Şili'deki ALMA Gözlemevi Güneş Sistemi'ne en yakın yıldız olan Proxima Centauri etrafında toz keşfi gerçekleştirdi. Yeni gözlemler sayesinde Proxima Centauri'ye uzaklığı Yer-Güneş mesafesinin bir ila dört katı olan bölgeden gelen ışıltının soğuk tozlar nedeniyle olduğu ortaya çıkarılmış oldu. Elde edilen veriler ayrıca daha da soğuk bir dış toz kuşağına işaret ederken, bu da karmaşık bir gezegen sisteminin belirtisi olabilir. Bu yapılar Güneş Sistemi'ndeki çok daha büyük kuşaklara benzerken, gezegen oluşturamayan taş ve buz parçacıklarından meydana geldikleri düşünülmektedir. Proxima Centauri Güneş'e en yakın olan yıldızdır. Güney yarımküreden görülen Erboğa takımyıldızı doğrultusundaki sönük kırmızı cüce bizden sadece dört ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır. Çevresinde bulunan ve 2016 yılında keşfedilen Dünya-boyutlarındaki ılık gezegen Proxima b, Güneş Sistemi'ne en yakın gezegen ünvanını almıştır. Ancak bu sistemde tek bir gezegenden fazlası mevcuttur. Yeni ALMA gözlemleri yıldızı çevreleyen soğuk kozmik toz bulutlarından yayılan salınımı gözler önüne sermektedir. Yeni çalışmanın baş yazarı, İspanya, Granada'daki Andalucia Astrofizik Enstitüsünden Guillem Anglada bu önemli bulguyu şu şekilde açıklıyor: Burada keşfedilen yersel gezegen Proxima b'den sonra, yıldızın etrafında keşfedilen tozun önemi şuradan geliyor; Güneş'imize en yakında bulunan yıldızın etrafında sadece tek bir gezegen olmadığına, aksine daha karmaşık bir gezegen sisteminin varlığına işaret etmektedir. Toz kuşakları gezegenler gibi daha büyük nesneleri oluşturamadan geride kalan maddelerdir. Bu kuşaklardaki kaya ve buz parçacıklarının boyutları, milimetreden küçük boyutlardaki minicik toz taneciklerinden, birkaç kilometreye kadar ulaşan asteroid-benzeri nesnelere kadar değişmektedir . Tozun Proxima Centauri'den birkaç yüz milyon kilometreye kadar genişlediği görülmekte ve toplam kütlesinin Yeryüzü'nün yüzde biri kadar olduğu hesaplanmaktadır. Sıcaklığı ise -230 santigrat derece olarak tahmin edilmektedir, dış Güneş Sistemindeki Kuiper Kuşağının sıcaklığı kadar. Yine ALMA verilerinde on kat daha ötede ve daha soğuk başka bir kuşağın olduğuna dair ipuçları bulunmaktadır. Doğrulandığı taktirde Güneş'ten daha soğuk ve sönük bir yıldızdan çok uzakta, oldukça soğuk bir çevredeki bu kuşak oldukça merak uyandırıcıdır. Her iki kuşak ta yıldızından sadece dört milyon kilometre civarında bulunan Proxima b gezegeninin ötesindedir . Guillem Anglada keşfin anlamını şu şekilde açıklıyor: Sonuçlara göre Proxima Centauri toz kuşağı le sonuçlanan zengin bir etkileşim geçmişine sahip bir çoklu gezegen sistemi barındırıyor. Daha sonra yapılacak çalışmalar henüz yeri bilinmeyen diğer gezegenlere işaret edebilir. Proxima Centauri gezegen sisteminin ayrı bir önemi var çünkü Starshot projesi ile lazer güdümlü bir mikro-uydu sayesinde bu sistemin gelecekte doğrudan görüntülenmesi planlanıyor. Yıldızın etrafındaki toz ortamının bilinmesi bu tür bir görev için oldukça gereklidir. Yine Andalucia Astrofizi Enstitüsünden eş-yazar Pedro Amado, bu gözlemin sadece bir başlangıç olduğunu şöyle açıklıyor: Bu ilk sonuçlar ALMA'nın Proxima etrafındaki toz yapılarını tespit edebileceğini gösteriyor. Gelecekteki gözlemler Proxima'nın gezegen sistemi hakkında daha ayrıntılı bilgiler verebilir. Genç yıldızların etrafındaki öncül-gezegen diskleri ile birlikte, yaklaşık 4,5 milyar yıl önce Dünya ve Güneş Sisteminin oluşmasına kadar geçen sürecin çoğu ayrıntısı da ortaya çıkarılmış olacaktır. Şimdi gördüklerimiz daha sonrakiler için sadece bir atıştırmalık gibi! Notlar Kozmik bir raslantı eseri, çalışmanın baş yazarı Guillem Anglada, Proxima Centauri b keşfini yürüten gökbilimci ve çalışma da eş-yazar olarak Guillem Anglada-Escude ile aynı ismi paylaşmaktadır ve herhangi bir akraba ilişkileri yoktur. Proxima Centauri Güneş Sistemi'ne benzer yaşlarda oldukça yaşlı bir yıldızdır. Çevresindeki tozlu kuşaklar Güneş Sistemi'ndeki Kuiper Kuşağı ve asteroid kuşağındaki kalıntı tozlara ve tozun oluşturduğu Burçlar Işığı'na benzemektedir. ALMA'nın HL Tauri gibi çok daha genç yıldızların etrafında görüntülediği dikkat çekici diskler gezegenleri oluşturan süreçte yer alan çok daha fazla madde içermektedir. Eğer doğrulanırsa çok daha sönük olan dış kuşağın görünür şekli, Proxima Centauri gezegen sisteminin eğimini tahmin etmeleri için gökbilimcilere yol gösterecektir. Gerçekte dairesel olan bir halka eğimden dolayı eliptik olarak görülecektir. Bu sayede Proxima b gezegenin düşük sınırda bilinen kütlesi daha iyi tanımlanacaktır. ESO-Türkiye


ALMA ve VLT Büyük Patlama'dan Sadece 250 Milyon Yıl Sonra Oluşan Yıldızlara Dair Kanıtlar Buldu Uzak gökada MACS1149-JD1'deki yıldız oluşumunu belirlemek üzere Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ve ESO'nun Çok Büyük teleskopu ile yapılan gözlemleri kullanan gökbilimciler buradaki yıldızların beklenmedik şekilde erken, Büyük Patlamadan sadece 250 milyon yıl sonra oluştuğunu belirledi. Bu keşif ayrıca evrende şimdiye kadar tespit edilen en uzak oksijen varlığını ile ALMA ya da VLT ile şimdiye kadar gözlenmiş olan en uzak gökadayı da temsil ediyor. Sonuçlar Nature dergisinin 17 Mayıs 2018 tarihli sayısında yayınlanacak. Uluslararası bir gökbilimciler ekibi ALMA'yı kullanarak uzak gökada MACS1149-JD1'i gözledi. Gökada içinde iyonlaşmış oksijenin saldığı oldukça sönük bir ışıma tespit edildi. Bu kırmızı-ötesi ışık uzaydaki seyahati boyunca evrenin genişlemesi sayesinde yeryüzüne ulaşana dek dalga boyu on kez uzayarak ALMA tarafından tespit edilebilir hale geldi. Ekip sinyalin 13.3 milyar yıl önce salındığını ortaya çıkardı (ya da Büyük Patlama'dan 500 milyon yıl sonra), bu da herhangi bir teleskop tarafından şimdiye kadar tespit edilmiş en uzak oksijen tespiti haline geldi . Oksijenin varlığı ise bu gökada içinde önceki nesil yıldızların varlığına işaret eden açık bir sinyal. ALMA verilerindeki uzak oksijen sinyalini görünce heyecanlandım, diyor hem Osaka Sangyo Üniversitesi hem de Japon Ulusal Gökbilim Gözlemevi'nde araştırmacı ve yeni makalenin baş-yazarı Takuta Hashimoto. Bu keşif gözlenebilir evrennin sınırlarını daha geriye götürüyor. ALMA tarafından algınan oksijen ışığına ilave olarak, ESO'nun Çok Büyük teleskopu tarafından da zayıf bir hidrojen salınımı tespit edilmiştir. Gökadanın uzaklığı bu gözlem sayesinde belirlenmiş ve oksijen gözleminden elde edilen uzaklık bilgisini doğrulamıştır. Bu MACS1149-JD1'I ALMA ve VLT tarafından şimdiye kadar uzaklığı hassas bir şekilde belirlenmiş en uzak gökada haline getirmektedir. Bu gökada, evren sadece 500 milyon yıl yaşındayken görülmüş olmasına rağmen yine de yetişkin yıldızlardan oluşan bir popülasyona sahip, diye açıklıyor Londra Üniversitesi 'de araştırmacı Nilocas Laporte ve yeni makalenin ikinci yazarı. Bu sayede bu gökadayı kullanarak kozmik hikayenin daha erken, tamamen bilinmeyen dönemini araştırabiliyoruz. Büyük Patlamadan sonra bir süre evrende oksijen yoktu; ilk yıldızlardaki çekirdek birleşmesi süreciyle oluşturuldu ve bu yıldızlar öldükten sonra uzaya saçıldı. MACS1149-JD1 içindeki oksijen tespiti evrenin başlangıcından sonraki 500 milyon yıl içinde bu ilk nesil yıldızların çoktan oluştuklarını ve oksijen saldıklarına işaret etmektedir. Peki, bu erken yıldız oluşumu ne zaman başladı? Ekip bunu bulabilmek için NASA/ESA Hubble teleskopu ve NASA Spitzer teleskopu ile kırmızı-ötesi dalga boyunda alınmış olan verilerle MACS1149-JD1'in erken hikayesini yeniden oluşturdu. Gökadanın gözlenen parlaklığının, yıldız oluşumu başlangıcının evrenin başlangıcından sadece 250 milyon yıl sonraya karşılık geldiğini söyleyen bir modelle iyi bir şekilde açıklandığını buldular . MACS1149-JD1 içinde görülen yıldızların yaşı, gökbilimcilerin romantik bir şekilde adlandırdığı kozmik şafak dönemindeki tam olarak karanlık dönemde ilk gökadaların ne zaman oluşmaya başladığı sorusunu gündeme getirmektedir. MACS1149-JD1'in yaşı ortaya çıkarılarak gökadaların şu anda doğrudan tespit edebildiğimizden çok daha önce oluştuklarını gösterilmiş oldu. UCL'de kıdemli gökbilimci ve makalenin eş-yazarı Richard Ellis şu sonuca varıyor: Kozmik şafağın ne zaman gerçekleştiğini belirleyebilmek evrenbilim ve gökada oluşumunun kutsal kasesi gibidir. MACS1149-JD1'in yeni gözlemleriyle ilk yıldız ışıklarına doğrudan şahit oluyoruz! Hepimiz birer yıldız maddesi olduğumuzdan, bu sanki kendi kökenlerimizi bulmaya benziyor. Notlar ALMA en uzak oksijen tespit rekorunu bir çok kez kırmıştır. 2016'da Osaka Sangyo Üniversitesinden Akio Inoue ve arkadaşları ALMA'yı kullanarak 13.1 milyar yıl önce salınan bir oksijen sinyali buldular. Aylar sonra Londra Üniversitesinden Nicolas Laporte ALMA'yı kullanarak 13.2 milyar yıl öncesinden oksijen tespiti gerçekleştirdi. Şimdi, iki ekip güçlerini birleştirerek bu yeni rekoru kırdılar, ki karşılık geldiği kırmızıya kayma değeri 9.1'dir. Bunun kırmızıya kayma değeri yaklaşık 15'tir. ESO-Türkiye 1 Yorum müthiş keşif mükemmel görüntü.


Atacama Büyük Milimetre/Milimetre altı Dizgesi yardımıyla gökbilimciler yaşlı bir yıldız olan R Sculptoris çevresindeki maddenin -beklenmedik bir şekilde- sarmal yapıda olduğunu keşfettiler. Böylesi bir yapının ilk kez bir kırmızı dev çevresindeki dış kabukla birlikte olduğu keşfedildi. Aynı zamanda gökbilimciler ilk kez böyle bir sarmal yapının üç boyutlu görüntüsü hakkında bilgi edinebildiler. Bu garip şeklin nedeni ise, kırmızı devin yörüngesinde görünmeyen bir eşin oluşması şeklinde açıklandı. Bu da yıldızın önceden tek değil çift yıldız olduğu anlamına geliyor. Gökbilimciler ayrıca kırmızı devin beklenenden daha fazla madde püskürttüğünü de belirledi. Almanya'daki Bonn Üniversitesi, ESO ve Arlelander Astronomi Enstitüsü'nden çalışma ekibi başkanı Matthias Maercker: Daha önce yıldız çevresinde bu tür kabukları görmüştüm, ancak ilk kez yıldızdan çıkan madde ile oluşan bu kabuğun sarmal bir yapıda olduğunu görüyorum diyor. R Sculptoris gibi kırmızı dev yıldızların püskürttüğü madde, gelecekte oluşacak yıldız ve gezegen sistemleri için gerekli ham maddeyi oluşturur. ALMA, önceki milimetre altı gözlemlerini geride bırakan keşfe imza attı. Önceki gözlemlerde R Sculptoris çevresinde bir kabuk olduğu bulunmuş, ancak sarmal bir yapıda olduğu ve yıldızın bir eşi olduğu fark edilmemişti. Çalışma ekibi üyesi İsveç Chalmers Teknik Üniversitesi'nden Wouter Vlemmings: ALMA ile yıldıza baktığımızda henüz teleskopun antenlerinin yarısı takılmıştı. ALMA serisi 2013'te tamamlandığında neler görebileceğimizi hayal etmek güç, bu nedenle de heyecanlıyız diyor. Sekiz güneş kütlesindeki bir yıldız hayatının son döneminde büyüyerek kırmızı dev haline gelir ve kütlesinin büyük bir kısmını kaybeder. Kırmızı dev aşamasına geçen yıldız çekirdeği saran helyum kabuğunu kısa sürede yakar. Yıldız çevresindeki gaz ve toz kabuk oluşumuna neden olur ve yıldızın bu maddeyi ara ara püskürtmesiyle madde uzaya yayılır. Böylece yıldız kütle kaybeder ve olay tekrarlanır. Termal püskürme adı verilen bu olay her 10 000 ile 50 000 yıl arasında gerçekleşir ve birkaç yüzyıl devam eder. R Sculptoris'in yeni gözlemleri son püskürmenin 1800 yıl önce oluştuğu ve yaklaşık 200 yüzyıl sürdüğünü gösteriyor. Yıldıza eşlik eden diğer yıldızın rüzgarının etkisi ile püsküren madde sarmal yapıya bürünüyor. Maercker: ALMA'nın gücünden yararlanarak kabuğun sarmal bir yapıya nasıl büründüğünü ve diğer yıldızın ve ısı etkisinin bundaki payını görebildik. Biz zaten ALMA'nın evreni yeni bir görüntü eşliğinde beklenmedik yeni keşifleri beraberinde getireceğini biliyorduk diyor. R Sculptoris çevresinde gözlenen maddenin yapısını tanımlamak ve gelişimini izlemek amacıyla gökbilimciler ayrıca ikili sistemin bir bilgisayar benzetimini oluşturdular . Bu modeller ile ALMA'nın çok iyi gözlem yapmasını sağlanacak. Çalışma ekibi üyesi Argelander Enstitüsü ve Güney Afrika Gökbilim Gözlemevi bilimcisi Shazrene Mohamed: Kuramsal açıdan ALMA gözlemlerini açıklamak oldukça güç, ancak bilgisayar modelleri bizim doğru yolda olduğumuzu gösteriyor. ALMA bu yıldızların neler olduğu hakkında bize fikir veriyor ve Güneş'in birkaç milyar yıl sonra başına neler geleceğini kestirebiliyoruz diyor. Yakın gelecekte ALMA bize R Sculptoris gibi yıldızların gözlemleri ile bu maddelerin Dünya gibi yerlere nasıl ulaştığını ve bunların oluştuğu hakkında bilgi verecek. Üstelik kendi yıldızını başına neler geleceğini iyi bir şekilde tahmin edebileceğiz diyor. Notlar R Sculptoris asimptotik dev dal yıldızlarına bir örnektir. Bunlar 0,8 ve 8 güneş kütlesindeki yıldızların yaşamlarının son kısmındaki yıldızlardır. Kırmızı dev halindeki bu yıldızlar büyük kütle kaybına uğradıklarından değişken ve soğuk yıldızlardır. Bu yıldızlar yapısında, yanmış hidrojen ve helyum kabuğunun çevirdiği karbon ve oksijenden oluşmuş küçük bir çekirdekten oluşur. Güneş'in de sonu bir AGB yıldız olacaktır. AGB yıldızı saran kabuk gaz ve toz parçacıklarından oluşur. Bu toz tanecikleri kızılötesi milimetre dalga boyunda yaydıkları ısı nedeniyle fark edilir. AGB yıldızlarının oluşturduğu rüzgarın etkisiyle yayılan CO molekülü milimetre dalga boyunda belirlenerek yüksek çözünürlüklü haritalar elde edilir. Nesnelerin çevresindeki gaz bu gözlemlerle ortaya çıkarılır. ALMA'nın yüksek çözünürlüğü ile 0,1 arksaniyelik ayrıntılar ortaya çıkarılarak dorudan yoğunlaşmış tozlu bölge incelenip AGB yıldızının çevresindeki maddenin yapısı belirlenebilir. Kabuğu olmayan sarmal tozlu yapılar NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile de LL Pegasi'de görülmüştür. Ancak bu gözlemler ALMA gibi nesnenin üç boyutlu görüntüsünün oluşmasına olanak sağlamadı. Hubble ile toz, ALMA ile de molekül yayılımı incelenir. Böylesi garip şekilli gezegenimsi bulutsuların aslında ikinci bir yıldızın etkisiyle şekillendiği öne sürülmüştür. Orta ve düşük kütleli yıldızlar (0,8-8 güneş kütlesi) AGB aşamasından sonra gezegenimsi bulutsu oluşturarak yaşamlarını noktalar. AGB aşamasından sonra merkezdeki yıldızı saran parlak madde kalıntısı yine bu yıldızın yaydığı morötesi ışıma ile iyonlaşır. Gezegenimsi bulutsular çeşitli yapılarda olup oldukça karmaşıktırlar. Merkezdeki ikili yıldızın manyetik alanları şekillendirmesi gibi çeşitli mekanizmalar ürettikleri ileri sürülmektedir. Buradaki modelde küçük eş yıldızın yakınından geçerek sistemde yayılan ısının birincil AGB yıldızından oluştuğu belirlendi. Benzetimde iki yıldızın 60 gökbirimi (Dünya-Güneş uzaklığı 1 gökbirimidir) kadar uzaklaştığı görüldü. Yıldızların yörünge dönemi 350 yıl olarak hesaplandı.


Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan bir gökbilimciler ekibi genç, Güneş-benzeri bir yıldızın etrafındaki gaz içerisinde şeker molekülleri tespit etti. Uzayda böyle bir yıldızın etrafında ilk kez şeker bulunuyor, ve bu keşifle, yıldızın etrafında gezegenlerle birlikte yaşamın temel yapıtaşlarının da doğru yerde, doğru zamanda oluşmakta olduğu gösteriliyor. Gökbilimcilir IRAS 16293-2422 adlı kütle olarak Güneş benzeri genç bir çift yıldız sistemini çevreleyen gaz içerisinde glycolaldehyde basit bir şeker formu molekülleri buldular. Glycolaldehyde daha önce yıldızlararası uzayda bulunmuştu , ancak ilk kez Güneş Sistemi'ndeki Uranüs'ün Güneş'e olan uzaklığı ile karşılaştırılabilir bir ölçekte, Güneş-benzeri bir yıldıza çok yakın bir yerde bulundu. Keşfe göre yaşamın var olabilmesi için gereken bazı kimyasal bileşenler sistemdeki gezegenlerin oluştuğu sıralarda bulunuyordu . Yeni oluşan yıldızı çevreleyen gaz ve toz diski içerisinde, kahvemize attığımız şekerden çok da farklı olmayan, basit bir şeker formu olan, glycolaldehyde bulduk, diye açıklıyor araştırma makalesinin baş yazarı Jes Jorgensen . Bu molekül yaşamın temel taşlarından biri olan RNA'yı DNA gibi oluşturan malzemelerden bir tanesidir. ALMA'nın yüksek hassasiyeti çalıştığı en kısa dalgaboylarındaki teknik zorluklar altında bile bu gözlemler için kritik bir önemdeydi, kaldı ki gözlemler gözlemevinin Bilimsel Doğrulama aşamasında, henüz hepsi kurulmayan antenlerin kısmi bir dizgesi ile gerçekleştirildi . Bulgularımızda gerçekten heyecan verici olan şey ALMA gözlemlerinin şeker moleküllerinin sistemdeki yıldızlardan birine doğru düşmekte olduğunu göstermesiydi, diyor ekip üyelerinden Cecile Favre . Su molekülleri bir gezegene varmak için sadece doğru yerde değil, aynı zamanda doğru yöne doğru da gitmekteydiler. Yeni yıldızları oluşturmak üzere çöken gaz ve toz bulutları oldukça soğuktur ve çok miktarda gaz, toz parçacıkları üzerindeki buzu sağlamlaştırıp daha sonra bir araya getirerek daha karmaşık moleküllerin oluşmasını sağlar. Ancak dönen bir gaz ve toz bulutunun ortasında bir yıldız oluştuğunda, oda sıcaklığı civarındaki bulutun iç kısımlarını ısıtır, kimyasal olarak karmaşık molekülleri buharlaştırır ve oluşan gazların radyo dalgaları olarak yaydığı karakteristik radyasyon ALMA benzeri güçlü radyo teleskoplar kullanılarak görüntülenebilmektedir. IRAS 16293-2422 yaklaşık 400 ışık-yılı uzaklıkta bulunmaktadır, Dünya'ya görece yakın, böylece genç yıldızların etrafındaki moleküllerin ve kimyasal yapıların çalışılabilmesi için gökbilimcilere göre mükemmel bir kaynak durumundadır. ALMA gibi yeni nesil teleskopların gücünü kullanılarak, gökbilimciler gezegen sistemlerini oluşturan gaz ve yoz bulutları içerisindeki ince detayları çalışma fırsatına sahip oluyorlar. Büyük soru şu: bu moleküller yeni gezegenlerle birleşmeden önce ne kadar karmaşık hale gelebiliyorlar? Bu bize yaşamın başka yerlerde nasıl başladığını söyleyebilir, ve ALMA gözlemleri bu gizemi çözmek için hayati konumda olacak, diye sonlandırıyor Jes Jorgensen. Bu çalışma Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayınlanmak üzere bir makale olarak hazırlanmıştır. ALMA projesi Şili Cumhuriyeti ile işbirliğinde bir Avrupa, Kuzey Amerika ve Doğu Asya ortaklığıdır. ALMA Avrupa'da ESO tarafından, Kuzey Amerika'da ABD Ulusal Bilim Vakfı ve Kanada Ulusal Araştırma Vakfı ile Tayvan Ulusal Bilim Konseyi işbirliği tarafından, Doğu Asya'da Tayvan'daki Sinica Akademisi işbirliği ile Japonya Ulusal Doğa Bilimleri Enstitüsü tarafından desteklenmektedir. ALMA'nın yapımı ve işletilmesi Avrupa kısmında ESO tarafından, Kuzey Amerika kısmında Üniversiteler Birliği Kuruluşu tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi tarafından, Doğu Asya kısmında Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi tarafından yürütülmektedir. Birleşik ALMA Gözlemevi , birleştirilmiş liderliği ve ALMA'nın oluşturulması, idaresi ve işletilmesinin yönetimini sağlamaktadır. Notlar Şeker küçük karbo-hidratlar grubu için yaygın bir adlandırmadır (karbon, hidrojen, ve oksijen içeren moleküller, özellikle sudaki gibi hidrojen:oksijen oranı 2:1 olan). Glycolaldehyde'in kimyasal formülü C2H4O2'dir. Yiyecek ve içeceklerde yaygın olarak kullanılan şeker sakkarozdur, bu da glycolaldehyde'den daha büyük bir moleküldür, ve bu bileşik seti için başka bir örnektir. Glycolaldehyde şimdiye kadar uzayda iki yerde tespit edildi ilki 2000 yılında Ulusal Bilim Vakfı'nın Kitt Peak'teki 12 metrelik teleskopu ile 2004'te NSF'nin Robert C. Byrd Green Bank Teleskopu kullanılarak Gökada Merkezi'ndeki Sgr B2 bulutunda ve 2008'de IRAM Plateau de Bure Girişimölçeri kullanılarak yüksek kütleli sıcak G31.41+0.31'nin moleküler merkezinde. Glycolaldehyde tarafından yayılan radyo dalgalarının kesin karakteristik laboratuvar dalgaboyu ölçümleri, ekibin molekülün uzaydaki tespitleri için kritik önemdeydi. Glycolaldehyde'e ek olarak IRAS 16293-2422'nin de etilen glikol, metil format ve etanol gibi çok sayıda başka karmaşık organik molekül içerdiği bilinmektedir. Kısmi anten dizgesi ile erken bilimsel gözlemler 2011 yılında başlamıştır (bkz eso1137). Hem öncesinde hem de sonrasında gerçekleştirilen bir dizi Bilimsel Doğrulama gözlemleri ALMA'nın gereken kalitede verileri üretebilme kapasitesine olduğunu göstermiştir ve elde edilen veriler dışarıdan kullanıma açılmıştır. Burada açıklanan bazı sonuçlarda bazı Bilimsel Doğrulama verileri de kullanılmıştır. ALMA'nın inşası 2013 yılında 66 yüksek-hassasiyetli antenin tamamen çalışır duruma gelemesi ile tamamlanacaktır. Genellikle mutlak sıfırın ortalama 10 derece üzerindedirler: yaklaşık -263 santigrat derece.


ESA'nın Herschel Gözlemevi altdev bir yıldızın çevresindeki toz diskini görüntüledi. Güneş benzeri yıldızlar çekirdeklerindeki hidrojeni milyarlarca yıl yaktıktan sonra yakıtını tüketir ve şişmeye başlar. Yıldız kırmızı dev haline gelmeden önce bir altdeve dönüşür. 'Emekli' yıldız çevresindeki gezegenler, asteroitler ve kuyrukluyıldızlar olası kuşaklar içinde hala hayatta olabilir ama bunların geçirdiği değişimleri belirlemek için daha fazla gözlem yapmak gerekir. Bu da asteroit ve kuyrukluyıldızların çarpışmalarıyla oluşan toz diskinin taranması demektir. Herschel uzay gözlemevinin uzak kızılötesi algılama yeteneğiyle gökbilimciler Kuzeytacı takımyıldızındaki Kappa Kuzeytacı yıldızının çevresindeki parlak ışımayı gözleyerek tozlu kalıntı diskinin varlığını ortaya çıkardı. Kütlesi Güneş kütlesinin 1,5 katından fazla olan 2,5 milyar yıl yaşındaki yıldız, 100 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Yer merkezli teleskoplarla Güneş Sistemi'ndeki Asteroit Kuşağı'nın Güneş'e olan uzaklığının iki katı kadar olan bölgede Jüpiter benzeri dev bir gaz gezegeni olduğu biliniyor. Sistemde ikinci bir gezegenin izleri olmasına karşılık henüz varlığı netleşmemiştir. Herschel'in gözlemi altdev yıldızların çevresinde gezegen sistemlerinin olabileceğini gösterdiği gibi aynı zamanda bu yıldızın gezegeni ve diskin üzerinde çalışma olanağı da sağlar. Fransa'daki Planetologie et d'Astrophysique de Grenoble Enstitüsü'nden Amy Bonsor: Bir kalıntı diski ve bir ya da daha fazla gezegene sahip ilk 'emekli yıldızı bulduk diyor. Disk bozulmadan önce yıldız ömrünü tamamlamıştır. Güneş'in doğumundan 600 milyon sonra oluşan kalıntı diskinden farklı olarak buradaki disk, yıldız doğumunun hemen ardından oluşmuştur. Dr. Bonsor ve ekibi, gözlemlere göre Kappa Kuzeytacı yıldızı ve olası gezegenlerinin yer aldığı sisteme ilişkin üç model öneriyor. İlk modele göre yıldızdan 20 ile 220 AB (1 AB ya da Astronomi birimi Dünya ile Güneş uzaklığıdır) kadar uzanan bir toz kuşağı bulunuyor. Buna karşılık Güneş Sistemi'ndeki buzlu kalıntı diski olan Kuiper Kuşağı Güneş'ten 30 ile 50 AB kadar uzaklıktaki alanı kaplar. Bu modele göre gezegenlerden biri yıldızdan 7 AB'den daha uzakta dönerken çekim etkisiyle diskin iç kenarını etkileyebilir. Diğer modelde yıldızdan 70-80 AB kadar uzaklıktaki diskin içinde toz üretiminin maksimum olduğu gösteriliyor. Bir başka ilginç modelde ise yıldızdan 40 ile 165 AB uzaklıkta iki dar toz diskinin olduğu düşünülüyor. Bu durumda sistemdeki gezegen, küçük bir kahverengi cüce boyutlarında ve yaklaşık 7 AB ile 70 AB arasındaki uzaklıklar arasında yani iki toz kuşağı arası bölgededir. Oldukça bilinmeyenle dolu ve merak uyandırıcı bir sistem: Bir gezegen ya da iki gezegenli sistemde ya geniş disk bulunuyor ya da ikiye ayrılmış diskin arasında bir kahverengi cüce bulunuyor diyor Dr. Bonsor. İlk kez bir altdev yıldızın çevresinde kalıntı diski ve gezegenler olduğu keşfedildi. Bunun için Kappa Kuzeytacı'nın ilginç bir örnek olduğunun anlaşılması için daha fazla gözleme gerek duyuluyor. ESA'nın Herschel projesi bilimcisi Göran Pilbratt: Herschel'in duyarlı uzak kızılötesi yeteneği ve zengin veri dökümü başka altdev yıldızlar çevresinde de tozlu disklerin olabileceğini işaret ediyor. Bunlar üzeirnde daha fazla çalışmak olası gezegenlerini ortaya çıkaracaktır diyor. Gözlemler Herschel Fotodetektör Dizisi Kamera ve Tayfölçeri kullanılarak 100 mikron ve 160 mikron ile gerçekleşti.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopunu kullanan gökbilimciler, dönen çim sulama muslukları gibi daha önce benzerine rastlanmamış altı kuyruklu garip ve acaip cisim olarak nitelendirdikleri bir asteroit keşfetti. Normalde asteroitler minik bir ışık noktası olarak görülür. Ama adı P/2013 P5 olan asteroit sanki bir tekerlek üzerinde rastgele yuvarlanıyor gibi altı kuyruklu bir kuyrukluyıldızı andırıyor. Daha önce böyle bir cisim görülmediğinden gökbilimciler bu dünya dışı cisimle ilgili henüz açıklama yapmaya kaçınıyorlar. Buna karşılık kuyrukları ve başı görüntülerde açıkça seçiliyor. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden David Jewitt: Cismi görünce adeta şoka uğradık. Toz kuyrukları merkezden dışarı doğruydu ve 13 günde bir büyük ölçüde değişime uğruyordu. Bu da bizi cismin çarpışamaya uğramış asteroit olduğu yolunda ciddi şüphelere düşürdü diyor. Asteroitin bir çarpışmaya uğraması sonucunda toz kuyruklarına sahip olması düşüncesi akla gelebilir. Ancak böyle bir durumda P5'in çevresinde yoğun toz bulutu görülmesi gerekirdi. Asteroit Hawai'deki Pan-STARRS tarama teleskopu ile son derece bulanık görünümlü bir cisim olarak görüldü. Birden fazla kuyruğa sahip olduğu ise 10 Eylül 2013'deki Hubble görüntülerinden görüldü. Asteroit 23 Eylül'de açısını değiştirdiğinde Hubble'a farklı bir yüzünü gösterdi. Tüm yapı sanki sallanıyordu. Nakavt olmuştuk diyor Jewitt. Almanya'daki Lindau Max Planck Enstitüsü'nden Jessica Agarwal'ın dikkatle ele aldığı modele göre kuyruklar bir dizi toz fışkırma hareketiyle oluşmuş olabilir. Ona göre 15 Nisan'da başlayan toz fışkırma sürecinin sonu 4 Eylül'de olmalıydı. 18 Temmuz, 24 Temmuz, 8 Ağustos ve 26 Ağustos'ta da diğer kuyrukların oluşumunu sağlayan toz fışkırmaları gerçekleşmiş olmalı. Bu tozu dışarıdan güneş rüzgarı etkileyerek tozun yayılmasına neden olmuş olmalı. Asteroitin dönüş hızını güneş ışığı basıncı etkiliyor olabilir. Asteroitin zayıf kütle çekimi tozu yüzeyinde tutmasında etkili olamaz. Yüzeyden kopan malzeme parçalanarak toz haline gelmiş ve uzayda bir kuyruk oluşturacak şekilde uzamış olabilir. Milyonlarca ton kütleli asteroit böylece kütlesinin sadece 100 ile 1000 tonunu kaybetti diyor Jewitt. Asteroitin dönüş hızını yüzeyden ayrılarak uzaya uzanan toz kuyruğu belirleyeceğinden gökbilimciler dikkatle cismi izliyor. Jewitt'in yorumuna göre bu dönerek dağılan toz nedeniyle asteroit kuşağında bazı ilginç durumlarla -mesela küçük asteroitlerin ölmesi gibi- karşılaşılabilir. Belki de bu asteroitten daha çok var ve onları bulmamız gerekecek. Jewitt göktaşının Flora asteroit ailesinden olduğunu belirtiyor. Bu da muhtemelen 200 milyon yıl kadar önce bir asteroit çarpışmasından ortaya çıkan bir cisim olduğu anlamına gelir. Çarpışma sonucunda uzaya dağılan parçalar benzer yörüngelere sahiptir. Bu asteroitlerin yüzeyi çoğunlukla metamorfik kayadan oluştuğundan kuyrukluyıldızlarda olduğu gibi buz tutma kapasiteleri yoktur.


