Son beş yıl içinde kaydedilen en büyük güneş patlaması beş güneş lekesi oluşumunu tetikledi. Central Lancashire Üniversitesi'ndeki araştırmacılar 5 gün süresince NASA'nın Güneş dinamikleri Gözlemevi ile Güneş'in ilgili bölgelerini izledi. Ekip üyesi Daniel Brown: Güneş lekeleri iç kısımlardan yüzeye iletilen ve manyetik alanla birleşen özelliktir. Güneş'in manyetik alanı bükülebilir bir elastik bant gibidir. Lastiğe enerji verilirse bükülür ancak fazla enerji verilirse kırılır. Benzer şekilde güneş lekelerinin yüzeydeki hareketi güneşin atmosferik manyetik alanında enerji depolar. Eğer onlar çok fazla bükülürse manyetik alan kırılır ve çevreye ısı ve ışık yayan güneş patlaması oluşur diyor. 15 Şubat 2011 günü gözlenen parlama Aralık 2006'dan bu yana kaydedilmiş en güçlü ve X sınıfı patlamasıdır. Ortaya çıkan parlak ışığı 5 gün boyunca gözleyen SDO, aktif bölgede oluşan güneş lekelerini buldu. Bu güneş lekelerinin bir kısmı saat yönünde diğer kısmı ters yönde 50-130 derece arasında döndü. Dönen güneş lekeleri ile Güneş atmosferindeki manyetik alana enerji aktarımı en etkin yoldur. Bu aynı zamanda son beş yılda gördüğümüz en büyük parlamaya neden oldu. Buna ek olarak bu beş gün içinde 40'ın üzerinde daha küçük parlamalar da gözlendi.


Gökbilimciler Şili'nin Atacama Çölündeki gözlemevinden evrendeki en eski ışığa baktılar ve Planck uydusu ile alınan verileri karşılaştırdılar. Sonuç: evren yaklaşık 14 milyar yıl yaşında. Gerek gözlemler gerekse de kozmik geometri sonuçları evrenin 13.77 milyar yıl yaşında olduğunu gösteriyor; buradaki hata payı 40 milyon yıl. Evrendeki en eski ışığa ait yeni gözlemler ile Planck uydusunun 2009-2013 arası gözlem verilerinin birbiriyle örtüştüğü belirlenerek, evrenin standart modelin ileri sürdüğü gibi yaklaşık 14 milyar yaşında olduğu kanıtlanmış oldu. Sonuçlar 30 Aralık'ta Journal of Cosmology and Astroparticle Physics'te yayınlandı. Konuyla ilgili ayrıntılı makale Cornell Üniversitesi sayfasında yayınlandı. 2019'da bir araştırma ekibi Planck ölçümlerine göre evrenin yüz milyonlarca daha genç olması gerektiğini ileri sürmüş ve ölçüm aletlerinden birinde hata olduğunu ya da öne sürülen kuramın değişmesi gerektiğini belirtmişlerdi. Ancak şimdi Atacama Kozmoloji teleskopu verileriyle Planck verilerinin örtüştüğü ve kuramda bir hata olmadığı belirtiliyor. Kuramın yanlış olduğunu iddia eden araştırmacıların bu hesaplamaya ilişkin itirazları ne olacak, merakla bekliyoruz. J


Satürn'ün zengin dinamikleri Cassini uzay aracı tarafından çekilen bu görüntüde sergileniyor. Burada görülen malzemenin çoğunun, dev gezegenin uyduları ya da halka içinde gömülü durumdaki küçük kayaların halka ile etkileşim halinde olduğunu düşündürüyor. Görüntünün ortasının sağ tarafında halkanın dışında bir tutam parlak madde görülüyor. Bu gözlem parlak geometrik kümenin tozlu malzemeden oluştuğunu gösterir. Görüntü 28 Haziran 2012'de Cassini'nin dar açılı kamerası ile görünür ışık dalga boyunda alındı. Araç bu sırada Satürn'den 763 000 km uzaklıkta, Güneş-Satürn arasındaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 4 km'dir. Tetis'in kuzey ve güney kutbu merkez alınarak çekilen görüntülerle Tetis haritası oluşturuldu. Haritalar ilk kez Şubat 2010'da kuzey kutbu ve güney kutbu için ayrı ayrı yayınlandı. Haritaların normal görüntüleri piksel başına 293 km ölçeğindedir. Tetis'in ortalama yarıçapı ise 536,3 km'dir. Tetis'in kuzey kutbu görüntüsünde dikkati çeken Büyük Odysseus Krateri 450 km çapındadır. Güney kutbu görüntüsünde de Büyük Penelope Krateri görülüyor. Titan'ın güney kutbunda dolanan girdap karanlıkta kendini göstermiş. Cassini Satürn'ün en büyük uydusu olan Titan'daki mevsimsel değişimleri anlamak amacıyla güney ve kuzey kutuplarındaki gardapları izliyor. Fırtınanın renkli yakın plan görüntüsü için tıklayınız. Titan 5150 çapındadır. Görüntü 938 nm'deki yakın-kızılötesi dalga boyunda, hassas spekral filtre kullanılarak 31 Ağustos 2012'de dar açılı kamera ile alındı. Araç bu sırada Titan'dan 1,2 milyon km uzaklıktaydı. Görüntü piksel başına 7 km ölçeğindedir. Satürn'ün küçük uydularından Methone burada bir yumurtayı andıran görüntüsüyle belirmiş. Ya da neredeyse köşeleri yuvarlatılmış bir dikdörtgen gibi. Methone gibi küçük uydular genel olarak bir küre şekline sahip değildir. Bu das onların küresel şekle sahip olmaları için yeterli kütle çekime sahip olmadıkları anlamına gelir. Bilimciler bu uyduların şekilleriyle oluşumları arasındaki bağı anlamaya çalışır. Görüntüde göze çarpan yanmış gibi görünen arazi, yaklaşık 2 km çaplı uydunun kuzey kutbunu kapatır. Görüntü 20 Mayıs 2012'de alındı. Araç bu sırada uydudan 4000 km uzaklıktaydı. Satürn'ün muhteşem halkaları ve bu halkaların gölgesinin sergilendiği bu görüntüde kendini göstermeye çalışan km'lik bir uydu var: Mimas. Görüntüye tıklarsanız sol üstte küçük bir parlak nokta gibi görünecektir. Açıkçası Mimas Satürn'ün kuzey ve yarımküresinde beliren fırtınalardan bile çok küçük olduğu anlaşılıyor. Görüntü kızılötesi dalga boyunda Cassini'nin dar açılı kamerasıyla alındığında araç gaz gezegenden 2,4 milyon km uzaklıktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına km'dir.


Gökbilimciler gökadamızda yaklaşık iki yüzyılda bir süpernova yaşandığını düşünüyor. Bilimciler Samanyolu'nda en son 2008 yılında bir süpernova keşfetmişti. Patlama yoğun toz ve gaz içinde saklanmış olmasaydı yüzyıllar öncesinden farkedilirdi. Süpernova Samanyolu merkezine yakın ve Dünya'dan 28.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. G1.9+0.3 adlı süpernova kalıntısının alanı Chandra X-ışını Gözlemevi ile 11 güne eşdeğer süreyle gözlenerek yeni verilere ulaşıldı. G1.9+0.3, bir beyaz cücenin yörüngedeki arkadaşından madde çekerek ya da başka bir beyaz cüceyle birleşerek termonükleer patlamasıyla oluştu. İnanılmaz derecede parlak olduğu için kozmik uzaklıkların ölçülmesi için kullanılan bu tür süpernovalar Tip Ia sınıfındadır. Patlama sonrası yıldızdan yüksek hızlarda ayrılan maddenin oluşturduğu süpernova kalıntısı Chandra ve diğer teleskoplar tarafından gözleniyor. Chandra görüntüsünde düşük enerjili X-ışınları kırmızı, orta enerji yeşil ve yüksek enerji mavi renkle ile kendini gösteriyor. Ayrıca Dijital Gökyüzü Tarayıcısı ile elde edilen veri nedeniyle de yıldızlar beyaz renkte görülüyor. 2011 yılında elde edilen yeni Chandra verileri G1.9+0.3 kalıntısının önemli özelliklere sahip olduğunu ortaya koydu. Chandra verileri yüksek X-ışını emisyonunun Senkrotron Işıması etkisiyle, patlama sonucunda son derece hızlı elektronların kalıntıyı genişlettiğini gösteriyor. Tip Ia süpernovasından yayılan bu emisyon -Dünya atmosferinin engellediği- kozmik ışınların kökeniyle ilgili bilgi verir. Bunun dışında X-ışını emisyonunun doğasına ait bazı ipuçları süpernovanın ürettiği unsurlardan gelmektedir. Uzun Chandra gözlemleri yeni ipuçlarının elde edilmesinde önemli pay sahibidir. Tip Ia süpernova kalıntıları eşit yönlere dağılmış yani simetrik görünüm sergiler. Bununla birlikte G1.9+0.3 birçok asimetrik biçime sahiptir. Güçlü X-ışını kükürt, silisyum ve demir gibi elementlerin emisyonu etkisiyle kuzey bölümde son derece asimetrik bir desen verir. Kalıntının bir başka olağanüstü özelliği de derinlerde ve kalıntının merkezinde saatte 6 milyon kilometre hızla başta demir olmak üzere maddeyi iten yıldızı olmasıdır. Yıldızdan dışarı atılan demir diğer hafif elementlerle karışmaktadır. Araştırmacılar süpernova patlamasının en olağandışı özellikleri arasında kalıntıdaki maddenin aşırı hızlı ve düzensiz dağılmasını gösteriyor. Yani patlama aslında çok düzgün olmayan ve alışılmadık kadar enerjik olarak gerçekleşti. Araştırmacılar kuramsal modelleri elde edilen özellikler ile karşılaştırarak patlama mekanizması hakkında ipuçları elde etti. G1.9+0.3 sevilen patlamalardan olan iki farklı aşamada gerçekleşmiş gecikmiş patlamadır. İlk olarak demir ve benzeri elemanları üreten nükleer tepkimeler yavaş yavaş genişleyen dalga cephelerini oluşturur. Bu tepkimeler sonrasında elde edilen enerji yıldızın yoğunluğuna göre çok hızlı hareket eden ön patlama zincierlerinin oluşmasına neden olarak genişlemeye neden olur. Patlamanın son derece asimetrik olması farklı bölgelerdeki genişleme oranları arasında da büyük farklılıkların olması anlamına gelir. Bunlar gelecekte Chandra ve Çok Büyük Dizi 'nin X-ışını ve radyo dalgası gözlemleri ile ölçülebilecek. G1.9+0.3 genç süpernova kalıntısı gökbilimcilere hızla değişen kalıntıya yakın çekim bakmalarına olanak sağlar. Bu değişimlerin çoğu patlama sırasında atılan radyoaktif bozunma ile gerçekleşmektedir. Örneğin büyük miktardaki antimadde, patlama sonrasında kobaltın radyoaktif bozunmasına neden olmalıdır. Radyoaktif bozunmanın demirden kobalta nikele gerçekleşmesi yaklaşık yüz milyon trilyon kilogram kütleli elektronlarla birlikte pozitronun birlikte olması gerektiğini akla getirir. Bu da antimaddenin doğrudan görülebilir imzasının kalması demektir.


MUSE görüntülerinde dikkat çekici iyileştirmeler sağlandı ESO'nun Çok Büyük Teleskop'undan birini oluşturan Birim Teleskop 4 artık tümüyle bir uyarlanabilir teleskop haline geldi. On yıldan uzun süren bir planlama, inşa ve test sürecinden sonra ilk ışığını MUSE aygıtı ile alan Uyarlanabilir Optik Tesisi gezegenimsi bulutsular ve gökadaların inanılmaz netlikteki görüntülerini kaydetti. AOF ve MUSE birlikteliği şimdiye kadar yer-konuşlu gökbilim için oluşturulan en gelişmiş ve güçlü teknolojik sistemlerden birini oluşturmaktadır. Uyarlamalı Optik Tesisi ilki MUSE olan Birim Teleskop 4 (UT4) üzerindeki aygıtlara uyarlamalı optik sisteminin sağlanmasını içeren ESO'nun Çok Büyük Teleskopu için uzun dönemli bir projedir . Uyarlamalı optik sayesinde Dünya atmosferinin bulanıklaştırma etkisi azaltılarak MUSE ile daha keskin ve öncekine göre iki kat daha kaliteli görüntüler elde edilebilmektedir. MUSE şimdi Evren'de daha sönük nesneleri araştırabilmektedir. Artık hava koşulları mükemmel olmasa da AOF sayesinde gökbilimciler harikulade görüntü kalitesine ulaşabilecekler, diye açıklıyor ESO'da AOF Proje Bilimcisi Harald Kuntschner. Yeni sistemin bir takım testlerinden sonra gökbilimci ve mühendislerden oluşan ekibin ödülü bir dizi dikkat çekici görüntü oldu. Gökbilimciler Kurt takımyıldızındaki gezegenimsi bulutsu IC 4406 ile Yılancı takımyıldızındaki NGC 6369'u gözlemlediler. AOF ile kullanılan MUSE gözlemlerinde görüntülerin netliğinde dikkat çekici iyileştirmeler olduğu gözlendi, IC 4406'da daha önce görülmeyen kabuk yapıları ortaya çıkarıldı . Bu gözlemleri mümkün hale getiren AOF birbiriyle çalışan çok sayıda parçadan meydana gelmektedir. Bunlar arasında Dörtlü Lazer Rehber Yıldız Tesisi (4LGSF) ve UT4'ün şekil değiştirebilen ikincil aynası bulunmaktadir . Gökyüzüne dört adet 22-wattlık lazer ışınları gönderen 4LGSF ile üst atmosferde ışıldayarak yıldızları taklit eden ışık noktaları oluşturulmaktadır. Uyarlamalı optik modülü GALACSI üzerindeki algılayıcılar bu yapay rehber yıldızları kullanarak atmosferik koşulları belirlemektedir. Atmosferik etkilerin üstesinden gelebilmek üzere teleskopun şekil değiştirebilen ikincil aynası üzerinde uygulanacak düzeltmeler için AOF sistemi saniyede bin kez hesaplama yapmaktadır. Özellikle, GALACSI teleskoptan bir kilometreye kadar olan atmosfer tabakasındaki çalkantıları düzeltmektedir. Koşullara bağlı olarak atmosferik çalktantı yülselti ile değişebilmektedir, ancak yapılan çalışmalar atmosferk çalkantının çoğunlukla atmosferin bu yer tabakasında olduğunu göstermiştir. AOF sistemi aslında VLT'yi havada 900 metre daha yükseğe, atmosferin en çalkantılı katının üzerine çıkarmaya eşit, diye açıklıyor AOF Proje Müdürü Robin Arsenault. Önceden, daha kaliteli görüntüler elde etmek istiyorsak daha iyi bir yerleşke bulmamız ya da bir uzay teleskopu kullanmamız gerekiyordu ancak şimdi AOF ile istediğimiz yerde ve çok daha ucuza çok daha kaliteli görüntüler oluşturabiliyoruz! AOF tarafından uygulanan düzeltmeler daha net görüntüler oluşturmak için ışığı yoğunlaştırarak hızlı ve sürekli bir şekilde görüntü kalitesini geliştirerek MUSE'nin daha önceden mümkün olmayan daha sönük yıldızları tespit edebilmesini ve daha ince ayrıntıları çözebilmesini sağlayacak. GALACSI halihazırda geniş bir görüş alanı için düzeltme sağlarken, bu sadece uyarlamalı optiği MUSE için mümkün kılan ilk adımdır. GALACSI'nin ikinci modülü şu anda hazırlanıyor olup ilk ışığını 2018 başlarında alması beklenmektedir. Bu dar-alan modülü herhangi bir yükseklikte gerçekleşen çalkantıyı düzelterek, daha küçük görüş alanındaki gözlemlerin daha yüksek çözünürlükte yapılabilmesini sağlayacaktır. Onaltı yıl önce, devrimsel MUSE aygıtını inşa etmeyi önerdiğimizde, öngörülerimiz oldukça gelişmiş diğer bir sistem olan AOF ile eşleşiyordu, diyor MUSE proje lideri Roland Bacon. Şimdiden oldukça büyük olan MUSE'nin keşif potansiyeli, artık daha da ötesine geçmiş durumda. Hayallerimiz gerçek oluyor. Sistemin temel hedeflerinden biri de oldukça uzun poz süreleri gerektiren uzak Evren'deki sönük nesneleri mümkün olan en iyi görüntü kalitesi ile gözlemektir. ESO MUSE ve GALACSI Proje Bilimcisi Joel Vernet şu yorumda bulunuyor: Özellikle mümkün olan en uzak, en sönük ve en küçük gökadalarla ilgileniyoruz. Halen oluşum halinde olan bu gökadalar, onların nasıl oluştuklarını anlayabilmemiz için çok önemliler. AOF'tan faydalanan tek aygıt MUSE değildir. Yakın gelecekte, GRAAL adı verilen başka bir uyarlamalı optik sistemi şu anda kullanımda olan kırmızı-ötesi aygıtı HAWK-I ile birlikte kullanılarak daha net bir Evren görüntüsü elde edilmesine yardımcı olacak. Sonrasında ise yeni bir aygıt olan ERIS kullanıma sunulacak. ESO bu uyarlamalı optik sistemlerinin geliştirilmesini sağlarken AOF aygıtı da ESO'nun Çok Büyük Teleskopu için bir yol gösterici olacak. diye ekliyor Arsenault. AOF üzerinde çalışmak bizlere bilimciler, mühendisler ve benzer sanayi kurumları paha biçilmez deneyim ve uzmanlık sağladı. Bunu ELT'yi inşa ederken karşılacağımız zorlukların üstesinden gelmek için kullanacağız. Notlar Bir toplam-alan tayfçekeri olan MUSE, gözlenen nesnenin 3-boyutlu bir veri setini üreten güçlü bir aygıttır. Görüntüye ait her piksel nesneden gelen bir ışık tayfına karşılık gelmektedir. Bunun anlamı aygıtın aynı anda nesneye ait binlerce görüntü oluşturması olup, bunların herbiri ışığın farklı dalgaboyunda zengin bir bilgi kaynağıdır. IC 4406 daha önce VLT ile gözlenmiştir (eso9827a). Bir metrenin çok az üzerindeki çapıyla bu şimdiye kadar üretilmiş olan en büyük uyarlamalı optik ayna olup, üretimi için son teknoloji gerekmektedir. UT4 teleskopunun geleneksel ikincil aynasının yerine 2016 yılında monte edilmiştir (ann16078). AOF sisteminin çalışmasını en iyi hale getiren diğer araçlar da üretilmiş olup şu an çalışır haldedirler. Bunlar atmosferi görüntüleyerek çalkantının meydana geldiği yüksekliği belirleyen Gökbilimsel Yerleşke Görüntüleme yazılımı ve diğer teleskopların lazer ışınlarına ya da yapay yıldızlara bakarak gözlemlerini etkilemesini önleyen Lazer Trafik Kontrol Sistemi araçlarıdır. ESO/Türkiye


