında ESO'nun VLT'si üzerindeki SPHERE aygıtını kullanarak farklı zamanlarda asteroidi görüntüledi. Asteroid kendi etrafında döndükçe onu farklı açılarda görüntüleyerek şimdiye kadarki en hassas 3-boyutlu modelini oluşturdular. Asteroidin köpek-kemiği şeklini ve hacmini belirleyen ekip loblardan birinin diğerinden daha büyük olduğunu bularak, uzunluğunun yaklaşık 270 kilometre olduğunu tespit etti. Çek Cumhuriyeti, Prag Charles Üniversitesi'nden Miroslav Broz liderliğinde yine Astronomy & Astrophysics'te yayımlanan ikinci bir çalışma ile ekip SPHERE gözlemlerini kullanarak Kleopatra'nın iki uydusunun doğru yörüngelerini bulmaya çalıştı. Daha önceki çalışmalar bu yörüngeleri tahmin etmişti, ancak ESO'nun VLT'si ile yapılan yeni gözlemler uyduların eski verilerle tahmin edilen yerde olmadıklarını ortaya çıkardı. Bunun çözülmesi gerekiyordu, diyor Broz. Çünkü eğer iki uydunun yörüngeleri yanlışsa, Kleopatra'nın kütlesi de dahil, her şey yanlıştır. Yeni gözlemler ve özel modellemeler sayesinde ekip AlexHelios ve CleoSelene'nin karmaşık yörüngelerini belirlemek için Kleopatra'nın kütleçekiminin uyduların hareketlerini nasıl etkilediğini hassas bir şekilde açıklamayı başardı. Bu sayede asteroidin kütlesini hesaplayan ekip, önceki çalışmalara göre %35 daha küçük bir sonuca ulaştı. Yeni hacim ve kütle tahminlerini bir arada kullanan gökbilimciler asteroid için yeni bir yoğunluk değeri hesaplayabildi ve sonuca göre demir yoğunluğunun yarısından az çıkan değer, daha önce düşünülen değerin altında kaldı . Metalik bir içeriğe sahip olduğuna inanılan Kleopatra'nın düşük yoğunluğu gözenekli bir yapıya sahip olduğuna işaret ederken, bir taş yığınından biraz fazlası olabilir. Yani büyük olasılıkla dev bir çarpışma sonrası tekrar bir araya gelen maddeyle oluştu. Kleopatra'nın taş-yığını yapısı ve dönme şekli iki uydusunun nasıl oluştuğuna dair işaretler de içeriyor. Asteroid neredeyse kritik hızda dönüyor, bu hızın üzerinde parçalanma ve küçük çarpmalarla yüzeyden parça kaybı başlıyor. Marchis ve ekibi bu parçacıkların sonunda AlexHelios ve CleoSelene'yi oluşturduğuna inanıyor, yani Kleopatra kendi uydularını gerçekten doğurmuş olmalı. Kleopatra'nın yeni görüntüleri ve sağlanan bakış açısı sadece ESO'nun Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan VLT sistemine bağlı gelişmiş uyarlamalı optik sistemlerinden birinin kullanılması ile mümkün olmuştur. Uyarlamalı optik Dünya atmosferinin neden olduğu etkilerle bulanık şekilde görülen nesnelere ait bozulmaların düzeltilmesine yardımcı olmaktadır aynı etki Dünya'dan görülen yıldızların parıldamasına yol açmaktadır. Gökyüzündeki görünür boyutları 40 kilometre ötedeki bir golf topuna eşit olsa da bu tür düzeltmeler sayesinde SPHERE ile Kleopatra'nın görüntülenmesi mümkün oldu Dünya'ya en yakın olduğu konumda 200 milyon kilometre uzaklıkta yer almaktadır. ESO'nun gelecekteki Aşırı Büyük Teleskobu gelişmiş uyarlamalı optik sistemleri ile Kleopatra gibi uzak asteroidlerin görüntülenmesi için ideal olacaktır. Daha fazla uydusu olup olmadığı ve yörüngelerindeki küçük değişimleri tespit etmek amacıyla ELT'yi Kleopatra'ya yönlendirmek için sabırsızlanıyorum, diye ekliyor Marchis. Notlar Yeni hesaplanan yoğunluk santimetre küp başına 3.4 gram olup, Kleopatra için daha önce ortalama yoğunluk değerinin santimetre küp başına yaklaşık 4.5 gram olduğu düşünülüyordu. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Hubble Uzay Teleskopunun bu görüntüsünde yeni oluşmuş bir yıldızdan atılan jetin yansıma bulutsusu NGC 1977'nin derinliklerine doğru parladığı görülüyor. Jet , gezegen oluşturabilecek kalıntı diski içindeki genç yıldız Parengo 2042 tarafından yayılıyor. Yıldız bu görüntüde kuzeye doğru bükülerek uzayda iki ışık yılı boyunca uzanan titreşimli plazma jetine güç sağlıyor. Jetteki gaz yakındaki 42 Orionis'in ışınımıyla parıldayarak iyonize ediliyor. Bu çıkış yakın yıldızların iyonlaştırıcı ışınımı altında görünür hale geliyor. Tipik olarak, bunun gibi jetlerin çıkışı sadece çevredeki malzemeyle çarpıştığında görülebilir ve soğudukça parlaklığı azalıp şok dalgaları üretir. Bu görüntüde kırmızı ve turuncu renkler, ilgili şokların jetini ve parlayan gazını gösterir. Resmin sağındaki jetten uzağa doğru akıyormuş gibi görünen parlak mavi dalgalar, 42 Orionis yıldızına bakan yay şoklarıdır. Gaz akışları çarpıştığında yay şokları oluşur ve bir geminin suda ilerlerken oluşturduğu hilal benzeri dalgalar gibi ilerler. Jetin parlak batı lobu yıldızdan uzaklaştıkça boyutları küçülen ve bir koni ya da iğ şekli oluşturan bir dizi turuncu kavis görünümüyle sarılmıştır. Bu yaylar Güneş ile Yer uzaklığının 500 katı kadar bir yarıçapa ve diskin merkezinde oldukça büyük (170 astronomik birim) bir boşluğa sahip yıldızın çevresindeki kalıntı diskinin iyonize dış kısmını izleyebilir. İğ benzeri şeklin her yıl yüz milyonlarca Güneş kütlesini kaybettiği tahmin ediliyor. NGC 1977, Avcı takımyıldızındaki Koşan Adam Bulutsusunu oluşturan yansıma bulutsusunun üç parçasından biridir.


Almanya'daki Postdam Astrofizik Enstitüsü'nden Mary Williams liderliğindeki uluslar arası bir ekip Samanyolu içinde akan bir yıldız akarsuyu keşfetti. Adına Kova takımyıldızından esinlenilerek Kova Akarsuyu denildi. Yıldız akışı 700 milyon yıl önce Samanyolu'nun kaptığı küçük bir gökadaya ait. Keşif Avustralya'daki Yeni Güney Galler Eyaleti'ndeki Siding Spring Gözlemevi'ndeki RAVE 'ne dayalı UK Schmidt Teleskopu ile yapılan 250 000 yıldızın hız ölçüm verilerinin sonucudur. Benim bir akarsuyum var. Bu sözleri Yeni Zelanda'dan 33 yaşındaki bir bilim insanı, uluslararası bir konferansta izleyicilerine sarfetti. Kova akarsuyunu bulmak kolay olmadı. Genel olarak bir bütün olarak hareket eden yıldız toplulukları diğer yıldızlardan kolay kolay ayırt edilemiyor. Keşfimiz doğruydu, ama biz sadece onu görmedik diyor Williams. RAVE verilerini kullanan gökbilimciler ilk kez bu bölgede bulunan 12 000 yıldızın dikine hız değerlerini ölçtü. Burada hızları saatte 15 000 km olan 15 yıldıza ait verilerin diğerlerinden farklı olduğu saptandı. Yapılan benzetim modelleriyle bu yıldızların Samanyolu tarafından başka bir gökadadan koparılan yıldızlar olduğu belirlendi. Bu da 700 milyon öncesine ait bir zamanda gerçekleşmiş olmalıydı. Bu da, Kova akışının diğerlerine göre daha özel ve daha genç olduğu sonucuna götürür. Bilinen diğer yıldız akışları gökadamızın kenarlarında ve milyarlarca yıl önce gerçekleşen olaylar olduğu bilinmektedir. RAVE verilerine dayanılarak yapılan bu keşif gökbilimcileri, gelecekte yapılabilecek diğer keşifler için de heyecanlandırıyor. RAVE'nin kurulum nedeni 2012 yılına kadar bir milyon kadar yıldızın özellikleri ortaya çıkarılabilmekti. Williams projenin başladığı 2007 yılından bu yana AIP'de veri işleme merkezini yönetiyor. AIP'deki uluslararası RAVE işbirliği proje lideri Matthias Steinmetz: RAVE ile Samanyolu'nun tarihini ortaya çıkarmak istiyorum. Komşu gökadalarla gerçekleşen birleşme olaylarını ve gelecekte kaç tane daha birleşme olacağını bilmek istiyoruz diyor. Kesin olan şu ki, en yakın çarpışma yaklaşık üç milyar yıl sonra Andromeda ile Samanyolu gökadaları arasında gerçekleşecek. Elbette bu tarihten önce başka bir cüce gökadayla çarpışma gerçekleşmezse.