Yıldız tutulmalarının çokça yaşandığı altılı yıldız sistemi NASA'nın TESS verileriyle yakın plana alındı. Sistem Eridanus takımyıldızı doğrultusunda olup 1900 ışık yılı uzakta bulunuyor. TYC 7037-89-1 ya da TIC 168789840 olarak adlandırılmış sistem üç gruptan oluşmuş altılı yıldız sistemidir. Her grupta iki yıldız bulunmaktadır ve TESS ile bu yıldızlar birbirinin önünden geçerken gözleniyor. Her geçiş sırasında sistemdeki genel parlaklık azalmaktadır. Çiftler A, B ve C şeklinde gruplara ayrılmıştır. A ve C gruplarındaki yıldızlar yaklaşık bir buçuk günde birbirinin çevresinde dolanırken sistem çevresindeki turlarını dört yılda tamamlarlar. B grubundaki yıldızlar sekiz günde bir birbirlerinin çevresinde dolanırken yörüngesindeki dolanımını 2000 yılda tamamlar. Her üç gruptaki birincil yıldızlar Güneş'ten biraz daha kütleli, büyük ve sıcaktır. İkincil yıldızların tamamı Güneş'in yarısı kadar kütleli olup üçte biri oranında sıcaktır. Görsel telif hakkı: NASA's Goddard Space Flight Center


Ötegezegen keşifleri büyük bir sabır ve hızla devam ediyor. Bunlara nasıl gideceğiz, gidemeyeceksek neden aranıyor gibi abuk sorular yanıt bekleye dursun keşifler devam ediyor. Ancak; sayısı dört bine yaklaşan gezegenlere bir o kadar da aday gezegen sayısını da eklesek bu sayı çok ama çok az. Sadece Samanyolu'ndaki yıldız sayısını düşününce gezegen sayısının çok daha fazla olması gerekiyor. Elbette burada mevcut teknoloji ve bilimsel gelişmeler etkili. Teknolojimiz ne kadar ileri düzeyde olsa da bu açıdan bakıldığında kat edilmesi gereken çok yol var. Yeni bir keşif haberi belki ötegezegen keşiflerine yeni bir yöntem öneriyor. Çünkü ilk kez Samanyolu dışında ötegezegen keşfi yapıldı. Bir astrofizik ekibi Samanyolu dışında bir ötegezegen kalabalığı belirledi. Astronomik keşiflerde yer yer önemli bilgiler sunan ve çok uzak cisimlerin gözlenmesine olanak sağlayan mikro algılama ile Oklohama Üniversitesindeki gökbilimciler kütleleri Ay ile Jüpiter arasında olan bir grup cisim belirledi. Keşif NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi verileriyle gerçekleşti. Keşif ekibinden Xinyu Dai: Gökada dışında ilk ötegezegenleri keşfettiğimiz için heyecanlıyız. Mikro mercek tekniği kullanılarak belirlediğimiz bu küçük gezegenlerin kütlesini yüksek frekans imzaları ile belirledik. Bu adayların gezegen olduğunu gösteren önemli kanıtlarımız var diyor. Mikro mercek yöntemi -Samanyolu içindekilerde olmak üzere- küçük cisimlerin bile kütleçekimi nedeniyle oluşan yüksek büyütmeyi izlemeye dayanır. Bu da gökada üzerindeki modellemelerde eşsiz imzalar oluşturur. İşte yeni gezegenler bu yöntemle belirlendi. Şimdiye kadar yöntem yeni gezegen keşifleri için düşünülmemişti. Ekip üyesi Eduardo Guerras: Böylece mikro merceklemenin gökada dışındaki araştırmalarda kullanılabilecek güçlü bir yöntem olduğunu gösterdik. Gezegenler 3,8 milyar ışık yılı uzaktaki bir gökadada bulunuyor. Bu kadar uzaktaki bir gezegeni mevcut yöntemlerle ya da en iyi bilim kurgu senaryosunda bile görmenin olanağı yok. Tüm buna karşılık elimizdeki verileri inceledik ve varlıklarını ortaya çıkardık. Üstelik kütleleri hakkında da bilgimizin olması işin en keyifli kısmı diyor. Meraklısına makale adresi: Xinyu Dai, Eduardo Guerras. Probing Planets in Extragalactic Galaxies Using Quasar Microlensing. The Astrophysical Journal, 2018; 853 (2): L27 DOI: 10.3847/2041-8213/aaa5fb


Yine bir gezegen keşfi, ama belki de yılın keşfi. Çünkü bulunan gezegen hem küçük bir teleskopla bulundu, hem de bulunan dünya benzeri bir gezegen. Gökbilimciler bu keşfi amatör gökbilimcilerin de sıklıkla kullandığı 16 inçlik sekiz teleskopla gerçekleştirdi. Bu teleskoplara takılan CCD'lerle müthiş buluş gerçekleştirildi. Amatör gökbilimcilerin kullandığı bu tip teleskoplara bir CCD takılarak dünya benzeri gezegen avı yapılabileceğini belirten David Charbonneau , yaptıkları bu proje gibi dünya genelinde de değişik projelerin hayata geçirilebileceğini belirtiyor. Müthiş bir haber bu aslında. Bildiğiniz, evinizde kullandığınız bir teleskoba ekleyeceğiniz bir aparatla müthiş keşiflere yol açabiliyorsunuz. Tabi haberde sistemli bir yapı kullanılmış ve bilinçli olarak yıldızlara bakılmış. Yani nereye bakılacağı bilinerek. Günümüzde böyle bir şeyi ülkemizde gerçekleştirmek zor mu peki? Sorunun yanıtını beklemeye alarak bulunan gezegenin ayrıntılarına ve haberimize geçelim. Gökbilimciler 40 ışık yılı uzaklıktaki kırmızı cücenin çevresinde dolanan bir gezegen keşfi yaptılar. Bugüne kadar dünya üzerinde kurulu teleskoplarla Dünya kütlesine yakın kütlesi olan gezegen keşfi yapılamamıştı. Gezegen çok sıcak olmasına karşılık dünya kütlesine yakın kütleli ve yeryüzündeki teleskoplarla bulunan karasal bir gezegen oldu. GJ1214 kırmızı cücesinin çevresinde dolanan gezegen, en az 6.5 en fazla 10 dünya kütlesine sahip ve adı da elbette GJ1214 b. Çevresinde dolandığı M tipi yıldız ise güneşin beşte biri kütlesinde ve yaklaşık 5000 C derece yüzey sıcaklığı olan kırmızı bir cüce. Gezegen yıldızına yaklaşık 2 milyon km uzaklıktaki yörüngesinde 38 saatlik yörünge dönemi ile dolanıyor. Bu kadar yakın dolanan gezegenin de sıcak olması kaçınılmaz bir gerçek: gezegenin atmosfer sıcaklığı 200 C derece dolayında. Sıcaklığının binlerle ifade edilmemesinin nedeni yıldızın soğuk ve küçük olması. GJ1214 b gezegeni benzer kütleli COROT-b gibi Geçiş yöntemiyle keşfedildi. Gezegenin yoğunluğuna göre dörtte üçü su ve geri kalanı karasal parçalardan oluştuğunu gösteriyor. Gezegen ayrıca bir atmosfere de sahip olabilir. Yüksek sıcaklığına karşılık gezegende su varmış gibi görünüyor. Su buzu kristalize olarak deniz seviyesinin basıncına göre (1 atmosfer) 20 bin kat basınçlı yerlerde de kalabilir. Yeryüzünde kurulu teleskoplarla bu tür küçük gezegenlerin keşfi ses getiriyor. Çünkü bu teleskoplardan bu kadar verim alınması gökbilimcileri şaşırtıyor gibi. Sırf ötegezegen avı için uzaya yollanan ve 6 aydan fazla bir zamandır görevde olan Kepler Uzay Teleskobu ile henüz bir gezegen keşfi haberi alınmadı. Veriler inceleniyor. Aynı bölgeye tekrar, olmadı tekrar bakılması gerekiyor. Kepler geçiş yöntemine göre gezegen aradığından bir gezegenin yıldızın önünden bir kez geçmesi gökbilimcilere yeterli gelmeyebiliyor. Bunun için tekrar geçişini bekliyorlar ki bu da biraz zaman alıyor haliyle. Geçiş yönteminde gezegen yıldızın önünden geçerken yıldızın görülen parlaklığında çok küçük bir azalma gerçekleşir. İşte bu azalmanın nedenlerinden biri de gezegenin bizim bakış açımıza göre önünden geçiyor olmasıdır. Bu yöntemler şimdiye kadar 70 dolayında gezegen keşfi yapıldı. Günler geçtikçe yeni keşfiler ve yeni gezegenler bulunuyor. Ama şunu hatırlatmakta fayda var. Bu gezegenler bize ne kadar yakın desek de pek inanmayın. Aslında çok uzaktalar. Örneğin 61 Vir yıldızında bulunan üç gezegen aslında bizden 28 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Işık hızında gitseniz yani sizi ışınlasak bile oraya varmanız 28 yıl sürecek demektir bu. Buradaki arayış bence o gezegenlere gitmekten ziyade evrende yaşam olabilecek başka yerler var mı sorusunun yanıtını bulmaktan ibaret. Kaynak: CfA 1 Yorum Müthiş bir buluş. Artık daha çok arzuluyorum bir teleskop almayı.


Baltimore Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'ndeki astronomi görüntü işleme bilimcileri, astrofotoğrafçı Robert Gendler'in kendi teleskobuyla elde ettiği gözlemler ile Hubble Uzay Teleskopu'nun verileriyle sarmal gökada M106'nın muhteşem bir görüntüsünü elde etti. Gendler'in ve gökadanın merkezine ait Hubble görüntüleri alındı. Daha sonra görüntüdeki boşluklar astrofotoğrafçı Jay GaBany ve arkadaşlarının verileriyle dolduruldu. Görüntüdeki gökada merkezi HST'nin Geniş Alan Kamerası 2 ve Geniş alan Kamerası 3 ile oluşturuldu. Dış sarmal kolların görünümü genel olarak Gendler'in 12,5 inç ve GaBany'nin 20 inç'lik teleskoplarıyla oluşturuldu. Görüntüde merkezi bölgeden geldiği düşünülen kırmızı ışıldayan yapı, hidrojen ağırlığını işaret ediyor. Seyfert II sınıfındaki aktif gökada M106'ya ait görüntü merkez ve onu saran diski gösteriyor. Gökadanın merkezinde çevresindeki gazı çeken bir karadelik olduğu düşünülüyor. NGC 4258 olarak da bilinen M106, Av Köpekleri takımyıldızında ve 23,5 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.


İki komşu gökadamız 2,5 milyar yıl önce yakın geçiş yapmış oldukları hesaplandı. 2,5 milyon ışık yılı uzağımızdaki Andromeda ile 3 milyon ışık yılı uzağımızdaki Üçgen Gökadasının(Triangulum, M33) çarpıştığına ilişkin bilgi Andromeda'yı izleyen uluslar arası bir ekipten geldi. Elde edilen bulgular büyük gökadaların küçük adaların şeklinde değişiklik yaptığını söyleyen büyüme teorisine katkı sağlamaktadır. Samanyoılu Gökadamızın geçmişine yönelik bir çalışma yapılamıyor. Çünkü Samanyoılu'nun içindeyiz ve dışarıdan görme şansımız yok. Ancak Samanyolu'na benzer gökadaları izleyerek Samanyolu hakkında da bilgi edinebiliyoruz. İşte bu nedenle Andromeda Gökadasını izleyen ekipten yakın iki gökadanın çarpıştığına ilişkin bilgi geldi. Keşif Kanada-Fransa-Hawai teleskobuyla MegaCam/MegaPrime dijital fotoğraf makinesiyle yapılan gözlemlerle elde edildi. Büyük bir olasılıkla Andromeda bu büyüklüğüne bazı cüce gökadaları yutarak erişmiştir. Andromeda'da bazı benzer yıldız kümeleri bu teoriye destek vermektedir. Andromeda'nın genişlemesi ise hala sürmektedir. Her iki gökadadanın birbirine bakan yüzlerindeki yıldız disklerinin çarpık olduğu görüldü. Üçgen Gökada'nın mükemmel sarmal yapısı aslında hidrojen gazının bozuk dağılımı nedeniyle öne çıkıyor. Yıldızlar arasındaki bozuk gaz dağılımı Üçgen Gökadası'nın sırlarından biridir. Bu bozukluk açıkça Andromeda ile etkileştiğini düşündürmektedir. Buradan hareketle gökbilimciler bilgisayar benzetimiyle gökadaların 2,5 milyar yıl önce birbirinden yalnızca 130 bin ışık yılı uzaklıkta olduklarını buldular. Buradaki etkileşim zayıf değil ancak kuvvetli de değildir. Yine modellerden birine göre 2 milyar yıl içinde Üçgen Gökadası'nın bu kadar şanslı olamayacağı da ortaya çıkarıldı. Modele Üçgen Gökadası'nın Andromeda'dan daha fazla etkilenerek Andromeda'ya daha fazla yaklaşabilecek. Bu da gökada üzerinde büyük değişimlere yol açabilir. Kaynak: New Scientist


