|NGC 891. Görüntü Andromeda takımyıldızındaki 30 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan NGC 891'e ait. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen görüntüde gökadanın merkezi şişkin sol alt kısmı görülüyor. Yaklaşık 100 000 ışık yıllık alanı kaplayan gökada tam kenarında toz ve yıldızlararası ortamda kalın gaz düzlemini gözler önüne sermektedir. Yandan bakıldığında Samanyolu izlenimi vermesine karşılık ayrıntılı çalışmalar gökada düzleminden yüzlerce ışık yılı uzağa kaçan gaz yapıları olduğunu gösterdi. Gökbilimciler bu gaz fişeklerinin süpernova ya da yoğun yıldız oluşum süreci nedeniyle atılan madde olduğunu düşünüyor. Böylesi durumlarda yani yıldızın doğumu ya da ölümü sırasında uzaya güçlü rüzgarlar etkisiyle gaz ve toz zerreleri yayılır. Görüntünün sağ alt kısmında görülen uzak eliptik gökadalar dışında Samanyolu'na ait birkaç parlak yıldızda kendini göstermiş. NGC 891 kütleçekimiyle birbirine bağlanmış gökadalar grubunun küçük bir parçasıdır.


Hubble Uzay Teleskobu hiç beklenmeyen bir yerde Dünya büyüklüğünde gezegenlerin yapıtaşlarını içeren beyaz cüceli iki sistem buldu. İki ölü yıldız, Boğa takımyıldızındaki 150 ışık yılı uzağımızda bulunan Öküz kümesinde yer alıyor. Yıldız kümesi sadece 625 milyon yıl yaşındadır. Beyaz cüceler üzerlerine çektikleri asteroitler nedeniyle çevreleri enkazla kuşatılmıştır. Hubble, Kozmik Kökenli Tayfölçeri'nin yardımıyla bu beyaz cücelerde silisyum ve karbon miktarının düşük seviyelerde olduğunu belirledi. Silisyum Dünya ve Güneş Sistemi'ndeki diğer karasal gezegenlerin oluşumu için önemli bir maddedir. Karbon ise gezegen enkazının kökenini açığa çıkarmaya yardımcı olur. İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'nden Jay Farihi: Karasal gezegenlerin oluşumu için gerekli kimyasal maddeleri belirledik. Bu yıldızların oluşmuş gezegenleri kendilerini rahat bir şekilde koruyabilir. Gördüğümüz madde bunun kanıtıdır. Enkaz, Güneş Sistemi'ndeki en ilkel karasal cisimlere benzemektedir diyor. Keşif, gezegen oluşumlarının yıldızlara yakın yerlerde yaygın olduğunu gösteriyor. Bu da 5 milyar yıl sonra Güneş'in patlamasının ardından sistemdeki gezegenlere ne olacağına ilişkin bir fikir veriyor. Farihi'nin araştırmasına göre en az 160 km büyüklüğündeki asteroitler beyaz cücelerin güçlü çekim kuvvetleri nedeniyle paramparça ediliyor. Karasal gezegenlerin asteroitler ile oluştuğu fikrine göre sistemde Dünya byüklüğünde gezegenlerin asteroitler ile oluştuğunun kanıtları elde edildi. Parçalanan madde yıldız çevresini halka gibi sararak ölü yıldıza akmış olabilir. Silisyum, ölü yıldızın çok yakınına sokulan asteroitlerin, güçlü kütle çekiminin etkisiyle parçalanmasıyla açığa çıkmış olabilir. Yıldız üzerine yağmur gibi akan maddenin bu hareketinde, kütle çekimi dışında başka bir etkinin var olduğunu düşünmek zor diyor Farihi. Aynı şekilde Güneş ile Jüpiter arasındaki çekim kuvvetleri dengesi asteroit kuşağının bozulmasına engel olur. Güneş'e yaklaşmak isteyen asteroitlerin sonu ise yok olmaktır. Farihi'ye göre Hubble yardımıyla beyaz cücelerin atmosferlerini incelemekle karasal gezegenlerin yüzeylerinin kimyasal yapısı belirlenebilir. İki beyaz cüce ve enkaz çevresi, İngiltere'deki Warwick Üniversitesi'nden Boris Gansicke liderliğinde yürütülen 100'den fazla beyaz cüce ve çevresindeki gezegen enkazını arama projesi kapsamındadır. Hubble'ın tayfölçer verileri Almanya'daki Kiel Üniversitesi'nden Detlev Koester tarafından işlenmektedir. Beyaz cücelerin atmosferlerindeki çeşitli elementlerin miktarı ise gelişmiş bilgisayar modelleriyle hesaplanmaktadır.


GJ 1214b gezegenindeki hava tahminleri oldukça kolay olmalı. Bugünkü tahmin: bulutlu. Yarın: parçalı bulutlu. Uzun dönemde: bulutlu. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu verilerini inceleyen bilim insanları büyüklüğü Jüpiter gibi gaz devleri ile Dünya gibi küçük karasal gezegenler arasında olan iki gezegenin atmosferini analiz etmeyi başardılar. NASA'nın Kepler Uzay Teleskopu'nun çalışmaları sonucunda bu büyüklükte gezegenlerin diğerlerine göre Samanyolu'nda daha fazla sayıda olduğu düşünülmekte. Araştırmacılara göre bu çalışma Dünya benzeri gezegen bulma yolunda önemli bir adımdır. Ele alınan gezegenler GJ 436b ve GJ 1214b. Güneş'ten daha soğuk bir yıldızın çevresinde Neptün'ün Güneş'ten uzaklığına göre daha yakın dolanan GJ 436b sıcak Neptün sınıfındadır. Aslan takımyıldızında bulunan gezegen bizden 36 ışık yılı uzaktadır. GJ 1214b ise süper Dünya sınıfındadır. Bu iki gezegen Dünya ile Neptün arası kütleye sahiptir. GJ 1214b Yılancı takımyıldızında bulunuyor ve bizden 40 ışık yılı uzaklıktadır. GJ 436b ve GJ 1214b yıldızlarının önünden geçerken görülebiliyor. Bu sırada atmosferlerinden süzülen yıldız ışığının analizinin yapılmasına olanak sağlıyor. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Heather Knutson'ın başını çektiği bir ekip GJ 436b'nin son bir yıla ait Hubble geçiş gözlemleriyle atmosferini incelemeye çalıştı. Atmosferden süzülen ışığın kimyasal parmak izi arandı. Knutson: Bu gezegen yüzeyinin görülmesini engelleyen bulut tabakasına sahip. Ancak Neptün'ün tersine gezegenin atmosferinde hidrojen gibi hafif gazlar bulunmuyor. Bunun yerine su buharı, karbonmonoksit gibi gazların kimyasal izlerini arıyoruz. Elbette bunun dışında karbondioksit gibi daha ağır moleküllerde bulunabilir diyor. GJ 436b için elde edilen bilgiler daha önce de GJ 1214b için alınmıştı. Bu gezegenin ilk tayfsal gözlemleri beraberinde bir sürprizde getirmişti: gezegen atmosferinin yüksek kısımları büyük miktarda su buharı ve hidrojen bulutlarından oluşuyordu. Chicago Üniversitesi'nden Laura Kreidberg ve Jacob Bean liderliğindeki gökbilimciler gezegenin yüksek bulutlarıyla ilgili ayrıntılı görüntü elde edebilmek için Hubble'a başvurdular. Bu bulutlar daha alt atmosferi ve gezegenin yüzeyini gizlemekteydi. Yeni Hubble verileri gezegenin atmosferinde su buharı, metan, azot, karbonmonoksit ve ilk kez karbondioksit bulutları olduğunu onayladı. Her iki gezegende bize güneş sistemi dışındaki gezegenlerin çeşitliliği hakkında birşeyler anlatıyor. Biz de bu farklı dünyaların bilinmeyen yanlarını keşfediyoruz diyor Knutson. GJ 136b ve GJ 1214b gezegenleri yaklaşık 100 C derece sıcaklığına sahip olup yanmaktadır. Bu kavurucu sıcaklıkta potasyum klorür veya çinko sülfür bulutları da oluşmuş olabilir. Dünya'daki bulutlardan çok daha farklı bulutlara sahip olduklarını düşünüyoruz diyor Kreidberg. Chicago ekibi GJ 1214b'nin atmosferindeki bulutların niteliğini ortaya çıkarmak için büyük çaba harcadı. Hubble'ın gücünü sonuna kadar kullandık. Hubble ötegezegenin atmosferini inceleyebilmemiz için uzun bir zaman harcadı diyor Kreidberg. Böylesi oldukça hassas bir gözlemi iyi tasarlanmış Hubble gibi bir teleskopla yapmak ise apayrı bir heyecan diyor Bean. Knutson: Ölçmek istediğimiz gezegenin atmosferi sinir bozucu kadar bulutlarla örtülü. Ancak Hubble'ın varisi olacak James Webb Uzay Teleskopu bu gezegenlerle çalışmayı kolaylaştırabilir. GJ 1214b ve benzeri ötegezegenlerin bulutlarının arkasını görmeyi ümit ediyoruz diyor Kreidberg.


Gökbilimciler Hubble teleskopunun 16 yıllık verilerini işleyerek bu birleştirilmiş görüntüyü elde etti. Fotoğrafta gördükleriniz her bir nokta, yapısında en az 100 milyon yıldız bulunduran, bir gökadadır. Sizce bu fotoğrafta kaç gökada olabilir? Yanıt, yazının sonunda. Fotoğrafta ayrıca birkaç yıldız da görünüyor ki bunlar Samanyolu içinde yer alan yıldızlardır. Görüntüdeki en uzak cisim 13.3 milyar ışık yılı uzaktadır. (Yani Büyük Patlamadan sadece 500 milyon yıl sonra oluşmuş cisimlerde kendini gösteriyor). Görüntüdeki dalga boyları morötesi ile kırmızı-öte aralığını kapsamaktadır. Görüntüdeki en soluk ve dolayısıyla da en uzakta yer alan gökadalar insan gözünün görebileceği en sönük cisimden 10 kat daha sönüktür. Fotoğraf 7500 pozlamayla üretildi ve 5200 pozlamadan oluşan ikinci bir fotoğraf da yakında yayınlanacak. Hubble bu gördüğünüz alana diğer alanlara göre 250 günden fazla zaman ayırdı. Hubble'dan önce Yer teleskoplarıyla ancak 7 milyar ışık yılı uzaklık görülebiliyordu. Bu gözlemlerle erken evrende gökadaların nasıl oluştuğu ve nasıl evrim geçirdiği anlaşılamamıştı. Hubble çok daha uzakta yer alan cisimleri gözleyince bir devrim gerçekleşti. Böylece mevcut teoriler test edilmeye başlandı. Nihayetinde gökadalardaki kimyasal elementlerin ne zaman ortaya çıktığı ve yaşamı nasıl yeşerttiği bilgisine kadar gelindi. Kozmik uzaklık denilen mesafelerde yer alan cisimleri ele alan bu tür görüntüler aslında gökyüzünde, oldukça küçük bir alan kaplamaktadır: kolunuzu gökyüzüne uzattığınızda baş parmağınızın kapladığı kadarlık bir alan! Ya da başka bir ifadeyle Dolunay kadar bir alan. (Görsel telif hakkı: Hubble Legacy Field Image: NASA, ESA, and G. Illingworth and D. Magee ; Moon Image: NASA, Goddard Space Flight Center and Arizona State University) Bu fotoğrafta yaklaşık 265,000 gökada bulunmaktadır. Peki, acaba kaç yıldız olabilir bu fotoğrafta? Görüntü telif hakkı: NASA, ESA, G. Illingworth and D. Magee , K. Whitaker , R. Bouwens , P. Oesch , and the Hubble Legacy Field team. Yüksek çözünürlükteki versiyonlara ulaşmak için tıklayınız. 1 Yorum mükemmel bir görüntü inanılmaz bir görüntü.tek bir noktada 265000 belkide dahada fazla galaksi yüzbinlerce ışık genişliğinde ve herbirinde milyarlaca yıldız ve gezegenler.yüce ALLAH tüm evreni kontrol ediyor ve ışık hızında genişliyor.insanın böyle birşeyi idrak etmesi ve bu muazzam akılalmaz büyüklüğü kafasında canlandırması imkansız.videoyu görünce dünyamızın bu evrende bir mikrop kadar yer tutmadığımız kesin.insanın dimağı duruyor.böyle videolar bekliyorum.teşekkürlerASTRONOMİ DİYARI.selamlar.


Kaptan Kirk ve ekibinin yönettiği yıldız gemisi Atılgan, 50 yıl önce uzayın sınırına doğru yola çıkmıştı. NASA/ESA Hubble uzay teleskopu Sınır Alanları Programı çerçevesinde, Uzay Yolu filminde olduğu gibi uzak gökada kümelerinden Abell S1603 kümesini gözlüyor. Hubble sürekli olarak uzayın bilinen sınırını genişletmektedir. Görevi, bilinmeyen yeni ufukları görmek olmasa da uzayın bilinen sınırını genişletmek için tüm gücünü ortaya koymaktadır. Hubble'ın şimdiki hedefinde Abell S1603 gökada kümesi vardı. Görüntünün merkezindeki dört milyar ışık yılı uzaktaki küme çalışmaya yardımcı olmaktadır. Ancak hiçbir teleskop Abell S1603 kümesindeki alana bakmamıştı. Dev kütleli kümenin şeklini eğen neden ise kütle çekimsel mercek etkisiyle daha uzaktaki cisimden gelen ışığın bükülmesidir. Hubble bu kadar uzaktaki cismi başka türlü göremez. Uzaydaki bu doğal merceği kullanan Hubble çok uzaktaki sönük cisimleri gözleyebiliyor. Abell S1063'e ait ilk veriler bazı yeni keşifleri beraberinde getirdi. İlki kümenin büyük patlamadan bir milyar yıl sonra oluştuğunun tespit edilmesidir. Gökbilimciler aynı zamanda bükülen ışık demetlerinin yardımıyla görüntülenen on altı gökadayı ortaya çıkardı. Ön plandaki cismin görüntüsünde bozulmalara neden olan kütle çekimsel mercek etkisi daha uzaktaki cisimlerin keşfi ile normal ve karanlık madde dağılımındaki modellerin kullanımını kolaylaştırmaktadır. Bu modeller gizemli karanlık maddenin doğasını anlamak için önemli ipuçları sunar. Abell S1063 arka plandaki gökadaları ortaya çıkarma yeteneğine sahip tek kozmik lens değildir. Hubble Teleskopu'da bu yöntemle uzak bir cismi ortaya çıkaran tek gözlem aracı değildir. Daha önce gözlenen iki kümeyle birlikte bu küme zaten Sınır Alanları programının bir parçasıdır . Önceki gökada kümelerine ait verilerinin dünyadaki tüm gökbilimciler tarafından incelendiği ve kütle çekimsel mercek etkisiyle süpernova patlaması olduğu belirlendiği görüntülerden yüzlerce gökada keşfedildi. Notlar Hubble son üç yılda toplam yörüngede 840 kez dolanarak Sınır Alanları programına büyük destek sağladı. Böylece altı farklı gökada kümesinden yararlanılarak uzayın uzak köşelerinde yatan cisimlerin keşfi amaçlanmaktadır.


