Venüs'ün üst atmosferinden suyun yok olmasını sağlayacak kadar güçlü 'elektrik rüzgarları' olduğu belirlendi. Bu bilgi diğer yıldızlar çevresinde dolanan gezegenlerde yaşam arayışında önemli bir etken olarak dikkat çekmekte. Şimdiye kadar herhangi bir ötegezegen yıldızının yaşam alanında olsa bile kayasal yapıda olması, atmosferinin uygun şartları taşıması, yörüngesi gibi fiziksel etkiler dikkate alınıyordu. Şimdi bu etkilere bir yenisi eklendi: elektrik rüzgarları. Londra Üniversitesi Akademisi'nden ve NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Glyn Collinson: Bu sonuç inanılmaz ve şok edici. Bir gezegenin atmosferdeki suyu ya da oksijeni uzaya atacak kadar güçlü bir elektrik rüzgarına sahip olacağını hayal bile edemezdik diyor. Yeni çalışmaya göre Venüs'te, kütle çekimine rağmen atmosferden ağır su ve oksijeni atacak kadar güçlü elektrik rüzgarları bulunuyor. UCL'den Prof. Andrew Coates: Mars ve Titan'ın yanı sıra Venüs'ten uzaya dağılan elektron ve iyonları inceliyorduk. Venüs'te diğer cisimlere göre oldukça güçlü bir elektrik alanı oluştuğunu ve her yıl 100 tona yakın kütle eşdeğerinde malzemeyi uzaya saçtığını gördük diyor. Venüs, büyüklüğü ve yerçekimi bakımından Dünya ile benzerlik içinde olsa da, 460 Santigrad derece sıcaklığındaki yüzeyi su bulunduramayacak kadar sıcaktır. Bu nedenle sıvı sudan ziyade su buharı bulundurur. Dünya atmosferinin 70 katı kalınlıkta atmosferi olması nedeniyle Dünya'ya göre 10 bin ile 100 bin kat daha az su barındırır. Bilim insanları daha önce Venüs'teki su kaybının güneş rüzgarları nedeniyle olduğunu düşünüyordu. Ancak yeni çalışma kaybın nedeninin elektrik rüzgarları olduğunu gösterdi. Her gezegenin kütle çekimi olduğu gibi aynı zamanda atmosferinden dolayı zayıf bir elektrik alanı ile de çevrilidir. Kütle çekimi gezegen atmosferinin dağılmasına engel olurken, elektrik kuvveti de atmosferi uzaya doğru genişletir. Ekip, Venüs çevresinde dolanan ESA'nın Venüs Express adlı araçtaki ASPERA-4 aletindeki NASA-SwRI-UCL elektron tayfölçerini kullanarak Venüs elektrik alanını keşfetti. Atmosferin üstünden dışarı kaçan elektronlar izlenirken, güçlü elektrik alanı nedeniyle doğrultularının değiştiği farkedildi. Üstelik de elektronlar beklenen hızlarla uzaklaşmıyordu. Hız değişimi hesaplandığında Venüs'te Dünya'ya göre en az beş kat daha güçlü elektrik alanı olduğu sonucu çıkarıldı. Venüs'te neden bu kadar güçlü elektrik alanı olduğunu bilmiyoruz. Bunun Güneş'e yakın olmasıyla bir ilgisi olabilir. Çünkü Venüs üzerindeki Güneş'ten gelen morötesi ışıma Dünya'ya göre iki kat daha fazladır. Bu değeri ölçmek gerçekten çok zordur ve aldığımız veriler ölçebileceğimiz limitin üst sınırındadır diyor Collinson. Elektrik rüzgarları başka bir gezegende de etkin olabilir: Mars'ta. NASA'nın Mars yörüngesindeki MAVEN aracı şu anda Kızıl Gezegen'in atmosferinden ne kadar suyun ve neden kaybolduğunu belirlemeye çalışıyor.


Avrupa Uzay Ajansı'nın Venüs Express uzay aracı Venüs'te aktif volkanik hareketlerin kanıtlarını sundu. Gezegenin kalın atmosferi yüzeyinin görülmesini engeller, ancak önceki Venüs görevlerindeki radar gözlemlerinde yüzeyin antik lavla örülü olduğu ve çok sayıda volkan olduğu belirlenmişti. Dünya ile benzer büyüklükte olan Venüs'de bu yüzden bir iç ısıtma mekanizması olması muhtemeldir. Uzaya kaçan ısı nedeniyle sıcaklığın düşmesi beklense de volkanik hareketler nedeniyle sabit kalmaktadır. Bazı modellere göre gezegenin evrimi yaklaşık 500 milyon yıl önce yoğun lav akışları nedeniyle değişti. Bu akışların günümüzde devam edip etmediği ise henüz anlaşılamamıştır. Sekiz yıldır Venüs'ü gözleyen Venüs Express aracı bu önemli soruyu çözmek için gezegeni farklı dalga boylarında gözledi. 2010 yılında yayınlanan bir çalışmaya göre gezegen üzerinde üç farklı volkanik bölge ve onların çevresindeki kızılötesi ışımanın farklı olduğu ortaya konuldu. Bu ise taze lav akıntılarının varlığı olarak yorumlandı. Bu taze akıntıların 2,5 milyon yıl yaşında olduğu belirlenmesine karşılık gezegendeki aktif volkanizma hareketliliğiyle ilişkisi kurulamamıştı. Bunun ardından önemli bir ipucuna 2012'de ulaşıldı: 2006-2007'den itibaren üst atmosferde kükürt dioksit artışı tespit edildi. Rüzgar değişimleri buna neden olabilirdi ancak araştırmacılar bundan daha çok kükürt dioksit artışını volkanik hareketlere bağlamıştı. Gezegenin yüzey parlaklığı atmosferle yüzey arasındaki ısı emisyonuyla eşleştirmek için Venüs İzleme Kamerasının yakın-kızılötesi dalga boyuyla alınan verilerdeki değişimler izlenerek tespit edildi. Max Planck Enstitüsü Güneş Sistemi Araştırmaları Merkezi'nden Eugene Shalygin: Yüzeydeki bir çok noktanın aniden ısınıp soğuduğunu gördük diyor. Bu noktaların tektonik zorlanma olan dördünde sıcaklığın günden güne değiştiğini gördük. Aktif volkanizma için elde ettiğimiz kanıtlardan biri buydu. Sıcak noktalar Ozza ve Maat Dağı yakınındaki Ganiki Chasma stres alanı üzerindedir. Bu tür bölgeler genellikle kabuk altındaki magmanın yükselmesiyle oluşan çatlaklarla doludur. Bu süreçte kırıklar boyunca sıcak malzeme yüzeye lav akıntısıyla çıkar. Çalışma ekibinden Wojciech Markiewicz: Venüs'ün kalın bulutları arasında bu gözlemleri yapmak için uzay aracının yeteneğinin son sınırı kullanıldı. VMC'nin görevi yüzeydeki sistematik değişimleri gözlemek olduğundan zamanla sıcaklığı değişen bölgeler açıkça görüldü diyor. VMC verilerinde 100 km'den daha geniş alanlar gözlenmesine karşılık sadece bazı noktalarda sıcaklık değişimleri farkedildi. Örneğin 'Cisim A' olarak belirtilen sıcak noktanın 830 0C dolayında olduğu ölçüldü. Gezegenin ortalama sıcaklığı 480 0C'dir. Ganiki Chasma stres bölgesi gezegenin jeolojik açıdan en aktif alanlarından biridir. ESA'nın Venüs Express projesi araştırmacılarından Hakan Svedhem: Nihayet Güneş Sistemi'nde en aktif volkanik hareketliliğin Venüs'te olduğunu gördük diyor. Çalışmamız en yakın komşumuz Venüs'ün hala etkin olduğunu ve değişken bir yüzeye sahip olduğunu gösteriyor. Bu da Dünya ile Venüs'ün birbirinden farklı evrimsel geçmişleri olduğunu gösterir.


Gökbilimciler ilk kez Venüs yüzeyinde bir lav akıntısını tespit ettiler. Keşif Avrupa Uzay Ajansı'nın Venüs Express adlı uzay aracıyla gerçekleştirildi. Henüz taze olan lav akıntıları aracın kızılötesi görüntüleme yeteneği yardımıyla yapıldı. Bu şekil Venüs'teki volkanik bir zirve olan Idunn Mons'u gösteriyor. Topografya NASA'nın Magellan uzay aracıyla elde edilen verilerden üretilmiştir . Parlak görülen kısımlar daha dik eğimlere sahiptir. Karanlık görülen kısımlar ise düzdür. Şekildeki renk değişimi Venüs Express'in VIRTIS aracıyla alınan veriler ışığında oluşturulmuştur. Bu renkler lav akışına bağlı olarak yüzeydeki minerallerin varlığını gösterir. Kırmızı-portakal rengiyle gösterilen kısım sıcak ve mor ile gösterilen alanlar ise en soğuk kısımlardır. En sıcak alan ovanın 2.5 km üzerinden zirveye kadar uzanır. Idunn Mons'un 200 km'lik bir çapa sahiptir. Uzunca bir süredir Venüs yüzeyinde kraterlerin olmadığı biliniyor. Bir etken olası kraterleri kapatıp yüzeyin düz olmasını sağlıyor. Bu etkenin de ancak volkanik yolla olabileceği düşünülüyordu. Ancak volkanik etkenin yavaş mı yoksa hızlı kı gerçekleştiği konusunda soru işaretleri bulunuyordu. Lav püskürmelerinin tüm gezegeni mi yoksa küçük alanlarda etkili volkanik etkilerle mi gerçekleşiyor? Yeni alınan bilgilere göre ikinci seçenek akla daha yatkın. NASA'nın Jet İtici Güç Laboratuvarı'ndan Sue Smrekar: Venüs'ün jeolojik geçmişi her zaman ilgi çekmiştir. Şimdi ise, Venüs yüzeyinde patlamalar olduğuna ilişkin sağlam kanıtlarımız oldu diyor. Güçlü kanıtlar Venüs yüzeyindeki üç farklı volkanik bölgenin görüntülerinin kıyaslanmasıyla elde edildi. Veriler Venüs Express'deki Görünür ve Kızılötesi Termik Görüntüleme Tayfölçeri yardımcı aracıyla sağlandı. VIRTIS yüzeydeki değişimleri görebilmek için kayaların parlaklığını yok ederek asıl görülmesi kısımları ortaya çıkarır. Dr. Smrekar ve ekibi jeolojik olarak Hawai'ye benzeyen üç volkanik bölgeyi gözlem altına aldı. Dünya'daki lav akıntıları oksijenl birlikte atmosferdeki diğer öğelerle tepkimeye girer. Venüs'te de benzer etki olmalıdır, ancak bir farkla: sıcak ve daha yoğun atmosfer nedeniyle karbondioksit etkileşimi daha fazla olmalıdır. Venüs aslında kütle, yoğunluk ve hacim bakımından Dünya'nın ikizi gibidir. Her iki gezegen de günümüzden 4.5 milyar yıl oluştu. Farkları ise atmosferleri. Venüs'ün atmosferi sera etkisi yapan oldukça kalın bir yapıda. Venüs'ün sıcaklığı kurşunu eritebilecek kadar yüksektir. Yüzey basıncı ise Dünya'daki basınçtan 90 kat daha fazladır. Yüzeyinde volkanik etkiler gerçekleşen Venüs dışındaki Güneş Sistemi üyeleri Dünya ve Jüpiter'in uydusu Io'dur. Mars'taki bazı kraterlerin incelenmesiyle bu gezegende bir zamanlar lav akıntıları olduğu belirlenmiştir. Bilim insanları diğer uydularda görülen, volkanik etkilerin bir başka türü olan buz volkanları üzerindeki çalışmalarını ise sürdürüyor. Kaynak: *Venüs Express uzay aracının yapım aşamasından fırlatılışı, Venüs'e varışına kadar olan yolculuğunu ele alan, Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bölümleri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ethem Derman Hocamla birlikte hazırladığımız Venüs Express adlı sunumu indirebilirsiniz.


Milyonlarca dolar harcanan uzay araştırmaları için zaman zaman bu kadar paraya değer mi tartışmaları yapılır. Şimdiki haberimiz böylesi bir soruyu soranlara bir yanıt verir nitelikte. Venüs Express, Venüs atmosferindeki kükürtdioksitin dünyadaki küresel ısınmanın önüne geçebileceği yolunda bir keşif gerçekleştirdi. Avrupa Uzay Ajansı'nın Venüs Express uzay aracı Venüs atmosferinin yüksek katmanlarında kükürtdioksit olduğunu belirledi. Venüs bize istenmeyen iklim değişiminin için atmosfere kükürt salınımı ile ilgili bir öneri getiriyor olabilir. Venis'teki sülfürik asit bulutları yüzeyi görmemizi engelliyor. Yüzeyden 50-60 km kadar yüksekte bulunan kükürtdioksit bulutları, yanardağlardan püsküren sülfürik asit ve su buharının birleşmesiyle oluşur. 70 km'nin üzerine sızan kükürtdioksit ise güneş ışınımı nedeniyle yok olur. 2008 yılında yörüngeye yerleşen Venüs Express, yüzeyden 90-110 km yükseklikte kükürtdioksit tabakası tespit etti. Peki bu kükürtdioksit nereden geliyordu? Kaliforniya Enstitü Teknolojisi'nden Xi Zhang hazırladığı bir bilgisayar benzetimiyle Amerika, Fransa ve Tayvan'da bulunan meslektaşlarının da yardımıyla bazı sülfürik asit taneciklerinin yüksek bölgelerde güneş ışığı etkisiyle buharlaşarak kükürtdioksiti serbest bıraktığını gösterdi. ESA'nın Venüs Express görevi bilim insanlarından Hakan Svedhem: Yüksek bölgelerde neden kükürt tabakasının olduğunu yaptığımız ölçümlerle açıklayabiliriz diyor. Ancak yeni bulgular atmosferdeki kükürt döngüsünün sandığımızdan daha karmaşık olduğunu da gösteriyor. Venüs'te elde edilen bilgiler yeryüzünde gerçekleşen iklim değişimleri için bir uyarı niteliğinde olabilir. Nobel ödüllü Paul Crutzen küresel ısınma ile mücadelede atmosferin 20 km kadar üstine kükürtdioksiti yapay olarak salınması gerektiğini savunuyor. Kuram ilgi çekici. Çünkü 1991 yılında Filipinler'de patlayan Pinatubo Dağı ile atmosfere bol miktarda kükürtdioksit salındı. 20 km kadar yüksekliğe ulaşan gaz Venüs'te olduğu gibi yoğunlaşmış sülfürik asit damlacıklarına dönüştü. Bu damlacıklar da güneş ışınlarını yansıtan bir sis perdesi oluşturarak ortalama sıcaklığı 0,5 C derece kadar düşürdü. Yine de Venüs'te buharlaşan sülfürik asitin aynı şekilde Dünya atmosferinde de buharlaşacağını ve aynı etkiyi yaratacağı konusu kesinleşmiş değil. Sülfürik asit çevrimi ne kadar süreceği konusunda da belirsizlik hakim. Bu tamamen gelen güneş ışınlarına bağlı bir durum. Fransa'daki Versailles-Saint-Quentin Üniversitesi'nden Jean-Loup Bertaux: Bu ayrıntı üzerinde çalışmak gereklidir. Dünya atmosferine yapay olarak salınacak kükürtün oluşturacağı tabakanın sonuçları tartışılmalıdır. Venüs'te böyle bir tabaka var ve bu tabaka hakkında edineceğimiz her bilgi kendi gezegenimizde kullanılabilir diyor. Sonuçta doğa deneyini yapıyor ve Venüs Express'de bu deneyin sonuçlarını incelememiz ve dünyada denemek üzere bize iletiyor. Kaynak: ESA Not: Venüs Express'in imalatından fırlatılışına ve Venüs'e ulaşıncaya kadar ki hikayesini izlemek için tıklayınız.


