ESA/JAXA BepiColombo, Merkür'ün yakın kütle çekimi altındaki hızlı geçişinde özel fotoğraflar çekip Dünya'ya yolladı. Uydu 1 Ekim'deki yakın geçişini tamamlarken Merkür'den 199km yüksekteydi. Bu sırada aracın izleme kamerasından alınan görüntüler ile bir dizi aletten elde edilen veriler toplandı. Görevin Uzay Aracı Operasyonları Müdürü Elsa Montagnan: Uzay aracının uçuşu kusursuzdu ve hedefteki gezegenimizi yakından görmek inanılmaz diyor. İzleme kameraları 1024x1024 piksel çözünürlükte renksiz görüntüler elde etti. Aynı zamanda anten ve manyetometresi dahil olmak üzere yapısal elemanlar veri transferi için hazırdı. Görüntüler yakınlaşmaya beş dakika kala ile dört saat sonrasına kadar ki geçiş sırasında elde edildi. BepiColombo gezegenin gece tarafına geçtiğinde ise araç gezegenden 1000km uzakta olması nedeniyle şartlar görüntü almak için yeterli değildi. Görüntülerin çoğunda bazı büyük çarpma kraterleri net şekilde görülüyor. Kraterli yüzeyi nedeniyle ilk bakışta Ay'ı anımsatsa da Merkür daha farklı bir geçmişe sahip. BepiColombo'nun ESA'ya ait Merkür Yörüngesel İzleme ve JAXA'nın Merkür Manyetosferini İzleme araçları ile gezegenin çekirdeğinden yüzeydeki süreçlere, manyetik alan ve ekzosfere kadar tüm yönleri incelenip gezegenin evrimine ve kökenine ait veriler elde edilecek. Yüzey haritalandırılıp bileşimleri analiz edilebilecek. Bir teoriye göre Merkür dev bir çarpışma sonucu parçalanan kayalarından arda kalan büyük bir gövdeden oluşuyor. Bu da manyetik alanın üretildiği büyük bir demir çekirdek ve ince bir kabuktan oluşmuş olması demek. Merkür'de Ay'daki gibi dağlık alanlar yoktur. Yüzey hemen her yerde koyudur ve milyarlarca yıl önce büyük lav taşkınlarıyla şekil almıştır. Bu lav akıntılarının oluşturduğu düzlüklere çarpan asteroit ve kuyrukluyıldızlar kraterleri oluşturmuştur. Daha eski ve büyük kraterlerin bazılarının zemini volkanik patlamaların etkisiyle daha genç lav akıntılarıyla dolmuştur. Volkanik patlamaların etkisinin görüldüğü yüzlerce alan olduğu görülmektedir. BepiColombo, NASA'nın Messenger görevi ile toplanan verilere dayanarak bu gizemli gezegeni anlamamızı sağlayacak. Volkanik patlamaları gerçekleştiren ve şiddetli şekilde gaza dönüşen uçucu maddeler neler? Kayaların çoğunda birikinti olmadığına göre Merkür bu uçucu maddeleri nasıl sakladı? Volkanik hareketlilik ne kadar süreyle devam etti. Merkür'ün manyetik alanı ne kadar hızlı değişiyor? BepiColombo'nun asıl görevi 2026'nın başlarında başlayacak. Toplamda dokuz uçuş gerçekleşecek: biri Yer, ikisi Venüs ve altısı Merkür'deki geçişlerle uzay aracındaki güneş enerjisiyle çalışan itki sistemi yardımıyla Merkür yörüngesine oturacak.


Hubble Uzay Teleskobu kuzey takımyıldızlarından 320 milyon ışık yılı uzaklıktaki Berenis'in Saçı'nı oluşturan gökadalar kümesini görüntüledi. NGC 4911 gökadası merkezi yakınında gaz ve toz yapılarıyla kaplıdır. Bunlar yeni doğmuş yıldızları barındırırlar ve varlıklarını pembemsi görünen hidrojen bulutlarına borçludurlar. Hbble ayrıca NGC 4911'in çevresindeki doğru görülen değişik boyutlardaki gökadaları da görüntülemiştir. Hubble'ın yüksek çözünürlüklü kameraları böylesi ince ayrıntıları görebilmek için uzun pozlama ile bu görüntüyü almıştır. NGC 4911 ve kümenin merkezine yakın olan sarmal gökadalar oluşturdukları kütle çekimiyle birlikte hareket ederler. NGC 4911'in sarmal kollarının dış kısmı yakınındaki bir gökada tarafından üst sağa doğru çekilmektedir. Saç Kümesi yakın evrendeki yaklaşık 1000 gökadaya ev sahipliği yapmaktadır. Yoğun küme içindeki gökadalardaki kütle çekim kuvveti nedeniyle gökadalar arasındaki etkileşim sürmektedir. Bu sayede de çok daha fazla yeni yıldız oluşmaktadır. Kümedeki gökadalar arasındaki uzaklık öylesine kısadır ki, gökadalar arasındaki etkileşim ve çarpışmalar sıkça gerçekleşir. Eşit kütledeki gökadalar birleşerek büyük eliptik gökadaları oluşturur. Bu birleşmelerin kümenin merkezinde daha fazla olduğu yoğunluk farkından anlaşılmaktadır. Hubble 2006,2007 yıllarındaki verilerine Geniş Alan Gezegensel Kamera 2 (Wide Field Planetary Camera 2) ile 28 saatlik pozlama süresi sonunda ulaştı. Kaynak: Hubble


