NASA'nın Kepler teleskopu 2009'da göreve başladıktan kısa süre sonra çok yıldızlı bir sistemde Satürn'ün yarı kütlesinde bir cisim olduğunu keşfetti. KOI-5Ab aday gezegenler listesinin ikinci grubundaydı ve Kepler ardı ardına gezegen keşfedilince gökbilimciler tarafından sonraya bırakıldı. Kepler'in görevi 2018'de bittiğinde geride 2394 gezegen ve 2366 gezegen adayı bıraktı. KOI-5Ab'de bu adaylardan biriydi. NASA'nın Ötegezegen Bilim Enstitüsünden David Ciardi: KOI-5Ab verileri oldukça karmaşık olduğu için sonraya bırakılmıştı; çünkü elimizde binlerce başka aday vardı. Kepler'den gelen günlük verilerin heyecanı da eklenince açıkçası bu gezegene bakmayı unuttuk diyor. Yıllar süren unutkanlığın ardından şimdi NASA'nın yeni ötegezegen avlama teleskopu TESS ve bir dizi yer-merkezli gözlemevi yardımıyla Ciardi sonunda KOI-5Ab'deki sır perdesini araladı ve varlığını kanıtladı. Gezegen gerçekten ilginç özelliklere sahip. Gezegen, Güneş Sistemimizdeki Jüpiter ve Satürn gibi bir gaz devi. Bununla birlikte üçlü yıldızdan birinin çevresinde ve yakınındaki ikinci yıldızın düzlemine göre aykırı bir yörüngede dolanıyor. İşte sorun burada başlıyor: Eğer bu sistem bir gaz ve toz bulutundan oluşmuşsa nasıl böyle bir aykırı yörüngesi olabilir? Üç yıldızlı sistemlerde çok gezegen keşfetmedik ama bu gezegen yörüngesi nedeniyle ilgimizi çekiyor. Çok yıldızlı sistemlerde ; tek yıldızlı sistemlere göre gezegenlerin nasıl, ne zaman oluştuğunu ve özelliklerini karşılaştırdığımızda ortaya yanıt veremediğimiz birçok soru çıkıyor. Belki de bu sistemi daha yakından inceleyerek sorularımıza yanıt bulabiliriz diyor Ciardi. Tesadüfler Ekip önce Hawaii'deki WM Keck ve Gemini North Gözlemevinden ve Caltech'in Palomar Gözlemeviyle elde edilen verilere bakarak üçlü bir yıldız sistemindeki bir yıldızın çevresinde bir gezegen olduğunu belirlediler. Ancak alınan sinyalin diğer iki yıldızdan kaynaklanan bir hata olup olmadığını ve üstelik bir gezegen varsa da hangi yıldızın çevresinde dolandığını anlayamadılar. Sonra sıra TESS'e geldi. TESS teleskopu bir gezegen yıldızının önünden geçerken yıldızın yaydığı ışığın azalma miktarına bakarak gezegeni onaylar ki bu yönteme geçiş yöntemi denir. TESS'in görüş alanına giren sisteme bakan teleskopla gözlenen cisim aday gezegen sınıfına alındı ve adına TOI-1241b denildi. Kepler'in verilerinde olduğu gibi TESS'de gezegenin beş günde bir yıldızının çevresinde dolandığını belirledi. Ancak o zaman bu gezegenin daha önce Kepler tarafından gözlendiği bilinmiyordu. TESS verilerini gözden geçiren Ciardi tanıdık bir şeyler olduğunu fark etti: Bu hedefi hatırlıyorum, diye düşündüm. Ancak gezegenin gerçek olup olmadığını veya verilerdeki kesintinin sistemde bulunan başka bir yıldızdan gelip gelmediğinden emin olamadık. Belki de sistemde bilinmeyen dördüncü bir yıldız vardı. İpuçları Ardından bu hedefe ilişkin tüm veriler toplandı. WM Keck teleskopu yıldızın gezegene uyguladığı kütle çekimi nedeniyle yalpalamasını ölçerek gezegen keşfeder. Bu veriler eşliğinde orada bir gezegen olduğu ortaya çıkarıldı. Bingo, oradaydı! TESS gezegene tekrar bakmasaydı asla geri dönüp bu dedektifliği yapmazdım. KOI-5Ab, yıldız B'ye yakın komşu olan yıldız A'nın çevresinde dolanıyor. Yıldız A ve B birbirleri çevresinde 30 yılda bir tur atmaktadır. Kütleçekimsel etkiyle birbirine bağlı olan üçüncü yıldız C ise her 400 yılda bir A ve B çevresinde dolanır. Sıradışı Bir Yörünge Veri setlerinden beklenen diğer bilgi ise gezegenin yörünge düzleminin yıldızlarla aynı olması yönündeydi. Ancak gezegenin yıldız B ile aynı düzlemde olmadığını gösterdi. Gökbilimciler buna neyin sebep olduğunu bilmiyor. Ancak ikinci yıldızın oluşumu sırasında gezegeni kütleçekimsel etkiyle ittiğini, yörüngesini eğdiğini ve içe doğru göç etmesine neden olduğunu düşünüyorlar. Üç yıldızlı sistemler tüm yıldız sistemlerinin yaklaşık %10'unu oluşturur. Bu keşif çift ya da üçlü yıldız sistemlerinde bulunan ilk gezegen değil. Bir başka benzer örnek yine üçlü yıldız sistemi olan GW Orionis'le ilgili. Burada da gezegen oluşturan disk aykırı bir düzlemde yer alıyor. Çoklu yıldız sistemlerinde yüzlerce gezegen bulunmasına rağmen tek yıldızlı sistemlere oranla sayıları oldukça azdır. Bunun nedeni gözlemsel önyargı olabilir veya gezegenlerin çoklu yıldız sistemlerinde daha az olması olabilir.


Hubble teleskopu 30. Yılını görkemli bir gökada ile kutluyor. UGC 2885, yerel evrende bilinen en büyük gökadadır. Dev gökada, Samanyolu'ndan 2.5 kat daha geniş olup, 10 kat daha fazla yıldıza sahiptir. Dev boyutu olmasına karşılık gökbilimciler bu gökadaya nazik dev diyorlar, çünkü milyarlarca yıldır sesi soluğu çıkmamış görünüyor ve muhtemelen gökadalar arası uzayda bulunan gazın içindeki hidrojeni keyifçe yudumluyor! Üstelik merkezindeki süper kütleli karadelik de uyumaktadır. Gökadayı saran çok daha küçük uydu gökadalar ise yeterince beslenemedikleri için açlık çekmektedir. Görüntüde göze çarpan parlak yıldızlar Samanyolu'na aittir ve dev gökadayla ilgisi yoktur. Bunların en parlak olanı sanki devin üzerine konmuş görünmektedir ki aslında UGC 2885 bizden 232 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Dev gökada kuzey takımyıldızı Perseus'ta bulunmaktadır. Louisville Üniversitesinden Benne Holwerda tarafından Hubble ile tekrar gözlenen gökada, gökbilimci Vera Rubin (1928-2016) anısına Rubin gökadası olarak adlandırıldı. Araştırmalarımda büyük ölçüde Vera Rubin'in 1980 yılındaki çalışmalarından yararlandım. Rubin, gökada kütlesinin çoğunu oluşturan karanlık madde için kanıt sayılan dönüş sayısını ölçtü diyor Holwerda. Araştırmacılar gökadanın bu dev boyuta nasıl ulaştığını anlamış değil. Sorunun çözümüne karşılık ilk ipucu: Gökadanın diskinin şeklini bozacak kadar yakınında bir gökada olmaması yani uzayda oldukça izole olması bilgisi. Canavar gökada zamanla çok daha küçük uydu gökadaları mı yedi? Yoksa yeni yıldızlar oluşturmak için yavaşça gaz mı yudumluyor? Görünüşe göre yavaş yavaş büyümekte diyor Holwerda. Hubble sayesinde elde edilen olağanüstü çözünürlükteki veriyi irdeleyen araştırma ekibi gökadayı çevreleyen soluk yıldızlardan oluşan küresel küme sayısını belirlemeye çalışıyor. Kümelerin fazlalığı milyarlarca yıl boyunca küçük gökadaların yakalandığını gösteriyor. 1 Yorum müthiş bir dev gökada.gözlemlenen evrende belkide yüzlerce binlercesi var.hubble a minnettar olmamız lazım.teşekkürler.


Renkli yıldızlar ve gazlardan oluşan bu dizgenin zengin görüntüsü ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki MPG/ESO 2.2-metre teleskopuna bağlı Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. Burada görülen yıldızlar NGC 2367 olarak bilinen genç açık yıldız kümesine ait olup, Samanyolu'nun sınırlarındaki yaşlı ve yoğun yapıların ortasında yer alan yeni doğmuş yıldız gruplaşmalarından biridir. İngiltere'den yorulmak bilmeyen gözlemci Sör William Herschel tarafından 20 Kasım 1784'te keşfedilen parlak yıldız kümesi NGC 2367 Yeryüzü'nden yaklaşık 7000 ışık-yılı uzaklıkta Büyük Köpek takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. Sadece beş milyon yıllık yaşlarıyla sahip olduğu genç yıldızlarının çoğu yoğun mavi ışıkta parıldamaktadır, bu da çevredeki hidrojen gazından kaynaklanan yumuşak-kızılımsı ışımayla harika bir karşıtlık sergilemektedir. NGC 2367 gibi açık kümeler Samanyolu gibi sarmal gökadalarda yaygın olarak görülmektedir, ve içinde bulundukları gökadaların dış kısımlarında oluşmaya eğilimlidirler. Gökada merkezi etrafında olan yer değiştirmelerinde diğer kümelerin yanı sıra yakın geçiş yaptıkları büyük gaz bulutlarının kütleçekimlerinden de etkilenmektedirler.Açık kümeler başlangıçta zayıf bir çekimle bağlı bir topluluk oldukları ve sıcak genç yıldızlardan kaynaklanan ışımanın etkisiyle sürekli bir şekilde kütle kaybı yaşadıkları için, bu bozulmalar sıklıkla görülmekte ve yıldızlarının bir kısmı, daha önceden Güneş'in de yapmış olduğuna inanıldığı gibi kardeşlerini bırakarak küme dışına çıkmaktadırlar.Bir açık küme genellikle tamamen dağılmadan birkaç yüz milyon yıl dayanabilmektedir. Bu süre içerisinde kümeler yıldız evrimi araştırmaları için mükemmel saha çalışmaları olarak kullanılabilmektedir. Tüm yıldız bileşenleri aynı bulut maddesinden aşağı yukarı aynı zamanda doğmakta ve bu sayede yaşları kolaylıkla tespit edilerek evrim aşamaları saptanmaktadır. Çoğu açık küme gibi NGC 2367'de yıldızlarının doğduğu bir salma bulutu içerisinde gömülüdür. Bunun dışındakiler küçük demetler ve en sıcak yıldızlar tarafından salınan mor-ötesi ışımayla iyonlaşan hidrojen gazı bulutları şeklinde ortaya çıkmaktadırlar. Bundan daha ilginç olanı ise, kümeyi ve bulutsuyu dışarıya doğru taramaya başladığınızda, çok daha geniş bir yapı ortaya çıkmaktadır: NGC 2367 ve onu içeren bulutsunun Brand 16 olarak bilinen çok daha büyük bir bulutsunun çekirdeği olduğu düşünülmekte, ki böylece muazzam büyüklükteki GS234-02 olarak bilinen süper-kabuğun küçük bir parçası haline gelmektedir. GS234-02 süper-kabuğu Samanyolu gökadamızın dış kısımlarında yer almaktadır. Bu geniş yapı yüzlerce ışık-yılı genişliğindedir. Yaşamına, özellike büyük kütleli bir grup yıldızın güçlü yıldız rüzgarları sayesinde ayrı ayrı genişleyen sıcak gaz kürecikleri üretmesiyle başlamıştır. Bu komşu küreler sonunda birleşerek bir süper-küre meydana getirmiş ve bunların merkezlerindeki kısa yaşam süreli yıldızların benzer zamanlarda süpernova olarak patlamaları ile daha da genişleyen süper-küre, diğer süper-kürelerle birleşeceği noktaya kadar gelmiştir ve burada artık süper-kabuk oluşmaktadır. Sonuçta aşamalarla ortaya çıkan yapı bir gökada içerisindeki mümkün olabilecek en büyük nesnedir. Eş-merkezli olarak genişleyen yaşlı olduğu kadar da devasa bu sistem, gökada içerisindeki yıldızların doğum ve ölümleri ile şekillenen karmaşık, birbiriyle ilişkili yapılara mükemmel bir örnek teşkil etmektedir. ESO-Türkiye


Gökbilimciler 16 ışık yılı uzaktaki bir yıldızın çevresinde dolanan Dünya benzeri gezegen keşfettiler. GJ 832 c olarak adlandırılan beş Dünya büyüklüğündeki süper-Dünya kırmızı cüce yıldızının çevresinde 16 günde dolanıyor. Kırmızı cüceler Güneş'ten daha küçük ve daha soğuk yıldızlardır. Yeni gezegen Porto Rika'nın Arecibo şehrinde bulunan Porto Rika Üniversitesi bilim insanları tarafından geliştirilen Dünya Benzerlik Endeksi'ne göre üçüncü sıraya yerleşti. Keşif ekibinden Prof. Chris Tinney'e göre bu gezegende eğer yaşam varsa yaşayanlar, gezegenin bir yılının sadece 16 gün olması nedeniyle, mevsimsel değişimleri oldukça sık yaşıyor olmalıdır. Gezegenin büyük kütlesinin varlığı bir atmosferi olabileceğini gösterir. Ancak nasıl bir atmosfer: Venüs gibi yoğunsa yüzeyi sıcaktan kavruluyor olabilir diyor Prof. Tinney. Gezegen yıldızı ile arasındaki kütle çekimi kuvveti nedeniyle yıldızın yalpalama yapması nedeniyle keşfedildi. Gözlem ekibi bunun için Anglo-Avustralian Teleskopunu kullandılar. Daha sonra Şili'de bulunan 6,5 metrelik Magellan Teleskopu ve Avrupa Güney Gözlemevi'nin 3,6 metrelik teleskop verileri de incelendi. Ekip 2009 yılında da aynı yıldızın Gliese GJ b adlı soğuk Jüpiter benzeri gezegen olduğunu keşfetmişti. Bu gezegenin yörünge dönemi ise dokuz yıl. Bu sistem, biri dış sistemde dev gezegen, diğer iç sistem de karasal gezegeniyle sanki küçük bir Güneş Sistemi'dir diyor Prof. Tinney. Dünya Benzerlik Endeksi'ne göre ilk sırada 0,84 DBE değeriyle 23 ışık yılı uzaklıktaki Gliese 667C c gezegeni bulunuyor. Dünya'nın DBE değeri 1'dir. İkinci sırada ise 1200 ışık yılı uzaklıktaki Kepler-62 e gezegeni bulunmaktadır. Bu gezegenin DBE'si 0,83 olarak hesaplanmıştır. Yeni bulunan Gliese GJ 832 c gezegeninin DBE'si 0,81 olarak belirlenmiştir.