NASA'nın Chandra X-Işını Teleskopu süpernova olarak patlamış bir yıldızı çevreleyen gazdan yayılan şok dalgasını ilk kez X-ışını ortamında gözledi. Bu keşif gökbilimcilerin bazı süpernovaların neden diğerlerine göre daha güçlü olduğunu anlamaya yardımcı olabilir. Süpernova 3 Kasım 2010'da 160 milyon ışık yılı uzaklıktaki UGC 5189A Gökadası'nda keşfedildi. Daha önce Hawai'deki Tüm Gökyüzü Tarama Teleskopu söz konusu süpernovayı Ekim başlarında gözlediği belirlendi. UGC 5189A'nın elde edilen bu görüntüsünde görünür ışık kırmızı, mavi ve yeşil renkler Hubble Uzay Teleskopu ile mor renk ise Chandra X-Işını verilerini göstermektedir. SN2010jl gökadasında kendini parlak bir şekilde ön plana sürmektedir. Araştırmacılar Chandra ile Aralık 2010 ve Ekim 2011'de süpernovayı gözlediler. Süpernova şimdiye kadar görülen en güçlü X-ışını yayan en parlak nesnelerden biridir. Görünür ışık altında gözlenen tipik süpernovalardan 10 kat daha parlak olan bu süpernova büyük bir yıldızın çökmesiyle oluşmuş. Buradaki patlama; (1) süpernova öncesi yıldızın çevresini saran maddenin patlama dalgasıyla etkileşime uğraması böylesi enerjik süpernovalara neden olur. (2) Radyoaktivite sonucu süpernovalarda bir çift kararsız parçacık oluşur . (3) Bu yayılma büyük manyetik alana sahip nötron yıldızı sağlanır. Chandra'nın SN 2010jl'yi gözlemi sırasında yıldızdan kaynaklanan x-ışınları süpernovayı saran yoğun gaz kozası tarafından emildi. Bir süre sonra da yıldızdan uzakta bulunan bu şişmiş koza patladı. Neredeyse bir yıl sonra gerçekleşen ikinci gözlemde ise x-ışını emiliminin patlamadan öncekine göre çok daha az gerçekleştiği belirlendi. Chandra verileri süpernova patlaması sonucunda x-ışını yayan gazın 100 milyon Kelvin dereceden daha sıcak olduğunu ortaya koydu. SN 2010jl'den yayılan görünür ışığın enerjisi ve tayfı göz önüne alınarak aşağıdaki sonuca ulaşıldı. Süpernova çevresindeki madde x-ışınları ile ısıtılarak atomlarından elektronların kopmasına yani iyonlaşarak patlama dalgasının oluşmasına neden olmuştur. Öngörülen bu etkileşim ilk kez gözlenebilecek. Bazı süpernovaların neden parlak olduğu da patlama dalgalarının madde içine nüfuz etmesiyle gerçekleştiği fikrini destekler niteliktedir. Süpernovanın x-ışını incelemesi sırasında hemen hemen aynı yerde ender rastlanan bir başka örnekte fark edildi. Bu ikinci kaynak büyük bir olasılıkla ağır yıldız kütleli ve ultra parlak x-ışını yayan bir karadelik ya da normal kütleli bir karadelik.