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu'nun güçlü gözlerini kullanan gökbilimciler beş uzak gezegenin atmosferinde suyun izine rastladı. Güneş Sistemi'nin ötesindeki yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin atmosferlerindeki su varlığı daha önce bildirilmiş olmasına karşılık kesin sonuç anlamına gelen suyun imzasına ilk kez ulaşıldı. Beş gezegen -WASP-17b, HD209458b, WASP-12b, WASP-19b ve XO-1b- yıldızlarına yakın konumdaki yörüngelerde bulunuyor. Bu gezegenlerdeki suyun imzası oldukça güçlü bir şekilde görüldü. Özellikle şişkin bir atmosfere sahip WASP-17b ve HD209458b'de çok güçlü sinyaller elde edildi. Diğer üç gezegen olan WASP-12b, WASP-19b ve XO-1b'deki imzalar suyu işaret ediyor. Birden fazla gezegende suyun imzasını gördüğümüze eminiz diyor NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden gezegen bilimci Avi Mandell. Mandell ve ekibi WASP-12b, WASP-17b ve WASP-19b'de suyun varlığına ilişkin kanıtlar elde etti. Bu çalışmayla bundan sonra ötegezegenlerin sıcak ya da soğuk şekilde nitelendirebileceğimiz farklı türlerinde suyun varlığı karşılaştırılabilir. Çalışmaların ikinci kolu Maryland Üniversitesi'nden L. Drake Deming'in başını çektiği ekip ile gerçekleşti. Her iki ekip gezegenlerin atmosferlerinin soğurduğu ışığın ayrıntılarını belirlemek için Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3)'ü kullandı. Kızılötesi dalga boyunda yapılan gözlemlerde su imzası tespit edildi. Ekipler elde ettikleri profilerin şiddetlerini karşılaştırarak su imzasının tutarlı olduğunu gördü. Gözlemler Hubble ile sürdürülen ötegezegen araştırmalarına güvenli bir örnek sunmaktadır. Gerçekte bir ötegezegenin atmosferini görmek oldukça zorlu bir iştir. Buna karşılık çok net bir su sinyalini yakaladık diyor Deming. Deming'in ekibi HD209458b ve XO-1b için su imzasını yakaladı. Deming'in ekibi bunun için daha uzun pozlama süreleriyle ilgili yeni bir teknik kullandı. Su imzaları beklenenden daha az belirgin olduğu ve bunun gezegenlerin pus veya tozla kaplı atmosfer katmanlarından kaynaklandığı düşünülüyor. Bu pus, renksiz bir fotoğraftaki renklerin farklı koyulukta olması gibi sisli atmosferlerden gelen sinyalin yoğunluğunu azaltabilir. Aynı zamanda bulanıklık su sinyalleri ve diğer bazı önemli moleküllerin de profillerini değiştirir. Beş gezegen sıcak Jüpiter sınıfından olup yıldızlarına yakın yörüngelerde dolanmaktadır. Araştırmacılar hepsinin atmosferinin puslu olmasına başta şaşırdı. Ama Deming ve Mandell ile birlikte diğer araştırmacılar ötegezegenlerde sisin kanıtını bulduklarına inandı. Deming'in ekibinden Heather Knutson: Diğer Hubble gözlemleriyle birlikte bu çalışmalar su sinyalinin zayıf ya da tamamen olmadığı sistemlerden çok sayıda olduğunu gösteriyor diyor. Bu bulanık ya da sisli atmosferlerin aslında sıcak jüpiterler arasında yaygın olduğu kanısındayız. Hubble'ın yüksek performans sergileyen Geniş alan Kamerası 3 ile trilyonlarca kilometre uzaklıktaki ötegezegen içine bakılabilir. Bu gezegenler yıldızlarının önünden geçerken tespit edilebilir. Araştırmacılar bu sırada yıldızın ışığının ne kadarının geçtiği ne kadarının emildiğini ölçerek gezegenin atmosferinde bulunan gazları tespit edebilir.


NASA'nın Kepler uzay aracı verileriyle Samanyolu Gökadası henüz iki milyar yıl yaşındayken oluşmuş beş küçük gezegenli bir sistem keşfedildi. Kepler-444 yıldızı çevresindeki beş gezegen Merkür ile Venüs boyutlarında*. Beş gezegende yıldızlarına çok yakındır. Gezegenlerden yıldızdan en uzakta olanı on günlük yörünge dönemine sahiptir. Gezegenler bu haliyle adeta yanmaktadır. Merkür'ün Güneş çevresindeki bir turu 88 gündür. NASA Ames Araştırma Merkezi'nden Kepler/K2 proje ekibinden Steve Howell: Samanyolu'ndaki çoğu yıldızdan daha önce oluşmuş bu gezegenlerde ne şimdi ne de daha önce hayatın belirtisi olamaz. Yıldızlarına uzaklıkları bu antik dünyaların hiçbirinde yaşamın olamayacağını gösterir diyor. Kepler-444 sistemi 11,2 milyar yıl önce yani evren şimdikinin % 20'si yaşındayken oluştu. Bu da sistemdeki gezegenlerin Dünya'nın iki buçuk katından daha yaşlı olduğunu gösterir. Sistem bilinen en yaşlı gezegenlere sahiptir. Bilim insanları gezegenlerin yaşını belirlemek için yıldızdan yararlanır. Yıldız içindeki basınç dalgalarına neden olan çok küçük parlaklık değişimleri ölçüldü. Yıldız yüzeyinin altında kaynayan madde yıldızın sıcaklığını ve parlaklığını etkileyen basınç dalgaları oluşturur. Bu dalgalanmalarla gökbilimciler yıldızın çapı, kütlesini kullanarak yaşını hesaplayabilirler. Çalgı takımyıldızı yönündeki Kepler-444 sistemi yaklaşık 117 ışık yılı uzaktadır. Sistem için üretilmiş benzetim filmini izlemek için tıklayınız. *Gezegenlerin özellikleri: |Gezegen |Yıldıza uzaklığı |Yörünge dönemi |Çapı |b |0,042 |3,6 |0,036 |c |0,049 |4,54 |0,044 |d |0,06 |6,2 |0,047 |e |0,07 |7,74 |0,048 |f |0,08 |9.74 |0,066


Gökbilimciler elektromanyetik tayfın hemen hemen tamamından veri alan teleskoplarla Yengeç bulutsusunun yeni ve ayrıntılı görüntüsünü elde etti. Çok Büyük Dizi ile radyo, Chandra X-ışını gözlemevi X-ışını, ESA'nın XMM-Newton gözlemevi ile morötesi, Hubble teleskopu ile görünür ve Spitzer teleskopuyla da kızılötesi veriler birleştirildi. 1054 yılında Çinlilerin gözlediği süpernova patlaması sonucu oluşan Yengeç bulutsusu 6500 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Merkezinde ekseni çevresinde 33 milisaniyelik süreyle dönen bir nötron yıldızı deniz feneri gibi yanıp sönen radyo dalgaları yolluyor. Nötron yıldızından yayılan hızlı parçacıklar ve başlangıçtaki süpernova patlamasının etkisi ve zamanla çevresiyle etkileşimi nedeniyle bulutsu karmaşık bir şekle bürünmüştür. Bu görüntüde kırmızı renk VLA , sarı renk Spitzer , yeşil renk Hubble , mavi renk XMM-Newton ve mor renk Chandra teleskopları verilerini temsil etmektedir. Buenos Aires Üniversitesinden G. Dubner: Bu farklı dalga boylarında alınan görüntülerin karşılaştırılması bulutsu hakkında zengin bilgi edinilmesini sağlamaktadır. Yıllardır gözlenen Yengeç bulutsusundan öğrenilecek daha çok şey var diyor. Görsel telif hakkı: NASA, ESA, NRAO / AUI / NSF and G. Dubner


