NASA'nın Hubble Uzay Teleskopunu kullanan gökbilimciler ilk kez ölçüm yaparak bir yıldızın kalıntısı olan beyaz cücenin süpernova patlamasına uğradığını belirledi. Eski Hubble verilerini inceleyen gökbilimciler bunun nedeninin beyaz cücenin mavi bir arkadaşıyla ilgisi olduğu sonucuna ulaştılar. Beyaz cüce ölü yıldızın kalıntılarını yavaşça nükleer tepkimeyle tutuşturarak zayıf bir süpernovaya neden olduğu şeklinde yorumladılar. Bu tür süpernovalar yeni bir tür olup Tip Iax olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıfa sahip süpernovalar beyaz cüceli ikili sistemlerde görülen Tip Ia süpernova patlamalarına oranla daha sönük ve daha az enerjiktir. Daha önce bu patlamalar Tip Ia sınıfında sayılıyordu. Ancak sayısı Tip Ia'nın beşte birine ulaşınca yeni bir sınıf oluşturuldu. New Jersey'deki Rutgers Üniversitesi'nden Saurabh Jha: Gökbilimciler yıllardır Tip Ia süpernovalarının atalarını arıyor. Evrenin genişlemesi çalışmalarında önemli kriterlerden sayılan Tip Ia patlamaları büyük kozmik uzaklıkları ölçmek için kullanılır. Tip Ia sınıfının atalarından olan sönük Tip Iax süpernovalarını görmek ise patlamalar arasındaki sınırları belirlemek açısından oldukça önemlidir. Ancak şimdiye kadar bu kadar Tip Iax patlaması olduğuna emin olunan patlamaya tanık olmamıştık. Bu keşif bize beyaz cücelerin benzer patlamalara sahip olabileceğinin yolunu göstermiştir diyor. SN 2012Z adlı süpernova 2012 yılında Lick Gözlemevi'nin Süpernova Taraması programı ile keşfedildi. Aslında daha önce 2005, 2006 ve 2010 yıllarında da Hubble ile NGC 1309 adıyla gözlenmişti. 110 milyon ışık yılı uzaklıktaki süpernova Rutgers Üniversitesi'nden lisansüstü öğrencisi Curtis McCully'nin başını çeken ekip ile görüntülerin değerlendirilmesi çerçevesinde süpernovanın yeri belirlendi. Süpernovayı biraz da şansın yardımıyla farkettik. Bu Tip Ia süpernovalarının atasıydı ve öncekilere göre oldukça soluktu. Her zaman ki gibi doğa bizi yine şaşırttı diyor McCully. Süpernovayla ilgisi yüzde birden daha az olan cisim şans eseri görüldü. Veriler daha sonra bilgisayar benzetimleriyle incelenerek merkezinde helyum çekirdeği ve onu saran ve dışarı atılmış hidrojen içeriği nedeniyle ölü bir yıldıza ait olduğu sonucunda ulaşıldı. Illinois Üniversitesi'nden Ryan Foley: 2009 yılında varlıkları tahmin edilen bu sınıfı anlamaya çalıştık. Hubble ile yaptığımız çalışma küçük bir belirsizlik içermesine karşılık iddiamızı doğruluyor diyor. Ekibe göre bu tuhaf yıldız sistemi için en olası senaryo bir tahteveralli oyunu gibi yıldızlararası kütle akışıyla açıklanmaktadır. Yıldız başta dört ile yedi güneş kütlesindedir. Bu yıldızdan daha küçük kütleli yıldıza akan madde ondaki hidrojen ve helyum miktarında artışa neden olmaktadır. Çekirdeğinde sadece karbon olan beyaz cüce bu nedenle şişer ve büyür. Bir süre sonra dış katmanını dışa doğru savurur ve mini-süpernova olarak patlar. Bu da yaklaşık yarı-güneş kütlesindeki maddenin dışa atılması demektir. Tip Iax süpernovası Tip Ia'nın tersine geride beyaz cüce değil ölü bir yıldızı tekrar canlandırdığından gökbilimciler bunu 'zombi yıldız' olarak adlandırır. Ekip büyük bir yıldızın patlaması ile oluşan bu süpernova patlamasına neden olan cismin yapısıyla ilgili diğer seçenekleri de göz ardı etmiyor. Ellerindeki varsayımı doğrulayabilmek için zombi yıldızın helyum eşini görebilmek ve yeterince veri toplayabilmek için 2015 yılında da Hubble Teleskopu'ndan yararlanmak istiyor. Gökbilimcilerin elinde Tip Iax patlamasının sonrası bulunuyor. Ocak 2013'de elde edilen Hubble görüntülerinde 2008ha süpernovası ve ardından dört yıl sonrası görüntüleri görülüyor. Süpernova 69 milyon ışık yılı uzaklıktaki UGC 12682 gökadasında bulunuyor. Cisim zombi bir yıldız veya onun arkadaşı olabilir. Cismin renklerine bakıldığında üç güneş kütlesinden fazla ağırlığa sahip olduğu ortaya çıkıyor. Daha az parlak ve SN 2012Z ata sistemine göre daha kırmızı renkte. SN 2012Z süpernovası Tip Iax süpernovalarının çeşitli olduğunu ve SN 2008ha ile birlikte zayıf olanlardan biridir. Bu çeşitlilik içinde her zaman beyaz cüce olmaz, çünkü büyük yıldızlar da böyle patlayabilir. Patlama türlerini ancak onların sayısını arttırarak değerlendirebiliriz diyor Foley. Gökbilimciler yeni kanıtlar eşliğinde bu beyaz cüce patlamaları için üretillmiş modelleri geliştirmek ve böylece Tip Iax ve normal Tip Ia süpernovaları ile onların ataları arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır.


