Sıradışı bir gökada olan Erboğa A, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından elde edilen bir imgede görüntülendi. 50 saatin üzerindeki poz süresiyle alınan imge, muhtemelen bu kendine özgü ve ihtişamlı nesnenin bugüne kadar oluşturulmuş en derin görüntüsü. Bu imge, Şili'deki La Silla Gözlemevi'ndeki 2,2 metrelik MPG/ESO teleskobunun Geniş Alan Görüntüleyicisi ile oluşturuldu. NGC 5128 olarak da adlandırılan Erboğa A , merkezinde süper kütleli bir karadelik bulunan kendine özgü büyük kütleli bir eliptik gökadadır. Güney takımyıldızı Erboğa bölgesinde gözlenen bu gökada bizden 12 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve gökyüzünün en belirgin radyo gökadası olarak kendini göstermektedir. Gökbilimciler, Erboğa A'nın parlak çekirdeği, güçlü radyo ışıması ve jet özelliklerinin gökadanın merkezindeki yaklaşık 100 milyon Güneş kütleli bir karadelik tarafından meydana getirildiğini düşünmektedir. Gökadanın yoğun merkez bölgesindeki madde, karadeliğe düşerken muazzam miktarlarda enerjiyi açığa çıkarmaktadır. Bu Geniş Alan Görüntüleyicisi imgesi, bize gökadanın sönük dış kısımlarının uzamış görüntüsü şeklinde tezahür eden eliptik yapısını anlama fırsatı vermektedir. Resmin önemli bir kısmını kaplayan parıltı, yüzlerce milyar soğuk ve eski yıldızdan kaynaklanmaktadır. Öte yandan pek çok eliptik gökadanın aksine Erboğa A'nın düzgün şekli, gökadanın merkezini kapatan geniş ve parçalı şerit halindeki koyu bileşenlerle parçalanmış görünmektedir. Koyu şerit, çok büyük miktarlarda gaz, toz ve genç yıldıza ev sahipliği yapmaktadır. Şeridin sağ yukarı ve sol aşağı kenarlarındaki parlak genç yıldızlar, Hidrojenden oluşan yıldız oluşum bulutlarının kırmızı parıltısına sebep olurken; bazı izole olmuş toz bulutları, yıldızların oluşturduğu arkaplanda adeta birer karaltı gibi görünmektedir. Bu özellikler ve belirgin radyo ışıması, Erboğa A'nın iki gökadanın birleşmesi sonucu oluştuğunun belirtileridir. Bu tozlu şerit, muhtemelen dev eliptik gökadanın kütleçekim etkisiyle parçalanma sürecini sürdüren bir sarmal gökadaya ait bölük pörçük kalıntılardır. Geniş Alan Görüntüleyicisi'nden elde edilen yeni imgeler, kırmızı, yeşil, mavi filtrelerle birlikte parıldayan Hidrojen ve Oksijeni geçiren özel tasarımlı filtrelerden geçen ışıktan elde edilen uzun süreli pozlar içermektedir. Bu özel tasarımlı filtreler, Erboğa A çevresinin Geniş Alan Görüntüleyisi'yle elde edilen önceki imgesinde (eso0315a) kabaca görünür bilinen optik jet yapılarını ayırt etmemize yardım etmektedir. Gökadadan imgenin sol üst köşesine doğru uzanan ve radyo imgelerinde belirgin devasa jetlerle kabaca aynı konumda bulunan iki grup kırmızı ipliksi yapı görülmektedir. Bu iki yapı da genç ve sıcak yıldızlar içeren yıldız oluşum bölgeleridir . Tozlu şeridin sol tarafının üstünde, gökada çekirdeğinden yaklaşık 30 000 ışık yılı mesafede, iç ipliksi yapılar göze çarpmaktadır. Bunların daha da dışında, gökada çekirdeğinden yaklaşık 65 000 ışık yılı mesafede ve imgenin sol üst kısmının yakınlarında görülebilen dış ipliksi yapılar mevcuttur. Ayrıca sağ alta doğru uzanan çok sönük karşı-jet izleri de görülebilmektedir. Erboğa A, radyodan gama-ışınına uzanan dalga boylarında çok çalışılmış bir kaynaktır. Özellikle radyo ve X-ışını gözlemleri, merkezdeki süper kütleli karadelikten çıkan enerjik maddeyle çevresi arasındaki etkileşimi anlamak için önemlidir (eso0903). Erboğa A'nın ALMA ile çalışılmasına ise yani başlanmaktadır. Erboğa A'nın pek çok gözleminden yararlanılarak elde edilen bu imge, yer teleskopları gözlemleri kullanılarak Erboğa A gibi yerel grup dışındaki gökadalarında bulunan değişken yıldızların belirlenerek üzerlerinde çalışılabilmelerinin mümkün olup olmadığını sınamak için oluşturulmuştur . Bu yolla Erboğa A'da 200'den fazla yeni değişken yıldız keşfedilmiştir. NGC 5128 olarak da adlandırılan Erboğa A , merkezinde süper kütleli bir karadelik bulunan kendine özgü büyük kütleli bir eliptik gökadadır. Güney takımyıldızı Erboğa bölgesindegözlenen bu gökada bizden 12 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve gökyüzünün en belirgin radyo gökadası olarak kendini göstermektedir. Gökbilimciler, Erboğa A'nın parlak çekirdeği, güçlü radyo ışıması ve jet özelliklerinin gökadanın merkezindeki yaklaşık 100 milyon Güneş kütleli bir karadelik tarafından meydana getirildiğini düşünmektedir. Gökadanın yoğun merkez bölgesindeki madde, karadeliğe düşerken muazzam miktarlarda enerjiyi açığa çıkarmaktadır. Bu Geniş Alan Görüntüleyicisi imgesi, bize gökadanın sönük dış kısımlarının uzamış görüntüsü şeklinde tezahür eden eliptik yapısını anlama fırsatı vermektedir. Resmin önemli bir kısmını kaplayan parıltı, yüzlerce milyar soğuk ve eski yıldızdan kaynaklanmaktadır. Öte yandan pek çok eliptik gökadanın aksine Erboğa A'nın düzgün şekli, gökadanın merkezini kapatan geniş ve parçalı şerit halindeki koyu bileşenlerle parçalanmış görünmektedir. Koyu şerit, çok büyük miktarlarda gaz, toz ve genç yıldıza ev sahipliği yapmaktadır. Şeridin sağ yukarı ve sol aşağı kenarlarındaki parlak genç yıldızlar, Hidrojenden oluşan yıldız oluşum bulutlarının kırmızı parıltısına sebep olurken; bazı izole olmuş toz bulutları, yıldızların oluşturduğu arkaplanda adeta birer karaltı gibi görünmektedir. Bu özellikler ve belirgin radyo ışıması, Erboğa A'nın iki gökadanın birleşmesi sonucu oluştuğunun belirtileridir. Bu tozlu şerit, muhtemelen dev eliptik gökadanın kütleçekim etkisiyle parçalanma sürecini sürdüren bir sarmal gökadaya ait bölük pörçük kalıntılardır. Geniş Alan Görüntüleyicisi'nden elde edilen yeni imgeler, kırmızı, yeşil, mavi filtrelerle birlikte parıldayan Hidrojen ve Oksijeni geçiren özel tasarımlı filtrelerden geçen ışıktan elde edilen uzun süreli pozlar içermektedir. Bu özel tasarımlı filtreler, Erboğa A çevresinin Geniş Alan Görüntüleyisi'yle elde edilen önceki imgesinde (eso0315a) kabaca görünür bilinen optik jet yapılarını ayırt etmemize yardım etmektedir. Gökadadan imgenin sol üst köşesine doğru uzanan ve radyo imgelerinde belirgin devasa jetlerle kabaca aynı konumda bulunan iki grup kırmızı ipliksi yapı görülmektedir. Bu iki yapı da genç ve sıcak yıldızlar içeren yıldız oluşum bölgeleridir . Tozlu şeridin sol tarafının üstünde, gökada çekirdeğinden yaklaşık 30 000 ışık yılı mesafede, iç ipliksi yapılar göze çarpmaktadır. Bunların daha da dışında, gökada çekirdeğinden yaklaşık 65 000 ışık yılı mesafede ve imgenin sol üst kısmının yakınlarında görülebilen dış ipliksi yapılar mevcuttur. Ayrıca sağ alta doğru uzanan çok sönük karşı-jet emaresi de görülebilmektedir. Erboğa A, radyodan gama-ışınına uzanan dalga boylarında çok çalışılmış bir kaynaktır. Özellikle radyo ve X-ışını gözlemleri, merkezdeki süper kütleli karadelikten çıkan enerjik maddeyle çevresi arasındaki etkileşimi anlamak için önemlidir (bkz.eso0903). Erboğa A'nın ALMA ile çalışılmasına ise yani başlanmaktadır. Erboğa A'nın pek çok gözleminden yararlanılarak elde edilen bu imge, yer teleskopları gözlemleri kullanılarak Erboğa A gibi yerel grup dışındaki gökadalarında bulunan değişken yıldızların belirlenerek üzerlerinde çalışılabilmelerinin mümkün olup olmadığını sınamak için oluşturulmuştur . Bu yolla Erboğa A'da 200'den fazla yeni değişken yıldız keşfedilmiştir. NGC 5128 olarak da adlandırılan Erboğa A , merkezinde süper kütleli bir karadelik bulunan kendine özgü büyük kütleli bir eliptik gökadadır. Güney takımyıldızı Erboğa bölgesindegözlenen bu gökada bizden 12 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve gökyüzünün en belirgin radyo gökadası olarak kendini göstermektedir. Gökbilimciler, Erboğa A'nın parlak çekirdeği, güçlü radyo ışıması ve jet özelliklerinin gökadanın merkezindeki yaklaşık 100 milyon Güneş kütleli bir karadelik tarafından meydana getirildiğini düşünmektedir. Gökadanın yoğun merkez bölgesindeki madde, karadeliğe düşerken muazzam miktarlarda enerjiyi açığa çıkarmaktadır. Bu Geniş Alan Görüntüleyicisi imgesi, bize gökadanın sönük dış kısımlarının uzamış görüntüsü şeklinde tezahür eden eliptik yapısını anlama fırsatı vermektedir. Resmin önemli bir kısmını kaplayan parıltı, yüzlerce milyar soğuk ve eski yıldızdan kaynaklanmaktadır. Öte yandan pek çok eliptik gökadanın aksine Erboğa A'nın düzgün şekli, gökadanın merkezini kapatan geniş ve parçalı şerit halindeki koyu bileşenlerle parçalanmış görünmektedir. Koyu şerit, çok büyük miktarlarda gaz, toz ve genç yıldıza ev sahipliği yapmaktadır. Şeridin sağ yukarı ve sol aşağı kenarlarındaki parlak genç yıldızlar, Hidrojenden oluşan yıldız oluşum bulutlarının kırmızı parıltısına sebep olurken; bazı izole olmuş toz bulutları, yıldızların oluşturduğu arkaplanda adeta birer karaltı gibi görünmektedir. Bu özellikler ve belirgin radyo ışıması, Erboğa A'nın iki gökadanın birleşmesi sonucu oluştuğunun belirtileridir. Bu tozlu şerit, muhtemelen dev eliptik gökadanın kütleçekim etkisiyle parçalanma sürecini sürdüren bir sarmal gökadaya ait bölük pörçük kalıntılardır. Geniş Alan Görüntüleyicisi'nden elde edilen yeni imgeler, kırmızı, yeşil, mavi filtrelerle birlikte parıldayan Hidrojen ve Oksijeni geçiren özel tasarımlı filtrelerden geçen ışıktan elde edilen uzun süreli pozlar içermektedir. Bu özel tasarımlı filtreler, Erboğa A çevresinin Geniş Alan Görüntüleyisi'yle elde edilen önceki imgesinde (eso0315a) kabaca görünür bilinen optik jet yapılarını ayırt etmemize yardım etmektedir. Gökadadan imgenin sol üst köşesine doğru uzanan ve radyo imgelerinde belirgin devasa jetlerle kabaca aynı konumda bulunan iki grup kırmızı ipliksi yapı görülmektedir. Bu iki yapı da genç ve sıcak yıldızlar içeren yıldız oluşum bölgeleridir . Tozlu şeridin sol tarafının üstünde, gökada çekirdeğinden yaklaşık 30 000 ışık yılı mesafede, iç ipliksi yapılar göze çarpmaktadır. Bunların daha da dışında, gökada çekirdeğinden yaklaşık 65 000 ışık yılı mesafede ve imgenin sol üst kısmının yakınlarında görülebilen dış ipliksi yapılar mevcuttur. Ayrıca sağ alta doğru uzanan çok sönük karşı-jet emaresi de görülebilmektedir. Erboğa A, radyodan gama-ışınına uzanan dalga boylarında çok çalışılmış bir kaynaktır. Özellikle radyo ve X-ışını gözlemleri, merkezdeki süper kütleli karadelikten çıkan enerjik maddeyle çevresi arasındaki etkileşimi anlamak için önemlidir (bkz.eso0903). Erboğa A'nın ALMA ile çalışılmasına ise yani başlanmaktadır. Erboğa A'nın pek çok gözleminden yararlanılarak elde edilen bu imge, yer teleskopları gözlemleri kullanılarak Erboğa A gibi yerel grup dışındaki gökadalarında bulunan değişken yıldızların belirlenerek üzerlerinde çalışılabilmelerinin mümkün olup olmadığını sınamak için oluşturulmuştur . Bu yolla Erboğa A'da 200'den fazla yeni değişken yıldız keşfedilmiştir.NGC 5128 olarak da adlandırılan Erboğa A , merkezinde süper kütleli bir karadelik bulunan kendine özgü büyük kütleli bir eliptik gökadadır. Güney takımyıldızı Erboğa bölgesinde gözlenen bu gökada bizden 12 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve gökyüzünün en belirgin radyo gökadası olarak kendini göstermektedir. Gökbilimciler, Erboğa A'nın parlak çekirdeği, güçlü radyo ışıması ve jet özelliklerinin gökadanın merkezindeki yaklaşık 100 milyon Güneş kütleli bir karadelik tarafından meydana getirildiğini düşünmektedir. Gökadanın yoğun merkez bölgesindeki madde, karadeliğe düşerken muazzam miktarlarda enerjiyi açığa çıkarmaktadır. Bu Geniş Alan Görüntüleyicisi imgesi, bize gökadanın sönük dış kısımlarının uzamış görüntüsü şeklinde tezahür eden eliptik yapısını anlama fırsatı vermektedir. Resmin önemli bir kısmını kaplayan parıltı, yüzlerce milyar soğuk ve eski yıldızdan kaynaklanmaktadır. Öte yandan pek çok eliptik gökadanın aksine Erboğa A'nın düzgün şekli, gökadanın merkezini kapatan geniş ve parçalı şerit halindeki koyu bileşenlerle parçalanmış görünmektedir. Koyu şerit, çok büyük miktarlarda gaz, toz ve genç yıldıza ev sahipliği yapmaktadır. Şeridin sağ yukarı ve sol aşağı kenarlarındaki parlak genç yıldızlar, Hidrojenden oluşan yıldız oluşum bulutlarının kırmızı parıltısına sebep olurken; bazı izole olmuş toz bulutları, yıldızların oluşturduğu arkaplanda adeta birer karaltı gibi görünmektedir. Bu özellikler ve belirgin radyo ışıması, Erboğa A'nın iki gökadanın birleşmesi sonucu oluştuğunun belirtileridir. Bu tozlu şerit, muhtemelen dev eliptik gökadanın kütleçekim etkisiyle parçalanma sürecini sürdüren bir sarmal gökadaya ait bölük pörçük kalıntılardır. Geniş Alan Görüntüleyicisi'nden elde edilen yeni imgeler, kırmızı, yeşil, mavi filtrelerle birlikte parıldayan Hidrojen ve Oksijeni geçiren özel tasarımlı filtrelerden geçen ışıktan elde edilen uzun süreli pozlar içermektedir. Bu özel tasarımlı filtreler, Erboğa A çevresinin Geniş Alan Görüntüleyisi'yle elde edilen önceki imgesinde (eso0315a) kabaca görünür bilinen optik jet yapılarını ayırt etmemize yardım etmektedir. Gökadadan imgenin sol üst köşesine doğru uzanan ve radyo imgelerinde belirgin devasa jetlerle kabaca aynı konumda bulunan iki grup kırmızı ipliksi yapı görülmektedir. Bu iki yapı da genç ve sıcak yıldızlar içeren yıldız oluşum bölgeleridir . Tozlu şeridin sol tarafının üstünde, gökada çekirdeğinden yaklaşık 30 000 ışık yılı mesafede, iç ipliksi yapılar göze çarpmaktadır. Bunların daha da dışında, gökada çekirdeğinden yaklaşık 65 000 ışık yılı mesafede ve imgenin sol üst kısmının yakınlarında görülebilen dış ipliksi yapılar mevcuttur. Ayrıca sağ alta doğru uzanan çok sönük karşı-jet emaresi de görülebilmektedir. Erboğa A, radyodan gama-ışınına uzanan dalga boylarında çok çalışılmış bir kaynaktır. Özellikle radyo ve X-ışını gözlemleri, merkezdeki süper kütleli karadelikten çıkan enerjik maddeyle çevresi arasındaki etkileşimi anlamak için önemlidir (bkz. eso0903). Erboğa A'nın ALMA ile çalışılmasına ise yani başlanmaktadır. Erboğa A'nın pek çok gözleminden yararlanılarak elde edilen bu imge, yer teleskopları gözlemleri kullanılarak Erboğa A gibi yerel grup dışındaki gökadalarında bulunan değişken yıldızların belirlenerek üzerlerinde çalışılabilmelerinin mümkün olup olmadığını sınamak için oluşturulmuştur . Bu yolla Erboğa A'da 200'den fazla yeni değişken yıldız keşfedilmiştir. Notlar Bu gökada ilk kez Avustralya'daki Parramatta Gözlemevi'nde Britanyalı gökbilimci James Dunlop tarafından 4 Ağustos 1826'da kayıt altına alınmıştır. Gökadaya Erboğa A denmesinin nedeni ise gökadanın Erboğa takımyıldızında 1950'lerde keşfedilen ilk önemli radyo dalgası kaynağı olmasıdır İki ipliksi yapının nedeni iyi bilinmemekte ve gökbilimcilerce bu ipliksi yapıların gökada çekirdeğinden gelen ışımadan kaynaklanan iyonlaşma ya da gaz yığınlarının neden olduğu şoklar sonucu oluşabileceği tartışılmaktadır.