Gökbilimciler Magellan Teleskobu yardımıyla yaklaşık 7 yıl boyunca gözlenen 5 ayrı yıldıza ait 5 yeni gezegen keşfini gerçekleştirdiler. Böylece ötegezegen sayımız 429'a yükseldi. Keşif Şili'de 2002'de kurulmuş olan 6.5 m çaplı Magellan II teleskobuyla yapıldı. Teleskop 3900 ile 6200 A dalga boyu aralığında çalışıyor. Gezegenler Doppler etkisiyle keşfedilmiştir Bizden uzaklıklarına göre yeni bulunan gezegenler ve özellikleri: 1. HD 164604 b: HD 164604 yıldızı bir kırmızı cüce. K2 V tayf tipindeki yıldız, 0.8 güneş kütleli. Yıldıza bağlı bulunan b gezegeni ise, 2.7 Jüpiter kütleli olup yıldızına 1.3 GB (gökbirimi, 150 milyon km) kadar uzaktadır. Gezegen yıldızının çevresindeki turunu 606 günde tamamlıyor. Sistem 124 ışık yılı uzağımızda bulunuyor. Gezegenin dış merkezliği ise 0.24 olarak hesaplanmış. (Dış merkezlik yörüngenin ne kadar eliptik olduğunu gösterir. 0 ile 1 arasında değer alabilir. 0 değeri tam dairesel yörünge için kullanılır.) 2. HD 129445 b: 220 ışık yılı uzağımızdaki 129445 yıldızı G6 V tipinde bir yıldızdır ve kütlesi güneşin kütlesine eşittir. Yıldızın gezegeni ise 2.9 GB kadar uzağındadır. Gezegen 1.6 Jüpiter kütlesinde olup yörünge dönemi 1840 gündür (5 yıl). Gezegenin dış merkezliği 0.7'dir. 3. HD 86226 b: 138.5 ışık yılı uzağımızda bulunan güneş benzeri yıldız, G2 V tipindedir. Gezegeni, kendisinden 2.6 GB kadar uzaklıkta dolanmaktadır. Gezegenin kütlesi 1.5 Jüpiter kütlesi kadardır. Gezegenin yörünge dönemi 1534 gün (4.2 yıl)olarak hesaplanmıştır. Gezegenin dış merkezliği 0.73'tür. 4. HD 175167 b: 218 ışık yılı uzağımızdaki yıldız, G5 IV/V tipindedir. Yıldız 1.1 güneş kütlesindedir. Yıldızın gezegeni ise 2.4 GB uzağındadır. Gezegenin kütleli Jüpiter kütlesinin en az 7.8 katı olup yörünge dönemi 3.43 yıldır. Dış merkezliği 0.54'dür. 5. HD 152079 b: 277.7 ışık yılı uzağımızdaki güneş benzeri yıldız, G6 V tipindedir. 3 Jüpiter kütleli olan gezegeni ise kendisinden 3.2 GB kadar uzaktadır. Gezegenin periyodu 2100 gün (5.7 yıl) olarak ölçülmüştür. Gezegenin dış merkezliği ise 0.6.


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu Gökaları Büyürken Görüntüledi ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimciler yakınındaki gazı iştahlı bir şekilde atıştıran uzak bir gökada tespit etti. Gökada üzerine düşerken görüntülenen gazın hem yıldız oluşumunu hem de gökadanın dönüş hızını arttırdığı bulundu. Bu, şimdiye kadar gökadaların büyümek ve yıldızları oluşturmak için yakınlarındaki maddeleri tüketmeleri gerektiğini öne süren teorinin doğrudan en iyi gözlemsel kanıtıdır. Sonuçlar Science dergisinin 5 Temmuz 2013 tarihli sayısında yayınlanacaktır. Gökbilimciler her zaman gökdaların çevrelerindeki maddeleri kendilerine doğru çektiklerinden şüpheleniyorlardı, ancak bu sürecin doğrudan görüntülenmesinin çok zor olduğu kanıtlanmıştı. Şimdi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu uzak bir gökada ile ondan daha uzakta bulunan bir kuasarın süper kütleli bir karadeliğin enerjisi ile oldukça parlak bir merkeze sahip olan bir gökada çok nadir görülen bir hizalanmasını araştırmak için kullanıldı. Kuasarın ışığı yeryüzüne ulaşmadan önce ön taraftaki gökada maddesini geçerek, gökada etrafındaki gazın detaylarının ortaya çıkarılmasını sağlıyor . Bu yeni sonuçlar bir gökadanın beslenme esnasındaki en iyi görüntüleri sağladı. Çok nadir olarak gerçekleşen bu şekilde bir hizalanma eşsiz gözlemler yapmamızı sağladı, diye açıklıyor yeni makalenin başyazarı, Toulouse, Fransa'daki Astrofizik ve Gezegen-bilim Araştırma Enstitüsü'nden Nicolas Bouche. ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanarak gökadayı ve onu çevreleyen gazı dikkatle inceleme imkanı bulduk. Bu şekilde önemli bir gökada oluşum problemini çözebileceğimizi düşünüyoruz: gökadalar nasıl büyür ve yıldız oluşumunu beslerler? Gökadalar yeni yıldızları oluşturdukları sırada gaz rezervlerini hızlı bir şekilde tüketirler, bu nedenle bir şekilde sürekli olarak taze gaz stoklarına ihtiyaç duyarlar. Gökbilimciler gökadaların bu ihtiyaçlarını kütleçekimi ile etrafındaki soğuk gaz koleksiyonlarından sağladıklarından şüpheleniyorlardı. Bu senaryoda, bir gökada gazı içeriye doğru sürüklemekte ve gökada etrafında dolanmasını ve merkeze düşmeden önce dönmesini sağlamaktadır. Bu tür bir yığışmanın gökadalarda önceden gözlendiğine dair bazı kanıtlar olsa da , gazın hareketi ve diğer özellikleri şimdiye kadar tamamen keşfedilmemiştir. Gökbilimciler her ikisi de Şili'nin kuzeyindeki Paranal Gözlemevi'nde bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki SINFONI ve UVES olarak bilinen iki aygıtı kullandılar. Yeni gözlemler hem gökadanın kendi etrafında nasıl döndüğünü gösterdi, hem de gökada dışındaki gazın hareketini ve özelliklerini gözler önüne serdi. Çevredeki muazzam miktardaki gazın özellikleri tam da soğuk gazın gökada tarafından çekilmesiyle bulmayı beklediğimiz şekildeydi, diyor yardımcı yazar Michael Murphy . Gaz beklenen şekilde ve miktarda hareket ediyor ve modellerle mükemmel bir şekilde uyuşan kimyasal kompozisyona sahip. Bir hayvanat bahçesinde beslenme zamanı gelen bir aslan gibi bu özel gökada doymak bilmez bir iştaha sahip ve biz bu gökadanın kendisini nasıl beslediğini ve nasıl bu kadar çabuk büyüdüğünü keşfettik. Gökbilimciler evrenin erken dönemlerinde oluşan gökadaların etrafındaki maddelere dair kanıtları bulmuşlardı, ancak bu kez ilk kez bu madde dışarıya doğru değil içeriye doğru hareket halindeydi ve yeni nesil yıldızlara yakıt sağlayan bu gazın kimyasal kompozisyonu belirlenebildi. Bir sonda gibi davranan kuasarın ışığı olmadan çevredeki bu gazın tespit edilmesi mümkün olamazdı. Gökadaya doğru düşmekte olan gaz boyunca ilerleyen tam yerindeki bir kuasarın orada olmasından dolayı şanslıydık. Yeni nesil olağanüstü büyük teleskoplar bu tür olayları çok farklı yönlerden inceleyerek çok daha bütüncül görüşler sağlayacaktır, diye sonlandırıyor yardımcı yazar Crystal Martin . Notlar Bu gökada 2012 yılında kırmızıya kayma değer ~2 olarak SINFONI'nin Çizgi Salınıcıları SINFONI Mg II Programı çerçevesinde tespit edilmişti. Daha arkada bulunan HE 2243-60 adlı kuasar ve gökadanın kırmızıya kayma değeri 2.3285 olup, bunun anlamı bunların Evren daha iki milyar yaşındayken oluşmalarıdır. Kuasar ışığı gaz bulutları içerisinden geçerken bazı dalgaboyları soğurulmaya uğradı. Bu soğurulma desenlerinin parmak izleri gökbilimcilere gazın hareketi ve kimyasal kompozisyonu hakkında oldukça çok bilgi vermektedir. Arka planda bulunan kuasarın yokluğunda çok daha az miktarda bilgi elde edilebilirdi gaz bulutları parlamaz ve doğrudan görüntülemelerde görünmezlerdi. Gökadaların etrafındaki malzemelerle beslendiği SAURON taraması gibi bazı verilerle tespit edilmişti. SINFONI, Yakın Kırmızı-ötesi Toplam Alan Gözlemleri Tayfçekeri anlamında iken, UVES ise Mor-ötesi ve Görsel Eşel Tayfçekeri'dir. Her ikisi de ESO'nun Çok Büyük Teleskop'una takılmıştır. SINFONI gökada içerisindeki gazın hareketini ortaya çıkarırken, UVES kuasardan gelen ışık üzerinde gökada etrafındaki gazın etkilerini incelemiştir. ESO-Türkiye