Amerika'nın ilk kadın astronotu Sally K. Ride'in adıyla adlandırılan Ay çarpışması görevi dün gece başarıyla tamamlandı. Ride aynı zamanda bu proje ekibinde yer almaktaydı. Ride geçtiğimiz Temmuz ayında pankreas kanserinden hayatını kaybetmişti. 14 Aralık'ta Ebb ve Flow adlı NASA'nın ikiz sondaları Ay'ın kuzey kutbu yakınındaki bir dağa çarpmak için bir alt yörüngeye yerleştirildi. Sondalar dün gece 00:28'de planlandığı şekilde saniyede 1680 m hızla Ay yüzeyine çarptı. Çarpışma noktası Goldschmidt Krateri'nin kenarında, 2.4 km yüksekliğe sahip kenarıydı. Sondalar görevleri boyunca Ay yüzeyine ait 115 000 görüntü elde etti. Sondalarda 50 dakikalık uçuşa yetecek kadar kalan yakıtla hesaplanan noktaya çarpıp çarpamayacağı da test edilmiş oldu. Bu test gelecek görevler için mühendislerin yakıt miktarını daha doğru bir şekilde hesaplamalarını sağlayacak. Flow bu sırada motorunu 4 dakika 3 saniye, Flow ise 5 dakika 7 saniye süreyle çalıştırabildi. Araçların çarptığı bölgenin ayrıntıları görüntüleri ise birkaç hafta içinde Ay Yörünge Keşif Aracı ile elde edilebilecek. Ebb ve Flow 1 Ocak 2012'de Ay yörüngesine yerleşmişti. Ay çevresinde düşük istifada dolanan sondalar Ay'ın ayrıntılı yüzey haritasını elde etmişti. Elde edilen sonuçlar, Dünya ve diğer karasal gezegenlerin oluşumlarına ait ortaya sürülen kuramların testi için kullanılabilecek. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Grail projesi müdürü David Lehman: Bu ikizleri özleyeceğim. Yine de onların bize ilettiği bu verilerin işlenmesi yıllar alacaktır. Lveda Ebb ve Flow, herşey için teşekkürler diyor.


Önce bir ışık noktası olarak görüldü. Sonra bulanık bir küreye dönüştü. Şimdi ise yüzeyinde 'balina kuyruğunu' andıran çıkıntısıyla koyu renkte hat da olmak üzere farklı yüzey özellikleri görünmeye başladı. NASA'nın Yeni Ufuklar uzay aracının gün geçtikçe daha güzel görüntüler ilettiği cüce gezegen Pluto'dan bahsediyoruz. Bilim ekibi asıl sevinç ve heyecandan önceki son siyah-beyaz görüntüyü üretti. Görüntü Yeni Ufuklar'ın Uzun Menzilli Keşif Görüntüleyicisi ile elde edildi. Yeni Ufuklar yaklaşık beş milyar km yol aldıktan sonra 14 Temmuz'da Pluto'nun yakınından geçecek ve birçok veriyi dünyaya iletecek. NASA Genel Merkezi'nden Curt Niebur: Pluto'nun jeolojik yapısını görmeye başladık. Özellikle balina kuyruğunu andıran çıkıntıya sahip koyu alan ilgimizin artmasına yetti. Burası yüzeydeki dinamik süreçlerin geçiş alanlarından olabilir diyor. Pluto'nun bu görüntüsü 9 Temmuz 2015'de 5,4 milyon km uzaktan alındı. Fotoğraf piksel başına 27 km çözünürlüğe sahip. Böylece Pluto'nun jeolojik özelliklerinin ilk belirtileri ortaya çıkmaya başladı. Görüntüde ekvator boyunca uzanan grimsi hat ve onun altındaki balina kuyruklu çıkıntıya sahip koyu hat görülüyor. Dokuz buçuk yıldır beklenen an için birkaç gün daha bekleyeceğiz. Daha fazlasına ancak o zaman kavuşacağız. Yeni Ufuklar Pluto'ya en yakın geçişi 14 Temmuz'da gerçekleştirecek. Yaklaşık 90 saniye boyunca cüce gezegenin yüzeyini adeta tarayarak hakkında pek az bilgi sahibi olduğumuz Pluto'nun bilinmeyenlerini açığa çıkaracak. Daha fazlası anlık haberler için https://www.facebook.com/new.horizons1 sayfasını izleyebilirsiniz. 1 Yorum New Horizons, Voyager 1 ve 2 gibi yıldızlar arası uzaya çıkacak tek farkı daha gelişmiş olduğu için veri gönderebilmesi olacak. Bilim adamları da daha çok bununla ilgilenecekler galiba.


Eylül 1859'daki ortalamanın altındaki bir güneş çevrimi* sonrasında yüzyılın en güçlü güneş fırtınalarından biri başladı. Parlamanın olağandışı olaması nedeniyle araştırmacılar bunun nasıl açıklanacağından emin değillerdi. Patlama ile son beş yüz yılın en enerjik protonları elektrik şebekelerine bağlı telgraf ofislerini etkileyerek Küba ve Hawai üzerinde Kuzey ışıklarının oluşmasına neden oldu. Bu tekrarlanırsa ne olur? Yetkililer bu basit soruyu tartışmak üzere Washington'daki Ulusal Basın Kulübü'nde toplandı. NASA Merkezi'nden güneş fizikçisi Lika Guhathakurta: Benzer bir fırtına bizi etkileyebilir. Artık günümüz modern toplumunda akıllı elektrik şebekeleri, GPS ve uydu iletişim sistemleri gibi yüksek teknoloji sistemleri kullanılıyor ve bunlar güneş fırtınalarına karşı korunmasızlar diyor. O ve diğerleri beşinci yılına giren Uzay Havası Kuruluş Formu'na katılıyor. SWEF'in amacı uzay hava bilincini aşılamak ve özellikle acil yapıcı politikalar üreterek toplum üzerindeki bilinci arttırmaktır. Katılımcılar ABD Kongresi, FEMA, enerji şirketleri, Birleşmiş Milletler, NASA, NOAA'dan oluşuyor. Araştırmacılara göre 2011 yılındaki güneş çevrimleri ortalamanın altında kaldı. Ancak 1859 Carrington olayının tecrübesiyle gökbilimciler zayıf çevrimlerin beraberinde güçlü fırtınlara oluşturabileceğini belirtiyor. 1859 yılında yaşanan en kötü olay tropik adalarda bir ya da iki gün süresinde telgrafların çalışmaması olmuştu. 2011 yılında daha ciddi durumlar ortaya çıkabilir. Mühendisler bir haftadan bir aya kadar süre içinde çok uzaklıklara erişen elektrik hatlarındaki transformatörleri tamir etmek için zaman harcayabilir. Uçak ve gemilerin navigasyon sistemleri ile GPS ünitelerine güvenilmeyebilir. Bilgi çağına özgü bankacılık ve mali ağlar ticareti engelleyici bir şekilde çevrimdışı kalabilir. Ulusal Bilimler Akademisi'nin 2008 raporuna göre böylesi büyük bir güneş fırtınası 20 Katrina kasırgası kadar etkili olabilir. Bunun için NASA araştırmacılar politikacıları bu tehdit hakkında uyarmak için çalışıyor. Bunun için güneş çevresinde görev yapan NASA'nın uzay aracı filosu kullanılıyor. Laboratuarda ise istatistikçiler gelen verileri derliyor. Gezegenleri bir saat içinde etkileyecek olan büyük patlamayı ve fırtınanın nereye kadar uzanacağını gösteren bir bilgisayar filmi oluşturuldu. Gezegenler arası tahmin şimdiye kadar görülmemiş bir çalışmadır. Uzay Hava Laboratuarı araştırmacısı Antti Pulkkinen: Uzay hava tahmincisi olarak çalışmak oldukça heyecanlı. Ciddi bir fizik tabanlı uzay hava modellerimizin ortaya çıkması için tahminlerde bulunuyoruz diyor. Bilgisayar modelllerinde bazıları daha da ileri giderek olası bir güneş fırtınasıyla Dünya'ya akan elektirk akım miktarını tahmin etmeye çalışıyor. Bu akımlar en çok güç transformatörlerine zarar verir. Pulkkinen liderliğindeki Güneş Koruyucusu adlı deneysel bir projenin amacı da fırtına sırasında hangi transformatörlerini zarar göreceğini saptamaktır. Birkaç saat gerçekleşebilecek elektrik kesintilerini önlemek için çalışıyoruz diyor Pulkkinen. Başka bir SWEF katılımcısı olan NASA'nın Uzay Operasyonları Müdürlüğü'nden John Allen'da bu uzay etkisinden uzayda çalışan bir astronot kadar kimsenin etkilenmeyeceğine dikkat çekiyor. Astronotlar, Dünya üzerinde çalışan bir endüstriyel işçinin her zaman etkisinde kaldıkları ışınımın dört katı kadar ki bir ışınımın etkisinde kalabilir. Bu da ciddi bir durum demektir. NASA her astronotun aldığı doz miktarını dikkatle izlemektedir. Her fırlatılış, her uzay yürüyüşü ve her güneş patlamasıyla değerler yeniden hesaplanır. Eğer bir astronotun aldığı doz limit değere yaklaşırsa onun istasyondan dışarı çıkmasına izin verilmeyebilir. Bu ve çeşitli yoğun parçacık geçişleri planlanan bazı yürüyüşlerin ertelenmesine neden olabilir. Dip Not: *1859'daki güneş çevrimi (Güneş çevrimi 10) 19. yüzyılın zayıf çevrimlerinden biriydi. Günümüzde süren güneş çevrmi de ortalamanın altındadır. Günümüzdeki Güneş çevrimi 24'deki leke sayısının Güneş çevrimi 10 ile aynı olması bekleniyor.


NASA'nın Satürn Sistemi'ni gözetleyen Cassini uzay aracı Titan'ın kuzey hidrokarbon denizleri üzerindeki bulutların hareketini görüntüledi. Atmosferdeki bu hareketlilik yaz fırtınalarının başlangıcını işaret ediyor olabilir. Cassini bu görüntüleri Temmuz ayı sonlarında aldı ve iki gün süren gözlem süresince Ligeia Mare adlı büyük metan denizi üzerindeki bulut sistemi izlendi. Bulutların hareketliliğinden rüzgar hızının saniyede 3 ile 4,5 metre olduğu hesaplandı. 2004 yılında Satürn çevresindeki görevine başlayan Cassini daha önce Titan'ın güney kutbu yakınındaki bulut hareketliliğini gözlemişti. Titan'a bahar gelmesiyle birlikte bu sefer bulut hareketliliği kuzey yarıkürede izlenmeye başladı. 2010 yılından bu yana da Titan atmosferinde küçük bulut hareketliliği gözlenmişti. Araştırmacıların bilgisayar benzetimlerine dayanarak yaptıkları hesaplamalarda sıcaklık değişimiyle birlikte kuzeyde bulut artışı öngörülmüş ancak bu gerçekleşmemişti. Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuarı'ndan Elizabeth Turtle: Yazın başlangıcını bildiren bulut hareketliliğini görmek için bekledik. Ayrıca bu bulutların denizlerle ilişkisini de görecektik. Şimdi şu akla geliyor: Cassini'nin gördüğü deniz üzerindeki bulutlar deniz nedeniyle mi oluşmuştur? Titan'ın bir yılı Dünya zamanıyla yaklaşık 30 yıl sürer. Titan'daki mevsimsel değişimle birlikte kuzeyinde yaz ve güneyinde kış mevsimi yaşanıyor. Bu değişimi izlemek de Cassini'nin başlıca görevlerindendir.