Hubble, gökada evrimi kuramlarına karşı koyan kütleli ölü gökadayı görüntüledi. Uzaydaki doğal mercek gözlem etkisini NASA'nın Hubble teleskopu yetenekleriyle birleştiren gökbilimciler şaşırtıcı bir keşfe imza attılar. Devasa yapılı, hızla dönen ve disk şeklindeki gökadanın ilk örneği olup yıldızları büyük patlamadan sadece birkaç milyar yıl sonra oluşmuştur. Böyle bir gökadanın evrenin erken dönemlerinde gözlenmesi kütleli gökadaların nasıl oluştuğu ve geliştiği yönündeki mevcut açıklamalarla uyuşmuyor. Hubble gökadayı fotoğrafladığında gökbilimciler, birleşerek gökada oluşturmuş yıldız kümesi görmeyi umuyorlardı. Ancak yıldızların yassı şekilli bir diskte doğduğuna ait kanıtlara ulaştılar. Bu görüntü yıldız oluşumlarının durduğu en eski ölü gökadaların bir kısmının Samanyolu şeklindeki diskten günümüze kadar dev eliptik gökadalara dönüştüğü yönündeki ilk gözlemsel kanıttır. Bu sürpriz bir sonuçtur, çünkü eliptik gökadalar daha yaşlı yıldızlar barındırırken sarmal gökadalarda daha çok genç yıldızlar bulunur. Erken ölü gökadaların en azından bir kısmında büyük değişimler yaşanmış olmalı. Bu değişim sadece yapılarını değil, eliptik şekillerini de belirlemiş olabilir. Kopenhag Üniversitesi Niels Bohr Enstitüsü Karanlık Kozmoloji Merkezinden Sune Toft: Bu yeni bakış gökadaların erken dönemlerinde ve yerel eliptik gökadalara dönüşmesinin ardında tüm kozmolojik yapıyı yeniden düşünmemiz gerektiğini gösteriyor. Belki de erken ölü gökadaların aslında disk olabileceğini göremediğimiz için bunların çözümleyemedik diyor. Uzak ölü gökadalarla ilgili önceki çalışmalar yapılarının gelişerek yerel eliptik gökadalara benzeyeceği üzerineydi. Bu varsayımı temelde kabul etmek için bugün kullanılan teleskoplardan daha güçlü olanları gerekiyor. Bununla birlikte kütle çekimsel mercek adı verilen doğal alet aracılığıyla çok geniş alanda gözlem yapılabilir. Bu doğal yöntemde, öndeki gökada çok uzaktaki gökadadan gelen ışığı kütle çekimiyle büküp mercek gibi davranarak daha büyük görünmesini sağlar. Böylesi bir doğal merceği Hubble'ın yetenekleriyle birleştirince ölü gökadaların merkezleri görüntülenebilir. Uzak gökada Samanyolu'nun üç katı kütleli olmasına karşılık boyutu gökadamızın yarısı kadardır. Avrupa Güney Gözlemevinin Çok Büyük Teleskopu ile yapılan dönme hızı ölçümlerine göre de gökada Samanyolu'nun iki katından daha hızlı dönmektedir. Bu gökadanın yıldız oluşumunu neden durdurduğu henüz bilinmiyor. Aktif gökada merkezindeki süper kütleli karadelikten fışkıran jetlerin enerjisinin bir sonucu olabilir. Bu enerji gazın ısınmasına ya da gökadadan uzaklaşarak yıldız oluşumuna engel oluşturmuş olabilir. Gökada da soğuk gazın yıldız oluşturan bulutlara dönüşmesi için yeterli soğukluğa ulaşması gerekir. Böyle bir durum oluşmadığına göre gaz hızla sıkışıp ısınıyor demektir. Böylece gaz yıldız oluşturan bulutlara dönüşememektedir. Ancak bu genç, muazzam yapıdaki diskler evrende gördüğümüz eliptik gökadalara nasıl dönüşebilir? Muhtemelen birleşmeler yoluyla diyor Toft. Bu gökadalar daha küçük olanlarla birleşerek büyüyor olabilir. Bu durumda gökadaya farklı yerlerinden farklı açılarla küçük yapılar katılmış demektir ki bu da gökadadaki yıldızların rastgele yörüngelere sahip olması anlamına gelir. Bunun dışında büyük birleşmeleri de hayal edebilirsiniz. Toft ve ekibi bu gökadaların daha büyük örneğini aramak için James Webb teleskopunun göreve başlayacağı günü sabırsızlıkla bekliyor.


Uluslararası bir bilim ekibi ötegezegenlerin atmosfer koşullarını Hubble Teleskopu ile incelemek üzere 200 saatlik büyük bir program hazırladı. Araştırmada yıldızına yakın dolandığı için atmosfer sıcaklıkları 1000 Kelvin (yaklaşık 750 C derece) derece dolayında olan 'sıcak Jüpiterler' incelenecek. Arizona Üniversitesi Ay ve Gezegen Laboratuarı'ndan Gilda Ballester: Hubble ile elde edeceğimiz verilerle Güneş Sistemi dışında yer alan gezegenlerin atmosfer bileşimlerini elde edeceğiz. Şimdiye kadar sadece iki ötegezegenin Hubble'ın görünür ışık tayfıyla elde edilen ayrıntılı sonuçları bulunuyor diyor. Hubble ile kütlesi Jüpiter kütlesinin beşte biri ile bir buçuk katı arasında olan, yarıçapı bir ile iki Jüpiter kütlesi aralığında ve atmosfer sıcaklığı 700 ile 2500 C derece arasındaki gezegenler hedeflenmiş bulunuyor. Ballester'a göre yıldızına çok yakın dolanan gezegen, tıpkı Ay'ın bize sürekli aynı yüzü gösterdiği gibi, yıldızına sürekli aynı yüzünü gösterir. Bu ise gezegenin yüzeyinden yoğun enerji dağıtımı sağlar. Böylesi bir gezegen üzerinde yaşayanlar için gezegenin yarısında Güneş sürekli tepede ve diğer yarısında ise sürekli karanlık olacaktır. Ballester böylesi bir sıcak Jüpiter'in yerine Dünya olsaydı, yörünge döneminin bir yıl yerine sadece 1-5 gün olacağını belirtiyor. Hedef olarak seçilen sekiz sıcak Jüpiter'in atmosfer yapısı, kimyasal içeriğini anlamak için hassas ölçümler gerekiyor. Bu ölçümler gelecekte yapılması olası ötegezegenlerde yaşam araştırmalarında kullanılabilir. Araştırma ekibinden David Sing: Gökbilimciler yüzlerce ötegezegen keşfetti ve bunların bazılarının oldukça yıldızlarının çevresinde zor konumlarda yer aldığını biliyoruz. .dolayısıyla bunlar hakkında belirlenen her şey her zaman şaşırtıcı olacaktır. Beklenmedik keşifler gelebilir diyor. Ekip Hubble Uzay Teleskopu ile ötegezegenlerin stratosferlerinde Dünya atmosferinin ozon tabakasına benzer etkileri gözlemek ve buradaki gazları algılamayı hedefliyor. Bu gaz gezegen yıldızın önünden geçerken yıldızın ışığını emer gibi görünecektir. Ballester: Bir gezegen yıldızının önünden geçerken atmosferinden geçen yıldız ışığın bir kısmı karanlık disk şeklinde ortaya çıkar. Atmosferin ışığa olan bu etkisi bize atmosferin kimyasal bileşimi, sıcaklığı ve diğer özelliklerini verir diyor. Bazıları büyük, bazıları ağırdır. Bazıları yıldızına çok yakın ve biraz daha iyi stratosferi vardır. Bazılarında sıcaklığın etkisiyle hava kabarır bazılarında daha sakindir. Starotesferdeki diğer koşullarla oluşan tersinme hakkında ise henüz bir şey bilmiyoruz. Gözlemler ile bu gezegenlerin atmosfer yapılarını modelleyerek bazı sırları çözmeyi amaçlıyoruz diyor.


Hubble Uzay Teleskobu'yla 10 yıl arayla gerçekleştirilen iki ayrı gözlemle, NGC 3603 kümesinin merkezindeki birkaç yüz yıldızın küçücük hareketleri ölçüldü. Çalışmayı gerçekleştiren ekip, yıldız kümelerinin gelişmeyle orantılı bir şekilde hareket ettiğini tespit etti. Yani kümedeki yıldızlar henüz yerlerine oturmamış! Samanyolu'nun en yoğun topluluklarından olan, 3 ışık yılı genişliğindeki NGC 3603'te, 10 000'den fazla Güneş'ten büyük kütleli yıldızlar bulunuyor. NGC 3603, mevcut kuramı test etmek için gözlenen en uygun kümelerden biridir. Heidelberg'deki Cologne Üniversitesi Max Planck Astronomi Enstitüsü 'ndeki ekip, Wofgang Brandner başkanlığında kümedeki birçok yıldızın hareketini izledi. Çalışma ile yıldızların yerleşik bir durumda ya da hareketli olup olmadığının bulunması planlanıyordu. Genç bir küme olan NGC 3603, Güneş'ten 20 000 ışık yılı uzaklığıyla gözlenmesi zor hedeflerden biridir. Düzenli olarak yıllarca yapılan gözleme dayalı görüntülerin kıyaslanması gerekiyordu. Bunu yaparken de kullanılan teleskop ve kamerasının uzun dönemlerde son derece güvenilir ve ayrıntılı görüntüler vermesi gerekliydi. Brandner ve ekibi bunun için Hubble Uzay Teleskopu'nun en iyi çözüm olduğunu düşündüler. Bunun için teleskoptaki Geniş Alan Gezegen Kamerası 2'yi (WFPC2) Temmuz 1997 ve ardından Eylül 2007'de kümeye yönlendirip görüntü aldılar. Görüntülerin analizi ise ekibin iki yılını aldı. Kümedeki yıldızlar hakkında vardığımız sonuç ise şaşırtıcıydı. Kümenin yıldızları yerlerine yerleşmiş değillerdi. Yıldızlar diğerlerinden bağımsız hızda hareketliydiler. Ekip üyelerinden Boyke Rochau:Yılda 1 arssaniyenin milyonda biri kadar olan bir hassasiyetle çalışmak zorundaydık. Bu ise bir insanın saç telinin 800 km uzaklıkta görülen kalınlığı gibidir diyor. Sonunda 800 yıldızın ayrı ayrı hızlarını belirlediler. Bunun 50 tanesinin kümeyle ilgisi olmayan ön planda yer alan yıldızlar olduğu bulundu. Sonuçlar ise ekibi şaşırttı. Çünkü kümedeki yıldızlar henüz yerlerini bulmamış ve hareket halindeydiler. Bu da kümenin daha oluşum aşamasını tamamlamadığının bir göstergesi. Dev bir gaz ve toz bulutunun sıkışmasıyla oluşan yıldız kümesinin 1 milyon yıl önce oluştuğu düşünülüyor. Kümedeki yıldız oluşumları hızlı ve şiddetli gerçekleşmektedir. Kümenin merkezi sıcak genç yıldızların oluşumuna izin veren kütlece yoğun olan kısmıdır. Yıldız kümelerinin kütlece büyük olan merkezleri çevrelerinde yıldızları kendi çevresinde tutabilen kütle çekime sahip olduklarından kümeler bir küre şeklini andırır. Brandner: Bu bizim genç ve yoğun durumdaki bir yıldız kümesindeki yıldızların hareketlerini ilk ölçüm çalışmamızdır diyor. Ekip üyelerinden Andrea Stolte ise: Bu, yıldız kümelerinin nasıl oluştuğunu anlamaya çalışan gökbilimcilerin yararlanabileceği bir çalışmadır diyor. Kaynak: ESA/Science&Technology


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu verilerinden hareket eden gökbilimciler Samanyolu çevresinin yaklaşık yarısını saran Macellan nehriyle ilgili 40 yıllık sırrı çözdü. Yani Hubble gözlemleri büyük komşudan kaynaklanan küçük parça ile bu nehrin asıl parçasının Küçük Macellan Bulutu'ndan kaynaklı olduğunu ortaya çıkardı. Gökadamız çevresinde dolanan iki cüce gökada olan Macellan Bulutları'ndan kaynaklanan büyük gaz nehri gökadamızın yarısını sarıyor. 1970'lerin başında keşfedilen bu nehrin, uydu gökadalardan birinden mi yoksa ikisinden mi kaynaklandığı bir soru işaretiydi. Yeni çalışmayla nehrin iki milyar yıl önce Küçük Macellan bulutu'ndan kopan gaz kütleleriyle oluştuğu ve asıl şaşırtıcı olanı da ikinci bir kolun Büyük Macellan Bulutu'ndan koptuğu görüldü. Gökbilimciler nehir yoğunluğunu belirlemek için ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile Hubble'ın Kozmik Merkez Tayfölçeri gözlemlerinden yararlandı. Nehrin altı farklı kısmında oksijen ve kükürt gibi ağır elementlere rastlandı. COS bu öğeleri uzak kuasardan gelen morötesi ışığı tutması sonucunda keşfetti. Kuasarlar parlak çekirdekleri olan aktif gökadalardır. Ekip Küçük Macellan Bulutu'ndan iki milyar yıl önce koparak oluşan nehrin içinde düşük miktarda oksijen ve kükürt olduğunu da belirledi. Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Andrew Fox: Keşfin cilvesi olarak, Macellan Bulutları'ndan akan gazın içindeki ağır elementlerin beklenen değerde olduğunu bulduk. Bu da Büyük Macellan Bulutu'ndan dışarı atılan gazın bileşimiyle uyumludur diyor. Almanya'daki Potsdam Üniversitesi'nden Philipp Richter: Bu öğeleri görmek için tayfın morötesi kısmına bakmak gerekiyor ancak, Dünya atmosferi morötesi ışığı geçirmediğinden bunu yapmak zorlaşır. Yani bu işi uzaydan yapmalıyız. İşte Hubble bunu görme yeteneğine sahiptir diyor. Samanyolu'nun uydu gökadaları -Macellan Bulutları hariç- sahip oldukları gazın çoğunu kaybetti. Diğer uydulara göre daha büyük olan Macellan bulutları yeni yıldızlar oluşturabilecek maddeye sahip olabilie. Ancak bu bulutlar Samanyolu'nun sıcak gazla kaplı kanadına yaklaşıyor. Bunun nedeni olarak da iki bulut arasındaki kütle çekim kuvveti gösteriliyor . Samanyolu yakınlarına süzülen bu gaz akımının kökenini keşfetmek önemlidir. Bu gaz şeritlerinin Samanyolu'na katılması yeni yıldız oluşumlarını başlatacak kıvılcımları getirecek. Bu da gökadaların yeni yıldız üretmek için gerekli gazı nereden bulduklarının anlaşılmasında önemli bir basamaktır diyor Fox. Notlar Bir öğenin bol olması, bulunduğu ortamdaki diğer öğelerle karşılaştırılmasının bir ölçüsüdür. Macellan Bulutları gökadalara akan gaz nehirlerinin ve yeni yıldız oluşum kuramlarını gözden geçirmek için iyi bir gözlem alanı olabilir. Bu gaz nehrinin karmaşık ya da rastgele değil düzgün bir yapıda olduğu görülüyor. Bu çalışma aynı zamanda Macellan Bulutları'nın gökadaya yaklaşmasıyla ilgili sürecin dinamiklerinin anlaşılmasında da kullanılabilir. Görüntü telif hakları: Credit for the radio/visible light image: David L. Nidever, et al., NRAO/AUI/NSF and Mellinger, LAB Survey, Parkes Observatory, Westerbork Observatory, and Arecibo Observatory. Credit for the radio image: LAB Survey