Gökbilimciler uzak bir gezegenin en iyi görüntüsünü elde etti. 22 yıllık yörünge dönemine sahip gezegenin Kasım 2013 ile Nisan 2015 arasındaki 1,5 yıllık hareketi ile yörüngesi belirlendi. 2008 yılında keşfedilen Pictoris b 10-12 Jüpiter kütlesinde olup yıldızından yaklaşık Satürn-Güneş uzaklığındadır. Sistemdeki kuyrukluyıldız ve asteroitlerin olduğu gaz ve toz diski ise Güneş Sistemi'ne göre Neptün'e kadar ya da başka bir ifadeyle iki bin Güneş-Dünya arası uzaklığı kadarlık alanı kaplar. Gezegen ve kalıntı diski arasındaki etkileşme gezegen sistemlerinin oluşumunda gökbilimcilere önemli bir laboratuvar sağlar. Toronto Üniversitesi Astronomi ve Astrofizik Merkezi'nden Maxwell Millar-Blanchaer: Gezegenin şimdiye kadar yapılmış en doğru pozisyon ölçümlerini gerçekleştirdik. Sadece bu değil. Gemini Güney Teleskopu üzerindeki Gemini Gezegen Görüntüleyicisi ile gezegenle birlikte diski de gözledik. Böylece gezegenle disk arasındaki etkileşimi anlamak daha kolay olacak diyor. Çalışma gezegen yörüngesiyle disk arasındaki dinamik etkileşmeyi de gösteriyor. Gözlem sonucunda Pic b'nin kütlesi daha hassas ölçüldü. Ulusal Bilim Vakfı yöneticisi Chris Davis: Gemini ile sadece ötegezegenin fotoğrafını elde etmedik, aynı zamanda ana yıldız çevresindeki hareketini gösteren filmi de oluşturduk diyor. Beta Pic özel bir hedeftir. Genç güneş sistemlerinin oluşumlarının anlaşılması ve gaz, toz diskinin nasıl şekillendiğinin belirlenmesi açısından uygun bir laboratuvardır. Gökbilimciler şimdiye kadar iki bine yakın gezegen keşfetti. Bunların çoğu Kepler uzay teleskopu yardımıyla geçiş yöntemiyle tespit edildi. Bu yöntemde yıldızının önünden geçen gezegenin oluşturduğu parlaklık azalmasından yararlanılır. Ancak gezegen görülmez. GPI ile gezegenin gerçek görüntüsünü yakalandı. Gezegenin yıldıza göre bir milyon kat daha sönük olması çalışmanın olağanüstü başarılı olduğu anlamına gelir. GPI yıldızın çevresindeki görüntüyü net alabilmek için Dünya atmosferinin olumsuz etkilerini saf dışı eder. Yıldızın parlak ışığı bloklanarak çevresinin görüntüsü elde edilir. Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Laurent Pueyo: Gezegen yıldızına bizim bakış doğrultumuza göre yakın olması artı bir şanstı. Böylece uzun süre boyunca gözleyerek yörüngesini netleştirdik diyor. Ekip GPI yardımıyla Ağustos 2015'de 51 Eri b adlı genç bir Jüpiter-benzeri gezegen keşfetmişti. GPI ile önümüzdeki üç yıl içinde 600 dolayında yıldızın gözlemi planlanıyor.


Beta Ressam'ın gezegenine ilişkin yeni gözlemler yapıldı. 2009 yılında keşfedilen Pictoris b gezegeni VLT üzerindeki NaCo adlı bir alet ile gözlendi. Gökbilimciler gezegenin yıldızı çevresinde hareketini gözleyerek, gezegenin kütlesi ve sıcaklık değerlerini hesaplamaya çalıştılar. Sonuçlar Astronomy & Astrophysics'de yayınlandı. 63.4 ışık yılı uzaklıkta yer alan ve Güneş'ten % 75 oranında daha büyük kütleli olan Pic yıldızı yaklaşık 12 milyon yıl yaşında. Yıldıza bağlı bir gaz diski bulunuyor. Aslında bu disk 25 yıl önceki gözlemlerle ortaya çıkarılmıştı. 2009 yılında bu diskin içinde bir gezegen olduğu fark edildi. Gezegen yıldızından 8 ile 15 GB'ye (gök birimi, 1 GB Dünya-Güneş uzaklığı kadardır) kadar değişen uzaklıktaki yörüngesinde dolanıyor. Bu gezegenin gözlemi gezegenlerin oluşum kuramlarını test etmek biçilmiş kaftanlardan biridir. Uluslar arası ekip gezegen gözlemlerini eski gözlemlerle karşılaştırdı. Tüm verileri bir araya getiren ekip gezegenin yıldızın çevresindeki hareketini gösterdi. Bu gözlemler ışığında gezegenin 7 ile 11 Jüpiter kütleli ve 1100 ile 1700 C derece sıcaklığında olduğunu belirlendi. (Bir gezegenin etkin sıcaklığı uzaya yaydığı ışımayla elde edilir. Örneğin Dünya'nın yüzey sıcaklığı ortalama 14 C iken etkin sıcaklığı -18 C derecedir.) Oldukça genç olan sisteme ait bu bilgiler gezegenlerin oluşumuna ilişkin veriler içeriyor. Gezegenin, oluşumu sırasında aldığı ısıyı hala koruduğu görüldü. Güneş Sistemi'ndeki dev gezegenlerin oluşumunu, disklerden alınan maddenin toplam enerjisiyle gerçekleştiğini söyleyen mevcut evrimsel modelle bu gezegenin kütle ve sıcaklığı açıklanamaz. Yakın zamanda VLT'ye takılacak olan SPHERE aracıyla gerçekleşecek yeni gözlemlerle diskin yapısı ve gezegenin atmosferinin özellikleri anlaşılmaya çalışılacak. Konuyla ilgili ayrıca: Ötegezegen Hareket Halinde Yakalandı ve Gizli Olanı Görmek haberlerine de göz atabilirsiniz.