NASA'nın Güney yarıküredeki radyo teleskoplarını kullanan araştırmacılar bir gökada merkezindeki süper kütleli karadelikten fışkıran madde akımları olduğunu keşfettiler. Almanya'daki Erlangen-Nuremberg Üniversitesi'nden doktora öğrencisi Cornelia Mueller: Bu jetlerin karadelikten etkilenen bir maddeye ait olduğunu ancak bu maddenin yapısını henüz bilmiyoruz diyor. Jetlerin bulunduğu bölge ise Güneş ile en yakın yıldız arası uzaklık olan 4,2 ışık yılından daha az. Üstelik yüksek çözünürlükte çalışan radyo teleskoplar bu uzun yapı içindeki 15 ışık günü* kadarlık daha kısa uzaklıkları gözleyebiliyor. Mueller ve ekibi Erboğa A gökadasındaki 55 milyon güneş kütleli bir karadeliği gözledi. 12 milyon ışık uzaklıktaki NGC 5128 olarak da bilinen Erboğa A gökadası bilinen ilk radyo kaynaklarından biridir. Gökada Erboğa takımyıldızında bulunuyor. Gökadaya radyo dalgaları ile bakıldığında 20 dolunay büyüklüğünde bir alanı kaplar ve bu nedenle gökyüzündeki en parlak ve en büyük cisimlerden biri olarak görünür. Radyo dalgaları yayan iki dev balon çiftiyle gökada neredeyse bir milyon ışık yılı uzunluktadır. Bu balon şeklinde yapılar gökada merkezi yakınlarındaki karadelikten fışkıran madde jetleri ile dolmaktadır. Gökbilimciler bu jetlerin ışık hızının üçte biri kadarlık bir hızla yayıldığını düşünüyor. Gökbilimciler gökadanın iç dünyasını kısaca TANAMI olarak bilinen dokuz radyo teleskoptan oluşan uluslar arası bir sistemle gözlediler. NASA'nın Goddard Uçuş Merkezi'nden Roopesh Ojha; Teleskoplardan alınan verileri gelişmiş bilgisayar teknikleri ile birleştirerek yaklaşık Dünya kadar büyük dev bir teleskopun elde edebileceği net görüntüyü elde ettik diyor. Erboğa A gökadası gibi gökadalardaki enerji çıkışı merkezlerindeki dev karadeliklerin yakaladığı gazdan dolayı gerçekleşir. Buradaki süreç tam olarak anlaşılmamasına karşılık etkilenen maddenin bir kısmı ışık hızına yakın hızlarla dışarı atılır. Jetlerle ilgili görüntüler gökbilimcilerin konuyu daha iyi anlamasına yardımcı olur. Jetler büyük bir ihtimalle gökadadaki yıldız oluşumlarını sağlayan gazlardan kaynaklanmaktadır. Jet oluşumu ile gökadanın evrimi arasındaki ilişki henüz anlaşılamamıştır. NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu Erboğa A'nın merkez bölgesinde çok yüksek enerjili bir ışıma tespit etti. Almanya'daki Wuerzburg Üniversitesi'nden Matthias Kadler: Tam olarak nereden kaynaklandığı tespit edilemeyen bu ışıma radyo dalgalarına göre milyarlarca kez daha yüksek enerjilidir. TANAMI ile gökadanın derinliklerine dalarak bunun nedenini ortaya çıkarmayı ümit ediyoruz diyor. * Işık günü: Işığın bir günde aldığı yol.


Radyo dalgaları ile gözlenen Erboğa A gökadası çıplak gözle görülebilseydi, 20 dolunay büyüklüğünde bir alanı kaplardı. Bizim görünür ışıkla göremediğimiz gökadanın merkezinde ise süper kütleli bir karadelik bulunuyor. Karadelikten dışarı fırlayan gazın oluşturduğu yapılar yaklaşık 1 milyon ışık yılı uzunluğundadır. Bu çalışma NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu'nun sağladığı veriler ile gerçekleştirildi. Fermi'nin çalıştığı gama ışınlarının dalga boyu, radyo dalgalarına göre 100 milyar kez daha küçüktür. Birçok astrofizikçinin sürpriz olarak nitelendirdiği 1 milyon ışık yılı uzunluğundaki yapılar yaklaşık 10 aylık gözlem sonucunda elde edilmiştir. Fermi araştırma ekibinden Teddy Cheung: Daha önce gama ışınlarıyla böyle bir şey görmemiştik. Daha önce radyo dalgalarında gördüğümüz lop yapılarını, radyo dalgalarından 10 kat daha hassas gama ışınlarıyla gözledik diyor. Eğer Cen A daha önce radyo dalgaları yerine gama ışınlarıyla gözlenmiş olsaydı, gökadanın adı Cen A yerine gama ışını gökadası olabilirdi. NGC 5128 olarak da bilinen Cen A, 12 milyon ışık yılı uzağımızdaki Erboğa takımyıldızında bulunur. Cen A gözlenmiş ilk radyo kaynaklarından biridir. Merkezindeki karadelik yüz milyonlarca güneş kütlesinde olup gökadadan beslenmektedir. Milyonlarca yıl boyunca bu karadelikten dışarı ışık hızına yakın hızlarla jet fışkırmaları gerçekleşti. Bu da radyo dalgalarıyla alınan görüntülerde gökadanın iki kutbunda iki kabarık damlalar halinde göründü. Radyo dalgaları yüksek hızlarla dönen elektronların manyetik alan içinde hareket etmesiyle ortaya çıkmaktadır. Peki, bu gama ışınları nereden gelmektedir? Evrenin tamamı düşük enerjili ışımayla kaplıdır. Her tarafa yayılan kozmik mikrodalga arka alan ışımasından radyo dalgalarına, yıldız ve gökadalardan gelen kızılötesi ışımadan görünür ışığa kadar olan ışımalar dışında bu ışımalar da bulunmaktadır. Bu ışımanın varlığı Cen A'da gama ışınları bulunduğunu gösterir. Japonya Uzay Araştırma Ajansı'ndan Lukasz Stawarz, Ne zaman bir foton, süper hızlı bir tanecikle çarpışırsa, enerji alarak gama ışınına dönüşür diyor. Bu olay her ne kadar bilardo toplarının çarpışmasına benzetilse de kozmik gama ışınlarının üretimi, süreç olarak Compton saçılmasının tersidir. Aktif gökadaların x-ışınlarını bu şekilde ürettikleri görüldü. Ama Cen A çalışmasıyla birlikte gökbilimciler gama ışınlarının mikrodalga fotonları ile beslendiğine ilişkin ilk kanıtları elde ettiler. Fermi göreve başladığı ilk yıl içinde yüzlerce blazar gibi aktif gökada tiplerini keşfetti. Aracın görev süresi bitmeden bu sayı birkaç bine ulaştı. Ancak Cen A, Fermi'nin gözlediği en yakın ve en büyük aktif gökada olabilir. NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu, astrofizik ve parçacık fiziği ortak çalışmasıdır. Kaynak: NASA/Fermi


Şimdiye kadar 4200 dolayında gezegen keşfi gerçekleşti. Gezegen bilimciler bunların içinde gerçekten garip durumlarla karşılaşabiliyor. Sıcak Jüpiter sınıfında olanlar örneğin. Bazı gezegenler yıldızlarına çok yakın dolanırlar ve adeta ölüme meydan okurlar. Sıcak Jüpiter sınıfında olan Kelt-9b'de bu tür bir gezegen. Gezegen yıldızına çok yakın olduğundan atmosferinden sürekli madde kaybına uğruyor. Bunun sonu ise gezegenin parçalanması. 670 ışık yılı uzaklıkta yer alan KELT-9 yıldızına oldukça yakın dolanan üç Jüpiter kütlesindeki gezegen yaşamı tercih etmeyeceğiniz cehennem gezegenlerden biri. Yüzey sıcaklığı 4300 derece ile bazı yıldızlardan bile daha sıcak olan KELT-9b şimdiye kadar bulunan gezegenlerin en sıcak olanı. Kızılötesi alanda gözlem yapan Spitzer teleskopu ile gezegenin ayrıntılarına ulaşıldı. Gezegen yıldızına kilitli olduğundan bir yüzü sürekli yanmaktadır. Gezegenin bir yılı ise sadece 1,5 gün sürmektedir. Gezegen atmosferinden kopan gazlar ve ısı diğer tarafa doğru saniyede 60 km hızla kayar. Bunun sonucunda gezegenin ışık almayan tarafının da ısınmasını sağlar. 1 Yorum yaşamı olmayan sıcak jüpiter.müthiş bir ivme 4300 derecelik yüzey sıcaklığı.kelt9 zamanla eriyip kaybolacağı çok net.


Samanyolu içinde sıcak bilinen bir gezegenin ömrü çok kısa olabilir. Yıldızına çok yakın dolanan bu gezegeni bağlı olduğu yıldız yavaş yavaş yiyor. Gezegenle ilgili bir haberi Şubat ayında sizlerle paylaşmıştım. Gezegenle ilgili bir gözlemde Hubble Uzay Teleskopu yardımıyla gerçekleştirildi. Çalışmaya göre gezegen 10 milyon yıl içinde yok olabilir. Yaklaşık 1600 C (2800 F) sıcaklığındaki WASP-12b gezegeni üzerinde yıldızına yakınlığından dolayı bir futbol topunu gerginliğini veren kuvvetler kadar gel-git kuvveti oluşuyor. Üç Jüpiter yarıçapı büyüklüğündeki atmosferinden yıldıza doğru sürekli madde akışı gerçekleşiyor. Gezegen Jüpiter'den % 40 daha büyük. Madde alışverişleri genellikle birbiri çevresinde dolanan ikili yıldız çiftlerinde görülür. Bir yıldızın gezegeninden madde çalması ilk kez görülmektedir. Büyük Britanya'daki Open Üniversitesi'nden Carole Haswell: Biz yıldıza bağlı olarak dolanan gezegenin çevresinde koca bir bulut olduğunu görüyoruz. Böylesi bir yapıya Güneş Sistemi dışında yer alan bir gezegende daha önce rastlamamıştık diyor. Daha önce Şubat ayında yapılan bir çalışmayla Peking Üniversitesi Astronomi Bölümü'nden Shu-lin Li, gezegenin yıldızı tarafından kütle çekime uğrayacağı ve bu nedenle gezegenin dış atmosferinin genişleyeceğini öngörmüştü. Bu tahmin şimdi Hubble Teleskopu ile doğrulandı. WASP-12 sarı cüce yıldız 600 ışık yılı uzaklıktaki Arabacı takımyıldızında bulunmaktadır. Gezegen İngiltere'nin Geniş Alanda Gezegen Taraması ile 2008 yılında geçiş yöntemiyle keşfedildi. Sıcak gezegen yıldızı çevresindeki bir turunu 1.1 günde tamamlıyor. Gezegen yıldızının önünden geçerken, yıldızdan alınan morötesi ışınımda küçük bir azalma oluşturduğu için fark edildi. UV ile yapılan gözlemler ile yıldızda ve gezegenin atmosferinde alüminyum, kalay, manganez ve diğer öğelerin varlığını gösterdi. Bu öğelerle birlikte sıcak gezegenin atmosferinin genişlediğine ilişkin sağlam kanıtlar elde edildi. UV tayf ölçümü geçiş sırasında yıldızın ışığının ne kadar azaldığını ortaya koydu. Buradaki ışık eğrisinin derinliği gezegenin yarıçapı hakkında bilgi vermektedir. Hesaplara göre gezegenin ekzosferi 1.4 Jüpiter kütlesinden daha büyük kütleli olacak şekilde uzamaktadır. O kadar ki gezegenin yarıçapı eşik değer olarak bilinen Roche* limitini aşmaktadır. Böylece gezegenin atmosferinden yıldıza doğru bir Geçiş olmaktadır. * Roche Limiti: Bir gökcisminin kendi yakınında bulunan başka bir gök cismine kütle çekimi etkisi nedeniyle parçalanmadan yaklaşabileceği en kısa uzaklık. Kaynak: Hubble


Uluslararası bir astrofizikçi ekibi bilinen en büyük kütleli karadeliği keşfetti. Ekip Keck-I teleskopu verilerini kullanarak her zamanki gibi büyük kütleli karadelik araması yaparken 7 milyar güneş kütlesinden daha kütleli dev bir karadelik fark etti. ETH Zürih Enstitüsü'nden araştırmacı Benny Trakhtenbrot'un başını çektiği ekip keşif için Keck Gözlemevi'ndeki MOSFIRE aletinden yararlandı. CID-947 olarak adlandırılan dev karadelik 11 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Başka bir ifadeyle karadelik, evren henüz 2 milyar yıl yaşındayken oluşmuş. Keşfin başka bir şaşırtıcı yanı ise bulunduğu gökadanın normal kütleli olması. Çoğu gökadadaki karadelik gökada kütlesinin yüzde biri dolayında kütleye sahiptir. CID-947'nin kütlesi ise bulunduğu gökada kütlesinin yüzde 10'u kadardır. Bu dengesizlik normalde gökadalarla orantılı büyüyen karadeliklere göre bu karadeliğin gökadanın büyümesine paralel olarak gelişmediği anlamına gelebilir. CID-947 ölçümleri normal büyüklükte gökadayı gösteriyor. Yani normal bir gökada içinde devasa karadelik bulunuyor. Gökbilimciler iki farklı yöntemle kütle hesabı yaptılar. Her iki çalışmada aynı sonucu gösterdi diyor Trakhtenbrot. Yale Üniversitesi'nden Prof. Meg Urry: Karadelikler ışıkta olmak üzere hiçbir şeyin kaçmasına izin vermeyen güçlü kütle çekimine sahiptir. Einstein'ın görelilik teorisi uzay-zaman kavramına açıklık getirmiştir. Böylece kütle çekimi kuvveti nedeniyle maddenin büyük oranda hızlanarak yüksek enerjili ışıma yaydığı bilgisi karadeliğin varlığını gösterebilir diyor. Trakhtenbrot, Urry ve arkadaşlarının gözlediği uzak evrendeki karadelik gökadanın onda biri kadar kütlelidir. Günümü evrenindeki karadelikler bulundukları gökadanın yüzde 0,2 ile 0,5'i kadar kütlelidir. Yani bu karadelik gökada içinde oldukça büyümüş görünmektedir ki bu durumu mevcut modellere tezat oluşturmaktadır. Araştırmacılar ayrıca büyüme sınırına gelmiş bir karadeliğin başına neler geleceği sorusunun da yanıtlandığını düşünüyor. Önceki varsayımların tersine karadeliğe doğru enerji ve gaz akışı ve durmayacaktır. Araştırmacılar CID-947 gibi Kahraman takımyıldızındaki NGC 1277 gökadasının yerel evrende görebileceğimiz en büyük sistemlerin habercisi olduğuna inanıyor.