Hertfordshire Üniversitesi'nden Mikko Tuomi ve Göttingen Üniversitesi'nden Guillem Anglada-Escude'nin başını çektiği uluslararası bir ekip, yakın bir yıldızın çevresinde hayatın olanaklı olduğu bölgede Dünya'daki iklime sahip olabilecek bir gezegen keşfetti. Yeni süper-Dünya yıldızın yaşam alanı içerisinde yer almaktadır ve altı gezegenli sistemin bir üyesidir. Daha önce yıldızın yaşam alanı içerisinde üç gezegen olabileceği düşünülüyordu. Yıldızdan gelen yoğun ışığa karşılık araştırmacılar yıldıza yakın yaşam alanı içinde dolanan üç yeni süper-Dünya gezegen adayını belirlediler. Mikko Tuomi: Yıldızdan gelen yoğun sinyalin etkisini dalga boyu ile filtre ederek yeni bir teknik eşliğinde üç yeni süper-Dünya gezegeni ortaya çıkardık. HD 40307 adlı yıldızın artık altı gezegeni olduğunu biliyoruz diyor. Yıldızın, Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesine benzer, bir yörüngede dolanan yeni gezegenlerden biri en az yedi dünya kütlesindedir. Bu da gezegenin yıldızından Dünya'nın Güneş'ten aldığı kadar ısı ve ışık enerjisi alması demektir. Bu da gezegende yaşam olma olasılığını arttırır. Gezegen üzerinde yaşam için gerekli sıvı halde suyun bulunması ve en önemlisi de yıldızı çevresinde dolanırken, aynı zamanda kendi ekseni çevresinde de dönerek Dünya'daki gibi gece ve gündüz oluşumunun mümkün olmasıdır. Guillem Turka-Escude: HD 40307 yaşlı ve sakin bir cüce yıldızdır. Böyle bir yıldızın çevresinde dolanan bir gezegende Dünya'daki gibi iklimlerin oluşmaması için bir neden yoktur diyor. Hertfordshire Üniversitesi'nden Hugh Jones: Gezegenin uzun yörüngesi nedeniyle iklimi ve atmosferinin yaşamı desteklediğini söyleyebiliriz. Gezegenin, Dünya benzeri bir yörüngede dolandığı için kendisinin ya da olası uydularının ne sıcak ne de soğuk olduğunu ve üzerinde yaşam olma olasılığının yüksek olduğunu söyleyebiliriz diyor. Bu yılın başlarında Kepler Uzay Teleskopu bir başka Dünya benzeri yörüngede dolanan Kepler 22b adlı bir gezegeni keşfetmişti. Bu gezegen bizden 600 ışık yılı uzaktaydı. Araştırmacıların keşfettiği HD 40307g ise bundan çok daha yakın, 42 ışık yılı yakınımızda yer alıyor. Soğuk yıldızların çevresindeki gezegenleri araştıran Mikko Tuomi, Avrupa Bilim ağı'nın RoPACS ekibinin bir üyesidir. Hertfordshire Üniversitesi'nden RoPACS üyesi David Pinfield: Yerde araştırarak böylesi keşiflerde bulunmak güzel. Bu tür sistemler yakında uzayda çalışan büyük teleskopların da hedefi olacaktır diyor.


Hep sağdan soldan mı duyacaksınız. Bu kez Astronomi Diyarı'ndan duyun: Dünya'nın sonu yakın... Bir cüce yıldızın bize, yani Güneş Sistemine doğru yaklaştığı ve 1.5 milyon sonra Oort Bulutu'yla etkileşime girebileceği belirtiliyor. Yıldız bize doğru yaklaşıyor ve 1.5 milyon yıl sonra bu yıldıza ait kuyrukluyıldızlar Dünya'ya yönelebilir. Tabi bunu şimdiden yazmak biraz fantastik kaçıyor ama bu olmayacak şey de değil. Rusya'nın St. Petersburg kentindeki Pulkovo Gözlemevi'nden Vadim Bobylev, ESA'nın Hipparcos uydusunun verilerini de kullanarak komşu bir yıldızın hız ölçümlerini gerçekleştirdi. Buna göre dört yıldızın Dünya'dan yaklaşık 9.5 ışık yılı uzaklıktan yani Oort Bulutu içinden geçeceği bulundu. Oort Bulutu Güneş çevresinde dolanan en uzak ve soğuk nesnelerin, kuyrukluyıldızların bulunduğu kümedir. Bu yıldızların içinde en tehlikeli olanı ise Gliese 710 adıyla bilinen 63 ışık yılı uzaklıktaki bir turuncu renkteki cüce. Önceki çalışmalarda bu yıldızın 1.5 milyon yıl sonra Oort kümesinin içinden geçebileceği öne sürülmüştü. Yıldız bize doğru saniyede 14 km hızla yol alıyor. Bobylev'in hesaplarına göre Gliese 710'un Oort Kümesi içinden geçme olasılığı % 86. Böyle bir olay ise bölgedeki kuyrukluyıldızların ve diğer nesnelerin yörüngelerini etkileyip o bölgede bir kaos yaşanmasına neden olabilir. Yörüngesinden fırlayan binlerce nesne iç sisteme doğru hareket edip Dünya ile de çarpışabilir. Dünya-Güneş uzaklığını 1 GB olarak düşünürsek, Gliese 710'nun 1000 GB kadar yakınımıza gelme olasılığı ise 10000 de 1 kadar. Böylesine bir uzaklık ise Neptün'ün ötesindeki buzlu nesneleri itip onların yerlerini değiştirebilir. Hatta Neptün'ün yörüngesinde bile bir değişikliğe neden olabilir. NASA'nın Kaliforniya'daki Jet İtiş Gücü Laboratuvarı'ndan Paul Weissman'a göre, böyle bir şey çok önemli olay olur. Böyle bir karşılaşmanın mümkün olabileceğini biliyoruz. Ancak sonucun daha sağlam ve daha güvenilir olması için daha fazla ayrıntı ve daha sağlam çalışma yapmak gerekiyor diyor Weissman. Kaynak: New Scientist


Voyager 2 aracı 30 yıl önce Neptün'ün tuhaf uydusu Triton'un yakınından geçtiğinde oraya çıkan sorular hala çözülemedi. Şimdi bu soruların çözümü için yeni bir araç ve proje önerilmekte: Trident projesi. Voyager 2 Neptün'ün yakınından geçmiş tek uzay aracıdır ve bu da beraberinde birçok yanıtlanmamış soru getirmişti. Oldukça şaşırtıcı görüntülerde; Triton'un yüzeyinden püsküren muazzam buzlu ve ince koyu tüyler görülmüştü. Bunlar neydi? Görüntülerde buz benzeri yapıların genç olduğu ve bu da yüzeyin yenilendiği anlamına geliyordu. Ama bu madde nereden geliyordu? Güneş'ten Jüpiter'in uzaklığının altı katı kadar uzakta olan antik uydu hala nasıl aktif kalabildi? Acaba içyapısında bu etkinliğini sürdürecek sıcak bir şey mi var? NASA'nın Keşif Programı kapsamında önerilen yeni bir proje bu sırları çözmeyi hedefliyor. Trident adı verilen projenin adı eski Roma deniz tanrısı Neptune tarafından taşınan üç çatallı mızraktan gelmektedir. Proje beraberinde üç projeyle yarışacak*. Eğer onay görürse on yıl sonra göreve başlayacak. Triton'un zaman içindeki değişimini araştırmak Güneş Sistemindeki cisimlerin nasıl geliştiğini ve değiştiğini ortaya çıkaracak. Triton'daki gariplikler bu kadarla sınırlı değil: Triton, Neptün'ün dönme yönüne göre ters yönde dolanmaktadır. Güneş Sisteminde başka hiçbir uydu bunu yapmamaktadır. Ayrıca Triton'un yörünge eğimi Neptün'ün ekvatoruna göre 23 derece açı yapmaktadır. Ay'ın dörtte üçü büyüklükteki Triton muhtemelen Güneş Sisteminin oluştuğu dönemde Neptün ötesi bölge olan Kuiper Kuşağından içeri hareket ederken gaz devi tarafından yakalandı. Triton'un olağandışı bir atmosferi bulunmaktadır: Yüklü parçacıklarla dolu iyonosferi Güneş Sistemindeki tüm uydulara göre 10 kat daha aktiftir. Bu özellik oldukça sıra dışıdır. Çünkü iyonosferler güneş enerjisiyle yüklenir. Ancak Triton ile Neptün Güneş'ten oldukça uzaktadır Güneş ile Dünya uzaklığının 30 katı- ve bu da başka bir enerji kaynağı olması gerektiğini göstermektedir. (Neptün'ün Güneş çevresindeki bir turu 165 Dünya yılı sürmektedir.) Triton'un iklimi dinamik ve değişkendir. Yüzeye düzenli olarak organik madde, muhtemelen de azot, kar şeklinde yağmaktadır. Üç Olasılık Voyager 2 ile tespit edilen gizemli tüyler ilgi çekicidir. Satürn'ün Enceladus ve muhtemelen Jüpiter'in Europa uydusunda da gözlenen bu tüyler, iç kısımda yer alan suyun kalın buzlu kabuktan geçtikten sonra oluştuğu düşünülmektedir. Eğer Triton'un yüzeyinin altında bir okyanus varsa bu bilgiyle iç okyanusların nasıl oluştuğu sorusu yanıt bulabilir. Bilinen diğer okyanusların aksine Triton'daki muhtemel okyanusun Neptün tarafından yakalandıktan sonra oluştuğu düşünülmektedir. Ayrıca bilim insanları bu sayede nerede su olabileceğine ilişkin tahminlerini de geliştirebilecek. Güneş sistemindeki cisimlerde su dahil temel yaşam bileşenlerinin hangi etkenler sonucunda oluştuğu bulunabilecek. Trident bu amaçla içeride bir okyanus olup olmadığını araştırmak için, iyonosferi için ve tuhaf yüzeyinin özelliklerini ortaya çıkarmak için üç temel alet taşıyacak. İkinci bir amaç ise Triton'un oldukça geniş ve görünmeyen topraklarını keşfetmek olacak. Triton, Kuiper kuşağındaki cisimler için şimdiye kadar keşfedilmemiş en büyük katı yüzeyi olan uydudur. Uydu hakkında tüm bildiklerimiz Voyager 2 aracına aittir ve o da uydunun ancak %40'ının haritalanmasına olanak sağlamıştır. Ayrıca o zamandan bu yana bilinen yüzeylerdeki değişim de ortaya çıkarılabilecektir. Trident'in üçüncü hedefi ise yüzeyin nasıl yenilendiğini anlamak olacak. Yüzey oldukça genç bir jeolojiyi göstermektedir (4.6 milyar yıl yaşındaki Güneş Sisteminde sadece 10 milyon yıl yaşındaki bir yüzey) ve neredeyse hiç görünür kratere sahip değil. Diğer buzlu uydulardan oldukça farklı görünmektedir: çukurlu ve yüksek duvarlı ovaları olan ilginç yüzey şekiller. Bu tür manzaralar uydunun diğer buzlu cisimlere nasıl evrildiğini ortaya çıkarabilir. *Önerilen diğer üç proje ise, VERITAS, DAVINCI ve IVO. VERITAS ve DAVINCI esas olarak Venüs atmosferini ve yüzeyini araştırma amaçlı. Yüzeyin ayrıntılı haritasını elde ederek bu sıcak gezegende neler olup bittiğinin ortaya çıkarılmasını amaçlıyor. DAVINCI buna ek olarak gezegene bir alet indirerek atmosfer ve yüzey ayrıntılarını elde etmeyi amaçlıyor. NASA Venüs'e yönelik son projesini 1978'de geliştirmişti. IVO ise gelgit kuvvetlerinin cisimlerin oluşumunu ve gelişimini nasıl etkilediğini anlamak amacıyla Jüpiter'in uydusu Io'yu araştırmak üzere öneriliyor. Bilindiği üzere Io uydusu Jüpiter'in kuvvetli çekim kuvveti etkisiyle ezilmekte ve yüzeye bol miktarda magma püskürtmektedir. Io'nun içyapısında bir magma okyanusu olup olmadığı bir muammadır. Gelgit etkisinin ve içyapısındaki olası magma okyanusunun ortaya çıkarılması için IVO projesi geliştirilmiştir.


Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri inceleyen Gökbilimciler, sıcak gaz bir gezegende yaşam için gerekli olan organik molekül tespit ettiler. Gezegen yaşanabilir durumda değil, ancak gelecekte aynı moleküller bir karasal gezegende bulunabilir. NASA'nın yörüngede dolanan Hubble ve Spitzer Teleskoplarıyla, 150 ışık yılı uzaklıktaki Güneş benzeri bir yıldız çevresinde dolanan HD 209458 b gezegeninde organik molekül izine rastlandı. Daha önce de Aralık 2008'de HD 189733 b gezegeninde karbondioksit varlığı tespit edilmişti. Bu gezegende aynı zamanda Hubble ve Spitzer ile su buharı ve metanın varlığı ortaya çıkarılmıştı. Keşif tayf ölçer üzerine düşen ışığın incelenmesiyle yapıldı. Burada elementlerin her birinin imzası farklı olduğundan, tayf ölçerde oluşan renksel görünümden hangi elemente ait olduğu bulunabiliyor. İki gezegende bulunan moleküllerin miktarında farklılık bulunuyor. Örneğin gezegenlerdeki su ve karbondioksit miktarları eşitken, HD 209458 b'deki metan miktarı daha yüksek. Bu değerin yüksek olması, gezegenin oluşumuyla ilgisinin olabileceği düşünülüyor. Bu tip maddelerin bir gezegende bulunması hayatın olduğu anlamına gelmeyebilir. Çünkü bu moleküllerin gezegendeki varlığını açıklayan başka çözümlerde var. Ancak bu iki gezegende söz konusu moleküllerin izine rastlamak gökbilimciler için önemli. Bu sayede daha fazla ötegezegenin atmosfer yapısı ortaya çıkarılabilir. Kaynak: Spitzer HD 189733 b: 60 ışık yılı uzağımızda 1.13 Jüpiter kütleli ve yıldızına 0.03 GB kadar uzaklıkta bulunan gezegen 2005 yılında keşfedilmişti. HD 209458 b: 150 ışık yılı uzağımızdaki Kanatlıat takımyıldızına bağlı güneş benzeri yıldız çevresinde dolanan 0,685 Jüpiter kütleli ve 1.32 Jüpiter çaplı gaz gezegen. 1999 yılında keşfedilen gezegen, yıldızına 0.047 GB uzaklıkta olduğundan çok sıcak. GB: Gök Birimi. 1 GB, Dünya-Güneş uzaklığı olan 150 milyon km'dir.