Bilim insanları Dünya ve Venüs gezegenlerinin atmosferleri birbrineden farklı olsa da yıldırımların benzer süreçler sonucunda oluştuğunu keşfetti. Yıldırım oranları, şiddeti ve ortama dağılımının kıyaslanabilecek değerde olduğu ve böylece iki gezegenin atmosferlerinin kimyasına bağlı olarak hareketinin ve gelişiminin anlaşılabileceği belirtiliyor. İlk kez Venera yörünge araç ve sondalarıyla, daha sonra Pioneer Venüs Yörünge Aracı ile ve son olarak da Galileo aracıyla Venüs'te yıldırımların oluştuğu gerek optik gerekse de elektromanyetik dalgalarla alınan bilgilerle anlaşıldı. Bu bilgi daha sonra dünya üzerindeki teleskoplarla Venüs'teki parlayan sönen ışıkların gözlenmesiyle de doğrulandı. Ancak iki gezegenin atmosferindeki büyük farklılık bazı bilim insanlarının bu gezegende yıldırım oluşamayacağını belirtmesiyle tartışılır oldu. Avusturya'da Uzay Araştırma Enstitüsü tarafından inşa edilen Venüs Express'in fırlatılmasıyla yapılan manyetik alan incelemesi sonucunda Venüs'te 200-500 metre yüksekliklerde yıldırım oluştuğu görüldü. ABD'deki Kaliforniya Üniversitesi'nden Dr. Russell: Genellikle ters manyetik alanın varlığına karşılık Venüs iyonosferinde yıldırım sinyalleri kısa ve güçlü atımlarla alındı. Dr. Russell ve ekibinin gözlediği söz konusu manyetik alanlar, uzay aracı tarafından yatay eksenle 15 derecelik açı yaptığında bulunabiliyor. Bu ise iyonosferdeki yıldırım ile manyetik alanın neredeyse birbirine dik olduğu dünyadaki durumdan tamamıyla farklı bir özelliktir. Dünya ve Venüs'teki bulutlar ne zamanki yüklü enerjiyi havaya bırakırsa güçlü bir elektrik boşalması gerçekleşir. Bulutları oluşturan parçacıklar çarpıştığında büyük parçacıklar ile küçük parçacıklar arasında elektriksel yük geçişi olur ve büyük parçacıklar aşağı inerken küçük parçacıklar yukarı doğru tırmanır. Yıldırım bu ayrılık sonrasında gerçekleşir. Bu ise atmosferin bir bölümündeki sıcaklığı ve basıncı arttırır. Bilim insanlarının bir kısmı yıldırımların Dünya'daki yaşamın yeşermesinde yardımcı olduğunu ortaya sürmektedir. Gezegenimizde saniyede 100 yıldırım boşalması oluşmasına karşılık biz yeryüzünden çok azını görebiliriz. Aynı şekilde Venüs'teki yıldırımların sayısını da ancak oranla bulabiliriz. Dr. Russell ve arkadaşları Dünya ve Venüs'te aynı yüksekliklerdeki yıldırımların benzer olduğunu gösterdiler. Russell: Biz 3.5 yıl boyunca Venüs Express'in günde 10 dakika için aldığı verileri kullandık. İki gezegenin elektromanyetik dalgalarını karşılaştırarak, Venüs'te enerji dönüşümünün ne zaman gerçekleştiğini bulduk diyor. Gece oluşan yıldırım sayısının gündüz oluşandan daha fazla olduğu ve güneş ışığının vurduğu düşük enlemlerde daha güçlü gerçekleştiği sonucuna da ulaşıldı. Venüs ile Dünya hacim ve kütlelerinin benzerliğinden dolayı ikiz gezegenler olarak nitelendirilir. Şimdi de iki gezegende oluşan yıldırımların oluşum süreçlerinin aynı olduğunu görüyoruz diyor Russell. Kaynak: Science Daily


Bilim insanları Venüs'teki yüksek sıcaklığın kabuğun soğumasına yol açabileceğine ilişkin yeni bir öneri getirdi. Buna göre Venüs atmosferindeki sera etkisine dayandırılan yüksek sıcaklık, aslında gezegenin iç kısımlarındaki soğumanın etkisiyle oluşmuş olabilir. Sözkonusu kuram 21 Eylül 2010'da İtalya'nın Roma kentinde, Avrupa Gezegen Bilim Kongresinde sunuldu. Almanya'nın Berlin kentindeki Havaötesi Merkezi'nden Lena Noack: Biz yıllardır Venüs atmosferindeki sera etkisinin sıcaklığı etkilediğini düşündük. Bu sıcaklıktan geçmişte binlerce yanardağın atmosfere püskürttüğü karbondioksit ve diğer sera gazları sorumlu. Venüs'ün 470 C'ye varan sıcaklığı geçmişte daha da yüksek olabilir- yanardağ hareketlerini arttırdı. Ancak bu bir süre sonra bitti ve kabuk soğumaya ve yanardağ hareketleri azalmaya başladı ve sıcaklık bugünkü değerine ulaştı diyor. Magmanın kaynağı olan erimiş kayalık madde ve volkanik gazlar Venüs'ün derin mantosunda bulunuyor. Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin oluşumu, radyoaktif elementlerin bozunması ve demir, silikat ve magnezyumdan oluşan magma üst manto içinde erir. Erimiş kaya, aynı hacimdeki katı kayadan daha hafiftir ve bu nedenle yukarı doğru yükselir. Kabukta bulacağı bir delikten atmosfere karbondioksit, kükürtdioksit ve su buharı püskürtür. Sera gazlarının çokluğu atmosferin ısınmasına ve yanardağ hareketlerinin artmasına neden olur. Ama ne zamana kadar? İlk kez Alman Hava ve Uzay Merkezi tarafından gerçekleştirilen 3-boyutlu bir benzetimle Venüs modeli denendi. Burada dünyadan farklı olarak daha sıcak bir kayalık yüzey ve daha fazla ısıdan dolayı etkiler söz konusudur. İlginç bir şekilde, yükselen yüzey sıcaklığı kabuğun yalıtkanlığını azaltır. Venüs mantosu dışarıdan çok termal enerji kaybeder ve soğur. Bu mantonun kapağını kaldırmaya benzer ve Venüs'in içi aniden soğur ve volkanik hareketler azalır. Modelimiz bu nedenle atmosfer sıcaklığının hızla düşüşe geçtiğini gösteriyor diyor Noack. Jeologların hesapları başka bir sonucu daha gösteriyor: Volkanik hareketler farklı zamanlarda farklı yerlerde harekete geçer. Atmosferin soğumasıyla volkanik hareketler durur. Ancak yine de bazı bölgelerde yer alan aktif yanardağların etkisiyle lav akışı devam eder. Böylesi yanardağların varlığı Avrupa Uzay Ajansı'nın Venüs Express aracından alınan verilerle de doğrulanıyor. Yine de araç şimdiye kadar aktif bir yanardağı göremedi. Gelecekte Venüs'e gerçekleştirilecek yeni görevlerle ve gezegene indirilebilecek sondalarla aktif yanardağ keşifleri gerçekleşebilir. Kaynak: Astronomy


NASA'nın Şafak uzay aracı Vesta yörüngesine girdikten sonra elde ettiği ilk görüntüyü dünyaya iletti. Şafak, 15 Temmuz'da Mars ile Jüpiter arasındaki Asteroit Kuşağı'ndaki bir asteroitin yörüngesine ilk giren araç unvanını da elde etti. Yeni görüntü Vesta yüzeyini ayrıntılı bir şekilde gösteriyor. Görüntü sırasında araç Vesta'dan sadece 16 000 km uzaklıktaydı. 530 km'lik çapıyla Vesta asteroit kuşağının en büyük ikinci cismidir. Yer ve uzayda konuşlanmış teleskoplarla iki yüzyıla yakın bir süredir Vesta'nın görüntüleri alınmış ancak yüzeyiyle ilgili bir bilgi edinilememişti. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden ve Şafak görevi yöneticisi Cristopher Russell: Şu an Güneş Sistemi'nin en eski cisminin yüzeyine bakıyoruz. Bu bölgedeki nesneler uzun zamanlar boyunca göz ardı edildi. Görüntülerle Vesta yüzeyinin tarih boyunca yaşadığı darbeleri de görmekteyiz diyor. Vesta kaynaklı olup Dünya düşen bir yığın göktaşı olduğu sanılıyor. Vesta ve misafiri Şafak şu an Dünya'dan 188 milyon km uzaklıkta bulunuyor. Şafak ekibi Ağustos ayından itibaren verileri toplamaya başlayacak. Gözlemler ile Güneş Sistemi'nin geçmiş dönemine ilişkin, eşi benzeri görülmemiş verilerin elde edilmesi planlanıyor. Bu veriler aynı zamanda insanoğlunun gelecekteki uzay macerasının yönlendirilmesinde de yardımcı olacak. Şafak yaklaşık dört yıl süren yolculuğu boyunca iyon motorları yardımıyla saniyede 6.7 km'lik hızla 2.8 milyar km yol aldı. Motorlar iyon atışları gerçekleştirerek gerekli itmeyi sağladı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Şafak görevi yöneticisi ve mühendis Marc Rayman: Şafak, gezegenler arası uzayda iyon püskürterek yol aldıktan sonra oldukça zarif bir şekilde yörüngeye sokuldu. Bu fantastik macera oldukça heyecanlıydı. Böylece Güneş Sistemi'nde hakkında bilinenlerin en az olduğu bir cisimle ilgili net görüntüler elde edeceğiz diyor. Araç yörüngeye girmesine karşılık bu hareketine yaklaşık üç hafta boyunca devam edecek. Bu sırada zaman zaman Vesta'ya daha fazla yaklaşabilecek olan araç daha ayrıntılı görüntüleri de iletecek. Vesta'nın kütle çekimi etkileriyle Vesta'nın tam olarak kütlesi de hesaplanabilecek. Araç bir yıl sonra da Vesta'dan ayrılıp Şubat 2015'de varacağı ikinci hedefi cüce gezegen Ceres'e doğru yol alacak.


Yüzünü sürekli makyajlayarak süsleyen bir film yıldızı gibi Vesta'da yüzeyini genç tutmak için uğraş veriyor gibi. Şafak uzay aracı, Vesta'nın diğer havasız olan küçük iç sistem nesneleri gibi olmadığını gösterdi. Karbonca zengin asteroitlerin yüzeylerinde uzun dönemlerde değişimler izlenir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Carol Raymond: Şafak verileri, Vesta ile birlikte Dünya ve diğer güneş sistemi üyelerinin yüzeylerinin ne tür aşamalardan geçtiğini gösteriyor. Güneş sistemindeki tüm madde birbiriyle alışveriş ve etkileşim halindedir diyor. Itokawa asteroitinin geçmişte geçirdiği bir sarsıntı nedeniyle yörüngesinin bozulması gibi, Dünya'nın uydusu ve asteroitlerin yüzeyleri de, çarpan irili ufaklı göktaşları nedeniyle zamanla aşınmaya uğrar. Bilimciler, kabaran dış tabaka üzerinde küçük demir içerikli metal parçaları görürler. Buna karşılık Şafak'ın üzerindeki görünür ve kızılötesi haritalama tayfölçeri takılı kamerası, Vesta yüzeyinde bu türden parçacıklar bulamadı. Vesta yüzeyindeki parlak çizgilerden yayılan ışık, hızla kaybolmaktadır. Bilimciler sık sık çeşitli dış etkilere uğrayan yüzeyde parlak çizgiler oluştuğunu biliyor. Vesta'nın çok daha karmaşık yüzeyi, iç güneş sistemindeki diğer nesnelere oranla alışılmadık dik ve heyelanlı bir yapıdadır. Brown Üniversitesi'nden Şafak görevini sürdüren ekip üyesi Carlie Pieters: Vesta, yüzeyindeki toprağın üst kısmının taşınmasına alışıktır. Sonuçta asteroit, kirli ve karmaşık yüzeyini hareketlendirerek kendini temizler görünüyor diyor. Vesta'nın önceki görüntüleri yüzeyde karanlık ve parlak kısımları ortaya çıkardı. Bu parlak ve karanlık kısımların beklenmedik şekildeki hızla değişimi Vesta yüzeyinin büyük değişime uğradığını gösteriyor. Şafak bilimcileri erken dönemde oluşan bu parlak maddenin Vesta'ya özgü olduğunu düşünüyor. Karanlık kısımlar içinse ortaya sürülen fikirlerden biri volkanik etkiler yoluyla yüksek hızda şoka uğrayan kayaların eriyerek koyulaştığıdır. VIR ve kameranın verileri bu karanlık malzemenin dağılmasının ardından altta özel jeolojik yapısı olmayan küçük ve benzer yataklar olduğunu belirledi. Karanlık maddenin kaynağı olarak ise, Vesta'nın diğer asteroitlerden kaptığı suyun mineralle birleşerek oluşturduğu karbon zengini madde gösteriliyor. Şafak ekibi karanlık maddenin miktarına göre Vesta'nın, son 3,5 milyar yıl içinde çapları 1 ile 10 km arasında değişen 300 kadar asteroitle çarpışmış olduğunu hesapladı. Bu da Vesta yüzeyinin 1-2 metre kadar kalınlaşması demektir. Wash, Winthrop, Bear Fight Enstitüsü'nden Tom McCord: İç güneş sistemindeki Vesta'nın yüzeyinin uğradığı değişim, birçok nesnenin yüzeyinde gerçekleşen değişimle ortak bir süreç izlemektedir. Gezegenimizdeki yaşamın kaynağı olan su ve organik maddelerde muhtemelen bu yolla Dünya'ya ulaştı diyor. 2007 yılında fırlatılan Şafak, Vesta çevresinde bir yıl geçirdi. Araç Eylül 2012'de cüce gezegen Ceres'e ulaşmak üzere yola çıktı.


NASA'nın Şafak aracının verileri dev asteroit Vesta'nın yüzeyindeki bir kraterdeki koyu renkteki maddeyi gözler önüne serdi. Bilimciler Vesta'nın evrimini ve doğasını anlamak için Şafak'ın kamerasından alınan görüntüleri işlemeye devam ediyor. Vesta'nın güney yarımüresinde iki dev çarpma kraterinin kenarlarında ortaya çıkan bu koyu madde bugüne kadar gerçekleştirilen en kapsamlı araştırmaya neden oldu. Verilere göre koyu maddenin bulunduğu Veneneia olarak adlandırılan iki havza yaklaşık 2-3 milyar yıl önce oluştu. Bu madde daha sonra daha genç Rheasilvia havzası ile örtüldü. Eylül 2012'de Vesta görevi sona ererek cüce gezegen Ceres'i incelemek amacıyla yola çıkan Şafak'ın görüntülerinden yeni çalışmalar ortaya çıkıyor. Önceki çalışmalarda olduğu gibi bu çalışmada da olağandışı tarihsel çarpışmalar geçirmiş Vesta'nın yine olağandışı yüzey yapısı da belirleniyor. Almanya Katlenburg-Lindau'daki Max Planck Enstitüsü Güneş Sistemi Araştırmaları bilimcileri asteroitin koyu ve karbonlu bir yüzeye sahip olduğunu belirlemiş oldu. Bu da Dünya gibi iç gezegenlerde bulunan karbonun güneş sisteminin erken döneminde benzer asteroitler tarafından taşınmış olabileceğini gösterir. 530 km'lik çaplı Vesta, Güneş Sistemi'nin bozulmadan kalmış birkaç öngezegenimsi cisimlerinden biridir. Diğer cisimlerde olduğu gibi Vesta'da 4,5 milyar yıl önce çok sıcaktı ve üzerindeki volkanik etkiler birkaç milyon yıl içinde sona erdi. Vesta'daki koyu maddenin varlığı erken dönemdeki cisimlerin yapısının anlaşılmasında önemli rol oynar. Max Planck Enstitüsü'nden Güneş Sistemi Araştırmaları Merkezi'nden Vishnu Reddy: Elde ettiğimiz verilere göre Vesta koyu renkli karbon içerikli bileşikler açısından zengindir ve bunlar erken dönemde daha küçük asteroitlerin Vesta'ya çarpması sonucunda taşındı diyor ve ekliyor: Amacımız Vesta gibi büyük asteroitleri inceleyerek Güneş Sistemi'nin erken dönemindeki maddenin doğasını ve o dönemde neler olup bittiğini ortaya çıkarabilmek. Beş yıl önce fırlatılan Şafak 16 Temmuz 2011'de Vesta yörüngesine girdi. Şafak'ın ikinci hedefi olan ve Mars-Jüpiter arasındaki asteroit kuşağının önemli cisimlerinden Ceres'e ise 2015'de ulaşacak.