Herschel Uzay Gözlemevi merkezlerinde büyük gökadaların bulunduğu evrenin ilk kümelerinin olduğu bölgeyi tespit etti. Bu parlak gökadalar evrenin en işlek yerine doğru hareket etme eğiliminde olduğu da belirlendi. Bu bilgi ile kuramcılar gökada biçimleriyle ilgili kuramlarını tekrar gözden geçirebilecek. Geçtiğimiz on yıl boyunca gökbilimciler uzak evrendeki bu tuhaf görünümlü gökadalarda olağandışı oranlarda yıldız oluştuğunu ve bunun mevcut kuramlara ters düştüğünü şaşkın bir dille ifade ediyorlardı. Herschel Uzay Gözlemevi'nin geniş alanlar üzerindeki haritalama yeteneği ile bu binlerce gökada görülebiliyor, konumları tespit edilebiliyor. Elde edilen çalışmayla bu gökadaların büyük gökada kümelerinin merkezinde biriktiği sonucuna ulaşıldı. Herschel, Tayf Ölçer ve Fotometrik Görüntüleme Aracı ile gökyüzünün 15 derecelik açısını (Dolunay'ın 60 katı büyüklüğünde bir alanı) tarayabilmektedir. Şimdiye kadar Büyükayı ve Ejderha takımyıldızlarının haritası elde edilmiştir. Herschel'in algıladığı uzak kızılötesi dalga boylarındaki cisimler genellikle ışığı bize 10 milyar yılda ulaşabilen gökadalardır. Yukarıdaki görüntü, Herschel'in görüntülediği bölgelerden küçük bir kısmının renklendirilmiş halidir. Işığın hemen hemen her noktası içinde milyarlarca yıldızı olan bir gökadayı temsil etmektedir. Renklerin dağılımı ise Herschel kızılötesi dalga boyuyla algıladığı kuvvetli, zayıf parlaklığı ya da soğuk, sıcak tozdan oluşan gökadaları simgeler. İlk bakışta sanki rastgele renklendirilmiş gibi görünen görüntü, incelenince gökadanın olmadığı boş bölgelerin çok az olduğu fark edilir. Uzayda gökadalar arasındaki bu etkileşim evren tarihi hakkında da bilgi edinilmesini saplar. Birleşik Krallık Uzay Merkezi'nden Uzay Bilimleri Bilimi'nin müdürü David Parker: Herschel erken evrendeki yıldız oluşumunun sırlarını çözerek günümüz gökadalarının nasıl geliştiğini gösterir. Biz başarılı Herschel projesinde yer almaktan dolayı çok mutluyuz diyor. Herschel yıldızlar arasındaki görünür ışıkla görünmeyen soğuk gaz ve toz yapılarını görebilmektedir. Çok daha yakın gökadalara baktığında bu yapıları daha net görmektedir. Örneğin çarpışma sürecindeki 50 milyon ışık uzaklıkta bulunan Anten Gökadaları da gözlem sürecinin bir parçasıdır. Herschel yıldızlardan gelen ışığı değil, içinde yeni yıldız oluşturan toz bulutlarını görür. Günümüz evreninde ender rastlanan böylesi gökada çarpışmaları ile yeni yıldız oluşumları artış gösterir. Milyarlarca yıl önce daha sıkı olan gökadalarda bu tür çarpışmalar çok fazlaydı. Uzak gökadaları kızılötesiyle algılayan Herschel, evrenin gözlenmesine yönelik yeni pencere açmasına karşılık resmin tümünü göremiyor. Evrenin dörtte üçü parlak olmayan gizemli karanlık maddeden oluşuyor. Maddeyi etkileyen karanlık maddenin neden oluştuğunu bilmediğimizden onu göremiyoruz. Işık yaymamasına karşılık karanlık maddenin varlığını, maddeyi etkilemesinden ve milyarlarca yıl içinde kümelerdeki gökadaları birbirine yaklaştırdığını biliyoruz. Evrenin tarihi boyunca bunun nasıl oluştuğuyla ilgili yapılan bilgisayar benzetimleriyle gerçek ölçümler karşılaştırılarak bir sonuca ulaşılması hedefleniyor. Herschel'in Spire gözlemleriyle ve HerMES programının sonuçları parlak gökadaların bulunduğu yerlerde karanlık maddenin de evreni kapladığı görülüyor. 10 milyar yıl önce bu gökadaların çoğu bugünkülere göre çok daha fazla sayıda yıldız oluşturmaktaydı. Samanyolu Gökadamız içinde bulunduğu kümenin merkezinden 60 milyon ışık uzaklıktadır. Komşu küme ise 300 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Buna karşılık 10 milyar yıl önce gökadalar arasındaki uzaklık 20-30 milyon ışık yılıydı. Gökadaların birbirine bu kadar yakın olması çarpışmaların sık gerçekleştirdiğini gösterir. Çarpışmalar sonucunda gökadaların içindeki toz ve gaz bulutları hızla karışıp yeni yıldızları oluşturmuşlardır. Herschel bizi bu uzak evrendeki gökadaların birbirleriyle karanlık maddenin etkisiyle çarpıştığı zamana götürüyor. Bu sonuçlar beklenmedik değil. Herschel zaten bunu görebilmesi için tasarlanmıştı. Herschel bulguları üzerine kuramcıların biraz kafa yorması gerekecek. Kaynak: Astronomy


1. Görüntü 12 Milyar yıl önce uzay neye benziyordu? Bu sorunun yanıtı için Hubble'dan yeni bir görüntü geldi: 12 milyar yıl önce evren. Fotoğrafta binlerce renkli gökada olduğu göze çarpıyor. Renklerin her biri farklı yaşları ön plana çıkarıyor. Görüntü Hubble yerleştirilen Geniş Açılı Kamera (WFC3) ile Ekim 2009'da alındı. Görüntü kızılötesi, görünür ışık ve morötesi dalga boyuyla ile alınan fotoğraflarla elde edildi. Böylece rengarenk, oldukça net ve derinliğe sahip bir görüntü elde edilmiş oldu. Görüntüde erken döneme ait gökadaların şekillerinin oluşmaya başladığı görülüyor. Gökadalar çarpışmalar ya da birleşmeler yoluyla spiral, eliptik veya düzensiz şekillere sahip olmaya başlamışlar. Bu küçük gökadaların bugünkü büyük gökadaların yapıtaşları olduğu kabul edilmektedir. 7500 Gökadanın görüldüğü fotoğrafta 1 milyar yıl öncesinin gökadaları ile 13 milyar yıl önceki gökadalar görülebiliyor. Büyük Patlamadan yaklaşık 650 milyon sonra (veya 13 milyar yıl önce) oluşmuş olan gökadalar görüntüde kırmızı renkle kendini gösteriyor. Fotoğrafta dikkati çeken bir başka unsur ise yıldız oluşumları. Gökadalarda yeni doğan mavi yıldızlardan bolca morötesi ışınım alan WFC3 kamerası, aynı zamanda 8-10 milyar yıl önce ortaya çıkmaya başlayan büyük gökadaları da turuncu renkte gösteriyor. Görüntünün değişik oranları arasında gezinmek için tıklayınız. Yüksek çözünürlükteki fotoğraf için tıklayın. Kaynak: Hubble 2. Görüntü İngiliz gökbilimciler Herschel Uzay Teleskobu verilerinden faydalanarak evrenin 12 milyar önceki boşluğu görüntülemeyi başardı. Çalışma ile evrenin, Büyük Patlama'dan yalnızca 1 milyar yıl sonraki hali gözler önüne seriliyor. Böylece Hubble'dan sonra Herschel ile de geçmiş zamana yolculuk yaparak, evrenin bebeklik anını görebildik. Üstelik görüntülerde 10 kat daha fazla gökada görüyoruz. Şimdiye kadar yapılan teleskoplar içerisinde en büyük ve en yüksek maliyetli olanı Herschel Uzay Teleskobudur. Aracın üzerinde SPIRE, PACS ve HIFI olmak üzere üç kızılötesi kamera bulunuyor. Herschel, 14 Mayıs 2009'da Planck Uzay aracıyla birlikte yeni bir roket olan Ariane-5 ile fırlatıldı. Araç dünyadan 1.5 milyon km uzaklıktaki yörüngesine oturdu. Herschel verileri Herschel Çok Katmanlı Çokbüyük Gökada Araştırması tarafından değerlendiriliyor. HERMES ile günümüzden 12 milyar yıl önce oluşmaya başlamış ilk gökadaların yüzbinlercesini keşfedip bir harita oluşturmak amaçlanmaktadır. Herschel'den alınan bu ilk sonuçları SPIRE kamerasıyla elde edilmiştir. Sonuçların incelenmesine Kanada Uzay Ajansı'da destek vermektedir. SPIRE kızılötesi kamerası, evrenin en uzak ve soğuk toz bulutları arasındaki yıldız oluşum bölgelerinin ayrıntılarını ortaya çıkarır. Kameradaki üç ayrı renk filtresiyle sıcaklık ölçümleri de yapılabilmektedir. Her renk ayrı bir sıcaklık değerine karşılık gelir. Bu çok uzaktaki bölgelerin biçimleri, fiziksel koşullarından yararlanılarak yıldızların oluşumları hakkında bilgi edinilir. Herschel'in görevi gökadaların ve tabi ki Samanyolu'nun nasıl oluştuğunu, günümüze kadar nasıl ulaştıklarını ve nasıl büyüdüklerini ortaya çıkarmaktır. Evrenin 13.7 milyar yıl yaşında olduğu düşünülüyor. Herschel elde edilen görüntü ise 12 milyar yıl öncesini kapsıyor. Teleskoptaki SPIRE kamerasıyla sırasıyla 0.25, 0.35 ve 0.5 mm'lik dalga boylarında görüntü alındı. Bu yöntemle Herschel'in 100 000'in üzerinde gökada keşfetmesi bekleniyor. Bu gökadaların büyük bir kısmı 10 milyar yıl yaşında olacak. Başka bir ifadeyle büyük patlamadan 3-4 milyar yıl sonra oluşmuş gökadaları görebileceğiz. Kaynak: Science Daily 1 Yorum doğumu izlemek bu olsa gerek...


Gökbilimciler 13,5 milyar yıl önce yıldız oluşumu başlamış erken gökadalardan birini keşfetti. Gökada Büyük Patlama'dan sadece 200 milyon yıl sonra oluşmuş. Bu keşif, ilk gökadaların ne zaman görünmeye başladığı ve evrenin evrimi hakkındaki sorulara yanıt verebilir. Fransa'daki Lyon Üniversitesi Astronomi Araştırma Merkezi'nden Johan Richardı: Bu keşif gökadaların evrenin ilk yıllarında oluştuğunu ve erken evreni dolduran hidrojen sisi sırrını çözmeye yardımcı olabilir diyor. Bu gökada şimdiye kadar gözlenen en uzak gökada olmamasına karşılık olağanüstü bir netlikle görüntülenmiştir. Normalde bu gibi gökadaların görüntüleri soluk ve üzerinde çalışma yapmaya izin vermeyecek derecede zor görülecek şekilde olur. Ancak gökbilimciler bunu doğa büyüteci yoluyla giderdiler. Böylece gökada 11 kat daha parlak görüntülenebildi. Bunu sağlayan etken ise uzak gökadanın önünde duran görece daha yakın başka bir gökada kümesinin oluşturduğu kütle çekim mercek etkisi. Tuscon Arizona Üniversitesi'nden Eiichi Egami: Uzaydaki bu büyük mercek olmasaydı gökadaları görmemiz zor olurdu. Doğal mercek sayesinde evreni görebiliyor ve üzerinde çalışabiliyoruz diyor. Veriler erken evrende iyonlaşmanın nasıl gerçekleştiğinin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Karanlık olan erken evrende yıldız ve ardından gökadalar oluşmaya başladı. Bu yıldız ışığı çevresindeki nötr hidrojen atomlarını iyonlaştırdı. Buradaki sisin içinden ise ancak morötesi ışık geçiş yapabilir. Büyük patlamadan sadece 200 milyon yıl sonra yeni yıldızların oluşturduğu gökadaların keşfi ile kozmik iyonlaşmanın ayrıntıları ortaya çıkacaktır. Gökada gelişim evresindeyken yapısındaki sıcak ve genç yıldızlar uzay boşluğundaki nötr hidrojen gazını büyük oranlarda iyonlaştırmış olacaktı. Benzer gökadalar bu iyonlaşma sürecine katkı sağlamıştır ancak biz bu gökadaları mercek etkisi olmadan net bir şekilde göremiyoruz. Birkaç yıl sonra uzayda yerini alacak olan James Webb Uzay Teleskopunun yeteneği ile bu soluk gökadaları görmek mümkün olacak. JWST, Hubble ve Spitzer'e oranla erken gökadalardan yayılan kayıp kızılötesi ışığı görebilir. Sonuçta evrenimizin en önemli sırrı çözülebilecek.