Dünya'nın en üretken gezegen avcılarından biri olan Geoff Marcy, geçiş yapan ilk güneşdışı gezegenden, bizimkine benzer bir yıldızın yörüngesinde dolanan birden çok gezegene sahip ilk gezegen sistemine kadar çığır açıcı sayısız keşif yapmıştır. O ve arkadaşları hali hazırda 205 gezegenin keşfine imza atmış durumdalar. Geoff, NASA'nın güneşdışı gezegenlere adanan ilk projesi olan Kepler kadar, planlanan SIM Lite Gökölçümü Gözlemevi için de eş araştırmacı konumundadır. Gezegen Avı, Marcy ile geçen yıl mart ayında fırlatılan Kepler projesinde elde nelerin mevcut olduğunu konuştu. Kepler, şu anda Dünya benzeri gezegenlerin izlerini bulmak üzere Kuğu Takımyıldızı yakınlarında yer alan 100.000 yıldızı izliyor. GA : Kepler neredeyse bir yıldır yörüngede ve kısa bir süre önce de ilk gezegen keşiflerini duyurdu. Proje sizce nasıl gidiyor? Marcy : Kepler çok güzel çalışıyor. Yıldızların parlaklarını şimdiye kadar görülmemiş olan on binde bir hassasiyetten bile daha iyi değerlerde ölçebiliyor. Kesintisiz olarak binlerce yıldızı izleme yeteneğine yaklaşabilen başka bir aygıt yok. GA : Fırlatmadan kısa bir süre sonra, Kepler'deki CCD yükselteçlerinde bazı sorunlar olduğu duyuruldu. Bu durum projeyi nasıl etkiledi acaba? Marcy : Bu çok küçük bir sorun. Projedeki 42 CCD'nin küçük bir bölümü etkilenmiş durumda ve çok da kötü bir durumda değiller. Kepler halen planlandığı kadar hassas durumda ve akıllara durgunluk veren bir kaliteyle sonuçlar üretmeye devam ediyor. GA : Kamuoyunda iyi tanınan bazı bilim insanları Kepler'in bir yıl içerisinde Dünya benzeri bir gezegen bulacağı tahmininde bulundular. Sizce bu mümkün olabilir mi? Marcy : Kepler'in Dünya benzeri bir gezegen bulacağını öngörmek çok cüretkar bir tahmin olur. Dünya'nın beş para etmez olduğunu da bulabiliriz, ender bulunan bir mücevher olduğunu da. Hatta hiç Dünya benzeri bir gezegen bulamaya da biliriz ki; bu da dikkat çekici bir sonuç olup, gezegenimizin standarda aykırı olağandışı bir şey olduğuna işaret edecektir. Eğer Dünya benzeri bir gezegen bulabilirsek, bunları tespit etmek bir yıldan uzun bir zaman alacaktır. Kepler'in, bir gezegenin varlığını teyit etmek için kendi yıldızı önünden üç kez geçtiğini görmesi gerekmektedir. Dünya ile aynı yörüngeye sahip bir gezegen için bekleme süresi üç yıldan fazla olacaktır. GA : Proje sona erdiğinde Kepler bulgularının toplum üzerindeki etkisi ne olacak dersiniz? Marcy : Kendi Dünyamız ile ilgili bilgilerimizi son derece zenginleştirecektir; benzer birçok gezegenden biri mi, yoksa uzayda ender rastlanan bir vaha mı olduğunu bilebileceğiz. Eğer yaşanabilir gezegenler yaygın ise, bir sonraki adım yani akıllı yaşam araştırmaları için çok sıkı düşünmemiz gerekecek. Kepler, bizi diğer yaşanabilir gezegenlere, hatta evrendeki kendi kardeşlerimize bağlayacak bir sıçrama taşı olabilir. GA : Yaşama elverişli bir gezegen bulmanın etkileri göz önünde tutulduğunda, Kepler'in yaptığı gezegen avının Dünyaların yaygın olduğu tezini ispat etmesini ümit eder misiniz? Marcy : Sanıyorum önyargısız kalmak önemli. Bilim insanları olarak, açık fikirli olduğumuzdan ve keşiflerimizi dürüstçe raporladığımızdan emin olmalı ve elimizdeki verilere fazladan mana vermekten kaçınmalıyız. Belli bir sonuca ulaşmayı aşırı derecede istiyorsak hatalar yapabiliriz. En önemli şey nitelikli verilerdir; bu nedenle de sakin, ihtiyatlı ve kendi kendini eleştirebilen biri olmaya çalışırım. GA : İnsanların Kepler hakkında bilmesi gereken başka bir şey var mı? Marcy : Bizi izlemeye devam edin! Eski Yunanlıların üzerinde kafa yordukları, atalarımızın ağaçlardan yere indiklerinden beri sordukları soruların cevaplarını bulmaya çok yaklaştık. Kaynak: Bulutsu-Gezegen Avı


Bir kaba koyduğunuz un çok hafif ve ufak bir üfleme ile bile her an ortalığı batıracak özelliktedir. Ancak kaba su eklerseniz un topaklaşmaya başlar. Topak hale gelen hamura biraz daha malzeme eklerseniz büyür. Mutfaktan uzaya dönersek, aslında gök cisimleri de benzer süreçle oluşur. Bir gezegen oluşurken yakınındaki gaz ve tozu çekerek büyür. PDS 70b olarak adlandırılmış ötegezegende bu süreç Hubble teleskopu ile izleniyor. Gezegen milyonlarca yıl önce başlayan evrimindeki büyümesini çevresindeki gaz ve tozu çekerek devam ettiriyor. Hubble verilerini irdeleyen gökbilimciler gezegene düşen aşırı sıcak gazdan kaynaklanan ışımayı izliyor. Ancak bu ışımayı görmek için teleskopun morötesi gözlüğüne ihtiyaç duyuyorlar. Moröte bölgede salınan ışıma ile PDS 70b'nin kütlesindeki büyüme oranını tespit etmeyi başardılar. Jüpiter boyutundaki dev gezegen, yıldızına Uranüs-Güneş mesafesi kadar uzaktaki gaz ve toz karmaşası içinde bulunmaktadır. Yaklaşık 5 milyon yıl önce oluşmaya başlayan gezegen, oluşum sürecini tamamlamak üzere olabilir. Bulgular dev ötegezegenlerin nasıl büyüdüğü hakkında yeni bilgiler sunmaktadır. Şimdiye kadar 4000'den fazla gezegen kataloglandı. Bunlardan sadece 15'i doğrudan görüntülenebildi ki en iyi fotoğraflarda bile gezegenler nokta kadar küçük görünmektedirler. PDS 70b, yıldızını çevreleyen devasa toz ve gaz diskinin içinde yer alıyor. Turuncu cüce yıldız PDS 70'in iki gezegeni olduğu biliniyor. Sistem Erboğa takımyıldızında ve 370 ışık yılı uzakta yer alıyor. Bu gezegenle ilgili araştırmalara katkı sağlayan moröte bölge gözlemleri ile gezegenin kütlesel büyüme oranı ölçülebildi. Gezegen 5 milyon yıl içinde beş Jüpiter kütlesine ulaştı. Bu büyüme oranı sabit kalırsa gezegen bir milyon içinde kütlesini Jüpiter'in 1/100'ü kadar artıracağı ya da azaltacağı hesaplanıyor. Gezegen kütlesinin artıracağı mı yoksa azalacağı mı şu an net değil, bunun için devam gözlemleri gerekiyor. Genç PDS 70 sistemi gezegenleri besleyen ve onların büyümesini sağlayan ilkel gaz ve toz diskiyle doludur. PDS 70b gezegeninin çevresi oldukça büyük diskle çevrilidir. Araştırmacılar gezegenin manyetik alanı nedeniyle gezegen yüzeyine malzeme aktığını düşünüyor. Bu malzemenin yolu izlendiğinde belirli yerlerde sıcak noktalar oluşur ve bunlar moröte bölgede görülebilir. Hubble ile görülen işte bu noktalardır. Bu gözlemler 4.6 milyar yıl önce Güneş'i saran dev gaz diskinin sistemimizdeki gaz devlerinin nasıl oluştuğuna dair bilgiler vermektedir. Jüpiter bu disk nedeniyle şişmiş ve büyük uyduları da o diskteki artıklardan oluşmuş olabilir.


Doğrudan görüntüleme yöntemiyle bir gezegen keşfedildi. Şimdiye kadar dolaylı yöntemlerle 3600'den fazla* gezegen keşfedildi. Bunlardan doğrudan görüntüleme yöntemi kullanılarak keşfedilen gezegen sayısı bir avuç kadar. Keşif bu nedenle önemli. Diğer yöntemlerin hiçbirinde gezegen görülmemesine karşılık doğrudan görüntüleme yönteminde gezegen görüntülenir. Keşif İsviçre Cenevre Üniversitesi gökbilimcilerin başını çektiği bir uluslararası araştırma ekibi tarafından ESO'nun VLT üzerindeki SPHERE aleti ile gerçekleşti. Atmosferdeki türbülansları gerçek zamanlı düzelten ve yıldız ışığına yoğunlaşmayı sağlayan bu alet sayesinde bir ötegezegenin fotoğrafı çekilebiliyor. Böyle bir görüntü için SPHERE atmosferik etkileri saniyede 1200 kez düzeltebilen hareketli aynayı ve yıldız ışığını gizleyerek çevresini gösteren koronograf kullanıyor. SPHERE bir gezegen sinyalini yıldızdan milyon kat daha düşük bir parlaklığa sahip olsa bile tespit edebiliyor. Yeni gezegen yıldızından Neptün-Güneş uzaklığının üç katından daha uzakta yer alıyor. HIP65426b adlı gezegen Jüpiter'e göre 6-12 kat daha kütleli ve 1200 C derece sıcaklığında. Bu gezegen gökbilimcilerin kafalarındaki soru işaretlerini gidermiyor. Çoğu yıldızın çevresinde malzeme diski yoktur. HARPS'ı kullanarak keşfedilen HIP65426'nın genç bir yıldız olduğu belirlendi. Güneş'e göre 150 kat daha hızlı dönmekteydi. Bu durumda gezegeni nasıl oluşmuş olabilir? Burada iki senaryo dikkate alınmaktadır. Biri gezegenin bir gaz ve toz diskinde oluştuğu ve disk dağıldıktan sonra diğer gezegenlerle etkileşime girerek yıldızdan uzaklaştığını işaret eder. Diğeri ise yıldız ve gezegenin aynı anda oluştuğunu ve birinin daha büyük olması nedeniyle tüm malzemeyi toplaması nedeniyle diğerinin ancak gezegene dönüştüğünü söylemektedir. *Kabul edilmiş gezegen sayısı, tek gezegeni olan yıldız sayısı ve gezegen sistemi sayısını sitenin sağ tarafındaki sayaçtan izleyebilirsiniz.


Hollanda Leiden Gözlemevindeki araştırmacılar Şili'deki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesini kullanarak bir gezegen-oluşum diskinde ilk kez dimetil eter tespit etti. Dokuz atomuyla bu şimdiye kadar bu tür bir diskte bulunan en büyük moleküldür. Ayrıca yaşamın oluşumuna katkı sağlayan daha büyük organik moleküllerin öncüsü özelliğindedir. Bu sonuçlardan gezegenimizdeki yaşamın kökeni hakkında daha fazla şey öğrenebilir ve diğer gezegen sistemlerindeki potansiyel yaşam için fikir edinebiliriz. Bulgularımızın büyük resimdeki yerini görmek heyecan verici, diyor bugün Astronomy & Astrophysics'te yayımlanan çalışmanın baş yazarı, Leiden Üniversitesi ve Leiden Gözlemevi'nden yüksek lisans öğrencisi Nashanty Brunken. Dimetil eter yıldız oluşum bulutlarında yaygın olarak görülen bir organik molekül olmasına rağmen şimdiye kadar bir gezegen-oluşum diskinde hiç bulunmamıştı. Araştırmacılar ayrıca dimetil eter gibi karmaşık bir molekül olan ve yine daha büyük organik moleküllerin yapı taşı görevi gören metil format tespiti de gerçekleştirdi. Sonunda bu daha büyük moleküllerin disklerde tespit edilmesi gerçekten heyecan verici. Bir süre onları gözlemenin pek mümkün olmadığını düşünmüştük, diyor yine Leiden Üniversitesi'nden araştırmacı ve eş-yazar Alice Booth. Moleküller genç yıldız IRS 48 (Oph-IRS 48 olarak da biliniyor) etrafındaki gezegen oluşum diskinde, ESO'nun ortağı olduğu ALMA'nın yardımıyla bulundu. IRS 48 Yılancı takım yıldızı doğrultusunda, 444 ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır ve diski içindeki asimetrik, ceviz şekilli toz tuzağı nedeniyle çok sayıda çalışmaya konu olmaktadır. Yeni doğan bir gezegen ya da yıldız ile toz tuzağı arasındaki bir yoldaş yıldız nedeniyle oluşan bu bölge, bir araya gelerek büyüyen ve kilometre-boyutlarındaki kuyruklu yıldızlar, asteroidler ve hatta gezegenler gibi nesneleri oluşturma potansiyeline sahip milimetre-boyutlarında çok sayıda toz taneciği içermektedir. Dimetil eter gibi çoğu karmaşık organik molekülün yıldız oluşum bulutlarında yıldızların oluşumlarından bile önce ortaya çıktıkları düşünülüyor. Bu soğuk ortamlarda, atomlar ve karbon monoksit gibi basit moleküller toz taneciklerine yapışarak bir buz tabakası oluşturur ve daha karmaşık moleküllerin oluşmasıyla sonuçlanan kimyasal tepkimelere uğrarlar. Araştırmacılar yeni bir çalışmayla IRS 48 diskindeki toz tuzağında, karmaşık moleküllerce zengin buzla kaplı toz tanecikleri içeren bir buz rezervi olduğunu keşfetti. ALMA şimdi diskin bu bölümünde dimetil eter moleküllerini işaret eden sinyaller buldu: IRS 48'den gelen ısı buzu doğrudan gaza çevirerek soğuk bulutlardan dışarıya atılan moleküllerin tespit edilebilir hale gelmesine neden olmaktadır. Bunu daha da heyecanlı hale getiren şey şu, artık biliyoruz ki bu daha büyük karmaşık moleküller disk içinde oluşan gezegenleri beslemek için kullanılabilir, şeklinde açıklıyor Booth. Bu moleküller çoğu sistemde buz içinde gizlenmiş olduğundan bu durum daha önce bilinmiyordu. Dimetil eterin keşfi yıldız oluşum bölgelerinde yaygın olarak tespit edilen çoğu karmaşık molekülün de gezegen oluşum disklerindeki buzlu yapılarda bulunabileceğine işaret ediyor. Bu moleküller yaşamın temel yapı taşları olan amino asitler ve şekerler gibi prebiyotik moleküllerin öncülleridir. Oluşumları ve evrimleri incelendiğinde, araştırmacılar prebiyotik moleküllerin nasıl olup da bizimki gibi gezegenlerle sonuçlandığını daha iyi anlayabilecek. Artık bu karmaşık moleküllerin bulutlar ve yıldızlardan, gezegen oluşum disklerine ve kuyruklu yıldızlara kadar olan tüm seyahatini izlemeye başladığımız için oldukça memnunuz. Daha fazla gözlemle Güneş Sistemi'mizdeki prebiyotik moleküllerin de kökenini anlamaya bir adım daha yaklaşmayı ümit ediyoruz, diyor çalışma ekibinden Leiden Gözlemevi araştırmacısı Nienke van der Marel. Şu anda Şili'de inşa halinde olan ve bu on yılın sonunda faaliyete geçecek ESO'nun Aşırı Büyük Teleskobu ile IRS 48'in gelecekteki çalışmaları, ekibin Dünya benzeri gezegenlerin oluşabileceği diskin iç kısımlarındaki kimyasal yapıyı araştırmasını sağlayacak. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


James Webb Uzay Teleskopu bir ötegezegenin atmosferinde karbondioksiti belirleyerek, ötegezegen biliminde yeni bir dönemi başlattı. James Webb Uzay Teleskopu, 700 ışık yılı uzaktaki bir sıcak dev gezegenin atmosferinden süzülerek gelen ışığa kırmızı-öte dalga boyunda bakarak karbondioksitin tartışmasız kanıtlarını elde etti. Bu gözlem, gezegenin kimyasal yapısı ve oluşumu hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır. Araştırmacılar James Webb'in yakın zamanda daha küçük ve karasal gezegenlerin atmosferlerini tarayarak önemli bilgiler elde edeceği için heyecanlılar. Webb'in gözlediği WASP-39b gezegeni, Satürn kütlesinde olup Jüpiter'in çapından 1.3 kat daha büyük genişliğe sahip olan bir sıcak devdir. Şişkin olmasının nedeni 9000C gibi inanılmaz derecede sıcak olmasıdır. Güneş Sistemimizdeki oldukça soğuk olan gaz gezegenlerin tersine WASP-39b yıldızına çok yakın bir yörüngeye sahiptir. Yıldızına, Güneş ile Merkür arası uzaklığın dörtte biri kadar olan yörüngede dolanan gezegen 2011 yılında geçiş yöntemiyle keşfedildi. NASA'nın Hubble ve Spitzer uzay teleskopları başta olmak üzere birçok teleskopla yapılan gözlemler, gezegenin atmosferinde su buharı, sodyum ve potasyum olduğunu belirlemişti. Webb'in kırmızı-öte görme yeteneğiyle şimdi de atmosferinde karbondioksit olduğu saptandı. Bir gezegenin atmosferinin bileşimini anlamak, onun nasıl oluştuğu ve evrimleştiğini otaya koymak açısından önemlidir. Gaz devinin oluşumu için gaz yapı dışında katı malzeme de gereklidir. Önümüzdeki yıllarda Webb'in başka gezegenler için ileteceği verilerle gezegenlerin nasıl oluştuğu daha net anlaşılabilecek. Güneş Sistemimizdeki gezegenlerin nasıl oluştuğunun bir yolu da çok sayıda ve farklı yaştaki gezegenleri incelemek ve kimyasal yapılarını ortaya çıkarmaktan geçmektedir.