Hubble Uzay Teleskopu'nun Andromeda görüntülerini inceleyen gökbilimciler, komşu gökadadaki yıldız oluşum oranının gökadamızla benzer olduğunu belirledi. Yakın ve uzak gökadalardaki yıldız kümeleri yıldız doğumları hakkında önemli ipuçları vermektedir. Hubble'ın M31'e ait 414 veri yığınındaki fotoğrafların incelenmesi bilim insanlarına yüksek miktarda veri sağladı. Komşu gökadanın diskinde bulunan 117 milyon yıldızın 8000'e yakın fotoğrafı optik, morötesi ve yakın kızılötesi dalga boyunda üretilmiştir. Hubble'ın gözlediği yıldız kümelerinin bazıları birbirinden çok uzaktadır. Bu kümelerin yaşları ise 4 ile 24 milyon yıl arasında değişmektedir. Ancak asıl sürpriz bu kümelerin birbirine çok benzemesidir. Burada kırmızı cüceler ile büyük süper dev yıldızların dengeli olarak dağılmıştır. Komşu gökadada da böylesi kümelerin görülmesi önemlidir. Moleküler hidrojen ve toz bulutu çöktüğünde yıldız doğumu başlar. Her yıldız çöken bulutun yüzlerce parçası içinde oluşur. Bundan dolayı oluşan yıldızların kütleleri eşit olmaz. Yıldız kütleleri 1 ya da 12 güneş kütlesinde olabilir. İlginç bir şekilde kümelerdeki yıldızların % 25'inin en parlak ve en büyük kütleli yıldızlar olduğu düşünülüyor. Gökbilimciler uzak yıldız kümeleri ve gökadalardaki bu parlak ve büyük yıldızlara bakarak kümelerin ne kadar hızlı yıldız oluşturduğunu anlamaya çalışır. Elde edilen sonuç büyük kütleli yıldızlara göre düşük kütleli yıldızların önceki tahminlere göre daha az oluştuğunu gösterir. Bu kanıtlar erken evrende gezegen oluşumları için gerekli ağır elementler az sayıdaki büyük kütleli yıldızların süperovaları nedeniyle yeterli değildi. Bu nedenle özellikle 10 milyar yıl önceki evrende yıldız oluşum oranını bilmek önemli olmaktadır. http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2015/18/


NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi verilerinden yararlanan gökbilimciler Samanyolu'na en yakın gökada Andromeda'da, daha önce benzeri görülmemiş özgür karadelik keşfettiler. 13 yıla yayılmış 150'den fazla Chandra gözlem verilerini kullanan araştırmacılar başka bir gökada da şimdiye kadar bulunmuş en fazla sayıda, önceki çalışmalarla birlikte toplam 35 karadelik adayı belirledi. Arşatırma sırasında dokuz karadelik adayı belirlendi. Daha önce Andromeda'da 26 karadelik adayı belirlenmişti. Birçok gökbilimci Andromeda'nın Samanyolu'na kardeş gökada olduğunu düşünüyor. İki gökada birkaç milyar yıl sonra çarpışacak. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Robin Barnard: Andromeda'da çok sayıda karadelik bulduğumuz için heyecanlıyız ki bunun buzdağının görünen kısmı olduğunu düşünüyoruz diyor. Karadelik adayları, çok büyük kütleli, genellikle 5-10 güneş kütleli yıldızların ölümleri sonrasında oluşur. Gökbilimciler eşi olan yıldızdan malzeme çeken karadeliğin, çevresindeki gaz diskinin ısınması ve bunun sonucunda da oluşan ışıma nedeniyle karadeliği tespit ederler. Bu karadeliklerin belirlenmesindeki ilk adım uzak gökadaların merkezindeki süper kütleli karadeliklerin tespitinden yararlanarak yıldız sistemli karadeliklerin bulunmasıdır. Bunun için araştırmacılar Chandra verilerindeki X-ışını kaynaklarının parlaklık ve değişkenliğini dikkate alan yeni bir yöntem kullandı. Kısacası yıldız kütleli karadeliklerin oluşturduğu sistemlerde, süper kütleli karadeliklere göre çok fazla değişiklik gözlenir. Andromeda'daki karadelik sistemlerini X-ışını kaynaklarının özelliklerine göre sınıflandırmak için gökbilimciler; bunların yaydığı X-ışınlarının belli düzeyin üzerindeki parlaklığını ve renklerini kullandılar. Nötron yıldızlı kaynaklar gözlemlere göre belirlenen bu iki açıklama kriterlerine uymazken karadelikli sistemler uymakta. Avrupa Uzay Ajansı'nın XMM-Newton X-ışını Gözlemevi'nin bazı karadelik adayları için X-Işını tayfölçeri, X-ışınlarının enerji dağılımına destek sağladı. Bu cisimlerin tayflarının niteliğini belirlemek için önemli bilgiler sundu. CfA'dan Michael Garcia: Bir düzine yıldan uzun süreyi kapsayan gözlemlerle M31'in benzersiz bir görünümünü vermek istiyoruz. Ortaya çıkan çok uzun pozlamayla bireysel kaynakları, karadelik ya da nötron yıldızlarını test edebiliyoruz diyor. Araştırma grubunun Chandra verileriyle tespit ettiği dokuz karadelik adayı gökadadaki, karadelik sayısını 35'e yükseltti. Bunlardan sekizi gökada merkezi çevresine dağılmış olan antik yıldızların oluşturduğu küresel kümelerle ilgilidir. Bu aynı zamanda Samanyolu'ndaki benzer küresel kümelerde de bu tip karadeliklere rastlanabileceğini düşünüyor. Bu karadelik adaylarından yedisi Andromeda Gökada merkezinden 1000 ışık yılı uzaklıktadır. Bu bile bizim gökadamızda benzer uzaklıklarda keşfedilen karadelik sayısından fazladır. Samanyolu'na kıyasla daha çok yıldız barındıran Andromeda'nın ortasında yaşanan karmaşa, karadelik oluşmasına izin verdiği için, bu durum gökbilimciler için sürpriz değildir. Johns hopkins Üniversitesi ve CfA ekibinden Stephen Murray: Bir gökadanın merkezindeki süper kütleli karadeliğin yakınlarında görülen karmaşa nedeniyle daha küçük karadeliklerin oluşması her zaman beklenen bir durumdur diyor. Bu çalışma ile daha önce Chandra verilerinden hareketle M31'in merkezine yakın yerlerde görülen X-ışını kaynaklarının özelliklerine yönelik ileri sürülen öngörüler doğrulanıyor. Daha önce alışılmadık kadar çok sayıda olduğu belirlenen X-ışını kaynaklarının yıldız kütleli karadelikleri işaret ettiği ileri sürülmüştü. Böylece iddialar güçlü bir destek bulmuş oldu. Yıllardır aradığımız merkeze yakın karadelik adaylarını bulduğumuz için çok mutluyuz diyor Barnard.


NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi 10 yıl aralıklarla toplamda 1 milyon saniye süreyle gözlediği Andromeda Gökadası'nın görüntülerini birleştirdi. Bu görüntülerin eşliğinde gökbilimciler gökadanın merkezinin yakınındaki karadelikte hareketlilik olduğunu saptadılar. Gökbilimciler bizim gökadamızda da olmak üzere, çoğu gökadanın çekirdeğinde milyonlarca Güneş kütleli karadelikler olduğunu düşünür. Gökada çekirdeklerindeki karadeliklerin izlenmesi için gökbilimcilerin önündeki en iyi çözüm, Dünya'dan 3 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan komşu Andromeda Gökadası (M31)'ndaki karadeliktir. Cambridge'deki Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Zhiyuan Li: Samanyolu ve Andromeda'nın merkezlerinde yer alan karadeliklerin çevresindeki gaz ve toz bulutları son derece zayıf X-ışınları gönderirler. Bu karadeliklerin büyümesi antikuasarlar hatta süper kütleli bir karadeliklerin büyümesine göre çok küçüktürler diyor. Chandra'nın 10 yıllık gözlemiyle M31'in 2006'dan önce sessiz olduğu görüldü. Ancak 6 Ocak 2006'da karadelikten gelen X-ışınları birden yüz katına çıkarak bölgenin parlaklığı arttı. Böylesi bir olayın yakınımızdaki bir gökada da olması ise ayrı bir ilgi nedeni oluverdi. CfA'dan Christine Jones: Andromeda'daki karadeliğin çevresinde olup bitenler hakkında çeşitli fikirler var ama konunun ayrıntılarına sahip değiliz diyor. 2006'dan bu yana devam eden parlamanın nedeni M31'in merkezindeki karadeliğin yavaş yavaş yuttuğu bir yıldız olabilir. Karadeliğe düşen maddenin miktarı ile X-ışını parlaklığındaki artışın paralel olduğu düşünülüyor. 2006'daki patlamanın nedeni belli olmayabilir ama karadeliğin çevresindeki diskin manyetik alanının çekimiyle kaptığı cisim nedeniyle, karadelik daha güçlü hale gelebilir. Li: Burada neler olup bittiğini öğrenmek önemlidir. Çünkü karadeliklerdeki madde artışı gökadanın gelişmesini yönlendirmektedir. Bu çalışma Samanyolu'ndaki görece küçük karadeliğin ve süper kütleli karadeliklerin değişken davranışlarının anlaşılmasında rol oynayabilir. Kaynak: CfA


Andromeda Gökadası birçok küçük uydu gökadayla çevrilidir. Gökbilimciler Andromeda II adlı cüce gökadaya yıldız akışı olduğunu belirledi. Bu hareketlilik cüce gökadanın geçmişte yaşanan bir birleşmenin kalıntısı olduğu anlamına geliyor. Daha önce bu tür küçük iki gökada arasında birleşme görülmemişti. Niels Bohr Enstitüsü'ndeki araştırmacıların ulaştığı sonuç bilimsel dergi olan Nature'de yayınlandı. Erken evrendeki gökadalar küçüktü ve mevcut kurama göre bu bebek gökadalar komşularıyla birleşerek giderek büyüdüler. Büyükler yine çarpıştı ve daha da büyüdü. Büyük gökadaların çekimiyle küçük gökadalar onlara katıldı ve günümüz modern dev gökadaları oluştu. Ancak bazı küçük gökadalar 'yenilmekten' kurtuldu ve büyük gökadaların çevresindeki yörüngelerinde kaldılar. Gökadamızın kozmik komşusu olan andromeda yaklaşık 2,3 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Tıpkı Samanyolu gibi Andromeda'da sarmal bir gökadadır. Küçük Gökadalar Sürüsü Andromeda -gökbilimcilerin saydığı kadarıyla- 20 küçük gökadayla çevrildir. Bunlar Andromeda I, II, III, IV,... gibi adlarla anılırlar. Niels Bohr Enstitüsü'ndeki Karanlık Kozmoloji Merkezi'ndeki araştırmacılar bunlardan Andromeda II'nin yıldız ölçümlerini yaptılar ve şaşırtıcı bir sonuca ulaştılar. Niels Bohr Enstitüsü'nden Nicola C. Amorisco: Bir cüce gökadanın yıldızları rastgele hareket eder ama Andromeda II için durum böyle değil. Özellikle bazı yıldızların diğerlerinden farklı bir şekilde hareket ettiğini gördük. Bu yıldızlar neredeyse tam bir çember şeklinde gökada merkezi çevresinde dolanıyor diyor. Kozmik Çarpışmalar Cüce gökada Andromeda II oldukça küçüktür -Samanyolu'nun yüzde biri kadar-. Gökada merkezi çevresinde dolanan yıldızlar eski yıldızlardır ve bunların özelliklerinin anlaşılması geçmişte yaşanılan kozmik olay hakkında bilgi verebilir. Günümüzde ender olsa da böylesi küçük gökadaların birleşerek büyümesi sürmektedir ve şimdiye kadar böyle bir olay gözlenmemişti. Andromeda II ile birlikte gökbilimciler bilinen ilk ve en iyi örneğe de kavuşmuş oldular.


Uluslararası bir gökbilim ekibi Samanyolu'na en yakın gökada olan Andromeda Gökadası'ndaki yıldız disklerini tanımladı. Kaliforniya Üniversitesi'nden Michael Rich'in başını çektiği Avrupa ve Avustralya'daki bilim insanlarından oluşan ekip beş yıl süren çalışma ile Andromeda Gökadası'ndaki kalın yıldız diskinin oluşum sürecini ele alarak, bizimki gibi büyük sarmal gökadaların nasıl oluştuğunu ve geliştiğini anlamaya çalışıyor. Hawai'deki Keck Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler, gökadadaki parlak yıldız gruplarının hızlarını inceleyerek kalın diski oluşturan daha ince diskleri ve tarihini, bunların yükseklik ve kalınlıklarını ortaya çıkardı. Andromeda'daki yıldızların yaklaşık % 70'i ince disk üzerinde yer alıyor. Bu disk eski yıldızları barındıran şişkin merkez bölgesini saran sarmal kollardaki aktif yıldız oluşum alanlarından oluşuyor. Michelle Collins: Samanyolu ve diğer yakın sarmal gökada gözlemlerinden bu tip gökadaların genellikle ince ve kalın disklerden oluştuğunu biliyoruz diyor. Kalın disk yaşlı yıldızlardan oluşur. Hubble görüntülerinden anladığımız ince disklerde genç yıldız ve gaz kümelerinin olduğu, ancak kalın disklerde daha erken dönemde oluşmuş yıldızların var olduğudur diyor Collins. Kalın disklerin oluşum süreci henüz net anlaşılabilmiş değildir. Bu yapıyı anlamak için daha önce Samanyolu'ndaki kalın disk üzerinde çalışmalar yapıldı. Ancak gökadamızın kalın diskinin büyük bir bölümünü göremiyoruz. Buna karşılık Andromeda'nın benzer kalın disk yapısı çok daha net bir görünmektedir. Gökbilimcilere göre gökadanın disk özelliklerini belirlemek, gökada oluşumları ve gelecekleriyle ilgili daha net bilgiler verecektir. Collins: Daha önce gerçekleştirdiğimiz çalışmaya göre bu çalışma diskin, kimyasal yapısının daha farklı ve daha yaşlı olduğunu ortaya çıkardı. Gelecekte yapılacak daha ayrıntılı gözlemler bizlere sarmal gökadaların oluşumuyla ilgili soruların yanıtlanmasına olanak sağlayacaktır diyor.