Parlayan gaz, karanlık toz ve parlak yıldızların yığınından oluşan NGC 4248 sarmal gökadası 24 milyon ışık yılı uzakta olup Av köpekleri takımyıldızı yönünde yer almaktadır. Bu görüntü NASA/ESA Hubble teleskopu tarafından elde edildi. Bize yakın 50 çok yıldız oluşturan gökada verileriyle oluşturulan morötesi atlas çalışmasının bir parçasıdır. Bu koleksiyon birbirinden farklı morfolojileri, kütleleri ve yapıları olan gökadaları kapsamaktadır. Bu örneği incelemek evrenin yıldız oluşum tarihini birbirine bağlamamızı sağlar. Gökbilimciler bu tür gökadalarda kütleli yıldızların nasıl oluştuğunu ve geliştiğini, yıldız oluşumunun nasıl, nerede meydana geldiğini, yıldız kümelerinin nasıl değişip geliştiğini ve yeni yıldız oluşturma sürecinin gökada ile yıldızlararası ortamın ilişkisi hakkında bilgi edinebilirler. Bu gökada Hubble'ın Geniş Alan Kamerası-3 ile görüntülendi. Görsel telif hakkı: ESA/Hubble & NASA


Bir kayayı ya da bir bulutu hepimiz bir şeylere benzetmişizdir. Bazen bir yüze, bir insana, bazen bir kediye ya da herhangi bir şeye. Uzaydaki cisimlerin çoğu da isimlerini bu benzetmelerden alırlar ki bunun birçok örneği vardır: Kedi gözü bulutsusu, yengeç bulutsusu ya da bir el... PSR B1509-58 adlı nötron yıldızının bulunduğu enerjik parçacıklarla kaplı bir gaz bulutu Chandra tarafından 2009 yılında yayınlanan görüntüsünde üzerinden X-ışını geçirilmiş bir eli andırıyordu. Sistemin yeni görüntüsü NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ve Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı yani WISE verileriyle oluşturuldu. Bazıları bu görüntüde bir yüzün yandan görüntüsünü gördüğünü söylüyor. Siz ne görüyorsunuz? PSR B1509-58 bizden yaklaşık 17.000 ışık yılı uzakta olup bu yılın başında Nükleer Spektropik Teleskop Dizisi, NuSTAR tarafından görüntülenmişti. Görsel telif hakkı: X-ray: NASA/CXC/SAO; Infrared: NASA/JPL-Caltech


Avrupa Güney Gözlemevinin Çok Büyük Teleskopunu kullanan gökbilimciler cüce bir gökada içindeki büyük kütleli kararsız bir yıldızın gözden kayboluşunu görüntüledi. Bilim insanlarına göre parlaklığı düşen yıldız toz tarafından kısmen örtülmüş olabilir. Alternatif bir açıklama ise yıldız bir süpernova oluşturmadan karadeliğe dönüşmüş olabilir. Eğer doğruysa, diyor İrlanda, Trinity College Dublin'den ekip lideri doktora öğrencisi Andrew Allan, böylesine büyük bir yıldızın bu şekilde yaşamını sonlandırmış olduğuna dair ilk doğrudan tespit olacak. Kinman Cüce gökadasında bulunan gizemli yıldızın 2001 ile 2011 yılları arasında gökbilimcilerden oluşan farklı ekiplerce incelenmesi sonucunda yaşamının son dönemlerinde olduğu bulunmuştu. Allan ile İrlanda, Şili ve Amerika'da bulunan çalışma arkadaşları çok büyük kütleli yıldızların yaşamlarının sonu hakkında daha fazla bilgi edinmeyi amaçlıyordu ve cüce gökada Kinman bunun için mükemmel bir kaynaktı. Ancak ESO'nun VLT'sini 2019'da bu uzak gökadaya çevirdiklerinde yıldıza dair bir ize rastlayamadılar. Bunun yerine, şaşırtıcı bir şekilde yıldızın yok olduğunu gördük! diyor çalışmayı yürüten Allan. Araştırma sonuçları bugün Monthly Notices of the Royal Astronomical Society adlı dergide yayımlandı. 