Gama-ışını Patlamasının VLT Gözlemleri Erken Gökadaların Şaşırtıcı İçeriğini Ortaya Çıkardı Bir uluslararası gökbilimci ekibi, uzak bir gama-ışını patlamasının kısa ve parlak ışığını kullanarak çok uzak gökadaların yapısını çalıştı. ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemlerin şaşırtıcı tarafı, genç evrende bulunan iki gökadanın ağır kimyasal elementler bakımından Güneş'ten daha zengin olduğunun ortaya çıkmasıydı. Bu iki gökadanın birleşme sürecinde olabileceği düşünülmektedir. Erken evrendeki bu tür olaylar, hem yeni yıldızların oluşmasına sepep olabilmekte hem de gama-ışını patlamalarını tetikleyebilmektedir. Gama-ışını patlamaları Evrendeki en parlak patlamalardır . İlk önce gama-ışını bandındaki öncü kısa patlamayı belirleyen uydu gözlemevleri tarafından bulunurlar. Konumları hassas olarak belirlendikten sonra ilk patlamayı takip eden saatler ve günler boyu süren görünür ışıkta ve kızılötesindeki ardıl ışımaları, zaman kaybetmeden yeryüzündeki büyük teleskoplar ile çalışılmaya başlanır. Bu patlamalardan biri olan GRB 090323 , ilk kez NASA'nın Fermi Gama-ışını Uzay Teleskopu tarafından belirlenmiştir. Hemen ardından NASA'nın Swift uydusundaki X-ışını dedektörü ve Şili'deki MPG/ESO 2.2 teleskopundaki GROND sistemi tarafından gözlenmeye başlanmış (eso1049) ve ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile henüz patladıktan bir gün sonra detaylı olarak çalışılabilmiştir. VLT gözlemleri, gama-ışını patlamasının parlak ışığının, hem patlamanın olduğu gökadadan hem de bu gökadaya yakın başka bir gökadadan geçmiş olduğunu göstermektedir. Bu gökadalar 12 milyar yıl önceki halleriyle karşımızdadır . Böyle uzak gökadaları, nadiren gama-ışını patlamasının parıltısıyla aydınlanmış halde yakalarız. Bu gama-ışını patlamasından gelen ışığı incelerken ne bulabileceğimizi bilmiyorduk. Evrenin erken dönemlerindeki bu iki gökadadaki soğuk gazın hiç beklenmeyen bir kimyasal yapıyı işaret etmesi bizi şaşırttı, diyerek yeni bulguları açıklayan makalenin ilk yazarı Sandra Savaglio , ayrıca bu gökadalar, evriminin bu kadar başında olan evrendeki bir gökadada daha önce görülmemiş miktarda ağır elementler içermektedir diye konuştu. Gama-ışını patlamasında ortaya çıkan ışık gökadalardan geçerken, bu gökadalardaki gaz, gelen ışığın belirli bazı dalgaboylarını soğuran bir süzgeç vazifesi görmektedir. Eğer gama-ışını patlaması olmasaydı, bu sönük gökadalar görünmez olurdu. Değişik kimyasal elementlerin parmak izlerini gelen ışık üzerinde dikkatlice analiz eden grup, bu uzak gökadalardaki soğuk gazın yapısını ve özellikle de ağır elementlerce ne kadar zengin olduğunu ortaya koyabildi. Genç evrendeki gökadaların, Samanyolu gibi günümüz gökadalarına göre daha az miktarda ağır elementler içermesi beklenir. Ağır elementler, yıldız nesillerinin yaşamları ve ölümleri süresince, giderek gökadalarındaki gazın içeriğini bollaştırmalarıyla oluşurlar . Gökbilimciler, gökadalardaki bu kimyasal bollaşmaya bakarak gökadaların yaşamlarının hangi safhasında olduklarını anlarlar. Ancak yeni gözlemler şaşırtıcı bir şekilde bazı gökadaların Büyük Patlama'dan daha henüz iki milyar yıl geçmeden bile ağır elementlerce zengin hale gelmiş olduklarını ortaya çıkarmıştır. Bu şimdiye kadar düşünülmeyecek bir şeydir. Yeni keşfedilen bu genç gökada çiftinin, soğuk gazın kimyasal olarak bu kadar kuvvetli ve hızlı olarak bollaşmasını sağlamak için yüksek oranda yeni yıldız oluşturması gerektiği düşünülmektedir. Bu gökadalar birbirlerine çok yakın oldukları için birleşme sürecinde olabilirler ki bu da yıldız oluşumunu tetikleyen gaz bulutlarının çarpışmasında rol oynayabilir. Ayrıca bu yeni sonuçlar, gama-ışını patlamalarının çok yoğun yıldız oluşumuyla ilişkilendirilebileceği fikrini de desteklemektedir. Bu gökadalardaki enerjik yıldız oluşumu süreci Evrenin ilk dönemlerinde zayıflamış olabilir. 12 milyar yıl sonrasında yani günümüzde, bu tür gökadaların kalıntıları büyük sayıda kara delik, soğuk cüce yıldız gibi yıldız artıkları içermeli ve bu durumda zor gözlenen, sadece eski hallerinin zayıf gölgeleri haline gelmiş, ölü gökada popülasyonu oluşturmuş olmalıdır. Günümüzün bu tür gökadalarını bulmak epey zor olurdu. Savaglio, GRB 090323'ü yeterince parlakken gözlemiş olmak bizim için büyük şanstı, böylece VLT ile çok detaylı gözlemler elde edebildik. Gama-ışını patlamaları sadece çok kısa süreler için parlak kalır ve bunlardan kaliteli veri elde etmek çok zordur. Bu gökadaları gelecekte çok daha hassas aletlerimiz olduğunda da gözlemeyi ümit ediyoruz. Bu kaynakların E-ELT için mükemmel hedefler olacağını düşünüyoruz, diye sözlerini bitirdi. Notlar İki saniyeden daha uzun süren Gama-ışını patlamaları uzun patlamalar, daha kısa olanlar ise kısa patlamalar olarak adlandırılır. Bu çalışmadaki patlamanın da dahil olduğu uzun patlamalar, yıldız oluşumunun yoğun olduğu gökadalardaki kütleli genç yıldızların supernova patlamalarıyla ilişkilendirilir. Kısa patlamalar çok iyi anlaşılmamıştır, ancak nötron yıldızları gibi iki yoğun cismin birleşmesinin etkisiyle oluştuğu düşünülmektedir. Bu isim patlamanın keşfedildiği günü belirtmektedir. Bu durumda, patlama 23 Mart 2009 tarihinde belirlenmiştir. Gökadaları, 3,57 kırmızıya kayma ile gözlenmiştir, yani Büyük Patlama'dan 1.8 milyar yıl sonraki halleriyle görünmektedirler. 13,7 milyar yıl önceki Büyük Patlama'da oluşan madde neredeyse tamamen Hidrojen ve Helyum'dan ibaretti. Oksijen, Azot ve Karbon gibi ağır elementler daha sonra yıldızların içindeki termonükleer tepkimelerle oluşup yıldızların ölümüyle gökadaların gaz içeriğine eklenmiştir. Bu yüzden, çoğu gökadadaki ağır element miktarının Evren yaşlandıkça gitgide artması beklenir. ESO-Türkiye


ESA, 7 Mart'ta Phobos'a yakın uçuş gerçekleştiren Mars Express'den gelen yeni görüntüleri yayınladı. Görüntüler piksel başına 4.4 metrelik yüksek çözünürlüğe sahip. Bu görüntüler eşliğinde yakın zamanda Phobos-Grunt göreviyle uyduya inilebilecek uygun bir alan aranıyor. Phobos'ta aynı Ay gibi gezegenine sürekli aynı yüzünü gösterir. Uydunun diğer tarafını görmek için Mars Express yörünge dışına uçuşlarını 7, 10 ve 13 Mart'ta gerçekleştirdi. Phobos 27x22x19 km ölçülerinde düzensiz bir şekle sahiptir. Gökbilimciler, Phobos'un her ne kadar asteroit kuşağındaki bazı asteroitlere benzese de, Mars'ın ekvatoruna doğru çekip yakalayarak uydusu haline getirme olasılığını düşük görmektedir. Farklı bir kuram olarak da uydunun Mars'ın toz artıklarından oluşmuş olabileceğidir. ESA, 2011 yılında Rusya ile birlikte, Phobos'tan örnek toplayıp bunu incelemek için Phobos-Grunt adlı bir aracı yollayacak. Bunun için hem Güneş ışığını yeterince alabilen hem de daha düzgün bir yüzeye sahip olan noktalar belirlendi bile. Dünya üzerinde de ESA istasyonları sürekli olarak Phobos-Grunt'u izleyecek. Mars Express bu ayın sonuna kadar Phobos'u izlemeye devam edecek. Kaynak: ESA


Avrupa Uzay Ajansı 2017'den önce 2 orta sınıf uzay görevini gerçekleştirecek 3 adayı belirledi: Karanlık enerji , diğer yıldızlar çevresinde yaşam barındırabilecek gezegen keşfi ve Güneş'in bilinmeyenleri. Geçtiğimiz Perşembe günü, 18 Şubat 2009'da ESA Bilim Programı Komitesi yeni önerilen 3 uzay görevine onay verdi. Bu görevlerden ilki olan Öklid ile temel fizik ve kozmolojinin yanıt aranan karanlık enerji ve karanlık maddeyle ilgili araştırma yapılacak. Gökbilimciler karanlık maddenin bildiğimiz maddeye etki ettiğini düşünüyorlar. Öklid ile evrenin temelini oluşturan gökadaların dağılım haritası oluşturulmaya çalışılacak. Diğer görev olan PLATO ile de diğer yıldızların çevresindeki gezegen dağılımları incelenecek. Bu gezegenlerden kaçının yaşam alanı içinde yer aldığı da ortaya konulacak. Gezegenlerin yapıları, gaz dağılımları gibi ayrıntılar da PLATO görevinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Güneş Gözlemcisi ise Güneş'in çevresinde dolanarak yıldızımızın bilinmeyenlerini ortaya çıkaracak. Araç Güneş'e yakın bir konumda, 62 güneş yarıçapı kadar uzaklıkta, dolanacak. Böylece Güneş'in kutup bölgeleri ile Dünya'dan görünmeyen kısımları görüntülenmiş olacak. Bu üç yeni çalışma aslında 2007 yılında kabul edilen 52 yeni görev arasında yer alıyordu. 2008 yılında bu sayı 6'ya kadar düştü ve değerlendirilmesi için bu yılı bekledi. SPC Başkanı Lennart Nordh, 6 görev teklifi arasından 3 tanesini seçmenin kendilerini zorladığını kabul ediyor. Oylama süreci henüz bitmedi. Çünkü bu 3 görevden 2 tanesi gerçekleştirilecek. Bir görev saf dışı edilecek. Bu kadar da değil. SPC ayrıca Haziran ayındaki toplantısında SPICA görevine ESA'nın katkı verip vermeyeceğini de görüşecek. SPICA kızıl ötesi uzay teleskobu, Japon Uzay Ajansı JAXA tarafından yönetilecek. Teleskop gezegen oluşumlarını ve uzak genç gökadaları gözleyecek. Kaynak: ESA


NASA'nın Mars Yörünge aracı ile çekilen fotoğraflar ExoMars görevine ait Schiaparelli modülünün 19 Ekim'de yüzeye çarpmasının sonrasında bölgede görülen izleri ortaya koydu. MRO ile 25 Ekim'de alınan son görüntüde ise araçtan ayrılan parçalar ile aracın yüzeyde oluşturduğu izleri gösterdi. Araca ait ilk parça görüntünün altında görülen paraşüte ait. Diğer parçası üstte siyah nokta olarak görülen arka-ısı kalkanıyla ilişkili. Ortadaki ise aracın kendisinin oluşturduğu koyu renkteki krater. Schiaparelli yüzeyde 15x40m'lik koyu bir alanın oluşmasına neden olmuş görünüyor. 300 kg kütleli aracın 50 cm derinliğinde bir krater oluşturduğu sanılıyor. Asimetrik olan koyu alanı yorumlamak ise oldukça zor. Normalde yüzeye saatte 40 ile 80 bin km hızla düşük bir açıyla yani eğik şekilde çarpan bir göktaşı bu şekilde asimetrik bir iz bırakır. Ancak Schiaparelli atmosfere gezegenin batısından girdikten sonra yavaşlamış ve yüzeye neredeyse dik girmiş olması gerekmektedir. Bu anlamda aracın yüzeye yavaş bir hızla inmesi gerekir. Modülün yakıt tanklarının aldıkları bir darbe nedeniyle patlaması ise bu asimetriğin oluşmasına neden olmuş olabilir. Bu konudaki çalışma devam ediyor. Aracın çarpma noktasının hemen sağ üstündeki yay benzeri koyu çizginin nedeni ise bilinmiyor. Bunun darbe sonucu patlamayla ilişkisi olabilir. Son olarak, görüntüde çözülmesi gereken birkaç beyaz nokta yer alıyor. Bunların çarpmayla ilgisi olabilir. Ayrıntılı görüntüler bu noktaların kaynağı hakkında bilgi verecektir. MRO ile önümüzdeki günlerde ek görüntüler elde edilecek. Farklı açılardan alınacak görüntülerle özellikle gölgelerin açısı ne olup bittiğini ortaya koyabilir. ESA mühendisleri Schiaparelli'ye neler olduğunu anlamak için araştırmalarını sürdürüyor. Özellikle iniş anını sorguluyorlar. ExoMars projesine ait yörünge aracı gayet iyi durumda. 20 Kasım'da ilk ölçüm verilerini yollayacak.