Mars Yörünge Keşif Aracına bağlı olan yüksek çözünürlüklü görüntü yakalama özelliğine sahip HiRISE kamerasına Anka Kuşu yakalandı. Anka Kuşu görüntüde kışın bitmesine yakın bir zamanda ve buzlarla örtülü halde yakalandı. Anka Kuşu'nun görüntüsü Mars'ın kuzeyinde baharın ilk günü olarak sayılan 26 Ekim tarihinde Güneş ığının Mars ovasını aydınlatmaya başlattığı sırada çekildi. 22 Ağustos'da bölgeden alınan son görüntüde Anka Kuşu'nun üzeri daha kalın karbondioksit buzu ile örtülüydü. Anka Kuşu bu görüntüde daha parlak görünüyordu. Ancak üzerindeki buzların bir kısmının erimesiyle araç görünmeye başladı. Geçtiğimiz yıl Kasım ayında iletişimi kesilen Anka Kuşu, görevini başarıyla yerine getiren sabit bir laboratuar aracıydı. 2010'nun ilk aylarında Anka Kuşu ile tekrar iletişim kurulmaya çalışılacak. Ancak Gökbilimciler aracın yanıt vermesinin çok zayıf bir olasılık olduğunu düşünüyorlar. Ne dersiniz, Mars yüzeyinde bir sürprizle daha karşılaşılabilir mi sizce? Mars ve Anka Kuşu ile ilgili daha fazla bilgi için tıklayınız. Kaynak: Astronomy


Gökbilimciler evrendeki en büyük nesnelerden olağanüstü bir gökada kümesinin birkaç önemli rekoru kırdığını keşfetti. Anka Kuşu Kümesi olarak bilinen devasa küme gözlemleri Chandra X-ışınları Gözlemevi, Ulusal Bilim Vakfı Güney Kutbu Teleskopu ve dünya üzerindeki diğer sekiz teleskop verişlerinin birleştirilmesiyle gerçekleşti. Gökbilimciler bu sayede böylesi devasa bir yapıyı oluşturan gökadaların nasıl büyüdüğü hakkında derin derin düşünmeye başladılar. Anka Kuşu kümesi, başka hiçbir kümede görülmeyen yıldız oluşum miktarına sahip. Şimdiye kadar bilinen hiçbir kümeden bu kadar yoğun x-ışını alınmadı. Veriler ayrıca kümenin orta kısmındaki sıcak gazın soğuma hızının da bir rekor olduğunu gösteriyor. Anka Kuşu kümesi 5,7 milyar ışık yılı uzağımızda yer alıyor. Kümenin bu özel adı önemli özellikler barındırdığını gösteriyor gibidir. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Michael McDonald: Kümelerin merkezinde yer alan gökadaların milyarlarca yıl atıl durumda kalmış olsa da, bu kümede durum daha farklı. Kümenin merkezindeki gökada sanki yeniden doğmuş gibi yeni yıldızlarla dolu. Mitolojide Anka Kuşu, aslında ölü durumdaki kuşun tekrar canlanan ve uçan bir kuştur diyor. Diğer tüm kümeleri oluşturan gökadalar gibi Anka Kuşu'da kendini bir arada tutan sıcak gazla örülü durumdadır. Bu birikintiyi sadece Chandra X-Işını Teleskopu görebilir. Bir gökadanın merkezindeki sıcak gaz zamanla soğur ve ardından çökme oluşur. Ancak çoğu gökada kümeleri son birkaç milyar yılda çok az yıldız oluşturmuştur. Bunun nedeni ise merkezdeki gazın soğumasını engelleyen, merkezi bölgeye sürekli enerji pompalayan süper kütleli karadeliklerdir. Ünlü Kahraman kümesinden dışarı akan enerji, burada yüksek oranda yıldız oluşumlarını engeller. Merkezdeki karadelikten yayılan güçlü jetlerin oluşturduğu patlamalar dev boşluklar oluşturarak gazı sürekli sıcak tutar. Müziğin tonunun zaman zaman artması gibi. Harvard-Smithsonian Merkezi'nden Ryan Foley: Bunlar genelde her gökadada görülen şeylerdir. Ancak Anka Kuşu kümesi bize müziğin durduğunu gösteriyor. Bu da ancak kümenin merkezindeki dev karadeliğin yeterince güçlü olmayıp gazın soğumasını önleyemediğini gösteriyor diyor. Karadeliğin yeterince güçlü olmaması, Anka Kuşu'ndaki yıldız doğum oranının Kahraman kümesine göre 20 kat daha fazla olmasına yol açıyor. Bu oran bir kümede görülen en yüksek yıldız oluşum oranıdır. Araştırmacılara göre bu aşama kısa sürecektir. Anka Kuşu'ndaki gazın soğumasına neden olan dışarıdaki gazın hızla kütleye eklenmesi de yine karadelik yardımıyla gerçekleşiyor. Chicago Üniversitesi'nden Bradford Benson: Gökada ve karadeliğin büyümesi devam edemez. Bu büyüme yaklaşık yüz milyon yıl içinde biter. Tersi durumda gökada ve karadelik yakın evrendeki en büyük nesnelerden olurdu diyor. Anka Kuşu kümesi ve merkezindeki gökada ile süper kütleli karadeliği şu anda dikkate değer şekilde türlerinin bilinen en büyük nesneleri arasındadır. Onların büyüklükleri ve sıra dışı özellikleri kozmoloji ve gökada evrimini incelemek açısından kümeye özel ilgi gösterilmektedir. Cambridge Üniversitesi'nden Martin Rees: Bu keşif bize kümelerin merkezlerinde yer alan gökadaların büyümesi yönündeki düşüncelerimizi yeniden gözden geçirmemiz gerektiğini göstermiştir diyor.


NASA'nın Mars yörüngesinde dolanan Mars Odyssey aracı, bir kez daha Anka Kuşu'yla bağlantı kurmaya çalıştı. Ancak Anka Kuşu'ndan hiçbir sinyal alamadığını dünyaya iletti. Ana Kuşu'nun bulunduğu bölgede kış bitmek üzere olduğundan, aracın çalışma olasılığı çok küçük de olsa bulunuyor. Yörünge aracı şimdiye kadar 10 kez araçla iletişime geçmeyi denedi. Hiçbirinde sinyal alamadı. Mars Odyssey 50 kez daha Anka Kuşu ile bağlantı kurmaya çalışacak. Anka Kuşu, 25 Mayıs 2008'de Mars yüzeyine başarılı bir iniş gerçekleştirdi. 2 ay boyunca görevde kalması planlanan araçla 3 ay sonra iletişim kesildi. Araç 3 ayın sonunda yeterince güneş ışığı alamadığı için enerjisini bitirince görevi de zorunlu olarak bitmiş oldu. Çünkü araç çok düşük sıcaklıklarda çalışmaya karşı tasarlanmamıştı. Suskun aracın çalışabilmesi için bir kıvılcım alması gerekiyor. Bu kıvılcımı da Mars Odyssey yörünge aracı yolluyor. Ancak şimdiye kadar yapılan girişimler başarısız oldu. Zaten Anka Kuşu'nun çalışma olasılığını NASA çok düşük olasılık olarak belirtiyor. Kaynak: NASA/Phoenix Ek Bilgi: Anka Kuşu 2008 yılında Mars yüzeyine indikten sonra görevine başlamış ve Mars toprağının altında canlı izi aramıştı. Mars toprağının 10 cm altında buz olduğunu bulan araç buna karşılık canlı hayatının izine rastlayamadı. Konuyla ilgiliş daha ayrıntılı bilgiyi Mars sayfasında bulabilirsiniz.


NASA'nın Mars Odyssey Yörünge Aracı, 60 defa üzerinden geçtiği Anka Kuşu'ndan hiçbir sinyal alamadığını iletti. Araç daha önce Ocak ve Şubat aylarında, daha sonra 5 Nisan ve 9 Nisan'da düzenli olarak Anka Kuşu ile iletişime geçmeyi denemiş ancak başarılı olamamıştı. Aracın üzerindeki güneş panelleri iki ay yetecek enerjiyi toplayıp çalışacak şekilde üretildiğinden, bölgeye kış gelince işlevini yitirmişti. NASA bir olasılık deyip, aracın olduğu bölgeye baharın gelmesiyle araçla iletişim kurmayı denemeye devam ediyor. Ama bu konuda pek de ümitli değiller. NASA'nın Jet İtici Güç Laboratuvarı'ndan Mars Keşif Aracı programı yöneticisi Chad Edwards: Anka Kuşu'nun maruz kaldığı sert kışın bitimiyle birlikte, araç güneşten yeterli gücü alıp tekrar sinyal verir duruma gelebilir. Yörünge aracının 60 kez araçla iletişime geçmeyi denemesi böylesi bir olasılığı göz ardı etmemek içindir. Bu bizim planladığımız üçüncü ve son arama planıydı. Artık eldeki verilere göre aramayı devam ettirip ettirmeyeceğimizi belirleyeceğiz diyor. diyor. Açıkça söylenmemesine karşılık NASA'nın Anka Kuşu'ndan umudu tamamen kestiği görülüyor. Araç zaten kendisine verilen görevi yerine getirmiş ve Mars toprağının 10 cm kadar altında su-buzu olduğunu doğrulamıştı. Anka Kuşu ile ilgili ayrıntılı bilgiyi sitedeki Mars sayfasında bulabilirsiniz. Kaynak: NASA/JPL


Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü araştırmacıları Dünya'dan 1336 ışık yılı uzaklıktaki Kepler-451 çift yıldız sisteminde iki adet gezegen keşfetti. Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nden Araş. Gör. Ekrem Murat ESMER, Doç. Dr. Özgür BAŞTÜRK ve Prof. Dr. Selim Osman SELAM ile İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nden Dr. Öğr. Üyesi Sinan ALİŞ tarafından gerçekleştirilen bu araştırma ülkemiz bilim insanları tarafından gerçekleştirilen ikinci gezegen keşfi niteliğini taşımaktadır. Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi'nde bulunan 80 cm çaplı Prof. Dr. Berahitdin Albayrak teleskobu, TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin 1 m çaplı T100 teleskobu ve İstanbul Üniversitesi Gözlemevi'nin Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ulupınar Gözlemevi yerleşkesinde bulunan 60 cm çaplı teleskobu ile elde edilen ışık ölçüm gözlemlerinin yanı sıra Kepler ve TESS uzay teleskoplarının elde ettiği gözlemler de kullanılarak yapılan bu çalışmada, çift yıldızın tutulma zamanlarının analiz edilmesi ile Kepler-451 sisteminde daha önce keşfedilmiş olan bir gezegene ilave olarak Jüpiter benzeri iki adet gezegenin daha varlığı tespit edildi. Keşfedilen gezegenlerin çift yılıdz sistemi etrafındaki bir yıllarının 43 gün ve 1800 gün sürdüğü hesaplandı, önceden keşfi yapılmış olan gezegenin yörünge dönemi ise 406 gün olarak güncellendi. Türk astronomlarca keşfedilen bu yeni gezegenler 1.76 ve 1.61 Jüpiter kütlesine sahip gaz devleri olup, sistemde 2015 yılında keşfedilen gezegene benzer kütlededir (1.86 Jüpiter kütlesi). Araş. Gör. Ekrem Murat ESMER'in doktora tez çalışması kapsamında incelenen çift yıldız sistemlerinden biri olan Kepler-451 sistemi, yaklaşık 29300 oC yüzey sıcaklığına sahip altcüce türü bir yıldız ile 2580 oC yüzey sıcaklığındaki cüce türü bir yıldızdan oluşmaktadır. Bu sistemde görülen tutulmaların zamanındaki değişimler kullanılarak gezegenlerin keşifleri gerçekleştirildi. Yapılan çalışmada toplamda üç gezegen barındıran bu sistemin kararlı yörüngelerde dolandıkları da tespit edildi. Bu keşifler, çift yıldız sistemleri etrafında tutulma zamanlamasıyla keşfedilmiş 21. ve 22. gezegen olması bakımından da önemlidir. Ayrıca, Kepler-451, Kepler-47'den sonra etrafında ikiden fazla gezegen keşfedilen ikinci çift yıldız sistemi olmuştur. Çalışma, TÜBİTAK tarafından Doç. Dr. Özgür BAŞTÜRK yürütücülüğünde sürdürülen 118F042 numaralı, Zamanlama Yöntemiyle Ötegezegen Keşfi başlıklı 1001 AR-GE Projesi kapsamında desteklenmiştir. Kepler-451 sistemindeki gezegenlerin keşfinin açıklandığı bilimsel makale Oxford Üniversitesi Yayınları tarafından basılan Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı. Yaklaşık üç saatlik bir yörünge dönemine sahip olan Kepler-451 çift yıldız sistemi sıcak bir altcüce yıldız ile soğuk bir anakol yıldızından oluşmaktadır. Dünya'dan bakıldığında yörünge hareketleri esnasında tutulma gösteren bu çift yıldızın ışığında düzenli olarak azalmalar gözlenmektedir. Çift sistemdeki sıcak yıldız yaklaşık 29300 oC sıcaklığına sahip olup 0.48 Güneş kütlesindedir. Bu yıldız, merkezindeki hidrojen füzyonu sürecini tamamlamıştır ve bu aşamadan sonra genişleyen üst katmanları sistemden atılmıştır. Bu maddenin sistemden atılması süresince, yaklaşık 2580 oC sıcaklıktaki diğer yıldız ile birbirlerine yaklaşmışlardır. Bugünkü durumları ortak zarf sonrası evre olarak adlandırılmaktadır. Tutulma Zamanlama Yöntemi Dünya'dan bakıldığında bazı çift yıldızlar tutulma gösterebilmektedir. Bu olay esnasında örtülen yıldızdan gelen ışığın bir kısmı gözlenemediğinden ışıkta bir azalma gerçekleşir ve tutulmanın sonlanması ile birlikte ışık seviyesi tekrar eski düzeyine çıkar. Aşağıdaki görselde, Kepler-451 sisteminin yörüngesindeki bir turu esnasında ışığındaki değişimin Kepler ve TESS uzay teleskopları ile AUKR Prof. Dr. Berahitdin Albayrak teleskobu (T80) ile gözlenmiş olan yapıları görülmektedir. Alt eksendeki evre değerlerinde 0 ve 0.5 değerlerine karşılık gelen ışık azalmaları tutulmalardan; tüm evre aralığındaki ışık değişimi ise soğuk yıldızın yüzeyinden yansıyan ışıktan kaynaklanmaktadır. Görsel kaynağı: Esmer vd. 2022 Tutulma olayının gözlenmesi ile birlikte tutulma ortası zamanlar tespit edilebilir. Tutulma ortası zamanlarındaki değişimlerin analiz edilmesi ile birlikte, örten çift yıldız sistemlerine dair çeşitli bilgiler elde edilebilir. Tutulma zamanlarının dönemindeki düzenli artış ya da azalış sistemi oluşturan çift yıldızlar arasındaki kütle aktarımı ya da sistemden kütle kaybedilmesi ile oluşabilirken, bu zamanların dönemindeki çevrimsel değişimler manyetik etkinlik, eksen dönmesi ya da sisteme kütleçekim kuvveti ile bağlı ilave cisim in varlığı sebebiyle olabilir. Kepler-451 örten çift yıldız sisteminin tutulma zamanlarının değişimini gösteren aşağıdaki görselde, zamanlamadaki değişimin kaynağı olan gezegenlerin yarattığı etkinin modeli gözlemsel veri üzerine kırmızı renkli eğri ile çizilmiştir. Buradaki dalga benzeri yapılar sistemdeki orta ve en dış yörüngedeki cisimlerden kaynaklanmaktadır. Görsel kaynağı: Esmer vd. 2022 Kepler uzay teleskobundan elde edilen tutulma zamanlamalarının gösterildiği aşağıdaki görselde ise 43 gün döneme sahip olan en içteki gezegenin varlığı sebebiyle oluşan değişim modeli gösterilmiştir. Görsel kaynağı: Esmer vd. 2022 Yörünge Kararlılık Testleri Gezegen barındıran sistemlerdeki toplam cisim sayısının 3 veya daha fazla olması durumunda, sistemin yörünge kararlılığı incelenebilmektedir. Bunun için, cisimlerin yörünge hareketleri sırasında merkezdeki yıldız ile olan kütleçekim etkileşmeleri ile birlikte, gezegenler arası kütleçekim etkileşmeleri de hesaplanıp, kapalı yörüngelerde dolanabildiklerinin onaylanması gerekmektedir. Kepler-451 sisteminde yapılan analizde elde edilen 3 gezegenli sistemin yörünge kararlılığı, bilimsel literatürde sıkça kullanılan ve hızlı bir kararlılık hesaplama yöntemi olan frekans harita analizi ile gerçekleştirilmiştir. Aşağıdaki görselde, Kepler-451 sisteminde en dış yörüngede bulunan gezegenin farklı yörünge büyüklükleri ve dışmerkezliklerine karşılık elde edilen kararlılık belirteci değerleri renkli olarak gösterilmiştir. Burada kararlı yörüngeler, kararlılık belirtecinin logaritmik değerinin -6 veya daha düşük olduğu ve mor siyah renk ile gösterilen bölgelerde bulunmaktadır. Bu analize göre, en dış yörüngedeki gezegenin yörünge büyüklüğünün 2.4 2.5 Astronomi Birimi büyüklüğü aralığında olması durumunda sistemdeki cisimler kararlı yörüngelerde dolanabilmektedirler. Görsel kaynağı: Esmer vd. 2022 Makale adresi: DOI: https://doi.org/10.1093/mnras/stac357