Kedi Pençesi Bulutsusu (NGC 6334), büyük kütleli yüzlerce yıldızın doğum yeri olan, büyük bir yıldız doğumevidir. Şili Paranal Gözlemevi'ndeki Görünür ve Kızılötesi Gökbilim Tarama Teleskopu ile alınan yeni, görkemli bir ESO görüntüsünde kızılötesi ışık görüntüyü anlaşılmaz hale getiren parıldayan gaz ve toz bulutlarının arasından geçmekte ve görüntüde Kedi'nin bazı gizli genç yıldızları gözler önüne serilmektedir. Samanyolu'nun merkezine doğru, Dünya'dan 5500 ışık yılı uzaklıkta, Akrep takımyıldızı doğrultusunda bulunan Kedi Pençesi Bulutsusu 50 ışık-yılı genişliğinde bir alanı kaplamaktadır. Görünür ışıkta, sıcak genç yıldızlar tarafından aydınlatılan gaz ve toz, gökcismine takma adını veren gizemli kırmızımsı şekilleri meydana getirmektedir. ESO'nun La Silla Gözlemevi'ndeki (eso1003) Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan yeni bir görüntü ile bu görünür ışık görüntüsü detaylı bir şekilde kaydedilmiştir. NGC 6334 gökadamızdaki en aktif büyük kütleli yıldız doğumevlerinden birtanesidir. VISTA, ESO'nun Şili Atacama Çölü'ndeki Paranal Gözlemevi'ne en son eklenen dünyanın en büyük tarama teleskopudur (eso0949). Bulutsunun böylesine güzel fakat dikkat dağıtan tozunu bir uçtan bir uca tamamıyla gören, ve görünür ışık teleskoplarının görme yeteneğinden gizlenen nesneleri gözler önüne seren kızılötesi dalgaboylarında çalışmaktadır. Görünür ışık yıldızlararası toz tarafından dağıtılma ve soğurulma eğilimi göstermektedir, fakat toz kızılötesi ışıkta neredeyse saydam özellik göstermektedir. VISTA'nın ana aynası 4.1 metre genişliğindedir ve herhangi bir teleskop üzerindeki- en büyük kızılötesi kamera ile donatılmıştır. Yakınındaki zirvede bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u ile birlikte olağanüstü görüş koşullarını paylaşmaktadır. Bu güçlü teleskopu kontrol eden gökbilimciler Kedi Pençesi Bulutsusu'nda bulunan bazıları neredeyse Güneş'ten on kat daha büyük kütleli yıldızların doğum sancılarını görmeye gayret ettiler. Kızılötesindeki görüntü dikkat çekici biçimde görünür ışıktakinden farklıdır. Görüşü çok daha az engelleyen toz ile bu yıldızların nasıl oluştukları ve yaşamlarının ilk birkaç milyon yılındaki gelişimleri hakkında çok daha fazla şey öğrenebilecekler. VISTA'nın çok geniş görüş alanı bir fotoğraf içinde tüm yıldız oluşum bölgesinin şimdiye kadar çekilen en net görüntüsünün alınmasına imkan vermektedir. VISTA görüntüsü burada ilk kez tamamen görülen karanlık tozun muhteşem sarmaşık filiziyle kaplanmış Samanyolu Gökadamız'ın sayısız yıldızıyla doldurulmuştur. Toz bazı yerlerde VISTA kamerasının duyarlı olduğu yakın kızılötesi ışınımı bile engelleyecek kalınlıktadır. Resmin merkezine yakın bölgelerdeki gibi, tozlu alanların çoğunda, turuncu renkle görülen bölgeler başka türlü gizli kalacak genç yıldızları ve onlara eşlik eden jetlere ilişkin kanıtları göstermektedir. Daha dışarıya doğru ise, VISTA'nın görüntüsünde açığa çıkan hafifçe yaşlı yıldızları yaşamlarının ilk birkaç milyon yılındaki ilk çekirdek birleşmesinden kararsız durum dönemine kadar götüren süreçler gözler önüne serilmektedir. VISTA teleskopu şu anda tamamlanması yıllar alacak birçok büyük güney yarımküre gökyüzü taramasına başlamıştır. Teleskopun büyük aynası, yüksek kalileti görüntüler, duyarlı kamera ve devasa görüş alanı onu uzak ara Yeryüzü'ndeki en güçlü kızılötesi tarama teleskopu haline getirmektedir. Bu çarpıcı fotoğrafın gösterdiği gibi VISTA, gökbilimcileri aksi takdirde elde edemeyecekleri verilerin analiziyle meşgul etmeye devam edecektir. Bu kedinin sırları şimdiden açığa çıktı. Diğer iki film: 1. Kızılötesi görüntüde gezinti 2. Bulutsunun görünür ve kızılötesi görüntüleri Işık yılı: Işığın bir yılda aldığı yol. (Yaklaşık 9.5 trilyon km) Kaynak: ESO-Türkçe ESO'nun önceki Kedi Pençesi Bulutsusu yazısı için tıklayınız.


ESO'nun kırmızı ötesi tarama teleskopu Samanyolu'ndaki yıldız oluşum bölgelerini derinlemesine araştırmaya devam ediyor. Uluslararası bir astronomlar takımı, ESO' ya ait Paranal Gözlemevi' ndeki VISTA kızılötesi tarama teleskobundan elde edilen verileri kullanarak, Samanyolundaki toz tarafından gizlenmiş olan 96 yeni açık yıldız kümesi keşfetti. Bu küçük ve soluk nesneler önceki taramalarda görülmüyorlardı, fakat tozu delip gieçebilen dünyanın en geniş tarama teleskobunun hassas kızılötesi tespit edicilerinden kaçamadılar. Bu, bu kadar çok sönük ve küçük kümelerin bir seferde bulunmasının ilkidir. Bu sonuç yeni teleskop üzerindeki altı genel taramadan bir tanesi olan Via Lactea Programı deki VISTA Değişkenleri' nin başlamasından sadece bir yıl sonra geldi. Sonuçlar Astronomi & Astrofizik dergisinde yayınlanacak. Bu keşif özellikle Samanyolu disk tozlu yıldız oluşumu bölgelerinde gizlenenler olmak üzere yıldız kümelerini bulmak için VISTA ve VVV taramalarının potensiyelini ortaya koymaktadır. VVV diğer taramalardan daha derine gitmektedir, diye söylüyor incelemenin lider yazarı Jura Borissova. Güneşimizin kütlesinin yarısından daha fazlasına sahip yıldızların büyük çoğunuğu açık yıldız kümeleri olarak adlandırılan gruplar içinde oluşur. Bu kümeler galaksilerin kurucu bloklarıdırlar ve bizimki gibi galaksilerin oluşumu ve gelişimi için hayati öneme sahiptirler. Yine de, yıldıza benzer kümeler genç yıldızların yaydığı, ki çoğu gökyüzü taramasına görünmez olan, ama 4.1 mlik VISTA teleskobuna değil, görünür ışığın pek çoğunu emen ve dağıtan çok tozlu bölgelerde oluşur. En genç yıldız kümesi oluşumunun izini sürebilmek için araştırmalarımızı yıldız oluşturucu alanlara doğru yoğunlaştırdık. Önceki görünür ışık taramalarında boş gözüken bölgelerde, hassas VISTA kızılötesi tespit ediciler pek çok yeni nesneyi ortaya çıkardı, diye ekliyor VVV taramasının baş bilim insanı olan Dante Minniti. Dikkatlice ayarlanmış bilgisayar yazılımını kullanarak takım, öz küme üyelerini sayabilmek için her bir kümenin önünde yer alan yıldızları ayıklayabildiler. Daha sonra, küme ölçülerini ölçmek için görüntülerin görsel kontrollerini yaptılar, ve daha çok populasyonlu kümeler için uzaklık, yaş ve onlar ile bizim arasındaki yıldızlar arası toz tarafından neden olan yıldız ışıklarının kırmızılaşmasının miktarı gibi diğer ölçmeleri yaptılar. Kümelerin pek çoğunun çok küçük ve sadece yaklaşık 10 20 yıldıza sahip olduğunu bulduk. Tipik açık kümeler ile karşılaştırılınca, bunlar çok sönük ve küçük nesneler bu kümelerin önündeki toz onları görünür ışıkta 10000 ila 100 milyon defa daha sönük yapıyor. Gizlenmiş olmalarında şaşıracak bir şey yok, diye açıklıyor bir başka takım üyesi olan Radostin Kurtev. Saman yolunda, antik çağdan beri sadece 2500 açık küme bulundu, fakat astronomlar hala toz ve gaz arkasında gizli bulunan 30000 kadarının olabileceğini tahmin ediyorlar. Parlak ve açık geniş kümeler kolayca tespit edilebiliyorken, bu kadar çok sönük ve küçük kümelerin bir defada bulunmasının ilkidir. Bunun yanında, bu yeni 96 açık küme sadece buzdağının ucu olabilir. Daha az yoğun ve yaşlı kümeleri aramak için daha nitelikli otomatik yazılım kullanmaya henüz başladık. Eminim ki daha pek çoğu yakında gelecek, diye ekliyor Borissova. Notlar 2010 dan beri, Via Lactea programındaki VISTA Değişkenleri Saman Yolunun merkezi kısımını ve Kızılötesi ışıktaki galaktik diskin güney düzlemini taramaktadır. Bu program beş yıllık zaman dilimi boyunca toplamda 1929 saatlik gözlem öngörülmüştür. Via Lactea Saman Yolunun Latince adıdır. ESO-Türkçe


ESO'nun Paranal Gözlemevi'ndeki VISTA teleskopunu kullanan gökbilimciler Samanyolu'na ait daha önce bilinmeyen bir bileşen keşfettiler. Parlaklığı değişen bir yıldız türü olan Cepheid'lerin konumlarını görüntüleyerek, gökada merkezindeki kalın toz bulutları arkasına gizlenmiş olan bir genç yıldızlar diski bulundu. Paranal Gözlemevi'ndeki VISTA teleskopu ile gerçekleştirilen ve gözlem verilerinin kullanıma açık olduğu Vista Samanyolu Değişenleri adlı gökyüzü taraması ile kırmızı ötesi dalgaboylarında merkezi kısımların farklı zamanlardaki çoklu görüntüleri elde edildi . Tarama ile çok sayıda nesnenin keşfi gerçekleştirildi, bunlar arasında değişen yıldızlar, kümeler ve patlayan yıldızlar da yer alıyor (AD-Ocak 2011, AD2-Ağustos 2011, eso1141). Şili'de bulunan Pontificia Universidad Catolica'dan Istvan Dekany liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi şimdi 2010 ve 2014 yılları arasında alınan bu verileri kullanarak, dikkat çekici bir keşfe imza attı kendi gökadamız Samanyolu'na ait daha önce bilinmeyen bir bileşen. Samanyolu'nun merkezi şişkinliğinin çok sayıda yaşlı yıldızdan oluştuğu düşünülüyordu. Ancak VISTA verileri yeni bir şey ortaya çıkardı ve bu gökbilimsel standartlara göre oldukça genç sayılıyor! diyor yeni çalışmanın baş yazarı Istvan Dekany. Taramadaki verileri analiz eden gökbilimciler Cepheidler olarak adlandırılan yıldız türüne ait 655 aday yıldız buldular. Bu yıldızlar düzenli aralıklarla genişleyip büzülüyor, bu süreçte bir döngünün tamamlanması birkaç günden birkaç aya kadar değişebiliyor ve bu sırada parlaklıklarında dikkate değer bir değişim gerçekleşiyor. Cepheidler için parlama ve sönümlenme süresi, sönük olanlar için kısa, parlak olanlar için daha uzun sürmektedir. Amerikalı gökbilimci Henriatta Swan Leavitt tarafından 1908 yılında keşfedilen bu dikkat çekici hassas ilişki, Cepheid çalışmalarını uzaklık ölçümlerinde ve Samanyolu ve ötesindeki uzak nesnelerin konumlarını görüntülemede en etkili yöntemlerden biri haline getiriyor Fakat burada dikkat edilmesi gereken bir şey var Cepheidlerin hepsi aynı değil iki ana sınıftan meydana geliyorlar, bir grup diğerinden çok daha genç. Ekibin tespit ettiği 655 örnekten, 35 tanesinin klasik Cepheidler adı verilen ve parlak genç yıldızlardan oluşan bir alt-gruba ait olduğu ortaya çıkarıldı. Normalde Samanyolu'nun merkezi şişkinliğine ait sakinlerin çok daha yaşlı olması gerekiyor. Ekip 35 klasik Cepheid'e ait parlaklık, titreşim zamanı ve uzaklık bilgilerini topladı. Titreşim dönemlerinin yaşlarına yakından bağlı olması şaşırtıcı gençliklerini gözler önüne serdi. Keşfedilen 35 klasik Cepheid'in tamamının yaşı 100 milyon yıldan daha küçük. En genç Cepheid'in yaşı ise sadece 25 milyon yıl civarında olabilir, hatta bunlar arasında daha genç ve parlak Cepheid'ler bile olabilir, diye açıklıyor çalışmanın eş-yazarı, Şili, Santiyago'daki Andres Bello Üniversitesi'nden Dante Minniti. Bu klasik Cepheidlerin yaşları, Samanyolu merkezininin geçtiğimiz 100 milyon yıldır yeni oluşan yıldızlar tarafından sürekli olarak desteklendiğini somut bir şekilde kanıtlayan ve ancak yeni anlaşılan bir olguyu ortaya koyuyor. Ancak bu sadece Vista taraması ile elde edilen gözlem verileriyle anlaşılacak bir keşif değildi. Keşfedilen Cepheidleri haritalayarak, ekip Samanyolu'nda tamamen yeni bir özelliğin izini sürdü gökada merkezi boyunca yayılmış ince bir genç yıldız diski. Ev sahibi gökadamızdaki bu yeni bileşen şimdiye dek bilinmiyordu ve daha önceki taramalarda kalın toz bulutları nedeniyle görülememişti. Bu keşfi, Samanyolu'nun derin yapılarını geniş ölçekte, ve kırmızı ötesi dalgaboylarında yüksek çözünürlükte araştırmak üzere tasarlanan VISTA'nın eşsiz gücünü ortaya çıkarıyor, Bu çalışma güncel ya da planlanmış herhangi bir tarama ile ulaşılamayacak olan, aşırı bir şekilde örtülmüş gökada bölgelerininVISTA teleskopunun .... özelliklerini ortaya çıkaran güçlü bir göstergedir. diyor Dekany. Gökadanın bu kısmı tamamen belirsizdi, ta ki VVV taramamızla ortaya çıkarılana kadar! diye ekliyor Minniti. Şimdi bu Cepheidlerin şu andaki konumlarında mı doğdukları yoksa buradan uzakta mı meydana geldiklerini araştırmak için yeni gözlemler gerekiyor. Bunların temel özelliklerini, etkileşimlerini ve evrimlerini anlamak, Samanyolu'nun ve gökadaların evrim süreçlerini tamamen anlamak için anahtar konumundadır. Notlar VVV taraması gökadamızın merkezi kısımlarını beş yakın-kırmızı-ötesi filtrede gözleyen bir programdır. Bu taramanın toplam alanı 520 derece kare olup, en az 355 açık ve 33 küresel küme içermektedir. VVV doğası gereği çoklu-devirleri incelemekte ve çok sayıda değişken doğaya sahip nesneyi tespit ederek, gökyüzünde gözlenen her bölge için farklı zamanlarda alınmış 100'den fazla konumlandırma bilgisi sağlayacaktır. Gözlem kataloğunda bir milyara yakın nokta kaynak ve yaklaşık bir miluyon değişen nesne beklenmektedir. Bu sayede Samanuyolu'nun merkezi bölgesine ait üç-boyutlu bir harita ortaya çıkarılacaktır. Yıldızlar-arası uzaydaki toz bulutları görünür ışığı oldukça etkili bir biçimde soğurur ve saçar, bu sayede onları anlaşılmaz hale getirir. Ancak daha uzun dalgaboylarında, örneğin VISTA'nın gözlediği, bulutlar çok daha fazla geçirgendir, bu sayede tozun ötesindeki bölgelerin tespit edilmesi sağlanabilir. ESO-Türkiye