75 milyon ışık yılı uzaklıkta, Kova takımyıldızı doğrultusunda bulunan Kinman Cüce gökadası o kadar uzak ki, gökbilimcilerin buradaki tekil yıldızları görebilmesi pek mümkün değil, ancak bazılarına dair izler tespit edilebilir. 2001'den 2011 yılına kadar gökadadan gelen ışık istikrarlı bir şekilde Güneş'ten 2.5 milyon kat daha parlak bir mavi değişen yıldıza dair kanıtlar içeriyordu. Bu tür yıldızlar kararsız olup, tayf çizgilerinde dramatik kaymalar olur ve parlaklık değişimleri gösterirler. Bu kaymalara rağmen parlak mavi değişenler bilim insanlarının tespit edebileceği özel işaretler sergiler, ancak 2019 yılında toplanan verilerde bu izler yer almadığı için yıldıza ne olduğu merak edilmiştir. Böyle büyük kütleli bir yıldızın parlak bir süpernova patlaması oluşturmadan yok olması epey olağandışı olacaktır, diyor Allan. Grup ilk önce VLT'nin dört adet 8-metrelik teleskopunu eş zamanlı kullanarak, ESPRESSO aygıtını Ağustos 2019'da kaynağa yönlendirdi. Ancak daha önce parlak yıldızın varlığına işaret eden sinyalleri bulamadılar. Birkaç ay sonra ekip yine VLT üzerindeki X-shooter aygıtını denedi ve yine yıldıza dair bir ize rastlayamadı. Sakin bir şekilde gecenin karanlığına karışan yerel evrendeki en büyük kütleli yıldızlardan birini bulmuş olabiliriz, diyor yine Dublin Trinity College'dan ekip üyesi Jose Groh. Keşfimiz ESO'nun güçlü 8-metrelik teleskoplarını ve onlara bağlı eşsiz aygıtları kullanmadan mümkün olmazdı ve tüm bunlara erişebilmek İrlanda'nın yakın zamanda ESO'ya katılması ile sağlanmış oldu. İrlanda Eylül 2018'de ESO'ya üye ülkelerden birisi oldu. Ekip daha sonra Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan ESO'nun VLT'si üzerindeki X-shooter ve UVES aygıtları ile diğer teleskoplar tarafından alınan önceki verilere baktı. ESO Bilim Arşivi Tesisi aynı nesnenin 2002 ile 2009 yılları arasında alınan verilerine ulaşmamızı sağladı, diyor çalışmaya katılan Şili'den ESO gökbilimcisi Andrea Mehner. Özellikle 2002 yılında yüksek çözünürlüklü UVES ile alınan tayf verilerini, 2019'da ESO'nun yüksek çözünürlüklü en yeni tayfölçeri ESPRESSO ile aldığımız verilerle karşılaştırdığımızda sonuçlar hem astronomik hem de aygıtsal olarak epey çarpıcıydı. Eski veriler Kinman Cücesi'ndeki yıldızın geçirdiği güçlü patlama evresinin 2011'den sonra bittiğine işaret ediyor. Bunun gibi parlak mavi değişen yıldızlar yaşamları boyunca gerçekleşen dev patlama olayları ile ani kütle kayıpları yaşamakta ve çarpıcı parlaklık artışları göstermektedir. Gökbilimcilerin gözlem ve modellerine göre bu olası patlama olaylarıyla ilgili olarak, yıldızın gözden kaybolması ve süpernova olayı yokluğunda, iki olası önerileri var. Patlamalar, kısmen tozla da örtülen, parlak mavi değişeni daha sönük bir yıldıza dönüştürmüş olabilir. Alternatif olarak, ekibe göre yıldız bir süpernova patlaması yaşamadan karadeliğe dönüşmüş olabilir. Bu çok nadir bir olay olur: çok büyük yıldızların nasıl öldüklerine dair güncel bilgilerimiz bunların bir süpernova patlaması yaşadıklarına işaret ediyor. Bu yıldızın başına ne geldiğini öğrenmek için daha fazla gözlem gerekiyor. Gözlemlerine 2025 yılında başlaması planlanan ESO'nun Aşırı Büyük Teleskopu Kinman Cücesi gibi uzak gökadalardaki tekil yıldızları görebilecek ve buna benzer