Müthiş bir seminer 101 öğretmeni bekliyor: Astronomi Öğretmenleri Seminerleri-3. 24-26 Ocak 2015 tarihleri arasında Antalya'da yapılacak olan seminerde öğretmenlerimiz, kendilerini eksik hissettikleri bir alan olan gökbilim üzerine dolu dolu 2 gün geçirecekler. Aynı zamanda son zamanlardaki gelişme ve keşiflerde paylaşılacak. Seminer sırasında katılımcılar 24 saat aralarında bulunacak değerli bilim insanlarımızla tanışma ve merak ettikleri konular üzerinde ayrıntıları da sorma şansını bulacaklar. 24-26 Ocak 2015 tarihlerinde, Antalya'da düzenlenecek olan Astronomi Öğretmen Seminerleri (AÖS-3) organizasyonu ile 2 gün boyunca Astronomi alanına ilgi duyan öğretmenlerimize yönelik birden fazla seminer /eğitim ve gözlem yapma teknikleri hakkında pratiğe dayalı beceri eğitimi verilecektir... AÖS'ye davet edilecek konuşmacılar Astronomi alanındaki seçkin akademisyen hocalarımızdır. Prof.Dr. Zeki ASLAN Prof.Dr.Dursun KOÇER Prof.Dr. Ethem DERMAN Prof.Dr.Zeynel TUNCA Prof.Dr.Serdar EVREN Seminer sonunda katılımcı öğretmenlerimiz sertifikalandırılacak olup bu sertifikalar ile Seçmeli Astronomi derslerinin üstlenilmesi daha uygun olacaktır.!.. AÖS'nin düzenlenmesinin üç temel amacı vardır: 1-İlk ve orta öğretimde fen bilimlerine ait konular işlenirken öğretmenlerin astronomi kavramlarından yola çıkarak örnekler vermelerini sağlamak ve fen derslerine karşı olan ilgiyi arttırmak; 2-Fizik, Matematik vb. branşlarda fiilen görev yapan mevcut öğretmenlerin zorunlu durumlarda liselerdeki seçmeli astronomi derslerini üstlenirken derse daha donanımlı girmelerini sağlamak; ve 3-İlk ve orta öğretimde ders konularına yönelik kavram yanılgı ve karışıklarını örneklerle ortadan kaldırmak ve/veya daha açıklayıcı hale getirerek daha rahat aktarılabilmesini sağlamaktır. ** AÖS serisi kapsamındaki Seminer faaliyetlerini, Öğretmenler için hizmet içi eğitim aktiviteleri olarak görmeniz organizasyonu daha iyi algılamanızı sağlayacaktır. İçten teşekkürlerimizle AÖS Ekibi/Antalya Ayrıntılı bilgiler katılma koşulları için tıklayınız. Güzel ve yıllarca hatırlanacak güzel bir seminerde buluşmak dileğiyle. 1 Yorum Emeği geçen bütün akademisyen hocalarımız başta olmak üzere herkesi tebrik ederim. Memlekette çıkarsız fayda sağlayan, gelecek nesillere önemli miraslar bırakmak için gayret gösteren insanlarımızın olduğunu görmek umut veriyor. Teşekkürler...


Hubble teleskopunun ürettiği bu görüntüde 120 milyon ışık yılı uzaktaki Kral takımyıldızında yer alan sarmal gökada NGC 2276'yı görüyoruz. İlk bakışta parlak sarmal kollar ve koyu renkteki toz şeritlerinin süslemesiyle diğer sayısız tipik sarmal gökada izlenimi veriyor. Daha yakından bakıldığında ise kütle çekimi etkileşimi ve yoğun yıldız oluşumuyla şekillenen ve bu nedenle anti simetrik gökada olduğu anlaşılıyor. Bu sıradışı görüntüye sebep ise iki farklı astrofiziksel etkileşimdir: biri aşırı ısınmış gaza etki eden gökada kümeleri ve diğeri yakın galaktik komşuyla ilgili. NGC 2276'nın küme içi ortamla etkileşme gökadanın kenarındaki yıldız oluşumlarının artmasını sağladı. Bu yıldız oluşum dalgası görüntünün sol tarafında parlak, mavi renkli büyük kütleli yıldızların oluşumuna neden oldu ki gökadanın simetrisini bozan da bu oldu. NGC 2276'da yakın zamanda gözlenen yıldız oluşumu artışı ikili sistemlerdeki karadelik ve nötron yıldızlarının ortaya çıkışıyla da ilgilidir. Bu yeni yıldız patlamasından dolayı gökadanın diğer tarafında bulunan kendisinden daha küçük komşusunun çekimi de NGC 2276'nın dış kenarlarının şeklini bozmaktadır. Küçük merceksi gökada NGC 2300 ile gerçekleşen etkileşim NGC 2276'nın en dış sarmal kollarını etkilemektedir. NGC 2276 tuhaf görünümlü tek gökada değildir. 1966'da yayınlanan Tuhaf Gökadalar Atlası, muhtemel gökada birleşmeleri, halka şekilli gökadalar ve başka galaktik tuhaflıkların listesini içermektedir. NGC 2276'da bunlardan biridir.


NASA'nın yeni ötegezegen avcısı olan TESS ile elde yeni veriler gökyüzünde oldukça rahat görülebilen Ejderha takımyıldızındaki Alfa Yıldızı ile sönük arkadaşı arasında sıralı tutulma olduğunu gösterdi. Gökbilimciler daha önce bunun ikili bir sistem olduğunu bilmelerine karşılık karşılıklı tutulma gerçekleştirmeleri tam bir sürpriz oldu. Daha önce gözlenmemiş olmasına şaşıran gökbilimciler bunun nedeninin tutulmanın altı saat gibi kısa sürede gerçekleşmesi ve ana yıldızın çok parlak olmasına bağlıyor. Kepler'in dedektörleri bu parlak ışıkla anında dolacağı için tutulmaları maskeleyecek ve görülmesini engelleyecekti. İki yıldız tutulma sonrası birbirinden oldukça uzaklaştığı ve yalnızca kütle çekim kuvvetiyle dengede kaldığını gösteriyor. Bu tür sistemler önemlidir, çünkü yıldızların birbirine göre çok farklı kütleleri ve boyutları oldukça iyi şekilde hesaplanabilir. Thuban olarak bilinen Alfa Ejderha yıldızı 270 ışık yılı uzaktadır. Alfa olmasına karşılık aslında Ejderha'nın dördüncü parlak yıldızıdır. Ünü ise 4700 yıl önce en eski Mısır piramitlerinin inşasındaki tarihsel rolde yatıyor. O zamanlar Yer'in dönüş ekseni kuzey kutbuna en yakın Kuzey yıldızıydı. Bugün bu nokta yakınında Küçük Ayı takımyıldızının en parlak yıldızı Polaris yer almaktadır. Bu değişim Yer'in kendi ekseni çevresinde 26,000 yıllık döngüsel yalpalama yapmasıyla gerçekleşir. Birincil yıldız Güneş'ten 4.3 kat daha büyük olup yüzey sıcaklığı 9700 0C derecedir. Bu da Güneş'ten %70 daha sıcak bir yıldız olması demektir. Beş kat daha sönük olan arkadaşı ise büyük olasılıkla birincinin yarı boyutundadır ve Güneş'ten %40 daha sıcaktır. 1 Yorum dans eden bir çift yıldız.bu iki yıldızın bukadar detaylı incelenmesi müthiş bir olay.verilen bilgiler çok önemli .ikili yıldızın birbirini dengelemeside başka bir olay.sanırım alfa centaure de ikili yıldız sistemine sahip.araştıracağım.teşekkürler.selamlar.


Antalya'da Akdeniz Üniversitesi, İstanbul Kültür Üniversitesi ve TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin katkılarıyla 26-28 Ocak 2015 arası üç günlük güzel bir seminer hayata geçirildi. Seminere 100 dolayında öğretmen arkadaşım katıldı. Gökbilimle ilk kez tanışanlarda vardı, bilgilerini tazelemek isteyenlerde. Güzel bir seminer oldu, karşılıklı fikir alışverişi en yüksek seviyedeydi. Seminerde Güneş Sistemi, gezegenlerimiz, yıldız bilgisi, gökküre ve kooridinat sistemleri, gökadalar, ötegezegenler, Mars yüzey projesi, sahte bilim gibi konulara değinildi. TUG'un getirdiği teleskopla gözlem yapıldı. Ay, Jüpiter ve Ülker kümesi gözlendi. Kış üçgeni gösterildi. Kutup yıldızının nasıl bulunacağı anlatıldı. Gökyüzü Atlası dağıtılarak kullanımı hakkında bilgi verildi. Gökbilim üç günlük kısa süre içinde belki ayrıntılı değil ama temel düzeyde anlatıldı, tartışıldı. İngiltere'den Dr. Selçuk Topal ve ABD'den Dr. Umut Yıldız tele-konferans yöntemiyle gökadalar ve moleküler bulutları anlattılar. Soruları yanıtladılar. Günümüz okullarında görev yapmakta olan fen ve fizik öğretmenlerinin kendilerini en fazla eksik hissettikleri alan gökbilimdir. Bunu bu seminerde de gördük. Öğretmenler kendi maaşlarından pay ayırarak, kilometrelerce uzaktan gökbilim öğrenmek için geldiler. Tatillerinden zaman ayırdılar. Bu, gökbilim eksikliğinin ne düzeyde olduğunu gösteriyor. Belki bu olguya kendimden bir örnek vermek güzel olur. Liseye başlayacağım yaz aylarında canım sıkkın bir şekilde evde dolanıyordum. Adana'da yaz ayları oldukça sıcak geçtiğinden dışarı çıkıp gezme pek de cazip gelmiyordu. Derken gözüme evdeki bir ansiklopedi erişti. Rastgele birini aldım. G-H harflerinin olduğu bir ciltti. Rastgele açtım. Gazneliler karşıma çıktı. Okumaya çalıştım. Bazı kişilere ilginç gelecek bilgiler olsa da bana sıkıcı gelmişti. Bir-iki sayfa çevirince karşıma Güneş başlığı geldi. Bir göz attım. Çapı, kütlesi çok büyük rakamlardı. Gözlerim kocaman olmuştu. Derken Güneş'in küçük yıldızlardan olduğunu okudum, 'yok artık' dedim. açıklamaların olduğu yerde birkaç yıldız örnek veriliyordu. Onlara baktım, bilgiler kısaydı ama benim gökbilime sevdalanmama neden olacak yeterliktedi. Okullar açıldığında aklımda birçok soru vardı. Belki de kafamı kurcalayan en önemli soru Venüs idi. Nasıl olur da Güneş'e en yakın gezegen Merkür değil de, Venüs en sıcak gezegen olurdu. Bunu fizik öğretmenime sordum. Bilmediğini, coğrafya öğretmenine sormamı istedi. Ben de sordum. Bilginin yanlış olabileceğini söyledi coğrafya öğretmeni. Eve dönünce evdeki başka kaynakları taradım, hayır bilgi yanlış değildi. Doğrusunu o yıllarda almayı alışkanlık haline getirdiğim TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi'nde buldum. Yanıt basitti: Venüs atmosferi ve dolayısıyla sera etkisi. O zamanlardan bu zamana çok yıllar geçti. Ama ne yazık ki gerek fen gerekse fizik öğretmenleri üniversitelerde hala yeterli gökbilim bilgisi edinemiyor. Okullarda hala astronomi öğretmeni yok. Bilim öğretmeye çalışıyorsunuz, bilimin güler yüzü astronomiyi bilen yok. Bu acı bir gerçek. Gökbilim neden önemlidir diye sorulabilir. Gökbilim gelişmiş ülkelerde bilime geçiş kapısı olarak kullanılır. Çocukların en fazla merak alan gökbilimdir. Yok karadelikler, meteor yağmurları, kuyrukluyıldızlar gibi kavramlar onlara ütopik gelir. Nerede birşeyler görür ya da okurlarsa ona hemen inanırlar. Bu açıdan önemlidir. Gökbilimi kullanarak çocukları ve gençleri bilimin herhangi bir alanına yaklaştırabilir, hurafelerden, saçmalıklardan koruyabilirsiniz. Belki de en önemlisi gökbilim yardımıyla, okudukları, izledikleri herşeye inanmamalarını, sorgulamalarını, araştırmalarını bilinçaltına yerleştirecek güzel bir araç olabilir. Bir gazetedeki bilimsel bir haberi en son ne zaman okuduğumu hatırlamıyorum. Çünkü basına göre sürekli kansere tedavi bulunur ama insanlar yine kanserden ölür. Basına göre her yerde uçan daireler görülüyor ama ben cahil liseli gençliğimde çok istememe karşılık geçen onca yıl içinde bir tane dahi göremedim. Her yıl futbol takımlarımız muazzam transfer haberileriyle çalkalanır ardından yalan olduğu ortaya çıkar. Bilimsel bir gerçeği çarpıtarak yazan basının benim bilmediğim bir alandaki haberine nasıl inanabilirim ki! Gazete almayı ise sekiz yıl önce bıraktım. Çünkü her türlü haber artık bana 'acaba' sorusunu getiriyor. O zaman, bir bilim haberini nereden öğrenmeli insanlar. Özellikle de öğretmenler. Gerçek yerinden, bilim insanlarından, üniversitelerden, araştırma kuruluşlarından, gözlemevlerinden. Ne yazık ki son yıllarda gökbilim açısından Türkçe kaynakların sayısı artsa da hala yeterli değil. Belki de bu nedenle bu site oluştu. Belki de bu nedenle Arif Bayırlı GökGünce'yi oluşturdu. Belki de o yüzden Bulutsu var. Antalya'daki etkinlikte bu açlığın bir göstergesi. Doğru düzgün bir planlamayla öğretmenler bilgi alabilecekleri, karşılarında kasıntı gibi durmayan, samimi bilim insanlarıyla tanışıp, samimi bir ortam içinde gerekli bilgiye ulaşabilirler. Bu açıdan Milli Eğitim Bakanlığımızın Hizmetiçi eğitimlerine çeki düzen vermesi gerekir. Konuştuğum her öğretmen hizmetiçi eğitimlerin verimsizliğinden bahsediyor. Son bir anı daha. 2006'da yapılan bir sempozyum dolayısıyla Prof.Dr. Zeki Aslan'ın bana olan tutumunu unutamam. Ders arasında çay, kahve içerken aramızdaydı ve karşımızda ceketi ilikliydi. Bu kısım hiç önemli değil buraya takılmayın. Önemli olan şuydu: bize öğretmen olduğumuzu hissettiriyordu. Bize gayet saygı duyuyor ve 'siz' diye hitap ediyordu. Ardından illerimize döndük ve hemen birkaç gün sonra 'zorunlu' bir hizmetiçi eğitime katıldım. Toplantının yapıldığı salonda iki yüz kişi vardı ve salon soğuktu. Aylardan Aralık idi. Salonda kalorifer tesisatı değiştirildiği için içerisi buz kesimişti, adeta büzüşmüş haldeydik. Bunu sorumlu kişilere dile getirdik, gelin bunu erteleyin dedik. Aldığımız yanıt kısa ve netti: İsteyen gidebilir, ama giden hakkındaki soruşturmaya razı olur. Hangisi Türkiye diye düşünmeden edemiyor insan. Astronomi Diyarı'nda içimdekileri döktüm. Site içeriğine uymayan bir yazı oldu. Kusura kalmayınız. AÖS-3 için başından sonuna kadar koşuşturan Yrd. Doç. Dr. Memduh Sami Taner hocama, her istenilen yere adeta koşarak bilimi tanıtmaya çalışan Prof. Dr. Ethem Derman, Prof. Dr. Zeynel Tunca, Prof. Dr. Serdar Evren hocalarımla ile sağlık nedeniyle aramıza katılamayan ancak desteklerini uzaktan da olsa vermeyi sürdüren Prof. Dr. Dursun Koçer'e, Prof. Dr. Zeki Aslan'a, TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'ne sonsuz teşekkürler. Nice güzel bilim dolu etkinlikler ve projelere. Bilimle kalmak dileğiyle. Seminer sırasında anlatılan derslerin sunularına ulaşmak için tıklayınız. Ümit Fuat Özyar