Betelgeuse Avcı takımyıldızının sol omzunda yer alan kış mevsiminde gökyüzündeki en parlak ve tanınmış yıldızlardan biridir. Ancak son zamanlarda tuhaf davranıyor: 2020'nin başlarında parlaklığında muazzam bir düşüş gözlendi ve bu da yıldızın patlamak üzere olabileceği tartışmalarına yol açtı. Yıldız hakkında daha fazla bilgi edinebilmek için başını Kavli Institute for the Physics and Mathematics of the Universe'nin çektiği uluslararası bir araştırma ekibi titiz bir inceleme gerçekleştirdi. Yıldızın çekirdeğinde helyum yakma aşamasına girdiği (patlamanın gerçekleşmesinden 100,000 yıldan daha uzun zaman önce) ve daha önceki çalışmalara göre küçük kütleye ve yarıçapa sahip olduğu ve Yer'e daha yakın olduğu sonucuna ulaştılar. Ayrıca Betelgeuse'un daha küçük parlaklık değişimlerinin yıldız titreşimleri sonucu olduğunu gösterdiler ve son parlaklık azalma olayının bir toz bulutu nedeniyle gerçekleştiğini öne sürdüler. Ekip, Betelgeuse'un parlaklık değişimini evrimsel, hidrodinamik ve sismik modelleme kullanarak analiz etti. Betelgeuse'un şu anda çekirdeğinde helyum yaktığı konusunda öncekinden daha net bir fikir elde ettiler. Ayrıca kappa-mekanizması adı verilen yıldız titreşimlerinin yıldızın 185 (hata payı 13.5) gün ve yaklaşık 400 günlük iki dönemle sürekli parlamasına ve solmasına neden olduğunu gösterdiler. Ancak 2020'nin başlarında görülen parlaklıktaki büyük düşüş muhtemelen bakış doğrultumuzun önüne gelen bir toz bulutuydu. Analizlere göre kütlesi son tahminlerden biraz daha düşük; 16.5 ile 19 Güneş kütleli. Çalışma Betelgeuse'un hacimce ne kadar büyük ve Yer'e ne kadar uzakta olduğunu da ortaya çıkardı. Yıldızın gerçek boyutu biraz tartışmalı: Örneğin önceki araştırmalarda yıldızın Jüpiter yörüngesini kapsayacak kadar büyük olduğu ileri sürülmüştü. Yeni çalışma ile Betelgeuse'un Güneş çapının 750 katı ile bunun üçte ikisi kadar olduğunu gösterdi. Yıldızın fiziksel boyutu bilinirse Yer'den uzaklığı da ortaya çıkarılır. Yeni sonuca göre yıldız bizden 530 ışık yılı yani önceki tahminlerden %25 daha yakın konumda yer alıyor. Elde edilen sonuçlara göre Betelgeuse'un patlamasına daha uzun zaman olduğu ve süpernova şeklinde patlasa dahi uzaklığı nedeniyle Yer'e bir etkisinin olmadığı görülüyor. Betelgeuse patlamak üzere olan en uygun aday olduğundan patlamadan önce yıldızlara neler olduğunu anlamak açısından önemlidir.


Betelgeuse sönüyor mu? Avcı takımyıldızındaki bu ilginç yıldızın parlaklığı son zamanların en küçük değerine ulaştı. Kırmızı dev aşamasında olan yıldız her an patlayabilir ya da bir milyon yıl daha dayanır. Kesin olan şey sönükleştiği. Gökbilimciler uzun zamandır Betelgeuse'un enerji krizinde olduğunu biliyor ve bu nedenle yıldızı sürekli izliyorlar. Yıldızın çekirdeğindeki yakıt bitmek üzere. Yakıtı bittiğinde ise çökerek dış ölü katmanlarını fırlatacak ve 1604'ten bu yana Samanyolu'nda oluşan ilk süpernova olacak. Gökbilimcilere göre Betelgeuse önümüzdeki 100 bin yıl içinde patlayacak. Bize çok uzun gelen bu zaman ölçeği kozmik dilimde ise çok küçük bir kesir. Gökbilimde yıldız parlaklıkları 'kadir' birimiyle verilir. Bu değer yıldıza göre negatif ya da pozitif olabilir. Eğer bir yıldızın parlaklık değeri negatif ise bu çok parlak, pozitif ise ve sıfırdan ne kadar büyükse o kadar sönüktür. İnsan gözünün görebileceği en sönük yıldız 6 kadir olarak verilir. Güneş'in parlaklığı -26 kadir iken Vega yıldızının parlaklığı 0 kadirdir. Betelgeuse'un parlaklığının Ekim 2019'dan itibaren azalmaya başladığı saptandı. 7 Aralık 2019'da +1.12 kadir ve 6 Ocak 2020'de ise +1.37 kadir parlaklığa kadar sönükleşti. Bu ise son 25 yılın en sönük değeri demek. Villanova Üniversitesi'nden Edward Guinan ve ekibinin Betelgeuse'a ait son 3 yıllık verileri parlaklıktaki hızlı düşüşü açık şekilde gösteriyor. Grafikte düşey eksen parlaklık değerlerini ve yatay eksen ise astronomide kullanılan Julian takvimine ait tarihleri göstermektedir. Yani 6 Ocak 2020 tarihi burada HJD245 8855'e denk gelmektedir. Yıldızın sönükleşmesi çıplak gözle net olarak görülmektedir. Gökyüzünü düzenli izleyen amatör gökbilimciler de bu durumu fark ettiler. Kuzey yarıkürede kış aylarının en güzel takımyıldızı olan Avcı'nın omuzundaki Betelgeuse her zaman heyecanla izlenir ancak bu kez omuz sönmeye başladı. Bu sönükleşme acaba bir patlamayı mı işaret ediyor? Muhtemelen değil. Betelgeuse aynı zamanda parlaklığı yavaş değişen bir yıldızdır. Ancak bu kadar sönük hale gelmesinin nedeni bu değil. Ama ne? Bir gün patladığında gökyüzünde önemli değişikleri olacak. Gündüz dahi görünecek ve Dolunay kadar parlak hale gelecek olan Betelgeuse'un ışığında gölgeniz bile oluşacak. 2 Yorumlar Astronomik zaman ölçeğinde sadece 4 dünya yılında yıldızın bu kadar sönükleşmesi ve bizim bu zaman diliminde buna şahit olmamız gerçekten inanılmaz. betelgeuse ne zaman patlar bunu bilmiyoruz ama patladığında yaşıyor olmam lazım ve bunu çık isterim.bencede btelgeuse yakıtı azalıyor bu çok açık kırmızı bir dev'e dönüşecek.tabiki dış katmanlarınıda uzay boşluğuna fırlatacak.yıldızın 100 bin yıl veya dahada az bir zamanda olabilir.gözlemleri takip ediyor ve merak ediyorum.selamlar.