Upsilon Andromedae b bir yüzü yıldızının ışığı altında kaynayan dev bir gaz gezegen. Böylesi gezegenler sıcak Jüpiterler olarak sınıflandırılır. Bu tip gezegenlerin sıcak yüzlerinden bir parçanın uzaktaki başka bir noktaya kayabileceği belirlendi. Gökbilimciler bunun çok şiddetli rüzgarların etkisiyle olabileceğini düşünüyor. Ancak yeni bir keşif bu kuram için sorun oluşturabilir. Spitzer Kızılötesi Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler Upsilon Andromedae b gezegeninde sıcak bir nokta tespit etti. Üstelik bu nokta gezegenin parlayan kısmının altında değil gezegenin hemen kenarında yer alıyor. Astrophysical Journal yazarı Ian Crossfield: Biz böyle bir sıcak noktayı görmeyi beklemiyorduk. Bu bize sıcak Jüpiterlerin atmosferleriyle ilgili bilgilerimizin yetersiz olduğunu gösteriyor diyor. Bir yıldızın çevresinde dolanan bir gezegenden gelen fotonları görerek gezegenin keşfedilmesi ilk kez 2005 yılında Spitzer ile gerçekleşti. O zamandan bu yana Spitzer ve Hubble Uzay Teleskopları birkaç sıcak Jüpiter'in atmosferinde su, metan, karbondioksit ve karbonmonoksit olduğunu keşfetti. Yeni çalışma Şubat 2009'da beş gün boyunca alınan verilere dayanıyor. Bu gezegenin yörünge dönemi yer teleskoplarıyla dikey hız yöntemiyle 4.6 gün olarak belirlendi. Ups And b gezegeni Spitzer'in izlediği diğer sıcak Jüpiter'ler gibi bizim görüş alanımıza göre yıldızının önünden geçiş yapmamaktadır. Spitzer yıldızdan ve yörüngede dolanan gezegenden gelen toplam ışığı ölçtü. Teleskop gezegeni doğrudan görememesine karşılık gezegenin sıcak kısmındaki değişimleri, kızılötesi ışıkta ortaya çıkarabiliyor. Gezegenin en sıcak kısmı kızılötesi ışıkta belirgin olarak görülecektir. Yıldızın arkasında kalan bir gezegenin sıcak kısmı en parlak görülecektir. Aynı şekilde arka kısmı da çok karanlık olarak görülecektir. Ancak gezegen Dünya'ya göre yan tarafta iken en parlak şekilde görüldü. Bu da gezegenin en sıcak kısmının yıldızının altında olmadığını gösteriyor. Bu gün batımına doğru havanın normalden daha sıcak olması demektir. Araştırmacılar böyle bir şeyin nasıl olabileceğinden emin değiller. Araştırmacılar böyle bir durumun yıldız ile gezegen arasında gerçekleşen manyetik etkileşimler nedeniyle ortaya çıkan süper hızlı rüzgarlar ile ortaya çıkabileceğini düşünüyor. Ama bu sadece bir fikir. Birkaç daha sıcak Jüpiter incelendiğinde yeni kuramlar ortaya çıkarılabilir. NASA'nın Jet Çalıştırma Laboratuarı Spitzer Projesi bilimcilerinden Michael Werner: Bu çok beklenmedik bir sonuç. Spitzer yabancı dünyaları anlamamız için daha çok zamana ihtiyacımız olduğunu gösterdi diyor. Kaynak: Spitzer


Hertfordshire Üniversitesi'ndeki gökbilimciler, Dr Maria Cruz Galvez-Ortiz ve Dr John Barnes çok genç bir yıldızın çevresinde dolanan gezegenin oldukça genç yaşta olduğunu belirlediler. Aralık 2009'da keşfedilen BD+ 20 1790b gezegeni en az 6 Jüpiter kütleli ve sadece 35 milyon yaşında. Yıldızına Merkür-Güneş uzaklığından daha yakın konumda bulunan gezegenin yıldızı da çok genç ve aktif bir yıldız. Gezegen aramalarında genç yıldızlara pek bakılmaz. Çünkü bu yıldızların çevresinde yoğun manyetik alanlar bulunur. Dr Maria Cruz Galvez-Ortiz gezegeni yıldızdaki küçük değişimleri saptayarak keşfettiklerini belirtti. Sistem 83 ışık yılı uzaklıktaki İkizler takımyıldızında bulunuyor. Yıldız şu anda 100 milyon yıl yaşından küçük ve gezegen de yaklaşık 35 milyon yıl yaşında. Bu keşif gezegen oluşum kuramlarını test etmek için önem kazanıyor. Kaynak: Alpha Galileo


ESO'nun FORS2 aygıtı sarmal gökada NGC 3981'in dikkat çekici ayrıntılarını yakaladı ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki FORS2 aygıtı sarmal gökada NGC 3981'i tüm ihtişamıyla gözledi. Görüntü gözlem koşullarının bilimsel veri toplamak için uygun olmadığı nadir zamanlarda yürütülen ESO'nun Kozmik Mücevherler Programı ile alındı. Atıl durumda kalmaktansa, ESO'nun Kozmik Mücevherler Programı ile ESO teleskopları güney gökküresindeki görsel olarak dikkat çekici görüntüleri elde etmek için kullanılıyor. Bu göz kamaştırıcı görüntü sarmal gökada NGC 3981'i uzayın zifiri karanlığında asılı bir şekildeymiş gibi gösteriyor. Kupa takımyıldızında yer alan bu gökada Mayıs 2018'de ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki FORS2 aygıtı kullanılarak görüntülendi. FORS2 ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevinde bulunan VLT birim teleskoplarından 1 numaralı Antu üzerinde yer almaktadır. VLT'nin Birim teleskopları üzerindeki son teknoloji ürünü aygıtlara göre FORS2 aşırı becerikli olması ile ayrılmaktadır. Bu İsviçre Çakısı benzeri aygıt çok farklı yollarla gökbilimsel nesneleri araştırma kapasitesine sahiptir aynı zamanda bunun gibi güzel görüntüleri elde etmeye de. FORS2'nin hassas görüşü NGC 3981'in sarmal kollarını, yıldız oluşum bölgelerini ve dağınık dev toz akıntıları ile sıcak genç yıldızlardan oluşan göze çarpan diskini ortaya çıkarmıştır. Gökadanın Dünya'ya göre eğilimli olması sayesinde gökbilimciler yüksek enerjiye sahip bir süper-kütleli karadelik içeren bu gökadanın merkezini inceleyebilmektedirler. Ayrıca NGC 3981'in dışarıya doğru uzanan sarmal yapısı daha önceden başka bir gökada ile kütleçekimsel bir etkileşime girildiğini göstermektedir. NGC 3981'in birçok gökada komşusu bulunuyor. Yeryüzünden yaklaşık 65 milyon ışık-yılı uzaklıkta bulunan gökada yine iyi bilinen Anten Gökadalarını içeren NGC 4038 grubunun bir parçasıdır. Bu grup ise daha büyük Krater Bulutu'nun bir parçası olup, burası da Samanyolu'nun da içinde bulunduğu devasa gökadalar topluluğu Virgo Süperkümesinin bir üyesidir. Bu görüntüdeki tek enteresan şey NGC 3981 değildir. Bunun yanı sıra kendi gökadamız Samanyolu'ndaki çoğu yıldız da ön planda, görüntünün üst kısımlarında gökyüzü boyunca ilerleyen bir asteroidle birlikte FORS2 aygıtına yakalanmıştır. Bu özel asteroid gökbilimsel görüntülerin nasıl oluşturulduğunu istemeden göstermiştir, bu görüntüyü oluşturan farklı filtrelerle alınan üç farklı poz asteroidin yolu üzerinde mavi, yeşil ve kırmızı bölgelerle görüntülenmektedir. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen girişimle elde edilmiştir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici nesnelerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de gelecekteki bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere erişime açık hale getirilmektedir. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin 1 Yorum mükemmel bir görsel şölen olmuş.görütü mükemmel 65 milyon işk yılı 65 milyon yıl önce dinozorların yok olduğu yıl ve aynı zamanda bu galaksiden çıkan ışık bize olaşıyor,ben böyle anlıyorum.muazzam bir uzaklık,elde edilen görüntü mükemmel.zamanı yeniden yaşamak gibi.aynı gurubun üyesi olarak ogalakside yaşam olabilirmi?bu galaksi gözlemlenebilirmi?evrende yanlız değiliz ben buna inanıyorum.selamlar astronomi diyarı.