Sonunda ayakkabı bağlar gibi ışığa da düğüm attırdılar. Lazer ışığında yapılan deney sonrasında düğümler arasında boşluk da oluştu. Lazer, tek ve sıkı odaklanmış ışın gibi görünebilir. Aslında uzayda her noktada elips biçiminde titreşen bir elektromanyetik alandır. Bu da çok yönlü ışığın 'polarize' olması demektir. Bristol ve Birmingham Üniversitesindeki teorik fizikçilerin içinde bulunduğu bir araştırma grubu ışığın uzayda nasıl hareket ettiğini anlamak için yeni bir yol denedi. Işığın sadece tek bir yönde ilerlemesini sağlamaya polarize güneş gözlükleri örnek verilebilir. Gözlüğü gökyüzüne doğru tutarak ve döndürerek farklı yönlerde hareketli ışıkların belirlemesi ve kaybolması nedeniyle koyu ve parlak lekeler ortaya çıkar. Bilim insanları polarize bir lazer ışınını düğümlemek için holografik teknolojiden yararlandı. Grubun başını Prof. Mark Dennis çekiyor. Bir ayakkabı bağcığını ya da kurdelenin nasıl düğümleneceğini biliyoruz. Düğüm teorisi olarak bilinen matematiği bir dalı, düğümleri ve geçişleri sayarak bu düğümleri analiz eder. Ancak konu ışık olunca işler bayağı karışıyor. Burada bir ipin düğümlenmesinden çok ışının hareket ettiği alan ya da alanın bütününü dikkate almak gerekiyor. Matematik açısından ilginç olan düğüm değil, çevresindeki boşluktur. Alanın geometrik ve mekansal özellikleri iyi bilinmelidir diyor Dennis. Düğümlü ışık alanlarının topolojisini incelemek isteyen araştırmacılar polarize olmuş ışıkları polarizasyon tekillikleri adı verilen yapılar oluşturmak üzere kullandılar. 35 yıl önce Bristol'dan Prof. John Nye tarafından keşfedilen polarizasyon tekillikleri, polarizasyon elipsinin dairesel olduğu noktalarda ve çevrelerini saran diğer polarizasyonlarla meydana gelir. Üç boyutta bu tekillikler çizgiler boyunca oluşarak düğümleri meydana çıkartır. Ekip daha önce elde edilen çok daha karmaşık ışık oluşturarak ayrıntılı analiz elde etti. Topolojinin amaçlarından biri verilerin çizgi ve yüzeyler açısından gösterilmesidir. Gerçekte yüzeyler matematiğin öngördüğünden çok daha fazla deliğe sahiptir diyor Dennis. Çalışma optik ve polarizasyon çalışmalarını ileriye götürecek bir adımdır. Böylece karmaşık ışık yapıları aracılığıyla bilgiyi işleyen yeni cihazların oluşturulmasının önü açılabilir.


Son günlerde çok merak edilen açıklama nihayet yapıldı. Herkes, bilimle içli dışlı olanlar ve olmayanlar bile bugünü dört gözle beklediler ve bekledik. Sonuç, evet önemli bir gelişmeydi. Ama bu gelişme için bu kadar merak uyandırmak şart mıydı diye de aklımdan geçmiyor değil. Neyi açıkladılar? Şunu: Bir karadeliğin olay ufku ile onun sınırındaki madde diskinin fotoğrafını çektik, dediler. Eee bunu zaten kuşlar söylemişti. Yani bize haber uçuranlar böyle bir fotoğrafın çekildiğini söylemişlerdi. Biz de bu ön bilgi verildiyse devamında daha neler gelecek diye çooook heyecanlandık. Ancak olmadı. Heyecanımız 'hııı' nidaları arasında boğuldu. Gerçekte bu haber oldukça önemli. Ancak beklentimizi öylesine yüksek tuttuk ki, bu açıklama bizde hüsran duygusu bıraktı. Yani, stratejik hata yapıldı, kanımca. Neyse... Bu yoğun duygu ve hayal kırıklığını bir kenara bırakıp olaya bakalım. Önce karadelikten başlayalım. Karadelikler oldukça yoğun ve bundan dolayı çok büyük kütle çekimleri olan cisimlerdir. Kütle çekimleri öylesine büyüktür ki hiçbir ışıma yapmazlar. Çekimlerine kapılan maddeyi tıpkı bir lavabodan boşalan su gibi çevresine sararak yavaş yavaş sindirirler. Işıma yapmadıklarından dolayı da görülmezler, fotoğrafları çekilemez. Bugüne kadar karadeliklerle ilgili bir haber verdiğimizde kullandığımız görseller bilgisayar ortamlarında oluşturulmuş çizimlerdi. Yani elimizde bir karadeliğin çevresi de dahil olmak üzere gerçek bir fotoğrafımız yoktu. Şimdi ise var. İşte, haberin ya da çalışmanın önemi burada. İlk kez bir gökada merkezinde yatan dev bir karadeliğin çekiminin başladığı olay ufkunun ve buna sınır olan parlak çevresinin fotoğrafı elde edildi. Fotoğraf aslında ışığı 55 milyon yılda ulaşan M87 gökadasının merkezindeki canavarın karartısını gösteriyor. Bu karadelik Güneş kütlesinin 6,5 milyar katı kadar büyük kütleli. Bu kadar uzaktaki gökadanın merkezindeki bir bölgenin fotoğrafını çekmek öyle de kolay değil. Bunun için sekiz farklı teleskop eşzamanlı olarak ve bir bütün gibi davranmaları sağlanarak çalıştırıldı. Başka bir deyişle bu teleskoplardan alınan toplam veri Dünya büyüklüğündeki bir teleskopun alacağı veriyle aynıdır! Kullanılan teleskoplar ise bildiğimiz teleskoplardan değil; çanak anten benzeri antenleri olan radyo teleskoplardan oluşan EHT kısa adlı dizi. Bunlara ek olarak NASA'nın X-ışını dalga boyunda çalışan Chandra teleskopu, Nükleer Spektroskopik Teleskop Dizisi ile Neil Gehrels Swift Gözlemevi'de çalışmaya katkı sağladı. M87 gözlem sırasında gama ışını yayılımını izleyen Fermi teleskopu ile de izlendi. Uzun sözün kısası... Avrupa Güney Gözlemevi ve NASA başta olmak üzere bu çalışmada birçok teleskop ve onlarca astrofizikçi çalıştı. Çıkan ürün ise muhteşem. Bu bilgiden daha fazlası gerekli ise; https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/black-hole-image-makes-history ve Arif Solmaz'ın çevirisiyle https://www.eso.org/public/turkey/news/eso1907/ sayfalarına göz atabilirsiniz. 3 Yorumlar evet bende TV lerden izledim ama en iyi açıklamayı siz yapmışsınız.teşekkürler.bu şekilde bir gözlem yapmak mükemmel ötesi birşey.çok heyecan verici bir olay.şu anlama geliyor tüm galaksilerde bir veya iki kara deliğin bulunduğu ortaya çıkarıldığı çalışmalarda gerçeğiyle teyid edildiğidir.artık çok daha iyi gözlemler yapılıp neler ortaya konacak.55 milyon ışık yılında alınan bu görüntü dünya teknolojisinin nereye geldiğinide gösterir.o kara deliğinin güneşden 6.5 milyar katı olduğu düşünülürse muazzam bir olay.selamlar ASTRONOMİ DİYARI. Hocam haber çok güzel emeğinize sağlık fakat aklıma takılan bir soru var. Bizim galaksimizin merkezinde ya da kuğu takımyıldızı gibi bize nispeten yakın kara delikler varken M87 gök adasındaki kara delik neden seçilmiş? Bizim galaksimizdeki kara deliklere kıyasla çok büyük kütleli olduğu için mi? Sorunuzun yanıtını içinde vermişsiniz aslında. Bir nedeni de M87'nin yüzünün tamamen bize dönük olması olabilir.


ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi yakındaki yıldız oluşum bulutu içinde oksijen molekülleri olduğunu keşfetti. Bu, tartışmaya gerek kalmadan kabul edilen ilk oksijen molekülü keşfi, olarak da tarihe geçti. Keşif Avcı yıldız oluşum bölgesinde gerçekleşti. Keşif beraberinde birçok soruyu da getirdi. Atomik oksijenin sıcak bölgelerde olabileceği düşünülmesine karşılık şimdiye kadar ki çalışmalar iki oksijen atomundan oluşan oksijen molekülünü görmeyi başaramamıştı. Daha önce bulunan oksijen miktarı ise beklenenden daha azdı. Oksijen soğuk bulutların arkasında mı saklanıyordu? NASA'nın Milimetre altı Dalga Astronomi Uydusu ve İsveç'in Odin görevi moleküler oksijenin beklenenden daha az olduğunu belirledi. Bir olasılığa göre bunun nedeni oksijen atomlarının uzayda yüzen minik toz taneleri üzerinde donarak su buzuna dönüştüğü şeklinde. Eğer bu olasılık doğruysa moleküler oksijenin buza dönüşmesi için kozmosun sıcak bölgelerinde buharlaşması gerekir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Herschel görevi bilim ekibi üyesi Paul Goldsmith'in başını çektiği bir uluslar arası araştırma ekibi bu problemi çözmek için Hershel'i görevlendirdi. Ekip yıldızların çevresini saran gaz ve toz bulutunun sıcak olması gerektiğini düşünerek Hershel'in HIFI uzak kızılötesi aletini Avcı'ya yöneltti. Aletin üç kızılötesi frekansını kullanan ekip sonuca ulaştı. Araştırma sonucunda gözlem bölgesinde her bir milyon hidrojen molekülüne karşılık bir oksijen molekülü olduğu belirlendi. Bazı oksijen moleküllerinin nerede saklandığını bu açıklıyor. Ama biz büyük miktarda oksijene rastlamadık. Bu konuda evren hala gizemini koruyor diyor Dr. Goldsmith. Oksijen gezegenimizde büyük miktarda ve evrende ise en bol bulunan üçüncü elementtir. Yaşamın oluşumu ve devamı için özel bir yere sahip olan oksijen atmosferde, okyanuslarda ve kayalarda bulunuyor. ESA'nın Herschel görevi bilim insanlarından Göran Pilbratt: Herschel sayesinde moleküler oksijenin varlığını tartışmasız bir şekilde belirledik. Hala yanıtı bilinmeyen birçok soru var ama Herschel ile bu soruların yanıtlarını bulabiliriz diyor. Not: Araştırma ekibi üyeleri içerisinde bizden biri de var: Umut Yıldız. Hollanda'daki Leiden Üniversitesi'ne bağlı Leiden Gözlemevi'nde araştırmalarını yürüten bilim insanımız konuyla ilgili şu bilgiyi veriyor: ''Oksijen molekülleri çok reaktif bir yapıya sahip olduğu için uzayda başıboş dolaşamıyorlar ve hemen başka bir molekülü oluşturmak için reaksiyona geçiyorlar. Bu nedenle tek başına O2'yi bulmak çok uzun zaman aldı. Bu keşif ile bile oksijen moleküllerinin hala beklentilerimizden çok daha az bolluğa sahip olduğu ortaya çıktı.''


ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki SPHERE aygıtı ile alınan yeni görüntüler yakın genç yıldızların etrafında bulunan tozlu diskleri şimdiye kadar görülmemiş detaylarıyla gözler önüne serdi. Şekil, boyut ve yapı bakımından tuhaf görünümlere sahip olan disklerin halen oluşmakta olan gezegenleri de etkilediği görüldü. ESO'nun Şili'deki Çok Büyük teleskopu üzerinde bulunan SPHERE aygıtı gökbilimcilerin yakın yıldızların parlak ışığını engelleyerek onları çevreleyen bölgenin daha iyi görüntülerini almalarını sağlıyor. Bu yeni SPHERE görüntü koleksiyonu genç yıldızların etrafında bulunan çeşitli şekillerdeki tozlu disklerin sadece küçük bir örneğidir. Boyut ve şekil bakımından oldukça farklı olan bu disklerin bazıları parlak halkalar, diğerleri karanlık halkalar içermekte olup, bir kısmı ise hamburgerleri andırmaktadır. Ayrıca gökyüzündeki yönlenmelerine bağlı olarak görünüşleri önemli ölçüde farklılaşmaktadır bu yönelimler tam karşıdan görülen dairesel şekilde ya da kenardan görülen dar disklere kadar değişim göstermektedir. SPHERE'in ana görevi doğrudan görüntüleme yöntemi ile yakın yıldızların etrafındaki dev ötegezegenleri keşfetmektir. Ancak aygıt aynı zamanda genç yıldızların etrafındaki disklerin görüntülerini elde etmek için de var olan en iyi araçlardan biridir bu bölgeler aynı zamanda olası gezegen oluşum bölgeleridir. Bu şekildeki disklerin araştırılması, disk özellikleriyle gezegenlerin oluşumu ve varlığı arasındaki bağlantının araştırılmasında oldukça önemlidir. Burada gösterilen çoğu genç yıldız, oldukça genç ve parlaklıkları değişen T Tauri adlı yıldız türlerinin yeni bir araştırmasıyla gözlenmiştir. Bu yıldızların etrafındaki diskler gaz, toz ve öncül-gezegenler içermektedir yani gezegenlerin yapıtaşları ve gezegen sistemlerinin ilk halleri. Bu görüntüler aynı zamanda kendi Güneş Sistemimizin dört milyar yıl önceki erken aşamalarının da neye benzediğini göstermektedir. Burada sunulan görüntülerin çoğu DARTTS-S taramasıyla elde edilmiştir. Hedeflerin Dünya'ya olan ortalama uzaklıkları 230 ila 550 ışık-yılı kadardır. Karşılaştırma için, Samanyolu gökadası ortalama 100 bin ışık yılı genişliğinde olup, bu yıldızların Dünya'ya görece çok yakın olduklarını söyleyebiliriz. Ancak bu uzaklıklarda bile, sönük disklerden yansıyan zayıf ışığı, ev sahibi yıldızlarının parlak ışığından ayırabilmek oldukça zordur. Diğer yeni bir SPHERE gözlemi SHINE ile bulunan GSC 07396-00759 yıldızı etrafındaki kenardan görülen disk keşfidir. Bu kırmızı yıldız bir çoklu sistemin üyesi olup DARTTS-S taramasında da yer almaktadır, ancak aynı yaşta olmalarına rağmen, bu yeni disk, aynı sistemdeki T Tauri yıldızının etrafındaki gaz zengini diskten daha fazla evrimleşmiştir. Böylece aynı yaştaki iki yıldızın etrafındaki disklerin evrimsel zaman ölçeği arasındaki fark gökbilimcilerin çözmek istediği bir bulmaca olarak kalmakta ve bu nedenle diskler ve özellikleri hakkında daha fazla gözlem yapma gereği duymaktadırlar. SPHERE'i kullanan gökbilimciler ayrıca diğer etkileyici görüntüleri, diskin bir gezegenle olan etkileşimini, sistemdeki yörünge hareketlerini ve diskin zamanla evrimini de araştırmak için kullanıyor. SPHERE ile elde edilen yeni sonuçlar, ALMA gibi diğer teleskoplardan alınan verilerle birlikte, genç yıldızlar ve gezegen oluşumu gibi karmaşık süreçlerin nasıl geliştiğini anlamaları konusunda gökbilimcilere devrimsel fikirler sağlıyor. ESO-Türkiye


Mars gezginlerinden komada olan Spirit için yeni bir umut geçtiğimiz hafta belirdi. Spirit'in olduğu bölge geçtiğimiz hafta maksimum güneş ışığı etkisi altındaydı. Bu da NASA'nın Spirit ile ilgilenen bilim insanlarını ve mühendislerini heyecanlandırmaya yetti. Aracın yeterli enerjiyi topladığını düşünen araştırmacılar hemen iletişime geçmek istediler. Ama sonuç şimdilik olumsuz. Önümüzdeki iki ay içerisinde de araçtan herhangi bir sinyal alınmazsa artık Spirit tamamen unutulup tüm dikkatler ikizi Opportunity üzerine toplanacak. Jet İticileri Laboratuarı'ndan Spirit ve Opportunity John Callas: Spirit ana vericisine ilettiğimiz sinyalleri alıyor ancak artık zaman kaybı yaşadığı için buna yanıt veremiyor diyor. Üç aylık bir görev süresi olan Spirit bilindiği üzere Mars'a 4 Ocak 2004'te indi. Araç birincil görevlerini bu süre içinde yerine getirdi ve beş yıldan fazla zaman boyunca da görevine devam etti. Araçla olan iletişim 22 Mart 2010'da kesildi. Aracın kuma saplanıp hareket yeteneğini yitirdiği bölgeye kış gelince, yeterli güneş alamayacağını düşünen araştırmacılarca uyku moduna alınmıştı. Bu tarihten bu yana araç uyanamadı. Araç bu sırada geçirdiği çetin kış koşullarında elektronik sistemi zarar gördüğü için iletişim kuramıyor olabilir. Tüm bunlara karşılık aracın 8 aydır hareketsiz kaldığı yerde, yeterli güneş enerjisini depolamış olabileceği düşünüldüğünden araçla belirli aralıklarla iletişim kurulmaya çalışıldı. Aracın vericilerinde bir arıza olabileceği düşünülerek yapması istenilen çeşitli komutlar da iletildi. Geçtiğimiz 10 Mart günü bölge en yüksek güneş ışığı enerjisini alınca 15 Mart'tan itibaren tekrar iletişime geçilmeye çalışıldı. Ancak şimdiye kadar bir sonuca ulaşılamadı. Spirit ve Opportunity şimdiye kadar içinde Mars'ın eskiden mikrobiyotik yaşamın başlaması için gerekli olan sulak bir gezegen olduğu ve çok önemli Mars keşiflerini gerçekleştirdi. Opportunity, Spirit'ten üç ay sonra Mars yüzeyine inmişti.