Geçen yılın sonunda Betelgeuse'un parlaklığı önemli derecede azalmış ve normal parlaklığının %40'ına ulaşmıştı. Bu normal olmayan durum yıldızın süpernova patlamasına yakın olduğu şeklinde de yorumlanmıştı. Buna karşılık gökbilimciler bu teori dışında başka teorilere de sahip. Bunlardan biri de parlaklık azalmasının nedeninin yıldızı saran gaz ve toz bulutu olması. Washington Üniversitesinden Emily Levesque ve Lowell Gözlemevinden Philip Massey yeni verilerle yıldızın yüzey sıcaklığını hesapladı. Buna göre yıldızın sönükleşmesinin sonucu olarak soğuk olması gereken yüzeyin tam tersine oldukça sıcak olduğunu keşfettiler. Buna göre birçok kırmızı süper dev yıldızda görüldüğü gibi Betelgeuse'un dış katmanlarından bir miktar madde atımı gerçekleştiği yönündeki teori desteklenmiş oldu. Bunu kırmızı süper devlerde her zaman görüyoruz ve bu onların yaşam döngülerinin normal bir parçasıdır. Kırmızı süper devler zaman zaman yüzeylerinden dışarı tozlu maddeyi atar. Bu toz parçaları yıldızdan uzaklaştıkça yayılır ve soğur. Böylece yıldızdan yayılan ışığın bir kısmını emerek görüşümüzü engeller diyor Levesque. Gökbilimciler Betelgeuse'un önümüzdeki 100,000 yıl içinde çekirdeğinin çökmesi sonucu süpernova olarak patlayacağını belirtiyor. Massey'e göre yıldızın Ekim ayında başlayan parlaklık azalmasının süpernova belirtisi olmadığını düşünüyor. Bir teori Betelgeuse'ın çevresine yayılan tozun yıldızdan gelen ışığı engellemesi üzerine. Diğer teori ise Betegeuse içindeki büyük konveksiyon hücrelerinin sıcak malzemeyi yüzeye çektiği ve bu maddenin tekrar içeri süzülmeden soğumasıdır. Bu olasılıkların hangisinin doğru olduğunu anlamanın basit bir yolu var: yıldızın etkin yüzey sıcaklığını ölçmek diyor Massey. Bir yıldızın yüzey sıcaklığını ölçmek kolay değildir. Bir termometreyi yıldıza tutarak sıcaklığını ölçemezsiniz. Sıcaklığı ancak yıldızdan gelen ışığın tayfına bakarak belirleyebilirsiniz. Emily ile birlikte Betelgeuse üzerinde çalışıyoruz ve ikimiz de yapılacak tek şeyin yıldızın tayfını elde etmek olduğuna karar verdik. 4.3 metrelik Lowell Discovery teleskopu ile yapılan ve yapılacak gözlemler ile tayfı oluşturabilirdik diyor Massey. Parlak yıldızlardan gelen ışık ile kolayca güçlü bir tayf elde edilebilir. Buna karşılık Massey sinyali etkili şekilde 'sönümleyen' bir filtre -ışığı titanyum oksit moleküllerce emen- kullandı. Böylece elde edilen tayf ile madencilik çalışmasına girişildi. Titanyum oksit Betelgeuse gibi büyük ve nispeten soğuk yıldızların üst katmanlarında oluşarak birikebilir. Bu da yayılan ışığın emilerek boşluklar bırakmasını sağlar. Hesaplamalara göre Betelgeuse'un 14 Şubat'taki yüzey sıcaklığı 3325 santigrat derece idi. Ekibin ölçtüğü bu sıcaklık değeri yıldızın ışığının azalmasından yıllar önceki 2004'deki değere göre sadece 50-100 santigrat derece daha düşüktü. Veriler Betelgeuse'un soğumadığı, dev konveksiyon hücrelerinden yüzeyin içine doğru sıcak gaz akışının gerçekleştiğini gösteriyor. Güneş de dahil olmak üzer birçok yıldız bu tür konveksiyon hücrelerine sahiptir. Levesque bu olayı kaynayan su yüzeyine benzetiyor. Güneş'teki konveksiyon hücreleri sayısız ve oldukça küçüktür . Betelgeuse gibi dev ve soğuk, kütle çekimi daha zayıf olan kırmızı süper dev yıldızlarda ise bu hücrelerden üç dört tane bulunur ve oldukça büyüktürler. Büyük hücrelerden biri yıldızın yüzeyinden yükselmiş olsaydı Massey ve Levesque 2004 ile 2020 yılları arasında çok daha büyük sıcaklık azalması görürlerdi. Yani sıcaklık önemli derecede değişmemiş. O zaman sorunun yanıtı yıldızın çevresini saran tozlu yapıdır diyor Massey. Gökbilimciler başka kırmızı süper dev yıldızların çevresindeki toz bulutlarını gözlediler. Bunlarla yapılacak ek gözlemler Betelgeuse'da neler olup bittiği üzerindeki kafa karışıklığını giderebilir. Geçtiğimiz hafta içinde Betelgeuse'un parlaklığı tekrar artmaya başladı. Bu etki yıldızın patlayacağı anlamına gelmese de gözlemler devam ediyor. Kırmızı süper devler oldukça dinamik yıldızlardır. Bu yıldızları dikkatle izleyerek haklarında çok bilgi edinebiliriz: sıcaklık dalgalanmaları, toz, konveksiyon hücreleri gibi. Bu durumda süpernova gibi inanılmaz bir enerji yayılımının ne zaman olacağını tahmin edebiliriz diyor Levesque.


ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi, Dünya'ya en yakın kırmızı dev yıldız olan Betelgeuse'un yeni ortaya çıkan yaylarını gördü. Yıldızı çevreleyen ve yay şeklinde genişleyen toz ve gazlı yapılar 5000 yıl sonra önündeki 'toz duvarıyla' çarpışabilir. Betelgeuse Avcı takımyıldızının omuzunda bulunur. Kuzey yarıkürede kış mevsiminde görülen Avcı'nın omuzunu oluşturan üçlü yıldızdan biri olan, turuncu-kırmızı renkte parlayan Betelgeuse çıplak gözle bile farkedilecek kadar parlaktır. Etkili bir görüntüye sahip Betelgeuse, yaklaşık 1000 Güneş çapında ve 100.000 Güneş parlaklığındadır. Dev kırmızı yıldız muhtemelen muhteşem bir süpernova patlaması ile dış katmanlarını uzaya savuracaktır. Yıldız şu an ölü dış katmanlarını uzay boşluğuna bırakmaktadır. Herschel'in yeni kızılötesi görüntüleri yıldız rüzgarlarının etkisiyle salınan gazın saniyede 30 km'lik hızla itilerek bir yay şoku oluşturduğunu gösteriyor. Yıldızın hareket yönü düşünülürse tozlu yaylar üzerinde görülen boşluklar yıldızın geçmişinde yaşadığı bir dizi kütle kaybını işaret ediyor. Yıldızı saran iç zarf belirgin bir asimetriyi gösteriyor. Yıldızın dış atmosferindeki büyük tozlu topluluklar, geçmişte farklı aşamalardan geçen toz kalıntısını ortaya koyuyor. Bu ilginç yapı daha uzak yıldızlarda da görrülmektedir. Önceki bazı kuramlara göre bu asimetrik görüntünün nedeni, yıldızdan püskürtülen malzemenin gökadanın manyetik alanı ya da yakınındaki bir yıldızlararası buluttan etkilendiğini gösteriyor. Bu bulutu ise Betelgeuse aydınlatıyor. Yayların hareketlerine göre Betelgeuse'u saran dış toz halkası ile onun karşısındaki tozlu duvar en erken 5000, en geç 12.500 yıl sonra çarpışacak. ESA-Space Science