Gökbilimciler evrenin son % 80'i içinde oluşmuş uzak gökadaların boyut, şekil ve renklerini keşfetmek için Hubble'ın CANDELS verileriyle elde edilen gözlemleri kullandı. Günümüz evreninde görülen gökadalar farklı formlarda oluşmuş ve Hubble Dizisi denilen bir sistemle sınıflandırılmıştır -ki bu dizinin 11 milyar yıl önce ayrışmaya başladığı biliniyor. Hubble Dizisi kendi sınıflandırması ölçüsünde aktif yıldız oluşturan, sarmal, dönen kollu, bulanık haleli, çubuklu parlak merkezli ve düzensiz şekilli biçiminde gökadaları gruplandırır. Tüm bu dizi aslında iki ana gruba ayrılır: eliptik ve sarmal, ikisi arasında bir yere yerleşen üçüncü bir tip olarak da merceksileri koyabiliriz. Yakın çevremizde durum bu iken acaba evren çok daha gençken gökada morfolojisi nasıldı? ABD'deki Massachusetts Üniversitesi'nden BoMee Lee: Bu önemli bir soru: Hubble Dizisi ne zaman belirginleşti? Bunun için uzak gökadaların eş ve yakın akrabalarına bakmak, bunları karşılaştırmak ve onları tanımlayabilecek kadar iyi görmek gerekir diyor. Gökbilimciler uzak gökadaların anatomisini keşfetmek, 11 milyar yıl önce yani evrenin küçük olduğu zamana bakmak için Hubble'ı kullanıyor. Hubble Dizisinin yaklaşık 8 milyar yıl önceye kadar ,geçerli olduğu sanılıyordu. Ancak yeni gözlemler bu zamanı evrenin % 80'i kadar geriye yani geçerli dilimden 2,5 milyar yıl önceye kadar itti. Önceki çalışmalarda Samanyolu gibi büyük ve olgun gökadalara bakılmış ancak düşük-kütleli gökadalar yeterince ele alınmamıştu. Yeni CANDELS gözlemleriyle dizinin farklı sınıflarını ortaya çıkarmak için büyük ve küçük tüm gökadalara bakmak gerekliydi. Almanya Max Planck Enstitüsü'nden Arjen van der Wel: Bu şimdiye kadar, zamanda geri gidilerek büyük gökadaların görünümünü en iyi biçimde veren çalışma oldu. Evrenin erken döneminde oluşmuş gökadalar, gökada oluşumu modeline göre tahmin edilmediği kadar olgun görünüyor diyor. Bu daha önceki zamanlarda karmaşık yapıdaki -bozuk ve dağınık kümeler de olmak üzere- mavi yıldız oluşturan gökadalar arasındaki günümüzde görülen kütleli yıldız oluşturan kırmızı gökadalara bürünmüş görünüyor. Samanyolu gibi büyük gökadalara erken evrende az rastlanır. Bu nedenle olgun gökadaların özelliklerini düzgün tanımlamak için gerekli sayıda örnek toplanamaması, önceki çalışmaları olumsuz etkilemiştir. Gökbilimcilerin ihtiyacı olan çok sayıdaki gökada gözlemi için Hubble'ın CANDELS gibi sistematik ve ayrıntılı veri saklayan bir dizi gerekiyordu . Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3) ile kızılötesi ortamda alınan veriler eşliğinde yakın gökadaları uzaktakilerle karşılaştırmak kolay olmaktadır. Erken evrendeki gökadaları araştırmak için büyük CANDELS verileri büyük kaynak oluşturdu. Bunun dışında Hubble'ın WFC3'ün kızılötesi dalga boyunda aldığı ayrıntılı görüntüler gökadaların oluşumu ve gelişimiyle ilgili önemli bilgiler sundu. Sonuçta zamanda bu kadar geri gitmek önemli bir olaydır diyor Lee. Notlar Daha önce yapılan çalışmalarda farklı gökada türlerinin oranlarına bakılmıştı. Yakındaki sarmal, eliptik karışımındaki merceksi ve tuhaf gökadalara göre uzak evren çok daha farklı görünüm sergiler. Alice Mortlock ve arkadaşlarının çalışmasında bu uzak gökadalar sınıflandırılmıştı. Çalışmada gökada türlerini bizdekinden farklı renk, yapı ve yıldız oluşum oranları açısından ele almışlar ancak morfolojinin gelişmekte olduğunu belirlemişlerdi. Bir gökadanın son özelliği morfolojisini belirlemek olsa da Hubble Dizisiyle bu çok daha önce belirlenir. Kozmik Ortam Yakın Kızılötesi Derin Gökada-dışı Sistem Araştırması olarak nitelenen CANDELS, Hubble'ın en büyük evren tarihi araştırmasıdır. Proje hubble'ın WFC3 ve ACS adlı iki kamerasıyla yürütülüyor. Amaç Büyük Patlama'dan bir milyar yıl sonraki kozmik yapının ilk tohumlarını ve dolayısıyla galaktik evrimi ortaya çıkarmaktır. Gökadaların yıldız oluşum süreçleri bilgisi için sadece kırmızıya yakın morötesi emisyon ve görünür ışık verileri yetersiz kalmaktadır. Erken dönemdeki gökadalar ile günümüz modern gökadaları arasında hiçbir benzerlik olmayıp, onlar daha çok dağınık şekillidir. Gökbilimciler uzak gökadaların tayfın kızılötesi kısmında nasıl göründüğünü bu çalışmayla ortaya çıkarıyor.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu tarafından 16 Mayıs 2016 tarihinde elde edilen yeni Neptün görüntülerinde koyu renkteki girdabın varlığını devam ettirdiği görüldü. 1989'de Gezgin-2 (Voyager 2) ve son olarak 1994'de Hubble tarafından görüntülenmesine karşılık 20 yılı aşkın süredir gözlenmemişti. Koyu bulut böylece 21. Yüzyılda ilk kez görüntülenmiş oldu. Neptün'deki koyu renkli girdaplar yüksek basınç sistemlerinden oluşur ve genellikle parlak bulutlarla birlikte görülürler. Metan buz kristallerinin içine süzülen donmuş gazlar karanlık girdapların üzerine çıkarak parlak bulutları oluşturur. Neptün'ün parlak bulutları Temmuz 2015'den itibaren Hawaii'deki WM Keck Gözlemevi'ndeki birkaç gökbilimci tarafından izleniyordu. Gökbilimciler karanlık girdaba eşlik eden, ancak daha aşağı katmanlarda olduğu için görülemeyen parlak bulutlar olacağını düşünüyor. Neptün'ün karanlık girdapları genellikle sadece mavi dalga boylarında görülür. Hubble bu ilginç yapıları yüksek çözünürlükte görme yeteneğine sahiptir. Neptün'ün koyu renkli girdapları boyut, şekil ve kalıcılıkları bakımından şaşırtıcı özellikler sergiler. Bu fırtınalar Jüpiter'deki dev fırtınaları anımsatsa da daha kısa sürelidir. Bu tür gözlemler Neptün'ün atmosferinin anlaşılmasını sağlamaktadır. Fırtınanın ne zaman başladığı, nasıl büyüdüğü ve bittiği anlaşılıyor. Bu da özellikle atmosfer dinamikleri çalışmalarına katkı sağlamaktadır.


NASAnın Hubble Uzay Teleskopu birkaç milyar yıl önce kütle çekimsel kuvvetin etkisiyle birleşmiş yaşlı bir gökada kümesinin arasından sızan soluk, hayalet ışık yakaladı. Bu ışık yaklaşık 4 milyar ışık yılı uzaklıktaki 500 gökada barındıran ve Pandora Kümesi lakaplı Abell 2744 adlı gökada kümesinin ara boşluklarından sızıyor. Küme içinde parçalanmış, 6 milyar yıl yaşındaki altı gökadanın öksüz kalmış yıldızlarından ışık yayıldığı belirlendi. Bilgisayar benzetimlerine göre bu gökadalar Samanyolu gibi büyük yıldız kaynaklarıydı. Küme merkezinin ve diğer gökadaların güçlü çekimleri nedeniyle dağılmış oldukları düşünülüyor. Gökbilimciler daha önce bir gökadanın uzayıp incelerek sonunda yıldızlarını kaybedip dağılacağına yönelik çeşitli hipotezler ileri sürmüşlerdi. Ancak bu dağılmış yıldız grupları içinde hayatta kalmayı başaran yıldızlar kırmızı ışıklarıyla kendilerini gösteriyor. İspanya'ya ait Kanarya Adaları'ndaki Astrofizik Enstitüsü'nden Ignacio Trujillo: Bu hayalet ışık gökada kümelerinin evriminin anlaşılmasında çok önemli ileri bir adımdır. Bunda Hubble'ın eşsiz yeteneğinin payı çok büyük diyor. Bilimsel makalenin baş yazarı IAC'dan Mireia Montes: Sonuçlar büyük gökada kümeleriyle ilgili ileri sürülen hipotezle uyumludur diyor. Ekip yaklaşık 200 milyar özgür yıldızın yaydığı ışığın küme parlaklığına yüzde 10 katkı sağladığını tahmin ediyor. Optik bölgede oldukça sönük olan bu yıldızlar ancak kızılötesinde görülebileceğinden Hubble'ın kızılötesi dalga boyundaki gözlem yapabilen gözlerine başvuruldu. Hubble'ın ölçümlerine göre sönük yıldızlar oksijen, karbon ve azot gibi ağır elementler açısından oldukça zengin. Bu da yıldızların ikinci ya da üçüncü nesil yıldızlar olduğu anlamına gelir. Çünkü adı geçen ağır elementler ilk yıldızların ürünü olarak oluşmuştur. Sarmal gökada içerisinde patlayan yıldızların yaydığı elementler yeni yıldızların bünyesinde yer alarak çoğalır. Dört trilyon Güneş kütlesindeki Abell 2744 kümesi Hubble'ın Frontier Alanlar programının hedeflerinden biridir. Uzak evrende neler olup bittiğinin anlaşılması için ekip üç yıldır Hubble ve NASA'ya ait diğer gözlemevlerinin yardımıyla büyük gökada kümelerini gözlüyor. Gökada kümelerinin güçlü kütle çekimleri bir büyüteç gibi davranarak uzaktaki cisimden gelen ışığı bükerek büyük görülmesine neden olur. Bu yöntemin dışında uzak evrendeki gökadaları görmek oldukça zor hatta olanaksız olmaktadır. Neyse ki uzay bu konuda gökbilimcilere yardımcı olmaktadır. Montes ve ekibi Frontier Alanlar programı yardımıyla beş farklı kümedeki olası hayalet ışıkları görmek için kolları sıvadı bile. 2 Yorumlar Ümit hocam bu güzel bilgilendirici yazılarınız için çok teşekkür ediyorum...her yazınızı ilgi ve merakla okuyorum.... Teşekkürler sayın Fehmi hocam. Bir meslektaşımdan övgü dolu sözler duymak her zaman güzel ve keyiflidir.


90 yıldan fazla bir süre önce Edwin Hubble, evrenin genişlemesine hızına ait ilk ipucunu gözledi ve şimdi Hubble sabiti olarak adlandırılan değeri belirledi. Ancak o zamandan bu yana gökbilimciler bu sabitin gerçek değerini tartışıyor. Yeni bir çalışmayla zaman içinde erken evren ile şimdiki zaman için belirlenen değerlerin farklı olduğu öne sürüldü. Evrenin oluşumunun başlarında henüz yıldızlar yokken- yayılan ışınımın salınımlarından Hubble sabitinin yaklaşık 67 olduğu hesaplandı. Bu değer evrenin her 3.26 ışık yılı (1 parsek) için saniyede yaklaşık 67 kilometreden fazla genişlediği anlamına gelmektedir. Ancak bu değer, evrende yıldızlar doğduktan ve gökadalar oluştuktan sonraki dönemlerine bakıldığında farklılıklar gösteriyor. Buna etken olan, cisimlerin kütleçekimi uzaktaki kaynak ile gözlemci arasındaki ışığı eğen kütleçekimsel mercekleme denilen olaydır. Geç evrendeki diğer olaylar arasında, enerjik patlamalar, yıldızların hayatlarını sona erdirmesi yer almaktadır. Bu dönemlerdeki gözlemlerle sabitin 74 civarında olduğu hesaplandı. Bu da Hubble sabitinde belirsizliğe neden oldu. Şimdi, Michigan Üniversitesinden bir ekip Hubble sabitinin sabit olmayabileceği fikrini öne sürdü. Teorilerini 1000'den fazla süpernova patlamasını analiz ederek desteklediler. Bunun yerine evrenin genişlemesine bağlı olarak sabitin değiştiğini ve evren genişledikçe de arttığını öne sürdüler. Einstein'ın kütle çekim yasası gibi artan genişleme oranını açıklamak için yeni fizik gerekmektedir. Araştırmacılar teorileri için süpernova veri setini kullandı. Süpernovalar büyük kütleli yıldızların yaşamlarının sonu anlamına gelen muhteşem patlamalardır. Patladıklarında güçlü ışık yayarlar. Araştırmacılar özellikle tip IA süpernovalarına baktılar. Bu tip süpernovalar benzer ışık yaydıklarından evrenin standart mumları olarak bilinirler. Eğer parlaklıkları hesaplanabilirse uzaklıkları bulunabilir. Daha sonra evrenin genişleme oranının zamanla nasıl arttığını belirleyebilmek için kırmızıya kayma adı verilen tekniği kullandılar. Kırmızıya kayma evren genişledikçe uzaktan gelen ışığın daha fazla yol alarak renginin kırmızı tayfa yaklaşması demektir. Ekip her yıldıza ait verilerde sabit bir kırmızıya kayma referans değeri kullandı. Araştırmacılar bu değerleri karşılaştırarak Hubble sabitini ortaya çıkarmayı amaçladı. Sonuçta çok uzaktaki yıldız verileriyle yakınlardaki yıldızlara ait verilerde farklı değerler hesaplanabildi. Gözlemciler şimdi hesaplardaki belirsizliği azaltmak için daha geniş alanda ve daha zayıf ışık yollayan süpernovalara bakmak istiyor. Böylece verilerindeki belirsizliği daha da azaltmayı düşünüyor. Görselin açıklaması: NGC 4526 gökadasının hemen sol alt köşesinde parlak görünen nokta tip Ia süpernovasıdır.


Bildiğiniz gibi evren genişliyor. Gökada kümeleri arasındaki boşluk* tıpkı fırında pişen bir poğaça hamuru gibi büyüyor. Peki, evren ne kadar hızla genişliyor? Hubble ve diğer teleskoplar henüz bu sorunun yanıtında uzlaşamadı. Yani, ortada bir sorun var! Evrenin genişleme hızını ölçen iki temel teknik arasında azımsanmayacak fark bulunuyor. Bu fark astronomları ve fizikçileri kara kara düşündürüyor. Üstelik yeni yapılan bir çalışma bu iki tekniğin de yanlış olabileceğini ve yerine yeni bir teorinin oluşturulması gerektiğine işaret ediyor. Hubble ölçümleri, evrenin 13 milyar yıldan biraz fazla zaman önce ortaya çıktığını temel alarak evrenin beklenenden daha hızlı genişlediğini öneriyor. Planck uydusu ise genişleme hızının Hubble'ın verdiği değer kadar olmadığı yönünde görüş bildiriyor. Aradaki fark acaba ölçüm tekniklerinden mi yoksa ölçüm hatasından mı kaynaklanmaktadır? Son Hubble verilerine göre hata payı geçen yıla göre 3000 kat iyileştirilerek 100 binde 1'e kadar düşürüldü. Bu kadar hassas Hubble ölçümlerinin ortaya çıkardığı değer ile Planck uydu verileri arasındaki farkı açıklamak için yeni fiziğe dayalı yeni teori gerekiyor. Bir cismin ne kadar uzakta olduğunu nasıl anlarsınız? Örneğin uzakta olduğu için küçük görülen bir binanın gerçekte ne kadar uzakta olduğunu? Bunun için binanın yakınındaki sokak lambası size bir fikir verebilir. Bu örnekteki gibi uzayda da Cepheid değişkenleri adı verilen özel bir yıldız türü bulunur. Bunların yaydığı ışık miktarı benzerlik gösterir; tıpkı sokak lambalarının eşit oranda ışık yaydığı gibi. Hubble bu çalışmada Büyük Macellan Bulutundaki 70 Cepheid değişkenini gözledi. Bu gözlemler daha uzak gökadalarda bulunan benzer yapıdaki yıldız ve süpernovalar ile kıyaslandı. Böylece evrenin genişleme hızını veren Hubble sabitindeki belirsizlik %2.2'den %1.9'a düşürüldü. Planck uydusunun Büyük Patlamadan 380 bin yıl sonra evrene yayılan kozmik mikrodalga arka plan ışıma haritası verileri ile elde edilen genişleme oranı ise Hubble verilerine göre %9 daha küçük.** Aslında bu uyumsuzluk, aradaki fark bu kadar fazla olmasa da, önceden de biliniyor olmasına karşın çok fazla dillendirilmiyordu. Ölçüm hatası ya da teknikte bir sorun olabileceği üzerinde duruluyordu. Ancak şimdi bu farkın büyümesi sorunu daha da büyüttü. Öyle ki; herhangi bir hatanın düzeltilmesi bile bu farkı kapatamıyor. Her iki değer de birden fazla kez ölçüldü. Yani aynı şeyi ölçen iki ayrı alet farklı sonuçlar veriyor ve bu sonuçlar arasındaki fark da oldukça büyük! Gökbilimcilere göre burada kaçırılmış olması mümkün başka bir şeyin olduğu kesin. Çözüm ne? Bu uyumsuzluğa ilişkin muhtemel bir yanıt karanlık enerjiye ait olabilir. Evrenin %70'ini oluşturan karanlık enerjinin genç evrende de olabileceği üzerinde duruluyor ve buna da erken karanlık enerji adı veriliyor. Büyük Patlamadan sonraki ilk saniyeler içerisinde karanlık enerji maddeyi iterek genişlemeyi başlattı. Bu da günümüz evreninin genişleme hızında etken rol oynamış olabilir. Gökbilimciler Büyük Patlama sonrası genişlemeye başlayan evrenin bir süre sonra karanlık enerjinin tekrar etken olmasıyla genişleme hızını arttırdığını düşünüyor. Durum bu ise, Hubble sabitiyle ilgili aradaki fark açıklanabilir. Başka bir fikre göreyse evrenin ışık hızına yakın hızlarla hareket eden yeni bir atom altı parçacık içermesidir. Bu hızlı parçacık grubuna karanlık ışıma adı veriliyor. Bunlar nükleer tepkimelerde ve radyoaktif bozunmalarda oluşan nötrino gibi bilinen parçacıkları içermektedir. Bir başka olasılık ise karanlık maddenin , aslında normal madde ve ışınımla bilinenden daha güçlü etkileşmesidir. Her şeye rağmen yanıt henüz bilinmiyor. Görünen o ki; gökbilimcilerin ve fizikçilerin hesaplaması ve tartışması gereken daha çok şey var. *Bu konuda çoğunlukla gökadaların birbirinden uzaklaştığı düşünülür. Bu doğru değildir. Örneğin Samanyolu ile Andromeda gökadaları birbirine yaklaşmaktadır ve milyonlarca yıl sonra da birbiriyle etkileşeceklerdir. Evrenin genişlemesi gökada kümeleri arasında uzaklığı arttırmaktadır. **Hubble sabitinin yeni değeri megaparsek başına saniyede 74 kilometre. Başka bir deyişle 3,3 milyon ışık yılı uzaktaki bir gökada bizden 74km hızla uzaklaşıyor. Planck'a göreyse bu sabitin megaparsek başına 67km olması gerekiyor. 1 Yorum Olası fark bize yakın başka bir evrenin etkisinden kaynaklı olabilir diye düşünüyorum. Bu evren büyük ihtimal ile bizim evrenimiz ile aynı anda aynı yerde oluştuğundan aynı zaman ağı üzerinde. Haber için teşekkürler hocam. Saygılarımla.