Yıldız Oluşumunun Soğuk Parıltısı ArTeMiS adlı yeni bir aygıt APEX Atacama Pathfinder Deneyi Teleskopu üzerine başarıyla kuruldu. APEX Atamaca Çölü'nde bulunan milimetre ve milimetre-altı dalgaboylarında çalışan 12-metre çapında bir teleskoptur. Elektromanyetik tayfın kırmızı ötesi ve radyo dalgaları bölgesinde gökyüzünü inceleyen teleskop Evren'in derinlikleri hakkında gökbilimcilere önemli bilgiler sağlamaktadır. Teleskopa takılan yeni kamera Kedi Pençesi Bulutsusu'nun dikkat çekici detaylı bir görüntüsünü almayı başardı. ArTeMiS APEX'in ana aygıtlarına eklenen milimetre-altı dalgaboyuna duyarlı bir geniş alan kamerasıdır ve gözlemlerin derinleşmesini ve daha da detaylandırılmasını sağlayacaktır. ArTeMiS'in yeni nesil dedektör düzeni daha öncekilere nazaran daha çok bir CCD kamera gibi davranmaktadır. Bu sayede gökyüzünün geniş-alan görüntüleri daha hızlı ve daha fazla piksele sahip olarak elde edilebilecektir. Kurulum ekibi ArTeMiS kamerasını teleskopa kurabilmek için olağandışı hava koşullarının üstesinden gelmek zorunda kaldı. Chajnantor Platosu'ndaki oldukça yoğun kar yağışı neredeyse APEX kontrol binasını örtüyordu. ALMA Operasyon Destek Tesisi ve APEX ekibinin yardımlarıyla ArTeMiS kutusu teleskopa kar yığını olmayan geçici bir yoldan taşınarak kuruldu. Ekip daha sonra aleti test edebilmek için, havanın kurumasını ve ArTeMiS'in gözlem yaptığı milimetre-altı dalgaboylarındaki ışığın Yeryüzü atmosferinden soğurularak geçmesini bekledi. Ancak, zamanı geldiğinde, başarılı test gözlemleri gerçekleştirilebildi. Test ve kurulum gözlemlerinden sonra ArTeMiS birçok bilimsel proje için çalışmaya başladı. Bu hedeflerden bir tanesi de güney takımyıldızlarından Akrep doğrultusunda bulunan yıldız oluşum bölgesi NGC 6334'tü . Yeni ArTeMiS görüntüsü APEX'in bu bölgeye ait daha önceki görüntülerinden açık bir şekilde daha keskin. ArTeMiS'in testi tamamlandı ve kamera ilave dedektörlerin kurulması için Fransa'daki Saclay'a gönderildi. Tüm ekip şimdiden ilk gözlemler adına oldukça heyecanlı, ve bunun yıllardır süren yoğun çalışmalar ve APEX teknik ekibinin destek ve yardımları olmadan aşılamayacağının da farkındalar. Notlar ArTeMiS Architectures de bolometres pour des Telescopes a grand champ de vue dans le domaine sub-Millimetrique au Sol anlamına gelmektedir. CEA kurulum ekibinde Philippe Andre, Laurent Clerc, Cyrille Delisle, Eric Doumayrou, Didier Dubreuil, Pascal Gallais, Yannick Le Pennec, Michel Lortholary, Jerome Martignac, Vincent Reveret, Louis Rodriquez, Michel Talvard ve François Visticot yer almaktadır. ESO-Türkiye


Chalmers ve Onsala Uzay Gözlemevi'ndeki gökbilimciler 250 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir gökadada daha önce bilinmeyen yedi süpernova tespit etti. Daha önce bir gökadada aynı zamanda bu kadar çok süpernova keşfi olmamıştı. Keşif gökbilimcilerin inandığı bir fikri kanıtlıyor: çok yıldız oluşturan gökadalar yıldız fabrikalarıdır ve bunlar aynı zamanda süpernova fabrikalarını içerir. Gökbilimciler Arp 220 adlı gökadanın net görüntülerine ulaşabilmek için aralarında İsveç'in de olduğu beş ülkenin desteğiyle çalıştırılan bir radyo teleskop ağını kullandı. Bilimcilerin keşfettiği 40 radyo kaynağı Arp 220'nin merkezi çevresinde bulunmaktadır. Bu radyo kaynakları gaz ve toz bulutları arasında saklandığından sıradan teleskoplarla gözlenemez. Radyo kaynaklarının keşfi için radyo dalga boylarında birkaç yıl süren ölçümle değişimleri izlendi. Çalışma ekibinden Fabien Batejat: Tüm veriler bunların yedi süpernovaya ait olacağını gösterdi: son 60 yıl içinde patlayan yıldızlar diyor. Keşif Arp 220'de yıldız oluşumunun neden hızlı olduğunu da açıklıyor. Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi 'dan Rodrigo Para: Arp 220'de gökadamızdan daha fazla süpernova görüyoruz. Arp 220'de her üç ayda bir süpernova oluştuğunu düşünüyoruz. Samanyolu'nda ise her yüzyılda bir süpernova görülüyor diyor. Chalmers ve Onsala Uzay Gözlemevi'nin müdür yardımcısı ve gözlemsel radyo astronomi profesörü görevini yürüten John Conway: Arp 220, yıldız oluşumunun çok verimli olduğu yer olarak bilinir. Şimdi bu yıldız fabrikalarında süpernova fabrikaları olduğunu da görmek mümkün oldu diyor.


NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı ile elde edilen verileri inceleyen gökbilimciler Dünya'nın yörüngesi üzerinde ve Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde dolanan ilk Truva asteroiti keşfettiler. Truva asteroitleri gezegenin önünde ya da arkasında onunla aynı yörüngeyi paylaşan irili ufaklı cisimlerdir. Gezegenle aynı yörüngede dolandıklarından bir çarpışmaya neden olmazlar. Güneş Sistemi'nde Neptün, Mars ve Jüpiter'in de Truva asteroitleri bulunuyor. Satürn'de ise uydularının da içinde yer aldığı iki ayrı Truva asteroit grubu yer alıyor. Bilim insanları Dünya'nın da Truva asteroitlere sahip olduğunu düşünüyor ancak Dünya'nın bakış açısına giren Güneş'in parlaklığı nedeniyle şimdiye kadar bunları görmek mümkün olmamıştı. Kanada Athabasca Üniversitesi'nden Martin Connors: Bu asteroitle gün ışığında olduklarından onları görmek çok zordur. Neyse ki şimdi birini bulduk. WISE bize bu asteroitin Dünya'dan görülmesi mümkün olmayan zor bir yerde olduğunu gösterdi diyor. WISE Ocak 2010 ile Şubat 2011 tarihleri arasında kızılötesi ile tüm gökyüzünü taradı. Connors ve ekibi Dünya'ya yakın nesneler ,asteroitler ve kuyrukluyıldızları bulmak için bu verileri incelemeye başladı. DYN Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesindeki yolun 45 milyon km içinde olan nesnelerdir. WISE ile Mars ile Jüpiter arasındaki Asteroit kuşağında 155 000, 132'si önceden bilinmeyen olmak üzere 500'ün üzerinde DYN gözlemledi. Ekip olası iki Truva asteroiti keşfini gerçekleştirdi. 2010 TK7 olarak adlandırılanı Kanada-Fransa-Hawai Teleskopu'nun gözlemleri ile ilk Dünya Truva asteroiti olarak onaylandı. Asteroit yaklaşık 300 metrelik bir çapa sahip. Asteroit Dünya yörünge düzleminin üstüne altına yalpa yaparak ilginç bir yörünge izliyor. Nesne Dünya'dan yaklaşık 80 milyon km uzaklıkta bulunuyor. Asteroitin yörüngesine ilişkin yapılan hesaplamalar onun önümüzdeki 100 yıl içinde Dünya'ya 24 milyon km'den daha az yaklaşamayacağını gösteriyor. Yörüngesiyle ilgili yapılan bir benzetim aşağıda görülüyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan WISE'nin DYN gözlemleri baş araştırmacısı Amy Mainzer: Dünya ile takip oyunu oynuyor sanki. Dünya bu asteroiti her zaman kovalıyor görünüyor diyor. Diğer asteroitlerinde benzer yörüngeleri var. Bu nesneler gelecekteki insanlı ya da robotlu gerçekleştirecek aramalar için mükemmel aday olabilir. Dünya yörünge düzleminin altında ve üstünde dolanan asteroit 2010 TK7'ye ulaşmak için büyük miktarda yakıt gereklidir. Yüzlerce, binlerce asteroit ve kuyrukluyıldız verileri Cambridge'deki Smithsonian Astrofizik Gözlemevi'nde Uluslararası Astronomi Birliği tarafından desteklenen Küçük Gezegen Merkezi'nde bulunuyor.


Yıldızlar küre şeklinde olup, parlayan gaz toplarıdır. Bundan dolayı da bazı yıldızlar süpernova şeklinde patladığında savurdukları ateş toplarının çevreye küresel olarak yayılması gerektiği beklenebilir. Ancak son yapılan araştırma bu olayların bazılarının yuvarlak olmadığını açığa çıkardı. Veriler Calar Alto Gözlemevi'nde yapılan gözlemler sonucunda oluşturuldu. Güneş'ten bildiğimiz üzere yıldızlar parlayan ve mükemmel gaz küreleridir. Yıldızların sarsıntılı olan ömürleri boyunca bu şekillerini koruduğunu biliyoruz. Büyük yıldızların süpernova patlamasıyla yaşamlarını bitirirken uzaya büyük kütleli gaz bulutu püskürtürler. Ancak süpernova patlamalarıyla ilgili yapılan son gözlemler bir yıldızın patlaması sonucunda şekli bozulan bir alev topu oluştuğunu gösterdi. Süpernova Çeşitleri En güçlü yıldız patlamaları süpernova olarak adlandırılır. Parlaklıkları nedeniyle çok uzaktaki bir gökada içinde bile görülebilirler. Bazı süpernovalar yıldızına çok yakın bir beyaz cüce ya da birbirine yakın yıldızların arasındaki etkileşme sonucunda ortaya çıkar. Bunlar termonükleer süpernovalardır. Diğer süpernovalar ise çük büyük bir yıldızın kütle çekimsel etki nedeniyle çekirdeğinin çökmesi sonucunda oluşur. Bu yıldız enerjisini sağlayan yakıtı tüketerek merkezi üzerine çöküp küçülür. Bunun sonucu ise kıyameti andıran çok şiddetli bir patlamadır. Biz kütle çekimi nedeniyle oluşan süpernovaların alt sınıfıyla ilgileniyoruz: tip IIn süpernovaları. Şimdiye kadar bu patlamalardan sadece üçüyle ilgili bilgi edinilebildi. Ancak her üç patlamada da ateş topunun asimetrik olduğuna ilişkin önemli kanıtlar elde edildi. Bu çalışmaların sonuncusu Calar Alto Gözlemevi'ndeki teleskop ve araçlarla Kasım 2010'da süpernova 2010jl'yi gözleyen F. Patat ve ekibi tarafından yapıldı. 2010jl Süpernovası 2010jl süpernovası Kasım 2010'un başlarında Aslan takımyıldızında ortaya çıktı. Yıldızın bulunduğu ve tuhaf bir şekle sahip UGC 5189A gökadası çevresindeki gökadalarla güçlü kütle çekimsel etkileşimde bulunan bir gökadadır. Böylesi etkileşimler daha sonra süpernova patlamasıyla yok olacak büyük yıldızların oluşmasına neden olur. UGC 5189A bizden yaklaşık 160 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Bu ise süpernovanın 160 milyon yıl önce gerçekleştiğini gösteriyor. Patat ve ekibi teleskopta küçük bir nokta olarak görünen patlamayı özel bir teknikle, spektropolarimetre aracıyla gözledi. Beklenmedik derecede mükemmel bir performans gösteren araç yardımıyla yıldızın patlama süreciyle ilgili önemli bilgiler elde edildi. Uzayda yayılan elektromanyetik dalgalar bir taşın su yüzeyine bırakıldığında oluşturduğu dalgalara benzer. Tek farkla: su dalgaları su yüzeyinde yukarı ya da aşağı yönde ilerlerken ışık dalgaları yukarı-aşağı, sağ-sol gibi tüm yönlerde ilerler. Salınım sırasında fiziksel etkilerden dolayı baskın olan ışık dalgasını görürüz. İşte böylesi ışık dalgalarına bakılarak 2010jl'nin asimetrik olduğu görüldü. Kutuplaşmanın yaklaşık % 2 değerinde olduğu belirlendi. Asimetri Nasıl Oluşur? Süpernovalar büyük yıldızlardaki kütle çekimi etkisi nedeniyle oluşur. SN 2010jl'yi oluşturan etken ise yaklaşık 30 güneş kütleli çiftinin etkisidir. Bu tür büyük yıldızlar yaşamlarını kısa süre içinde, birkaç milyon yılda dışarıya büyük bir enerji ve madde püskürterek bitirirler. Bu nedenle yıldızın çevresinde sadece enerji değil yıldız rüzgarı nedeniyle beslenen bir toz perdesi oluşur. Son saat geldiğinde bu perde ile genişleyen ateş topu çarpışmasıyla yıldız patlar ve çevreye büyük bir ışık ve madde çıkışı gerçekleşir. SN 2010jl'de ışığın kutuplanmasından toz perdede gerçekleşen etkileşimler sorumlu. Şimdi akla bir soru geliyor: Asimetri küresel olmayan bir patlamayla mı, ya da büyük toz perdesiyle etkileşen ateş topu nedeniyle mi oluşuyor? Her iki durumda da toz perdesi patlama sonucunda küresel yıldızdan dolayı oluşuyor. Asimetriye neden olan değişimler ve manyetik alanlar daha ileri düzeyde yapılacak çalışmalarla açıklığa kavuşabilir.