Gökbilimcilerden oluşan uluslararası bir araştırma ekibi, ilk kez birbirlerinin önünden geçen biri zonklayan Sefeid değişeni bir çift yıldız sistemini keşfederek on yıllık bir bilmeceyi çözmüş oldular. Çift yıldız sisteminde nadir olarak gerçekleşen iki yıldız yörüngesinin aynı hizaya gelmesi sayesinde Sefeid değişeninin kütlesi eşi görülmemiş hassasiyetle ölçülebildi. Gökbilimcilerin şimdiye kadar Sefeid kütlelerine ilişkin birbiriyle uyumsuz iki teorik tahminleri vardı. Yeni sonuçlara göre yıldız zonklama teorisi sayesindeki tahminler doğru, yıldız evrimi teorisiyle öne sürülen tahminler ise yeni gözlemlerle uyuşmazlık gösteriyor. Grzegorz Pietrzynski öncülüğünde gerçekleştirilen araştırma sonuçları Nature dergisinin 25 Kasım 2010 tarihli sayısında yayınlandı. Grzegorz Pietrzynski dikkat çekici sonuçları şöyle aktarıyor: ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan 3.6 metrelik teleskopuna bağlı HARPS aletini ve diğer teleskopları birlikte kullanarak, bir Sefeid'in kütlesini önceden yapılan tahminlerden çok daha kesin bir şekilde ölçebildik. Yeni sonuçların hemen ardından Sefeidlerin kütlelerini dair tahmin yürüten, birbiriyle yarışan iki teoriden hangisinin doğru olduğunu görebildik. Genellikle Sefeidler olarak adlandırılan, Klasik Sefeid Değişenleri, Güneş'ten çok daha büyük ve parlak kararsız yıldızlardır . Düzenli bir şekilde genişleyip, büzülürler, bu döngülerden herhangi birinin tam bir evresini tamamlaması günler ila aylar sürebilmektedir. Daha parlak olan yıldızların parlaması ve tekrar eski haline gelmesi için gereken zaman, daha sönük yıldızlara göre daha kısa olmaktadır. Bu çarpıcı kesin ilişki Sefeid çalışmalarını yakın gökadalara olan uzaklık ölçümlerini gerçekleştirmek için en etkin yol haline getirmekte ve bu sayede de tüm Evren'in bir ölçümü ayrıntılı bir şekilde planlanabilmektedir . Önemli olmalarına rağmen, malesef, Sefeidler tamamıyla anlaşılamamıştır. Zonklayan yıldızlar teorisiyle elde edilen kütle tahminleri, yıldızların evrimi teorisiyle elde edilenden % 20 30 daha az çıkmaktadır. Bu can sıkıcı farklılık 1960'lardan bu yana bilinmektedir. Bu gizemi çözmek için, gökbilimcilerin yörüngesi Yeryüzünden tam yandan görülen, sistemdeki yıldızlardan birinin Sefeid olduğu bir çift yıldız sistemi bulmaları gerekiyordu. Bu şartlar altında, örten çift yıldızlar olarak bilinen iki yıldızın parlaklıkları, biri diğerinin önünden geçerken ve yine arkasındayken azalmaktadır. Bu tür durumlarda gökbilimciler yıldızların kütlelerini hassas bir şekilde ölçebilmektedirler . Malesef, ne Sefeidler ne de örten çiftler yaygın değillerdir, bu nedenle bu tür nadir görülen çiftleri bulma şansı çok düşüktür. Samanyolu'nda böyle bir örnek bulunmamaktadır. Araştırma takımı bulunan Wolfgang Gieren de, çalışma hakkında şunları aktarıyor: Aslında çok kısa bir zaman önce Büyük Macellan Bulutu yıldızları arasında olduğunu düşündüğümüz bir çift yıldız sistemi bulduk. Her 3.8 günde bir zonklayan bir Sefeid değişen yıldızı içeriyor. Diğer yıldız biraz daha büyük ve soğuk, ve her iki yıldız birbirleri etrafındaki turunu 