Uranüs ve Neptün'ün keşfi, astronomi tarihinin en ünlü hikayeleri arasındadır. Güneş Sistemine yapılan ilk modern eklemeler açısından, eskiden bilinen klasik gezegenlere katılan buz devleri evrene bakışımızı sonsuza kadar değiştirdi. Bunlardan biri de Neptün keşfidir. Neptün'ün keşfi gözlem ve teori arasındaki tutarsızlığı gideren, dramatik ve aynı zamanda kozmosa bakışı yeniden oluşturacak doğru bir tahminin sonucudur. Hikaye böylece özetlense de aslında Neptün'ün keşfi öyle kolay olmadı. Önemli karakterlerle, kaçırılan fırsatlarla ve hatta uluslararası entrikalarla dolu bir hikayedir bu. Ancak sonunda 150 yıllık maratonun sonu önemli bir şans doğmasıyla mutlu bitti. Yeniden keşfedilen bir keşif 18. Yüzyılda Güneş Sisteminin son derece basit ve anlaşılır bir yer olduğu düşünülürdü. Sistemimizin Güneş, Yer dahil yedi gezegen, Ay, Jüpiter'in dört uydusu, Satürn'ün beş uydusu ve birkaç periyodik kuyrukluyıldızdan oluştuğu düşünülüyordu. Mars ve Jüpiter arasındaki, şimdi asteroitlerle dolu olduğunu bildiğimiz bölge o zamanlar boş olarak biliniyordu. Satürn'ün ötesinde ve sabit yıldızlarla çevrelenmiş bir dış Güneş Sistemi, Aristoteles'in zamanından beri çoğu özelliğinden yoksundu. Ve tüm Güneş Sistemi cisimleri Newton'un Kütle Çekim Yasasına göre düzenli ve tahmin edilebilir şekilde hareket ediyordu. Ancak bu eski ve zarif tablo, William Herschel'in Mart 1781'de Uranüs'ü keşfetmesiyle paramparça oldu. Aslında bu keşif arka arkaya gelecek diğer keşiflerin başlangıcıydı: Yeni gezegenin yörüngesi matematikçilerin öngörüsünü boşa çıkaracak bir yol çiziyordu. Bu da başka ve daha uzakta bir gezegenin varlığıyla açıklanabilirdi. 1821'de artık büyük ölçüde ismini unuttuğumuz gökbilimci Alexis Bouvard uzun yıllar üzerinde çalıştığı Uranüs'ün hareketlerini içeren tablolarını yayınladı. Bouvard, aslında bir çoban çocuğuydu. Ancak merakı ve yeteneği onu Paris Gözlemevi yöneticisi olmaya kadar yükseltti. Uranüs'ün yıldız kataloglarındaki (en erkeni 1690) gözlemler ve Herschel'in keşif verilerini birleştirmeye çalışmıştı. Ancak başarılı olamadı. Eski gözlemleri bir kenara attı ve bir an için Uranüs'ün gözlenen hareketi nedeniyle teoriyle uzlaştığını varsaydı. Ancak bu fikir 1821'de çöpe atıldı. 1821'den önce yakındaki cisimlere dayanarak yapılan hesaplamalara göre Uranüs daha hızlı hareket ediyor görünüyordu. Birkaç yıl içinde daha yavaş hareket ettiği ortaya çıktı. Bouvard buna bilinmeyen başka bir gezegenin sebep olabileceğini düşündü ancak bunun için hiçbir şey yapmadı. Cevap aranıyor Yıllar geçtikçe Uranüs'ün yörüngesini ve dolayısıyla gelecekteki yolunu açıklamadaki zorluk daha da kötüleşti. Sonunda iki matematikçi gökbilimci soruya odaklanmaya karar verdi. Bunlardan biri olan Cornwall'lı John Couch Adams, St. John's College'de bir lisans öğrencisiyken matematik alanında neredeyse tüm ödülleri almış ve bir de burs kazanmıştı. Diğeri, zamanının çoğunu gök mekaniği araştırmalarına adayan Ecole Polytechnique'de bir özel öğretmen olan Fransalı Urbain Jean Joseph Le Verrier'di. Adams, başlangıçta tek başına uğraştığı Uranüs probleminde 1841'de ilk planını hazırladı. Güneş Sisteminin kararlılığı hakkında zaten önemli çalışmalar yayınlamış olan Le Verrier 1845'de Paris Gözlemevinin o zamanki yöneticisi François Arago tarafından işe alındı. Arago, yeğeni Bouvard tarafından ele alınan Uranüs probleminde ilerleme kaydedilmemesinden dolayı hüsrana uğramıştı. Günümüzde çok az insan klasik gök mekaniğinin inceliklerini bilmektedir. Neredeyse hiç kimse bir zamanlar kağıt ve kalemle yapılan inanılmaz hesaplamaları yapmaz. Bu tür hesaplamalar yüksek ve uzun süreli konsantrasyon gerektirdiğinden, sürekli internet ve medya içerikleriyle dolu beynimizin algılamamızın ötesindedir. Sonuçta Adams ve Le Verrier'in belirledikleri sorunun ne kadar zor olduğunu günümüzde hayal etmek çok da mümkün değil. Tahminlerde bulunmak her zaman matematiksel gökbilimcilerin işi olmuştur. Eliptik yörüngelerine göre gezegenlerden kaynaklanan bozulmaları hesaba katmak için Newton'un Kütle Çekim Yasanını Kepler'in eliptik hareketlerine uyguladılar. Bunların hepsi çok karmaşık ve sıkıcıydı, bu ancak cisimlerin doğru yörünge öğelerine sahip olunması ve tahminlerden çok uzak konumda olmaması şartıyla mümkündür. Adams ve Le Verrier problemin çözümü için operasyonları tersine çevirdi. Uranüs'ün yörünge öğeleriyle başlamak ve bilinmeyen düzensizliğin hareketlerini hesaplamak yerine, Uranüs'ün hareketleriyle başlamaları ve onları açıklayan yörünge öğelerini sağlam bir şekilde saptamaya çalışmaları gerekiyordu. Yale Üniversitesinde gökbilimci ve sayısal benzetim uzmanı olan Greg Laughlin: Yapmaya çalıştıkları şey olan çok parametreli minimizasyonu günümüz bilgisayarlarıyla bile hesaplatmak kolay değildir diyor. Neyse ki Adams ve Le Verrier bu zor göreve hazırdı. Adams, hem çalışmalarında hem de eğitim sorumluluklarında olağanüstü derecede çalışkandı ve Uranüs hobisini sadece tatil zamanlarına ayırmıştı. Le Verrier gibi kafasında uzun ve zorlu hesaplamaları hiç aksatmadan yapabiliyordu. Adams, Greenwich'teki Kraliyet Gözlemevinden elde edilen Uranüs'ün gözlenen hareketiyle ilgili verileri temel alarak, gözlemle teoriyi uzlaştırmak için bilinmeyen gezegen hipotezini kullanmaya çalıştı. Sonunda Adams farklı hipotezler kullanarak altı hesaplama yaptı. İlk iki hesaplaması çembersel bir yörüngenin basitleştirici varsayımıydı. Biri hariç tüm hesaplar Yer'in varsayımsal yörüngesinin hesabı için kullanılan yarı deneysel Bode yasasına dayanıyordu. Bu yasaya göre her gezegen Güneş'e yakınlığına göre önündeki gezegenden yaklaşık iki kat uzakta dolanır. Hesaplamalarını Eylül 1845'te tamamladı ve ertesi ay küçük düzeltmeler yaptı. Bunlar varsayılan gezegen için teorik konumları gösterdi. Görünüşe göre o sırada Neptün'ün gerçekten bulunduğu yerin, hesaplanan noktanın her iki tarafında 2 derecelik açılık alan içinde olması gerektiğini gösterdi. Buna rağmen kimse bu yeni dünyayı aramadı. Adams ilk sonucu öğretmeni ve Cambdridge Gözlemevi müdürü James Challis'e iletti. Masasında yığınla iş bulunan Challis, Adams'a bu fikrini daha yüksek bir otoriteye götürmesini önerdi. Bu otorite Kraliyet Gökbilimcisi George Beddell Airy idi. Adams, Airy'ye bir tanıtım mektubu ile resmi randevu almadan ziyaret etmek istedi. Adams bunun için üç girişimde bulundu. Airy tarafından kabul edilmeyince Adams bir not bıraktı. Airy ise buna yine bir soru içeren yanıt mektubu ile karşılık verdi. Adams buna hiç yanıt vermedi. Geç gökbilimci tarihçisi Craig Waff, 2004 yılında Truro Records ofisini ziyaret ettiğinde Adams'ın Airy'e yzdığı mektupları fark etti. Göndermemesinin nedeni ise asla bilinemedi; belki de sadece daha fazla ertelemeye uğrama endişesiyle başka görevlere odaklanmasıydı. Tarihin akışında olduğu gibi bu hikayede hüzünlü bir yapı içerir. Berlin'deki keşif Adams, 1845'in sonunda yaptığı bir hesaplama dışında Uranüs hobisini bir kenara bıraktı. 1846'nın başlarında Challis'in kuyruklu yıldız yörüngelerini hesaplamasına yardım etti. Uranüs'ün yörüngesini açıklama girişimi Le Verrier ve Fransızlara kaldı. Le Verrier, önemli hesaplama yetenekleriyle probleme sarıldı. Paris Gözlemevinde yüksek lisans öğrencisi olan Guy Bertrand'a göre, O bir hesap makinesiydi. Her hesaplamayı iki kez kontrol etti ve birçoğunu zihninden yaptı. Doktorasında Le Verrier'in tüm hesaplarını kullandı ki bunların kısa bir özetini yayınladığı düşünülürse elde ettiği başarı küçük sayılmaz. Bertrand, bu çalışma kağıtlarından binlercesi var ve hiçbir yerde hata bulamadım diyordu. 1 Haziran 1846'da Le Verrier o ana kadar ki sonuçlarını açıkladı ve gezegen için Airy'nin fark ettiği gibi Adams'ın önceki sonbaharda önerdiği konuma bir ek yaptı. Airy bunu bir fırsat olarak gördü ve Cambridge Gözlemevindeki Challis'in 11.6 inçlik Northumberland teleskopunu kullanarak gökyüzünün o bölgesini aramak için başvurdu. Challis mecbur kalarak sonunda gezegenin keşfine yol açan oldukça ağır ilerleyen kapsamlı bir av başlattı. Ağustos başında Neptün'ü iki kez kaydetti ancak gözlemler arasında değişen konumunu karşılaştırmayı başaramadı. Bu arada Fransa'da Le Verrier ilgisizlikten başka bir şeyle karşılaşmadı. Sonunda gezegeni gerçekte bulunduğu yerden bir derecenin biraz üzerine çıkaran yeni bir hesaplama yayınladıktan sonra gökbilimcilerin ilgisiyle karşılaştı ve bu sırada da aradığı ekibi buldu. Bu ekip Berlin Gözlemevinde çalışan Johann Galle ve Berlin'de o sırada henüz yayınlanmış bir yıldız haritası öneren Heinreich Louis d'Arrest adlı bir öğrenciden oluşuyordu. 23 Eylül 1846'da teleskopla bir saatlik gözlemden sonra Galle yıldızların konumlarını söylerken d'Arrest ise kontrol ediyordu ki birden: O yıldız haritada yok dedi. Ayrıntılı inceleme sonrası Galle: Göklerdeki Tanrım, bu büyük bir adam! diye haykırdı. Gerçekten de öyleydi. Neredeyse Uranüs büyüklüğündeki bir gezegen Güneş Sistemine eklenen son dev olmuştu. Uluslararası tepki Neptün'ün keşfinin bundan sonraki kısmı keşfin süreci kadar ilginçtir. Adams ve Challins'in sonuca ermeyen çabaları gün ışığına çıktı ve İngiliz-Fransız ilişkilerinin gergin olduğu dönemde uluslararası bir krize dönme tehdidine döndü. Bu, Le Verrier ve Adams'ın ikisinin de keşfi paylaşması üzerine çözüldü. Birkaç tarihçi İngilizlerin Fransızlara komplo kurduğunu iddia etse de buna ilişkin hiçbir kanıt bulunmamaktadır. Öte yandan son araştırmalar keşfe yol açan hesaplamalarla ilgili yeni bakış açıları ekledi. Neptün'ün keşfinden kısa süre sonra Amerikalı matematikçi Benjamin Peirce, Adams ve Le Verrier'in bazı varsayımlarında iyi değil çok şanslı olduklarını ileri sürdü: Özellikle Uranüs ve Neptün arasındaki 2:1 yörünge rezonansı ile ilgili olanlar . Bu tür rezonanslar kütle çekimi tahribatına yol açarak gezegenlerin yörüngelerinin kararsız duruma gelmesine yol açar. Adams ve Le Verrier, Neptün'ün rezonansının buna uygun olmadığını ve yörüngesinin sabit kaldığını varsaydı. Ancak bu yanlış bir varsayımdı ve hemen öne çıkan ipuçları hatayı gösterdi. Adams altıncı ve son hesaplamalarını düzeltirken gergindi: Gezegenin tahmin edilen yörüngesi 2:1 rezonansına rahatsız edici bir şekilde yaklaşıyordu, bu da onun var olma ihtimalini ortadan kaldırıyordu. Ama bu endişe yersizdi. Aslında Neptün'ün 2:1 rezonansının hemen içinde yer aldığı keşfinden sonra belirlenmişti. Sonuç olarak Peirce, Le Verrier ve Adams'ın hesaplamalarının görünürdeki doğruluğunun şans eseri olduğunu savundu. Adams ve Le Verrier de dahil çoğu gökbilimci, Peirce'in eleştirisini reddetti. Sonuçta tahminler Neptün'ü başarılı bir şekilde bulmak için yeterince doğruydu. Ama Peirce de doğru bir noktadan bakıyordu. Buz devleri arasındaki 2:1 rezonansın gezegenlerin kütle çekimlerinin birbirlerinin yörüngelerini nasıl etkilediğinin son derece önemli olduğu ortaya çıktı. Bu, 1990'da Hong Kong Çin Üniversitesindeki bir araştırmacı ekibi klasik gök cisimlerinin karmaşık gizemini ortadan kaldırarak, pertürbasyon sorununun ana özelliklerini basitleştiren bir makale yayınladılar. Modellerinde Neptün'ün 2:1 rezonansıyla Uranüs'ün yörünge hareketini Le Verrier ve Adams'ın varsaydığından daha büyük bir sırayla bozduğunu gösterdiler. Le Verrier ve Admas, Uranüs'ün yörüngesi için eksantrikliği ve Güneş'ten ortalama uzaklığı da olmak üzere yanlış değerler kullandıkları için bu etkileri hiçbir zaman ortaya çıkaramamıştı. Yörüngesel bozulmaların Le Verrier ve Adams'ın düşündüğünden çok daha güçlü olmasının nedeni 2:1 rezonansının kesin olmamasıyla ilgilidir. (Neptün'ün yörünge dönemi Uranüs'e göre iki katından yüzde 2 farklıdır.) Le Verrier ve Adams, 2:1 rezonansın hesaplamalarını kararsızlaştırmasından endişe etse de gerçekte rezonansın bir yan etkisi olduğunu düşünemediler. Yani, Uranüs'deki yörüngesel bozulmalar iki nesne rezonansta iken, akortu yapılmamış bir müzik aletinin tellerinin genliğinin yavaş değişimlere uğraması gibi yan vuruşlara yol açar. Bu analizin ışığında Le Verrier ve Adams'ın pertürbasyon teorisini eksik anlamaları onları iki hataya yönlendirdi. İlki 1822 Uranüs-Neptün kavuşumu sırasında çevresindeki sapmaların simetrik olmasıydı. Bu dönemde maksimum olduğunu düşündükleri ortalama hareketten sapma aslında minimumdu. İkincisi, Neptün için Güneş'in karşı konumunda, birinciden 180 derece farklı olan başka bir olası konumu gözden kaçırmalarıydı! O sırada gezegene yakın bir konum belirlemeleri gerçekten de 'şanslı' bir andı. Tüm bunlara karşın çabaları önemli bir başarıyı temsil ediyordu. 1990 tarihli makalenin yazarlarından CUHK fizikçisi Kenneth Young'a göre Le Verrier ve Adams'ın hesaplamaları, kullandıkları teorinin sınırları içinde geçerliydi. Aslında Young, gerçekten eklenenlerden çok daha az parametreye sahip bir arama bile elektronik bilgisayarların olmadığı günlerde büyük bir hesaplama çabası olurdu diyerek işin zorluğunu anlatıyor. Böylece, d'Arrest'in O yıldız haritada yok! şaşkınlığı keşfe yol açmıştı. Sonraki araştırmacılar tarafından beklendiği gibi gelecekteki gezegen keşifleri için bu modelin kullanılamayacağı da anlaşıldı. Bunun yerine gökbilim tarihinde bir daha tekrarlanması muhtemel olmayan tuhaf bir keşif gerçekleşmiş oldu.


3000 ışık yılı uzaklıktaki Kedi Gözü Bulutsusu (NGC 6543) kedi gözünü andıran ilgi çekici bir gökcismidir. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen bu görüntüde birçok kabarcık görülüyor. Bu şekiller ömrünün sonuna gelmiş bir yıldızın katmanlarını fırlatmasıyla oluşur. Büyük bir yıldızın ölümü de muhteşem olur: süpernova patlaması ile kendini gösterir. Patlama sonrasında ise gezegenimsi bulutsu adı verilen görsel açıdan zengin ve göze hoş görünen yapılar ortaya çıkar. Bu bulutsular küçük teleskoplarla bir gezegen gibi disk şeklinde örüldüğü için 'gezegenimsi bulutsu' olarak adlandırılırlar. Kedi Gözü Bulutsusu ilk kez 1786 yılında William Herschel tarafından keşfedildi. Büyük teleskoplarla daha ayrıntılı görüntülerine kavuştuğumuz bu bulutsuyu görmek için orta güçteki bir teleskopa ve yeterince karanlık bir ortama ihtiyacınız var. Bulutsu 8,1 kadir parlaklığa sahip. Merkezdeki yıldızın her kasılmasıyla bış uzaya fırlayan yeni gaz ve toz kabarcıkları neredeyse Güneş Sistemi'ndeki tüm gezegenlerin kütlesi kadardır. Bu kabarcıkların uzaya yayılması sonucunda ise böylesi ilginç bir görüntü ortaya çıkmaktadır.


Dünya'dan 550 ışık yılı uzaklıktaki güneş benzeri bir yıldız ölümünden önceki son yıllarını yaşıyor. Chi Cygni adlı kızıl dev yıldızın boyutları Mars'ı içine alacak şekilde büyüdü. Yıldız zonklamalar yaptığından alınan görüntülerde bu hareketlilik göze çarptı. Paris Gözlemevi'nden Sylvestre Lacour Güneş'in 5 milyar yıl sonunda yaşayacağını gördüğümüzü vurguluyor. Güneş benzeri bir yıldız merkezindeki hidrojeni tükettiğinde zonklamaya başlar. Bu durum bir araba motorunun çatırdamasına benzer. Bu tür parlaklığı değişen yıldızlara Mira değişken yıldızları adı verilir. Bilinen ilk Mira değişken yıldızı olan Wonderful , 1596'da David Fabricius tarafından keşfedildi. Yıldızdan uzaya salınan gaz bulutu birkaç yüzbin yılda müthiş bir parlaklıkta parlayan bir gezegenimsi bulutsu oluşturmuştur. Chi Cygni her 408 günde bir zonklamaya uğruyor. Yıldızın büyüklüğü 480 milyon km ile 780 milyon km (3.2 GB* ile 5.2 GB) arasında değişiyor. Yıldız en küçük boyutunda üzerinde sıcak plazmanın etkisinden dolayı parlak noktalar oluşuyor ki bu noktalar güneş yüzeyinde de görünüyor ama çok daha küçük olarak. Yıldız en büyük boyutuna ulaştığında ise bizim Asteorid kuşağını yutacak bölgeye kadar büyüyor. Lacour gerçek görüntüler eşliğinde zonklayan bir yıldızı canlandırmaya çalıştıklarını belirtiyor. Üstelik yıldızın titreşimi de yalnızca radyal yani dikey boyutta değil. Değişken yıldızları şekillendirme iki nedenden dolayı oldukça zordur. İlki yıldızın yoğun toz ve molekül kabuğu içinin görülememesidir. Bu kabuğun içinin gözlemi için gökbilimciler kızılötesi ışığın özel bir dalga boyundan yararlanırlar. Bu da Tıpkı doktorların insan vücudu içindeki kemikleri görmesi gibi gökbilimcilere kabuğun içini gösterir. İkinci neden ise çok uzakta olan bu yıldızların çok küçük görünmesidir. Bu yıldızlar güneşe göre daha büyük olsalar bile, örneğin Ay'daki küçük bir evden daha büyük görünmezler. Bilinen teleskoplarla alınan veriler sağlıklı olamayacağı için bu tür teleskoplara kızılötesi filtreler takılır. Bu filtrelerle elde edilen sonuçlar gökbilimcileri memnun etmişe benziyor. Bu tür yıldızları izlemeyi seven amatör gökbilimcilerin de profesyonellere katkısı oldukça büyüktür. AAVSO tarafından amatör gökbilimcilerin katkısı toplanıp profesyonellere sunulmaktadır. Aşağıdaki gösterimde yıldızın zonklamasıyla değişen büyüklüğünü zamana bağlı olarak görüyorsunuz. Gösterimin üst kısmında Güneş-Dünya Orbit) uzaklığı bize yıldızın büyüklüğüyle ilgili bir fikir verebilmesi için çizilmiştir. GB*: Gök birimi veya Astronomi birimi. Güneş ile Dünya arası uzaklık, 150 milyon km. Kaynak: CfA