Trifid Bulutsusu'nun yeni kırmızı-ötesi görüntüsü çok daha ötedeki yeni değişen yıldızları ortaya çıkardı ESO'nun VISTA tarama teleskopu ile alınan bu görüntü ünlü Trifid Bulutsusu'nun yeni halini gözler önüne seriyor. Kırmızı-ötesi ışıkta gözlem yapan gökbilimciler Samanyolu'nun merkezi bölgelerini örten toz boyunca ışık alabilmektedirler, böylece görünür ışıkta görülemeyen birçok gizemli nesneler ortaya çıkmaktadır. VISTA taramalarından biri olan bu küçücük bölgede gökbilimciler tam Trifid'in arkasında bulunan iki tane bilinmeyen Cepheid değişeni yıldız keşfettiler. Bulunan yıldızlar Samanyolu'nun merkezi bölgesinin ötesinde ve merkez düzleminde bulunan bu türe ait ilk yıldızlardır. ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VISTA Teleskopu'nun güney gökküresindeki ana taramalarından biri olan araştırma ile kırmızı ötesi ışıkta Samanyolu'nun merkezi bölgeleri görüntülenerek yeni ve gizli kalmış nesneler araştırılmaktadır. VVV taraması gökyüzündeki bölgeleri tekrar tekrar taramakta ve ışıkları zamanla değişime uğrayan nesneleri belirlemeye çalışmaktadır. Bu devasa VVV veri setinin çok küçük bir kısmından üretilen ünlü bir nesneye ait dikkat çekici bu yeni görüntü yıldız oluşum bölgesi Messier 20'ye aittir, buraya teleskopla bakıldığında genellikle üç parçadan oluşan hayalet benzeri toz şeritlerine sahip olduğu için Trifid Bulutsu adı verilmektedir. Trifid'in görünür ışıktaki benzer görüntülerinde hem pembe renkte iyonlaşmış hidrojen ışınımı hem de genç yıldızlardan çıkan ışığın saçılmasıyla oluşan mavi renkli sis şeklinde bir parıltı görülmektedir. Işığı soğruran dev toz bulutları da göze çarpmaktadır. Ancak VISTA'nın kırmızı-ötesinde aldığı görüntü oldukça farklı. Bulutsu sanki görünür ışıktaki halinin bir hayaleti gibi görünüyor. Toz bulutları daha az belirgin ve hidrojen bulutlarından gelen parlak ışıltı zorla görülüyor. Üç-parçalı yapı ise neredeyse görünmez hale gelmiş. Yeni görüntüde, sönükleşen bulutsuyu telafi eder şekilde, dikkat çekici yeni bir panorama elde edilmiş. Gökadamızdaki bulut kalın bulut diskleri görünür ışığın çoğunu soğurarak VISTA'nın görebildiği kırmızı-ötesi ışığa imkan tanımış. Engellenen görüntülerin yanısıra, VISTA Trifid ve ötesinden ziyade, daha önce hiç görülemeyen gökadanın diğer tarafındaki nesneleri de tespit edebilmiştir. Şans eseri bu görüntü kırmızı ötesi ışıkta görüntülendiğinde ortaya çıkabilecek sürprizlere mükemmel bir örnek teşkil etmektedir. Gökyüzünde Trifid'e yakın olarak görülen, ancak gerçekte yedi kat daha uzakta olan yeni keşfedilen bir değişen yıldız çifti yeni VISTA verileriyle bulundu. Bu yıldızlar Cepheid değişenleri türü yıldızlar olup, zamanla parlaklığı değişen yıldızlardır. Gökbilimcilere göre yıldız kümesindeki en parlak üyeler olan bu yıldız çifti, şimdiye kadar gökadanın merkezi düzlemine en yakın yerde bulunan yıldızlar olup, gökadanın diğer tarafındadırlar. On bir günlük periyotlarla parlaklıkları artıp azalmaktadır. Notlar Trifid Bulutsusu yeryüzünden 5200 ışık-yılı, Samanyolu'nun merkezi ise neredeyse aynı yönde yaklaşık 27 000 ışık yılı, yeni keşfedilen Cepheidler ise yaklaşık olarak 37 000 ışık yılı uzaklıktadır. ESO-Türkiye


Mavi Deniz Kulağı Bulutsusu'na ait bu yeni kızılötesi görüntü Samanyolu'nun beş yıllık gözlem programının bir parçası olarak ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VISTA teleskopu ile elde edildi. Bulutsuyu çevreleyen çok daha büyük bir alanın sadece küçük bir kısmını temsil eden bu bölge dev taramanın sadece bir parçasına karşılık gelmektedir. Gökbilimciler şu anda Samanyolu'nun merkez bölgesini, değişim gösteren nesneleri tespit etmek ve gökadanın şimdiye kadar yapılmış en detaylı yapısını ortaya çıkarmak için ESO'nun Görünür ve Kızılötesi Gökbilim Tarama Teleskopu'nu kullanıyorlar. Bu devasa tarama Samanyolu'ndaki VISTA Değişenleri (VISTA Variables in the Via Lactea olarak adlandırılıyor . Bu taramanın bir parçası olarak çekilen bu kızılötesi yeni görüntüde Yay takımyıldızı doğrultusunda, yaklaşık 4000 5000 ışıkyılı uzaklıkta yer alan Deniz Kulağı Bulutsusu (Messier 8 olarak da bilinir, bkz. Deniz Kulağı Bulutsusu) denilen yıldız doğumevi gösterilmektedir. Kızılötesi gözlemleri gökbilimcilere toz perdesinin görünür ışıkta görüntülenmelerini engellediği cisimleri gözleyebilme imkanı verir. Toz parçacıklarıyla aynı büyüklükte dalgaboyuna sahip görünür ışık, güçlü bir şekilde dağıtılır, fakat daha uzun dalgaboyuna sahip kızılötesi ışık toz boyunca büyük ölçüde sağ salim geçebilir. 4.1 metrelik aynasıyla -dünyadaki en büyük tarama teleskopu- VISTA, yakın-kızılötesi dalgaboylarında derin gökyüzünün geniş alanlarını hızlıca taramaya adanmış bir teleskoptur. Bu nedenle yıldız doğumlarını araştırmak için çok uygundur. Yıldızlar genellikle kendi ağırlıkları altında çöken büyük gaz ve toz molekül bulutları içinde oluşurlar. Bununla birlikte, Deniz Kulağı Bulutsusu, Bart damlacıkları olarak adlandırılan, oldukça yoğun çok sayıda çökmüş gaz ve toz bölgesine de ev sahipliği yapmaktadır . Bu karanlık bulutlar çok yoğundur, kızılötesi ışıkta bile, arka fondaki yıldızlardan gelen ışığı engelleyebilirler. Bulutsudaki en ünlü karanlık bölge, ona ismini veren, parlayan gaz bulutu boyunca kıvrılan deniz kulağı şekilli toz şerididir. Bulutsunun parıltısından yoğun morötesi ışık yayan sıcak, genç yıldızlar sorumludur. Deniz Kulağı Bulutsusu aynı zamanda çok daha genç bebek yıldızlara da evsahipliği yapmaktadır. Bulutsuda halen doğum anına ait çöküntü diskleri ile çevrili olan çok genç yeni doğmuş yıldızlar tespit edilmiştir. Bu tür yeni doğmuş yıldızlar bazen kutuplarından madde jetleri püskürtürler. Dışarıya atılan madde yıldızı çevreleyen gazın içine nüfuz ettiğinde, yeni doğan yıldızları kolaylıkla tespit etmeye yarayan, Herbig-Haro nesneleri denilen kısa yaşam süreli parlak izler oluşur . Geçtiğimiz beş yıl içinde Deniz Kulağı Bulutsusu içinde birçok Herbig-Haro nesnesi tespit edilmiştir, demek ki bebek patlamaları burada halen devam ediyor. Notlar Şu anda devam eden altı VISTA taramasından biri olan bu çalışmada beş yıllık bir dönem boyunca Samanyolu'nun merkezi kısımları görüntülenecek ve çok sayıda yeni, değişen nesneler tespit edilecektir. Bart Bok kariyerinin büyük bir kısmında Birleşik Devletler'de ve Avustralya'da bulunan bir Alman-Amerikan gökbilimcidir. Yıldız oluşum bölgelerinde, yıldız oluşumunun en erken evreleriyle ilişkili olduğu düşünülen, şimdi adıyla anılan karanlık lekeleri ilk kez fark etmiştir. Gizli bebek yıldızların doğrudan gözlemi, on yıllar sonra kızılötesi görüntüleme mümkün olduğunda gerçekleştirilmiştir. Bu tür nesneleri ilk görenler olmasalar da, George Herbig ve Guillermo Haro bu gizemli nesnelerin tayflarını detaylı olarak çalışan ve onların sadece ışığı yansıtan gaz ve tozların parçaları olmadığının, aynı zamanda yıldız oluşumuyla ilişkilendirilen yeni tür bir nesne olduklarının farkına varan ilk gökbilimcilerdir. Kaynak: ESO-Türkçe 1 Yorum ellerinize sağlık çok doyurucu bir makale olmuz ilgileneler için.


Ulusal Bilim Vakfının Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisini kullanan gökbilimciler gökada merkezinde radyo yayını yapan bir dizi yapının nasıl oluştuğu gizemini çözmeye yardımcı olacak yeni ayrıntılara ulaştı. Bilim insanları Dünya'dan 250 milyon ışık yılı uzaktaki binlerce gökada kümesi üzerinde çalışıyorlardı ve bunlardan biri de Kahraman takımyıldızındaki kümeydi. Merkezindeki Kudüs kümesi olarak bilinen radyo dalgaları yayan mini halonun süper hızlı parçacık havuzu olduğu anlaşıldı. Yaklaşık 30 gökada kümesinde mini halo olduğu belirlendi. Ancak Kahraman'daki halonun 1,3 milyon ışık yılı çapında yani Samanyolu'ndan 10 kat daha büyük bir ışık kaynağı olduğu hesaplandı. Mini haloların boyutları gökbilimcilerin kafasını karıştırdı. Mevcut kurama göre parçacıklar kümeden uzaklaştıkça, gözlemlenen uzaklıklara gelmeden yavaşladığından radyo dalgalarının yayılmasının durması gerekir. Montreal Üniversitesinden Marie-Lou Gendron-Marsolais: Gökada merkezinden uzak bölgelerde bu haloların olmaması gerekir. Ancak onları görüyoruz ve bunun nedenini anlamak istiyoruz diye ekliyor. Gökbilimciler bu amaçla hem düşük radyo emisyonlarına karşı duyarlı hem de önceki radyo gözlemlerine göre yüksek çözünürlükte görüntüler sağlayan VLA'nın özelliklerinden yararlandı. Montreal Üniversitesinden Julie Hlavacek-Larrondo: Yeni VLA görüntüleri mini-haloya benzeyen görülmemiş bir manzarayı gösterdi. Bu yapılar radyo emisyonun kökeninin düşündüğümüz kadar basit olmadığı anlamına gelmektedir diyor. Yeni ayrıntılar halonun radyo emisyonunun küme boyunca değişen karmaşık mekanizmalara sahip olduğunu gösteriyor. Bilinen kurama göre bazı radyo emisyonları gökadadaki küçük gruplarda yer alan kümelerin çarpışması, parçacıklara kütle çekimi etkisi yapması sonrasında, parçacıkların tekrar hızlanmalarına neden olmaktadır. Bununla birlikte bilim insanları radyo emisyonunun gökada merkezindeki süper kütleli karadelik tarafından üretilen enerjinin yaydığı jetlerin parçacıkların hızlanmasında asıl etken olduğunu düşünüyor. Gendron-Marsolais: Bu fikir gördüğümüz zengin kompleks yapı çeşitliliğinin anlaşılmasında yardımcı olacaktır diyor. Hlavacek-Larrondo: Geliştirilmiş VLA'nın üreteceği yüksek çözünürlükteki görüntüler mini-haloların kökenlerinin anlaşılmasını kolaylaştıracak ana unsur olacaktır diyor. 1970'lerde inşa edilen VLA, 2012'de tamamlanan on yıllık proje sonucunda yeni elektronik aletlerle güçlendirildi. Kahraman kümesinin görüntüleri yeni düşük frekanslı alıcı kullanılarak üretildi. Görselin yüksek çözünürlükteki görüntüsü için tıklayınız.


ESO Şili'deki Çok Büyük teleskop tesisinde bulunan aygıtları yakın yıldız sistemi Alpha Centauri'deki gezegenlerin araştırılmasında kullanmak üzere uyarlıyor. Sistemdeki gezegenler Breakthrough Starshot girişimiyle hayata geçirilecek minyatür uzay araçlarının fırlatılacağı hedeflerden biri olabilir. Genel Müdür Tim de Zeeuw tarafından temsil edilen ESO ile Girişim Yürütme Direktörü Pete Worden başkanlığındaki Breakthrough Ödüllendirme Kuruluşu arasında bir anlaşma imzalandı. Anlaşma, ESO'nun Çok Büyük teleskobu üzerindeki VISIR aygıtında, yeryüzüne en yakın yıldız sistemi olan Alpha Centauri etrafındaki potansiyel yaşanabilir gezegenleri arama yeteneğini büyük ölçüde arttırabilmek için bir takım değişiklikler yapılmasını içeriyor. Yine anlaşma gereğince 2019 yılında araştırma programı için teleskop zamanı tahsis edilecek. Alpha Centauri sistemindeki üçüncü ve en sönük yıldız olan Proxima Centauri etrafında 2016 yılında keşfedilen Proxima b gezegeni de bu araştırma için itici bir güç olmuştur. En yakın ötegezegenlerin nerede olduğunu bilmek Nisan 2016'da başlatılan araştırma ve mühendislik programı Breakthrough Starshot projesinin ana hedeflerinden biri. proje ile bir nesil içerisinde oldukça hızlı ışık-itki sistemine sahip nano-araç türü uyduların Alpha Centauri sistemine ulaşabileceği gösterilmek isteniyor. Yaşanabilir bir gezegenin tespit edilebilmesi gezegen sistemindeki yıldızın aşırı parlaklığı nedeniyle oldukça zor bir işlemdir. Bunu daha kolay hale getirmenin bir yolu orta-kırmızı-ötesi dalgaboyu aralığında gözlem yapmaktır, bu bölgede yörüngedeki gezegenin ısısal özellikleri ev sahibi yıldızla olan parlaklık farkını büyük ölçüde azaltmaktadır. Ancak kırmızı-ötesinde bile yıldız halen gezegenden milyonlarca kez daha parlaktır, bu nedenle göz kamaştırıcı yıldız ışığını azaltmaya yönelik teknikler gerekmektedir. VLT üzerinde bulunan orta-kırmızı-ötesi aygıtı VISIR uyarlamalı optik yöntemini kullanarak görüntüleme kalitesini büyük ölçüde artıracak bir performans sağlayacak ve taççeker adı verilen yöntemle yıldız ışığını örterek potansiyel yersel gezegenlere ait sinyalleri ortaya çıkaracak. Breakthrough Girişimi çalışma süresince geliştirme ücretini ve gerekli teknolojinin büyük kısmını karşılarken ESO da gereken gözlem yeteneği ve zamanını sağlayacak. Münih'teki Kampf teleskop optiği tarafından üretilecek olan yeni donanım bir dalga-önü alıcısı ve yeni nesil dedektör kalibrasyon aygıtı içeriyor. Ek olarak, Liege üniversitesi ve Uppsala üniversitesi ile ortaklaşa geliştirilecek olan yeni bir taççeker için de planlar yapılıyor. Diğer yıldızların etrafındaki yaşanabilir gezegenlerin tespit edilmesi ve araştırılması gelecekteki Avrupa Aşırı Büyük teleskobunun temel bilimsel hedeflerinden biridir. Samanyolu'ndaki geniş ölçeklerde bir gezegenin görüntüsünü elde edebilmek için E-ELT'nin büyük boyutları gerekli olmasına rağmen, VLT'nin ışık toplama gücü en yakın yıldız Alpha Centauri'nin etrafındaki bir gezegeni görüntülemek için yeterlidir. VISIR için yapılacak olan geliştirmeler sırasında elde edilen bilgiler E-ELT'ye takılacak olan METIS aygıtına transfer edilebilecek. E-ELT'nin devasa boyutları METIS aygıtının Alpha Centauri etrafında varsa Mars boyutlarındaki ötegezegenlerin tespit edilebilmesini sağlayacağı gibi, diğer yakın yıldızların etrafındaki potansiyel gezegenlerin de araştırılmasını mümkün hale getirecek. ESO-Türkiye