310 günde tamamlıyor. La Silla'daki HARPS tayfölçeri ile gözlem yaptığımızda nesnenin gerçek çift doğası hemen onaylanmış oldu. Gözlemciler OGLE-LMC-CEP0227 olarak bilinen bu nadir nesnenin parlaklık değişimlerini, iki yıldız yörüngede dolanırken ve birbiri önünden geçerken dikkatlice ölçtüler. Ayrıca HARPS ile birlikte diğer tayfölçerleri kullanarak her iki yıldızın yörünge hareketi ile Sefeid'in yüzeyinin kabarırken ve büzülürken içeriye ve dışarıya doğru olan hareketi ile birlikte yıldızların Yeryüzüne olan yakınlaşma ve uzaklaşma hareketlerini ölçtüler. Tamamlanmış ve detaylı veriler sayesinde gözlemciler iki yıldızın yörünge hareketini, boyutlarını ve kütlelerini yüksek hassasiyetle ölçebildiler bu, bir Sefeid için şimdiye kadar yapılmamış bir ölçümdür. Sefeid'in kütlesi şimdi % 1hata payı ile biliniyor ve yıldız zonklama teorisiyle yapılan tahminlerle birebir uyuşma gösteriyor. Bununla birlikte, yıldız evrimi teorisinin tahmin ettiği daha büyük kütlelerin önemli ölçüde hatalı olduğu görülmektedir. Daha geliştirilmiş kütle tahmini sadece bu çalışmanın bir sonucudur, ve araştırma ekibi bu yöntemi daha fazla kullanacakları bu tür kayda değer çift yıldız örnekleri bulmayı ümit etmektedirler. Ayrıca bu tür yıldız sistemleri sayesinde sonuçta, kozmik uzaklık ölçeği bakımından oldukça önemli bir gelişme olacak, Büyük Macellan Bulutu'nun uzaklığını % 1 hassasiyetle saptayacaklarına inanmaktadırlar. Notlar İlk Sefeid değişenleri 18. yy.'da saptanmıştır ve en parlak olanın geceden geceye olan parlaklık değişimi çıplak gözle görülebilmektedir. İsimlerini Kral takımyıldızında bulunan, değişimi ilk kez 1784 yılında John Goodricke tarafından İngiltere'den görülen Delta Cephei'den almaktadırlar. Goodricke aynı zamanda değişen yıldızın başka bir türü olan örten çiftlerin ışık değişimlerini de ilk kez açıklayan kişi olmuştur. Bu durumda yörüngede birbirleri etrafında dolanan iki yıldızın birbirlerinin önünden geçmesi, çiftin toplam ışığında bir azalmaya sebep olmaktadır. Araştırma ekibi tarafından gözlenen bu nadir durumda, sistem hem örten çifttir hemde yıldızlardan biri Sefeid'dir. Klasik Sefeid'ler büyük kütleli yıldızlardır, zonklayan daha düşük kütleli benzer yıldızlardan farklı olarak aynı evrimsel tarihi paylaşmamaktadırlar. Sefeidler için dönem aydınlatma gücü ilişkisi, 1908 yılında Henrietta Leavitt tarafından keşfedilmiştir, bu Edwin Hubble tarafından, şimdi gökadalar olarak bildiğimiz nesnelerin uzaklıklarına ilişkin ilk tahminleri yapmak için kullanılmıştır. Son zamanlarda Hubble Uzay Teleskopu ve Paranal'daki ESO VLT teleskopları ile birçok yakın gökadanın yüksek hassasiyetli uzaklık tahminler için Sefeidler gözlenmiştir. Özellikle, gökbilimciler her iki yıldız da benzer parlaklığa sahip olduğunda onların kütlelerini yüksek hassasiyetle ölçebilmekte ve her iki yıldıza ait tayf çizgileri, bu nesnenin durumunda olduğu gibi, iki yıldız birarada iken gözlenen tayfında görülebilmektedir. Bu sayede Doppler etkisi yardımıyla her iki yıldızın yörüngede iken yeryüzüne olan uzaklaşma ve yakınlaşma hareketlerinin kesin ölçümü yapılabilmektedir. OGLE-LMC-CEP0227 ismi ilk kez OGLE kütleçekimsel mikromerceklenme araştırmasında değişen yıldız olarak keşfedildiği için verilmiştir. OGLE hakkında daha deyaylı bilgiler şu adreste bulunmaktadır: http://ogle.astrouw.edu.pl/ Kaynak: ESO-Türkçe