ESO'nun GRAVITY aygıtı Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğin durumunu doğruladı ESO'nun üstün hassasiyete sahip GRAVITY aygıtı uzun süredir Samanyolu'nun merkezinde gizlendiği öne sürülen süper kütleli bir karadeliğin varlığına dair yeni kanıtları ortaya çıkardı. Yeni gözlemler olay ufku bölgesinin hemen dışında ışık hızının % 30'u civarında hızlarla hareket eden girdap şeklindeki gaz kümelerini gözler önüne serdi geri dönüşü olmayan noktaya yakın bölgede dolanan maddenin ilk gözlemi ile bir karadeliğe bu yakınlıktaki maddenin en ayrıntılı gözlemleri yapılmış oldu. ESO'nun Çok Büyük teleskop Girişim-ölçeri üzerindeki GRAVITY aygıtı aralarında ESO'nun da bulunduğu Avrupalı enstitülerden oluşan bir konsorsiyumdaki bilim insanlarınca Samanyolu'nun merkezindeki büyük kütleli nesne Sagittarius A* etrafındaki yığışma diskinden yayılan kırmızı ötesi ışımayı gözlemek için kullanıldı. Gözlenen ışıma gökadamızın merkezinde yer alan bir süper-kütleli karadeliğin uzun süredir beklenilen varlığını onaylamış oldu. Işımalar karadeliğin olay ufkuna oldukça yakın bir bölgede dolanan maddeden kaynaklanıyor bu da ilk kez bir karadeliğe bu kadar yakın bir bölgede dolanan maddenin en ayrıntılı gözlemlerinin yapıldığını gösteriyor. Yığışma diskindeki maddenin bir kısmı yüksek hızlarda Sagittarius A* etrafında dolanan gaz kuşağı karadeliğin etrafında güvenli bir şekilde dolanabilirken, yeterince yaklaşan herhangi bir şey olay ufkunun ötesine çekilerek yok olmak üzere kaderine terk edilir. Maddenin bir karadeliğe en yakın olabileceği güvenli bölge iç kararlı bölge olarak bilinmektedir ve gözlenen ışıma bu bölgeden alınmıştır. Büyük kütleli bir karadeliğin etrafında ışık hızının % 30'una yakın hızlarda dolanan maddeye şahit olmak büyük bir şey, diyor MPE'den bilimci Oliver Pfuhl hayretle. GRAVITY'nin muazzam hassasiyeti yığışma işlemini gerçek zamanlı olarak daha önce görülmemiş bir ayrıntıyla gözlememizi sağladı. Bu gözlemler ancak uluslararası bir ekip ve son teknoloji ürünü aygıtlar sayesinde mümkün olabilirdi . GRAVITY aygıtı ESO'nun VLT'sini oluşturan dört teleskoptan gelen ışığı birleştirerek 130 metre-çaplı bir sanal süper teleskop oluşturarak Sagittarius A*'nın doğasını incelemeyi mümkün hale getirmiştir. Bu yılın başlarında GRAVITY ve VLT üzerindeki başka bir aygıt olan SINFONI aynı ekibin Sagittarius A*'nın aşırı güçlü kütleçekim alanından yakın geçiş yapan S2 adlı yıldızın hassas ölçümünü yapabilmelerini sağlamış ve bu tür bir uç ortamda Einstein'ın genel göreliliği tarafından tahmin edilen etkilerin ilk kez ortaya çıktığını gözler önüne serilmiştir. S2'nin yakın geçişi sırasında güçlü kırmızı-ötesi ışınım da gözlenmiştir. S2'yi yakından takip ediyorduk, ve tabi ki gözümüz her zaman Sagittarius A* üzerindeydi, diye açıklıyor Pfuhl. Gözlemlerimiz sırasında karadelik etrafından üç parlak ışıma görecek kadar şanslıydık şansımız oldukça yaver gitti! Karadeliğe yakın yüksek enerjiye sahip elektronlardan yayılan bu salma göze çarpan üç parlak ışıma şeklinde görülürken, dört milyon güneş kütlesine sahip bir karadeliğe yakın görüngede dolanan sıcak noktaların teorik tahminleriyle tam olarak eşleşmektedir . Işımaların Sagittarius A*'ya yakın yörüngede dolanan sıcak gazdaki manyetik etkileşimlerden kaynaklandığı düşünülüyor. Çalışmayı yürüten Almanya, Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsünden Reinhard Genzel şu açıklamayı yapıyor: Bu her zaman hayal ettiğimiz bir projeydi ancak bu kadar erken bir şekilde gerçekleşeceğini umut edemiyorduk. Sagittarius A*'nın bir süper-kütleli karadelik olduğuna dair uzun süredir devam eden varsayımlarına karşılık Genzel sonuçlar büyük kütleli karadelik paradigmasının ses getirecek bir doğrulaması oldu. diyor. Notlar Bu araştırma Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü , Paris Gözlemevi, Grenoble Alpleri Üniversitesi, CNRS, Max Planck Gökbilim Enstitüsü, Cologne Üniversitesi, Portekiz Astrofizik ve Kütleçekim Merkezi ile ESO tarafından gerçekleştirilmiştir. Rölativistik hızlar oldukça yüksek değerlere sahip olup Einstein'ın Görelilik Teorisi'ndeki etkilerin öne çıktığı durumlardır. Sagittarius A* etrafındaki yığışma diskindeki gaz ışık hızının % 30'u kadar hızla gitmektedir. GRAVITY Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü , Paris Gözlemevi LESIA PSL/CNRS/ Sorbonne Üniversitesi, Paris Diderot ve Grenoble Alpleri Üniversitesi IPAG, CNRS , Max Planck Gökbilim Enstitüsü , Cologne Üniversitesi , Astrofizik ve Kütleçekimi Merkezi ve ESO'dan oluşan bir işbirliği ile geliştirilmiştir. Güneş kütlesi gökbilimde kullanılan bir birimdir. Kendi yıldızımız Güneş'in kütlesine eşit olup değeri 1.989 x 1030kg'dır. Yani Sgr A*'nın kütlesi Dünya'nın 1.3 trilyon katından fazladır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Başını Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi'nden Doç.Dr. Ersin Göğüş'ün çektiği uluslararası bir ekip Samanyolu'nda ki 7. Yumuşak Gama Işını tekrarlayıcısını keşfetti. Keşif 19 Mart 2010'da Swift uydusunun bölgede gerçekleşen patlamayı farkedince gerçekleşti. Ne diyelim, tebrikler Ersin Hocam. Swift uydusuyla 19 Mart 2010'da birbirini izleyen Yumuşak Gama Işını parlamalarını tespit eden ekip, Chandra ve Rossi teleskoplarının X-ışını gözlemleriyle daha fazla veri elde ettiler. Parlamanın olduğu yerde herhangi bir gama-ışını kaynağı olduğuna ilişkin bilgi yoktu. Kısa süre sonra bunun yeni bir nötron yıldızı olduğu ve 7.5 saniyelik devir sayısıyla döndüğü belirlendi. Keşif SGR 1833-0832 olarak kodlandı. Gökbilimcilerin gözlediği ilk SGR, 1979 yılında keşfedilmesine karşılık ancak 7 yıl sonra doğrulanabildi. 1987 yılına gelindiğinde 3 SGR biliniyordu. Yaklaşık 10'ar yıl arayla 1998'de 4. SGR, 2008'de de 5. SGR keşfedildi. 6. SGR için fazla beklenmeyecekti. 2009 yılının başlarında 6. SGR keşfedildi. SGR nesneleri tipik nötron yıldızı özelliği gösteren kısa süreli ama yüksek enerjili gama ışını yayan cisimlerdir. Yüksek enerji yayılmasının nedeni bilinmemekle birlikte SGR'lerde biriken enerjinin bir süre sonra yıldızın dış katmanını çatlatarak yüksek hızla uzaya savrulduğu düşünülüyor. Bu cisimler çok küçük bir hacme sıkışmış olmalarına karşılık Güneş'in manyetik alanının milyonlarca kat fazlasına sahip olabiliyorlar. Örneğin keşfedilen 7. SGR'nin manyetik alanı Güneş'in manyetik alanının 18 milyar katına eşit. Başka bir deyişle bu yıldızın uzaya yaydığı enerjiyi Güneş ancak 10 saniyede yayabiliyor. Doç. Dr. Ersin Göğüş: Bu yıldızlar, maddenin çok yüksek manyetik alanlardaki davranışını anlamamız için adeta bir laboratuvar görevi görüyor. Yani biz direkt olarak bu manyetik etkileri dünyaya getiremiyoruz ama yıldızları takip ederek maddenin çok yüksek manyetik ortamlardaki hareketlerini inceleyebiliyoruz diyor ve ekliyor: Keşifte bizi en fazla gururlandıran konu, Türkiye'deki bilimsel ve teknolojik birikimin belli bir düzeye erişmesini görmek oldu. İyi bir ekibin Türkiye'de önemli bir keşfe imza atması bilimin ülkemizde geldiği noktayı da gösteriyor. Yıldızın keşfinin yapıldığını duyan bilim çevreleri, ekibimizle irtibata geçerek ortak çalışmak istediklerini dile getirdi. Ekibimiz, aralarında İtalya, ABD, İspanya, İngiltere ve Hollanda'dan da astrofizikçilerin de yer aldığı 23 kişiden oluşuyor. Keşif The Astrophysical Journal dergisinin önümüzdeki ay çıkacak sayısında yayınlanacak. Kaynaklar: 2 Yorumlar işte beklediğim haber nihayet geldi.hem uzay çalışmalarında hemde astrofizik çalışmalarında bir millet uyanıyor.bekleyin bizi geliyoruz... bilimadamlarımızıda bu arada tebrik ediyorum Nice kesiflere:)


ALMA Evren'de bilinen en parlak gökadanın gizemlerini ortaya çıkardı Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ile yapılan yeni gözlemlere göre Evren'deki en parlak gökada Evren şimdiki yaşının % 10'undan daha gençken görülen kuasar W2246-0526 o kadar çalkantılı ki, yıldız-oluşumundan sorumlu gaz maddesinin tamamını çevresindeki uzaya savuruyor. Kuasarlar, merkezlerinde güçlü parçacık ve ışınım jetleri püskürten oldukça aktif süper-kütleli karadeliklerin bulunduğu uzak gökadalardır. Çoğunlukla parlak olan bu enerji yüklü nesnelerin, aralarında Evren'de bilinen en parlak gökada olan WISE J224607.57-052635.0'ın da bulunduğu çok az bir kısmı , sıcak Tozla-Örtülmüş Gökadalar olarak bilinen olağandışı türdendir. Şili, Santiyago'daki Diego Portales Üniversitesi'nden Tanio Diaz-Santos liderliğindeki bir araştırmacı ekibi ilk kez ALMA'nın eşsiz yeteneklerini kullanarak W2246-0526'yı derinlemesine inceledi ve gökadanın yıldızları arasındaki iyonlaşmış karbon atomlarının hareketlerini izledi. Çok miktardaki bu yıldızlar-arası maddenin aşırı çalkantılı ve hareketli bir halde olduğu ve yaklaşık saatte yaklaşık iki milyon kilometre hızla gökada boyunca dolaştığı bulundu. diyor araştırma makalesinin baş yazarı Tanio Diaz-Santos. Gökbilimciler bu çalkantılı ortamın gökadanın aşırı parlak olmasıyla bağlantılı olabileceğini düşünüyor. W2246-0526 kabaca 350 trilyon Güneş parlaklığında ışık yayıyor. Bu parlaklık gökadanın merkezinde bulunan süper-kütleli karadeliğin etrafında dolandıkça ısınan sarmal şekilli gaz diski tarafından güçlendiriliyor. Gökadanın merkezindeki yığışma diskinden gelen bu aşırı parlak ışık uzaya doğrudan kaçamıyor, çünkü etrafındaki kalın toz örtüsü tarafından soğuruluyor ve enerji tekrardan kırmızı-ötesi ışık şekline yayılıyor . Bu güçlü kırmızı-ötesi enerji tüm gökada üzerinde doğrudan ve şiddetli bir etkide bulunuyor. Karadeliğin etrafındaki bölge gökadanın geride kalan tüm bölgesinin toplamından 100 kat daha parlak olduğu için W2246-0526 içinde yayınlanan yoğun ve yerel ışınım tüm gökada üzerinde inanılmaz bir basınç meydana getiriyor . İnanılmaz miktardaki kırmızı-ötesi enerji nedeniyle gökadanın yaşamındaki bir dönüşüm aşamasından geçtiğinden şüpheleniyorduk, diyor Kaliforniya, Pasedana'daki NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan WISE Proje Bilimcisi ve yardımcı yazar Peter Eisenhardt. ALMA gözlemlerine gökada içindeki şiddetli ortam kaynayıp taşan bir tenceredekine benziyor, diye ekliyor yine Diego Portales Üniversitesi'nden ve ALMA gözlemlerinin yürütücüsü Roberto Assef. Eğer bu çalkantılı koşullar devam ederse, yoğun kırmızı-ötesi ışınım gökadanın yıldızlar-arası gazının tümünü buharlaştıracak. Yeni ALMA verilerine dayanan gökada modellerine göre yıldızlar-arası gaz şu anda tüm yönlerde gökadadan dışarıya atılıyor. Süreç bu şekilde devam ederse, W2246 sonunda daha geleneksel bir kuasara dönüşecek, diyor, yine Diego Portales Üniversitesi'nden Manuel Aravena. Eşsiz ayırma gücü sayesinde, sadece ALMA bu kadar yüksek çözünürlükte ve gökadanın yaşamındaki önemli bir evrede bu nesneyi görebilmemizi sağlayabilir. Notlar Bu dikkat çekici nesnenin tam adı WISE J224607.57-052635.0 olup, NASA'nnı Geniş-alan Kırmızı-ötesi Tarama Kaşifi tarafından bulunmuştur, isimdeki geriye kalan sayılar kuasarın gökyüzündeki konum bilgilerini içermektedir. Gözlenen 3000 kuasardan sadece biri bu şekildeki bir sınıfta yer almaktadır. ALMA atomik karbondan doğal yollarla yayılan milimetre-dalgaboyundaki sönük ışığı tespit edebimek için eşsiz bir yetenekle donatılmıştır. Evren'in genişlemesinden dolayı ortaya çıkan kırmızıya-kayma etkisiyle, Yeryüzü'nden gözlendiğinde W2246-0526'dan yayılan kırmızı-ötesi ışık daha da uzun milimetre dalgaboylarına kaymaktadır. Diğer çoğu kuasarda bu oran daha düşüktür. Bir gökadanın merkezindeki karadelik ile geriye kalan maddenin bu ortak etkileşim süreci gökbilimciler tarafından geribesleme olarak bilinmektedir. ESO-Türkiye