Bir süre önce Spirit'i zor günlerin beklediğini yazmıştım. NASA, Spirit'in kışı rahatça geçirmesi için harekete geçti. Spirit'in gömülü olduğu yerden kurtarılması için sorumlu ekip yeni bir kurtarma harekatı başlattı. İlk manevra sonucunda Spirit 6.5 cm geriye hareket ederek gömüşlü olduğu yerden bir nebze de olduğu ayrılabildi. 14 Ocak 2010 tarihinde başlatılan yeni kurtarma planına göre Spirit bulunduğu yerden geriye doğru hareket ettirildi. Bu zamana kadar Spirit'i kurtarmak için son iki aydır, sürekli öne doğru hamleler düşünülmüş ve başarılı sonuç alınamamıştı. Spirit'in Nisan 2009'daki konumuna gelmesi için geri hareket ettirilmeye başlandı. Geriye doğru hareketin başlaması için tekerlerin yeterli çekiş gücüne ulaşması gerekiyordu. Bunu sağlamak için tekerler sağa sola döndürülerek, kumla dolu olan içleri temizlenmeye çalışıldı. Alınan görüntülerde aracın eğimli olan arka tarafa doğru hamle yaptığı görülebiliyor. Aracın arka tekerleri tırmanırken aynı zamanda araç yükselmektedir. Araç bu sırada 3 cm geri doğru hareketlendi ve 1 cm kadar yüksek bir noktaya çıkmayı başardı. Aracın kışı rahatça geçirebilmesi için kuzeye doğru dönmesi gerekiyor. Bu sayede gerekli güneş enerjisini toplayabilecek. İkinci manevra 16 Ocak'ta yaptırıldı. Bu tarihte araç 3.5 cm hareket ettirildi ve bu hareketin sonucunda araç 0.3 cm daha yükseğe çıktı. Araç bu sayede saat yönünün tersine dönerek yönünü kuzeye vermeye başladı. Spirit bu durumda iki ay önce bulunduğu noktaya göre daha güneye gelmiş bulunuyor. Arka tekerler tırmanırken orta tekerlerin de çekiş gücü artıyor. Spirit tüm bunlara karşılık hala olması gereken yerden 3 cm kadar aşağıda bulunuyor. Yani aracın biraz daha tırmanması gerekiyor. 19 Ocak 2010'da araç geriye doğru tekrar hareket ettirildi. Bu hareket sırasında özellikle orta sol teker çalıştırıldı. Aracın kışı sağlıklı bir şekilde geçirmesi için daha fazla kuzeye yönelmesi gerekiyordu. Kurtarma ekibi şimdi iki olası seçenekten hangisinin daha olumlu sonuçlanabileceğini tartışıyor. Bunlardan biri Spirit'in robotik kolunun aracı itmesini sağlamak, diğeri ise sol ön tekerin aracın kurtarmasını sağlamak. Aracın hareketi için birkaç yüz newtonluk kuvvet gerekirken kolun sağlayabileceği kuvvet sadece 30 newton olmaktadır. Bu da aracın hareketi için yetersiz kalmaktadır. Aynı zamanda kolun böylesine bir kurtarma hareketine girişmesi, tamir edilemez arızalara veya parçalanmalara neden olabilir. O zaman geriye orta sol tekerin aracı itmesi seçeneği kalıyor. Tekerin yakınında olabilecek sert bir zemin veya küçük bir taş parçası aracı bulunduğu yerden çıkarmasına yardım edebilir. NASA'nın Mars yüzeyine yolladığı iki gezgininden Spirit, geçtiğimiz yıl 23 Nisan günü çıkmakta olduğu bir kraterin kenarında pudra yoğunluğundaki kuma saplanmıştı. Burada yapılan çabalara karşılık araç daha fazla kuma gömülmüştü. Son iki aydır yoğun bir şekilde aracın bu bölgeden kurtarılması için çaba harcanıyordu. Bu çabalarla birlikte aracın enerjisi de azaldı. Aracın bulunduğu bölgede yakında kış bastıracak ve güneş panelleri yeterli güneş ışiığını alamayacak. Böylesi bir durumda araçla tamamen iletişim kesilebilir. Böylesi bir sonuca razı olmak istemeyen NASA, aracın kış mevsiminde en azından yeterli güneş ışığını toplayabilecek bir konuma getirmek istiyor. Kaynak: NASA/JPL 2 Yorumlar Aslında planlanandan çok daha uzun süredir hizmet veriyorlar. Tahminim bu sorundan ögrenerek çıkacaklardır. Spirit kurtulacaktır. umarım bulunduğu yerden çıkar bu kadar soruna rağmen nasa ekibinin bunu başarması ümidiyle


Önümüzdeki pazartesi günü Mars gezginlerinden Spirit için bir kurtulma şansı doğabilecek. 23 Nisan'dan bu yana kuma saplı halde duran aracın tekerlekleri altında sert bir yüzey olmadığından aracın kurtulması için çareler düşünülüyordu. Araç ilk kez kuma saplandığında kurtarmak için hamleler yaptırılmış ancak her hamle sonunda Spirit kuma daha fazla saplanmıştı. En son araç biraz geri hareket ettirilmişti. Aracın ön tekerlerinden biri uzun zamandır arızalı olduğundan kurtulması kolay olmayacak. Araç bu tekerini döndürmeden diğer tekerlere daha fazla güç verilmesi yoluyla sürüklenerek yol alıyordu. Aracın bir ikizi de NASA laboratuvarlarında bulunuyor. Testler için aynı şekilde kuma saplandırılan Dünya Spirit'i üzerinde değişik projeler uygulandı. Bu projeler Spirit üzerinde denenemeyeceğinden dünyadaki ikizi üzerinde çalışılıyor. Spirit'in 6 tekeri bulunuyor. Tekerlerin hepsi yeni kurtarma planına göre geri döndürülerek aracın çıktığı yokuştan geri inmesi sağlanacak. Mühendisler aracı 2010 yılına kadar kurtarmayı hedefliyor. Spirit eğer kurtarılamazsa nisan ayından bu yana yaptığı gibi kaldığı yerden veri yollamaya devam edebilecek. Spirit'in bulunduğu bölgede kükürt oranı çok yüksek. O nedenle de yumuşak bir toprağı var. Bu bilgiyi yine Spirit ölçerek dünyaya iletmişti. Mars gezginleri Spirit ve Opportunity 2004 yılının Ocak ayında Mars yüzeyine indirildi. 90 günlük görev süresi biçilen araçlar 5 yılı aşan süreden beri görevlerinbe devam ediyorlar. Ancak Spirit geçtiğimiz Nisan ayında aşması gereken bir tepeye doğru tırmanırken şanssız bir şekilde yumuşak Mars toprağına saplanmıştı. Kaynak:


NASA 22 Mart'tan bu yana ümitle Spirit'in bir sinyalini almak için çaba sarfediyor. Ancak şimdiye kadar Spirit'ten herhangi bir ses duyulmadı. Mars gezginlerinden sorumlu ekip Spirit'in bulunduğu bölgeye kışın gelmesi ve aracın güneş ışını alması için uygun konumda bulunmaması nedeniyle aracı uyku moduna almışlardı. Bu moda araç iletişim başta olmak üzere her türlü hareketini kapatır ve bekleme konumuna geçer. Kasım-Mayıs ayları arasında geçen kış mevsimi sonunda aracın yeterli güneş ışığını toplayarak uyanacağı bekleniyordu. 26 Temmuz'da ekip yeni bir çağrı ile araca seslendiler. Buna göre kendilerini dinlediklerini düşündükleri aracın kendilerine sadece bip sinyali yollamasını istediler. Ekip aracın Mars hava koşulları da düşünüldüğünde birkaç ay içinde bu mesaja yanıt verebileceğini düşünüyor. Tabi mesajı hiç duyamama durumu da göz ardı edilmiyor. Mars Keşif Programı yöneticisi Doug McCuistion: Sevgili gezginimiz Mars'tan bizi telefonla ararsa bir mucize gerçekleşecek. Bu durum daha öbe karşılaşılan zorluklarla aynı değil. Çünkü araç bilinmeyen bir bölgede bulunuyor diyor. Spirit ölçümlere göre -55 C derece dolayında soğuk olan bir bölgede bulunuyor ki bu hiç de iyi bir şey değil. Araç -40 C dereceye dayanabilecek ve çalışabilecek özellikte donanımlıdır. Daha önceki kış koşullarında araç sıcaklığını -40 C derecenin üzerinde tutmayı başarmıştı. Spirit'in pili kış uykusundan uyandığında dünyayla iletişim kurabilecek özelliğe sahiptir. Eğer piller çok fazla güç kaybederse bu durumda Spirit'in zaman kavramı kaybolacaktır. Araç uyandığında çalışmaya devam edebilir ama kolundaki saati geri kalmış birinin çalışması gibi bir çalışmaya tanık olurduk. Bu ise önemlidir. Çünkü araç, günün 4 saatini uyuyarak ve her saatin 20 dakikasını dünyadan gelebilecek mesajları almak için dinleme konumuna geçmek üzere programlandı. Daha önce Spirit'in yeterli, güze ulaşıp dünyaya mesaj yollaması için en uygun tarihin 23 Temmuz olduğu hesaplanmıştı. Bununla birlikte aracın pillerinin Eylül ayı sonu ya da Ekim ayı ortalarına kadar yeterince şarj olmayabileceği de bildiriliyor. Eğer Spirit uyanırsa aletleri ve elektronik devreleri tam bir sağlık kontrolünden geçirilecek. Önceki Mars kışlarındaki verilere dayanarak ekip önümüzdeki iki ayda uzun gündüzler yaşanacağını belirtiyor. Mart 2011'e kadar Spirit'e gelecek güneş ışığı daha da artacak. Bu tarihe kadar eğer araçtan bir sinyal alınmazsa sonraki günlerde aracın sinyal verme olasılığı çok düşük. Cornell Üniversitesi'nden Steve Squyres: Bu hem Spirit hem de bizim için uzun bir bekleme dönemi oldu. Bundan sonra Spirit'i duymasak bile onun bilime katkıları yadsınamaz. Yine de tüm çabamız onu kurtarmak ve bilimsel çalışmalarına devam etmesi yönünde diyor. Spirit ve ikizi olan Opportunity 2004 yılında 3 aylık görev için Mars'a indirilmişti. Araçlar 6 yıldır görevleri başındalar. Opportunity hedefi olan Endavur Krateri'ne doğru yol almayı sürdürürken, Spirit çok şanssız bir şekilde 23 Nisan 2009 günü pudra inceliğindeki bir kum tabakasına saplanmıştı. Araç buradan kurtarılamayınca sabit robot olarak görev yapmaya devam etmesi kararlaştırıldı. Aracın bulunduğu bölgeye kışın gelmesi, güneş ışiığını yeterli alamaması nedeniyle araç uyku moduna geçmişti. Bölgede kışın bittiği günden bu yana Spirit'ten hayattayım sinyali bekleniyor. Kaynak: NASA-JPL


NASA'nın Mars robotlarından Ruh aracı, 30 Mart'taki görüşmeye yanıt vermedi. Bu da aracın artık uyku moduna girdiğini gösteriyor. Araç enerjisinin belli değere düşmesiyle uyku moduna girip kendine gerekli olan enerjiyi toplayana kadar suskun kalıyor. NASA'nın Jet İtici Güç Laboratuvarı'ndan Mars ikizleri projesinden sorumlu John Callas, Ruh ile haftalarca iletişim kuramayabiliriz. Ama biz her fırsatta araçtan gelecek bir sinyali bekliyor olacağız diyor. Ruh, bulunduğu bölgeye kış mevsimi geldiğinden, güneş panelleri yeterli güneş ışığını alamıyor. Bu nedenle aracın yeterli enerjiyi toplaması normal zamanlara göre daha uzun sürecek. Hatırlanacağı üzere Ruh'un tekerleri pudra inceliğindeki bir kum yığınına saplanmış ve oradan kurtarılamamıştı. Araç yeterli enerjiyi toplaması için kuzeye doğru döndürülmüştü. Araç bundan sonra sabit bir istasyon gibi görev yapacağı da Ocak ayının başında açıklanmıştı. Ruh, 2004'te Mars yüzeyine inmiş ve üç ay sürmesi öngörülen görevine başlamıştı. Araç 6 yıldır görevinin başında ve yenilenen hedeflerle görevine devam ediyor. Araçla daha önce birkaç kez iletişim kurulmasına karşılık son günlerde gönderilen sinyallere yanıt vermeyen aracın, uyku moduna girdiği sanılıyor. Callas: her şeye rağmen olabilecek en küçük olasılıkları bile göz ardı etmiyoruz. Ancak büyük bir olasılıkla Ruh'un çağrılara yanıt vermemesinin nedeni, aracın güç toplaması için kış uykusuna yatmasıdır diyor. Gelecek haftalarda aracın elektronik devreleri, aracın Mars'ta geçirdiği tüm zamanların en soğuk sıcaklıklarıyla karşılaşacak. Ancak devreler böylesi sıcaklıkların daha düşük değerlerine dahi dayanabilecek şekilde tasarlandığından, bunun elektronik devrelerde bir sorun oluşturacağı sanılmıyor. Kaynak: NASA/JPL 3 Yorumlar valla çok güzelmiş.astronomi diyarını hemen hemen hergün ziyaret ederim ama hiç farkına varmadım....ben şimdi izni olursa şairimizin şiirini facete duvarıma yazıcam... çok güzel bir şiir olmuş sizi saygıyla kutluyorum Uyan Spirit Uyan Marsa yaz geldi yine Spirit uyanmaz Kuma saplandın gönül derde dayanmaz Çağrı yollarım Spirit sinyallerin duyulmaz... Uyan Spirit uyan derin uykudan Fotoğraflar çektim senin elinden Usandim uzayda gurbet elinden Hiç kimse bilmez marsta halimden Uyan Spirit derin uykudan Bunca diyar gezdin bilim için Niye küstün bana elin marsı için Dilerim Allahtan sizlasin için Uyan Spirit uyan derin uykudan