kozmik gizemlerin çözülmesine yardımcı olacaktır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu birbirinden ilginç kozmos görüntüleri yakalıyor. Hubble'ın ilettiği bu görüntü güzelliğini perspektif farklılığına borçlu. Görüntüdeki cisimlerden üstteki PGC 37639 ve alttaki PGC 101374 olarak bilinen gökadalardır. İkilinin arasındaki galaktik kütle çekim savaşı nedeniyle merkezlerinden geçerek aralarında mavimsi noktalı bir köprü oluşmuş görünüyor. Aslında durum bu değil. PGC 37639 Dünya'ya diğerinden daha yakın olduğundan görülen gerçekte aralarında böyle bir bağlantı yok. Görüntüde ilk bakışta fark edilmeyen başka bir sürpriz daha var. Görüntüde iki değil dört gökada bulunuyor. Sol üstte geçmişte birleşmiş iki gökada daha bulunuyor. Bu gökadalar parlaklıklarıyla gaz ve toz sarmalların içinde görülebilir. Diğer gizli birleşmiş gökada olan SDSSCGB 19.4 ise küçük ve henüz sarmal yapısı bozulmamış haliyle sağda kendini gösteriyor. Arp 194 olarak da bilinen üçlü gökada grubu Dünya'dan 194 milyon ışık yılı uzaktaki Kral takımyıldızı doğrultusundadır. Mavi yolun gökadalar arasındaki kütle çekim etkileşimleriyle üst gökadanın merkezden kopan bir sarmal koluyla oluştuğu düşünülüyor. Gaz ve tozdan oluşan yol yaklaşık 100.000 ışık yılı uzunluğunda olup yeni yıldız doğumlarına sahne olmaktadır. Mavi rengin nedeni ise doğan yıldızların genç, sıcak ve büyük olmasıdır. Yüksek çözünürlükteki görüntü için tıklayınız.


Arp 302 olarak da bilinen VV340 ders kitaplarına girecek nitelikte iyi bir gökada çarpışması örneğidir. Görüntüde üstte görülen VV 340 Kuzey ve altta görülen gökada ise VV 340 Güney olarak bilinir. Bu iki gökada milyonlarca yıl sonra, tıpkı Samanyolu ve Andromeda gökadalarının milyarlarca yıl sonra birleşeceği gibi birleşecektir. Bu görüntü, NASA'nın Chandra X-Işınları Gözlemevi ile Hubble Uzay Teleskopu'nun optik ışık altında aldığı verilerle elde edildi. VV 340 ikilisi Dünya'dan 450 milyon ışık yılı uzaklıktadır. VV 340'dan alınan kızılötesi parlak olduğundan Parlak Kızılötesi Gökadası sınıfına girer. Bu sınıfa ait gözlemler Chandra, Hubble, Spitzer ve GALEX ile yer teleskopları ile gerçekleştirilmektedir. Çalışma iki yüzden fazla LIRG nesnesini kapsamaktadır. Bu çalışmanın başlıca amacı ise LIRG'lerin neden çok kızılötesi ışıma yaydıklarının anlaşılmasıdır. Bu gökadalar normal bir gökadaya oranla on kat daha fazla enerji üretir. Büyüyen bir süper kütleli karadelik ya da yoğun yıldız oluşumları genellikle olası enerji kaynakları olarak bilinir. VV 340, birden fazla gözlemevinin katıldığı çalışmaların en güzel örneklerindendir. Chandra verileri VV 340 Kuzey Gökadası'nın merkezinde yoğun gaz ve toz disklerinin örtmesi nedeniyle gözlerden uzak büyüyen bir süper kütleli karadeliğin varlığını gösterdi. Spitzer tarafından elde edilen görüntülerde de bu durum gözlenmiştir. Ancak kızılötesi ışımanın ancak küçük bir bölümünden karadelikler sorumludur. Buna karşılık gökada çiftinden gelen morötesi ve kısa dalga boylu optik ışıma daha çok VV 340 Güney'den gelmektedir. Bu ise VV 340 Güney'de yüksek seviyede yıldız oluşumlarının gerçekleştiğini gösterir . VV 340 değişen ve birbiriyle etkileşen gökadalar için bize en yakın iyi bir örnektir.