ESO teleskopları parlak patlamanın yeniden yorumlanmasına yardım etti Uzak bir gökada içinde görülen ASASSN-15lh adlı olağan-dışı parlak bir noktanın şimdiye kadar görülmüş olan en parlak süpernova olduğu düşünülüyordu. Ancak aralarında ESO'nun da bulunduğu bir dizi gözlemevinde yapılan yeni gözlemler bu sınıflandırmayı şüpheli hale getirdi. Bunun yerine, bir grup gökbilimci bunun çok daha nadir ve uç bir olay olduğunu öne sürüyor kendi etrafında hızla dönmekte olan bir kara deliğin kendisine fazlasıyla yaklaşan bir yıldızı yok etmekte olduğunu. 2015 yılında Tüm Gökyüzü Otomatik Süpernova taraması , ASASSN-15lh adı verilen ve şimdiye kadar ki en parlak süpernova şeklinde kaydedilen bir olay tespit etti ve olay aşırı-parlak süpernova olarak sınıflandırıldı. Süpernovalar büyük kütleli yıldızların yaşamlarının sonunda gerçekleşen şiddetli patlamalar olarak biliniyor. Patlamanın şiddeti bir önceki rekor sahibi olaya göre iki kat ve maksimum parlaklığı ise Samanyolu'nun toplam ışık şiddetinden bile fazlaydı. Weizmann Bilim Enstitüsü ve Karanlık Evrenbilim Merkezinden Giorgos Leloudas liderliğindeki uluslararası bir ekip, Yeryüzü'nden yaklaşık 4 milyar ışık-yılı uzaklıkta yer alan ve patlamanın gerçekleştiği uzak gökadaya ait ilave gözlemler yaparak olağandışı bu olaya yeni bir açıklama getirdiler. Olaydan sonra kaynağı 10 ay boyunca gözlemledik ve açıklamasının aşırı parlak bir süpernova ile uyuşmadığı sonucuna vardık. Elde ettiğimiz sonuçlar olayın küçük bir yıdızı yok etmekte olan ve bu sırada kendi etrafında hızla dönen bir karadelik tarafından oluşturulabileceğine işaret ediyor. diye açıklıyor Leoudas. Bu senaryoya göre, ev sahibi gökadadaki büyük kütleli bir karadeliğin aşırı kütleçekim kuvveti, kendisine fazlasıyla yaklaşan Güneş-benzeri bir yıldızı yok ediyor gelgit parçalaması adı verilen ve şimdiye kadar sadece 10 kez gözlenen bir olay. Olay sırasında, aşırı çekimin etkisinde kalan yıldız gerilerek uzun, ince bir hale getiriliyor ve çarpışan kalıntılar şok dalgaları meydana getirirken, yığışma nedeniyle ısınan madde ışık parlalamalarına yol açıyor. Bu sayede yeterince kütlesi olmadığı için aslında bu şekilde gerçekleşmeyecek olan yıldızın sonu, parlak bir süpernova patlamasını andırıyor. Ekibin yeni önerisi hem yerdeki hem de uzaydaki teleskoplardan elde edilen gözlem sonuçlarına dayanıyor. Bunlar arasında ESO'nun Paranal gözlemevindeki Çok Büyük teleskobu, ESO'nun La Silla gözlemevindeki Yeni Teknoloji teleskobu ve NASA/ESA Hubble teleskobu yer alıyor . NTT ile yapılan gözlemler Geçiş Yapan Nesnelerin Tayfsal Taraması adlı projenin bir parçası olarak gerçekleştirildi. Gözlemleri birçok açıdan açıklayan bağımsız sonuçlara göre bu olay aslında bir çekimsel parçalanma, parlak bir süpernova değil, diye açıklıyor Cambridge Üniversitesinden eş-yazar Morgan Fraser . Özellikle, 10 ay devam eden takip gözlemlerinde olayın üç farklı aşamada seyrettiği verilerle ortaya çıkarıldı. Elde edilen verilerin bir süpernovadan ziyade, çekimsel parçalanmayı temsil ettiği görüldü. Mor-ötesi ışıkta gözlenen ikinci-parlama ve sıcaklıktaki artış bir süpernova ihtimalini daha da düşürüyor. Buna ilaveten, olayın gerçekleştiği yer kırmızı, büyük kütleli ve pasif bir gökada genel olarak süpernova patlamalarının gerçekleştiği, mavi, yıldız-oluşumu açısından zengin cüce bir gökadaya benzemiyor. Ekip bir süpernova kaynağının olası olmadığını söylese de, olay için tek açıklamanın klasik çekimsel parçalanma olmadığını da kabul ediyor. Ekip üyesi Nicloas Stone şu ayrıntıyı veriyor: Öne sürdüğümüz çekim olayıyla parçalanma işlemi kendi etrafında dönmeyen bir karadelikle açıklanamıyor. Dolayısıyla ASASSN-15lh'nin çok özel bir karadelik türünden kaynaklanan bir çekimsel parçalama olduğunu savunuyoruz. Ev sahibi gökadanın kütlesi, merkezinde yer alan süper kütleli karadeliğin kütlesinin Güneş'in kütlesinin en az 100 milyon katı olduğunu gösteriyor. Normalde bu kütlede bir karadeliğin olay ufkunun dışındaki yıldızlara zarar vermesi pek mümkün değil kütleçekim etkisinden hiçbir şeyin kaçamayacağı sınır. Bununla birlikte, eğer karadelik kendi etrafında hızla dönen özel bir türdense Kerr karadeliği durum değişiyor ve sınırlar ortadan kalkıyor. Toplanan tüm verilere rağmen ASASSN-15lh olayının % 100 kesinlikte bir çekimsel parçalanma olayı olduğunu söyleyemiyoruz diyor son olarak Leloudas. Ancak bu açık ara en uygun açıklama. Notlar ESO'nun Çok Büyük teleskobu, Yeni Teknoloji teleskobu ve NASA/ESA Hubble teleskobu'na ilave olarak ekip NASA'nın Swift teleskobu, Las Cumbres Gözlemevi Küresel Teleskobu , Avustralya teleskop dizgesi, ESA'nın XMM-Newton uydusu, Geniş-Alan Tayfçekeri ve Magellan teleskobunu da kullanmıştır. ESO-Türkiye


Fevkalade Zengin Gezegen Sisteminde Ilık, Dünya Boyutunda Gezegenler Bulundu Gökbilimciler, sadece 40 ışık-yılı uzaklıkta yedi Dünya boyutunda gezegen buldu. Gezegenlerin hepsi, TRAPPIST-1 olarak da bilinen aşırı soğuk bir cüce yıldız olan ana yıldızlarının önünden geçerken; ESO'nun Çok Büyük teleskopu da dahil olmak üzere yer ve uzay merkezli teleskoplar kullanılarak tespit edildi. Nature dergisinde bugün yayımlanan makaleye göre bu gezegenlerden üçü yaşanabilir bölgede bulunuyor ve bunlar yüzeylerinde su okyanusları barındırıyor olabilir; bu durum yıldız sisteminin yaşama ev sahipliği yapma ihtimalini arttırıyor. Bu sistem hem en fazla sayıda dünya büyüklüğünde gezegene hem de en fazla sayıda yüzeyinde sıvı su bulunabilecek gezegene ev sahipliği yapıyor. Gökbilimciler; ESO'nun La Silla gözlemevindeki TRAPPIST-Güney teleskopunu, Paranal gözlemevindeki Çok Büyük teleskopu, NASA Spitzer teleskopunu ve Dünya genelinde diğer teleskopları kullanarak , soğuk kırmızı cüce TRAPPIST-1 yıldızının yörüngesinde dolanan en az yedi küçük gezegenin varlığını doğruladı. Yıldıza yakından uzağa doğru TRAPPIST-1b, c, d, e, f, g ve h olarak adlandırılan gezegenlerin boyutu Dünyamızınkiyle benzer. Yıldızın önünden geçen her bir gezegenin yıldızın ışığında neden olduğu azalmalar , gökbilimcilere gezegenlerin büyüklükleri, bileşenleri ve yörüngeleri hakkında bilgi elde etme imkanı sağladı. Gökbilimciler, iç bölgedeki en az altı gezegenin büyüklük ve sıcaklıklarının Dünya ile kıyaslanabilir olduğunu buldu. Belçika'daki Liege Üniversitesindeki STAR Enstitüsünden, başyazar Michael Gillon bulgulardan memnun: Bu inanılmaz bir gezegen sistemi; sadece çok fazla sayıda gezegen bulduğumuz için değil, boyutları şaşırtıcı derecede Dünya ile benzer olduğu için de. TRAPPIST-1, güneşin sadece %8'i kadar olan kütlesiyle yıldızsal anlamda aslında çok küçük aslına bakarsak Jüpiter'den sadece birazcık büyük ve Kova takımyıldızının yakınında olmasına rağmen çok sönük görünüyor. Gökbilimciler, bunun gibi cüce yıldızların yakın yörüngelerinde çok sayıda dünya boyutunda gezegen barındırdığını düşünüyor; bu da onları dünya dışı yaşam avında umut vadeden hedefler yapıyor. Ancak TRAPPIST-1 bu özelliklere sahip bulunan ilk sistem. Ortak yazar Amaury Triaud açıklıyor: TRAPPIST-1 gibi cüce yıldızlardan yayılan enerji Güneş'inkinden çok daha az. Eğer yüzeylerinde su varsa gezegenlerin, yıldıza bizim Güneş Sistemi'nde gördüğümüzden daha yakın yörüngelerde olması gerekir. Neyse ki, bu şekilde bir dizilim, tam olarak TRAPPIST-1 yıldızının etrafında gördüğümüzle aynı. Ekip, sistemdeki tüm gezenlerin büyüklüklerinin Güneş sistemindeki Dünya ve Venüs ile benzer ya da biraz küçük olduğunu belirledi. Yoğunluk hesaplamaları, en az altı iç gezgenin muhtemelen kayalık olduğunu ileri sürüyor. Gezegenlerin yörüngeleri, Jüpiter'in Galileo uydularından daha büyük değil ve Güneş sistemindeki Merkür'ün yörüngesinden daha küçük. Ancak, TRAPPIST-1'in az kütleye ve düşük sıcaklığa sahip olması, gezegenlerine ulaşan enerjinin Güneş sistemindeki iç gezegenlerin aldığı enerjiyle benzer olduğu anlamına geliyor, örneğin TRAPPIST-1c, d ve e gezegenlerinin aldığı enerji miktarı sırasıyla Venüs, Dünya ve Mars'a ulaşan enerjiyle yaklaşık olarak aynı. Bazı gezegenlerin yörüngeleri onları diğerlerine göre daha güçlü aday yapsa da sistemde keşfedilen yedi gezegenin tümünün yüzeyinde sıvı su bulunma ihtimali var. İklim modellemeleri iç gezegenler TRAPPIST-1b, c ve d'nin, yüzeylerindeki olası küçük bölgeler dışında, büyük ihtimalle sıvı su barındırmak için çok sıcak olduğunu ortaya koydu. Sıvı su bulundurmak için çok uzak ve soğuk gibi görünmesine rağmen başka bir ısıtma sürecinin olmadığı farz edilirse sistemin dış gezegeni olan TRAPPİST-1h'in yörünge uzaklığı doğrulanmadı. Ancak TRAPPİST-1e, f ve g, gezegen avcısı gökbilimciler için kutsal birer varlığı simgeliyor çünkü yörüngeleri yıldızın yaşanabilir bölgesinde bulunuyor ve yüzeyleri su okyanuslarına ev sahipliği yapıyor olabilir . Bu yeni keşifler TRAPPIST-1 sistemini gelecek çalışmalar için çok önemli bir hedef yapıyor. NASA/ESA Hubble Uzay teleskopu halihazırda gezegenlerin atmosferlerini araştırmak için kullanılıyor ve ekip üyesi Emmanuel Jehin gelecekteki ihtimaller konusunda heyecanlı: ESO'nun Avrupa Çok Büyük teleskopu ve NASA/ESA/CSA James Webb teleskopu gibi yeni nesil teleskoplarla birlikte çok yakında bu gezegenlerde su ve belki de yaşamın bile delillerini arayabileceğiz. Notlar Ekip NASA Spitzer teleskopunun yanında birçok yer merkezli tesisi de kullandı: Şili'deki ESO'nun La Silla gözlemevindeki TRAPPIST-Güney, Şili'deki ESO'nun Çok Büyük teleskopundaki HAWK-I, Fas'taki TRAPPIST-Kuzey, Hawai'deki 3.8-metrelik UKIRT, Kanarya Adaları'ndaki La Palma'da bulunan 2-metrelik Liverpool ve 4-metrelik William Herschel teleskopları ve Güney Africa'daki 1-metrelik SAAO teleskopu. TRAPPIST-Güney , Liege Üniversitesi'nden kumanda edilen ve Şili'de ESO'nun La Silla Gözlemevi'nde bulunan Belçika'ya özgü 0.6-metrelik robotik bir teleskoptur. Zamanının büyük çoğunluğunu, en yakındaki 60 tane çok soğuk cüce yıldızın ve kahverengi cücenin ışığını gözlemleyerek, gezegen geçişinin kanıtlarını arayarak geçirir. TRAPPIST-Güney, ikiz kardeşi TRAPPIST-Kuzey ile birlikte SPECULOOS sisteminin habercileridir, bu sistem şu sıralar ESO'nun Paranal Gözlemevi'ne kurulmaktadır. 2016 yılının başlarında, yine Michael Gillon tarafından yönetilen bir gökbilimci ekibi TRAPPIST-1'in yörüngesindeki 3 gezegenin keşfini duyurdu. Çok Büyük teleskopun üzerindeki HAWK-I aracıyla gözlemledikleri üçlü geçiş sayesinde bu sistemin takip eden gözlemlerine yoğunlaştılar. Bu geçiş, yıldızın etrafında dolanan henüz bilinmeyen en az bir tane daha gezegenin var olduğunu gösterdi. Ve bu tarihi ışık eğrisi ilk kez ikisi yaşanabilir bölgede olan 3 ılıman dünya boyutlu gezegenin yıldızın önünden aynı anda geçtiğini gösterdi. Bu, gökbilimcilerin, yıldızın yörüngesinde bir gezegenin olup olmadığını belirlemek için kullandıkları başlıca yöntemlerden biridir. Gökbilimciler, dünyanın görüşü doğrultusunda ana yıldızın önünden bir gezegenin geçmesi sebebiyle yıldızın ışığının bir kısmı engelleniyor gökbilimcilerin söylediği gibi, geçiş yapıyor mu diye görmek için yıldızdan gelen ışığa bakıyorlar. Gezegen yıldızın yörüngesinde dolanırken ne zaman yıldızın önünden geçse yıldızdan gelen ışıkta düzenli, küçük azalmalar görmeyi bekliyoruz. Böyle bir süreç gel-gitsel ısınmayı içerebilir, TRAPPIST-1'ın kütleçekimi gezegeni düzenli olarak deforme eder ki bu da gezegenin içinde sürtünme kuvveti oluşturup ısı üretir. Bu süreç, Jüpiter'in Io uydusundaki aktif volkanizmayı yönlendiriyor. Eğer TRAPPIST-1h ilkel, hidrojen bakımından zengin bir atmosfer tutabiliyorsa ısı kaybı çok az olabilir. Bu keşif aynı zamanda birbirleriyle yakın rezonans halinde yörüngede dolanan bilinen en büyük ötegezegen zincirini temsil ediyor. Gökbilimciler, her bir gezegenin yıldız etrafındaki dönüşünü ne kadar sürede tamamladığını -periyodunu- dikkatli bir şekilde hesapladı ve sonra her bir gezegenin periyodu ve bir uzaktaki komşusunun periyodunun birbirine oranını buldu. İçteki 6 TRAPPIST-1 yıldızının gezegenlerinin komşularıyla periyod oranları basit kesirlere yakın çıktı, örneğin 5:3 ve 3:2 gibi. Bu, gezegenlerin büyük olasılıkla yıldızdan daha uzakta oluştuğu ve zamanla içeri, şimdiki konumlarına doğru hareket ettiği anlamına geliyor. Eğer böyleyse, bu gezegenler, buzlu yüzey ve/veya bir atmosfer içerebilen düşük yoğunluklu ve uçucu-zengin dünyalar olabilir. 2 Yorumlar 7 yeni gezegen keşfi inanılmaz bir keşif. Hocam aklıma takılan bazı sorular var. 1-) Yıldızın Jüpiter büyüklüğüne yakın olduğu hesaplanmış. Füzyon tepkimesi nasıl oluşmuş bu büyüklükte bir yıldızda. 2-) Gezegenlerin orbital periyotları çok kısa ve yıldızlarına çok yakın. Bu durumda gezegenler kendi çevresinde dönem kabiliyetleri nasıl etkilenir. Hareket kanunları çerçevesinde yıldıza aynı yüzü sabit mi kalır gezegenlerin? Bunun haricinde Yıldızdan gelen şiddetli radyasyona maruz kalırlarmı? Yoksa gezegenlerin manyetik atmosferleri o yakınlıktaki radyasyonu ve güneş rüzgarlarını engellemeye yeter mi? Bu yıldız çok küçük kütleli. Bu nedenle Jüpiter'e yakın bir kütlesi var diye benzetme yapılmış. Gerçekte Jüpiter'den biraz büyük kütleli milyonlarca yıldız olduğu tahmin ediliyor. Samanyolu'ndaki yıldız sayısının sanılandan çok daha fazla olduğu ortaya çıkmıştı. Nedeni ise bu tür küçük yıldızlar. Cüce yıldızları görmek zor olduğundan bilinenlerin sayısı çok az. Bu arada Jüpiter'in çekirdeğinde de küçük de olsa füzyon tepkimesi oluyor. Bu nedenle olması gerekenden daha parlak görünür. Gezegenler ise yıldızın küçüklüğüne göre olağan yörüngelerde. Onlar için bir sıkıntı yok. Işıma az olduğundan onları tehdit edecek birşey yok. Belki en yakındaki etkilenebilir ama onun için biraz daha veri gerekiyor. Güneş rüzgarı denilen yıldızdan kopan parçacık yoğunluğu da yıldızın cüce olmasından dolayı daha az olması gerek.