Çok çeşitli bilim dallarında basit çalışmalar yapabileceğiniz halka açık bilimsel verilerin paylaşıldığı Zooniverse platformundan iki yeni gezegen keşfi geldi. Siz de bu sayfaya üye olarak istediğiniz alanda çalışmalara katılarak bilim insanlarına yardımcı olabilirsiniz. Görev süresi bitmiş olan Kepler teleskopunun verileri işlenmeye devam ediyor. Bu amaçla bilime meraklı her kesimden destek isteyen gökbilimciler Zooniverse ortamından verileri paylaşıyor. İşte, bu platformda işlenen verilerden iki yeni gezegen keşfi gerçekleşti: K2-138g ve K2-288Bb. K2-138g Beş gezegeni olan K2-138 yıldızı bir kırmızı cücedir. Gezegenleri 2,5 ile 12,8 gün arasında dolanma dönemine sahip. Yani yıldıza çok yakın dolanmaktalar. (Karşılaştırma yapabilmek için Merkür'ün Güneş çevresinde 88 günde bir tur attığını hatırlatayım.) Sistemdeki beş gezegenin yörüngesinde gözlenen tuhaflık altıncı bir gezegen olabileceğine işaret ediyordu. Halka açık verilerin eşliğinde yıldızın gerçekten de altıncı bir gezegeni olduğu keşfedildi. K2-138g gezegeni Dünya'dan büyük Neptün'den biraz küçüktür. Yıldızı çevresinde 42 günde dolanmaktadır. Yüzey sıcaklığı yaklaşık 130 C derece olan gezegende bildiğimiz anlamda yaşam olması mümkün görünmemektedir. Keşifle ilgili ayrıntılı bilgiye https://blog.zooniverse.org/2019/01/07/exoplanet-explorers-discoveries-a-sixth-planet-in-the-k2-138-system/ adresinden ulaşabilirsiniz. K2-288Bb K2-288 sistemi iki M cüce yıldıza sahiptir. A yıldızı yaklaşık yarı Güneş kütlesindedir. B yıldızı ise Güneş'in üçte biri kütlelidir. Gezegen adlandırmalarında büyük harfler yıldızı, küçük harfler gezegeni simgelemektedir. B yıldızı çevresinde 31,3 günde dolanan gezegen yaşam alanı içinde bulunuyor. Dünya çapının 1,9 katı çapa sahip gezegenin yüzey sıcaklığı -47C'dir. Bu haliyle yaşam alanında olsa da pek yaşamperver görünmemektedir. Keşifle ilgili ayrıntılı bilgiye https://blog.zooniverse.org/2019/01/07/exoplanet-explorers-discoveries-the-habitable-zone-planet-k2-288bb/ adresinden ulaşabilirsiniz. 2 Yorumlar merkürün yıldızımıza uzaklığı yaklaşık 58000000 milyon km olduğunu hatırlarsak ve yüzey sıcaklığı yaklaşık 430 derece.k2138 yıldız sistemindeki gezegenler çok daha yakın olmalı yüzey sıcaklıklarıda 430 derecenin çok çok üzerinde olmalı ve nekadar yakınsa hem yörüngedeki hızları hemde dönme turları (42 ve 2,5).yörüngedeki hızları çok yüksek.diğer yidız k2288Bb yıldızı ise yaşam olabilir(-47).Fakat rusyada -70 de insanlar yaşıyor.öyle biliyorum.yinede yörünge hızı yüksek.selamlar. Elbette burada bahsedilen ortalama sıcaklık değeridir. Dünya'nın ortalama sıcaklığının 15 C derece olduğu düşünülürse, -47C gibi bir ortalama sıcaklıkta yaşam olasılığı?? Evet, soru işareti. Çünkü bu kadar düşük sıcaklıklarda yaşayan mikrobik canlılar olabilir. Bu kısmı biyologlara bırakayım en iyisi.