NASA'nın uzun süredir görevde bulunan araçları bulunuyor. Gezgin'ler buna verilecek en güzel örnektir. 1970'lerde inşası başlayan araçlarla dış gezegenlerin keşfedilmesi amaçlanıyordu. Şu anda ise bu amacın çok daha ötesine geçen araçlar Dünya'dan 9 milyar km uzaklıkta bulunuyorlar. Bu araçlara Pioneer 10 ve 11, Ulysses, Yıldız tozu-NEXT , Derin Darbe eklenebilir. Hepsi muhteşem bir mühendislik harikası ile yapılan bu tür araçların inşası günümüzde sıradan olmuştur. Başarının zirveye ulaştığı araçlardan birini de selamlamanın zamanı geldi: Tebrikler Spirit. Jet İticileri Laboratuarı'ndan Mars gezginleri projesi yöneticisi John Callas: Son 7 yıl NASA tarihinde alışılmadık ilklere imza attı. Ancak şimdi ona teşekkür ve elveda demenin zamanı sanırım geldi diyor. Spirit'ten son bir yılda sinyal alınamadı. 25 Mayıs 2011'de ekip son bir girişimde daha bulunarak araca bir sinyal daha gönderdi. Sorun Nisan 2009'da aracın pudra inceliğindeki bir kum tabakasına saplanmasıyla başladı. Kum tabakasının üzerindeki sağlam sanılan kabuk kırılınca araç truva atı misali kabuğun altındaki kuma saplandı. Spirit enerji gereksinimi sağladığı güneşi panellerini de uygun açıya bu nedenle çeviremeyince yeterli güneş ışığı alamadı. Bu sorunlara bir de kış mevsiminin başlaması eklenince aracın tüm enerjisinin tükenmemesi için uyku moduna alındı. Spirit'in olduğu yerde sıcaklık Dünya'daki herhangi bir yerde rastlanmayan kadar soğuk 130 C dereceye kadar düştü. Aracın iç elektronik donanımı ve kriştik sistemler için elektrik gerekli olduğundan ve bu gücü sağlayamadığından Spirit uykuya daldı diyor Callas. Ancak NASA araçla yeniden iletişim kurabilmek için tüm seçenekleri denedi. Araçla Derin Uzay Ağı antenleri ve iki Mars yörünge aracıyla bağlantı kurulmasına çalışıldı. Ancak başarısız oldu. Hiç kimse araçta bir hasar olduğunu söyleyemez ancak mühendisler artık uykuya dalan araçla iletişim kurmanın çok zor olduğunu belirtiyor. Spirit sadece üç aylık bir görev için 4 Ocak 2004'te Mars'a indirildi. Araç hızla kendisine yüklenen görevleri başarıyla yerine getirdikten sonra 6 yıl daha ek görevlerde bulundu, yaklaşık 8 km yol kat etti. Birkaç büyük krater keşfetti, binlerce kayayı inceledi, toprağın içindeki mineralleri saptadı, Mars'ın toz fırtınalarının fotoğraflarını yolladı ve gün batımlarını görüntüledi. Mars'ın uydularını gözledi ve ilk kez bir başka gezegende gökyüzünün nasıl göründüğünü iletti. Callas Spirit'in en önemli keşiflerini şu şekilde sıralıyor: 1. Eski sıcak su kaynaklarının kanıtı: Bu Spirit'in bir tekerinin arızalanması sonucu keşfedildi. Aracın sağ ön tekeri göreve başlamasından iki yıl sonra hareket yeteneğini kaybetti ve Spirit bu nedenle hareketi süresince bu tekeri sürüklemek zorunda kaldı. Tekerin sürüklenmesi sonucu toprakta termal sistemler tarafından oluşturduğu bilinen amorf silise rastlandı. Anlaşılan Mars'ta bir zamanlar ışık su ve bunu ısıtan bir enerji vardı. Bu keşfi aslında arızalı tekere borçluyuz. 2. Kalın atmosferin kanıtı tatlı su: Bugün Mars'ta atmosferin çoğu yaşamı destekleyemeyecek kadar ince olduğunu biliyoruz. Komançi kaya çıkıntısında karbon olduğunu bulan Spirit atmosferin her zaman böyle olmadığına ilişkin en sağlam kanıtı da getirmiş oldu. Callas: Spirit toprağın üstündeki suyun hızla buharlaşmasını engelleyen kalın atmosfer varlığının kanıtını karbonatla buldu. Üstelik karbonatın kimyası Mars'taki suyun asidik olmadığını gösteriyor. Yaşam milyarlarca yıl önce burada yeşerebilirdi diyor. 3. Aktif bir su döngüsü: Spirit'in tekerleri sıkıştığı yerde sülfatı ortaya çıkardı. Bu minerallerin bir milyon yıl önce su ile temasının olduğu sonucunu çıkardık diyor Callas. Jeolojik açıdan bu süre çok yakın bir dönemi işaret ettiğinden, Mars'ta su döngüsü olduğu düşünüldü. Bu keşiflerden sadece biri bile 1990'larda büyük başarı olarak kabul edilirdi. Bu arada Spirit'in ikizi Opportunity ise hala görevini sürdürüyor. Sağlığı yerinde. Araç kızıl gezegene indiği 2004 yılından bu yana 30 km yol aldı. Böyle bir durum hayal bile edilemezdi ve araç hizmetinde yeni bir yılı daha bitirebilir diyor Callas. Mars gezmek için tehlikeli bir yerdir. Herhangi bir anda ortaya çıkabilecek bir kum çukuru ya da toz fırtınası Opportunity'nin başını derde sokabilir. Böylesi kaçınılmaz bir durum olduğunda ise Mars üzerinde fazladan görev yapmış Spirit ve Opportunity birer anıt olarak kalacak. 2 Yorumlar Allah bir gün bu uzay ajansı gibi bir kurumu bizim ülkemize de nasip eder inşallah. Artık TÜRK UZAY KURUMU'nun kurmak için ne bekliyoruz aklım almıyor. Aslında uzay ajansımız kuruldu. Yakında da tüm hızıyla çalışmalara başlar: TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü


NASA'nın kuma saplı halde hareketsiz kalan robotu Spirit için zor günler yaklaşıyor. Çünkü aracın bulunduğu yere yavaş yavaş kış geliyor. Kışın gelmesi robotun sonunu getirebilir. Spirit Mars yüzeyine 3 Ocak 2004 tarihinde indi. İkizi olan Opportunity ise 24 Ocak 2004'te Mars ile tanıştı. Mars yüzeyini gezerek görev yapacak olan robotlara aslında biçilen ömür üç ay ile belirlenmişti. Ancak robotlar 6 Dünya yılı ya da 3.2 Mars yılı boyunca görevde kaldılar ve hala görevdeler. Bu süre içerisinde robotlar Mars'ın eskiden sulu ve hareketli bir yapısının olduğunu ortaya çıkardılar. Spirit yolu üzerindeki bir kraterin kenarından geçmek üzereyken bölgede bulunan yoğun çok ince kumul bölgede toprağa saplandı. 23 Nisan 2009'da kuma saplanan aracı kurtarmak için birçok kurtarma operasyonları yapıldı; ancak hepsi başarısız oldu. Şimdi robotun bulunduğu bölgeye kış yaklaşıyor ve bu araç için çok tehlikeli. Çünkü aracın güneş panelleri yeterli güneş ışığını alamayabilir ve büyük bir enerji sorunuyla karşılaşılabilir. Aracın kuma saplandıktan sonraki kurtarma girişimlerinin başarısız olmasının en önemli nedeni 2006 yılında sağ ön tekerleğinin arıza yapması ve bu tekerin dönmemesidir. Araç hareketi sırasında bu tekeri sürükleyerek yol alıyordu. Bunun ardından aracın sağ arka tekeri de arıza yaptı. Yapılan son kurtarma çalışmasında araç kuma daha çok saplandı. NASA şu anda tüm enerjisini aracın kurtarılması yönünde yapılabilecek çalışmalara ayırıyor. Spirit şimdiye kadar yeterli enerjiyi güneşten toplayarak tekerleklerini döndürebiliyordu. Ancak Mars'ın güney yarımküresinin kış mevsimine girmesiyle tekerlerini döndürebilecek kadar enerjiyi toplayamayabilir. Güneş ışığı aracın panellerine eğimle düşeceğinden enerji sıkıntısıyla karşı karşıya kalacak. Mayıs ayına kadar kış güneşinin vereceği enerjinin yetersiz kalması bir yana, mevsim nedeniyle bölgede oluşacak rüzgarların etkisiyle aracın panellerinin üzeri tozla kaplanabilir. Eğer bu olasılık gerçekleşirse araç bir daha güneş enerjisini biriktiremeyecek demektir. Spirit'i bulunduğu yerden kurtaramayan NASA, aracın kaldığı yerde de çalışmaya devam etmesini kararlaştırmıştı. Araç çevredeki hava değişimlerini izleyebilir, gezegenin çekirdeğinin yoğunluğu ve bu çekirdeğin katı ya da sıvı olduğu hakkında bilgi edinebilir. Gelelim Opportunity hakkında kısa bilgiye.... Spirit'in ikiz aracı olan Opportunity 2004 yılında gezegende sıvı su olduğunu bildirmişti. Araç iki buçuk yıl süren 11 km çapındaki Viktorya Krateri araştırmasını bitirip şimdi 14 km çaplı Endavur'u incelemeye başlıyor. Araç bu sırada yaklaşık 18 km yol alarak 132 000'den fazla fotoğraf yolladı. Kaynak: NASA-Spirit and Opportunity


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu verilerinden hareket eden gökbilimciler 93 günlük arayla yanıp sönen genç bir yıldız sistemi keşfetti. YLW 16A adı verilen sistem büyük bir olasılıkla yıldız oluşum sürecinden kalan madde diski ile çevrili ikisi genç ve üçüncüsü henüz bebek olan üç yıldızdan oluşuyor. Bir hulahup gibi diskin içindeki iki yıldız birbirinin çevresinde dolanıyor. İki yıldızın yörünge çemberi üçüncü yıldızın kütle çekimi nedeniyle bozulmuş gibi görünüyor. Bir tür oyun gibi dönen yıldızların çevresindeki madde diskinin yeni gezegenler ve diğer gök cisimlerini doğuracağına inanılıyor. Spitzer genç yıldızın ısıttığı gaz ve toz diskinden gelen kızılötesi ışığa bakarak diskin içinde boşluk olduğunu gözledi. Buna ek olarak yapılan gözlemler ise Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili'deki Çok Büyük Teleskopu'na takılan NACO aletiyle gerçekleşti. YLW 16A bilinen yanıp sönen yıldız sistemlerinin dördüncüsüdür. Ayrıca sistemin bulunduğu Rho Yılancı yıldız oluşum bölgesinde daha önce de benzer bir sistem keşfedilmişti. Bu da akla yanıp sönen sistemlerden daha çok olduğunu getiriyor. Bozuk disk içindeki yanıp sönen yıldız sistemlerinin gözlemi aynı zamanda gezegen oluşumları hakkında da fikir vermektedir. Çift yıldızlı sistemdeki gezegenler bir ya da iki yıldızlı yörüngeye sahip olabilir. Star Wars filmindeki Tatooine gezegeninin iki yıldızı olduğundan çift günbatımı gerçekleşmekteydi. Gökbilimciler yanıp sönen yıldız sistemlerinden gelen ışıkla diski oluşturan maddeyi ve gezegen oluşumlarını izleyebiliyor.


Bu bir göz muayenesi olsaydı bunu bir papyona ya da bir kelebeğe benzetebilirdiniz. Muhtemelen bir gökbilimci ise bunun bir ölmekte olan bir yıldızın çevreye yaydığı kalıntı olduğunu söyleyecektir. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu'nun elde ettiği bu kızılötesi görüntü ölen bir yıldızdan sonra ortaya çıkan beyaz cüce ve çevreye yayılan maddenin oluşturduğu bir gezegenimsi bulutsuya ait. Bulutsu aynı zamanda görünür ışık altında da görülür ve Halter (M27, Dumbbell) Bulutsusu olarak adlandırılır. Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Dr. Joseph Hora: Halter'in görünür ışık görüntüleri ile Spitzer'in görüntülerinin birbirinin hayli farklı olduğunu görüyoruz diyor. Spitzer görüntüsünde bulutsunun ortasındaki yeşil renkteki parıltı, merkezdeki beyaz cücenin çevredeki gaz atomlarını morötesi ışıma ile ısıtmasından dolayı ortaya çıktığı düşünülüyor. Bulutsunun merkezi çevresindeki yoğunluk ve kenarlardaki hızlı kırmızı renkli gazın dağılımı da dikkat çekiyor. Gökbilimciler bunun ağır elementlerin izleriyle karışmış hidrojen gazı moleküllerinden oluştuğunu düşünüyor. Bu moleküller, beyaz cücenin morötesi ışık altında parçalanmış olmasına karşılık yeni yıldızların oluşması için yıldızlararası gaz bulutlarına karışmaktadır.


Samanyolu Gökadamızın bu yeni görüntüsü Spitzer Uzay Teleskopu ile elde edildi. Görüntüde gökadamızın merkezinin çevresi kızarmış bir şekilde parlıyor. Spitzer 2008'de buna benzer bir görüntüyü elde etmişti. Şimdi ise o görüntüye göre daha dolu daha farklı bir Samanyolu görüyoruz. Görünür ışık altında Samanyolu'nun merkezi bölgesini görmek mümkün değildir. Bu bölgeyi ancak kızılötesi ışımaya duyarlı teleskoplarla görebiliriz. Görüntüde sayısız yıldızın oluşturduğu mavimsi sis, merkeze yaklaştıkça daha fazla parlıyor görünüyor. Yeşil yapılar ise karbonca zengin polisiklik aromatik hidrokarbonlar adı verilen ve gökadanın çekirdeği çevresinde dolanan toz moleküllerinden oluşmuştur. Sarı-kırmızı lekeler ise ısı aldığı için parlayan ılık toz yapılarıdır. Polisiklik aromatik hidrokarbonlar ve toz genç yıldızlar ve hareketli gökada merkeziyle doğrudan ilgilidir. Bu yapıların yeni yıldızlar oluşturması için gaza karışması gerekir. Görüntünün merkezindeki parlak beyaz alan ise gökadamızın merkezindeki yıldız kümesidir. Dünya'dan 26 000 ışık yılı uzaklıkta bulunan bölgede binlerce yıldız olmasına karşılık, uzaklıktan dolayı, Spitzer görüntüsünde bulanık parlak bir leke şeklinde görülüyor. Gökbilimciler bu yıldızların gökada merkezindeki büyük karadelik çevresinde dolandığını belirledi. Spitzer'in iki kızılötesi kamerasıyla elde edilen görüntü üç farklı renge sahiptir. 3,6 mikron ışıkla mavi ve 8 mikron ışıkla yeşil renk elde edildi. Kırmızı renk ise Spitzer'in çokluband görüntüleme fotometresiyle 24 mikronluk ışıkla elde edildi.