Hubble teleskopu yardımıyla bir beyaz cücenin atmosferinin yoğun bir yıldızın kalıntıları ile kirlendiği belirlendi. Cisim tıpkı Halley kuyrukluyıldızının kimyasal bileşimine sahip ancak 100.000 kat daha kütleli ve çok daha fazla su içeren kirli bir kalıntıyla örülü görülüyor. Kalıntı ayrıca azot, karbon, oksijen ve kükürt gibi yaşamsal elementlerce de zengin. Veriler, beyaz cüce çevresinde dönen diskin Güneş Sistemimizdeki Kuiper Kuşağındaki kuyrukluyıldız kalıntısına benzer olduğunu gösteriyor. Görünüşe göre bu buzlu cisimler beyaz cüce çevresine çökerek yoğunlaşmış. Beyaz cücelerin % 25-50'sinin kirli ve asteroit benzeri cisimlerden kaynaklanan kalıntılarla kirlendiği biliniyor; ancak buzlu ve kuyrukluyıldız benzeri malzemeden oluşmuş bir yapını beyaz cücenin atmosferini kirlettiği ilk kez görülüyor. Elde edilen sonuçlar ayrıca kuşağı bozan ve beyaz cücenin buzlu cisimlerini, tencereyi karıştıran kaşık gibi, etkileyen ancak görülmeyen olası gezegenlerin varlığını işaret etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevinden Siyi Xu'ya göre bu durum beyaz cüceye düşen gezegen kalıntısında azot tespit edilmesine neden oldu. Azot, yaşam için çok önemli bir elementtir. Bu bölge azot bakımından oldukça zengindir, üstelik Güneş Sisteminin herhangi bir cisminden çok daha fazla. Neptün'ün yörüngesinden çok daha ötelere uzanan Kuiper Kuşağı birçok cüce gezegene, kuyrukluyıldıza ve Güneş Sisteminin oluşumundan geride kalan küçük cisimlere ev sahipliği yapmaktadır. Milyarlarca yıl önce Kuiper Kuşağından gelen kuyrukluyıldızlar Dünya'da suyun ve yaşamın temel yapı taşlarının oluşmasında önemli rol oynadılar. Yeni veriler buzdan örülü gibi cisimlerin diğer gezegen sistemlerinde de olduğunu ve yıldızın evrimi boyunca hayatta kaldığını gösteriyor. Ekip, beyaz cücenin atmosferini incelemek için Hubble ve WM Keck Gözlemevini kullandı. Hubble verileri atmosferde azot, karbon, oksijen, silisyum, sülfür, demir, nikel ve hidrojenin varlığını gösterirken, Keck verileri kalsiyum, magnezyum ve hidrojenin olduğunu gösterdi. Hubble'ın Kozmik Kökenli Tayfölçeri ile yerden yapılması olanaksız olan morötesi ışık ölçümleri yapılmasını sağladı. Halley kuyrukluyıldızı dış Güneş Sisteminde yer alan yaşlı bir cisimdir. Ekip bu çalışmada, Halley verileriyle benzetme kullanarak önemli sonuçlara ulaşmış oldu. Çoban takımyıldızında bulunan beyaz cüce Dünya'dan 170 ışık yılı uzaktadır. 1974 yılında keşfedilen beyaz cüce aslında Dünya-Güneş uzaklığının 2000 katı uzaklıktaki eş yıldızıyla bir ikili yıldız sistemi oluşturmaktadır. Meraklısına: Pdf formatındaki makaleyi indirmek için tıklayınız.


Astrofizikçiler bir beyaz cüce çevresindeki kalıntılar içinde su zengini olabilecek bir kayalık gezegen olabileceğini belirledi. Warwick ve Cambridge Üniversiteleri tarafından gerçekleştirilen ve Science dergisinde yayınlanan çalışmaya konu olan kalıntı diskine ev sahipliği yapan GD61 adlı beyaz cüce 170 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Hubble Uzay Teleskopu ve Hawai'deki Keck Teleskopu ile elde edilen gözlemlere göre elde edilen oksijen imzasıyla enkazın kütlece yüzde 26'sının su olduğu belirlendi. Dünya kütlesinin sadece yüzde 0,023'ü sudur. Güneş Sistemi dışında su izine daha önce gaz devlerinin atmosferinde rastlanmıştı, ancak bu çalışmayı özel yapan kayalık ve yaşanabilir gezegenlerin oluşumunu izleme ile evrim anlayışını sorgulama şansı vermesidir. Güneş Sistemi'ndeki cüce gezegen Ceres'in dış kabuğunun altında gömülü durumda buz olduğu biliniyor ve araştırmacılar bununla yaşam arasında bir paralellik olduğuna inanıyor. Bilimciler Ceres gibi cisimlerin yeryüzündeki suyun kaynağı olduğuna inanıyor. Su kaynağının, GD 61 beyaz cüceye dönüşmeden önce bir yıldızken çevresinde dolanan en az 90 kilometre çapındaki küçük bir gezegenden kaynaklı olduğu düşünülüyor. Tıpkı Ceres gibi bu gezegenin yüzeyinin altı buz ile kaplı olabilir. Beyaz cücenin çevresindeki kayasal parçalar ve su miktarına göre gezegenin en az 90 km çaplı olması gerektiği ortaya çıkıyor. Gözlemler sonucunda bu büyüklük artabilir ama şimdilik elde edilen en anlamlı değer bu. Bu cisim aslında küçük gezegenlerin en büyüğü olan Vesta'dan daha büyük olması olasıdır. GD61 geçmişte Güneş'ten biraz daha büyük bir yıldızdı ve gezegen sistemine sahipti. GD61 yaklaşık 200 milyon yıl önce ölüm sancıları çekmeye başladı ve bir beyaz cüceye dönüştü. Bu sırada sahip gezegenleri de kaybetti. Su zengini küçük gezegende düzenli yörüngesinden koparak beyaz cüceye daha yakın bir yörüngeye çekildi. Araştırmacılar küçük gezegenin yörüngesindeki dengesizliği beyaz cüce çevresinde dolanan ve henüz görülmemiş olan daha büyük bir gezegene bağlıyor. Warwick Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Prof. Boris Gansicke: Yıldızın ölümüyle birlikte kayalık cisim gaz ve toz kalıntısıyla birlikte yakın bir yörüngeye çekilmiştir diyor. Yıldızın yakınında dolanan bu gezegen mezarlığı sistemin geçmişi hakkında bilgi alabileceğimiz zengin bir kaynaktır. Sulu kalıntılar geçmişte su açısından zengin bir karasal cismin varlığını gösterir. Bu iki malzemeyi yani kayalık yüzey ve suyu güneş sistemi dışında ilk kez görmemiz çok heyecan vericidir. Bu keşif yaşanabilir gezegenlerin avı için önemli bir anahtarıdır. Cambridge Astronomi Enstitüsü'nden Jay Farihi: Büyük bir asteroitte su olması yaşanabilir gezegenlerin yapıtaşlarının olduğu anlamına gelir. Belki de sistemde hala böyle bir gezegen var diyor. Bir sistemdeki gezegenlerin asteroitlerce büyütülmesi kaçınılmazdır ve GD61'deki malzemedeki su gezegenlerin su zengini olmasını sağlayabilir. Sonuçlar bu ötegezegen sisteminde yaşanabilir gezegen açısından gerekli potansiyele sahip olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar GD61 beyaz cüceye ait gerekli verileri Hubble Uzay Teleskopu'ndaki Kozmik Merkezli Tayfçekeri'nin morötesi tayfölçeriyle elde etti. Dünya atmosferi morötesi ışığın yüzeye inmesini engellediği için çalışmanın yeryüzünden değil uzaydan yapılması gerekir. Ek gözlemler ise Hawai'deki Mauna Kea üzerindeki WM Keck Gözlemevi'nde bulunan 10 m'lik teleskopla yapıldı. Hubble ve Keck verileri beyaz cücenin dış katmanlarında farklı kimyasal elementleri ortaya çıkardı. Kiel Üniversitesi'nden Detlev Koester tarafından geliştirilen bilgisayar modeliyle de beyaz cücenin atmosferi ile parçalanmış küçük gezegenin kimyasal bileşimi sonucuna ulaşıldı. Bugüne kadar 12 beyaz cüce çevresinde gezgeen keşfedilmesine karşılık ilk kez bunlardan birinde suyun izine rastlandı.