Binlerce uzak gökadanın çoğunu ve özellikle Abell 315 olarak bilinen büyük kütleli gökada kümesine ait olan geniş bir grubu gösteren, yeni bir geniş-alan görüntüsü bugün ESO tarafından yayınlandı. Oldukça kalabalık görünen bu gökada topluluğu Abell 315 ve çoğu gökada kümesi- gibi karanlık maddenin egemen olduğu buzdağının ucu gibi sadece bilinen kısımdır. Kümenin devasa kütlesi arka fondaki gökadalardan gelen ışığın yönünü değiştirmekte, gözlenen şekillerini hafifçe bozmaktadır. Çıplak gözle gökyüzüne baktığımızda, çoğunlukla, sadece Samanyolu gökadamızdaki yıldızları ve onun en yakın bazı komşularını görürüz. Daha uzak gökadalar insan gözüyle farkedilmeyecek kadar sönüktürler, yine de onları görebilseydik, tam anlamıyla gökyüzünü kaplamış olacaklardı. ESO tarafından yayınlanan bu yeni görüntü, uzun poz süresi verilerek alınan geniş alan görüntüsüdür ve gökyüzünde yaklaşık dolunay büyüklüğünde bir bölgeye toplanmış binlerce gökadayı gözler önüne sermektedir. Bu gökadalar bizden uçsuz bucaksız bir uzaklık aralığını kapsamaktadır. Bazıları sarmal kollarını ya da özellikle görüntünün üst kısmındaki eliptik ışık halkalarını ayırt edebileceğimiz görece yakın konumdadırlar. Daha uzak olanlar tıpkı bir su kabarcığı gibi görünürler ışıkları Yeryüzü'ne ulaşmak için sekiz milyar veya daha fazla yıl boyunca yol almıştır. Görüntünün merkezinden başlayarak, aşağıya ve sola doğru genişleyen, yaklaşık yüzlerce sarı gökadanın biraraya geldiği yoğunluk, 1958 yılında Amerikalı gökbilimci George Abell tarafından derlenen katalogta 315 numara olarak belirlenen büyük kütleli bir gökada kümesini işaret etmektedir . Küme Yeryüzü ile sönük, kırmızı ve mavi gökadalar arasında yeralmaktadır ve bizden yaklaşık iki milyar ışık yılı uzaklıktadır. Balina takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. Gökada kümeleri Evrende kütleçekimi ile bir arada tutulan en büyük yapılardan bazılarıdır. Fakat bu yapıların içinde gördüğümüz birçok gökadadan fazlası vardır. Bu devlerin içindeki gökadalar, diğer yüzde onluk kısımdan sorumlu olan gökadalar arasındaki sıcak gazla birlikte kütlenin sadece onda birine katkı yapmaktadırlar . Kütlenin geriye kalan yüzde 80'lik kısmını gökadalar arasındaki görünmeyen ve içeriği bilinmeyen karanlık madde oluşturmaktadır. Karanlık maddenin varlığı kütleçekimsel etkisi vasıtasıyla ortaya çıkarılmıştır: bir gökada kümesinin devasa kütlesi kümenin arkasındaki gökadalardan gelen ışığa kozmik bir büyütme gözlüğü gibi davranarak, ışığın yörüngesini eğer ve gökadalar bu nedenle biçimleri bozulmuş olarak görünürler . Gökbilimciler arkafondaki bu gökadaların bükülmüş şekillerini gözleyip analiz ederek bu bozulmaya neden olan kümenin çoğunlukla görülmese bile toplam kütlesini bulabiliyorlar. Bununla birlikte, bu etki çok zayıftır, ve kayda değer sonuçlar elde edebilmek için çok sayıda gökada ölçümü gerekmektedir: Abell 315 örneğinde, Güneş'imizin kütlesinin yüzbin milyar katından fazla miktarda olan kümenin toplam kütlesini tahmin edebilmek için bu görüntüdeki yaklaşık 10 000 sönük gökadanın şekli üzerinde çalışılmıştır . Bu görüntüde taranan muazzam kozmik uzaklık ve boyut çeşitliliğini tamamlamak için başa çıkılması zor, gökadalardan ve gökada kümelerinden daha küçük ve Yeryüzü'ne daha yakın az miktarda nesne, ayrıca gökadamızda bulunan birçok yıldız, mavi, yeşil ve kırmızı izler şeklinde görülen asteroitler alan boyunca dağıtılmıştır . Ana asteroit kuşağına ait bu nesneler Mars ve Jüpiter yörüngesi arasında yer alırlar, ve boyutları en parlak olanların birkaç on kilometreden, en sönük olanların birkaç kilometreye kadar dağılım gösermektedir. Bu görüntü ESO'nun Şili La Silla Gözlemevi'nde bulunan 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. B filtresinde yaklaşık bir saat, V ve R filtrelerinde bir buçuk saat poz süresi verilerek üç farklı genişbant filtresinde alınan farklı pozların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Görüş alanı 34x33 açı dakikasıdır. Notlar 1958 yılında oluşturulan Abell kataloğu 2712 gökada kümesini içermektedir, ve 1989 yılında eklenen 1361 küme ile tamamlanmıştır. Abell bu etkileyici koleksiyonu gökyüzü fotoğraf plakalarının görsel tetkiki ile yaklaşık olarak bizden aynı uzaklıkta bulunan ve ortalamadan fazla gökadanın bulunduğu alanları araştırarak bir araya getirmiştir. Gökada kümesinin kütlesinin yüzde onu x-ışın teleskoplarıyla görülebilir kılan on milyon derece veya daha fazla sıcaklığa sahip, çok sıcak protonlar ve elektronlar karışımından meydana gelmektedir. Gökbilimciler bu hafif biçim değişikliklerini dev yaylar, halkalar ve çoklu görüntüler gibi daha dikkat çekici işaretleri olan güçlü kütleçekimsel merceklenmenin aksine, zayıf kütleçekimsel merceklenme olarak adlandırmaktadırlar. Abell 315 gökada kümesinin zayıf mercekleme çalışması 2009 yılında Astronomi & Astrofizik dergisinde yayınlanmıştır . Her asteroitin mavi, yeşil ve kırmızı izleri sırasıyla üç filtreden biriyle saptandığını göstermektedir. Her bir iz, bu filtrelerin her biriyle farklı poz süreleri verilerek birbiri ardınca gerçekleştirilen daha küçük bir çok alt izden oluşmaktadır, bu alt izlerin uzunluğundan asteroitin uzaklığı hesaplanabilmektedir. Kaynak: ESO-Türkçe


Bir kuyrukluyıldızı şimdiye kadar hiç bu kadar yakından izlemediniz. Şimdiye kadar ancak arkasındaki kuyruğuyla gördünüz ve hatta izlediniz. ESA'nın Rosetta aracı 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızına yaklaşarak yakından görüntülerini yolladı. Güneş'e doğru yaklaşan kuyrukluyıldızın yüzey sıcaklığı yavaş yavaş artsa da görüntülerde sadece toz toprağıyla görülüyor. Rosetta'nın ilk görüntülerini inceleyelim. Rosetta kuyrukluyıldızın tamamını gösterdiği bu görüntüyü çekerken cisimden 130 km uzaktaydı. Rosetta'nın OSIRIS kamerası ile çekilen bu görüntü 6 Ağustos 2014'te alındı. Görüntü alınırken Rosetta kuyrukluyıldızdan yalnızca 130 km uzaklıktaydı. Kuyrukluyıldıza 120 km uzaklıktayken alınan bu yüksek çözünürlüklü görüntüde kuyrukluyıldızın iki ayrı kısmının sınırı görüntülenmiş. Rosetta bu görüntüyü 3 Ağustos'ta çektiğinde kuyrukluyıldızdan 285 km uzaktaydı. İşte bu kuyrukluyıldızı andırıyor. Güneş'ten aldığı ışığı yansıtan cisimden kopan gazın oluşturduğu ışıma net bir şekilde görülüyor. Araç bu görüntüyü 2 Ağustos 2014'te çekerken kuyrukluyıldızdan 550 km uzaktaydı. Bu daha başlangıç. Rosetta 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızının daha birçok fotoğrafını yollayacak ve araştırma sonuçlarını da iletecek. Rosetta'nın kuyrukluyıldızı nasıl inceleyeceği ve amacının ne olduğunu ise daha önceki haberimizde bulabilirsiniz. Görsellerin telif hakları: ESA/Rosetta/MPS for OSIRIS Team MPS/UPD/LAM/IAA/SSO/INTA/UPM/DASP/IDA


Kuyrukluyıldızların yakınında çalışmak tehlikeli olabilir. Çünkü kuyrukluyıldız yüzeyinden saçılan mini parçalar uzay aracına zarar verebilir. Almanya'daki Max Planck Enstitüsü'ndeki araştırmacılar dünyadan bakılarak gerekli bilgiyi toplayabilecekleri bir bilgisayar modeli geliştirdiler. Yöntem 2014 yılında Churyumov Gerasimenko'ya varması hedeflenen ESA'nın Rosetta aracı için güvenilir bir uçuş rotası çalışması yapıyor. Bir kuyrukluyıldızın çekirdeğinde bolca buz ve tozun irili parçaları bulunur. Güneş'in etkisiyle su, karbondioksit ve karbonmonoksit gibi maddeler uzaya yayılırlar. Dünyadan bu topak disk kafasını saran kollar açıkça görülür. Bu yapılar bir gaz ve toz kılıfı içindeki bir form içinde saklanır. Dünya'dan sağlanan gözlemlerle kuyrukluyıldızın neresinden gaz ve tozun fışkırdığı açıkça görülmez. Bu problemin çözümü için dolaylı bir yol belirlendi. Şimdiye kadar kuyrukluyıldızların şeklinin bir küre veya elipsoid olduğu yönündeydi. Ancak bu yaklaşımla birçok bilgisayar programı yetersiz kalmaktadır. Kuyrukluyıldızların şeklinin sıra dışı ve tuhaf olduğu bilinmektedir. İşte bu nedenle araştırmacılar başka türlü bir yaklaşım oluşturdular. Bunun için kuyrukluyıldızın değişen parlaklığı izlenerek sahip olduğu şekil ortaya çıkarılacak. Sonraki adımda aktif bölgeler saptanarak programa eklenecek. Böylece yayılan toz taneciklerinin miktarı ve hızı değerlendirmeye katılarak doğru bir tahminde bulunulabilecek. Teleskopla alınan görüntü ile bilgisayar görüntüsü karşılaştırılarak gerçek görüntünün ne olabileceği yorumlanabilecek. Bu yöntemle yapılan ilk deneme başarıyla sonuçlandı: NASA'nın 2005'te fırlattığı Tempel-1 kuyrukluyıldızına yönelen Derin Darbe aracının ilettiği değerler çalışma sonuçlarıyla uyuştu. Artık Tempel-1 kuyrukluyıldızının aktif bölgeleri biliniyor. Şimdi ise sırada Churyumov Gerasimenko kuyrukluyıldızı var. 2014'te kuyrukluyıldıza varması planlanan Rosetta'nın, cismin hangi alanına iniş yapabileceği de olmak üzere araca güvenli bir yörünge çiziliyor. Kaynak: Max Planck Enstitüsü 1 Yorum bir kuyruklu yıldız belirdi, gövdesi gün gibi parlaktı. bu ışık saçan gövdeden akrebin iğnesine benzeyen ışıklı bir kuyruk uzanıyordu. babil yazıtı mö 1140 gün gelecek, kuyrukluyıldızların göğün hangi bölgelerinde yer aldığını açıklayacak bir adam ortaya çıkacaktır. seneca yaşlı adamlar ve kuyruklu yıldızlar aynı nedenle saygı görür. her ikisinin de uzun sakalları vardır ve her ikisinin de gelecekten haber vereceği düşünülür. jonathan swıft(çeşitli konular üzerine düşünceler 1706)


Hergenrother kuyrukluyıldızı iç güneş sistemindeki hareketini sürdürüyor. Amatör ve profesyonel gökbilimcilerin ilgiyle izlediği kuyrukluyıldızda bir dizi patlama gerçekleşti. Kelimenin tam manasıyla kuyrukluyıldız çekirdeği yaşamının sınırında. Hawai'deki Mauna Kea üzerinde kurulu olan Ulusal Optik Astronomi Gözlemevi'nin Gemini Kuzey Teleskopunu kullanan NASA Jet İticileri Laboratuarı'ndan Rachel Stevenson: Hergenrother kuyrukluyıldızı parçalara ayrılıyor. Biz kuyrukluyıldızın çekirdeğinden en az dört parçanın ayrıldığını gördük diyor. Kuyrukluyıldız ısındıkça çok daha fazla güneş ışığı yansıtmaya başladı. Kaliforniya Üniversitesi'nden ve NASA'nın NEOWISE görevi müdür yardımcısı James Bauer: Kuyrukluyıldız parçaları çekirdeğine göre daha sönük. Bunların yüzeyden koptuğunu düşünüyoruz diyor. Kuyrukluyıldızın parçalanmaya başladığı ilk kez 26 Ekim'de Hawai Haleakala'daki Remanzacco Gözlemevi'ne ait Faulkes Teleskopu ile keşfedildi. İlk parçalanma görüntüsü ise Arizona Kitt Peak Ulusal Gözlemevi'nin WIYN Teleskopu ile alındı. Kuyrukluyıldız, büyük bir teleskopla karanlık bir yerde Andromeda ile Kertenkele takımyıldızlarının arasında görülebilir. 168P/Hergenrother Kuyukluyıldızı'nın yörüngesi de belirlenmiştir. Ne kendisi ne de parçaları Dünya için bir tehdit oluşturmamaktadır.


Gökyüzünde şölen var: bir kuyrukluyıldız Dünya'ya hızla yaklaşıyor. 46P/Wirtanen adlı Jüpiter'in yakınlarından Güneş'e doğru gezmeye çıkan bir kuyrukluyıldız 16 Aralık günü Dünya'nın sadece 11 milyon km uzağından geçecek. Parlaklığının 4 kadir dolayında olması beklenen kuyrukluyıldızı ülkemizdeki ve Dünya'daki amatör gökbilimciler çoktan izlemeye başladı. Kuyrukluyıldızlarının yörüngeleri kesin olarak bilinmesine karşılık parlaklıkları yaklaşık olarak tahmin edilebiliyor. 4 kadir değerindeki parlaklık, cismin herhangi bir gözlem aracı olmadan da görülebileceği anlamına geliyor. Ama tabi yeterince karanlık, ışık kirliliğinden uzak bir yerde çok daha iyi gözlem yapılabilir. Kuyrukluyıldızlar, adında talihsiz bir şekilde geçen 'yıldız' kelimesinden dolayı yıldızlarla karıştırılır. Ancak yıldızla ilgileri yoktur -yıldızların kuyruğu yoktur. Güneş'in var mı mesela 🙂 Daha çok kirli kar topu gibidirler. Büyükçe bir kaya parçasının üzerindeki donmuş gaz ve su, cisim Güneş'e yaklaşırken buharlaşmaya ve alev almaya başlar. Bu da hareketinin tersi yönünde bir kuyruk oluşturur. Bu kuyruk birkaç milyon kilometreye kadar ulaşabilir. Bir yılda onlarca kuyrukluyıldız Güneş'i ziyaret etmektedir ve hatta ISON kuyrukluyıldızı gibi bazıları Güneş'e düşmektedir. Bunlardan ancak birkaç tanesi Dünya'ya yakın geçebilmektedir. Bu sırada da gökyüzünde güzel bir görüntü oluşturmaktadırlar. Yıldız yağmuru, akan yıldız gibi terimlerle ifade edilen meteor yağmurları ise bu kuyrukluyıldızların uzaya bıraktığı küllerinden başka birşey değildir. Ayrıntılı harita için tıklayınız. Hava açık olursa izlemeye değecektir. İyi seyirler. 46P/Wirtanen kuyrukluyıldızı hakkında ayrıntılı bilgiye Prof. Dr. Zeynel Tunca hocamın kaleminden, astrobilgi.org adresinden ulaşabilirsiniz. Gözlem için Prof. Dr. Ethem Derman hocamın düzenlediği etkinliğe katılabilirsiniz. Ayrıntılar: https://www.facebook.com/events/569749633460072/ aderesinde.