Hubble uzay teleskopu büyük gökadalarla dolu kozmik çöl içinde iki minik cüce gökadaya rastladı. Üstelik bu gökadalar milyarlarca yıl süren suskunluklarını yıldız doğum fırtınasına dönüştürmek için fırsat kolluyor. Evrende gökadalar arasında yer alan ve 150 milyon ışık yılı uzaktaki Yerel Boşluk adı verilen seyrek yapıların olduğu alanlardan birinde, Balıklar A ve B adı verilen iki cüce gökada keşfedildi. Baltimore'daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsünden baş araştırmacı Erik Tollerrud: Önemli olan bu tür yapıların keşfedilmesiyle, cüce gökadaların oluşumu ve evrimi hakkında önemli ipuçları vermesidir diyor. Galaktik kütle çekiminin etkisiyle hareket eden cüce gökadalar, en sonunda gökadalar arası gazın yoğun olduğu bölgeye girmiş ve bu sayede yıldız doğumları ateşlenmiş olabilir. Dev gökadaların yakınlarına sokulan cücelerdeki gaz, dışarıdan gelen yoğun gaz ipliksileri ile ateşlenebilir. Tollerud'un ekibi yoğun gaz ile gökada kenarlarındaki gaz ipliksilerin yerlerini tararken cüce gökadalara rastladı. Her gökada yaklaşık 10 milyon yıldız içermektedir. Cüce gökadalar, büyük gökadalar gibi erken evrende yani milyarlarca yıl oluşmuş evrenin temel yapı taşlarıdır. Evrende oldukça büyük boş alanlarda veya kozmik çöllerde yer alan iki gökada yoğun gelişme dönemlerini kaçırmışlardır. Boşlukta yer alan bu gökadalar tarihlerini de yansıtmaktadır. Boşlukta olmaları evrimlerini geciktirmiştir. Hidrojen yoğunluklu benzer gökadalara göre daha fazla hidrojen barındırdıklarına dair bir kanıt yoktur. Bir gökada geçmişte yıldız üreterek büyür. Bunun için hidrojenin bol olması gerekir. Ancak bu gökadalar yüksek miktarda yıldız doğumlarını oluşturacak yoğun hidrojen bulutlarına sahip değildir. Bu nedenle gerekli gazı dışarıdan almaları gerekir. Yıldızların gökada içini doldurması gibi cüce gökadalarda gökadaların kenar mahallelerini doldurur diyor Tollerrud. Cüce gökadaların küçük ve sönük olması nedeniyle keşfedilmeleri zordur. Gökbilimciler Samanyolu'ndaki hidrojen dağılımını öğrenmek için kullandıkları radyo verileri ile bunların bir kısmını görebilmektedir. Gözlemlerde yoğun hidrojen gazının olduğu binlerce küçük leke olduğunu gösterdi. Bunun dışında 30-50 kadar gökada da lekelere rastlandı. Araştırmacılar optik bölgede çalışan ve umut veren WIYN teleskopu ile 15 gökadayı çalıştı. Tollerud'un ekibi bunlardan bize en yakın olan ikisini Hubble'ın Gelişmiş Kamerası ile analiz etti. Böylece Balıklar A ve B sönük cisimlerinin birer cüce gökada olduğu kanıtlandı. Bir gökadanın uzaklığı Hubble'ın keskin gözleri ile gökada içindeki belirgin yıldızlardan hesaplanabiliyor. Aynı yöntem cüce gökadalar için de uygulanabilir. Uzak bir gökadanın parlaklığını hesaplamak için çok uzak gökadaların arasındaki boşlukların ne denli büyük olduğunu bilmek gerekir. Balıklar A cüce gökadası 19 milyon ışık yılı ve Balıklar B cüce gökadasının 30 milyon ışık yılı uzakta olduğu bu karmaşık yöntemle hesaplanabildi. Bu yazının hazırlanmasında teknik bilgi desteği sağlayan Prof. Dr. Esat Rennan Pekünlü ve Prof. Dr. Zeynel Tunca hocalarıma teşekkür ederim.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu ile son on üç yıldır yapılan gözlemler dev eliptik gökada M87'nin ortasındaki süper kütleli karadelikten çıkan sıcak gazın oluşturduğu 5000 ışık yılı uzunluğundaki jetle ilgili zaman atlamalı filmi gökbilimcilere önemli bilgiler sağladı. Film gökbilimcilere aktif karadeliklerin gökada evrimi üzerindeki etkisini daha iyi anlamalarını sağlayacak. Bir karadeliğin kütle çekiminden kaçamadan içine çekilen maddeler, karadelik çevresinde bir yığılma diski oluşturur. Bu alandaki iyonlaşmış gazın manyetik alanla etkileşmesi ise çok yüksek hızlardan süper jetlerin doğmasına neden olduğu düşünülür. Baltimore Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Eileen T. Meyer: Orta kütleli karadelikler tüm büyük gökadaların en önemli öğeleridir. Bu karadeliklerin çoğunda aktif faz olduğu ve bu fazın gökada evriminde önemli pay sahibi olan güçlü jetler oluşturduğuna inanılır. Optik olarak gördüğümüz bu jetlerin ayrıntısı genel olarak gökada oluşumu ve karadelik fiziğiyle ilgili bilgiler sunar diyor. Hubble filmi plazma jet akımının sarmal bir şekilde hareket ettiğini gösterdi. Bu plazmanın hareketinin manyetik alandan dolayı olduğuna dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Manyetik alanın karadeliğin çevresinde dolanan yığılma diskinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Manyetik alan görülememesine karşılık varlığı karadelikten dar bir koni boyunca uzanan jetlerden anlaşılmaktadır. Birkaç yıllık Hubble verisini inceleyerek nispeten yakın olan jet hakkında bilgi edindik. Birkaç yıllık verilerde uzak jetleri görmemizin nedeni ise çok hızlı hareket etmesidir diyor. Meyer jet üzerindeki çeşitli noktalarda manyetik alanın olası sarmal yapısı için kanıt buldu. M87'nin dış kısmında örneğin sarmal bir yol izleyen jetin parlak gaz içinden zikzak şeklinde yol izlediği görülüyor. Jet akımları çeşitli gaz kümeleri gibi görünmez yapı çevresinde döngü yaptığı görünmektedir. Önceki gözlemlerde karadelik jetlerinin radyal ve zikzak hareketi arasındaki ayrım net değildi. Bu yüzden jetlerle ilgili ayrıntılı bilgiye ulaşamamıştık diyor Meyer. Yaklaşık 50 milyon ışık yılı uzaklıktaki M87 komşu Başak Kümesi'ndeki 2000 gökadadan biridir. Gökada canavarı karadelik birkaç milyar Güneş kütlesindedir. Buna ek olarak Hubble verileri jetlerin zaman içinde karanlıkta kalan gazı aydınlatarak uzun bir dizge oluşturduğu görülmektedir. Araştırma ekibi Hubble'ın Geniş alan Gezegen Kamerası 2 ve Gelişmiş Tarama Kamerası ile alınan verilerdan sekiz ay boyunca 400 gözlemi inceledi. Gözlem verileri 1995-2008 arasına aittir. Bunun yanısıra ekipteki bazı üyeler ise 20 yıldır M87'yi gözlemektedir. Meyer'in ekibi 20 ışık yılı genişliğindeki sıcak plazmanın özelliklerini ölçtü.


Hubble teleskopunu kullanan Alman liderliğindeki bir gökbilimci grubu Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağında olağandışı bir cismin ilginç özelliklerini keşfetti: Kuyrukluyıldız özelliği gösteren iki asteroit birbiri çevresinde dolanıyor. Keşif aynı zamanda kuyrukluyıldız sınıfında sayılan ve bilinen ilk ikili asteroit olarak da kayda geçti. Eylül 2016'da gökbilimciler Hubble teleskopu ile Güneş'e en yakın konumuna yaklaşan asteroit 288P'ye baktı. Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağında yer alan 288P'nin görüntüleri aslında tek bir cisimle karşı karşıya olmadığımızı gösterdi. Neredeyse kütleleri ve boyutları eşit ve aralarında 100 km uzaklık olan iki ayrı asteroit birbiri çevresinde dolanıyordu. Keşif kendine özel bir yer edindi. Devam gözlemleri bir etkiyi daha ortaya çıkardı. Keşif ekibi lideri Max Planck Enstitüsünden Jessica Agarwal: Aldıkları güneş ışığının artmasıyla birlikte yüzeylerindeki su buzu aktivitesinin güçlü göstergelerini elde ettik. Cisimlerin arkasında kuyrukluyıldızlardaki gibi kuyruk oluşuyordu diyor. Bu ise 288P'yi ana kuşak kuyrukluyıldızları arasına sokan bilinen ilk ikili asteroit yapmaktadır. Ana kuşak kuyrukluyıldızlarının kökeni ve evriminin anlaşılması aynı zamanda Güneş Sisteminin oluşumu ve evrimini anlamak açısından da önemlidir. Örneğin Dünya'daki suyun kaynağının bulunmasına yardımcı olabilirler. Bilindiği gibi bazı çalışmalara göre Dünya'ya su kuyrukluyıldızlarca değil yüzeyi buzla kaplı asteroitlerle gelmiştir. Bu türden sadece birkaç cisim biliniyor olması nedeniyle 288P keşfi gelecek çalışmaları yönlendirecektir. 288P'deki iki bileşenin yörünge genişliği, boyutlarının hemen hemen eşit olması, yüksek dış merkezliliği ve kuyrukluyıldız benzeri özellikleri göstermeleri nedeniyle Güneş Sisteminde benzersiz olmalarına nedendir. Yüzeydeki buz Güneş Sisteminin oluşumundan bu yana yüzeyde bulunmuş olamaz, ancak bunu birkaç metre kalınlıkta örten toz manto nedeniyle milyarlarca yıl koruyabilir diyor Agarwal. Bu sonuca göre ekip 288P'nin sadece 5000 yıl boyunca bir sistem olarak var olduğu sonucuna ulaşıyor. Agarwal'a göre oluşum senaryosu şöyle: 288P'nin en olası oluşum senaryosu, hızlı dönme nedeniyle parçalanmadır. Bundan sonra oluşan iki ayrı parça oluşan tork nedeniyle birbirinden ayrılmış olabilir. 288P'nin bilinen diğer asteroitlerden çok farklı olmasının tesadüfi olup olmadığı yönünde akla sorular gelmektedir. 288P muhtemelen türünün tek örneği. Agarwal: Bunu ancak gözlemsel ve kuramsal çalışmalar sonucunda anlayabileceğiz diyor.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu'ndan alınan görüntülerle elde edilen filmlerle daha önce görülmemiş ayrıntıda genç yıldızlardan fışkıran gaz ve enerji jetleri gösterilerek yıldızların doğum süreçleriyle ilgili ayrıntılar sağlanıyor. Jetler yeni oluşan yıldızların çevresindeki gazın yan ürünü olup uzayda zıt yönlerde saniyede yaklaşık 100 km'lik hızla yayılırlar. Hubble'ın keskin görüş yeteneği gökbilimcilere birkaç yıl içinde jetlerde görülen değişiklikleri görmeye izin verir. Gökbilimde bu süreçler insan ömründen daha uzun süreçler içinde değişebilir. Houston, Texas Rice Üniversitesi'nde gökbilimci Patrick Hartigan liderliğindeki bilim insanları, üç genç yıldızdan uzaklaşan jetleri içeren filmi oluşturmak için Hubble'ın 14 yıllık yüksek çözünürlükteki görüntülerini kullandılar. Jetler içinde daha önce görülmemiş ayrıntıda parlama ve parlak ok uçları oluşurken, zamanla hızla hareket eden madde arasındaki çarpışmalar üzerinde gaz bağları içerdiği farkedildi. İkiz jetler, bahçe hortumundan fışkıran suyun sürekli akışı gibi akış halindedir. Hartigan: İlk kez bu jetlerin zaman atlamalı filmlerini izleyerek kendi çevresiyle nasıl etkileşimde olduğunu anlayabiliyoruz. Bu etkileşimler genç yıldız formlarının hangi ortamlardan nasıl etkilendiğini de gösteriyor. Bu gibi filmler ile daha önce anlayamadığımız etkileşimleri, bilgisayar benzetimleri ve laboratuar deneyleri tarafından üretilen jetleri karşılaştırarak anlıyoruz diyor. Jetler aktif yıldız oluşumunun sadece 100 000 yıl süren kısa dönemli aşamasında oluşuyor. Gökbilimciler yıldız oluşum sürecinde yıldızın jetleri nasıl saldığını tam olarak bilmiyor. Jetler manyetik alanlarla uyum içinde olduğu görülüyor. Bu parlayan maddenin hızla dönmesi ise açısal momentum ile olur. Madde yıldızın yoğunlaşmasına izin verecek şekilde büyür ve ön yıldızın beslemesini yavaşlatır. Hartigan ve arkadaşlarının çalışmasına neden olan Herbig-Haro nesneleri, 1950'lerde Guillermo Haro ve George Herbig tarafından belirlendi. Konuyla ilgili diğer filmler için tıklayın.