Caddelerde çalışan araçlardan daha fazla bozuk arabalar, kamyonlar ve bisikletlerin olduğunu düşünün. Böylesi feci bir görüntü ile Dünya yörüngesinde sıkça karşılaşmaya başladık. Uzay çağının başladığı günden bu yana yörüngelerde çalışan uydulardan çok daha fazla sayıda enkaz ya da başka bir ifadeyle uzay çöpü bulunuyor. Bu kadar enkazı nasıl temizleyeceğiz? 2002 yılında yörüngeleri temiz tutmak için bazı kurallar belirlendi ve ardından Uzay Moloz Azaltma Kuralları yayınlandı. Kılavuzlarda belirlenen önlemler daha fazla enkaz oluşumunu önlemek için uzay araçlarının tasarımı, uçmaları ve görev bitiminde neler yapılması gerektiğini açıklamaktadır. Görev süresi bitimi ise şu maddeleri içermektedir: görevi biten araçlarda patlayıcı yakıt olmadığından emin olunması, uzayda çarpışmaları önlemek için 'kaçış manevraları' yapılması ve aracın görev süresinin bitiminden 25 yıl içinde alçak Dünya yörüngesinden çıkarılması. Avrupa Uzay Ajansı uzay enkazları ve uçuşlara ilgili yıllık rapor hazırlamaktadır. Bu yıl hazırlanan raporun özeti aşağıda maddeler halinde verilmiştir. - Uzaydaki şu anki davranışlarımız sürdürülemez. Bu şekilde devam edersek yörüngedeki cisimlerin sayısı nedeniyle uzay görevleri zorlaşacaktır. - Uzaydaki cisimlerin sayısı; kütle ve kapladıkları alanlar gittikçe artmaktadır. - Son yıllarda geliştirilen gözlem teknolojileri ile daha küçük enkaz cisimleri izlenebilir ve kataloglanabilir. Önemli miktarda enkaz olduğunu bilsek de bunların oluşmasına neden olan olayların izini sürmek oldukça zordur. - Alçak Dünya yörüngesine fırlatılan cisimlerin türleri de değişmektedir. Genel olarak uydular küçülmektedir ve binlerce uydu bir defa da fırlatılabilmektedir. Bunlarda gökyüzünde belirli alanları kaplamaktadır. - Son 20 yılda ortalama 12.5 kasıtlı olmayan çarpışma gerçekleşmektedir ve bunun sonucunda enkaz sayısı hızla artmaktadır. - Yüksek irtifada 'sabit yörüngelerde' bulunan roket gövdeleri uydunun görevine zarar vermeden imha edilmektedir. - Alçak Dünya yörüngesindeki görevi biten uydular yeterince hızlı şekilde çöp olmaktan çıkarılmamaktadır ve bu yönde de bir girişimde bulunulmamaktadır. Her Zamankinden Daha Fazla Lansman Yapılmakta Yörüngede her büyüklükte enkaz miktarı, fırlatılan cisimlerin sayısından ve kapladıkları alana göre daha fazla artıyor. Son yıllarda yörüngede bir dizi tanımlanamayan cisim ortaya çıktı. Bu cisimler uzay için yeni olmamakla birlikte onları daha yeni gözleyebiliyoruz. Oluşumları ile onları gözlememiz arasında geçen zaman nedeniyle parçalanma olayının kökeni hakkında bilgiye sahip olmak zor olmaktadır. Alçak Dünya Yörüngesinde Sayısı Hızla Artan Ticari Uydular Son iki yılda alçak yörüngeye yerleştirilen ticari uydu sayısında muazzam bir artış oldu. Bu uyduların çoğu dünya çapında iletişim hizmeti sağlamak için çok sayıda fırlatılıyor. Büyük faydalar sağlayan bu uyduların uzun vadedeki sürdürülebilirliği zor olmaktadır. Değişen Uzay Görevleri Uzay uçuşlarının ilk on yılında kütlesi 1000 kg dolayında olan uydular fırlatılmaktaydı. Bugün ise fırlatılan uyduların büyük kısmı 100-1000 kg aralığında olup küçük cisimlerdir. Uzay Operatörleri Görevlerini Yapmamaktadır Düşük Dünya yörüngesindeki bazı cisimler dışarıdan müdahale edilmeksizin atmosfere girerek güvenli şekilde yanarak yok olur. Buna rağmen diğerlerinin emniyetle düşmesi için manevra yapması gerekir. Uzay operatörlerinin yarısından fazlası görevi biten bu tür cisimlere müdahale ederek güvenli yok edilme sürecini gerçekleştirmemektedir. Bu da görevi bittiği için artık 'çöp' haline gelmiş uydu sayısını hızla arttırmaktadır. Son zamanlarda bu tür yok etme girişimlerinin sayısı artmakla birlikte kesinlikle yeterli değildir. Roketler tarafında sorun yok Enkaz azaltma konusundaki en olumlu gelişmelerden biri, son 20 yılda uzaya yollanan büyük cisimler olan roket gövdelerinin neredeyse tamamının sürdürülebilir şekilde imha edilmesidir. Bunun nedeni ise günümüzde çok daha fazla roketin kontrollü şekilde atmosfere yeniden giriş yapmasıdır. Uzaktaki Uydular da Yok Edilmektedir Yüksek irtifada yer alan neredeyse tüm uzay araçları, diğer görevleri için bölgelerini temizlemeye çalışmaktadır ve bu konuda başarılı sonuçlar alınmaktadır. Bu coğrafi bölgeler son zamanlarda oldukça ticarileşmiştir. Bu nedenle bölgelerin temiz tutulması için açık mali teşvikler bulunmaktadır. Geçmişimiz Patlayıcılarla Dolu Günümüzde yörüngedeki milyonlarca enkaz parçası geçmişte gerçekleşen 'parçalanma olaylarının' sonucudur. Bugüne kadar bilinen yaklaşık 550 olay sonrası oluşan büyük enkaz yapıları itiş gücüyle meydana gelenlerdir. Bir uydu veya roket gövdesinde kalan patlayıcılar enerji patlamalarına neden olabilir. Bu nedenle uluslararası enkaz azaltma yönergeleri görevi biten uyduların 'pasifleştirilmesi' gerektiğini belirtir. Örneğin yakıt depolarını ve pillerini boşaltmak. Son 20 yılda gözlenen ortalama parçalanma sayısı yılda 12.5 olayla sabitlenmiştir. Hangi tür olayların bu sayıya dahil edildiğine bakarak sayı yılda 0.3 oranında değişebilir. Oluşan enkazın ömrü hesaba katılırsa ve açıklanamayan ve sistematik bir olay zinciri varsa hariç tutulabilir. Bu türden büyük çevresel etkiye sahip birçok enkazın oluşum sebebi ise önceden kullanılan bir tasarımın tekrarlanmasından kaynaklanmaktadır. Etkili önlemlerle bu tür olayların sayısı hızla azaltılabilir. Gelecek Tehlike Altında Bugün yörüngedeki enkaz cisimlerinin büyük kısmı, sadece birkaç 'parçalanma olayından' yani 2009'da Cosmos-2251 ve İridyum 33 uyduları arasındaki çarpışmadan ve 2007'deki Fengyun 1C'nin kasıtlı patlatılmasından oluşmuştur. Daha alçak yörüngelerdeki uydular bu cisimlerle karşılaşabilir. Bu noktada hayati çözüm ise görevdeki uyduların yolu üzerindeki enkazlarla çarpışmasını önlemektir. ESA, yörüngedeki uydu sayısı artarken bu tür çarpışmaların önüne nasıl geçileceğini saptayacak otomatik bir sistem üzerinde çalışmaktadır.


Hubble Uzay Teleskopu'nun elde ettiği bu köpüklü görüntü, M4 olarak bilinen küresel yıldız kümesinin merkezini gösteriyor. Hubble, bunun gibi nükleer fırını andıran birçok küresel küme gözlemiştir. M4 bizden 7200 ışık yılı uzaklıktadır. Onbinlerce yıldızdan oluşan küme ayrıca birçok beyaz cüceye de ev sahipliği yapmaktadır. Hubble kümede ayrıca Temmuz 2003'te PSR B1620-26b adlı 2,5 Jüpiter kütlesinde bir gezegen keşfetmişti. Gezegen 13 milyar yıl -Güneş Sistemi yaşının neredeyse 3 katı!- yaşındadır. Gezegen bir beyaz cüce ve bir atarcanın oluşturduğu ikili bir yıldız sistemi çevresinde dolanmakta olduğundan dikkatleri üzerine çekmiştir. Küçük bir dürbünle bile M4'ü görebilirsiniz. Küme, Akrep takımyıldızının turuncu-kırmızımsı renkte parlayan Antares'in yakınında bulunmaktadır. Elbette elinizdeki dürbün ya da teleskopla, Hubble'ınki gibi net bir görüntü değil ancak bulanık bir nesne şeklinde görebilirsiniz.


1999 yılında fırlatılan Chandra X-Işını Gözlemevi'nin ilk hedeflerinden biri de Erboğa A gökadasıydı. Dünya'dan uzaklığı 12 milyon ışık yılı olan gökada merkezinde devasa jet akımları yayan süper kütleli karadelik barındırır. O zamandan bu yana Chandra, gökadayla ilgili daha fazla veri toplamak için çalıştı. Böylece gökada arkadaşımızın son dijital görüntüsünü sunarak gökbilimin hizmetine sundu. Erboğa A'nın bu yeni görüntüsü 1999 ile 2012 yılları arasında toplamda dokuz buçuk günlük gözlem süresiyle elde edildi. Görüntüdeki kırmızı renk düşük, yeşil renk orta ve mavi renk yüksek enerjli X-ışını yayılımını gösterir. Erboğa A'nın önceki görüntülerinde de olduğu gibi burada da merkezdeki süper kütleli karadelikten yayılan muazzam enerjili jet akımı görülüyor, sanki gökadayı sarmış bir kemer gibi. Gökbilimciler bu farklılığın altında Erboğa A ile milyonlarca yıl önce çarpışan eski bir küçük gökadanın çarpışmasının yattığını düşünüyor. Chandra'nın geniş arşivindeki Erboğa A verileri gökadayı çalışan bilim insanlarının bilimsel araştırmalarına gerekli altyapıyı hazırlıyor. Örneğin araştırmacılar bu verilerle 2013 yılında Erboğa A'da noktasal bir X-ışını kaynağı tespit etti. Bu kaynak, biri eşinden madde çalan nötron yıldızı ya da karadelik olan çiftten kaynaklanıyor. Nötron yıldızı ya da karadelikler büyük kütleli yıldızların çökmesiyle oluşur. Böyle bir cismin oluşması için ya Güneş'in iki katından biraz küçük büyüklükte olması ya da beş Güneş kütlesinde olması gerekiyor. Ancak böyle büyük bir yıldızın sonu nötron yıldızı ya da karadelik olabiliyor. Bilim insanları iki Güneş kütlesindeki bir yıldızın nötron yıldızı olabileceğini öngörürken bunun üst sınırını henüz belirleyemiyor. Buna karşılık küçük karadelikler beş güneş kütlesindedir. Yani arada henüz belirlenemeyen bir boş kütle sınırı bulunuyor. Yıldız kütleleriyle ilgili verilerle nötron yıldızı ile karadeliğin oluşması için gerekli sınır şartı belirlenebilir. Nötron yıldızları ile karadeliklerin oluşması için gerekli kütleler arasındaki farka ait Samanyolu'nda da gözlemler yapılmasına karşılık Erboğa A sonuçları ilk ipuçlarını sunuyor. Buna göre yıldızın çöküş hızını belirleyen bazı süpernova tipleri sonucu etkiliyor.


Bilinen en yaşlı ve dolayısıyla temel maddesini tüketmiş yıldızlardan birinin atmosferinde bol miktarda oksijen olduğu belirlendi. Gökbilimcilerin ilkel yıldız sınıfında değerlendirdiği yıldızın kimyasal yapısı Büyük Patlamadan sonra doğan ilk yıldızlarda elementlerin nasıl oluştuğu hakkında ipuçları veriyor. Yıldız J0815+4729 adıyla bilinmektedir. Çalışma Kaliforniya San Diego Üniversitesi, Astrofisica de Canarias Enstitüsü ve Cambridge Üniversitesinden oluşan uluslararası bir ekip tarafından gerçekleştirildi. Keck Gözlemevinden John O'Meara: Bu oldukça heyecan verici. Kozmik bahçemizdeki yıldızlara bakarak evrenin ilk zamanlarını anlamaya çalışıyoruz. Genç evrende oksijen ve diğer elementlerin ortaya çıkışını anlamak için bunun gibi çok sayıda gözlem yapılması şart diyor. Dünyadaki tüm yaşam formları için, solunumun ve karbonhidratın temel yapıtaşı olan oksijen, hidrojen ve helyumdan sonra evrende en çok bulunan üçüncü elementtir. Aynı zamanda Dünya kabuğunun ana elementidir. Erken evrende ise oksijen yoktu, yaklaşık 10 Güneş kütleli büyük yıldızların çekirdeğinde nükleer füzyon yoluyla oluşur. Oksijen ve diğer elementlerin erken dönemdeki üretimini anlamak için ilkel yıldızlara bakmak gerekir. Bizden 5000 ışık yılı uzaklıktaki, Vaşak takımyıldızındaki J0815+4729 böyle bir yıldızdır. Çalışma ekibinden Kaliforniya San Diego Üniversitesinden astrofizikçi Adam Burgasser: Bunun gibi yıldızlara Halo yıldızlar adı verilir. Bu yıldız Güneş'in bulunduğu disk üzerinde değil, Samanyolu'nu saran küresel disk üzerinde yer almaktadır diyor. Ekip üyesi Jonay Gonzalez Hernandez ise bu yıldızın başka yıldızların süpernova patlamasıyla dışarı atılan ve üzerine gelen malzemeyi topladığını belirtiyor. Güneş sonradan oluşmuş bir yıldızdır. Güneş ve komşu yıldızları daha önce var olan başka bir yıldızın patlaması ile oluşmuştur. Bu bilgi Güneş'teki elementlerin dağılımından kaynaklanır. Örneğin bir antik yıldızdaki karbon, azot, oksijen, kalsiyum, demir gibi elementler Güneş'e göre milyonda bir oranındadır. J0815+4729 gibi Halo yıldızları gökbilimcilerin evrenin ilk dönemlerinde gerçekleşen element üretimine yönelik gözlem yapılmasını sağlayan eski yıldızlardan biridir.


Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express uzay aracından alınan görüntüde çarpışma sonrasında oluşan küçük bir kraterde geçmişte su olduğu ve gezegende sert rüzgarların estiği yönünde kanıtları gösterdi. Schiaparelli krateri olarak bilinen krater Mars ekvatorunun doğusundaki 460 km'lik Terra Meridiani havzasında bulunuyor. Krater adını İtalyan gökbilimci Giovanni Schiaparelli (1835-1910)'den almıştır. Schiaparelli daha çok Merkür ve Venüs ile ilgilenmesine karşılık yaptığı Mars gözlemleriyle ün kazanmıştır. 1877 yılında Mars'ın Dünya'ya yakın konumda bulunduğu sırada Schiaparelli Mars'ı gözleyerek harita çizmeye çalıştı. Bu sırada gezegenin koyu kırmızı yüzeyinde bulunan birkaç düz ve karanlık çizgiyi fark etti. Bunları doğal olarak oluşmuş su kanalları olarak yorumlayarak bunları tanımlamak için İtalyanca 'canali' kelimesini kullandı. Ancak diğer gökbilimciler bunların suni sulama kanalları, birkaç gökbilimci de ulaşım yolları olduğunu ve akıllı Marslılar tarafından yapılmış olabileceğini ileri sürdüler. Artık biliyoruz ki Schiaparelli haklıydı. Bir farkla: elindeki küçük teleskopla bunların suyla dolu kanlar olduğunu belirtmişti. Yine de bu kanalların bir zamanlar suyla dolu olduğuna ilişkin kesin bir kanıtımız yok. 15 Temmuz 2010'da Mars Express bölgenin yüksek çözünürlükteki görüntülerini yolladı. Görüntü havzanın kuzeybatısındaki kraterin içini ve çevresindeki dağlık bölgenin küçük bir kısmını gösteriyor. Kraterde bir zamanlar bulunan suyla ilişkin kanıtlar ise kraterin dibindeki koyu çökeltiden anlaşılıyor. Schiaparelli'nin içi çarpışma etkisiyle yukarı doğru püskürdü ve jeolojik zaman sürecinde zamanla akan lav ve su nedeniyle düz bir ovayı oluşturdu. Krater boyunca görülen küçük kraterler ise kısmen suyun altında oluştu. Küçük kraterlerin içindeki çökelti benzeri yapı bu bölgede bir zamanlar su olduğunu gösteriyor. Kraterlerin kenarlarındaki duvarlar ise rüzgarların etkisiyle zaman içerisinde oluşmuştur. Kaynak: ESA 2 Yorumlar sizinde dediğiniz gibi geçmişte sıvı su vardı.şimdilik bu suyun büyük bir kısmı buz halinde marsın kutuplarında.en can alıcı soru peki marsa ne oldu?? Mars'ta geçmişte var olan su,orada yaşamın da var olduğu tezini güçlendiriyor.