Spitzer Uzay Teleskopu verileriyle yola çıkan gökbilimciler evrenin genişleme hızı olarak bilinen Hubble sabiti için en hassas ölçümü gerçekleştirdi. İlk olarak 1920'lerde Edwin P. Hubble tarafından ortaya atılan Hubble sabiti, evrenin 13,7 milyar yıl önce Büyük Patlama sonucunda oluştuğunun bir kanıtıdır. 1990'ların sonlarına doğru ise gökbilimcileri şaşırtan bir keşif daha gerçekleşti: evrenin genişleme hızındaki değişim zamanla artıyordu. Genişleme miktarının belirlenmesi evrenin yaşı ve büyüklüğünü anlamak için kullanıldığından çok önemlidir. Görünür ışık altında çalışan Hubble Uzay Teleskopu'nun tersine Spitzer Uzay Teleskopu kızılötesi dalga boyunda çalışır. Hubble Teleskopu gibi üç etkenin altında yapılan çalışma kozmolojik ölçümlerdeki belirsizliği yüzde 3'e kadar düşürür. Hubble sabiti için yeni değer megaparsek başına saniyede 74,3 artı-eksi 2,1 km'dir. Bir megaparsek yaklaşık 3 milyon ışık yılıdır. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan 30 yıl önce aracın tasarım aşamasından bu yana görevde olan Michael Werner: Spitzer gücünün ötesinde iş yapıyor. Spitzer daha önce de bizi ötegezegen keşifleriyle şaşırtmıştı. Teleskop, önümüzdeki yıllarda da özel yeteneğiyle yeni keşiflere imza atacağını umduğumuz bir araç haline geldi diyor. Buna ek olarak evrenin en büyük gizemlerinden biri olan karanlık enerji ölçümleri de NASA'nın Wilkonson Mikrodalga Anizotropi Sondası verileriyle birleştirilmiştir. Karanlık enerjinin evreni bir kumaş gibi germek isteyen kütle çekimine karşı koyduğu düşünülmektedir. Bu keşif beraberinde 2011 Fizik Nobel Ödülü'nü de getirmişti. Carnegie Bilim Enstitüsü Gözlemevi'nden Wendy Freedman Bu büyük bir bilmece. Kozmolojinin temel problemlerini Spitzer yardımıyla çözmeye çalışıyoruz. Hem evrenin genişlemesini hem de karanlık enerji miktarını ortaya çıkarmak daha önce Hubble ile yapılıyordu diyor. NASA'nın Washington'daki Genel Merkezi'nden Glenn Wahlgren ise, değişken yıldızların daha iyi izlenebilmesi amacıyla tozun arkasını görebilen Spitzer'in, tıpkı Hubble gibi Sefeid türü yıldızları gözlediğini belirtiyor. Bu zonklayan yıldızlar gökbilimcilerin kozmik uzaklık merdiveni dediği kavramın hayati bir basamağıdır. Bunların kümesinin bizden hangi hızla uzaklaşarak hareket ettiğinin belirlenmesi evrenin genişleme hızının oranını ortaya koyar diyor Wahlgren. Sefeidler yardımıyla Dünya'dan çok uzak olan noktaların hesabı yapılabilir. 1908 yılında Henrietta Leavitt bu yıldızların büyüklükleriyle parlaklık değişimlerinin orantılı olduğunu keşfetmişti. Bunun neden önemli olduğunu anlamak için elinde bir mum taşıyan birinin sizden uzakta yürüdüğünü düşünün. Kişi uzakta olduğundan mum ışığı soluk olacaktır. Onun görünür parlaklığı uzaklığı ortaya çıkarır. Aynı örnek evrendeki Sefeid türü yıldızlar için de geçerlidir. Uzaktaki yıldızların parlaklığını yakındakilerle karşılaştıran gökbilimciler böylece uzaklık hesabı yapabiliyor. Spitzer, Samanyolu'nda 10 ve komşu gökada Büyük Macellan Bulutu'nda 80 Sefeid yıldızı gözledi. Onları göstermeyen tozun arkasını görme yeteneği sayesinde yıldızların görünür parlaklıklarıyla hassas ölçümler elde edildi. Böylece evrenin genişleme hızının tahminine yönelik yeni bir çalışma ortaya çıktı. Freedman: Sadece on yıl önce aynı cümlede 'kesinlik' ve 'kozmoloji' kelimeleri kullanılamazdı ve evrenin yaşı ve büyüklüğü hakkında bildiklerimiz sınırlıydı. Şimdi ise sadece yüzde birkaç yanılma payıyla bunları söyleyebiliyoruz. Bu olağanüstü diyor.


Evrenin ilk nesnelerinin yaydığı soluk ve hafif kızılımsı ışıma NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ile tespit edilmiş olabilir. Bu nesneler büyük kütleli yıldızlar veya obur karadelikler olabilir. Ayrı ayrı görülemeyecek kadar uzakta olan bu nesneler şimdi Spitzer'in kızılötesi görüş yeteneği ile son derece inandırıcı kanıtlar eşliğinde görüldü. Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Alexander Sasha Kashlinsky: Yakın evrenden gelen bu ışığı oluşturan gizemli kaynakları henüz ayırd edemiyoruz ancak şimdi eski bir döneme ait anlık görüntüyü elde etmiş olabiliriz. Spitzer bu nesnelerin nerede olduğunu haritaya döküp gelecekte James Webb Teleskopu için ön veriler hazırlamaktadır diyor. Spitzer ilk kez 2005 yılında kozmik kızılötesi arka alan ışıması olarak bilinen ışığa ait ilk ipuçlarını yakaladı ve ardından 2007'de daha hassas ölçümler gerçekleştirdi. Gökyüzünü parçalara bölen Kashlinsky ve ekibi her biri 400 saati bulan gözlemler ile gökyüzünün iki büyük parçasını Spitzer ile gözlediler. Ekip daha sonra dikkatle görüntülerde bilinen tüm yıldız ve gökadaları işaretleyerek çıkardılar. Bunun sonucunda gökyüzünde koca bir siyah boşluk görmeleri gerekirken kozmik kızılöesi arka alan ışımasını işaret eden soluk ışık kalıpları buldular. Gözlenen bu desenler uzak kümelenmiş nesnelerden ışığın yoluyla uyumludur. Bu ise Los Angeles'tan fırlatılan havai fişeklerin izlerini New York'tan bulmaya benzer. Bunun için öncelikle iki şehrin gökyüzüne yayılan ışığını temizlemek gerekir. Sonuçta elde havai fişeklerin oluşturduğu bulanık ve soluk ve ışık kalacaktır. Evrenin ilk havai fişeklerinin izlerini arıyoruz. Biz bu kaynakların yaydığı kıvılcımlara bakarak onların nükleer yakıtların ne şiddette yaktığını öğrenmek istiyoruz diyor Kashlinsky. Evrenin oluşumunu sağlayan Büyük Patlama günümüzden yaklaşık 13.7 milyar yıl önce oluştu. Zamanla soğuyan yapı patlamadan yaklaşık 500 milyon yıl sonra ilk yıldızları, gökadaları ve karadelikleri oluşturmaya başladı. Gökbilimcilere göre bu ilk nesnelerden yayılan ışıma Spitzer'e varana kadar milyarlarca yıl boyunca evrende gezmiş olmalıdır. Görünür bölge ile morötesi bölgede bulunan ışıma evrenin genişlemesine bağlı olarak Spitzer tarafından daha uzun dalga boyuna sahip kızılötesinde görüldü. Elbette bu tespit oldukça zor bir işti. Eski model bir televizyonun yaydığı görüntüde küçük bir parçaya bakarak geniş görüntüyü tahmin etmeye çalışmak gibi. Küçük parçanın vereceği bilgi çok kısıtlı ve oldukça da bozuk olacağından görüntünün tamamını ortaya çıkarmak zor olurdu. Bunun için görüntünün diğer kısımlarını da ortaya çıkarmak gerekecektir. Aynı şekilde Spitzer'i kullanan gökbilimciler gökyüzündeki kozmik arka alan ışımasının ilk kanıtlarını elde edebilmek için araştırmalarını arttırmak zorunda kaldılar. Arşatırmacılar daha fazla bilgiye ulaşabilmek için gökyüzünün daha fazla parçasını incelemeyi umuyor. NASA Genel Merkezi'nden Spitzer Programı bilim insanlarından Glenn Wahlgren: James Webb'in inşa edilmesinin nedenlerinden biri de bu. Spitzer'le elde edemediğimiz yıldızların ilk ışık yaymaya başladığı dönemin ayrıntılarını James Webb yardımıyla bulacağız diyor.


|Süper dev halka ve halkanın başındaki Phoebe ile ortasındaki Iapetus uydusu. Uydu görüntüleri Cassini tarafından alınmıştır. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu Satürn çevresinde dev bir halka olduğunu ortaya çıkardı. Yeni halka Satürn sistemi yörüngesine göre 27 derecelik eğime sahip. Halkanın iç kısmı gezegenden 6 milyon km ve dış kısmı 12 milyon km uzaklıkta. Satürn'ün en uzaktaki uydusu Phoebe bu halkadaki maddeyle oluşmuş olabileceği tartışılıyor. |Dev halka ve halkaya göre nokta kadar görünen dev Satürn gezegeni. Bu temsili resimde gösterilen halka normal teleskoplarla güneş ışığını yeterince yansıtmadığı için görülemiyor. Fotoğrafın merkezine yakın yerdeki Satürn görüntüsü ise Hawai'deki Keck Teleskobundan alınmış. Satürn'ün yeni oldukça kalın halkasının dikey yüksekliği gezegenin çapının 20 katı büyüklüğünde ve toplamı 1 milyar Dünya kadar olan ince ve hassas toz ve buz dizilerinden oluşmuş. Süper boyutlu halka eğer görünür ışıkta görüntü veren teleskoplarla Dünya'dan görülebilseydi Satürn çevresinde iki dolunay büyüklüğünde bir yapı olarak görülebilecekti. Spitzer 2003 yılında Dünya'dan 107 milyon km uzaklıktaki Güneş çevresinde dolanacağı yörüngesine oturtulmuştu. Teleskop kızılötesi gözlemleri yapabilmesi için mutlak sıfır sıcaklığında yani 0 K (-273 C) derece sıcaklığında tutulması gerekiyor. Ancak bu sayede çok önemli ayrıntılar elde edilebiliyor. Yapılan keşif Satürn uyduları hakkındaki bilmecelere yanıt verebilecek kadar önemli. Halka Phoebe uydusundan başlıyor ve Iapetus uydusunu tam ortasında barındırıyor. |Dev halka ve Satürn'ün büyüklüklerinin karşılaştığı bu resimde, halkanın çapı 300 Satürn kadardır. Halkanın içinde simgeleştirilmiş nokta dev Satürn'dür. Resmin sol üst kısmındaki gerçek Satürn görüntüsü Hubble Teleskobundan alınmıştır. Satürn çevresinde dolanan Cassini Uzay aracına adını veren Giovanni Cassini 1673'de Iapetus'u keşfetmişti. Tenis topuna benzeyen yapısıyla Iapetus, süper boyutlu halkanın içinde yeralıyor. Keşfedilen halka ve bu halkadaki Iapetus, Satürn çevresindeki bilinen uydulara göre ters yönde dönüyor. Gökbilimciler bu iki uydunun süper boyutlu halka ile gezegen arasında bir bağlantı oluşturduğunu düşünüyorlar. Kaynak: Spitzer


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu genç bir yıldızın çevresinde muhtemelen büyük asteroitlerin parçalanmasına tanıklık ediyor. Büyük asteroitler arasındaki çarpışma sonucunda oluşan patlamalar yeni gezegen oluşumlarına neden olabilir. Araştırmacılar NGC 2547-ID8 adlı yıldızın Ağustos 2012 ile Ocak 2013 tarihleri arasındaki verileri inceleyerek bölgedeki toz miktarında artış olduğunu belirledi. Makalenin başyazarı Arizona'daki Tuscon Üniversitesi'nin lisansüstü öğrencisi Huan Meng: Biz iki büyük asteroitin çarpıştıktan sonra oluşan buzlu parçaların yavaşça yıldızdan uzaklaştığını ve bu sırada başka parçalarla çarpışıp gittikçe küçülüp nihayet bir toz bulutuna döndüğünü düşünüyoruz diyor. Asteroit çarpışmalarının oluşturduğu toz ilk kez Spitzer ile gözlendi ve bulutun yeni gezegen sistemleri oluşturabileceği düşünüldü. Bu bilgi bizimki gibi karasal gezegenlerin oluşma süreciyle ilgili gerekli ipuçlarını barındırmaktadır. Karasal gezegenler yıldızın çevresindeki tozlu alanlar içerisinde oluşur. Tozlu kümeler birleşerek asteroitleri ve bunlarda birleşerek daha büyükleri ve sonunda ön-gezegeni oluştururlar. Yaklaşık 100 milyon yıl sonra ise karasal gezegen artık olgunlaşmıştır. Uydumuz olan Ay'ın Dünya'nın erken döneminde Mars büyüklüğünde bir gezegenle çarpışması sonrasında oluştuğu düşünülmektedir. Spitzer'in kızılötesi gözleriyle gözlediği NGC 2547-ID8 tozlu yıldızı 35 milyon yaşında olup Vela takımyıldızı yönünde ve 1200 ışık yılı uzağımızdadır. Önceki gözlemlerde yıldızın çevresinde asteroit çarpışmalarından oluştuğu düşünülen toza rastlanmıştı. Bu ise karasal bir gezegenin oluşması için gerekli ilk şartın sağlanması demekti. Spitzer Mayıs 2012'den itibaren düzenli olarak yıldızı izledi. 5 ay sonra alınan verilerin incelenmesi ise araştırmacıları oldukça şaşırttı. Çalışma ekibinden Arizona Üniversitesi'nden Kate Su: Buluttaki iri taneler yok oluyor ve enkaz diski gittikçe değişiyordu. Zaten böyle olmasaydı değişimi fark etmemiz olanaksız olurdu. Spitzer aylar hatta yıllar boyunca kızılötesi ışıktaki küçük değişimleri gözleyebilecek en iyi teleskoptur diyor. Yıldızın yörüngesinde karasal gezegen oluşturabilecek alanda dolanan tozlu disk şimdilerde çok daha kalınlaştı. Elbette böyle bir toz bulutu içinde muhtemel bir gezegen oluşumunu görmek için uygun açıdan bakmak gerekiyor. Baktığınız yerde gezegen oluşuyorsa toz kalınlığı fazlaysa daha fazla sinyal alınır. Daha az yoğun olan yerlerde ya da olası gezegenin uzağındaki kuyruk benzeri yapılara bakıyor iseniz alınan kızılötesi ışıma çok daha azdır. Bu nedenle çarpışma süreçleri ve sonuçlarını içeren veriler büyük bir dikkatle inceleniyor. Arizona Üniversitesi'nden George Rieke: Karasal bir gezegen oluşumunu izliyor olabiliriz. Bu ise gerçek bir oluşma sürecini incelemek için eşsiz bir fırsat demek diyor. Ekip Spitzer gözlemlerine devam ediyor. Bu gözlemler yıldızların çevresinde bu gibi olayların ne sıklıkla oluştuğunu gösterebilir. Kimbilir, Spitzer belki başka çarpışmalara da rastlayabilir.