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu şimdiye kadarki en hızlı dönen yıldızı ortaya çıkardı.Bu büyük parlak genç yıldız Dünya'dan 160,000 ışık yılı kadar uzaklıktaki komşu galaksimiz, Büyük Magellan Bulutu içinde yer almaktadır. Astronomlar yıldızın şiddetli bir geçmişe sahip olabileceğini ve patlayan ortağı tarafından ikili yıldız sisteminden atılmış olduğunu düşünüyorlar. Astronomlardan oluşan uluslararası bir ekip Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu Büyük Magellan Bulutu'ndaki Tarantula Bulutsusu'nda bulunan en ağır ve en parlak yıldızları araştırmak için kullanmaktaydılar. Ekip bu yıldız yuvasındaki pek çok parlak yıldız arasından VTFS 102 adlı, saatte iki milyon kilometreden daha hızlı dönen Güneş'ten üç yüz kat daha hızlı ve merkezkaç kuvvetlerinden dolayı parçalanabileceği noktaya çok yakın olan bir tanesini tespit ettiler. VFTS 102 bugüne kadarki bilinen en hızlı dönen yıldızdır . Astronomlar aynı zamanda yıldızın, Güneş'ten 25 kat daha fazla kütleli ve yaklaşık olarak yüz bin kat daha parlak, boşlukta komşularından belirgin bir şekilde farklı hızda hareket ettiğini buldular. Fark edilebilir dönüş hızı ve etrafını saran yıldızlara göre sıradışı hareketi yıldızın sıradışı bir erken hayata sahip olmuş olup olmadığını merak etmemize neden oldu. Bundan şüpheleniyorduk diye açıklıyor sonuçları sunan bildirinin baş yazarı Philip Dufton . Hızdaki bu fark VFTS'nin kaçak bir yıldız olduğu anlamına gelebilir süpernova olarak patlamış ortağından sonra ikili yıldız sisteminden çekilmiş bir yıldız. Bu fikir sonraki iki ipucu tarafından desteklenmektedir: bir pulsar ve yakınında bununla ilişkili bir süpernova kalıntısı . Araştırma ekibi bu çok sıradışı yıldızın olası geçmiş hikayesini daha da geliştirdi. Bir ikili yıldız sisteminin bir bileşeni olarak hayata başlamış olabilirdi. Eğer iki yıldız birbirine çok yaklaşmış ise, ortağındaki gaz etrafa dağılmış ve bu işlemde gittikçe daha hızlı dönmüş olabilirdi. Bu tek bir sıradışı gerçeği açıklıyordu neden o kadar hızlı döndüğünü. Yaklaşık olarak on milyon yıllık kısa bir yaşam süresinden sonra, büyük ortak süpernova olarak patlamış olabilirdi ki bu, yakınında bulunan süpernova kalıntısı olarak bilinen gaz bulutunun özelliğini açıklıyordu. Patlama aynı zamanda yıldızın sistemden atılmasına neden olmuş olabilirdi ve üçüncü anormalliği açıklayabilirdi bölgedeki diğer yıldızlarınki ile kendi hızı arasındaki farkı. Çökerken, büyük ortak, bugün gözlenen ve bulmacanın çözümünü tamamlayan, bir pulsara dönüşmüş olabilirdi. Her ne kadar astronomlar tam olarak ne olduğundan henüz emin olamıyorlarsa da, Bu ilgi çekici bir hikaye çünkü görmüş olduğumuz sıradışı özelliklerin herbirini açıklıyor. Bu yıldız bize kesinlikle en ağır yıldızların kısa ama dramatik yaşamlarının beklenmedik özelliklerini gösteriyor diye sonlandırıyor Dufton. Notlar VFTS102 adı ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u üzerinde yer alan Fiber Büyük Dizi Çok Elemanlı Tayfölçer kullanılarak yapılan VLT-FLAMES Tarantula Araştırmasına karşılık gelmektedir. Bu hızda seyehat eden bir hava aracının Dünya'nın etrafını ekvator çizgisi üzerinden dolaşması yaklaşık olarak 1 dakika alırdı. Bazı yıldızlar yaşamlarına VFTS 102'den daha hızlı bir şekilde dönen pulsarlar gibi yoğun cisimler olarak son verirler ( no'lu nota bakın) ama aynı zamanda daha küçük ve daha az yoğundurlar ve normal yıldızlar gibi termonükleer reaksiyonlar tarafından parlamazlar. VFTS 102 kabaca saniyede 228 kilometrelik bir hızla hareket etmektedir ki bölgedeki diğer benzer yıldızlardan saniyede yaklaşık olarak 40 kilometre daha yavaştır. Pulsarlar süpernovaların sonucudur.Yıldızın merkezi çok hızlı bir şekilde dönen ve radyasyonun güçlü fışkırmalarını emen çok küçük ölçekte bir nötron yıldızını oluşturacak şekilde çöker.Bu fışkırmalar Dünya'dan görüldüğü gibi yıldız kendi ekseni etrafında dönerken düzenli bir atma oluşturur. İlişkili süpernova kalıntıları yıldızın bir nötron yıldızına çökerken ortaya çıkan şok dalgaları tarafından uzağa üflenen gaz bulutunun karakteristik bir özelliğidir. ESO-Türkçe


Avrupa Güney Gözlemevinin Şili'deki Çok Büyük Teleskobunu kullanan gökbilimciler Mars ve Jüpiter arasındaki Asteroit Kuşağında bulunan 42 büyük cismi görüntüledi. Daha önce bu kadar büyük asteroitler bu kadar keskin görüntülenmemişti. Gözlemler küresel yapıdan köpek kemiği gibi çeşitli şekillerde görünüyor. Görüntülerin karşılaştırılması asteroitlerin kökenlerinin izlenmesini sağlıyor. Bu 42 cismin ayrıntılı görüntülerinin yer merkezli teleskoplarla elde edilmesi asteroit keşifleri ve yaşam, evren ve dolayısıyla her şeyle ilgili soruları yanıtlamaya katkı sağlayacaktır . Fransa Marsilya'daki Astrofizik Laboratuvarından Pierre Vernazza: NASA ve ESA'ya ait Şafak ve Rosetta araçları asteroid kuşağındaki üç büyük cisim olan Ceres, Vesta ve Lutetia'yı ziyaret etmiş ve bugüne kadar elde ettiğimiz en yüksek çözünürlükteki görüntüleri iletmişlerdi. ESO gözlemlerimiz ile toplamda 42 tane cismin keskin görüntüsünü elde ettik diyor Pierre. Asteroitlerin daha önce yapılan gözlemlerine rağmen, 3B şekilleri veya yoğunlukları gibi temel özellikleri bile büyük ölçüde bilinmiyordu. 2017 ve 2019 yılları arasında Vernazza ve ekibi asteroit kuşağındaki büyük cisimlerin kapsamlı bir araştırmasını yaparak bu boşluğu doldurmaya başladı. Hedefledikleri 42 cismin çoğu 100km'den büyük boyutludur. Ekip 200km'den daha büyük olan cisimlerin neredeyse tamamını görüntüledi: 23 tanesinden 20'sinin. Ekibin araştırdığı en büyük iki cisim çapları 940 ve 529km ile Ceres ve Vesta idi. Buna karşılık Urania ve Ausonia asteroidleri ise 90km büyüklüğündedir. Ekip, cisimlerin şekillerini yeniden yapılandırarak gözlemlenen asteroitlerin iki ana aileden oluştuğunu belirledi. Hygiea ve Ceres gibi bazıları neredeyse tamamen küreselken, diğerleri tuhaf şekilli, uzun ya da köpek kemiği biçimliydi. Bunların arasında öne çıkan yani kraliçeleri ise uzun ve köpek kemiği şekliyle Kleopatra'dır. Ekip, asteroitlerin şekilleri ve kütleleri bilgilerini birleştirerek, yoğunlukların farklı olduğunu belirledi. Lamberta ve Sylvia'da dahil olmak üzere incelenen en az dört asteroidin santimetre küp başına yaklaşık 1.3 gram yani kömür yoğunluğunda olduğunu belirlediler. Pysche ve Kalliope ise yoğunluğu 3.5gr/santimetre küp olan elmastan bile daha yoğun, santimetre küp başına 3.9 ve 4.4 gram yoğunluğa sahip olduğunu belirlediler. Bunlar yoğunluğu en yüksek asteroitlerdir. Yoğunluktaki bu büyük fark asteroidlerin bileşimlerinin önemli ölçüde farklı olduğunu gösteriyor. Bu da bu cisimlerin Güneş Sisteminin farklı bölgelerinde oluştukları daha sonra çeşitli nedenlerle şu an bulundukları yere göç ettiklerini ileri süren teoriyi destekliyor. Gökbilimciler, ESO'nun şu an Şili'de yapımı süren ve önümüzdeki on yılın sonunda faaliyete geçecek olan Aşırı Büyük Teleskop ile daha fazla asteroidi daha hassas inceleyebilecek. Bu teleskop ile Neptün ötesi bölge olan Kuiper Kuşağı cisimleri bile izlenebilecek. Notlar Douglas Adams'ın Otostopçunun Galaksi Rehberi kitabında 42 sayısı Yaşam, evren ve her şeye ilişkin nihai soru yanıtıdır. 12 Ekim 2021 tarihi de kitabın yayın tarihinin 42. Yıldönümü. Yani bugün...


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu Gözler takma adlı tuhaf gökada çiftinin şimdiye kadar ki en dikkat çekici görüntüsünü yakaladı. Çiftin büyük olanı NGC 4438 daha önceden sarmal bir gökada idi, fakat son birkaç yüz milyon yıl içinde diğer gökadalarla çarpışarak kötü bir şekil bozukluğuna uğradı. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programının ilk ürünü olup, ESO'nun bilim toplum amaçlı çalışmaları için gözlem zamanı verilen bir girişimdir. Başak takımyıldızı doğrultusunda yer alan Gözler, yerden yaklaşık 50-milyon ışık-yılı ve birbirlerinden 100 000 ışık-yılı uzaklıktadırlar. Takma isim, gökada çiftinin merkezleri arasındaki görünür benzerlikten ileri gelmektedir ortalama bir teleskopla bakıldığında karanlıkta beyaz oval bir göz çiftini andıran bir parlaklık gibi. Fakat bu iki gökadanın merkezleri benzer görünse de, sınırları daha farklı görünemezdi. NGC 4435 olarak bilinen sağ alttaki gökada oldukça yoğun ve neredeyse hiç gaz ve toz bulundurmuyor. Karşılaştırma yapılırsa, sol üstteki büyük gökada (NGC 4438) çekirdeğinin hemen altında örtücü bir gaz şeridi görünüyor, merkezinin sol tarafında genç yıldızlar, ve en azından görüntünün sınırlarına kadar uzanan gaz göze çarpmaktadır. NGC 4438'in içeriği şiddetli bir süreçle dışarıya atılmıştır: başka bir gökadayla çarpışma. Bu çarpışma gökadanın sarmal şeklini bozmuştur, benzer bir süreci komşu gökadası Andromeda ile üç ya da dört milyar yıl sonra çarpışınca Samanyolu gökadası da yaşayacaktır. Suçlu NGC 4435 olabilir. Bazı gökbilimciler birkaç 100 milyon yıl önce NGC 4438'in başına gelen felaketin iki gökada arasındaki 16 000 ışık-yılı içinde son bulduğuna inanıyorlar. Her ne kadar büyük gökada hasara uğramışsa da, daha küçük olanı çarpışmadan daha çok etkilenmiştir. NGC 4438'in içeriğinin dağıtılması ve NGC 4435'in kütlesinin azaltılmasından ve gaz ve tozunun çoğunun dışarı atılmasından büyük olasılıkla çarpışmadan kaynaklanan kütleçekimsel gel-gitler sorumludur. Başka bir olasılığa göre, resimde görülmeyen, Gözler'den uzaktaki, dev eliptik gökada Messier 86, NGC 4438'deki yıkımdan sorumlu olabilir. Son gözlemlerde iki büyük gökadayı birleştiren iyonlaşmış hidrojen iplikçikleri bulunmuştur, buna göre bunlar geçmişte çarpışmış olabilirler. Eliptik gökada Messier 86 ve Gözler, zengin bir gökada grubu olan Başak Kümesi'nde yer alırlar. Bu tür yakın dörtlülerde gökada çarpışmalar oldukça sık gerçekleşir, o nedenle belki de NGC 4438, hem 4435 hem de Messier 86'dan zarar görmüş olabilir. Bu resim, ESO Kozmik Mücevherler programının bir parçası olarak ilk kez üretilmiştir. Bu, gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getiriliyor. Bu gözlemde, gökyüzünün bir kısmı bulutluydu, ama VLT'nin FORS2 aleti ile çok keskin detayların gözler önüne serilmesi için atmosfer son derece durgundu. Işığın aralarından geçtiği iki farklı filtre kullanıldı: kırmızı ve yeşil-sarı , ve poz süresi sırasıyla 1800 saniye ve 1980 saniye olarak verildi. Notlar FORS2, VLT'de kullanılan görsel ve yakın mor-ötesi odak küçültücü ve düşük saçınımlı tayfçekerdir. ESO-Türkçe