Hubble uzay teleskopundaki yük bilgisayarı 13 Haziran Pazar günü arıza verdi. Bu arıza nedeniyle teleskopun tüm bileşenleri bekleme moduna geçti. Mühendisler şimdi teleskopu yedekleme modüllerinden birine geçirmek için uğraş veriyor. Bundan sonra da arızanın kaynağını belirlemek için bir gün boyunca bilgisayarı çalıştıracaklar ve sistemi yeniden başlatıp tüm bilim araçlarını göreve döndürmeyi planlamışlardı. Yük bilgisayarı uzay aracındaki bilim araçlarını kontrol ve koordine etmekteydi. Pazar günü yük bilgisayarı ile ana bilgisayar arasında sinyal akışı koptu. Ana bilgisayar bu sorun nedeniyle tüm aletleri bekleme moduna aldı. 14 Haziran Pazartesi günü mühendisler bilgisayarı yeniden başlatmasına rağmen aynı sorunla karşılaştı. Yük bilgisayarı 1980'lerde inşa edilmiş olan NASA'nın Standart Uzay Aracı Bilgisayarı-1 (NSSC-1) sistemidir. 2009'daki son değişimde Bilim Aleti Komuta ve Veri İşleme modülüyle yenilendi. Modül gerektiğinde birincil sistem olarak görev yapabilirken aynı zamanda yedekleme seviyelerine de sahip. Bilgisayar sorunuyla ilgili çalışmalar devam ediyor.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu yardımıyla 13 milyar yıl önce yani evren şimdiki yaşının % 3'ü yaşındayken oluşmuş yedi ilkel gökada bulundu. Hubble'ın bugüne kadar elde ettiği derin uzay görüntüleri erken dönemde oluşmuş daha çok sayıda gökada olduğunu gösteriyor. Büyük patlamadan sonra artan gökada sayısı, yaklaşık 450 milyon yıl sonra azalmaya başladı. Gözlemler büyük patlamadan birkaç yüz milyon yıl sonrasında evrenin yeniden ısındığı ya da yeniden iyonlaşarak ışıma yaydığı fikrini destekliyor. Bu gözlemler NASA'nın yeni nesil uzay teleskopu olacak James Webb Uzay Teleskopu için de ilk hedefler olarak belirlenmektedir. Evrenin derinlerine bakmak çok uzak bir geçmişe bakmak demektir. Evren şu an 13.7 milyar yıl yaşındadır. Keşfedilen gökadalar büyük patlamadan 350 ile 600 milyon yıl sonra oluşmuş görünüyor. Yaydıkları ışık Dünya'ya ancak ulaşmıştır. Gökbilimcilerin derin uzaya ait yeni Hubble görüntülerini önceki çalışmalara göre daha ayrıntılı gözleyebilmeleri erken dönemdeki cisimlerin varlığını ortaya koyuyor. Özellikle bunlardan biri olan ve büyük patlamadan hemen 380 milyon yıl sonra oluşan, kırmızıya kayma oranı 11.9 olan gökada dikkatleri çekiyor. Bu sonuçlar Çok Derin Alan olarak bilinen yoğun gökyüzü verilerinin işlendiği Hubble çalışmasında yer alır. Derin uzaya ait Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3) ile elde edilen yakın-kızılötesi gözlemler, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Richard Ellis'in başını çektiği bir ekip tarafından 2012'de başlatılan UDF 2012 çalışmasıyla daha yoğun bir araştırmaya neden oldu. Gözlemler Ağustos ve Eylül aylarında altı haftalık süreyle yapılmış ve ilk bilimsel sonuçlar sunulmuştur. UDF 2012 ekibi sözkonusu verileri çalışmalarını bitirdikten sonra tüm bilimcilerin yararlanmaları için yayınladı. Uzayın genişlemesi nedeniyle uzak gökadalardan gelen morötesi ve görünür ışık yakın-kızılötesi bölgeye kayar ve buna kırmızıya kayma denir. Gökada ne kadar uzaktaysa kırmızıya kayma değeri o kadar büyüktür. Yeni programın temel hedeflerinden biri erken evrendeki gökada sayısının zamanla ne kadarlık bir hızla arttığını belirlemektir. Böylece gökadalarda yıldız oluşumlarının ne kadar hızlı gerçekleştiği de saptanabilir. Çalışmamız iki konu üzerinde ilerledi. İlk olarak kozmik zamanın erken dönemindeki güvenilir verileri ele aldık. Burada Hubble'ın uzun pozlama ile elde ettiği derin uzay verilerini kullandık. İkincisi gökada uzaklıklarını ölçmek için Hubble'ın renkli filtrelerini kullandık diyor Ellis. Ekip gökada uzaklıklarını belirlemek için yakın kızılötesi dalga boylarında dört filtre seti seçti. Edinburgh Üniversitesi Astronomi Enstitüsü'nden James Dunlop: Daha yakındaki cisimleri görüntüden çıkarmak için önceki çalışmaya oranla bazı ek filtreler ekledik diyor. Dalga boylarının kızılötesine kaydığını belirten Dunlop, başlangıçta hidrojen kaynaklı olarak yayılan ışık yakın kızılötesi dalga boyunda emilir. Bu nedenle de Hubble bu ışığın büyük kısmını göremez. Sadece eski gökadaları görebilmek için Hubble'ın uzun dalga boylarını gören kızılötesi filtrelere ihrtiyacı olacaktır. UDF 2012 verilerinin Webb teleskopu ile de incelenmesi derin uzayda daha keşfedilmeyi bekleyen birçok gökadayı ortaya çıkarması anlamına gelir. Baltimore Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Anton Koekemoer: Bir anlamda Hubble sahneleri Webb için hedef bölgeler olacaktır. Böylece Webb ile daha ayrıntılı inceleme yaparak daha fazla gökada görebileceğiz diyor. Gökbilimciler erken evrendeki gökadaların sıcak yıldızlarının patlaması sonucunda ortamdaki soğuk hidrojeni ısıtmak için yeterince ışıma yapıp yapmadığını tartışıyor. Yeniden iyonlaşma olarak adlandırılan süreç, evrenin doğumundan yaklaşık 1 milyar 200 milyon yıl sonra oluşmuştur. Bu süreç evrenin saydam olmasına ve gökbilimcilerin ışığa bakarak geçmiş hakkında bilgi edinmesine yol açar. Yeni çalışmada evrenin bu erken döneminin izleri ortaya çıkarıldı. Tuscon Arizona Üniversitesi'nden Brant Robertson: Gözlemler, büyük patlamadan sonra yani yaklaşık 13 milyar yıl önce yeniden iyonlaşmanın başladığını gösteriyor. Bu da yavaş yavaş kimyasal elementlerin, yıldızların ve gökadaların birkaç yüz milyon yıl içinde oluşmaya başladığını doğruluyor. Bu aniden değil yavaş bir şekilde gerçekleşti.


Hubble teleskopu koyu karanlıkta kendini göstermeye çalışan büyük bir gökada kümesi keşfetti. Kümeye şimdilik bir isim verilmedi ama kod adı, PLCK G308.3-20.2. Gökada kümeleri kütle çekim kuvvetinin etkisiyle bir arada duran binlerce gökadadan oluşur. 1980'lerde üst kümelerin keşfine kadar uzun bir süre evrendeki en büyük yapılar olarak değerlendirildi. Üst kümeler, yüzlerce gökada kümesi ve grupları içerip yüz milyonlarca ışık yılı kadar uzunlukta olabilirler. Bununla birlikte gökada kümeleriyle üst kümeleri ayıran bariz bir özellik vardır: üst kümeler kütle çekim nedeniyle bir arada durmaz. Kütle çekiminin bir arada tuttuğu en büyük yapı gökada kümeleridir. Kütle çekim kuvveti göz önünde tutulursa, gökada kümeleri evrendeki en büyük yapılardır denebilir. Gökada kümelerinin en ilginç özelliklerinden biri ise kümeyi oluşturan ilk gökadalar arasındaki boşluklarda gözlenen hareketlerdir . Bu alanlardaki yüksek sıcaklıklar nedeniyle küçük kümelenmeler oluşur. Bu ise ICM'nin aşırı ısınan bir plazmadan oluştuğunu gösterir. Kümedeki en parlak X-ışını yayan madde ICM'de yer alır. Bununla birlikte bir gökada kümesindeki kütlenin büyük bir kısmı karanlık madde formundadır. Plazmadan farklı olarak karanlık madde protonlar, nötronlar ve elektronlar gibi sıradan parçacıklardan oluşmaz. Evrenin %80'inin kütlesini oluşturduğu düşünülen bir maddedir ancak şimdiye kadar gözlenememiştir.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopunu kullanan gökbilimciler ilk kez başka bir yıldız çevresinde dolanan bir gezegenin gerçek rengini belirledi. HD 189733b adlı gezegene yakından bakma şansımız olsaydı Dünya'yı anımsatan ama biraz daha koyu mavi renkli bir gezegen görecektik. Peki benzerlik bu kadar mı? Bu koyu mavi nokta yıldızına çok yakın dolanan bir gaz devine ait. Gezegenin atmosferinde saatte 7000 kilometre hızla esen rüzgarlar oluşurken diğer yandan 1000 Santigrad derecelik kavurucu sıcakla kavruluyor ki bu da atmosferdeki silikatların cama dönüşüp yağmur gibi yağmasına neden olur . Bu çalkantılı yabancı dünya bizden 63 ışık yılı uzakta olmasına karşılık Dünya'ya en yakın ötegezegenlerden biridir. Hubble ve diğer teleskoplarca incelenen (heic0720, heic1209) gezegen atmosferinde kaydedilen fırtınalar atmosferde önemli değişikler olduğunu ve gezegenin sıradışı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Şimdi ise önemli bir gelişme kaydedildi: Bir ötegezegenin ilk kez gerçek rengi ölçüldü. Birleşik Krallık Exeter Üniversitesi'nden Hubble gözlem programı ekibi üyesi ve yeni çalışmanın baş yazarı Frederic Pont: Bu gezegen de geçmişte bizler gibi diğer ekipler tarafından incelenmiştir. İlk kez gerçek rengini belirleyerek ona doğrudan bakılsaydı nasıl görüleceğini tahmin ettik diyor. Gökbilimciler gezegenin rengini belirlemek için yüzeyinden yansıyan ışığın 'aklık' denilen değerini ölçtü HD 189733b soluk olan yıldızının yakınında dolanıyor. Ekip bunun için yıldızdan gelen ışığı ayrımak amacıyla gezegenin yıldızın arkasına geçmesini kullandı. Gezegen yıldızın arkasına dolandığında sistemden gelen ışık miktarı azalır. Ancak bu yöntemle yani ışık değişimiyle rengini görebilirsiniz. Çalışma ekibi üyesi İngiltere'deki Oxford Üniversitesi'nden Tom Evans: Gezegen yıldızın arkasına dolandığında sistemin tayfın mavi kısmına kaydığını gördük. Buna karşılık diğer renkler yer değiştirmedi, sabit kaldı. Bu da gezegenin mavi renkte olması demektir diyor. Gezegenin masmavi renge sahip olması tropikal bir okyanusu olduğu anlamına gelmiyor. Buradaki durum daha çok atmosferin puslu ve çalkantılı yapıda olması nedeniyle ışığın mavi renginin saçılmasıyla ilgilidir. Yine de sağlam kanıtlara ulaşmak için yeni Hubble verileri gerekiyor. HD 189733b'ye ait ölçümler sıcak Jüpiter sınıfına ait gezegenlere yönelik yeni bir olguyu getiriyor. Bu tür gezegenler Güneş Sistemi'ndeki gaz gezegenlere benzemekle birlikte yıldızlarına yakın dolandıklarından çok daha sıcaktırlar. Bu gezegenlerin evrende sonsuz sayıda olduğu düşünülüyor. Güneş Sistemi'ne yakın HD 189733b gibi gezegenlerin incelenmesiyle sıcak Jüpiterlerin yapısı ve özellikleri daha kolay ortaya çıkarabilir. Aslında biz daha Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin renklerinin nedenini tam olarak bilmiyoruz. HD 189733b'ye ait yeni gözlemlerle elde ettiğimiz veriler bu bulmacanın çözümüne yeni bir parça ekliyor. Artık yavaş yavaş bu egzotik gezegenleri boyamaya başladık diyor Pont. Notlar 2007'de NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ilk kez bir ötegezenden gelen kızılötesi ışığı ölçerek sıcaklık haritası elde etti. Harita gezegenin gündüz ve gece tarafındaki yaklaşık 260 Santigrad derecelik sıcaklık farkı nedeniyle atmosferdeki gürlemeleri ve şiddetli rüzgarların varlığını ortaya koydu. Silikat tanecikleri 1300 santigrad derece üzerinde çpk küçük cam gibi taneler oluşturabilir. Aklık yansıtmanın bir ölçüdür. Yüksek aklık daha fazla ışığın yansıması demektir. Bu değer 1 ise mükemmel yansıtma ve 0 ise tamamen siyah bir yüzey demektir. Dünya'nın aklık derecesi 0,4'tür. Gezegen yörüngesi nedeniyle zaman zaman, Dünya'dan bakan birinin görüş doğrultusuna göre, yıldızının arkasına geçer. Bu sırada yıldızdan alınan ışık miktarı da yaklaşık 10 000'de bir oranında azalır. HD 189733b'nin koyu mavi renk geçiş tayfı (heic 0720) kırmızı gün batımı sonucuyla tutarlıdır. Sodyum kırmızı ışığı emeceğinden atmosferi ancak yansımaya uğrayan mavi renge bürünecektir. Jüpiter ve Venüs'ün rengi atmosferleri içindeki bilinmeyen parçacıklardan kaynaklanır. Dünya'nın mavi rengi ise gökyüzünün mavi rengi yansıtması ve okyanusların kırmızı ve yeşil rengi emmesi nedeniyledir. Güneş ışığı atmosferdeki oksijen ve azot molekülleri nedeniyle dağılarak Rayleigh saçılması sonucu kısa mavi dalgalarının daha fazla saçılmasına ve gökyüzünün mavi renk almasına neden olur.