Ürkütücü bir örümcek ağı, esrarlı ejderhalar ya da hayaletlerin ipliksi izleri mi? Vela süpernova kalıntısının bu görüntüsünde siz ne görüyorsunuz? Dev yıldızın bu güzel renklerle bezenmiş hayali kalıntılarının inanılmaz ayrıntıları Avrupa Güney Gözlemevinin Şili'deki Paranal yerleşkesinde bulunan VLT Tarama Teleskobu ile alınmıştır. Pembe ve turuncu bulutlardan oluşan ipliksi yapıların tümü büyük kütleli yıldızın yaklaşık 11,000 yıl önce güçlü bir patlama ile yaşamının sona ermesiyle geride kalmıştır. En büyük kütleli yıldızlar yaşamlarının sonuna ulaştıklarında süpernova denilen bir patlama evresinden geçerler. Bu patlamalar çevredeki gaz boyunca ilerleyerek onları sıkıştıran şok dalgalarına ve sonrasında karmaşık ipliksi-benzeri yapıların oluşmasına neden olur. Yayılan enerji gazdan filizleri ısıtarak bu görüntüde olduğu gibi parlamalarını sağlar. Bu 554-milyon piksellik görüntüde güney yarımküre takım yıldızlarından Yelken'in adını alan Vela süpernova kalıntısının oldukça ayrıntılı bir hali yer almaktadır. Buradaki tüm alana dokuz tane Dolunay yerleştirebilirsiniz, bulutun tamamı ise daha büyüktür. Dünya'dan sadece 800 ışık-yılı uzaklığı ile bu heyecan verici süpernova kalıntısı bize bilinen en yakın olanlardan biridir. Patlama sırasında yıldızın en dış katmanları çevredeki gaza doğru atılarak burada gördüğümüz olağanüstü ipliksi yapıları oluşturur. Yıldızdan geriye kalansa birleşerek nötronları oluşturmaya zorlanan proton ve elektronlardan oluşan aşırı yoğun bir küredir bir nötron yıldızı. Bu görüntünün sol üstünde ve hafif dışarıda kalan Vela kalıntısındaki nötron yıldızı kendi ekseni etrafında saniyede 10 kezden fazla olan dönme hızıyla bir atarca haline gelmiştir. Bu görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevinde bulunan VLT Tarama Teleskobu üzerindeki geniş alan kamerası OmegaCAM ile alınmış olan gözlemlerden oluşan bir mozaiktir. 268-milyon piksellik kamera farklı renklerdeki ışığın geçişine izin veren birçok filtre ile görüntü alabilmektedir. Vela kalıntısının bu özel görüntüsünde mor, mavi, yeşil ve kırmızı tonları temsil edilen dört farklı filtre kullanılmıştır. VST'yi İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü sahiplenmiş olup, 2,6-metrelik aynasıyla geceleyin gökyüzünü görünür ışıkta taramaya adanmış en büyük teleskoplardan biridir. Bu görüntü böyle bir taramaya örnektir: VST Güney Gökküresi Gökada Düzlemi ve Merkezi Fotometrik H Taraması . Yedi yıldan uzun bir süredir devam eden bu tarama ile ev sahibi gökadamızın hatırı sayılır bir kısmı görüntülenmiş olup, gökbilimcilerin yıldızların oluşumu, evrimleri ve sonunda ölümlerini daha iyi anlamaları sağlanmaktadır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobunu kullanan gökbilimciler şimdiye kadar gözlenmiş olan en yakın süper kütleli kara delik çiftini ortaya çıkardı. İki nesne ayrıca daha önce bulunan süper kütleli diğer tüm kara delik çiftlerinden daha küçük bir ayrıklığa sahip. Kova takım yıldızı doğrultusundaki NGC 7727 gökadasında bulunan süper kütleli kara delik çifti Dünya'dan yaklaşık 89 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Bu her ne kadar uzak gibi görünse de önceki kayıt olan 470 milyon ışık yılını epey bir farkla geçmektedir; bu sayede yeni bulunan süper kütleli kara delik çifti bize en yakın konumda bulunmaktadır. Süper kütleli kara delikler büyük gökadaların merkezlerinde gizlenmekte olup, böyle gökadaların birleşmeleri sonucunda kara delikler de çarpışma rotasına girmektedir. NGC 7727'deki çift 1600 ışık yılı ile iki süper kütleli kara delik arasındaki en küçük mesafe rekorunu elde etmiştir. İlk kez birbirlerine bu kadar yakın konumda iki süper kütleli kara delik çifti buluyoruz, diyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics'te çevrimiçi olarak yayımlanan çalışmayı yürüten, Fransa Strasbourg Gözlemevi'nden gökbilimci Karina Voggel. Kara delikler arasındaki bu kısa mesafe ve hareket hızları bunların önümüzdeki 250 milyon yıl içinde birleşerek dev bir kara deliğe dönüşeceklerine işaret ediyor, diye ekliyor, Avustralya, Queensland Üniversitesi'nden eş-yazar Holger Baumgardt. Bu türden kara deliklerin birleşmesi evrendeki en büyük kütleli kara deliklerin nasıl oluştuklarını açıklayabilir. Voggel ve ekibi kara deliklerin çevresindeki yıldızların hareketlerine olan çekimsel etkilerini inceleyerek iki nesnenin kütlelerini belirleyebildi. NGC 7727'nin merkezinde bulunan büyük kara deliğin kütlesi Güneş'in neredeyse 154 milyon katıyken, küçük olanın 6,3 milyon güneş kütlesinde olduğu bulundu. Bir süper kütleli kara delik çifti için kütle ölçüm işlemi ilk kez bu şekilde yapılıyor. Bu başarı sistemin Dünya'ya olan yakınlığı ve ekibin Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan ESO'nun VLT'si üzerindeki MUSE aygıtı ile yaptığı ayrıntılı gözlemler sayesinde mümkün olabilmiştir. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu ile sağlanan ilave veriler ve MUSE ile kütle ölçümü NGC 7727'deki nesnelerin gerçekten süper kütleli kara delikler olduğunu göstermiştir. Gökbilimciler daha önce gökadanın iki kara deliğe ev sahipliği yaptığından şüphelenmiş ancak yakın çevrelerinden yayılan yüksek enerjili bir ışıma göremediğimiz için, şimdiye kadar varlıklarını onaylama şansları olmamıştı. Bulgularımız orada bir yerlerde çok daha fazla gökada birleşmeleri kalıntısı olduğuna işaret ediyor ve bunlar halen keşfedilmeyi bekleyen çok sayıda gizli kara delikleri içeriyor olabilir, diyor Voggel. Yakın Evren'deki bilinen toplam süper kütleli kara delik sayısı % 30 kadar artabilir. Bu on yılın sonunda Şili'deki Atacama Çölü'nde gözlemlerine başlayacak olan ESO'nun Aşırı Büyük Teleskobu ile gizli kalmış süper kütleli benzer kara delik çiftlerinin araştırılması ile sayılarında büyük bir artış bekleniyor. Bir süper kütleli kara delik çiftinin bu tespiti sadece bir başlangıç, diyor eş-yazar ESO Şili'de gökbilimci ve ESO Paranal Bilimsel Operasyonlar Sorumlusu Steffen Mieske. ELT üzerindeki HARMONI aygıtı ile bunun gibi tespitleri şu an mümkün olanın çok ötesinde gerçekleştirebileceğiz. ESO'nun ELT'si bu nesnelerin anlaşılmasında tamamlayıcı olacak.


Gökbilimciler ESO'nun Çok Büyük Teleskopunun yardımıyla evrenin henüz bir milyar yıl yaşına ulaşmadığı dönemde, altı gökadanın bir süper-kütleli karadelik etrafında dolandığını buldu. Büyük Patlamadan hemen sonra ilk kez görülen bu yakın gruplaşma ile elde edilen bulgular, bir tanesi de Samanyolu'nun merkezinde bulunan süper-kütleli karadeliklerin nasıl oluştukları ve nasıl bu kadar hızla büyüdüklerinin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacak. Bu araştırma temel olarak en zorlayıcı astronomik nesnelerden bazıları olan erken evrendeki süper-kütleli karadelikleri anlamak amacıyla gerçekleştirildi. Bunlar uç sistemler olmakla birlikte şimdiye kadar varlıklarına dair iyi bir açıklamamız olmadı, diyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics Letters'da yayımlanan araştırmayı yürüten, İtalya, Bologna Ulusal Astrofizik Enstitüsü'nde gökbilimci Marco Mignoli. ESO'nun VLT'si ile yapılan yeni gözlemler tümü Samanyolu'nun boyutlarının 300 katı olan bir kozmik örümcek ağı şeklindeki gazın içinde bulunan bir süper-kütleli karadeliğin etrafını çevreleyen gökadaları ortaya çıkardı. Kozmik ağ iplikçikleri örümcek ağının ipliğine benziyor, diye açıklıyor Mignoli. Gökadalar iplikçiklerin kesiştikleri yerde oluşur ve büyürler, gaz akışları iplikçikler boyunca iletilir ve hem gökadaları hem de merkezdeki süper-kütleli karadeliği besler. Bir milyar güneş kütleli karadeliğiyle bu geniş ağ-benzeri yapıdan gelen ışık, evrenin sadece 0.9 milyar yaşında olduğu zamandan geliyor. Çalışmamız Büyük Patlamadan bu kadar kısa süre sonra, görece çok sayıda olmasına rağmen böyle aşırı nesnelerin oluşumu ve gelişimine dair henüz tamamlanmayan büyük bulmacaya önemli bir parça ekliyor, diyor karadeliklere atıfta bulunan yine INAF'ta gökbilimci eş-yazar Roberto Gilli. İlk oluşan yıldızların çarpışmasıyla ortaya çıktığı düşünülen ilk karadeliklerin, evrenin 0.9 milyar yıllık yaşında bir milyar güneş kütlesine ulaşması için epey hızlı büyümeleri gerekiyordu. Ancak gökbilimciler bu kadar kısa bir sürede böylesine büyük boyutlara ulaşan bu nesneler için gerekli karadelik yakıtının ne kadar olacağını açıklamakta oldukça zorlanıyordu. Yeni bulunan yapılar olası bir açıklamayı getirdi: örümcek ağı ve bunun içindeki gökadalar merkezi karadeliği beslemeye ve onun kısa sürede süper-kütleli bir deve dönüşmesine yetecek kadar gaz içeriyor. Peki bu dev ağ-benzeri yapılar nasıl oluştu? Gökbilimciler gizemli karanlık maddenin dev halelerinin anahtar olduğunu düşünüyor. Görünmez maddenin bu büyük bölgelerinin erken evrende çok miktarda gazı topladığı düşünülüyor; gaz ve görünmez karanlık madde birlikte ağ-benzeri yapıları oluşturuyor ve buralarda gökadalar ile karadelikler evrimleşebiliyor. Bulgularımız en uzak ve en büyük kütleli karadeliklerin büyük ölçekli yapılardaki yine büyük kütleye sahip karanlık madde haleleri içinde oluştuğu ve daha önceden bu tür yapıların tespit edilememesinin gözlemsel sınırlamalar nedeniyle olduğu fikrini desteklemektedir, diyor yine eş-yazar ABD, Baltimore Johns Hopkins Üniversitesinden Colin Norman. Yeni tespit edilen gökadalar şu anki teleskopların gözleyebileceği en sönüklerden bazılarıdır. Bu keşif için ESO'nun VLT'sini de içeren en büyük optik teleskoplarla saatlerce gözlem zamanı gerekmektedir. Ekip Şili'deki Atacama Çölünde yer alan ESO'nun Paranal Gözlemevindeki VLT üzerinde bulunan MUSE ve FORS2 aygıtlarını kullanılarak altı gökadadan dördünün karadelikle bağlantısını ortaya çıkardı. Henüz sadece buzdağının tepesini gördüğümüze inanıyoruz ve bu süper-kütleli karadeliğin etrafında keşfedilen birkaç karadelik ise en parlak olanları, diyor eş-yazar İtalya, Torino INAF'tan gökbilimci Barbara Balmaverde. Bu sonuçlar süper-kütleli karadeliklerin ve büyük ölçekli kozmik yapıların nasıl oluştukları ve evrimleştikleri hakkındaki anlayışımıza katkı sağlayacak. Halen Şili'de inşası devam eden ESO'nun Aşırı Büyük Teleskobu güçlü aygıtlarını kullanarak erken evrendeki büyük kütleli karadeliklerin etrafındaki çok daha sönük gökadaları gözleyerek bu araştırmayı devam ettirecek. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Uzaya altın ve platin saçan birleşen nötron yıldızları ESO'nun Şili'de bulunan teleskopları ilk kez bir kütle çekimsel dalga kaynağının görünür ışıktaki karşılığını tespit etti. Bu tarihi gözlemlere göre gözlenen bu eşsiz nesne iki nötron yıldızının birleşmesinin sonucu. Bu şekildeki şiddetli birleşme olayları kilonovalar denilen uzun süreli olaylar evrene altın ve platin gibi ağır elementler saçmaktadır. Bu keşif, çok sayıda makale şeklinde Nature ve diğer dergilerde yayımlanmış olup, kısa süreli gama-ışını patlamalarının arkasındaki nedenin nötron yıldızlarının birleşmesi olduğuna dair en güçlü kanıtları sağlamaktadır. Gökbilimciler küresel işbirliği çabaları ve ESO ile dünya genelindeki diğer tesislerin hızlı tepkileri sayesinde ilk kez aynı olaydan hem kütle çekimsel dalgaları hem de ışığı gözleyebildi. 17 Ağustos 2017 tarihinde NSF'nin Amerika'daki Lazer Girişimölçer Kütçekimsel-Dalga Gözlemevi , İtalya'da bulunan Virgo Girişimölçeri ile birlikte çalışarak Yeryüzü'ne ulaşan kütleçekim dalgalarını tespit etti. Şimdiye kadar yapılan beşinci kayıt olan bu olay, GW170817 olarak isimlendirildi. Yaklaşık iki saniye sonra, uzayda bulunan iki gözlemevi, NASA'nın Fermi Gama-ışın Uzay teleskopu ve ESA'nın Uluslararası Gama-ışını Astrofizik Laboratuvarı , gökyüzünün aynı bölgesinden kısa süreli bir gama-ışını patlaması tespiti gerçekleştirdi. LIGO-Virgo gözlemevi ağı, kaynağı içerisine yüzlerce dolunay ve milyonlarca yıldız alacak, güney gökküresindeki geniş bir bölgede konumladı . Şili'de gece başladığında birçok teleskop gökyüzünde bu bölgeyi inceleyerek, yeni kaynakları arıyordu. Bunlar arasında ESO'nun Paranal Gözlemevindeki Görünür ve Kırmızı-ötesi Gökbilim Tarama Teleskopu ve VLT Tarama teleskopu ile, ESO'nun La Silla Gözlemevindeki İtalyan Hızlı Göz Kundağı teleskopu, Las Cumbres Gözlemevindeki LCO 0.4-metrelik teleskop ve Cerro Tololo Ortak-Amerikan Gözlemevindeki Amerikan DECCam bulunmaktaydı. Swope 1-metrelik teleskopu yeni ışık-kaynağı noktasını ilk duyuran gözlemi gerçekleştirdi. Su yılanı takımyıldızındaki merceksi gökada NGC 4993'e oldukça yakın bir bölgede görülen kaynağın yerini, ardından VISTA teleskopu neredeyse aynı zamanda kırmızı-ötesi dalgaboyunda belirledi. Gecenin ilerleyen saatlerinde Hawaii adasındaki teleskoplar Pan-STARRS ve Subaru'da hızla gelişen olayı izleyerek kaydettiler. Yeni bir çağın başlangıcına şahit olma şansı bir bilimci için nadir gerçekleşen olaylardan biridir, diyor İtalya'daki INAF'tan gökbilimci ve Nature makalelerinden birinin yazarı gökbilimci Elena Pian. O anlardan birindeyiz! ESO'nun başlattığı şimdiye kadarki en büyük fırsat hedefi gözlem kampanyasına ESO ve ESO-ortağı birçok kurumun teleskopları katılarak, nesnenin tespitini takip eden haftalarda gözlemler gerçekleştirildi . ESO'nun Çok Büyük teleskopu , Yeni Teknoloji teleskopu , VST, MPG/ESO 2.2-metrelik teleskop ve Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi hep birlikte olayı ve sonrasındaki etkilerini geniş bir dalgaboyu aralığında gözledi. Aralarında NASA/ESA Hubble Uzay teleskopunun da yer aldığı dünya genelinde yaklaşık 70 gözlemevi olayı takip ederek gözlemler yaptı. Hem kütle çekim dalgası verileri hem de diğer gözlemlere göre GW170817'nin uzaklığı NGC 4993 ile aynı, yani Yeryüzü'nden yaklaşık 130 milyon ışık-yılı uzaklıkta. Bu, kaynağı şimdiye kadar gözlenmiş olan hem en yakın kütleçekim dalgası olayı, hem de en yakın gama-ışın patlaması kaynaklarından biri yapmaktadır . Uzay-zamandaki dalgalanmalar olarak bilinen kütleçekim dalgaları hareket halindeki kütleler tarafından oluşturulmakta ve sadece en yoğun, çok büyük kütleli nesnelerin hızlarındaki ani değişimlerde ortaya çıkanları tespit edilebilmektedir. Buna benzer bir olay nötron yıldızlarının birleşmesi olup, bunlar yüksek-kütleli yıldızların süpernova patlamalarından geride kalan, kendi içlerine çökmüş, aşırı yoğun çekirdeklerdir . Bu birleşme olayları kısa süreli gama-ışın patlamaları için öne sürülen en güçlü hipotezdir. Bu tür bir olaydan sonra tipik bir novadan 1000 kat daha parlak olan kilonova olarak bilinen bir patlama olayının gerçekleşmesi bekleniyor. GW170817'ye ait hem kütleçekim dalgaları hem de hem de gama ışınlarının neredeyse eş-zamanlı gerçekleştirilen tespitleri ümitleri yeşerterek, aslında nesnenin uzun süredir aranan bir kilonova olduğunu gösterdi ve ESO tesisleri ile yapılan gözlemler de teorik tahminlere oldukça yakın dikkat çekici özelliklerini ortaya çıkardı. Kilonovalar 30 yıldan uzun bir süre önce önerilmiş olsa da, ilk onaylanmış gözlemi bu oldu. İki nötron yıldızının birleşmesinden sonra hızla genişleyen bir patlamayla radyoaktif ağır kimyasallardan oluşan elementler ışık-hızının beşte biri hızında kilonovayı terk etti. Takip eden birkaç gün içinde kilonavanın rengi, gözlenen diğer tüm yıldız patlaması türlerinden daha hızlı bir şekilde, maviden kırmızıya dönüştü. Ekranlarımızda tayf görülmeye başladığında, bunun şimdiye kadar gördüğüm en acayip kısa süreli olay olduğunun farkına vardım, diyor genişletilmiş ESO Tayfsal Kısa Süreli Nesne Taraması gözlem programının bir parçası olarak ESO'nun NTT teleskopu ile gözlemleri yürüten Stephen Smartt. Şimdiye kadar böyle bir şey görmedim. Diğer ekiplerin verileri ile birlikte, aldığımız veriler, bunun bir süpernova ya da ön tarafta bulunan bir değişen yıldız olmadığını, fakat oldukça dikkat çekici başka bir şey olduğunu herkese kanıtlıyordu. ePESSTO ve VTL üzerindeki X-shooter aygıtı, sezyum ve tellür varlığının nötron yıldızı birleşmesinden atıldığını göstermektedir. Bu ve diğer ağır elementler, nötron yıldızı birleşmesinde üretilerek, olayı takiben oluşan kilonova ile uzaya fırlatılmaktadır. Bu gözlemler, demirden ağır elementlerin oluşumunu, şimdiye kadar sadece teorik olarak önerilen ve r-süreci çekirdek birleşmesi olarak bilinen, yüksek-yoğunluğa sahip yıldızsal nesnelerde gerçekleşen çekirdek birleşmeleriyle meydana geldiğini belirtmektedir. Elde edilen veriler teoriyle inanılmaz şekilde uyum sağlıyor. Bu teorisyenler için bir zafer, LIGO-VIRGO olaylarının kesinlikle gerçek bir doğrulaması ve böyle hayret verici bir kilonova veri setine sahip olmak ESO için büyük bir ilerlemedir, diye ekliyor Nature Gökbilim makalelerinden birinin başyazarı Stefano Covino. ESO'nun gücü büyük ve karmaşık gökbilim projeleri ile başa çıkabilecek ve acil durumlu olaylarda, hemen harekete geçebilecek geniş bir aralıkta teleskop ve aygıtlara sahip olmasında yatıyor. Artık çoklu-dalgaboyu gökbiliminde yeni bir çağa başlıyoruz! diye ekliyor makalelerden birinin başyazarı Andrew Levan. Notlar LIGO Virgo tespiti ile kaynağın alanı gökyüzünde yaklaşık 35 derece kareye kadar saptanmış oldu. Gökada sadece Ağustos akşamlarında gözlenebilirdi, sonrasında Güneş'e çok yakın olduğundan Eylül ayında gözlenemedi. Gözlemler VLT tesisindeki Birim Teleskop 2 (UT2) üzerindeki X-shooter tayfçekeri; Birim Teleskop 1 (UT1) üzerindeki Odak Daraltıcı ve Düşük Dağılımlı Tayfçeker 2 (FORS2) ve Nasmyth Uyarlamalı Optik Sistemi Yakın Kırmızı-Ötesi Görüntüleyici ve Tayfçeker ; Birim Teleskop 3 (UT3) üzerindeki Görünür Çoklu-Nesne Tayfçekeri ve VLT orta-Kırmızı-Ötesi Görüntüleyici ve Tayfçeker ve Birim Teleskop 4 (UT4) üzerindeki Çoklu Birim Tayf Kaşifi ve Yüksek Duyarlıklı Geniş-alan K-Bant Görüntüleyici ile yapılmıştır. VST'de OmegaCAM ve VISTA'da VISTA Kırmızı-ötesi Kamera kullanılmıştır. ePESSTO programı kapsamında NTT'nin görünür ışık tayfları ESO Sönük Nesne Tayfçekeri ve Kamerası 2 (EFOSC2) ve kırmızı-ötesi tayfları ISAAC'in Oğlu tayfçekeri ile alınmıştır. MPG/ESO 2.2-metrelik teleskop gözlemleri ise Gama-Işın Patlaması Optik/Kırmızı-ötesi Dedektörü ile yapılmıştır. Yeryüzü ile nötron yıldızı arasındaki 130 milyon ışık-yılı değerindeki görece küçük olan mesafe gözlemleri mümkün hale getirmiştir. Çünkü ilk dört kütleçekimsel dalga tespitindeki olaylar olan birleşen karadeliklere göre, birleşen nötron yıldızları daha zayıf kütleçekim dalgaları oluşturmaktadırlar. Bir çift sistemde bir nötron yıldızı diğeri etrafında dolandığı esnada kütle çekim dalgası yayarak enerji kaybederler. Yıldızlar yakınlaşmaya devam ederek sonunda bir araya gelirler ve yıldızsal kalıntılarının bir kısmı Einstein'ın ünlü E=mc eşitliğinde açıklandığı gibi kütle çekim dalgaları şeklinde şiddetli bir patlamayla enerjiye dönüşür. ESO-Türkiye