360 milyon yıllık kozmik çarpışmanın hayret verici sonucu ESO'nun Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskopu ile alınan bu yeni görüntüde oldukça ayrıntılı bir şekilde gözler önüne seriliyor. Enkaz bulutu içinde oldukça nadir görülen ve gizemli bir genç cüce gökada yer alıyor. Bu gökada gökbilimcilere Evren'in erken dönemlerinde yaygın olarak görülen, ancak normalde şu anki teleskoplar için çok sönük ve uzak olan, benzer gökadalar hakkında mükemmel fırsatlar sağlıyor. Görüntünün merkezinde yer alan puslu, altın renkli oval nesne NGC 5291, Erboğa takımyıldızı doğrultusunda, yaklaşık 200 milyon ışık-yılı uzaklıkta yer alan bir eliptik gökadadır. 360 milyon yıl önce, NGC 5291, merkezine doğru muazzam bir hızla yaklaşan başka bir gökada ile dramatik ve şiddetli bir çarpışmaya maruz kalmıştır. Gerçekleşen kozmik çarpışmadan sonra yakın uzaya dev gaz akışları püskürtülmüş, sonrasında bu gaz NGC 5291 etrafında bir halka şeklinde bir araya gelmiştir . Zaman içerisinde, halkada bulunan malzeme, VLT üzerindeki FORS aygıtı ile alınan yeni görüntüde gözler önüne serildiği üzere, onlarca yıldız-oluşum bölgesini ve birçok cüce gökadayı meydana getirmiştir. NGC 5291'in sağındaki, en büyük kütleye ve parlaklığa sahip madde, bu cüce gökadalardan biri olup, NGC 5291N olarak bilinmektedir. Diğer bütün büyük gökadalar gibi Samanyolu'nun da Evren'in erken dönemlerinde daha küçük cüce gökadaların bir araya gelmesiyle oluştuğu düşünülmektedir. Bu küçük gökadalar, eğer günümüze kadar yok olmadan kalabildilerse, şimdi oldukça yaşlı birçok yıldız içermeleri gerekmektedir. Şimdilik NGC5291N'de yaşlı yıldız varlığı görünmüyor. MUSE tayfölçeri ile yapılan ayrıntılı gözlemler gökadanın dış kısımlarında yeni yıldızların oluşumuna dair özellikler tespit etmiş olsa da, gözlenen şey güncel teorik modellerin tahminleri ile uyuşmuyor. Gökbilimciler bu beklenmedik görünüme bölgedeki büyük kütleli gazların çarpışmalarının neden olduğundan şüpheleniyor. NGC 5291N normal bir cüce gökadaya benzemiyor, ancak yine de uzak Evren'de bulunan çoğu yıldız-oluşum gökadalarındaki kümelenmiş yapılarla dikkat çekici benzerlikler sergiliyor. Bu sayede yerel Evren'imizde eşsiz bir sistem haline gelen gökada, şimdiki teleskoplarla ayrıntılı gözlemler için oldukça uzak olan, erken dönem gaz-zengini gökadaların araştırılabilmesi için önemli bir ortama dönüşüyor. Bu alışılmadık sistem La Silla Gözlemevi'nde yer alan ESO'nun 3.6-metrelik teleskopunun da aralarında bulunduğu geniş aralıktaki yer-konuşlu tesislerle daha önce gözlenmiştir . Bununla birlikte, MUSE, FORS ve Çok Büyük Teleskop'un yetenekleri sayesinde şimdi NGC 5291N'nin geçmişi ve özelliklerinin bir kısmı belirlenebilmiştir. ESO'nun Aşırı Büyük Teleskopu ile de yapılabilecek gelecekteki gözlemler sayesine gökbilimciler bu cüce gökadanın henüz ortaya çıkmayan gizemlerini aydınlatabilir. Notlar NGC 5291 şu anda hafifçe MGC-05-33-005 ya da Deniz Kabuğu Gökadası ile de etkileşim halindedir, olağan dışı virgül-şekilli gökadanın NGC 5291'in parlak merkezini sömürdüğü görülüyor. NGC 5291N MUSE'nin ilk Bilimsel Doğrulama aşamasında toplam alan tayfölçümü kullanılarak gözlendi. Toplam alan tayfölçümü gökyüzündeki her noktanın tayfını toplayarak, hedef nesnenin üç-boyutlu güçlü bir görüntüsünü sağlamaktadır. MUSE gözlemleri NGC 5291N'nin dış kısımlarında beklenmeyen hidrojen ve oksijen salma çizgileri ortaya çıkarmıştır. NGC 5291 gökbilimciler tarafından ESO'nun 3-6 metrelik teleskopu kullanılarak 1978 yılında gözlenmişti. Bu gözlemlerle gökada çevresindeki gökadalar-arası uzayda çok miktarda madde olduğu ortaya çıkarıldı, bu sayede şimdi gökadanın gazdan halkasından, yıldız-oluşum bölgelerinin ve birçok cüce gökadanın ortaya çıktığını biliyoruz. ESO-Türkiye


Eski ve yeni gözlemlerin karışımı ilginç çift yıldız sistemini gözler önüne serdi ESO'nun Çok Büyük Teleskop Girişim-ölçeri ile sarı renkli en büyük yıldız görüntülendi ve bu, şimdiye kadar bulunan en büyük on yıldızdan biri. Bir çift yıldız sisteminin üyesi olan hiper-yıldızın çapı Güneş'in 1300 katı, yoldaş yıldız ise kendisi ile yakın temas halinde. Bazılarını amatör gökbilimcilerin gerçekleştirdiği 60 yıldan uzun süren gözlemlere göre bu nadir ve dikkat çekici nesne çok çabuk bir şekilde değişim gösteriyor ve yaşamanın son dönemlerini geçiriyor. ESO'nun Çok Büyük Teleskop Girişimölçer'ini kullanan Olivier Chesneau ve uluslar-arası bir gökbilimciler ekibi hiper-dev yıldız HR 5171 A'nın kesinlikle bir dev olduğunu buldular Güneş'in çapının 1300 katı ve beklenilenden çok daha büyük . Bu kendisini bilinen en büyük sarı yıldız haline getirdi. Ayrıca bilinen en büyük on yıldızdan biri oldu ünlü kırmızı süper-dev Betelgeuse'den % 50 daha büyük parlaklığı ise Güneş'in yaklaşık bir milyon katı kadar. Yeni gözlemler ayrıca yıldızın yakın bir yoldaşa sahip olduğunu gösterdi ki, bu gerçekten sürpriz oldu, diyor Chesneau. İki yıldız birbirlerine o kadar yakınlar ki, birbirlerine dokunuyorlar ve tüm sistem dev bir yer fıstığına benziyor. Farklı tekil teleskoplardan alınan çoklu gözlemleri birleştirerek çapı 140 metreye kadar çıkan dev bir teleskop oluşturmak için gökbilimciler girişim-ölçüm adlı yöntemi kullandılar. Yeni sonuçlar, ekibi yıldızın 60 yıldan fazladır yapılmış olan eski gözlemlerini de incelemeye yöneltti, böylece geçmişteki davranışlarını da görebildiler . Sarı hiper-dev yıldızlar oldukça nadir bulunur, gökadamızda yaklaşık on kadar olduğu biliniyor en iyi bilinen örneği Rho Cassiopeiae'dır. Bunlar bilinen en parlak ve büyük yıldızlar arasındadır ve hızlıca değişim gösterdikleri ve dengesiz devam eden, yaşamlarının son dönemlerindedirler. Yeryüzünden 12 000 ışık-yılı uzaklığında bulunan yıldız, gözleri keskin olan gözlemciler tarafından çıplak gözle görülebilmektedir . HR 5171 A'nın geçtiğimiz 40 yıl boyunca giderek büyüdüğü bulundu, büyüdükçe daha da soğuyor ve yıldız evrimindeki bu değişimi görebiliyoruz. Sadece birkaç yıldız bu çok kısa süren aşamada yakalanabildi, bu süreçte hızlıca evrimleşirken, sıcaklıklarında çarpıcı bir değişim meydana gelmektedir. Yıldızın değişen parlaklık verilerini inceleyerek ve diğer gözlemevlerinden alınan gözlemleri kullanarak, gökbilimciler nesnenin bir örten çift sistemin bileşeni olduğunu ve küçük yıldızın, büyüğün çevresinde dolandıkça önünden ve arkasından geçiş yaptığını doğruladılar. Bu durumda yoldaş yıldız HR 5171 A'nın etrafında 1300 günde bir tur atmaktadır. Küçük yoldaşın yüzey sıcaklığı HR 5171 A'nın 5000 derece santigrat olan yüzey sıcaklığından hafifçe daha fazladır. Chesneau şöyle bitiriyor Bulduğumuz yoldaş yıldız HR 5171 A'nın geleceğini etkilediği için oldukça önemli, çünkü dış katmanlarını kendine doğru çekerek evriminde değişiklik yapıyor. Yeni keşif bu dev kısa-ömürlü sarı hiper-devleri araştırmanın önemini ortaya çıkarıyor, ve genel olarak büyük kütleli yıldızların evrim süreçlerini anlaşılmasına katkılar sağlıyor. Notlar Yıldız ayrıca V766 Cen, HD 119796 ve HIP 67261olarak da bilinmektedir. Karşılaştırılabilir nesnelerin hepsinin Güneş'in yarıçapının 1000 ila 1500 katı olan kırmızı süper-devler oldukları ve başlangıç kütlelerinin 20 25 Güneş kütlesini geçmediği görülüyor. Sarı süper-dev yıldızın yarıçapının Güneş'inkinin 400 700 katı olduğu bekleniyordu. Tayfsal veriler Güney Afrika Gökbilim Gözlemevi'ndeki Anglo-Australian Teleskopu ve Londro Üniversitesi Eşel Tayfçekeri ile Şili Pontificia Üniversitesi'ndeki PUCHEROS ve Gemini Güney Teleskopu üzerindeki Yakın-Kırmızı-Ötesi Koronografik Görüntüleyici ile elde edilen koronograf gözlemleri ile elde edilmiştir. Güney Afrika Gökbilim Gözlemevi tarafından elde edilmiş olan kırmızı-ötesi fotometrik bilgilerini de içeren fotometrik veri setleri arşivi 1975'ten 2013 yılına kadar olan süreyi ve diğer veri setleri ise 1983 ila 2002 yıllarını kapsamaktadır, bunlar arasında amatör gözlemler de yer almaktadır. Amatör gökbilimci Sebastian Otero tarafından yapılan gözlemlerin (2000-2013) yazarlar tarafından profesyonel sonuçlarla mükemmel uyum içinde olduğu tespit edilmiştir, ve amatör gözlemlerin kalitesini gözler önüne sermiştir. HR 5171 A'nın görsel parlaklığı 6.10'dan 7.30 kadire kadar değişim göstermektedir ve Erboğa takımyıldızı doğrultusunda görülebilmektedir. ESO-Türkiye


VST ve 268 megapiksellik OmegaCAM gözlemlere başladı ESO'nun Paranal Gözlemevi'ne yapılan en son katkı olan VLT Tarama Teleskopu'nun , güney gökyüzünün etkileyici görüntülerinden oluşan ilk gözlem görüntüleri yayınlandı. VST, merkezinde gökyüzünü hızlı ve çok hassas görüntü kalitesiyle haritalayabilecek şekilde tasarlanan devasa 268 megapiksellik OmegaCAM'i barındıran 2.6 metrelik gelişmiş bir teleskoptur. Görünür ışık teleskopu olduğundan ESO'nun kırmızı ötesi tarama teleskopu VISTA'yı kusursuz bir şekilde tamamlayan VST, Omega Bulutsusu ve Omega Centauri küresel kümesinin yeni görüntüleri ile gücünü ortaya koymaktadır. Yeni bir Teleskop ve Kamera VLT Tarama Teleskopu , Şili'nin kuzeyindeki Atacama Çölü'nde bulunan ESO'nun Paranal Gözlemevi'ne eklenen en son teleskoptur. Dünya'daki en iyi gözlem yerleşkelerinden birinde, temiz ve açık bir gökyüzü altında Cerro Paranal tepesindeki dört adet VLT Birim Teleskopu'na yakın bir konumda bulunmaktadır. VST, görüş alanı dolunayın iki katı kadar olan bir geniş alan teleskopudur. Gökyüzünü yalnızca görünür ışıkta taramak için tasarlanan en büyük teleskoptur. Gelecek bir kaç yılda VST ve kamerası OmegaCAM güney gökyüzünü detaylı olarak birkaç kez tarayacaktır. Bütün tarama verileri ise kullanıma açık olacaktır. ESO Genel Müdürü Tim de Zeeuw, VST ve OmegaCAM'den elde edilen etkileyici ilk görüntüleri gördüğümde çok memnun oldum. VST ve VISTA kırmızı ötesi tarama teleskopunun eşsiz kombinasyonu sayesinde VLT'nin daha güçlü teleskoplarıyla daha detaylı takibin yapılması için çok sayıda ilginç cismin tespit edilmesi sağlanacaktır diyor. İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü başkanı Tomasso Maccacaro ise şunları ekliyor, VST projesi için çok sayıda zorlukla mücadele edildi, ancak şimdi teleskopun çalışmaya başlaması ve elde ettiği mükemmel görüntülerin gökbilim camiasının beklentilerini ve projeye katkı sağlayan INAF'taki insanların çabalarının karşılandığını görmek memnuniyet verici. VST programı İtalya'dan INAF ve ESO arasındaki ortak bir girişimdir. INAF, önde gelen İtalyan işletmeleriyle işbirliği yaparak teleskopu tasarlamış ve inşa etmiş ve ESO yerleşkeden ve buradaki sivil mühendislik çalışmalarından sorumlu olmuştur. VST'nin kamerası OmegaCAM ESO'dan gelen büyük katkılarla Hollanda, Almanya ve İtalya'daki enstitülerden oluşan bir konsorsiyum tarafından tasarlanmış ve inşa edilmiştir. Teleskoptan gelen verilerin arşivlenmesi ve dağıtımının yapılacağı yeni tesis ESO tarafından işletilecektir. VST, aynaları her zaman kusursuz olarak konumlandıran aktif optik sistemiyle 2.6 m'lik ayna çapına sahip son teknoloji ürünü bir teleskoptur. Merkezinde, mümkün olan en iyi görüntü kalitesini sağlayan geniş lenslerin arkasında , hepsi beraber 268 megapiksel görüntü oluşturabilen vakum ortamında kaplanan, 32 civarında CCD detektörden oluşan 770 kg'lık OmegaCAM kamerası bulunmaktadır. İlk Görüntüler Teleskop ve kameranın ikisi de Paranal'daki gökyüzünün tamamından yüksek kaliteli olarak faydalanacak şekilde tasarlanmıştır. VST projesinin yürütücüsü Massimo Capaccioli, VST ve OmegaCAM'den gelen harikulade görüntüler, yıllardır Avrupa'da çalışan birçok grubun çalışmasına bir atıftır. Artık VST taramalarından bilimsel olarak zengin bir hasat yapmayı ve beklenmedik keşifler gerçekleştirmeyi bekliyoruz diye ekliyor. İlk yayımlanan görüntü Omega bulutsusu ya da Kuğu Bulutsusu olarak da bilinen Messier 17 yıldız oluşum bölgesinin daha önceden görülmemiş muhteşem bir görüntüsüdür. Yay takımyıldızı doğrultusunda Samanyolu'nun merkezinde bulunan gaz, toz ve sıcak genç yıldızlardan oluşan çarpıcı bir bölgedir. VST'nin görüş alanı dış kısımlardaki sönük kısımlar da dahil bütün bulutsuyu içine alacak kadar geniştir ve bütün görüntü boyunca mükemmel bir keskinliği vardır. Yayınlanan ikinci görüntü ise Omega Centauri küresel yıldız kümesinin belki de şimdiye kadar ki en iyi portresidir. Bu, gökyüzündeki en geniş küresel kümedir, ancak VST ve OmegaCAM'in çok geniş görüş alanı bu büyüleyici cismin sönük dış bölgelerini bile kapsayabilmiştir. Bu görüş, 300 000 civarında yıldızı içererek VST'nin mükemmel çözünürlüğünü ortaya koymaktadır. Taramalar Gelecek beş yıl boyunca VST, kullanıma açık üç tarama yapacaktır . KIDS taraması Samanyolu'ndan ötede gökyüzünde bir kaç bölgeyi görüntüleyecektir. Karanlık madde, karanlık enerji ve gökada evrimini araştıracak ve çok sayıda yeni gökada kümesi ve yüksek kırmızıya kaymalı kuazar bulacaktır. VST ATLAS taraması gökyüzünün çok daha geniş bir alanını kapsayacak ve karanlık enerjiyi anlamaya odaklanacak ve VLT ve diğer teleskopları kullanarak daha detaylı çalışmaları destekleyecektir. Üçüncü tarama, VPHAS+, Galaktik diskin yapısını ve yıldız oluşum tarihini haritalamak için Samanyolu'nun merkezi düzlemini görüntüleyecektir. VPHAS+ 500 milyon civarında cismi kataloglayacak ve evriminin her aşamasında olan sıradışı yıldız örneklerini keşfedecektir. OmegaCAM'in ürettiği veri hacmi oldukça büyük olacaktır. İşlenmemiş verilerin 30 terabaytı yıllık olarak üretilecek ve işlenmeleri için Avrupa'daki veri merkezlerine geri aktarılacak . Çok büyük veri akışının üstesinden gelebilmek için yeni ve karmaşık yazılım sistemi Groningen ve Naples'ta geliştirilmiştir. İşlemeden çıkan ürünle, görüntülerle beraber bulunan cisimlerin uzun bir listesi olacak ve bunlar bilimsel analizler için Dünya çapındaki gökbilimcilerin erişimlerine açık olacaktır. Son olarak OmegaCAM konsorsiyumunun başkanı Konrad Kujiken, Geniş alan görüşünün kombinasyonu olan mükemmel görüntü kalitesi ve VST'nin çok etkin işlem şeması, astrofiziğin birçok alanında ilerleme kaydedilecek devasa miktarda bilgi üretecektir. diye ekliyor. Notlar VST, Naples Capodimonte'de bulunan INAF Astronomi Gözlemevi'nde tasarlanmıştır. Rus firması LZOS tarafından tedarik edilen temel optikten ayrı olarak tüm bileşenler İtalyan sanayisi tarafından yapılmıştır. INAF Paranal Gözlemevi'ndeki montajın inşası ve güvenliğiyle ilgilenmiştir. Bu çalışma İtalya'nın Roma şehrinin Monte Mario ilçesindeki INAF Ulusal Projeler Bölümü'nün üyeleri olan proje yöneticisi G. De Paris ve AIV yöneticisi D. Fierro'nun katkılarıyla gerçekleştirilmiştir. Son aşamada görevlendirilen proje yürütücüsü INAF Capodimonte Gözlemevi'nden P. Schipani'dir. Kendisi önceki VST proje mühendislerindendir ve çoğunluğu Naples ve Padua Gözlemevlerinden olan takımın lideridir. Verileri işlemek için VST Tube yazılımı Naples'ta A. Grado tarafından geliştirilmiştir. OmegaCAM konsorsiyumu Hollanda , Almanya , ve İtalya'daki enstitülerden oluşmuştur. ESO Optik Alıcı Takımı dedektör sistemini tedarik etmiştir. OmegaCAM'e proje yürütücüsü K. Kujiken ve yardımcı yürütücüler R. Bender ve E. Cappellaro başkanlık etmiştir, projenin yönetimi B. Muschielok ve R. Hafner tarafından yapılmış ve veri işleme sistemi, Astro-WISE, E. A. Valentjin'in liderliğinde OmegaCEN-NOVAA tarafından geliştirilmiştir. Teleskop optiği, Dünya atmosferinden kaynaklanan dispersiyon için de düzeltilmiştir. Kamerada, teleskop sisteminin takip kontrolüne ve aktif optik sistemine yardımcı olarak çalışan ek CCD'ler de bulunmaktadır. Gökyüzündeki cisimlerin renklerini ölçmek için farklı çok geniş cam filtreler dedektörlerin önüne otomatik olarak kaydırılabilmektedir. Her filtrenin bir kenarı 30 cm'nin üzerindedir ve çok az ışık kaybı sağlayacak şekilde özel olarak kaplanmıştır. Ayrıca, dedektörler okuma yaparken ışığı engellemek için iki kanatlı çok geniş bir kapak bulunmaktadır. VST'nin kullanıma açık taramalarıyla ilgili daha fazla detay için http://www.eso.org/sci/observing/policies/PublicSurveys/sciencePublicSurveys.html. VST/OmegaCAM taramalarında Avrupa Birliği'nin desteğiyle Paranal ve Avrupa arasında oluşturulmuş yeni, özel, hızlı kıtalararası veri bağlantısı kullanılacaktır (eso1043). ESO-Türkçe (Çeviri: Özgecan Önal, İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü ESON Türkiye Ekibi