NASA'nın Spitzer teleskopu 16 yılı aşan görevini 30 Ocak'ta bitiriyor. Teleskop Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerden evrenin başlangıcında ortaya çıkan gökadalara kadar birçok alanda keşif yaptı. Spitzer'in yerini ise 2021'de James Webb teleskobu alacak. Spitzer ve Webb teleskopları insan gözünün algılayamadığı kırmızı ötesi ışığı görecek yetenektedir. Dokuz altın kaplamadan oluşan dev berilyum aynası ile Webb teleskobu Spitzer'den 1000 kat daha güçlüdür. Bu özellikleriyle Spitzer'in bilim verilerini daha ileri götürecek. Bir yandan gezegenlerin atmosfer özelliklerini araştırırken diğer yandan Büyük Patlamadan sonra oluşmuş gökadaların sayısını arttıracak. Keşiflerinin yanında Spitzer, Webb'in ne tür bir donanımla çalışması gerektiğine de işaret ediyor. Kırmızı ötesi ışığı yüksek hassasiyetle almak için teleskop oldukça soğuk olmalıdır. Büyük bir teleskopun soğutulmasının nasıl yapılması gerektiğinin ipuçları ise Spitzer'den geliyor. Spitzer'in verilerine dayanılarak 8700'den fazla bilimsel makale yayınlanması çeşitli disiplinlerde çalışan bilim insanlarına muazzam kaynak oluşturmuştur. Bu sonuçlar daha güçlü teleskop yapılması için itici güç oldu. Webb'in özellikle üzerinde duracağı başlıca Spitzer keşiflerinden bazıları: Ötegezegen Spitzer'in bu alanda öne çıkan keşfi TRAPPIST-1 adlı küçük ve sönük bir yıldızın çevresinde yedi karasal gezegeni bulmasıydı. TRAPPIST-1 sistemi, üzerinde en fazla çalışılan gezegen sistemlerinden biridir. Ama bu sistem hakkında daha öğrenilecek çok şey var. Dördüncü gezegen olan TRAPPIST-1e özellikle dikkatleri çekmektedir. Çünkü gezegen Yer ile benzer yoğunluğa ve kütleye sahiptir. Ayrıca yaşam için gerekli olan yeterli yıldız ışığını almakta olup sıvı su için uygun sıcaklığa sahiptir. Webb ile bu gezegenin bir atmosferinin olup olmadığı, eğer varsa bileşiminin ne olduğu anlaşılabilecektir. Karbondioksit ve benzeri moleküllerin varlığı bir gezegenin sıvı suya ve diğer yaşam koşullarına sahip olup olamayacağı açısından önemlidir. Webb ile atmosferde su izi taranabilecek. Ayrıca yıldızına en yakın konumda dolanan TRAPPIST-1b'den yayılan ısıyı gözleyecek. Spitzer'in incelediği diğer bir gezegen Wasp-18b'dir. Jüpiter'in 10 kat fazla kütlesine sahip gezegen yıldızına çok yakın konumda olduğundan yüzey sıcaklığı 2650 Santigrat derecedir. Boyutu nedeniyle sıcak Jüpiter sınıfındadır. Gökbilimciler 2017'de Spitzer ve Hubble'ın verilerini kullanarak gezegenin üst atmosferinde çok fazla karbon monoksit ve az miktarda su buharı olduğunu belirledi. Gezegen yıldızına çok yakın olduğundan parçalanma riski altındadır ve milyonlarca yıl hayatta kalamayabilir. Gökbilimciler, Webb teleskopu ile bu gezegenin atmosferinde gerçekleşen olaylara yakından bakarak sıcak Jüpiterleri daha yakından tanıyabilecek. Spitzer aynı zamanda ötegezegenler için benzersiz hava durumu raporlarını da verdi. 2007 yılında Sıcak Jüpiter HD 189733b gezegenindeki sıcaklık değişimlerini, bulutları göstererek yüzeyinin kabaca haritasını çıkardı. 2016'da da muhtemelen lavlarla kaplı 55 Cancri e'nin iklim modellerini de belirledi. Spitzer'in bu haritaları gökbilimcilere bu gezegenlere Webb ile daha dikkatli bakmaları yönünde öğüt verdi. Diğer Aykırı Cisimler Spitzer kahverengi cücelerin tanımlanması ve yapılarının anlaşılması yönünde de önemli adımlar attı. Kahverengi cüceler gezegenlerden daha büyük, ancak bir yıldızdan daha küçük kütlelidir. Kütlelerinin yeterli olmaması nedeniyle çekirdeklerinde füzyon tepkimesini başlatamazlar. Spitzer bu cisimlerin atmosferlerine bakarak buradaki bulutların nasıl hareket ettiğini ve nasıl şekil değiştirdiklerini gözledi. Webb ile kahverengi cücelerin atmosferleri ile dinamikleri daha iyi anlaşılacak. Kırmızı ötesi ışık gaz ve toz disklerinin ardında saklanan cisimleri görmek için idealdir. Spitzer böylesi yıldız disklerine bakarak Güneş Sisteminin nasıl oluştuğunu anlamaya çalıştı. Genç yıldızların çevresindeki parçacıkların küçük gezegensel cisimlerin çekirdeklerini oluşturmaya başladığını ve bazı disklerin sistemimizde kuyruklu yıldızlardakine benzer materyallere sahip olduğunu fark etti. Webb aynı disklere bakarak buradaki süreç hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebilir. Gökadaların Besinleri Uzaktaki cisimlerden gelen ışığın dalga boyu evren genişlediği için uzar. Bu olaya kırmızıya kayma denir. Bu da, erken evrende oluşmuş cisimlerden yayılan ışığın kırmızı ötesinde görüleceği anlamına gelir. Kırmızı ötesi bölgede gözlem yapan teleskoplar evrenin geçmişinde neler olup bittiğini gösterebileceği için oldukça önemlidir. Yüz milyarlarca gökadayı keşfetmek şu an olanaksızdır. Spitzer ile evrenin farklı zaman dilimlerinde oluşmuş, bildiğimiz en uzak gökadaların bazılarının katalogları yapıldı. Webb ile çok daha ayrıntılı ve fazla sayıda gökada bulunabilecektir. Örneğin Spitzer, Hubble ile birlikte yeni ölçülen en uzak gökada olan GN-z11 adlı gökadanın görüntüsünü aldı. Evren sadece 400 milyon yaşındayken, şu anki büyüklüğünün %10'undan daha küçük ve %3'ü yaştayken oluşmuş bir kalıntı gökadadır. Webb ile bilinenden çok uzak noktalara bakarak antik cisimlerle ilgili kafalardaki bir yığın soruya yanıt bulunabilir: İçlerindeki yıldız sayısı çok mu az mı? Ne kadar gaz depoları var? Merkezlerinde karadelikler var mı, eğer varsa bunlar yıldızlarla etkileşime giriyor mu? Belki de buradaki en önemli soru, yumurta-tavuk ilişkisi gibi, önce karadelikler mi yoksa gökadalar mı oluştu? Spitzer ile parlak kırmızı ötesi gökada ya da LIRG sınıfındaki gizemli gökadalara da baktı. Bu tip gökadalar normal bir gökadaya göre saniyede on ile yüzlerce kat daha fazla enerji yayar. Üstelik bu enerjinin çoğu kırmızı öte bölgededir. Bilim insanları Spitzer ile LIRG'ları inceleyerek gökadaların çarpışıp birleşerek hızlı evrim geçirdiklerini ve bunun sonunda yıldız oluşumları ve karadeliklerin büyümesi hakkında bilgi edindiler. Bu tür çarpışmalar 6 ile 10 milyar yıl önce oldukça yaygındı ve bu da şimdiki evrenin evriminde önemli rol oynamıştır. Webb ile daha fazla LIRG cisimleri gözlenerek bu tuhaf gökadaların dinamikleri anlaşılmaya çalışılacak. 1 Yorum ümit bey,özenli Türkçe haberlerini takip ediyorum. son olarak DAWN'a VEDA haberinizde Vesta ile ilgili bölümü aradım, bir resim veya haber bulamadım.BİLİYORSUNUZ,Bingöl-Sarıçiçek meteoritlerinin kaynağı'nın Vesta'nın Antonia krateri olduğu kesinlik kazandı. bununla ilgili makale Meteoritics & Planetary Science dergisinin Mayıs 2019 sayısı kapağındaki Antonio krateri resmi ile birlikte (Dawn'ca alınan görüntüve yine biz meteorit analizleri yaparken Vesta'da olan Dawn'ca yapılan spektroskopik ölçümlerle Sarıçiçek ölçümlerinin çok iyi uyuşması nedeniile bu sonuca varıldı. Yani, kaynağı bilinen meteoritlere, sadece Vesta katıldı ve bunun büyükçe parçaları İstanbul Üniv. Jeoloji Müh Böl Müzesindeler. Bir astronomi öğrencimiz de bu bölümde, bu ve diğer meteoritler üzerine lisansüstü çalışmalar yapıyor. Sarıiçiçek meteoritinin tam da Dawn'ın Vestayı incelerken düşmüş olası için Tanrının Lutfu'ndan başlayıp çeşitli açıklamalar yaılabilir. Tabi parça,epey milyon yıl önce sözkonusu kratere çarpıp parçaları uzaya fırlatmış ve onlar da düşecek zamanı ve ülkeyi iyi seçmişler demek kalıyor bizlere... Türk okuyucular için Dawn'ın Vedası konusuna iliştirilebilecek güzel ve özgün bir haber fırsatı olabilir. Hatta Ersin Kaygız'la görüşÜp 1-2 resim de alabilirsiniz. Başarılı çalışmalarınıza devam etmenizi diliyorum... m.e.özel


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu iç güneş sistemine geçmeye hazırlanan ISON kuyrukluyıldızından güçlü karbondioksit çıkışları gözledi. Spitzer'in Kızılötesi Kamera Dizisi ile 13 Haziran'da elde edilen görüntülerde yaklaşık 300.000 kilometre uzunluğundaki kuyruktaki tozun, karbondioksit karışımı olduğu ve adeta 'köpürdüğü' farkedildi. John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuarı'ndan NASA'nın ISON Gözlem ekibi üyesi Carey Lisse: ISON'un her gün 1 milyon kilogram karbondioksit ve 54,4 milyon kilogram toz saçtığını tahmin ediyoruz. Hubble Uzay Teleskopu, Swift Aracı ve Derin Darbe uzay araçlarıyla yapılan önceki gözlemler bize ISON'dan yayılan maddenin üst sınırlarını verdi. Spitzer sayesinde de artık kuyrukluyıldızından dışarı gaz çıkışı gerçekleştiği kesinleşti diyor. Bu gözlem, ISON Güneş'ten 502 milyon kilometre uzakta yani Dünya'nın Güneş'ten uzaklığının 3,35 katı kadar uzakta olduğu zaman yapıldı. NASA'nın Washington'daki Genel Merkezi'nden gezegen bilimci James L. Green: ISON NASA'nın kapsamlı bir gözlem projesi gereği çeşitli araçlarla gözleniyor. ISON kuyrukluyıldızlar arasında en heyecan verici olanı ve güneş sisteminin ilk oluşum dönemiyle ilgili bize önemli bilgiler sunacak diyor. ISON (resmi adı C/2012 S1) küçük bir dağ büyüklüğünde olup çapı en az 4,8 kilometre ve 3,2 milyar ile 3,2 trilyon kilogram ağırlığındadır. Kuyrukluyıldız çok uzakta olduğundan gerçek büyüklüğü ve yoğunluğu tam tespit edilememiştir. Tüm kuyrukluyıldızlar gibi ISON'da su, amonyak, metan, karbondioksit gibi toz ve donmuş gazlardan oluşmuş kirli bir kartopudur. Gökbilimcilere göre kuyrukluyıldızların güneş sisteminin ilk oluşum dönemindeki temel yapıtaşlarını barındırır. ISON Güneş'ten ışık yılının onda biri ile 1 ışık yılı uzaklıktaki Oort Bulutu adı verilen boşluk içinde yer alan kuyrukluyıldız ve kuyrukluyıldız benzeri cisimlerden biridir. Kuyrukluyıldız 28 Kasım 2013'de Güneş'in 1,16 milyon kilometre yakınından geçecek. Güneş'e yaklaştıkça yavaş yavaş ısınmaktadır. Bu sırada farklı gazlar buharlaşarak uzaya yayılır. Satürn'ün yörüngesinde dolanan asteroitler ve kuyrukluyıldızlarda da karbondioksit gazı kuyruklarının olduğu düşünülüyor. ISON 21 Eylül 2012'de, Rusya'nın Kislovodsk'deki Uluslararası Bilimsel Optik Ağ Merkezi'ndeki Rus gökbilimciler Vitali Nevski ve Artyom Novichonok tarafından, Jüpiter ve Satürn arasında iken keşfedildi. Bir kuyrukluyıldızın erken farkedilmesi karbondioksit emisyon sayımını kolaylaştırmaktadır. Bu gözlem gezegenlerin oluştuğu dönemdeki ön-gezegen diski içindeki yapıyı belirler. Kuyrukluyıldız Mars'a yörüngesine yaklaştığında ise artık su-buz kuyruğu da belirmeye başlar. Bu ise yakın zamanda olacak. Kuyruklıuyıldız uzakta olduğundan su-buz kuyruğu oluşmuşsa dahi karbondioksit kuyruğuna karışmış olacağından farkemiyor olabiliriz diyor Lisse. 2 Yorumlar hocam bu kuyruklu yıldız dünyadan ne zaman görülebilecek yada görülebilecek mi? ISON Aralık ayından itibaren çıplak gözle görülür hale gelecek. Aralık sonunda ise gündüz bile görebileceğiz. O nedenle ISON'a Yüzyılın kuyrukluyıldızı da deniliyor.


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu en genç kahverengi cüceyi keşfetti. Kahverengi cüceler ne gezegen ne de yıldız sınıfına alınırlar. Gezegen olmaları için fazla büyük ve sıcaktırlar. Yıldız olmaları da mümkün değil, çünkü yıldızlara göre daha soğuk ve daha küçüktürler. Peki bu nesneler nasıl oluşmuştur? Kahverengi cüceler, yıldız ve gezegenleri oluşturan aynı toz ve gaz bulutlarından oluşur. Ama bu nesneler oluşum aşamalarında yıldız olamamış sıcak nesneler olarak kalırlar. Hem kütleleri yetersizdir hem de sıcaklıkları. Kütle ve sıcaklıkları yeterli olmadığından da hidrojeni yakarak helyuma çevirecek olan füzyonu başlatamazlar. Uzayın çok sönük cisimleridirler. Ancak Spitzer gibi hassas kızılötesi teleskoplar yardımıyla görünebilirler. Kahverengi cücelerin doğum anını yakalamak çok zordur. Çünkü doğduktan sonra çok kısa süre içerisinde gelişirler. İlk kahverengi cüce 1995 yılında keşfedildi. O günden bu yana gökbilimciler uzayın bu ilginç cisimlerini incelemeye devam ediyorlar. Spitzer'den elde edilen verileri derleyen bir gökbilimci gurubu, genç bir kahverengi cücenin izine rastladı. Genç nesnelerin olduğu bilinen Boğa ve Arabacı Takımyıldızlarına odaklanan araştırmacılar karanlık bir bulut olan Barnard-213'ü hedef olarak belirledi. Bulutun içini göstermesi için Spitzer'den faydalanıldı. Kızılötesi kamerayla SSTB213 J041757 olarak kodlanan bebek bir kahverengi cücenin varlığı tespit edildi. İspanya'daki Calar Alto Gözlemevi'de buluşu doğruladı ancak bir farkla: iki kahverengi cüce vardı. İkiz nesneler için birçok gelişmiş astronomik alet seferber edildi ve önce nesnelerin kütleleri hesaplandı. Genç nesnelerin etrafını koza gibi saran bir zarfı da Hawai'deki Caltech Submillimeter Gözlemevi saptadı. Hawai, İspanya, Şili ve New Mexico'daki gözlemevlerindeki gökbilimciler birlikte hareket ederek nesnelerin uzaydaki göreceli hareketlerini anlamaya çalıştılar. Bunun için de bölgenin on yıl önce elde edilen verilerini incelediler. Sonuçta keşfedilen bu iki nesnenin en soğuk ve en kütlesiz kahverengi cüceler olduğu sonucuna vardılar. Bunlar gerçekten de yıldız olmayı başaramayan nesnelerdi. Şimdiye kadar keşfedilen en genç kahverengi cüce bunlar. Keşifleri zor olsa da ilerisi için gökbilimcilere cesaret vermişler. Bulutun içerisinde belki de daha keşfedilecek başka kahverengi cüceler vardır. Bu nedenle verilerin incelemesi devam ediyor. Kaynak: Spitzer