Kıvrımlar Gezegene İşaret Ediyor Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemler doğmakta olan bir yıldız sistemine dair izleri ortaya çıkardı. Genç yıldız AB Arabacı etrafında gökbilimciler tarafından tespit edilen yoğun gaz ve toz diskindeki belirgin sarmal yapı oluşmakta olan bir gezegenin yerini gösteriyor. Gözlenen bu özellik ortaya çıkan bir bebek gezegenin doğrudan ilk kanıtı olabilir. Şimdiye kadar binlerce ötegezegen tespit edildi, ancak nasıl oluştukları çok az biliniyor, diyor Fransa, PSL Üniversitesi, Paris Gözlemevinden çalışmayı yürüten Anthony Boccaletti. Gökbilimciler gezegenlerin AB Arabacı gibi genç yıldızları çevreleyen tozlu disklerin içinde, bir araya gelen soğuk gaz ve toz yığını şeklinde doğduklarını biliyor. Sonuçları Astronomy & Astrophysics'te yayımlanan, VLT ile yapılan yeni gözlemler bilim insanlarının bu süreci daha iyi anlamaları için önemli ipuçları sunuyor. Gezegenlerin tam olarak oluşma anını yakalamak için çok genç sistemleri gözlemeliyiz, diyor Boccaletti. Ancak gökbilimciler şimdiye kadar bir bebek gezegenin genç disklerde oluşmaya başladığı yerin yeterince net ve derin görüntülerini elde edememişlerdi. Yeni görüntüler Dünya'dan 520 ışık-yılı uzaklıkta, Arabacı takımyıldızı doğrultusunda yer alan AB Arabacı etrafındaki dikkat çekici toz ve gaz sarmalını gösteriyor. Bu şekildeki sarmallar bebek gezegenlerin varlığına işaret ediyor, bunlar gazı 'tekmeleyerek', diskte, göldeki bir teknenin yaptığı gibi dalga şeklinde kargaşa oluşturur diye açıklıyor çalışmaya katılan, Fransa Bordeaux Astrofizik Laboratuvarı'ndan Emmanuel Di Folco. Gezegen yıldızın etrafında döndükçe bu şekil giderek sarmal bir kola dönüşür. AB Arabacı'nın yeni görüntüsünde merkeze yakın çok parlak sarı renkte görülen kıvrımlar aslında yıldızdan Güneş Neptün arasındaki mesafe kadar uzaktalar ve ekibe göre gezegenin oluştuğu bölge burası olabilir. AB Arabacı sisteminin gözlemleri birkaç yıl önce ESO'nun ortağı olduğu Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ile yapıldı ve yıldızın etrafında devam etmekte olan gezegen oluşumuna dair ilk ipuçlarını sağladı. Bilim insanları ALMA görüntülerinde yıldızın yakın çevresindeki diskin iç kısımlarındaki gazda iki sarmal kol tespit ettiler. Sonrasında 2019 ve 2020 başlarında Boccaletti ile Fransa, Tayvan, ABD ve Belçika'dan bir grup gökbilimci ESO'nun Şili'de bulunan VLT'si üzerindeki SPHERE aygıtını daha net görüntüler elde etmek üzere yıldıza yönlendirdi. Böylece SPHERE ile AB Arabacı sisteminin şimdiye kadarki en net görüntüleri elde edildi. SPHERE'in güçlü görüntüleme sistemi ile gökbilimciler küçük toz taneciklerinden gelen ve içteki diskten yayılan sönük ışığı görebildiler. İlk kez ALMA tarafından tespit edilen sarmal kolların varlığını onaylayan ekip diskte halen devam eden gezegen oluşum bölgesini de belirlemiş oldu. Gezegen oluşumuna dair bazı teorik modellerde benzer kıvrımlar bekleniyor, diyor LAB'den eş-yazar Anne Dutrey. Bu iki sarmal kolun bağlantısını sağlıyor biri içeriye gezegenin yörüngesine doğru dolanmakta, diğeri dışarıya doğru genişlemektedir ve bunlar gezegenin olduğu yerde birleşiyorlar. Diskten sağlanan gaz ve toz oluşmakta olan gezegenin üstüne yığılarak büyümesini sağlıyor. ESO, ALMA ve SPHERE'in son teknoloji ürünü çalışmalarından yararlanarak ötegezegenleri araştırmak üzere 39-metrelik Aşırı Büyük Teleskopu inşa ediyor. Boccaletti'nin açıkladığı gibi bu güçlü teleskop gökbilimcilerin oluşmakta olan gezegenlerin daha da ayrıntılı görüntülerini elde etmelerini sağlayacak. Gezegenlerin oluşumuna katkı sağlayan gazın dinamiklerini doğrudan ve daha hassas bir şekilde görebileceğiz. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Adana


Gökbilim üzerine yeni keşiflerin yapıldığı merkezlerden biri de bildiğiniz üzere Avrupa Güney Gözlemevi 'dir. ESO'nun sayfasına girdiğinizde üstte, birçok ülkenin bayrağının yer aldığını görürüz. İşte o bayraklar ilgili ülkenin diline göre sayfanın düzenlendiğini belirtir. Yakında bu bayrakların yanına bir de Türk Bayrağımız eklenecek. Henüz test aşamasında olan ESO-Türkiye sayfasından yeni bir haberi sizlerle Astronomi Diyarı üzerinden paylaşıyorum. Gerek sayfayı Türkçe haline getiren ve gerekse de ilgili haberi Türkçeleştiren Arif Solmaz'a da bir teşekkür etmek gerek. Gökbilimciler, çok uzak evren taramalarının çoğunda gerçek ışığın büyük bir kısmının gözlenemediğini uzun süredir biliyorlardı. Şimdi, ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu oluşturan dört adet dev 8.2 metrelik teleskoptan ikisi kullanılarak gerçekleştirilen oldukça derin gökyüzü taraması ve eşşiz, özel-üretilmiş bir filtre sayesinde gökbilimciler yaklaşık 10 milyar ışık-yılı uzaklıktaki gökadaların büyük bir kısmının keşfedilmemiş olduğunu belirlediler. Ayrıca tarama evrenin bu erken dönemine ait en sönük gökadaların ortaya çıkarılmasına da yardımcı oldu. Gökbilimciler çok uzak evrende oluşan yıldızların miktarını araştırmak için sık sık hidrojen tarafından salınan ve Lyman-alfa çizgisi olarak bilinen ışığın güçlü, özgün parmak izini kullanırlar . Şimdiye kadar bu taramalarda uzun süredir gözden kaçmış bir çok uzak gökada olduğundan şüphe edilmekteydi. Yeni VLT taraması ilk kez bunun tam olarak ne olduğunu göstermektedir: ortalama olarak Lyman-alfa çizgisinin % 95'i onu salan gökada içinde hapsedilmektedir ve çoğu gökada Lyman-alfa taramalarında görünmemektedir. Nature dergisinde bu hafta yayınlanan araştırma makalesinin başındaki isim Matthew Hayes şöyle açıklıyor, Gökbilimciler her zaman Lyman-alfa taramalarında bir miktar gökadanın kayıp olduğunu bilmekteydiler, ama şimdi ilk kez bir ölçüme sahibiz. Ve azımsanmayacak sayıda kayıp gökadaya. Hayes ve çalışma arkadaşları standart Lyman-alfa tarama yöntemlerini izleyip, bu ışığı ölçerek toplam parlaklığın ne kadar bir kısmının kayıp olduğunu anlamak için, VLT'deki FORS kamerasını ve özel-üretilen dar bant filtresini kullandılar. Daha sonra, uzayın aynı bölgesini başka bir VLT Birim Teleskopunda bulunan yeni HAWK-I kamerasını kullanarak parlayan hidrojen tarafından farklı bir dalga boyunda salınan ve H-alfa çizgisi olarak da bilinen ışığı incelemek için taradılar. Özellikle GOODS-Güney alanı olarak bilinen, gökyüzünün iyi-çalışılmış bir bölgesinde ışığı 10 milyar yıldır (kırmızıya kayma 2.2 ) yol alan gökadaları incelediler. Gökyüzünün bu kadar derin bir parçasını hidrojenin bu iki özel dalgaboyunda gelen ışıkta ilk kez gözlemiş oluyoruz. Bunun çok önemli olduğu ortaya çıktı, diyor takım üyesi Göran Östlin. Tarama oldukça derindi ve evrenin yaşamının bu erken döneminde bilinen en sönük gökadalardan bazılarını ortaya çıkardı. Böylece gökbilimciler Lyman-alfa kullanılarak yapılan geleneksel taramalarla üretilen toplam ışığın sadece çok küçük bir kısmının görüldüğü sonucunu çıkarabildiler. Bu taramalarda % 90 oranında çoğu gökada gizlenmiş haldeydi. Eğer on tane gökada görüldüyse, orada belki de yüz tane vardı diyor Hayes. Farklı dalgaboylarında salınan ışığı hedef alan farklı gözlemsel yöntemler, sadece Evren'in kısmen taranmış bir görüntüsüyle sonuçlanacaktır. Bu taramanın sonuçları, evrenin tarihinde ilk oluşan gökadalar incelenirken güçlü Lyman-alfa imzasının artmasının evren bilimciler için şiddetli bir uyarı olduğunu bildirmektedir. Makalenin yardmcı yazarı Miguel Mas-Hesse şunları kaydediyor Şimdi ne kadar kayıp olduğunu biliyoruz, evrenin daha kesin temsillerini oluşturmaya başlayabiliriz. Evren'in yaşamında farklı zamanlarda yıldızların ne kadar çabuk oluştuklarını daha iyi anlayabiliriz. Bu büyük ilerleme, kullanılan eşsiz kameranın yardımıyla olmuştur. İlk ışığını 2007'de alan HAWK-I kamerası en son teknoloji ürünü bir araçtır. HAWK-I'den daha büyük görüş alanına sahip sadece birkaç kamera var ve onlar VLT'nin büyüklüğünün yarısından daha küçük teleskoplara takılı durumdalar. Böylece sadece VLT/HAWK-I, gerçekten bu uzaklıklardaki bu kadar sönük gökadaları etkili bir şekilde bulabilir. diyor takım üyesi Daniel Schaerer. Notlar Lyman-alfa ışığı uyarılmış hidrojen tarafından salınan ışığa karşılık gelmektedir. Bu ışık morötesi dalgaboyunda 121.6 nm'de salınmaktadır. Lyman-alfa çizgisi onu keşfeden Theodore Lyman'dan sonra Lyman serileri denilen serideki ilk çizgidir. Johann Balmer'den sonra Balmer serileri olarak adlandırılan seri ise uyarılmış hidrojen tarafından salınan ışığa karşılık gelmektedir. Bu serilerdeki ilk çizgi 656.3 nm'de salınan H-alfa çizgisidir. Bir dar-bant filtre; merkezi özel bir dalgaboyunda olan sadece dar bantgenişliğine sahip bir ışığın geçmesine izin verecek şekilde tasarlanmış bir optik filtredir. Geleneksel dar-bant filtreler H-alfa gibi merkezi Balmer serileri üzerinde olanları içermektedir. Evrenin genişlemesinden dolayı, uzak bir nesnenin ışığı onun uzaklığına bağlı olarak bir miktar kızıla kaymaktadır. Bunun anlamı o cismin ışığının daha uzun dalgaboylarına doğru kaymasıdır. 2.2'lik bir kızıla kayma değeri -ışığı bize ulaşmak için yaklaşık 10 milyar yıl geçen gökadalara karşılık gelen ışığın 3.2 çarpanı kadar uzatılması anlamına gelmektedir. Böylece Lyman-alfa görünür bölge yakınında yaklaşık 390 nm'de görülür ve ESO'nun VLT'sine bağlı FORS aleti ile gözlenebilir. Aynı zamanda yakın kızılöte bölgesinde 2.1 mikrona doğru kayan H-alfa çizgisi de VLT üzerindeki HAWK-I aleti ile gözlenebilirdi. Kaynak: ESO-Türkçe 1 Yorum uzak gökadalar hakkında verilen bilgiler ve ESO nun Türkçe leştirilmesi için teşekkürler...