Hubble 30. yılını komşu bir gökadadaki yeni yıldız oluşum bölgesindeki kaotik yapıyı görüntüleyerek kutluyor. Görüntüdeki iki bulutsudan dev kırmızı olanı NGC 2014 ve daha küçük mavi olanı ise NGC 2020 olarak bilinmektedir. Bulutsular Samanyolu'ndan 163,000 ışık yılı uzaktaki uydu gökadada Büyük Macellan bulutunda yer almaktadır. Görüntü denizaltı dünyasını andırdığı için Kozmik Resif olarak adlandırılmıştır. Hubble bundan 30 yıl önce 24 Nisan 1990'da fırlatıldı ve yörüngeye yerleştirildi. O günden bu yana kozmosa ilişkin bakışımızı derinleştirip heyecan verici keşiflere neden oldu. Hubble'ın görüntüleri sadece gökbilimcileri değil, herkesi heyecanlandırmıştır. Her yaştan her kesimden insanın uzaya olan merakını arttırmıştır. Komşu gezegenlerden uzaktaki gökadalara kadar çok çeşitli alanlarda görüntüler sunmuştur. Dünya atmosferinin görüşü kısan etkisinden uzakta olan Hubble morötesinden kırmızı ötesine kadar geniş bir bant aralığında gözlem yapabilmektedir. Hubble'ın en büyük başarılarından biri de evrenin genişleme hızının ölçülmesine verdiği katkıdır. Diğer önemli katkıları ise; evrendeki karadeliklerin düşünülenden daha fazla olduğu, başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin atmosferlerinin analizinin yapılması, Güneş Sistemindeki gezegenlerin zaman içerisinde nasıl değişime uğradığı ve yıldız ile gökadaların doğumu, evrenin oluşumu hakkında fikirleri test etmek için zamanın %97'si kadar geçmişe bakması. Hubble bugüne kadar 1.4 milyon gözlem yaptı ve dünyadaki gökbilimcilerin hakemli dergilerde 17,000'den fazla bilimsel makale yazmasına olanak sağladı. Görev süresi bittiğinde bile geleceğin gökbilimcilerinin çalışmasına yetecek kadar veri ise sırada bekliyor. Hubble'ın bu denli uzun ömürlü olmasında gelişen teknolojiye uygun olarak yeni cihazların uzay yürüyüşleri ile teleskopa monte edilmesinin payı büyüktür. Kozmik Resif Hubble'ın 30. Yılına üretilen bu özel portre oldukça kaotik bir yıldız doğumevinin en fotojenik örneklerinden biridir. Bu bölgelere en az 10 Güneş kütleli yıldızların parlaklığı hakimdir. Bu yıldızlar 10 milyar yıl ömrü olan Güneş ve benzeri yıldızlara göre sadece birkaç milyonluk ömre sahiptir. NGC 2014'ün ışıltılı merkezinde her biri 10 ile 20 Güneş kütleli, parlak, iri yıldızlar yer almaktadır. Yıldızların yoğun morötesi ışınımı çevredeki yoğun gazı ısıtır. Büyük yıldızlar ayrıca sağda görülen kabarcık benzeri yapılardan sorumlu yüklü parçacıkların şiddetli rüzgarlarını açığa çıkararak düşük yoğunluklu gazı parçalar. Güçlü yıldız rüzgarları bulutsunun sol kısmındaki gaz ve tozu iterek buraya yığar ve yıldız ışığının aydınlattığı bir duvar oluşturur. NGC 2014'deki mavi alanlar sıcaklığı 11,000 C dereceye ulaşan oksijen ışımasını göstermektedir. Sıcaklığı bu kadar yükselten ise yıldızların morötesi ışıklarıdır. Kırmızı gaz ise daha soğuk olan oksijen ve azot gazını işaret eder. Görüntünün sol kısmında yer alan mavi bulutsunun nedeni ise NGC 2020 ise Güneş'e göre 200,000 kat daha parlak yalnız bir yıldızdır. Mavi gaz, yıldızın dış katmanını dışarı fırlatmasıyla oluşmuştur. Görsel telif hakkı: NASA, ESA ve STScI


Hubble sıra dışı gökada kümesinden Aslan Üçlüsü'nden M66'nın anatomisini yine çok güzel bir görüntüyle gözler önüne serdi. Alınan görüntüde çekirdekten dışarı kıvrılan asimetrik kollar açıkça görünüyor. Bu özel yapı büyük bir olasılıkla üçlünün diğer ikisinin kütle çekiminden kaynaklanmaktadır. Olağandışı sarmal gökada olan Messier 66 (M66), 35 milyon ışık yılı uzaklıktaki Aslan takımyıldızında bulunuyor. M65 ve NGC 3628 ile birlikte M66, Aslan Üçlüsü'nü oluşturur. M66, 100 000 ışık yılı olan boyutuyla diğer ikisinden daha büyüktür. M66'nın merkezinden dışarı süzülen kolları asimetrik bir şekilde görünmektedir. Bu ise olağandışıdır. Genellikle yoğun gaz ve toz kümeleri, gökadaların merkezlerinden dışarı doğru simetrik olarak yer alırlar. Gökbilimciler M66'ın bu şeklinin nedeni olarak iki komşusunu işaret ediyorlar. Hubble'ın görüntülerinde M66'daki tozlu bölgelerde bulunan parlak yıldız kümeleri de kendini gösteriyor. Bu kümeler görüntüde mavi ve pembe renklerle görülüyor. M66 aynı zamanda süpernova patlamaları açısından da bir rekor sahibidir. Gökada'da 1989'dan bu yana üç kez süpernova patlaması gerçekleşti. Bir süpernova, gökadadaki bir yıldızın diğer yıldızlara göre daha fazla parlaması ile keşfedilir. Bu parlama birkaç hafta ile bir-iki ay içerisinde azalarak sönükleşir ve sonunda görülmez olur. Bir süpernova bu kısa süre içinde, güneşin toplam 10 milyar yıllık enerjisi kadarlık bir enerjiyi uzaya saçar. Görüntülerin büyük ölçekleri: M66, Aslan Üçlüsü Adım adım büyük görüntü için : M66, Aslan Üçlüsü Kaynak: NASA/ESA Hubble


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu Geniş Alan Kamerası 3 ile Erboğa A Gökadası'nın güzel bir görüntüsünü elde etti. NGC 5128 olarak da bilinen Erboğa A Gökadası tozlu yapısı ve karanlık maddesiyle ünlüdür. Hubble'ın yeni nesil kamerasıyla elde ettiği bu görüntü şimdiye kadar gökadanın alınan en iyi görüntüsüdür. Gökadanın tozlu bölümlerinde daha önce görülmemiş ölçüde ayrıntıların ortaya çıkmasına neden ise birçok dalga boyuyla alınan görüntülerdir. Görünür ışıkla alınan görüntülerin yanı sıra genç yıldızlardan gelen morötesi ışıma ve tozun arkasındaki ayrıntıları gösteren kızılötesi görüşte fotoğrafı tamamlamıştır. Erboğa A'nın tozlu yapısı yıldızdan gelen ışığı geçirmez. Hubble bu tozlu bölgeye odaklandı. Bu gaz ve tozun özellikleri geçmişte Erboğa A ile başka bir gökadanın çarpıştığını gösteriyor. Çarpışmanın etkisiyle uzak bölgelerde hidrojen gazı birleşerek Hubble'ın yakın görünür ışık altında gözlediği bölgelerde kırmızı lekeler olarak gözlenen yeni yoğun yıldız oluşum alanlarının doğmasına yol açmış. Gökada çekirdeğinde birçok aktif süper kütleli karadelik bulunur. Hubble'ın görünür ve kızılötesi aletleriyle bunlar görünmez olsa da güçlü radyo jetleri ve X-ışını ışıması yapmaktadırlar. Erboğa A Gökadası gökbilimde yakın denilecek bir uzaklıkta 11 milyon ışık yılı uzağımızdadır. Ancak sadece yakın değil aynı zamanda parlaktır da. Bu nedenle güney yarıküredekiamatör gökbilimcilerin hedefindedir. Büyük amatör teleskoplar ile farklı tozlu yapıları sezebilirken küçük bir dürbünle de gökadayı görebilirsiniz. Atmosfer tarafından engellenen morötesi ışıma Hubble'ın konumu nedeniyle kendini göstermiş. Böylesi bir görüntüyü Hubble'ın yetenekleri ile elde etmenin dışında başka da bir yol yoktur.


İnce gaz demetlerinin oluşturduğu bulutsu SNR B0519-69.0 ya da kısaca SNR 0519 olarak bilinir. Yaşamının sonuna gelmiş dede yıldızın 600 yıl önce süpernova patlaması ile uzaya saçtığı gaz demetleri tarafından oluşmuştur. Süpernovanın çeşitli tipleri bulunur. Bu güneş benzeri yıldız ise sonu beyaz cüce olacak şekilde patlamıştır. Kılıçbalığı takımyıldızı yönündeki SNR 0519, Dünya'dan 150.000 ışık yılı uzaklıktaki Büyük Macellan Bulutu içindedir. Gökyüzünün bu bölgesi gerçekten ilgi çekici ve güzel derin uzay cisimleriyle doludur. Samanylu'nun uydu gökadası olan LMC, gökadamızında içinde yer aldığı yerel grubun dördüncü büyük üyesidir. Hubble Uzay Teleskopu sadece SNR B0519 değil, yine LMC içinde yer alan buna çok benzeyen bir süpernova kalıntısı olan SNR B0509-67.5'in bir görüntüsünü birkaç yıl önce elde etmişti. Telif: ESA / Hubble & NASA


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu'ndan muhteşem bir NGC 7023 görüntüsü elde edildi. NGC 7023 Bulutsusu aynı zamanda İris Bulutsusu olarak adlandırılıyor. Bulutsu bir toz bulutunu andırmaktadır. Gökbilimciler için tozlu bölgeler hem görsel olarak güzel hem de sıkıntı vericidir. Çünkü bu tozlu yapının arkasını veya içini göremeyiz. Ancak bu tozlu yapılarda oluşan yeni yıldızlar sayesinde tozlu yapı görünür hale gelir. İris Bulutsusu'nun kuzeybatısını gösteren bu görüntüde tozlu yapı gözler önüne seriliyor. Fotoğrafın üstünü aydınlatan yıldız ise 10 Güneş kütlesindeki HD 200775 yıldızıdır. Yıldızın ışığı tozlu yapıyı sanki büyükçe bir pamuğun iplikleri saçılmış gibi göstermektedir. İris Bulutsusu yakınındaki büyük yıldızın etkisiyle yansıma yaparak kendini göstermektedir. Işığı bu şekilde yansıtarak kendini gösteren yansıma bulutsuları, yeterince sıcak olduğu için görülen normal bulutsulardan farklıdır. Başka bir yerden aldığı ışığı yansıtan bulutsuların renkleri genel de mavimsi görünürken İris farklı bir şekilde kırmızı görünmektedir. Araştırmacılar bölgenin özellikle sol kısmıyla ilgileniyorlar. Kırmızı rengin sorumlusu olarak bu bölgede çok olduğu düşünülen hidrokarbonlardan şüphe ediliyor. Hubble'ın yüksek çözünürlükle elde ettiği bu görüntüde araştırmacılara destek olmaktadır. Bilim insanları bulutsunun kimyasal yapısının net olarak anlaşılması için çeşitli laboratuvarlarda testlerde yapmakta. NGC 7023 veya diğer adıyla İris Bulutsusu 1794 yılında William Herschel tarafından keşfedildi. Bulutsu Kral takımyıldızında yer almaktadır. Bulutsu bizden 1400 ışık yılı uzaklıkta ve 6 ışık yılı genişlikteki bir alana yayılmış bulunmaktadır. Görüntüler Hubble'ın Kızılötesi ve Çoklu Tayfölçer Kamerası ile alındı. Bu yardımcı araç ile bulutsudaki kimyasal yapı bulunmaya çalışılmıştır. Kaynak: ESA/Hubble Eğlence ve ilginç ayrıntıları görmek için: Yukarıdaki ilk görüntüyü büyütmek ve ayrıntıları görmek isterseniz: İris-1 Zoom İkinci görüntü için: İris-2 Zoom Sayfalar açıldığında yapmanız gereken ilk iş + simgesiyle görüntüyü büyütmek ve sonra görüntüdekiş ayrıntıları yakalamak için sağa-sola, yukarıya-aşağıya gezinmek olacaktır. İyi eğlenceler.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopundan alınan bu görüntüde CW Leonis adlı karbon yıldızı kalın bir toz örtüsünün ardından parlıyor. Aslan takımyıldızında ve Yer'den 400 ışık yılı uzakta yer alan CW Leonis karbonca zengin bir atmosfere sahip parlak bir tür kırmızı dev yıldızdır. Ölmekte olan yıldızı saran yoğun gaz ve toz bulutları yıldızın boşluğa fırlattığı dış katmanlarıdır. Küçük ile orta kütleli yıldızlar çekirdeklerinde hidrojen yakıtı bittiğinde, çekirdeklerindeki basıncı kütle çekim kuvvetiyle dengeleyen etki bozulur ve yıldız çökmeye başlar. Çekirdek çökerken çekirdeği çevreleyen plazma kabuğu, hidrojeni kaynaştırmaya başlayacak kadar ısınır. Bu nedenle yıldızın dış katmanları genişler ve kırmızı deve dönüştürmeye yetecek kadar ısı üretir. Yaşamının bu evresindeki yıldızlar uzaya büyük miktarda gaz ve toz püskürtür ve sonunda da dış katmanlarını uzaya fırlatır. CW Leonis'te gerçekleşen bu süreç nedeniyle çevresi yoğun kurumlu toz örtüsü ile çevrilidir. Bu gözlemler çarpıcı bir görüntü sunarken çözülmesi beklenen soruları da beraberinde getiriyor. Yer'e en yakın karbon yıldızı olan CW Leonis gökbilimcilere yıldız ve çevresindeki zarf arasındaki etkileşimi anlama şansını sunuyor. CW Leonis'in zarfı, gökbilimcilerin yakındaki bir yıldız tarafından şekillendirilmiş olabileceğini düşündüğü karmaşık bir içyapıya sahip nispeten çalkantılı özelliğiyle ilgi çekici bir cisimdir. CW Leonis'ten dışarıya doğru yayılan ışık huzmeleri görüntünün en ilgi çekici kısımlarından biridir. Bunların parlaklıkları gökbilim açısından son derece kısa bir süre olan 15 yıllık süre içinde değişmiştir. Gökbilimciler, CW Leonis'i çevreleyen toz örtüsündeki boşlukların, yıldız ışığının aradaki boşluklardan geçip uzaktaki tozu aydınlatmasına bağlıyor. Ancak parlaklık değişikliğinin sebebi henüz belli değil. CW Leonis'in son yirmi yılda alınan Hubble görüntülerinde yıldızın çevresinde halka benzeri ipliksilerin CW Leonis'in soyulmuş dış katmanları- genişlediği fark edildi. Bu görüntü Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile 2011 ve 2016 yıllarında yapılan gözlemleri içermektedir. CW Leonis, kırmızı filtrelerde oldukça parlak göründüğünden görüntü merkezini dolduran turuncu renk yıldızın gerçek rengini temsil etmektedir.


Hubble Uzay Teleskopu uzayda bütün ihtişamıyla parlayan bir kozmik kolye görüntüsü elde etti. Kolye Bulutsusu olarak bilinen nesne Güneş benzeri iki yıldızın birleşerek patlaması sonucunda oluşan bir gezegenimsi bulutsudur. Elmas bir kolyeyi andıran parlak noktaları saran gaz bulutuyla bulutsu nun çevresi 9 ışık yılı uzunluktadır . Merkezindeki parlak çift yıldızdan gelen ışıma morötesi ışığın emilimi nedeniyle küçük bir parıltı olarak görülmektedir. Birbirine çok olan çift yıldız PN G054.2-03.4 olarak bilinen bulutsuyu ortaya çıkardı. Yaklaşık 10 000 yıl önce yaşlı olan yıldız diğerini saracak şekilde şişti. Böylece oldukça büyüyen yıldızın basıncı kütle çekimini yenerek dışarı doğru dağılmasına ve oldukça yoğun bir halkanın oluşmasına neden oldu. Görülen parlak noktalar halkadaki en yoğun gaz kümeleridir. İki yıldız birbirinin çevresinde oldukça hızlı dolanıyor ve bir turlarını bir günden daha kısa sürede tamamlıyorlar (Merkür'ün Güneş çevresindeki turu 88 gündür). 15000 ışık yılı uzaklıktaki Kolye Bulutsusu, Sagitta takımyıldızında bulunuyor. Bu birleşik görüntü 2 Temmuz 2011'de alındı. Görüntü Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile bulutsuda hidrojen , oksijen ve azot olduğu belirlendi.