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu, uzak bir gezegende, -güneş sistemimizdeki çoğu gezegende bulunmayan- metan gazı olduğunu keşfetti. Orlando'daki Florida Merkez Üniversitesi'nden Gezegensel Bilim lisansüstü öğrencisi Kevin Stevenson'a göre bu büyük bir bulmaca. Mevcut modele göre gezegendeki metan karbondioksit formunda olmalı. Ama öyle değil. Bu da araştırmacıları uzun bir süre meşgul etmeye yetecek. Atmosferinde metan olduğu keşfi yapılan GJ 436b, Neptün büyüklüğünde olan diğerlerine göre küçük bir ötegezegendir. Stevenson: Amacımız küçük, kayalık bir gezegende biyolojik imza görmek istiyoruz. Oksijen ve daha az metan barındıran bir gezegen bizim yalnız olmadığımızı söyleyecektir. Aynı üniversiteden Joseph Harrington: Bu olayda biz metanın varlığını yaşama bağlamıyoruz, 'gezegenin kimyasından dolayı metan vardır' diyoruz. Gezegendeki -yıldızına çok yakın olmasından dolayı- metanın pişmiş olması gerekiyor. Tıpkı yumurtaya ekmeği batırıp sonrada kızartmak gibi. Metan gezegenimizde ineklerde yaşayan mikroplardan ve su dolu pirinç tarlalarından üretilir. Güneş sistemindeki dev gezegenlerin hepsinde de -inek olmamasına karşılık- metan vardır. Örneğin Neptün'ün mavi renkle görünmesinin nedeni budur. Metan genellikle soğuk cisimlerin ortak maddesidir, yıldız olmayı başaramamış kahverengi cücelerde de bulunur. Aslında 1000 Kelvin derece sıcaklığındaki bir dünya atmosferinin hidrojen, oksijen ve karbon karışımı olması ve metanın fazla, karbondioksitin ise az olması beklenir. GJ 436b'nin sıcaklığının 800 Kelvin olduğu düşünülüyor. Bu durumda gezegende bol metan ve az miktarda karbondioksit olduğu varsayılıyordu. Spitzer gözlemleri ise bunun tersinin geçerli olduğunu gösterdi. Uzay teleskopu gezegenin ışığını altı kızılötesi dalga boyunda alarak gezegende metan değil, karbonmonoksit olduğunu gösterdi. Harrington, Bu ise saç baş yolduracak bir durum. Elimizdeki modellerin geliştirilmesi için elde edilen bu sonuçtan daha fazla veriye ihtiyacımız var. Başka gezegenlerin atmosferlerinin de verilerine ihtiyaç duyuyoruz. GJ 436b, 33 ışık yılı uzaklıktaki Aslan takımyıldızında yer alıyor. Gezegen, güneşe göre soğuk ve M tipi cüce yıldızının çevresindeki bir turunu 2.64 günde tamamlıyor. Gezegen Dünya'dan geçiş yöntemiyle keşfedilmişti. Spitzer gezegenin yıldızının arkasına geçerken belli belirsiz bir kızarma tespit etti. Gezegen gözden kaybolduğunda yıldızın ışığındaki parlaklık değişimi ile gezegenin parlaklığı ölçülebiliyor. Bu teknik 2005'ten bu yana Spitzer ile başlatılmış ve Jüpiter boyutlarındaki birkaç ötegezegenin atmosfer bileşenleri ölçülmüştür. Şimdi de aynı teknikle Neptün büyüklüğündeki GJ 436b verileri elde edildi. NASA'nın Jet İtici Güç Laboratuvarı'ndaki Ötegezegen Uzay Enstitüsü ve Kaliforniya Enstitüsü ve Teknolojisi'nden Charles Beichman: Spitzer ile Jüpiter'den daha sıcak ve dünyadan daha soğuk gezegenleri izliyoruz. Önümüzdeki yıllarda dünya boyutlarında kayalık gezegenler keşfetmeyi ve bunların atmosfer bileşenlerini gözlemeyi umuyoruz. Bu tür gezegenler yaşam izlerini gösterebilir diyor. Kaynak: Spitzer


Spitzer 30 Ocak 2020'de görevini sona erdirmeden beş gün önce, kızılötesi kamerasını kullanarak Kaliforniya bulutsusunun çoklu görüntüsünü elde etti. Bu görüntü teleskopun 16 yıl boyunca ürettiği yüzlerce fotoğrafın arasında yerini aldı. Yeryüzünden yaklaşık 1000 ışık yılı uzaklıkta bulunan bulutsu, görünür ışıkla çalışan teleskoplarla bakıldığında altın renginde görünür: Uzun ve dardır, aşağı doğru sağa eğilir. Bulutsuda yer alan gazı Xi Persei veya Menkib adlı çok büyük yıldızlar ısıtır. Spitzer'in kızılötesi görüntüsü farklı bir özelliği ortaya çıkarır: gaza karışmış ılık toz. Toz, bölgedeki yıldızlardan yayılan görünür ve morötesi ışığı emer ve emilen enerji kızılötesi olarak ışık yayar. Mozaik, Spitzer gözlemini gökbilimcilerin anlayacağı dilde gösteriyor. 2020'ye kadar Spitzer gökyüzünü iki farklı detektörüyle gösterdi. Dedektörler farklı kızılötesi dalga boylarında çalışıyordu: 3.6 mikrometre ve 4.5 mikrometre . Farklı dalga boyları bir cismin farklı özelliklerini gösterir. Spitzer bir bölgenin birden fazla fotoğrafını çekerek gökyüzünü tarar. Sonunda bu veriler birleştirilerek yukarıdaki görüntünün ortasındaki gri alan gibi bir görsel ortaya çıkarır. Böylece bölgenin ayrıntılı bir fotoğrafına ulaşılmış olur. Spitzer'in son fotoğrafları için özel seçim yapıldı. Spitzer tarafından daha önce incelenmemiş olan Kaliforniya bulutsusu da bunlardan biriydi. Gökbilimciler bu veriler eşliğinde bulutsunun özelliklerini çalışabilecek. Son Gözlemler Spitzer ekibi görevin bitmesinden bir gün önce 29 Ocak tarihine kadar ek bilim gözlemleri yaptı. Ancak hiçbiri Kaliforniya bulutsusunun görüntüsü kadar çarpıcı olmadı. Bu gözlemler arasında Zodyak tozu olarak bilinen Güneş Sistemimizden kaynaklanan tozdan gelen ışığın ölçülmesini de kapsıyordu. Bu sürekli toz bulutu kuyrukluyıldızların buharlaşmasından ve asteroitler arasından çarpışmalardan oluşmaktadır. Kuyrukluyıldızlar ve asteroitler gezegenleri oluşturan maddenin fosilleri gibidir. Bu nedenle toza bakmak zamanda geriye gitmek demektir. Yer'e yakın gözlemevleri genel olarak bu tozdaki parlamayı görmekte zorlanır. Çünkü tozlar gezegenlerin çevresinde toplanma eğilimindedir. Ancak Spitzer ile toz incelenmesi 254 milyon km ya da Yer-Ay uzaklığının 600 katından fazla uzaklığa taşındı. Bu uzaklıkta yer alan toz Spitzer ile gözlenebildi. Spitzer görevi bitene kadar yüzlerce cismi inceledi. Görevi olmamasına karşılık ötegezegen bile keşfetti ve ötegezegen atmosferi çalışmalarına katkı sağladı. 16 yıl çalışan araç artık emekliye ayrıldı ve sessizliğe büründü.


Gökbilimciler uzun zamandır yeryüzünden uzaya yayılan yapay ışıkları yani ışık kirliliğini önlemeye çalışıyor, devletleri ikna edip ışık kirliliği yasası için uğraş veriyorlar. Şimdi karşılarına başka bir sorun çıktı: starlink uyduları... Kimilerini memnun edecek bu proje ile küresel çapta internet ağı kurulması amaçlanıyor. Şu an Dünya yörüngesinde 500 tane olan uyduların her biri yaklaşık 250 gram yemek masası büyüklüğünde. İlk seri Mayıs 2020'de 60 adet fırlatılmıştı. Uydular yavaş yavaş asıl yörüngelerine yükseliyor. Onların terk ettiği yere yenileri yerleştiriliyor ve toplamda 60 bin uydunun yörüngeye yerleşmesi planlanıyor. Gökbilimciler ve astrofotoğrafçılar ise bu durumdan memnun değil. Gökyüzünde çalıştıkları alanı bozduğundan durumu SpaceX şirketine bildiriyorlar. Şirket şimdi bu sorunu aşmak için uyduların güneş panellerini yansıtıcılığı az madde ile kaplamak için proje geliştiriyor. Şirkete göre uydular asıl yörüngelerine yerleştiğinde olumsuz etkileri ortadan kalkacak. Görev süresi biten uyduların ne olacağı ise başka bir sorun. Uzay çöpü mü olacaklar, yoksa bir şekilde Dünya'ya mı düşürülecekler? Bekleyip göreceğiz. Uyduların yerini Heavens-Above sayfasından izleyebilirsiniz. 1 Yorum İnsanoğlu olarak sanırım hiç bir zaman iyi bir şey yapamayacağız.


NASA bilim insanları gezegenimizdeki küresel su döngüsünün nasıl değiştiğini anlamak için son 17 yıllık yerçekimi gözlem verilerini inceledi. Bitki ve kara yüzeyinden nemin havaya salma hızı 2003-2019 yılları arasında küresel ölçekte artmıştır. Süreçte yerçekimi uydularından gelen gözlemler kullanıldı. Araştırmacılar okyanus ve kıtalardaki suyun kütle değişimini ölçerek buharlaşma-terleme artış hızının tahminlerden iki kat fazla hızla gerçekleştiğini belirlediler. Bitkiler, karasal yüzeyler ve okyanuslardaki su hareketliliği küresel su döngüsünün önemli bir koludur ve evapotranspirasyon olarak bilinir. Bu döngü karada yaşamın devamı için gerekli koşulları oluşturur. Isınan bir iklimde ET oranının artması gerektiği bilinse de şimdiye kadar küresel ölçekte ölçülmesi zordu. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarından Madeleine Pascolini-Campbell: Çalışmamız sonucunda ET'nin 2003'den bugüne %10 dolayında arttığını belirledik. Bu değer tahminlerden iki kat daha fazla olup çoğunlukla sıcaklık artışından kaynaklanmaktadır. Su döngüsüyle ilgili bu bilgiler iklim modellerinin geliştirilmesi ve doğrulanmasında yardımcı olacaktır diyor. ET hızı küresel su döngüsünü nasıl etkilemektedir? Okyanuslardan kaynaklanan nem atmosferde dolaşırken bunların bir kısmı karalara yağış olarak düşer. Yağan suyun bir kısmı nehirlere bir kısmı da toprağa sızar. Kalan su bitkilerden ve topraktan tekrar buharlaşır. ET değerinin bilinenden daha hızlı arttığını bulmak ise gelecekte iklim değişiklerinin Dünya'yı nasıl etkileyeceğini anlamamızı sağlar. Dünya ısındıkça ET hızlanacak ve bu da toprak ve bitkilerin kurumasını hızlandıracak. Hava düzenleri de bundan etkilenebilir: karadan artan buharlaşma, bazı bölgelerde kuraklığa neden olabilir. Bu da yüzey ve yeraltı suyu kaynaklarının üzerindeki stresin artmasına neden olur. Böylece ekosistemler ve insan toplumları için önemli sonuçlar oluşabilir. Tüm bu etkenler ısınan bir dünyanın belirtileridir. Pascolini-Campbell: Eriyen buzulların ve küçülen buz tabakaları görüntüleri küresel ısınmanın etkilerini anlamamız için en kestirme yoldur. Ancak suyun nehirlere akmadan önce karadan buharlaşması gibi gezegenimizin su döngüsü için görünür olmayan diğer kilit etkenlerde de önemli değişikliklere neden olur. ET'nin küresel olarak nasıl değiştiğini tahmin etmek için araştırmacılar GRACE ikizlerinin verilerinden yararlandı. GRACE görevi NASA ve Alman Havacılık ve Uzay Merkezi tarafından başlatılmıştır. Suyun kütlesi olduğundan Dünya'nın yerçekiminde de katkısı vardır. Uzay araçları buz tabakalarındaki değişimlerden karada depolanan su ve okyanuslardaki su kütlesindeki değişimlere kadar küresel ölçekte suyun hareketini ölçecek kadar duyarlıdır. Araştırmacılar bu nedenle uydudan gelen 17 yıllık verilere bakarak bu çalışmaları tamamladı. Görsel hakkında: Görüntüde tipik bir ormanda gerçekleşen buharlaşma görülmektedir. Hem bitkilerden hem de topraktan kaynaklanan su buharlaşmasının hızı arttığı belirlendi.


750 ışık yılı uzaklıkta genç ve Güneş benzeri bir önyıldızdan (L1448-MM) patlama ile yıldızlararası boşluğa önemli miktardaki suyun mermi hızıyla atıldığı keşfedildi. Çevresindeki geniş toz diskleriyle beslenen ve henüz doğmakta olan önyıldız bunun sonucunda kuzey ve güney kutup başlarından madde jetleri fışkırtıyor. Hollanda Leiden Üniversitesi'nden Lars Kristensen: Devasa hortumların içinden mermi hızıyla fışkıran su damlacıklarının miktarı, Amazon Nehri'nden saniyede akan suyun yüz milyon katına eşittir. Su, makineli tüfekten saatte 2500 km hızla fırlayan mermiden 80 kat daha fazla hıza ulaşabiliyor. Kuzey yarıküre takımyıldızlarından Kahraman takımyıldızında büyük bir bulut içinde doğmakta olan yıldızın oluşumu bir milyon yıl daha gerekiyor. Araştırmacılar keşfi Avrupa Uzay Ajansı'nın Herschel Uzay Gözlemevi'nin kızılötesi/milimetre altı dedektörleriyle görüş yeteneğiyle gerçekleştirdi. Bulutun içinde hidrojen ve oksijen atomlarına ek olarak yıldız çevresinde hareketli su molekülleri olduğunu belirlediler. Kristensen'e göre, Atomların izlediği yolda su formları yıldızın çevresinde birkaç bin derece sıcaklıklarda görülüyor. Ancak bu su damlacıklarının sıcaklığı 100 000 C derecede gaz haline dönerek patlayıp jetlere dönüşüyor. Sıcak gazın ilerisindeki daha soğuk bölgede, yıldızdan yaklaşık 5000 kat daha uzaklıkta, Dünya'nın olduğu yer gibi bir alanda su hızla soğuyor ve yavaşlıyor. Heyecan verici bu keşif Güneş'in yaşamını, ve bizdeki suyun nasıl oluştuğu hakkında araştırmacılara fikir verebilir. Kristensen: Bizdeki bu önyıldızın çok enerjik bir faz döneminde olduğunu anlıyoruz. Yüksek hızda fışkıran madde arasında suyun olduğunu biliyoruz diyor. Fıskiye sistemlerinde olduğu gibi yıldız yıldızlararası ortamın orta-ince gazlarla zenginleşmesini sağlıyor. Su ise toz disklerindeki oksijen ve hidrojenin bileşeni, yıldızların oluşumu ve büyümesinde önemli katkı sağlıyor olabilir. Su jetleri muhtemelen önyıldızın bu aşamasındaki kısa süreli dönemdir. Bu fışkırmaların keşfi gökadanın pek çok alanda ilginç olduğunu gösteriyor. Keşfi gerçekleşen ekip üyelerinden Hollanda Leiden Üniversitesi-Leiden Gözlemevi'nde görev yapan Türk Gökbilimci Umut Yıldız'dan geldi: Yıldızlar doğumları sırasında bu tür fışkırma hunileri oluşturup bunlar vasıtasıyla zaten çok çeşitli molekülleri fışkırtıyor. Bu fışkırma sırasında oluşan çok yüksek hız ve sıcaklık da aynı zamanda kimyasal tepkimeleri tetikleyerek yeni moleküllerin oluşmasına sebep oluyor. Aslında su da bunlardan birisi ancak daha önce gözlenemediği ve yaşamsal öneme sahip olduğu için keşfi öne çıkarıyor. Konuyla ilgili diğer adresler: http://www.strw.leidenuniv.nl/WISH/outreach.php http://dx.doi.org/10.1051/0004-6361/201116975 http://adsabs.harvard.edu/abs/2011A%26A...531L...1K