Avrupa Güney Gözlemevi'nin teleskoplarını kullanan gökbilimciler yıldız kümelerinde gizli kalan aşırı sıcak yıldızların yüzeyindeki dev lekeleri keşfetti. Bu yıldızlar sadece manyetik lekelerle uğraşmıyor, bazılarında süper parlama olayları ile Güneş'teki benzer patlamalardan milyonlarca kez daha yüksek güce sahip enerji patlamaları da gerçekleşiyor. Bugün Nature Astronomy'de yayımlanan bulgular gökbilimcilerin bu şaşırtıcı yıldızları daha iyi anlamalarını sağlayarak yıldız astronomisindeki anlaşılması zor diğer gizemlerin çözülmesine de kapı aralayacak. İtalya'daki, Padua INAF Gökbilim Gözlemevi'nden Yazan Momany liderliğindeki ekip aşırı yatay kol yıldızları olarak bilinen özel bir yıldız türünü arıyordu Güneş'in yarı kütlesinde ancak dört beş kat daha sıcak olan yıldızlar. Bu sıcak ve küçük yıldızlar özel çünkü tipik bir yıldızın son aşamalarını atlatarak zamansız bir şekilde ölüyorlar, diyor, daha önce ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde gökbilimci olarak görev yapan Momany. Gökadamızda, bu ilginç sıcak yıldızlar genellikle yakın bir yoldaş yıldızla yaşıyorlar. Ancak şaşırtıcı bir şekilde, birbirlerine sıkıca bağlı küresel kümelerde gözlenen bu aşırı yatay kol yıldızlarının yoldaşları olmadığı görülüyor. ESO teleskoplarıyla uzun süredir bu yıldızları takip eden ekip bu nesnelere dair bir gizemin daha olduğunu ortaya çıkardı. Üç farklı küresel kümeyi inceleyen Momany ve arkadaşları buradaki çoğu yatay kol yıldızının parlaklığında birkaç günden birkaç haftaya kadar farklılaşan düzenli parlaklık değişimleri gözledi. Diğer tüm senaryoları eledikten sonra, gözlenen parlaklık değişimlerini açıklamak için tek bir olasılık kalıyordu, diyor ESO eski çalışanı ve INAF'tan Simone Zaggia: bu yıldızların lekelerle başları dertte olmalı! Aşırı yatay kol yıldızlarındaki lekelerin Güneş'imizdeki karanlık lekelerden oldukça farklı olduğu görülse de her ikisinin de kaynağı manyetik alanlardır. Bu sıcak ve uç koşullardaki yıldızların lekeleri çevredeki yıldız yüzeyinden daha parlak ve sıcaktır, Güneş'te ise bunun tersine karanlık lekeler çevresine göre daha soğuktur. Yine bu yıldızlardaki lekeler güneş lekelerinden önemli ölçüde büyük olup, yıldız yüzeyinin neredeyse dörtte birini kaplayabilmektedirler. Oldukça ısrarcı olan bu lekelerin ömrü ise onlarca yıla ulaşabilmektedir, güneş lekeleri ise kısa süreli ve geçici olup, ömürleri gün veya ay mertebesindedir. Sıcak yıldızlar kendi etrafında döndükçe lekeler de hareket etmekte ve gözlenen yıldız parlaklığının değişmesine neden olmaktadır. Lekeler nedeniyle gerçekleşen parlaklık değişimlerinin ötesinde, ekip ayrıca süper-parlama gösteren birkaç aşırı yatay kol yıldızı da keşfetti ani enerji patlamaları ve manyetik alanın varlığına başka bir işaret. Bunlar Güneş'te gördüğümüze benzer parlamalar, ancak on milyon kat daha fazla enerjiye sahipler, diyor ESO'nun Almanya genel merkezinden gökbilimci ve eş-yazar Henri Boffin. Bu tür bir davranış hiç beklenmediği gibi bu yıldızları açıklarken manyetik alanların ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Aşırı yatay kol yıldızlarını anlamaya çalışırken geçen altmış yıldan sonra gökbilimcilerin onlara dair artık daha net bilgileri var. Dahası, bu bulgular Güneş-benzeri yıldızların son aşamalarını temsil eden ve aşırı yatay kol yıldızları ile benzerlikler gösteren çoğu beyaz cücedeki güçlü manyetik alanların kökenini açıklayabilir. Aslında buradaki büyük resim, diyor ekip üyesi, ESO eski çalışanı, İspanya Kanarya Astrofizik Enstitüsü'nden David Jones, tüm sıcak yıldızlardaki parlaklık değişimleri genç Güneş-benzeri yıldızlardan yaşlı aşırı yatay kol yıldızlarına ve uzun süredir ölü olan beyaz cücelere kadar bağlantılı olabilir. Bu nedenle bu nesnelerin ortak sorunları yüzeylerindeki manyetik lekeler. Bu sonuca ulaşabilmek için gökbilimciler Paranal Gözlemevi'nde bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki çoğu aygıtı kullandı, bunlar arasında VIMOS, FLAMES ve FORS2 ile VLT Tarama Teleskopu üzerindeki OmegaCAM yer almaktadır. Ayrıca ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan Yeni Teknoloji Teleskopu üzerindeki ULTRACAM aygıtı da kullanıldı. Buluş, ekibin yıldızları tayfın yakın-kırmızı ötesi bölgesinde gözleyerek, küresel kümelerdeki soğuk yıldızların arasında parlayan, sıcak ve aşırı yıldızları ortaya çıkarmaları ile gerçekleşti. Arif solmaz


ESO yakın bir gökada olan Messier 83'ün ESO'nun Şili Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskop'u üzerindeki HAWK-I aleti ile alınmış güzel bir görüntüsünü yayınladı. Görüntüde gökada kızılötesi ışıkta gösterilmekte ve şimdiye kadar yerden alınan en keskin ve detaylı Messier 83 görüntülerini oluşturan kameranın etkileyici gücünü gözler önüne sermektedir. Messier 83 (eso0825) gökadası yaklaşık 15 milyon ışık-yılı uzaklıkta Suyılanı takımyıldızında bulunmaktadır. 40 000 ışık yılı genişliğiyle Samanyolu Gökadası'nın yüzde kırkı boyutunda olan gökada, sarmal şekli ve merkezi boyunca yıldızların bulunduğu çubuklu yapısının varlığı sebebiyle birçok yönden kendi gökadamıza oldukça benzemektedir. Messier 83 sahip olduğu birçok süpernovası nedeniyle gökbilimciler arasında ünlüdür: süpernova patlamaları bazı yıldızların yaşamlarını sonlandıran büyük patlamalardır. Geçtiğimiz yüzyıl boyunca, Messier 83'ün içerisinde altı adet süpernova gözlenmiştir başka bir gökadayla karşılaştırıldığında rekor sayılabilecek bir sayı. Süpernovalar olmasa bile, Messier 83 sadece bir dürbünle bile görülebilecek en parlak yakın gökadalardan bir tanesidir. Messier 83 ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u üzerindeki güçlü kamera HAWK-I kullanılarak elektromanyetik tayfın kızılötesi bölgesinde gözlenmiştir. Kızılötesi ışıkta görüntülendiğinde Messier 83'ün çoğunu anlaşılması güç hale getiren tozun büyük bir kısmı saydam hale gelmektedir. Sarmal kollardaki sıcak genç yıldızların etrafındaki parlak ince gaz da, kızılötesi görüntülerde daha az göze çarpmaktadır. Sonuç olarak gökada yapısının daha fazlası ve onu oluşturan yıldız topluluklarının büyük bir kısmı görülebilmektedir. Bu temiz görüntü özellikle gökadanın tozlu bölgelerinde gizlenen genç yıldız kümelerini bulmaya çalışan gökbilimciler için önemlidir. Bu gözlemlerin temel bilimsel hedeflerinden bir tanesi de bu tür yıldız kümelerinin araştırılmasıdır . Daha önce alınan görüntülerle karşılaştırıldığında, HAWK-I'in keskin görüşü gökada içindeki daha fazla yıldızı gözler önüne sermektedir. VLT'nin devasa aynasının, kameranın geniş görüş alanı ve muazzam duyarlılığının ve ESO'nun Paranal Gözlemevi'nin mükemmel gözlem koşullarının birleştirilmesiyle HAWK-I dünyanın en güçlü kızılötesi görüntüleyicisi haline gelmektedir. 2007'de faaliyetlerine başlayan (eso0736) bu kamerayı kullanabilmek ve geceleyin gökyüzünün yerden elde edilecek en iyi kızıltötesi görüntüleri elde edebilmek için gökbilimciler hevesle sıraya girmektedirler. Notlar HAWK-I , Yüksek Duyarlıklı Geniş-alan K-bandı Görüntüleyicisi anlamına gelmektedir. Kamera ile ilgili daha teknik bilgiler önceden yayınlanmış bir basın bülteninde bulunmaktadır (eso0736). Bu görüntüyü hazırlamak için kullanılan veriler Mark Gieles ve Yuri Beletsky liderliğindeki takımdan elde edilmiştir. Bu gayret gerektiren veri analizini Mischa Schirmer gerçekleştirmiştir. Kaynak: ESO-Türkçe


ESO, Samanyolu'na benzeyen yakın bir gökadanın yeni bir fotoğrafını yayımladı. NGC-4945 kendi gökadamız gibi merkezin çevresinde dolanan parlak kollarıyla sarmal bir gökadadır. Gökadanın uzaya enerji saçan merkezindeki obur karadelik yakınındaki maddeyi yok ediyor. Orta özellikteki bir teleskopla görülebilen NGC-4945, 13 milyon ışık yılı uzaklıktaki Erboğa Takımyıldızının bir üyesidir. 1826 yılında İskoç Gökbilimci John Dunlop tarafından keşfedilen Gökada, 1880'lerde İrlandalı Gökbilimci John Louis Emil Dreyer tarafından derlenen genel bir katalogda yerini aldı. NGC-4945'in yeni fotoğrafı ise ESO'nun Şili'de La Silla Gözlemevi'ndeki 2,2 metrelik teleskopla çekildi. Gökada Dünya'dan bakıldığında puro şeklinde görülür*. Ancak gökada daha kalın bir yapıya sahiptir. Yıldızların oluşturduğu bant ve ışıldayan gaz merkez çevresinde bir helezon çizmektedir. Özel bir filtre ile elde edilen net görüntüde NGC-4945'de yıldız oluşum bölgelerinden gelen hidrojen gazı ayırt edilebilmektedir. NGC-4945, Samanyolu gibi saha sakin gökadalara göre daha fazla aktif olduğundan çevreye daha fazla enerji yaymaktadır. 1943 yılında Carl K. Seyfert tarafından oluşturulan yeni tanımlamaya göre bilim insanları NGC-4945'i bir Seyfert Gökadası** olarak sınıflandırırlar. Gökbilimciler bu tür gökadaların merkezlerindeki karadelikten dolayı gökdaların çok aktif olduğuna inanıyorlar. Karadelikler, kütle çekimleriyle yakınındaki gazı kendine doğru çeker, merkezi bölgeyi hızlandırarak ısıtırlar. Bu da çevreye yüksek enerjili X-ışını ve morötesi ışınım yayılmasına neden olur. Samanyolu'nda da olmak üzere sarmal yapıdaki gökadaların merkezlerinde karadelikler bulunmaktadır. Kaynak: ESO


R Güneytacı yıldızının etrafındaki bölgenin bu görkemli görüntüsü ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan görüntülerle oluşturulmuştur. R Güneytacı yakın bir yıldız oluşum bölgesinin merkezinde yer almakta ve dev bir toz bulutuna gömülü narin mavimsi bir yansıma bulutsusu ile çevrilmektedir. Görüntü gökyüzünün bu etkileyici bölgesinin şaşırtıcı yeni detaylarını gözler önüne sermektedir. R Güneytacı en yakın ve en dikkat çekici yıldız oluşum bölgelerinden bir tanesinde yer almaktadır. Bu kare Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. Görüntü kırmızı, yeşil ve mavi filtrelerle çekilen yirmi ayrı fotoğrafın birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Bu görüntü gökyüzünde yaklaşık olarak bir dolunay kadarlık bir bölgeyi kapsamaktadır. Bu yaklaşık 420 ışık yılı uzaklıkta bulunan küçük takımyıldız Güneytacı'nda yaklaşık 4 ışık yılına eşit olmaktadır. Bölge görüntünün ortasında yer alan R Güneytacı yıldızından sonra isimlendirilmiştir. Bölgede parlaklığı değişen genç yıldız türlerine ait olan birçok yıldızdan biridir ve halen oluştuğu gaz ve toz bulutlarıyla çevrilidir. Bu sıcak genç yıldızlar tarafından yayılan şiddetli ışıma kendilerini çevreleyen gazla etkileşmekte ve farklı dalgaboylarında ya yansıtılmakta ya da soğurulmaktadır. Yıldızlar arası ortamın fiziği ile açıklanan bu karmaşık süreçler ve yıldızların özellikleri, bulutsunun ihtişamlı renklerini meydana getirmektedir. Görüntüde görülen açık mavi bulutlar yıdız ışığının küçük toz parçacıklarından yansıması nedeniyledir. R Güneytacı bölgesinde bulunan yıldızlar kütle bakımından Güneş'e benzemekte çevrelerindeki önemli miktarda hidrojeni iyonize edecek kadar kızılötesi ışık yaymamaktadırlar. Bunun anlamı, bulutlar birçok yıldız oluşum bölgesinde görülen kırmızı renk özelliği ışıma yapmamaktadırlar. Yansıma bulutsusunun gömüldüğü dev toz bulutu burada en ince detayına kadar gösterilmektedir. Tozun ince renkleri ve farklı dokuları görüntüyü bir izlenimci çizimine benzetmektedir.Görüntüde göze çarpan karanlık bir şerit merkezden sol alta doğru uzanmaktadır.Burada yıldızlar tarafından yayılan ve iç kısımlarda oluşan görünür ışık toz tarafından tamamen soğurulmaktadır. Bu nesneler ancak kızılötesi ışığa duyarlı bir kamara ile daha uzun dalgaboylarında gözlem yapılarak tespit edilebilirler. R Güneytacı'nın kendisi çıplak gözle görülmemektedir, fakat gökyüzünde daha büyük Yay takımyıldızına ve kendi gökamız Samayolu'nun merkezi doğrultusundaki zengin yıldız bulutlarına yakınlığından dolayı karanlık bölgelerde küçücük, taç şekilli takımyıldız kolayca saptanabilmektedir. Kaynak: ESO-Türkçe