Süper manyetik ve bir şehir büyüklüğünde olan yıldız çekirdekleri magnetar olarak adlandırılır. Uluslararası Uzay İstasyonunun tepesinde bulunan NASA'nın Nötron Yıldızı İç Yapı Gözlemcisi bir magnetarın yüzeyinde milyonlarca derecelik X-ışını noktalarının birleştiğini gözledi. NICER, cisim dönerken küçülen, X ışını yayan üç parlak ve sıcak nokta belirledi. En büyük nokta sonunda daha küçük olanla birleşiyor ki böyle bir olaya daha önce tanık olunmamıştı. Gözlem sonuçlarını ele alan makalede bu sıra dışı cisimlerin kabuğu ile manyetik alanı arasındaki etkileşim gösterildi. Magnetar, büyük bir yıldız patladığında geride kalan çekirdekten oluşan bir nötron yıldızıdır. Güneş'e göre daha ağır olan bu tür yıldızlar yaklaşık 20 kilometre çapa kadar sıkıştırılmıştır. Bu kadar yoğun olan cisimlerde bir çay kaşığı madde bir dağ kütlesi kadardır. Magnetarın bir diğer özelliği de nötron yıldızından 1000, buzdolabı mıknatısından 10 trilyon kat daha güçlü manyetik alanlara sahip olmasıdır. Manyetik alan, bozulduğunda aylardan yıllara kadar gelişmiş bir X-ışını aktivitesi patlamasını devam ettirebilen muazzam bir enerji deposudur. 10 Ekim 2020'de NASA'dan Neil Gehrels Swift Gözlemevi, SGR 1830-0645 adlı bir magnetardan böyle bir patlama olduğunu keşfetti. Magnetar, Kalkan takım yıldızında ve kesin olmamakla birlikte yaklaşık 13,000 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Swift, X-Işını teleskopunu kaynağa çevirerek cismin çevresinde her saniyede 10.4 döndüğünü gösteren patlamaları belirledi. Aynı gün yapılan NICER ölçümleri X-ışını emisyonunun her dönüşte üç tepe noktası olduğunu gösterdi. Çevrelerinden çok daha sıcak olan üç ayrı yüzey bölgesi görüşümüzde belirip kaybolunca ortaya çıkarıldı. NICER, keşiften 17 Kasım'a kadar neredeyse her gün SGR 1830'u gözledi. Bu süre içinde emisyon zirveleri yavaş yavaş değişti ve magnetarın her dönüşünde biraz farklı zamanlarda oluştu. Sonuçlar, Dünya üzerindeki tektonik plakaların hareketinin sismik aktiviteyi yönlendirmesi gibi lekelerin kabuk hareketlerinin bir sonucu olarak oluştuğu ve hareket ettiğini gösteren modeli desteklemektedir. Gözlemlere göre kabuğun bir kısmının eridiği ve manyetik stres altında yavaşça deforme olarak aktif bölgeyi ortaya çıkardığını düşünüyor. Hareket eden üç sıcak nokta muhtemelen koronal döngülerin Güneş'te görülen parlak, parıldayan plazma yayları gibi- yüzeye bağlandığı yerleri temsil ediyor. Döngüler ve kabuk hareketi arasındaki etkileşim, sürüklenme ve birleşme davranışını yönlendirir.


NASA'nın Swift X-Işını Teleskopu verilerini inceleyen gökbilimciler yavaş dönen bir nötron yıldızı keşfetti. Bu tür keşifler yoğun yıldız artıklarının yapı ve özelliklerini anlamak açısından önemli. Bir nötron yıldızı yakıtı bittikten sonra ağırlığı altında çöken ve dış katmanlarını süpernova patlaması atan yıldızın yoğun çekirdeğidir. Kendi çevresinde dakikada ortalama 43.000 kez dönebilen nötron yıldızları Dünya'nın manyetik alanının trilyon katı güçte bir alana sahiptir. Nötron yıldızı içinde alacağınız bir çay kaşığı madde Dünya'da milyarlarca ton kütleli olacaktır. Keşfedilen 1E 2259+586 adlı nötron yıldızı Kraliçe takımyıldızı yönünde yaklaşık 10.000 ışık yılı uzaklıktadır. Bu çok güçlü manyetik alana sahip, zaman zaman yüksek enerjili patlamalar gerçekleştiren ya da üreten magnetar adlı bilinen iki düzine nötron yıldızı türünden biridir. 1E 2259+586 magnetarının Temmuz 2011 ile Nisan 2012 arasındaki gözlemlerine göre her yedi saniyede bir tur ya da başka bir ifadeyle dakikada sekiz tur atacak kadar yavaş dönmektedir. Maddenin atom çekirdeği birkaç kat daha sıkıştırılmış durumdaki nötron yıldızlarını anlamak için bu keşifler önemlidir. Dünya üzerindeki hiçbir laboratuarda nötron yıldızlarındaki yoğunluk elde edilemez. Nötron yıldızlarının iç yapısı tam bir bulmacadır. Mevcut kuram bir nötron yıldızının kabuğunun elektron ve iyon karışımından oluştuğunu söyler. Kabuğun yüzeyi maddenin en tuhaf halinde, süper akışkan olup sürtünmesizdir ve yüksek enerjili parçacıkları hızlandıran manyetik alana sahiptir. Parçacık akışı kabuktaki enerjiyi boşaltır. Kabuk ters dönerken içerideki sıvı bu hareketi yavaşlatır. Kabuk yüksek basınç altında olduğundan kırıklar ve çökmeler başlar. Bu durumda bir X-ışını patlaması oluşur ve yıldız iç dinamiklerinden kaynaklanan itmeyle dönme hızını arttırır. Nötron yıldızının dönme hızındaki yavaşlamayı bu kuram açıklayamamaktadır. 21 Nisan 2012'de 1E 2259+586 yoğun X-ışınları yaymaya başladı. Bilimciler 36 milisaniye süren yüksek enerjili bu ışığın ve bunun sonucunda magnetarın yavaşladığını düşünüyor.


Aralarında Sabancı Üniversitesi bilim insanlarından Ünal Ertan ve Şirin Çalışkan'ın yer aldığı bir araştırma ekibi, Hubble teleskopu verilerinden bir nötron yıldızına ilişkin daha önce görülmemiş, olağandışı kırmızı-ötesi ışık yayılmasını gözledi. Bu, ya nötron yıldızını çevreleyen toz ve gaz diski olduğuna ya da nötron yıldızından çıkan ve yıldızlararası gaza çarpan yüksek enerjili rüzgarın varlığı ile açıklanabiliyor. Nötron yıldızları, radyo ve yüksek enerjili emisyonlarda, örneğin X-ışını üzerinde çalışılsa da bu çalışma nötron yıldızlarının kırmızı-ötesi dalga boyu verileriyle de bilgi sunacağı anlamına geliyor. Gözlem, Pennsylvania State Üniversitesi ve Sabancı Üniversitesindeki bir grup araştırmacı ile gerçekleşti. Nötron yıldızları dev bir yıldızın süpernova patlaması sonucu arda kalan çok yoğun kalıntısıdır. Bunlar pulsar olarak da nitelendirilir. Dönüş hızları çok yüksektir. Örneğin gözlenen nötron yıldızı çevresinde saniyede 11 kez dönmektedir. (Parmağınızı çevresinde saniyede 11 kez döndürebilir misiniz?) Bu da farklı emisyon dağılımına neden olur. Pennsylvania State'den Bettina Posselt: Bu özel nötron yıldızı yedi yakın X-ışını pulsar grubunun üyesidir. Diğerlerine göre daha fazla enerji kaybettiğinden daha sıcaktır. Gözlediğimiz nötron yıldızının (J0806.4-4123) çevresini kızılötesi alanda aydınlattığını fark ettik. Aydınlattığı alan yaklaşık 200 astronomik birim, başka bir ifadeyle 200 Dünya-Güneş uzaklığı kadardır diyor. Bu, kırmızı-ötesi ışıkta gözlenebilen ilk nötron yıldızıdır. Araştırmacılar Hubble ile gözlenen kırmızı-ötesi sinyalin varlığını iki olası durumla açıklamaktadır. İlki, pulsarı saran malzeme diskinin varlığı. Bu varsayıma göre süpernovadan sonra oluşan nötron yıldızından yayılan ışığın bir kısmı dev malzeme diskinden süzülerek geçmek zorundadır. Malzeme diskinden yansıyarak dönen enerji nötron yıldızını ışıtarak dönme hızını yavaşlatmış olabilir. Eğer bu seçenek doğru ise nötron yıldızlarının evrimi hakkındaki bilgilerimizi yenilememiz gerekecek diyor Posselt. Diğer teori ise pulsar rüzgar bulutsusu üzerine... Bir pulsar rüzgar bulutsusu, kuvvetli manyetik alana sahip nötron yıldızının hızlı dönmesi sonucu üretilen elektrik alanı içindeki hızlanan parçacıklarla oluşur. Nötron yıldızı yıldızlararası ortamda ses hızından daha fazla hızla ilerledikçe, yıldızlararası ortamda pulsarın oluşturduğu rüzgarın oluşturacağı şokla meydana gelebilir. Enerjik parçacıklar daha sonra kırmızı-ötesi bölgede sinyal yaymaya başlar. Tipik olarak pulsar rüzgar bulutsuları X-ışını dalga boyunda gözlenir. Burada kırmızı-ötesi dalga boyunda gözlenmesi tamamen sürprizdir. Birkaç yıl içinde gökbilimciler nötron yıldızlarını James Webb teleskopuyla daha yakından izleyebilecekler.


Chandra X-ışını Teleskobu, Kraliçe A süpernova kalıntısının merkezindeki nötron yıldızının ince atmosferinin karbondan oluştuğunu buldu. Fotoğrafın merkezindeki nötron yıldızının büyültülmüş hali çizilerek oluşturulmuş bir resimdir. Chandra bölgenin görüntüsünü 1999 yılında ilk elde ettiğinde buradan ne X-ışını ne de radyo dalgası alamadığından süpernova kalıntısının yerinde duran nötron yıldızına ilişkin kanıt elde edilemedi. Ancak burada bir nötron yıldızı olduğu varsayılıyordu. Bölgeye nötron yıldızının atmosferinde karbon olduğu varsayımında bulunularak tekrar bakıldığında ise aranılan nesne bulundu. Karbon atmosferi nötron yıldızındaki eksik X-ışınlarını açıklamaya yetiyor. Nötron yıldızının atmosferindeki karbon, yaklaşık 10 santimetre kalınlığında olmasına karşılık Dünya'nın merkezindeki yoğunluğun 10 katı kadar bir yoğunluğa sahiptir. Sıcaklığının ise yaklaşık 2milyon C derece olduğu düşünülüyor. Nötron yıldızının kütle çekimi dünya çekiminin 100 milyar katı olmasına karşılık çok ince atmosferi bulunuyor. Kaynak: Chandra


İlk kez bir ötegezegenin atmosferinde helyum keşfedildi. Hubble teleskopunun Geniş Alan Kamerası 3 ile kızılötesi dalga boyundaki gözlem sonucunda gerçekleşen keşif yeni heyecanlara kapı açıyor. WASP-107b şimdilik keşfedilen en düşük yoğunluklu gezegenler arasındadır. Jüpiter büyüklüğünde olmasına karşılık kütlesi Jüpiter'in %12'si kadardır. 200 ışık yılı uzaklığımızdaki gezegen yıldızı çevresinde altı günden az bir sürede dolanmaktadır. İngiltere'deki Exeter Üniversitesinden doktora öğrencisi Jessica Spake'in yürüttüğü bir çalışma sonucunda ilk kez bir ötegezegen atmosferinde helyum izine rastlandı. Helyum, hidrojenden sonra evrendeki en bol elementtir. Güneş sistemimizde de Jüpiter ve Satürn gaz devlerinin temel bileşenlerinden biridir. Bununla birlikte şimdiye kadar Güneş sistemi dışında yer alan hiçbir gezegende helyum tespit edilememişti. Çalışma ekibi WASP-107b atmosferinin kızılötesi tayfını analiz ederken helyuma rastladı . Önceki atmosfer ölçümleri morötesi ve görünür dalga boylarındaki ışıkla yapılmıştı. Bu keşif atmosfer çalışmalarının daha uzun dalga boylarında da yapılabileceğini göstermektedir. Elde ettiğimiz helyum kaynaklı güçlü sinyal daha fazla gezegenin üst atmosferlerini inceleyebilmek için yeni bir teknik önermektedir. Morötesi ışıkla çalışan yöntemler yakın ötegezegen çalışmaları ile sınırlıdır. Dünya'nın üst atmosferinde helyum olduğunu biliyoruz. Bu açıdan Dünya benzeri gezegenlerin de üst atmosferlerinde helyum bulunabilir. Ancak mevcut teknolojiyle bu kadar küçük gezegen atmosferini taramak oldukça zordur diyor Spake. WASP-107b'nin atmosferinde ölçülen helyum miktarı o kadar fazladır ki, üst atmosferin on binlerce kilometre uzunluğa sahip olduğunu göstermektedir. Bu da kızılötesi dalga boyu gözlemiyle ilk kez atmosfer genişliğinin hesaplandığı anlamına gelir. Atmosferin bu kadar geniş olması gazların önemli bir kısmının kaybedilmesi demektir. (Her milyar yılda bir atmosferin toplam kütlesinin %0,1 ile 4 arası gaz uzaya kaçmaktadır.) 2000 yılına kadar dev ötegezegenler üzerinde en kolay gözlenebilir elementlerden birinin helyum olduğu düşünülmüştü. Ancak şimdiye kadar yapılan tüm çalışmalar başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Exeter Üniversitesinden David Sing: Yöntemimiz CSA James Webb teleskopu gibi geleceğin güçlü teleskoplarıyla daha fazla ayrıntı elde edeceğimizden kolayca atmosfer analizi yapabilmemizi sağlayacak diyor. Videolar Notlar Bir ötegezegen atmosferinin ölçümü, gezegen bize göre yıldızının önünden geçerken gerçekleşir. Bu sırada gezegen atmosferinden süzülerek geçen yıldız ışığının çok küçük bir kısmı tayfta parmak izi bırakır. Atmosferde bol bulunan bir element bu yöntemle kolayca saptanabilir. Yıldızdan yayılan ışınım, gezegen atmosferdeki gazların uzaya kaçmasını sağlar. WASP-107 yıldızının yüksek oranda aktif olması bu kaybı arttırmaktadır. Atmosfer gelen ışınımı emdiği için ısınır, böylece gaz genişleyerek uzaya kaçar. Astronomi Diyarı notu: Doğu Anadolu Gözlemevi yapımı sürüyor. Bu gözlemevi gökyüzünü kızılötesi dalga boyunda tarayacak. Kimbilir, belki de bu teleskopla bir atmosfer çalışması da Türk gökbilimcilerden gelir.


Avrupa Güney Gözlemevindeki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizisini kullanan gökbilimciler ilk kez bir ötegezegen çevresinde disk olduğunu keşfetti. Gözlemler genç yıldız sistemlerinde gezegenlerin çevresinde dolanan uyduların nasıl oluştuğuna ışık tutacak. Gezegensel disk olarak bilinen disk yaklaşık 400 ışık yılı uzaktaki PDS 70 adlı yıldızın çevresindeki PDS 70c adlı Jüpiter benzeri bir gezegeni çevreliyor. Bu disk Satürn'ün sahip olduğu halkalardan 500 kat kat daha geniş alana yayılmış durumda. Yıldızın iki adet Jüpiter benzeri gezegeni olduğu biliniyor. Gökbilimciler daha önce bu ötegezegenin çevresinde ay oluşturan bir disk olduğundan şüphelenmişti, ancak bunu şimdiye kadar doğrulayamamışlardı. Diskin üç Ay büyüklüğünde uydu oluşturacak kütlede olduğu da hesaplandı. Çalışma aynı zamanda gezegen oluşum kuramlarının da test edilmesini sağlayacak. Gezegenler, genç yıldızları saran tozlu disklerin içinde oluşur ve bu diskteki malzemeyi toplayarak büyürken yörüngelerini de bu sayede temizleyerek boşluklar oluştururlar. Gezegeni çevreleyen diskteki maddeler arasındaki çarpışmalar ise uydu oluşumuna neden olabilir. Buradaki süreç henüz tam anlamıyla anlaşılmış değil. Yani gezegen ve uydularının tam olarak ne zaman, nerede ve nasıl oluştuğu sorusu yanıt arıyor.