Siyah derin boşluk içinde parlak başıyla iri bir kozmik kuyruk Hubble Teleskopuna yakalandı. İribaş gökadalara ender rastlandığından yerel evrende görmek ve gözlemek oldukça zordur. Hubble'ın LEDA 36252 gökadası çalışmasının bir örneği olan adlı bu görüntü, İribaş gökadalarının gizemli özelliklerini araştırmak amacıyla oluşturulmuştur. Bir gökada evrenin derin boşluğunda hareket eder. Genelde sarmal ve eliptik gökada olmak üzere iki ana tür gökadaya rastlansa da diğer gökada çeşitlerine de yer yer rastlanır. Bunlardan biri de NASA/ ESA Hubble Uzay Teleskopu ile Geniş alan Kamerası-3 (WFC3) ile çekilmiştir. LEDA 36252 ya da Kiso 5639 adıyla bilinen gökada, parlak ve büyük kafası ile uzun kuyrukları olan kurbağa yavrusunu anımsatır . Bu sıra dışı gökadalara yerel evrende 20 tane rastlanırken evrenin tamamında 10000 dolayında iribaş gökadası olduğu sanılmaktadır. LEDA 36252'ye ait bir görüntü gökadanın özelliklerini belirlemek için üretildi . Bu ilginç cisimlerdeki kozmik gazın yıldız patlamalarını ve oluşumlarını, küresel yıldız kümelerini incelemek için ideal bir gökadadır. İribaş gökadalar genellikle erken evrende rastlanmış olsa da günümüz modern gökadalarının fosilleridir. LEDA 36252'de kuşkusuz bunlardan biridir. Ancak LEDA 36252 ile bazı beklenmeyen sonuçlara da ulaşılmıştır: Başı yaklaşık 10000 güneş kütlesine eşdeğer genç yıldızlardan oluşmaktadır. Bu yıldızlar büyük kümeler halinde toplanmış ve üstelik ağır metallerden ziyade hidrojen ve helyumdan oluşmuşlardır. Sadece yakın geçmişte yıldızların füzyon tepkimeleriyle zenginleştirilmiş gaz oluşmuştur. Ortamdaki ilkel gaza eklenen bu gaz kütlelerinin yıldız oluşumlarını tetiklediği düşünülmektedir. Ayrıca uzun kuyruk ve iri kafada görülen parlak mavi yıldızlar, dağınık durumda en az dört yıldız oluşum bölgesinin varlığını işaret etmektedir. Bunlar kafadan daha yaşlıdır. LEDA 36252 gözlemleri kafadaki deliklerden püsküren güçlü yıldız rüzgarları ve süpernova patlamalarının belirtilerini göstermektedir. Yer yer gözlenen ipliksiler kozmik iribaşın ana gövdesine uzanan gaz ve tozdan oluşmaktadır. Bu görüntü WFC3 ile morötesi, optik, H-alfa ve kızılötesi dalga boyundaki gözlemlerin birleştirilmiş sonucudur. Notlar Geçmişte bir başka İribaş Gökadası Hubble ile görüntülenmişti. Başı sarmal görünümde olan gökadanın ince ve uzun kuyruğu bulunduğundan farklı bir görünüm içindedir. Bu çalışma The Astrophysical Journal'da D. Elmegreen ve arkadaşları tarafından Hubble Space Telescope Observations of Accretion-Induced Star Formation in the Tadpole Galaxy Kiso 5639 başlığıyla yayınlanmıştır.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu gökadamızın merkezine yakın bir yerde olan Messier 9 (M9) küresel yıldız kümesinin en net görüntüsünü elde etti. Çıplak gözle oldukça silik görülen yıldız topu, Hubble daha net görülebiliyor. Küme 250 000 yıldızdan oluşuyor. 25 000 ışık yılı uzaklıktaki M9, gökada merkezinden kaynaklanan çekim etkisi nedeniyle hafifçe bükülmüş gibi görünüyor. Küresel kümeler evrenin yaşından birazcık küçük yaşta olan en eski yıldız kümeleridir. Güneş'ten iki kat daha yaşlı yıldızların belirginleştirdiği M9 ağır elementler bakımından Güneş'e göre fakirdir. Gezegenimizi ve nihayetinde yaşamı oluşturan demir, oksijen ve karbon gibi çok önemli elementler M9 kümesinde çok az miktarda bulunur. Evrenin en ağır elementleri yıldızların çekirdeklerinde yavaş yavaş üretilir ve süpernova patlamalarıyla dışarı atılır. M9 yıldızları oluştuğu zaman bu elementlerden uzayda çok az miktarda vardı. Adından da anlaşılacağı üzere Messier 9, 1764 yılında büyük Fransız gökbilimci Charles Messier tarafından keşfedilmişti. Günümüzün gelişmiş teleskopları bile kümedeki yıldızları ayrı ayrı göremezken Messier kümeyi belirsiz bir leke olarak görmüş ve bulutsu sınıfına almıştı. Gökbilimci William Herschel ise 18. yüzyılda kümenin yıldızlardan oluştuğunu anlamıştı. Bugünün gökbilimcilerin emrinde Messier'in elindeki teknolojik araçlardan çok daha fazlası bulunuyor. Örneğin Hubble ile elde edilen bu yüksek çözünürlükteki görüntü sayesinde kalabalık merkezi bölgedeki yıldızları bile görebiliyoruz. Gökyüzünde bir toplu iğne başı kadarlık bir alanı kaplayan bölgede 250 000'den fazla yıldız bulunuyor. Hubble görüntüsü teker teker yıldızları göstermenin dışında ayrıca yıldızların farklılığını renklendirerek de göstermiş. Renkler doğrudan yıldızların sıcaklığıyla ilgilidir. Ancak sanılanın aksine kırmızı renk soğuk yıldızları, mavi renk ise sıcak yıldızları gösteriyor.


Hubble Uzay Teleskopu her yıl doğum gününü yeni bir fotoğrafla kutlar. 24. Doğum gününde Hubble bizi Maymun Kafası Bulutsusu ile tanıştırıyor. NGC 2174 olarak bilinen gaz ve toz bulutu Avcı takımyıldızı yönünde olup aramızda 6400 ışık yılı mesafe bulunmaktadır. Bunun gibi bulutsular Hubble'ın popüler hedefleridir ve 22 ile 23. Doğum günlerinde de benzer görüntülerle kutlama yapmıştı . Bu bölge kozmik toz ve gaz parlak demetlerinde gömülü olan genç yıldızlarla doludur. Bulutsu'nun içine doğru koyulaşan buna karşılık dışa doğru mavimsi bir renge bürünen cismin bu renk tonları Hubble'ın farklı renkteki filtreleriyle çekilen görüntüleriyle elde edildi. Normalde gözümüzün algılamadığı ışınlarla birlikte güzel bir görsel elde edildi. Bu hareketli bulutlarda yıldızların doğumu için yeterli malzeme bulunmaktadır. Yeni doğan yıldızlar çevresindeki çoğu verimsiz ve kalitesiz malzemeyi dışa doğru savurarak kendinden uzaklaştırır. Dışa doğru hızla savrulan gaz böylece sıcak ve genç yıldızlar için gerekli altyapıyı oluşturur.


Hubble'ın çektiği bu görüntü sanki uzayda patlayan bir havai fişeği gösterir gibi. NGC 3603 adıyla bilinen yıldız kümesi bizden 20 000 ışık yılı uzaklıktaki Karina Bulutsusu'nda yer alıyor. NGC 3603'ün çevresini saran gaz ve toz bulutu yeni, yıldızların oluşumunu sağlayarak böylesi bir güzelliğin ortaya çıkmasına neden oluyor. Ancak her şey göründüğü gibi sakin değil. Gaz ve toz kümesinde mor ötesi ışıma ve şiddetli yıldız rüzgarları nedeniyle bir hareketlilik söz konusu. Kümeyi oluşturan yıldızların boyutları farklı olmasına karşılık kütle, sıcaklık ve renklerinin aynı olduğu görülüyor. NGC 3603 içindeki yıldız oluşumları nedeniyle yıldızların yaşları da aynı değil. Dev yıldızlar hidrojenlerini hızlı bir şekilde bitirip, hızlı yaşayıp süpernova patlaması ile diğer yıldızlara göre daha erken yaşta ölmek zorundalar. NGC 3603 kümesi yıldız oluşum sürecinin anlaşılması için incelenen önemli bir yapıdır. Gökbilimciler gaz ve toz kümelerindeki yıldız oluşumlarının bir gökadayla etkileşmesiyle ya da çarpışması sonucunda tetiklendiğini düşünüyor. İşte görece bize daha yakında bulunan NGC 3603 kümesi gökbilimciler mükemmel bir laboratuardır. 2009'un Ağustos ve Aralık aylarında Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile hem görünür ışık hem de kızılötesi ile çekilen bu görüntüyle kümede kükürt, hidrojen ve demir olduğu da görüldü. Büyük ölçekteki görüntü için tıklayınız. Kaynak: Hubble


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu bu hafta bize düzensiz gökadalardan biri olan NGC 5253'ün görüntüsünü sunuyor. Yakın gökadalardan olan NGC 5253 olarak bilinen Mavi Yoğun Cüce sınıfı galaksilerden biridir ve güney takımyıldızlarından Erboğa'da bulunur. Cüce gökada 12 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Gökadanın en belirgin özelliği ise aktif yıldız oluşum bölgelerine sahip olmasıdır. Bu bölgelerde toz ve ağır metallerin az olmasına karşılık hidrojen ve helyumca zengindir. Bu gökadalar, evrenin erken döneminde oluşan toz ve ağır elementlerin az rastlandığı moleküler bulutları barındırır. Bu nedenle gökbilimciler bu tür gökadaları inceleyerek ilkel yıldız oluşum sürecini test etmeye olanak bulurlar. Samanyolu'na göre NGC 5253 çok daha az toz ve ağır elementleri içerir. Hubble'ın görüntüsünde eliptik ana gövdeyi eliptik şekilde çevreleyen kırmızı yıldız oluşum bölgeleri egemendir. Merkezi mavi bölge genellikle sıcak ve genç yıldız kümelerinden oluşur. Zengin ortama sahip ve çok yıldız oluşturan yapıdaki bölgede, iyonlaşmış oksijen gazından süzülen ışığın soluk ve dağınık parıltısı görülebilir. BCD gökadalarının doğası gökbilimcileri şaşırtıyor. Samanyolu gibi büyük gökadaların çevresinde birçok uydu gökada olduğunu düşünen gökbilimciler, Lambda Soğuk Karanlık Madde modeli olarak bilinen gökada oluşumlarını, bilgisayarların yardımıyla sayısal benzetimler yoluyla izlemeye çalışır. Gökbilimciler böylece Cüce Gökada Problemini aşmaya çalışır. Bu gökada, ünlü radyo gökadası Erboğa A ve sarmal gökada Messier 83'ün de içindeolduğu Erboğa A/Messier 83 grubunun bir parçasıdır. Gökbilimciler NGC 5253'ün kendine özgü doğasının yakın komşusu Messier 83 ile yakınlaşmış olmasına bağlıyor. Bu görüntü Hubble'ın Gelişmiş Kamerası kullanılarak görünür ve kızılötesinde alınan pozların birleştirilmesiyle elde edildi. Görüntü yaklaşık 3,4 x 3,4 yaydakikası alanını kapsar.


Gökyüzünde birbirine benzeyen çok sayıda küresel küme bulunur. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile çekilen görüntüde görülen Palomar 2'de bunlardan biridir. Palomar 2, Palomar kümeleri denilen 15 küresel yıldız kümesinden biridir. Bu kümeler adından da anlaşılacağı üzere 1950'lerde Palomar Gözlemevi Gökyüzü Tarayıcısı ile Edwin Hubble başta olmak üzere zamanın en iyi gökbilimcileri tarafından başlatılan bir projeyle keşfedildi. Bu kümeler uzak olduğundan önlerini kapatan toz diskleri nedeniyle geç keşfedildiler. Bu özel küme birçok diğer kümeye göre benzersiz bir yapıdadır. İlk olarak kuzey takımyıldızlarından Arabacı'nın tek küresel kümesidir. Küresel kümeler tıpkı Dünya çevresindeki uydularda olduğu gibi Samanyolu ve benzeri bir gökada çevresinde dolanırlar. Bazıları galaktik merkeze yakın olup neredeyse her zaman gökyüzünün her zaman aynı bölgesinde görülürler. Palomar 2 ise Samanyolu merkezine yakın olanlara göre 5 kat daha uzaktadır. Ayrıca ters taraftadır ve Samanyolu'nun dış halo denilen parçası üzerindedir. Küresel küme aynı zamanda parlaklığı nedeniyle de sıradışıdır. Küme içindeki yıldızların görünür parlaklığı toz perdesiyle örtülü olmasına karşılık yıldızlarından gelen çok zayıf parlamalar görülür. Hubble Uzay Teleskopu 'nun elde ettiği yukarıdaki görüntüye yer teleskoplarıyla ulaşmak mümkün değildir. Yine de bazı amatör gökbilimciler küçük teleskoplarıyla bu saklanan Palomar 15 kümelerini küçük bir şekilde de olsa görebilirler.


Hubble Uzay Teleskopu görüntülerini kullanan gökbilimciler evrenin şimdiye kadar elde edilmiş en kapsamlı ve renkli görüntüsünü elde ettiler. Çalışma Hubble Ultra Derin Alan projesi kapsamında üretildi. Gökbilimciler bu çalışmaya başlarken oldukça heyecanlıydı. NASA'nın UV teleskop dizilerinden Galex Gözlemevi yardımıyla 2003-2013 yılları arasında yakın gökadalardaki yıldız oluşumları hakkında çok şey öğrendiler. Buna ek olarak Hubble'ın yakın kızılötesi yeteneği uzak gökadalardaki birçok yıldız doğumunu gösterdi. Aslında aradaki uzaklık nedeniyle görülen bu cisimlerin ilkel görüntüleriydi. Ancak yıldızların tam olarak nasıl doğduklarını anlamak için 5-10 milyar ışık yılı kadar eski zamanda doğmuş olanlarla ilgili veriler yeterli değildi. Kozmik zaman çizelgesinde boşluk bırakan bu büyük kütleli, genç ve parlak yıldızlar morötesi ışıma yaydıklarından doğrudan gözlemle görülemez. Hubble burada imdada yetişiyor ve morötesi gözlem yapılmasına olanak sağlıyor. Böylece gökbilimciler bir yıldızın tam olarak nasıl doğduğu bilgisini yıldız oluşum bölgelerini doğrudan görerek gözlemliyor. Bu veriler aynı zamanda gökbilimcilere çok sıcak yıldızlardan oluşmuş küçük gruplardan günümüz Samanyolu gibi dev gökadaların nasıl oluştuğunu da anlatıyor. Bu görüntü gökbilimcilerin 2004-2009 yılları arasında görünür ve yakın-kızılötesi verilerle oluşturduğu gökyüzünün parçasını gösteriyor. Şimdi bu verilere morötesi ışık ve Hubble'ın mevcut renk verileri de eklendi. Büyük Patlama'dan birkaç yüz milyon sonrasına uzanan bu derin uzay parçasında 10.000 gökada bulunmaktadır. Dünya atmosferindeki doğal filtre nedeniyle morötesi ışıkla ilgili çalışmalar Hubble gibi uzay teleskoplarıyla yapılmaktadır. Elbette James Webb Uzay Teleskopu Hubble'ın yerini alınca bizi çok daha güzel ve muhteşem görüntüler bekleyecektir. Üstelik morötesi ve kızılötesi gibi farklı dalga boylarındaki verilerle birlikte. Görüntünün büyük formatları:


NASA/ESA Hubble teleskopunu kullanan gökbilimciler gökada kümelerindeki en parlak gökadaların kümenin kütle merkezine göre titreştiğini fark ettiler. Bu beklenmeyen sonuç günümüzdeki bilindik karanlık madde modeli tahminleriyle tamamen uyumsuz. İleri araştırmalarla ya karanlık maddenin doğası belirlenecek ya da yeni fiziğin ne denli işe yaradığı ortaya çıkarılacak. Karanlık madde evrendeki tüm maddenin yüzde 25'inden fazlasını oluşturmaktadır. Doğrudan gözlenemeyen bu esrarengiz madde günümüz gökbiliminin en önemli bulmacasıdır. Karanlık maddenin karmaşık haleleri gökadaları, yüzlerce gökada kümelerini ve sıcak gaz hatlarını birbirine bağlamaktadır. Sonuncusu yani sıcak gaz binlerce gökadaya kadar yayılmaktadır. Kümelerin her birinin merkezinde oldukça yoğun çekirdekleri olan gökadalar bulunmaktadır. Karanlık maddenin standart modeli , bir gökada kümesindeki çok parlak gökadanın birleşme sonrasında oluşan türbülansın dinmesinin ardından sakinleştiğini ve küme merkezinde hareket etmeyeceğini öngörür. Burada hareketsizliği karanlık maddenin güçlü kütle çekiminin sağladığı düşünülür. Şimdi büyük bir sorunla karşılaşıldı. İsviçreli, Fransız ve İngiliz gökbilimcilerden oluşan bir ekip NASA/ESA Hubble teleskopunun verilerini analiz ettiğinde çok parlak gökadaların öngörüldüğü gibi hareketsiz olmadığını keşfetti. . Hubble verileri birleşmenin ardından gökada kümesinin sakin duruma geçtiğinden uzun bir süre sonra bile kümenin kütle merkezi çevresinde titreştiğini gösteriyor. Başka bir deyişle, her gökada kümesinin görünür kısımlarının merkezi ve kümenin toplam kütlesinin merkezi karanlık madde halesi de dahil olmak üzere- 40.000 ışık yılı uzaktadır. EPFL'den gökbilimci ve makalenin başyazarı David Harvey: Çok parlak gökadaların halelerin çevresinde sallandığını gördük. Yani, soğuk karanlık madde modelinin söylediği gibi gökada kümelenmesinin merkezinde yoğun bir bölge değil, çok sığ bir merkezi yoğunluk olduğunu gösteriyor. Bu, gökada kümelenmelerinin kalbindeki egzotik karanlık madde formlarının varlığının çarpıcı bir işaretidir diyor. Çok parlak gökadaların sallanması gökada kümelerinin kütle çekimsel mercekleri olarak hareket ettiği için analiz edilebilir. Uzak cisimlerden gelen ışığı kırarak bunların daha büyük görünmelerini sağlar. Güçlü kütle çekimsel mercekleme adı verilen bu olay küme ile bağlantılı karanlık madde haritasını üretmek için kullanılır. Böylece gökbilimciler kütle merkezinin yerini ve çok parlak kümenin salınımını ölçebilir. Standart karanlık madde modeliyle tutarsız olan görülen titreşim, bilinmeyen bir astrofizik olayı ve aslında karanlık madde davranışının bir sonucu değilse, o zaman karanlık madde parçacıkları arasındaki etkileşim söz konusu olabilir ki bu da karanlık madde tanımıyla çelişkilidir. Kısaca karanlık madde gizeminin çözümü için yeni temel fizik gerekmektedir. EPFL'den Frederic Courbin: Veri setimizi genişletecek Euclid araştırması gibi daha büyük çalışmaları sabırsızlıkla bekliyoruz. Böylece karşımızda yeni bir astrofizik olayı ya da yeni temel fizik mi olduğunu anlayabiliriz. Aslında hangisi olursa olsun büyük bir heyecan uyandıracaktır diyor. Notlar Çalışma Hubble'dan alınan arşiv verileri kullanılarak yapıldı. Gözlemler ilk olarak CLASH ve LoCuSS verileri için yapılmıştır.