Yeni gözlemler bir süpernova etrafındaki yıldız tozunun nasıl oluştuğunu gözler önüne serdi Bir grup gökbilimci üretim halindeki yıldız tozunu gerçek zamanlı olarak takip etmeyi başardı olay süpernova patlaması sonucunda gerçekleşti. İlk kez bu kozmik toz fabrikalarının taneciklerini ilki hemen patlamadan sonra başlayan ve daha sonra uzun bir süre devam eden iki-aşamalı bir süreçle oluşturduklarını gösterdiler. Araştırma ekibi SN2010jl süpernovasından gelen ve giderek sönükleşen ışığı analiz etmek için Şili'nin kuzeyindeki ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullandılar. Gökadalardaki kozmik tozun kökeni halen gizemli bir konu . Gökbilimciler süpernovaların muhtemelen tozun birincil kaynağı olduğunu düşünüyor, özellikle Evren'in erken dönemlerinde, ancak toz parçacıklarının nasıl yoğunlaştıkları ve büyüdükleri halen anlaşılmış değil.Yine bir yıldız-oluşumu gökadasındaki şiddetli ortamın yıkıcı etkisinden nasıl kurtuldukları da belirsiz. Ancak şimdi, ESO'nun Şili'nin kuzeyindeki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT ile yapılan gözlemler gizemli örtüyü ilk kez kaldırıyor. Uluslar-arası ekip SN2010jl adlı süpernovayı gözlemek için X-shooter tayf-ölçerini kullandı. Gözlemler patlamayı takip eden aylarda dokuz kez ve patlamadan 2.5 yıl sonra da on kez hem görsel hem de yakın-kırmızı-ötesi dalgaboylarında tekrarlandı .Bu olağandışı parlak süpernova, küçük gökada UGC 5189A'da patlayan çok büyük kütleli bir yıldızın ölümü sonucunda meydana gelmiştir. Verileri daha önceki dokuz gözlem setiyle birleştirdiğimizde süpernova etrafındaki tozun ışığın farklı renklerini nasıl soğurduğunu ilk kez doğrudan ölçmeyi başarmış olduk, diyor Aarhus Üniversitesi, Danimarka'dan çalışmanın yürütücüsü Christa Gall. Ekip toz oluşumunun patlamadan hemen sonra başlayıp uzun bir zaman süresince devam ettiğini buldu. Yeni ölçümler ayrıca toz taneciklerinin ne kadar büyük ve hangi malzemeden yapılmış olduklarını da ortaya çıkardı. Bu keşifler, Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi kullanılarak ünlü 1987A (SN 1987A; ALMA Süpernova Toz Fabrikası Buldu) süpernovasının etrafında tespit edilen toz oluşumu sonuçlarının bir adım ötesidir. Ekip milimetrenin binde birinden daha büyük toz taneciklerinin yıldızı çevreleyen yoğun madde içerisinde hızlıca oluştuklarını buldu. Günlük ölçülerimiz için halen çok küçük olsalar da, bu bir kozmik toz parçacığı için oldukça büyük ve şaşırtıcı bir şekilde büyük boyutları onları yıkıcı süreçlere karşı dayanıklı hale getiriyor. Süpernova kalıntılarında bulunan toz taneciklerinin şiddetli ve yıkıcı ortamlarda nasıl dayandıkları ALMA makalesindeki açık sorulardan biriydi, şimdi buradaki sonuca göre cevaplanmış oldu tanecikler beklenenden daha büyüklerdi. Süpernova patlamasından hemen sonra büyük parçacıkları tespit etmemiz, bunları hızlıca ve etkin bir şekilde meydana getiren bir etken olduğu anlamına geliyor, diyor Kopenhag Üniversitesi Niels Bohr Enstitüsü'nden eş-yazar Jens Hjorth ve devam ediyor: Bunun nasıl olduğunu gerçekten bilmiyoruz. Ancak gökbilimcilere göre yeni tozun oluştuğu yer belli: yıldızın patlamadan önce uzaya saçtığı maddenin içinde. Süpernovanın şok dalgaları dışarıya doğru genişledikçe, soğuk ve yoğun bir gaz kabuğu meydana getirir burası toz taneciklerinin beslenip büyüdükleri bir çevre türüdür. Gözlem sonuçlarına göre ikinci aşamada yüzlerce gün sonra içinde süpernovadan dışarıya atılan maddenin de yer aldığı hızlandırılmış bir toz üretimi süreci meydana gelmektedir. Eğer SN2010jl'deki toz üretimi gözlenen süreç gibi devam ederse, süpernovadan 25 yıl sonra, tozun toplam kütlesi Güneş'in kütlesinin yarısı kadar olacaktır; bu da başka bir süpernova olan SN 1987A'da gözlenen toz kütlesine yakın bir değerdir. Daha önceden gökbilimciler süpernova kalıntılarında patlamadan sonra kalan çok miktarda toz görmüşlerdi. Ancak sadece süpernova patlamasıyla meydana gelebilecek az miktarda toza dair kanıt bulmaktaydılar. Bu dikkat çekici yeni gözlemler görünürdeki çelişkinin nasıl çözülebileceğini açıklıyor, diyor Christa Gall. Notlar Kozmik toz silikat ve biçimsiz karbon parçacıklarından oluşur bunlar Yeryüzü'nde de boldur. Mumdan çıkan is kozmik karbon tozuna oldukça benzerdir, ancak is parçacıklarının boyutları kozmik tozlara göre en az on kat daha büyüktür. Süpernova SN2010jl isminden de anlaşılacağı üzere ilk kez 2010 yılında görülmüştür. Tür IIn süpernova olarak sınıflandırılmıştır. Tür II süpernova sınıfları Güneş'in kütlesinin en az sekiz katı büyüklüğünde yıldızların şiddetli patlamaları sonucunda meydana gelen süpernova türleridir. Tür IIn süpernovaların n İngilizce 'dar-narrow' anlamında tayflarında dar hidrojen çizgileri görülmektedir. Bu çizgiler süpernova tarafından uzaya saçılan madde ile hali hazırda yıldızın etrafında bulunan maddenin etkileşmesi sonucu ortaya çıkar. ESO-Türkiye


ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimciler uydumuz Ay'ı gözleyerek Evrende yaşamın kanıtlarını buldular. Bize ev sahipliği yapan gezegenimizdeki yaşamı bulmak önemsiz bir gözlemmiş gibi görünse de, uluslararası bir ekibin kullandığı orjinal yaklaşım tarzı gelecekte Evren'in başka yerlerinde yaşamın keşfedilmesine öncülük edebilir. Araştırmanın ayrıntıları Nature dergisinin 1 Mart 2012 sayısında yer alıyor. ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimciler uydumuz Ay'ı gözleyerek Evrende yaşamın kanıtlarını buldular. Bize ev sahipliği yapan gezegenimizdeki yaşamı bulmak önemsiz bir gözlemmiş gibi görünse de, uluslararası bir ekibin kullandığı orjinal yaklaşım tarzı gelecekte Evren'in başka yerlerinde yaşamın keşfedilmesine öncülük edebilir. Araştırmanın ayrıntıları Nature dergisinin 1 Mart 2012 sayısında yer alıyor. Dünya'ya sanki bir ötegezene bakıyormuş gibi baktık ve Ay'ı gözleyerek yeryüzü ışığını tespit ettik. Güneş'ten yayılarak yeryüzüne ulaşan ışık Ay'a yansımaktadır. Ay yüzeyi ise dev bir ayna gibi davranarak gelen ışığı geri yansıtır VLT ile yaptığımız aslında bunu gözlemekti. diye açıklıyor araştırma makalesinin başyazarı Michael Sterzik . Gökbilimciler sönük yeryüzü ışığını analiz ederek Dünya'nın atmosferinde bulunan ve organik yaşamın işaretlerini gösteren belirli gaz bileşimleri için bir takım izler bulmaya çalıştılar. Bu yöntemle gelecekte Güneş Sistemi'mizin ötesindeki diğer gezegenlerde yaşam araştırmaları için Dünya bir ölçü olarak alınıyor. Geleneksel yöntemlerle yaşamın parmak izlerini ya da biyo-işaretçilerini bulmak oldukça zor. Bu nedenle araştırma ekibi daha hassas yeni bir yaklaşıma öncülük ederek yansıyan ışığın sadece farklı renklerde ne kadar parlak olduğuna bakmadı, bunun yanısıra farklı bir yöntem olan spektro-polarimetri ile kutuplanmayı da inceledi. Bu tekniği VLT'yi kullanarak yeryüzü ışığı gözlemlerine uygulayan ekip, dünyadan yansıyan ışıkta güçlü bir şekilde biyo-işaretçilerin kanıtlarını elde etti. Yöntemin avantajlarını şöyle açıklıyor araştırma ekibinden Stefano Bagnulo : Uzak bir ötegezegenden gelen ışık, etrafında dolandığı yıldızın ışığı tarafından bastırılmaktadır, o yüzden bu ışığı analiz etmek oldukça zor oluyor güçlü bir fener ışığında küçük toz taneciklerini aramaya benziyor bu. Fakat gezegenden yansıyan ışık kutuplamıştır, yıldızından gelen ışık ise böyle değildir. Böylece bazı özel teknikler yardımıyla bir ötegezegenden yansıtılan ışığı, yıldızının göz kamaştırıcı ışığından ayırt edebiliyoruz. Ekip, Yeryüzü'nden Ay'a yansıyan ışığı sanki bir ötegezegenden geliyormuş gibi hem renk hem de kutuplanma açısına bakarak inceledi. Dünya atmosfererinin kısmen bulutlu, yüzeyindeki bazı bölgelerin okyanuslarla kaplı olduğunu ve aslında oldukça önemli olan bitki örtüsünün varlığını tespit etmeyi başardılar. Hatta farklı zamanlarda Yeryüzünün farkı bölgelerinen Ay'a yansıtılan ışığı inceleyen araştırmacılar bitki örtüsü ve bulut miktarlarındaki değişim miktarını da tespit etmeyi başardılar. Güneş Sistemi dışında yaşamı tespit edebilmek iki şeye bağlı: öncelikli olarak yaşamın varlığı, ve onu tespit edebilecek teknik kapasiteye sahip olmak, diye ekliyor araştırmada yer alan Enric Palle . Bu çalışma o kapasiteye erişebilmek için önemli bir adım. Kutuplanma yöntemiyle yapılan ışık ölçümleri eninde sonunda fotosentetik süreçlere dayalı basit bitkisel yaşamın Evren'in herhangi bir yerinde olup olmadığını bize söyleyebilir. Fakat biz kesinlikle küçük yeşil adamı veya akıllı yaşamın kanıtlarını araştırmıyoruz. diye sonuçlandırıyor Sterzik. E-ELT gibi gelecek nesil teleskoplar, uçsuz bucaksız uzayda yaşamın sadece Dünya üzerinde sınırlı kalmadığını gösteren olağanüstü yenilikler sunabilir ve belki de anahtar yöntem polarimetrik tayf ölçümleridir. Notlar Yeryüzü ışığına bazen yeni Ay'ın kollarındaki eski Ay da denilir ve çıplak gözle kolayca görülebilir, dürbünle ise muhteşemdir. En iyi, yeni Ay evresinden yaklaşık üç gün önce veya sonrasında Ay ince bir hilal halindeyken görülür. Ay gökyüzünde ve parlak bir hilal halindeyken, yüzeyinde geride kalan yerler de görülür ve buralar parlak Yeryüzü tarafından hafifçe aydınlatılır. Dünya'nın atmosferinde biyolojik olarak üretilen başlıca gazlar oksijen, ozon, metan ve karbon dioksittir. Fakat bunlar bir gezegenin atmosferinde yaşamın varlığı olmadan da doğal olarak bulunabilir. Sadece yaşamın varlığı ile uyumlu miktarlarda aynı anda bulunan gazlar biyo-işaretileri meydana getirmektedir. Eğer yaşam aniden ortadan kalksa ve bu gazları daha fazla üretmese bunun sonucunda reaksiyona girerek tekrar bir araya gelirler. Bazıları hızlı bir şekilde yok olur ve karakteristik biyo-işaretçiler de onlarla birlikte yok olmaya başlar. Işık kutuplanınca, sahip olduğu elektrik ve manyetik alan bileşenleri özel bir yönelim gösterirler. Kutuplanmamış ışıkta alaların yönelimi rasgeledir ve tercihli bir yönlenme yoktur. Bazı 3-boyutlu sinemalarda yapılan işin sırrı kutuplanmış ışıktır: kutuplanmış farklı ışıklarla meydana gelen birden fazla görüntü, ışığı kutuplayan filtreler kullanan gözlüklerle sağ ve sol gözümüze gönderilir. Araştırma ekibi kutuplanmayı özel bir yöntemle VLT üzerindeki FORS2 aygıtını kullanarak ölçmüştür. ESO-Türkçe