Andromeda takımyıldızı 88 takımyıldızdan biridir ve komşumuz Andromeda gökadası ile karıştırılmamalıdır. NGC 7640 olarak bilinen bu gökada Andromeda takımyıldızında yer almaktadır. Gökadaları şekil ve yapılarını dikkate alarak birçok farklı gruba ayırabiliriz. Örneğin NGC 7640 çubuklu sarmal sınıftadır. Bunların merkezleri dairesel değil, kollara kadar uzanan bir çubuktan oluşmuştur. Samanyolu gökadası da çubuklu sarmal gökadadır. NGC 7640 bu görüntüde pek sarmal izlenimi vermemektedir. Bunun nedeni fotoğrafı çeken Hubble teleskopunun konumudur. Gökada fotoğraflarında gökadaların sarmal kolları genelde daha az belirgin olmaktadır. NGC 7640'ın geçmişte bir çeşit etkileşim yaşadığı düşünülmektedir. Gökadalar büyük kütlelidir ve bu nedenle kütle çekimi yoluyla bazen birbirlerini etkilerler. Bu etkileşim zayıf olabileceği gibi daha yıkıcı olabilir. Örneğin çarpışabilirler ve böylece daha büyük ve yeni bir gökadaya dönüşebilirler. Bir gökadanın tarihini ve hangi etkileşimleri yaşadığını anlamak aynı zamanda yıldızların nasıl oluştuğu sorununun da çözüm anahtarını sunabilir. Telif hakkı: ESA/Hubble & NASA


Hubble teleskopu yakın gökadalardan M33 olarak bilinen Triangulum gökadasını yüksek çözünürlükte görüntüledi. Görüntüde gökadanın sarmal kısmında yakın 25 milyon yıldız tek tek görülebiliyor. 54 Hubble görselinin birleştirilmesiyle oluşturulmuş panoramik görüntü 19 bin ışık yılı genişlikte bir alanı göstermektedir. Bu, M33'ün şimdiye kadar üretilmiş en ayrıntılı fotoğrafıdır. Yerel gökada grubumuz Samanyolu, Andromeda ve Triangulum tarafından yönetilir. Bu sarmal üçlünün en küçüğü olan M33, Andromeda'ya göre 10 kat daha yoğundur. Hubble'ın bu son verileri yıldızların oluşumlarını anlayabilmek açısından oldukça kıymetli. Şimdiden gökbilimciler yüksek çözünürlükteki görüntüyü incelenmeye başladı. Triangulum, sarmalındaki düzenli yapı ve çevresine dağılmış tozla belirgin bir özelliği olan gökadadır. Gökbilimcilere göre sarmal kollar yakın gökadalarla etkileşim içindeyken, tozlu yapı yeni yıldızları bu etkileşmelerden uzak tutan özel bir donanıma sahiptir. M33'ün öyküsünün ortaya çıkması aynı zamanda gökadaların zamanla nasıl geliştiğini ve değiştiğini anlamanın yollarından biridir. Yüksek çözünürlükteki görüntüler için tıklayınız. Görsel telif hakkı: NASA, ESA


Hubble dört kozmik arkadaşı bir karede gösterdi. Bol yıldız oluşumları gerçekleşen, kütle çekimi nedeniyle ortaya çıkan kuyruklar, birleşenler ve karadeliklerle dolu bu gökadalar Hickson Bileşik Grubu 16 veya HCG 16 olarak bilinen gökada grubunun bir parçasıdır. Tüm grup yedi gökadan oluşmaktadır. Burada görülen dört gökada soldan sağa doğru NGC 839, NGC 838, NGC 835 ve NGC 833'dür. Parlak merkezleri ve gaz kuyrukları arasında uzak gökadalar da göz kırpmaktadır. Bileşik gruplar tuhaf ve garip olayları incelemek için mükemmel laboratuvar oluşturur. 1980'lerde Paul Hickson bu tür yoğun gökada gruplarını sınıflandırma yoluna gittiğinde beklediğinden çok sayıda grup olduğunu görmüştü . HCG 15'de bunlardan biridir. Grupta bol yıldız oluşturan ve yoğun parlak merkezleri bulunan gökadalar bulunuyor. Bu grupta iki düşük iyon nükleer emisyonlu , bir Seyfert 2 ve üç yıldız patlama gökadası bulunmaktadır. Evren araştırmalarında önemli bir yere sahip bu üç gökada sınıfı birbirinden farklı özellik ve davranışlara sahiptir. Yıldız patlama gökadaları diğerlerine göre çok büyük miktarda yeni yıldız üretmektedir. LINEr ise çekirdekten dışarı doğru içerdiği gazı ısıtan gökadalardır. Görüntüde NGC 839 bu tip bir gökadadır ve onun yanındaki NGC 838 merkezinde karadelik olmayan LINEr tipi yıldız patlama gökadasıdır. Diğer NGC 835 ve NGC 833 ise görünür ışıkta gözlenebilen merkezinde aktif süper kütleli karadelik olan Seyfert 2 gökadalarıdır. NGC 833 merkezindeki karadelikten yayınlan X-ışını emisyonuna bakıldığında yakın gökadalarla olan etkileşimi nedeniyle yüksek miktarda gaz ve toz kaybettiğini gösterir. Bu da benzer özelliklere sahip ve NGC 839'u sarmış görünen soluk kenarlarından bellidir. NGC 839 geçmişte başka bir gökadayla etkileşime girmiş olabilir. Bu görüntü Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 2 ile Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili'deki Yeni Teknoloji Teleskopu verileriyle oluşturuldu. Notlar Kütle çekim ya da gel git kuyruğu bir gökadadan uzaya yayılan gazdan oluşmuş ince ve uzun bölgedir. Bunlar gökadaların çevresini kütle çekim kuvvetiyle sarar. Hubble daha önce de başka grupları görüntülemişti: HCG 31 (opo1008a), HCG 92 (heic0910i), HCG 59 (potw1004a), HCG 22 (potw1349a), HCG 7 (potw1132a), HCG 87 (opo9931a), and HCG 90 (heic0902a).


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu UFO Gökadası'nın güzel bir görüntüsünü elde etti. NGC 2683 sarmal gökadasını, hemen hemen kenarından görebildiğimiz ve onca çizilen uçan daire resimlerine benzediği için UFO Gökadası olarak da bilinir. Görüntüde altın renginde görülen gökadanın çekirdeğini çevreleyen puslu ve sarmal tozlu kollar daha ayrıntılı görülebiliyor. Ayrıca bu kollarda serpilmiş genç mavi yıldızlarda gökadanın yeni yıldız bölgelerini gösteriyor. Şaşırtıcı bir şekilde bu şekilde yandan görülebilen gökadadan gelen ışığın ölçülmesi, gökadanın doğrudan görülemese bile gökbilimcilere sarmal gökada olduğunu gösterir. Vaşak takımyıldızındaki NGC 2683, ünlü gökbilimci William Herschel tarafından 5 Şubat 1788'de keşfedildi. Vaşak takımyıldızı adını bir kediye benzemesinden değil onu görebilmek için kedideki gibi keskin gözlere sahip olunması gerektiği için verilmiştir. Eğer gözünüzü yeterince gece karanlığına alıştırır ve sürekli gözlem yaparsanız Vaşak gibi daha nice sönük nesneleri görebilirsiniz.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu kozmik uzaklıkları ölçmek için kullanılan süpernovalardan en uzaktakini bulma arayışı sonuç verdi. Supernova UDS10Wil, SN Wilson takma adlı süpernovanın kırmızıya kayma değeri 1,914 olup 10 milyar yıl önce patladığı sanılıyor. Patlamanın olduğu zamana bakıldığında yıldızın evrenin oluştuğu sıralarda doğduğu sonucunda ulaşılıyor. SN Wilson Tip Ia süpernovası özel bir sınıfa aittir. Parlaklığı sayesinde kozmik uzaklıklar kıyaslanabilir. Ayrıca karanlık enerjinin evrenin genişleme hızına etkisiyle ilgili önemli ipuçları da sunabilir. Baltimore Md Johns Hopkins Üniversitesi'nden gökbilimci David O. Jones: Bu rekor uzaklıkla erken evrene yeni bir pencere açılıp, bir yıldızın nasıl patladığını anlamamıza yeni çözümler getirir. O dönemde gerçekleşen patlamalarla evrenin genişleme hızı ve evrimiyle ilgili öne sürülen kuramlar test edilebilir diyor. Keşifle birlikte Tip Ia süpernovasıyla ilgili öne sürülen iki kuramdan birine destek gelecek. Keşfedilen süpernovanın kesin olmamakla birlikte ölü yıldız artığı olan iki beyaz cücenin birleşmesiyle oluştuğu sanılıyor. Bu da mevcut modellerden birine uyuyor. Bu keşif evrenin Büyük Patlamanın ardından geçen 13,8 milyar yıl içinde ne kadar değiştiğini anlamak amacıyla 2010 yılında başlatılan Hubble ile uzak Tip Ia süpernovaların keşfedilmesi programının bir parçasıdır. Gökbilimciler bunun için tayfölçer ve Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3)'ü kullanıyor. Program Baltimore Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü ve Md Johns Hopkins Üniversitesi'nden Adam Riess tarafından yönetiliyor. Uzak süpernovaların keşfi karanlık enerji nedeniyle evrenin hızlanan genişlemesini ölçmek için güçlü bir yöntem sağlar. Şimdiye kadar Riess ve ekibi 2,4 milyar ile 10 milyar yıl öncesine kadar uzanan dilimde 100'den fazla süpernova keşfetti. Bu keşiflerden aralarında SN Wilson'da olmak üzere sekiz Tip Ia süpernovası en az 9 milyar yıl önce oluştu. Oldukça az parlaklığa sahip olan uzak süpernovaların keşfi için üç yıl süren çok yakın-kızılötesi gözlemler yapıldı. Ekip 2010 yılının Aralık ayında SN Wilson süpernovasını farketti. Daha sonra süpernovanın belirlenen uzaklığının teyiti için WFC3'ün tayfölçeri ve Avrupa Güney Gözlemevi'ne ait Çok Büyük Teleskop kullanıldı. SN Wilson önceki uzaklık rekorunu yüzde dörtle yani yaklaşık 350 milyon yılla geçti. Önceki rekor Kaliforniya'daki Berkeley Ulusal Laboratuarı'ndan Rubin David başkanlığındaki ekiple yaklaşık üç ay önce keşfedilmişti. Bu süpernovalar evrenin genişleme hızından sorumlu karanlık enerjinin dağılmasını sağlar. Yine de gökbilimcilerin Tip Ia süpernovalarının karanlık enerji enerji üzerindeki etkisi üzerinde öğreneceği çok şey var. Erken evrendeki Tip Ia süpernovalarının keşfi ile mevcut iki patlama modeli de test edilebilir. Modelin birine göre bu tip süpernovalar iki beyaz cücenin birleşmesiyle gerçekleşir. Diğeri ise ortağı olan yıldızdan beslenen beyaz cücenin bir süre sonra dış kısmını atmasıyla oluşıur. Ekibin elde ettiği ön kanıtlara göre 7,5 milyar yıl ile 10 milyar yıl önceki zaman dilimlerinde gözlenen Tip Ia süpernovalarında belirgin bir azalış görülüyor. Bu ise erken evrendeki yıldızların çoğunun genç yaşta olması nedeniyle görülen az miktardaki patlamaların iki beyaz cücenin birleşmesiyle oluştuğunu gösterir. Süpernovaları patlamış mısıra benzetirsek yeterince ısınmadan önce ne kadar süre geçmesi gerekirdi? Çekirdekte neler olup bittiğiyle ilgili farklı kuramlar olabilir. Bu keşifler, çekirdekler ne zaman olgunlaştı ve ilk mısır patlamaları ne zaman göründüğüyle ilgili, önemli bilgiler içeriyor diyor Riess.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu yeni bir tebrik kartı görüntüsü yayınladı. Sharpless 2-106 adlı bir iki kutuplu yıldız oluşum bölgesi göğe yükselen bir kar meleği gibi görünüyor. Bulutsunun uzanmış kanatları orta zemine karşı yönde ilerliyor gibi görünüyor. Kısaca Sh2-106 ya da S106 olarak da nitelenen bulutsu 2000 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Bulutsu birkaç ışık yılı uzunluğa sahiptir. Samanyolu'nun nispeten daha yalıtılmış bir bölgesinde bulunuyor. Bulutsudan genç ve kütleli bir yıldız, IRS 4 (Kızılötesi kaynak 4) sorumlu. Merkezdeki yıldızdan dışarıya doğru gerilmiş olan kanatlardaki mavi rengin nedeni ise süper sıcak gazdır. Yıldızın çevresinde dolanan gaz ve toz halka içinde genişleyen bulutsu bir kum saati gibi davranır. Hubble'ın keskin görüş yeteneği soğuk yıldızlararası ortam ile etkileşen gazda dalgalanmalar sonucu oluşan sırtlar olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Koyu kırmızı kanallar ise mavi rengin soğurulması nedeniyle görülür. Küçük toz parçacıkları merkezden yıldızdan yayılan zayıf ışığı yansıtır. Bu yıldızın çevresindeki yoğun toz bölgesi mavi kanatların altındaki çevreyi aydınlatır. Bulutsuya ilişkin ayrıntılı çalışmalar birkaç yüz kahverengi cüceyi ortaya çıkarmıştır. Tamamen kızılötesi dalga boylarında bu alt-yıldız sınıfı üyelerinden 600'den fazlası görülür. Yıldız olmayı başaramamış bu yıldızlar Güneş'in onda biri kütlesindedir. Böylesi küçük yıldızlar enerjileri için gerekli nükleer füzyonu başlatamazlar. Kahverengi cüceler bulutsuda bir küme oluşturmaktadır. Hubble görüntüsü Geniş Alan Kamerası 3 ile 3 Şubat 2011'de alınmıştır.