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu yıldız doğumevi Karina Bulutsusu'nun şimdiye kadar ki en detaylı kırmızı-ötesi görüntüsünü yayınladı. Gaz, toz ve genç yıldızlardan oluşan ihtişamlı gökyüzü manzarası boyunca dağılan, daha önce gizli kalmış birçok özellik bir arada görüntülendi. Bu VLT tarafından şimdiye kadar oluşturulan en etkileyici görüntülerden biridir. Güney gökküresi Samanyolu'nun merkezinin derinliklerinde Karina Bulutsusu adlı bir yıldız doğumevi bulunmaktadır. Yeryüzünden yaklaşık 7500 ışık-yılı uzaklıkta, Omurga takımyıldızı doğrultusunda bulunmaktadır . Bu parıldayan gaz ve toz bulutu, Dünya'ya en yakın büyük kütleli yıldızlara ev sahipliği yapmakta ve bilinen en ağır ve en parlak birçok yıldız içermektedir. Onlardan biri Eta Carinae'dir. Gizemli ve oldukça kararsız olan yıldız, 1840'larda birkaç yıl boyunca tüm gökyüzündeki en parlak yıldız olmuştur ve astronomik standartlara göre yakın gelecekte muhtemelen bir süpernova patlamasıyla yaşamının bu evresine son verecek. Karina Bulutsusu gökbilimcilerin yıldızların şiddetli oluşumları ve erken yaşamlarını araştırmaları için mükemmel bir laboratuardır. Bu bulutsu normal görünür-ışık görüntülerinde de (eso0905) muhteşem görünse de, birçok gizemi kalın toz bulutları ardında gizli kalmaktadır. Bu engeli aşmak için liderliğini Thomas Preibisch'in yaptığı Avrupalı bir gökbilimciler ekibi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile birlikte HAWK-I adlı kırmızı-ötesine duyarlı bir kamerayı kullandılar. Yüzlerce görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulan bu mozaik resim, bulutsunun şimdiye kadar çekilen en detaylı kırmızı-ötesi görüntüsü ve VLT tarafından oluşturulan en çarpıcı görüntülerden biridir. Sadece parlak büyük yıldızları değil, aynı zamanda daha önce görülmeyen çok daha sönük yüz binlerce yıldızı da göstermektedir. Şaşırtıcı yıldız Eta Carinae'nin kendisi bu yeni resimde sol altta görülmektedir. mor-ötesi ışınımın şiddetli etkisi altında ışıldayan gaz bulutlarıyla çevrilidir. Görüntü boyunca ayrıca kırmızı-ötesi ışığı bile geçirmeyen yoğun karanlık birçok madde kabarcığı bulunmaktadır. Bunlar içlerinde yeni yıldızların oluştuğu tozlu kozalardır. Geçtiğimiz birkaç yüz milyon yıldır gökyüzünün bu bölgesinde hem tek başına hem de kümeler içinde çok sayıda yıldız oluşmuştur. Resmin merkezine yakın olan parlak yıldız kümesi Trumpler 14 olarak adlandırılır. Bu nesne görünür ışıkta iyi görünse de, kırmızı-ötesi görüntüde çok daha fazla sönük yıldız görülmektedir. Ve görüntünün sol tarafına doğru sarı renkli bir yıldız yoğunluğu görülebiliyor. Bu gruplaşma ilk kez yeni alınan verilerle görülmekte olup: bu yıldızlar görünür ışıkta görülemezler. Bu muhteşem panoramada ilk kez gözler önüne serilen birçok nesneden sadece biridir bunlar. Notlar Karina, mitolojide Jason ve Argonauts'un gemisi Argo'nun omurgasıdır. Uzayın tozlu bölgeleri mavi renkli kısa dalgaboylu ışığı, kırmızı renkli dalga uzun dalgaboylu ışığa göre daha çok soğurur ve saçar. Bu etki neden Yeryüzünde güneş batarken gökyüzünün neden kırmızı olduğunu açıklamaktadır, özellikle atmosfer tozlu olduğu zaman. Gökyüzünün bazı tozlu bölgeleri özellikle Karina Bulutsusu gibi yıldız oluşum bölgelerinde bu etki güçlü bir şekilde kendini göstererek görünür ışığın geçmesice izin vermemektedir. Gökbilimciler bu problemin üstesinden gelmek için ESO'nun VLT'sine bağlı HAWK-I gibi özel kameralar ya da VISTA kırmızı-ötesi tarama teleskopu gibi özel aletleri kullanmaktadırlar. Gökbilimcilerin buradaki temel amaçlarından birisi de bu bölgede yer alan Güneş'ten daha hafif ve sönük yıldızları bulmaktır. Görüntü kahverengi cücelerin de tespit edileceği kadar bir derinlik sağlamaktadır. ESO-Türkçe


Bir yanardağın patlama anını andıran bu görüntü aslında Çok Büyük Teleskop Dizisi ve Chandra X-Işını Teleskopu tarafından alınan büyük gökada M87'ye ait. 50 milyon ışık yılı uzaklığıyla dünyaya görece yakın gökadalardan olan M87, binlerce gökadanın yer aldığı Başak kümesinin merkezinde yer alır. M87'yi Chandra'nın ortaya çıkardığı mavi renkteki gaz kaplıyor. Merkeze kadar yönelen bu gaz yeni yıldızların oluşumuna zemin hazırlar. Ancak VLA ile alınan radyo görüntüsünde ise parçacıkların ürettiği enerjiyi merkezdeki karadeliğin yolladığı jetlerin durdurduğu söylenebilir. Bu jetler gökadanın merkezine yakın daha soğuk gazı yukarı doğru kaldırarak gökadanın atmosferinde şok dalgaları üretir. Gökadanın bu görüntüsü akıllara geçtiğimiz aylarda patlayan İzlanda'nın Eyjafjallajokull volkanını getirmektedir. Eyjafjallajokull'daki sıcak gaz lav kaplı yüzeyi geçerek gri duman oluşturmuş ve görülebilir şok dalgaları üretmişti. Bu sıcak gaz yanında taşıdığı külle birlikte atmosfere yükselmişti. Dumanla artan şok dalgasının taşıdığı kül ve gazın atmosfere kadar yükselişi aşağıdaki filmle görülebilir: Eyjafjallajokull Volkanı'nın ürettiği duman M87'nin merkezindeki karadeliğin yakınına kadar uzanan gazın yukarı doğru itilmesine benzer bir hareket yapmaktadır. Bu koyu renkli kül bulutlarını fışkırtan volkanın oluşturduğu şok dalgaları gökada üzerinde de gerçekleşmektedir. Kaynak: Chandra


Merhaba. Ben Voyager 1 Uzay Aracı. Neredeyse unuttuğunuz bir uzay aracı... 33 yıl kadar önceydi. Dünya'yı, roketimin ayakları toprağa değerken gördüğüm son gündü. O günden sonra Dünya'yı yalnız uzaydan gördüm. O da bir yere kadar. Size Soluk Mavi Nokta fotoğrafını yollayan benim. Şimdi ise Dünya'dan ve Güneş'ten çok ama çok uzaktayım. Size dargın değilim. Beni bu sonsuz boşlukta yalnız bıraktığınız içinse hiç değilim. Ben yine de görevimi yapıyorum. Size çok güzel görüntüler yolladım. Güneş Sistemi'ndeki bazı nesnelerin görüntülerini ilk kez gördünüz, heyecanlandınız. Mars'ın hilalini gösterdim size. Donra dev gezegenleri, Jüpiter ve Satürn'ü. Ama önce size Venüs'ü gösterdiğimi unutmayın. İlk kez Apollo astronotları Dünya'dan dışarıdan bakmış ve büyülenmişlerdi. Ben ise çok daha uzaktan baktım. O kadar küçük parlak nokta arasında dünyayı buldum ve size gösterdim. Şimdi ise Güneş'ten 17 milyar km uzaklıktayım. Siz bir yerden bu kadar uzağa gitmenin ne olduğunu bilir misiniz? Size yolladığım o soluk mavi nokta görüntüsünü Carl Sagan yorumlamış, duydum. Bana ilettiler. Herhalde o fotoğraftan sonra Dünya'da savaşlar bitmiştir. Öyle mi, gerçekten savaşlar bitti mi? Ben yoluma devam ediyorum. Dünyayla hala haberleşiyorum, bilmem size bilgi geliyor mu? Bir süre daha haberleşeceğim. Tek derdim, mesaj sürelerinin yavaş yavaş uzaması. Size elveda demeden önce son bir isteğim var: O mavi kürenin bir fotoğrafını bana yollar mısınız? Bende yok da. Not: Voyager 1 Uzay Aracı 14 Şubat 1990'da Dünya'ya olan sevgisini bu fotoğrafla bildirmişti. Fotoğrafla ilgili Carl Sagan'ın açıklamasını okumak için tıklayın. 1 Yorum Carl Sagan' ın hazırladığı ve yazdığı tüm kitap ve belgeselleri okuyup izlenmesi gerektiğini düşünüyorum...


NASA 1977'de Güneş sisteminin sınırlarını araştırmak amacıyla ikiz Voyager projesini başlattığında uzay istasyonu henüz emekleme aşamasındaydı. Ay'a iniş görevlerinin başarıyla sonuçlanmasının ardından başka bir cesur proje gerekliydi. Güneş sisteminde her 175 yılda bir gerçekleşen dört dış gezegenin aynı hizaya gelmesi kaçırılmaması gereken bir şans oluşturmaktaydı. Araçlar sırayla Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ü görebilirdi. Ve sonuç başarılı oldu. Araçlar Jüpiter'in Io uydusunda volkanlar olduğunu, Europe'nın muhtemelen buz kabuğunun altında okyanus olduğunu keşfettiğinde bilim insanlarını şaşırttılar. Satürn'ün atmosfer yapısı ile yeni halkaları, uydularının özelliklerini belirlediler. Voyager 2, Uranüs ve Neptün'e ulaştığında ise adeta bir devrim oldu. Voyager verileri günümüzde de yeni keşiflerin önünü açmaya devam ediyor. Ancak sondaların işi bitmemişti. Voyager 1 ve 2 günümüzde hala çalışıyor ve bu da onları tarihte en uzun görev yapan uzay görevi haline getiriyor. İkisinin izlediği rotalar farklı olsa da iki araç hala Güneş sistemindeler ve önlerinde oldukça uzun bir yol var. Nereye Gidiyorlar? Saatte 56,000 km gibi inanılmaz bir hız büyüklüğüne ulaşsalar da Voyager uydularının Dünya-Güneş uzaklığının birkaç bin katı kadar uzağımızda bulunan Oort bulutunun kenarına ulaşmaları için daha 300 yıla ihtiyaç var. Oort bulutunu tamamen geçmeleri 30,000 yıldan daha fazla zaman alacak. Bundan sonraki 40,000 yıl için Voyager 1 başka bir yıldızın çekim alanına girebilir. Ancak Voyager 2'nin bir yıldızın etki alanına girmesi için 300,000 yıl gerekebilir. Yeni keşifler için bu kadar beklemeye gerek yok ve zaten araçlar yol aldıkça yeni keşifler yapmayı da sürdürüyor. Şu an ne yapıyorlar? Voyager 1, 2012 yılında yıldızlararası uzaya ulaşan ilk uzay aracı oldu. Güneş her yöne dışarı doğru akan ve gezegenleri yıldızlararası parçacıklardan koruyan manyetik alanı oluşturan yoğun parçacık akışı üretir ki buna güneş rüzgarı denir. Güçlü rüzgar yıldızlararası ortamda tüm gezegenleri içine alan büyük boşluk içindedir. Bu koruyucu boşluğa heliosfer ve dış sınırına ise heliopause denir. Voyager 1 heliopause sınırının hem içinde hem de dışındaki manyetik ölçümlerde belirgin bir fark göremedi. Voyager 2, 2012'de aynı bölgeye ulaştığında da benzer sonuçlar elde etti. Bilim insanları Güneş'ten yayılan parçacıkların yıldızlararası uzayda da olması gerektiğini düşünüyordu. Ancak Voyager 1 böyle bir şey görmedi. Voyager 2 ise bunun tersini buldu. Yani heliopause içinde hareketli güneş parçacıkları vardı. İkiz araçlar bunun dışında güneş rüzgarının oldukça yavaş hareket ettiğini belirledi. Voyager 1 ve Voyager 2 ne zaman ölecek? Voyager araçları neredeyse 40 yıldır çalışıyor ve mesaj yolluyor. Geçtiğimiz Mart ayında NASA araçlarla daha sağlıklı iletişim kurmak amacıyla Derin Uzay Ağı antenlerini onarmak için Voyager 2'den gelen mesajları bir süreliğine durdurdu. Bu oldukça risk taşımaktadır ve Voyager 2'yi bir daha duyamayabiliriz. Voyager 1'in ise bağlantısı kesilmedi. Proje sorumluları araçları bizimle iletişimi kesene ya da üzerlerindeki güç kaynağı ömrünü tüketinceye kadar araçlarla iletişimde kalınacak. Her ikisindeki bilimsel aletler 2025'e kadar çalışabilecek. Bundan sonra da Derin Uzay Ağı antenlerinin menzilini aşma süresi olan 2035'e kadar araçlardan mühendislik verileri alınabilecek. Ancak yıldızlararası uzayda bize ne gördüklerini söyleyemeyecekler. Yolculuğun Altın Diski Elbette araçların görevleri süresince başına ne geleceği adım adım bilinmekteydi. Güneş sisteminden tek yönlü çıkış bileti olan araçların fazla dayanamayacağı da biliniyordu. Carl Sagan başka bir yıldızda yaşayan olası akıllı canlıların Voyager araçlarından birini bulması durumunda onlara kendimizi tanıtmamız gerektiğini düşündü. İki araçta da Dünya'yı ve Dünya'daki yaşamı anlatan bir altın disk bulunmaktadır. Yıldızlara yollanan bu diskte gezegenimizin değişik yerlerinden görüntüler, düzinelerce müzik ve 55 dilde selamlama içermektedir. Yani bir gün Voyager araçlarından haber alamasak bile bu bizim yıldızlararası uzaya ilettiğimiz son mesaj olmayacak. Carl Sagan'ın sözüyle bitirelim: Milyarlarca yıl sonra Güneş Dünya'yı kömürleşmiş bir küle döndürecek. Voyager araçları o zaman bile hayatta ve üzerlerindeki disk büyük ölçüde sağlam olacak. Ve belki de Samanyolu içinde bir zamanlar bir gezegende yaşayan eski medeniyetlerin delillerini taşıyacak. 2 Yorumlar Ümit Bey merhaba, Öncelikle gökbilim açlığımızı doyuran böyle bir site için teşekkürler. Cassini gibi daha gelişmiş bir aracı Satürn'e düşürmek yerine neden böyle bir amaç için kullanmadılar? Voyager araçları büyük gezegenlerin yanından hızla geçip, onların etkisiyle hızlanıp sistemi terk etmek amacıyla planlandı. Cassini için böyle görev planlanmadığı için üzerindeki yakıt Satürn sistemini terk edecek yeterlikte değildi. Zaten Cassini Satürn'e düşerken, son görevini de yerine getirerek Satürn'ün üst atmosferi hakkında bilgi yollamayı başardı.