ESO gözlemleri Neptün-benzeri ötegezegenin buharlaştığını gösteriyor ESO'nun Çok Büyük Teleskopunu kullanan araştırmacılar ilk kez bir beyaz cüceye bağlı dev bir gezegene dair kanıtlara ulaştı. Gezegen, Güneş-benzeri bir yıldızdan geriye kalan sıcak beyaz cüce yıldıza yakın bir yörüngede dolandığı için, atmosferi uzaya doğru kaçarak ev sahibi yıldız etrafında bir gaz diski oluşturuyor. Bu benzersiz sistem kendi Güneş Sistemimizin uzak gelecekte nasıl görüneceğine dair ipuçları içeriyor. Şu şans eseri gerçekleşen keşiflerden biriydi, diyor, sonuçları bugün Nature'da yayımlanan çalışmayı yürüten, BK Warwick Üniversitesinden araştırmacı Boris Gansicke. Ekip Sloan Sayısal Gökyüzü Taraması ile gözlenen 7000 kadar beyaz cüceyi inceledi ve birinin diğerlerinden farklı olduğunu buldu. Yıldızdan gelen ışıktaki küçük değişimleri analiz eden bilim insanları, daha önce bir beyaz cücede hiç gözlenmemiş olan kimyasal element bolluğuna dair izler buldular. Bu sistemde sıra dışı bir şeyin oluğunu biliyorduk ve bunun bir tür gezegenimsi kalıntıyla bağlantısı olduğu yorumunu yapmıştık. WDJ0914+1914 adlı bu sıra dışı yıldızın özellikleri hakkında daha çok şey öğrenebilmek için, ekip Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki X-shooter aygıtı ile yıldızı gözledi. Bu takip gözlemleri sayesinde beyaz cüceyle bağlantısı olan hidrojen, oksijen ve sülfür izine rastlandı. ESO'nun X-shooter aygıtı ile alınan yıldız tayfındaki ince ayrıntılara odaklanan ekip bu elementlerin yıldızın kendisinden değil, beyaz cüceyi çevreleyen kıvrımlı gaz diskinden geldiğini keşfetti. Bu tür bir diskin oluşabilmesi için tek yolun dev bir gezegenin buharlaşması şeklinde olduğunu çözmek zorlu birkaç haftayı aldı, sistemin geçmiş ve gelecekteki evrimini hesaplayan Şili'deki Valparaiso Üniversitesinden Matthias Schreiber. Tespit edilen hidrojen, oksijen ve sülfür miktarları Neptün ve Uranüs gibi dev gezegenlerin buzlu derin atmosfer tabakalarındaki ile benzerlikler göstermektedir. Eğer böyle bir gezegen bir sıcak beyaz cücenin yakın yörüngesinde bulunursa, yıldızdan kaynaklanan aşırı mor-ötesi ışınım gezegenin dış tabakalarını sökerek bir gaz diski halini almasına ve kendi üzerine düşmesine neden olabilir. Bu bilim insanlarının WDJ0914+1914 etrafında gerçekleştiğini düşündükleri şey: bir beyaz cüce etrafında buharlaşan ilk gezegen. Çalışmaya BK, Şili, ve Almanya'dan dahil olan gözlemsel verileri teorik modellerle birleştiren gökbilimciler ekibi bu benzersiz sistemin açık bir görüntüsünü elde etmeyi başardı. Beyaz cüce küçük ve 28 000 santigrat derecelik aşırı bir sıcaklığa sahip. Karşılaştırmak için, gezegen buzlu ve büyük yıldızından en az iki kat daha büyük. Sıcak beyaz cüceye yakın bir yörüngede dolandığı için, sadece 10 günde bir turunu tamamlamakta ve yıldızdan çıkan yüksek enerjili fotonlar giderek gezegenin atmosferini uzaya sürmektedir. Gazın çoğu kaçmakta ancak bir kısmı saniyede 3000 tonluk bir oranda kıvrımlı bir disk şeklinde tekrar yıldızın üzerine düşmektedir. Bu disk diğer türlü gizli kalacak olan Neptün-benzeri gezegenin görünür olmasını sağlamaktadır. İlk kez oksijen ve sülfür gibi gazların disk içndeki miktarını ölçebiliyoruz, bu da ötegezegen atmosferlerinin bileşimi hakkında bazı ipuçları sağlıyor, diyor beyaz cüceyi çevreleyen gaz diski için bir model geliştiren Warwick Üniversitesinden Odetta Toloza Keşif ayrıca gezegen sistemlerinin son anlarına yeni bir pencere açıyor, diye ekliyor Gansicke. Güneşimiz gibi yıldızlar yaşamlarının çoğunda merkezlerinde hidrojen yakarlar. Bu yakıt bittiğinde kırmızı deve dönüşerek yüzlerce kez büyürler ve yakın gezegenleri yutarlar. Güneş Sisteminde yaklaşık 5 milyar yıl sonra kırmızı devin bu evresine şahit olacak gezegenler içinde Merkür, Venüs ve hatta Dünya bile vardır. Sonunda, Güneş-benzeri yıldızlar dış katmanlarını kaybeder ve geride yakıtı bitmiş bir merkez bırakırlar, bir beyaz cüce. Bu tür yıldızsal kalıntılar halen gezegenlere ev sahipliği yapabildiği gibi, kendi gökadamızda bu tür yıldız sistemlerinin var olduğuna inanılmaktadır. Bununla birlikte, bilim insanları şimdiye kadar bir beyaz cüce etrafında hayatta kalan bir gezegen kanıtı bulamamıştı. 1500 ışık-yılı uzaklıkta, Yengeç takımyıldızı doğrultusundaki WDJ0914+1914'ün yörüngesinde bir gezegen tespiti bu tür yıldızların yörüngesindekiler için belki de bir ilk olacak. Araştırmacılara göre, ESO'nun X-shooter aygıtı ile bulunan ötegezegen şimdi beyaz cüce yıldızın sadece 10 milyon kilometre ya da güneş yarıçapının 15 katı uzaklığındaki bir yörüngede, yani kırmızı dev yıldızın epey içinde dolanmaktadır. Gezegenin beklenmedik konumu yıldızın beyaz cüce olduktan sonra bir noktada gezegenin iç kısımlara taşındığını ima etmektedir. Gökbilimciler bu yeni yörüngenin sistemdeki diğer gezegenlerle olan kütleçekimsel etkileşimin bir sonucu olduğunu düşünüyor, yani ev sahibi yıldızın şiddetli geçmişinden başka gezegenler de kurtulmuş olabilir. Son zamanlara kadar sadece birkaç gökbilimci ölmekte olan yıldızların etrafındaki gezegenlerin kaderini merak ediyordu. Şimdi merkezindeki yakıtı bitirerek ölmüş bir yıldızın yakın çevresinde keşfedilen bu gezegenin keşfi, evrenin sabit fikirlerimizden kurtularak onların ötesine geçmemiz gerektiğine dair mesajıdır. 1 Yorum elde edilen bilgiler daha önceki bilgilerimizi pekiştirip yenileri için çığır açmakta çok daha kapsamlı bir şekilde çalışmamızı gerektirmektedir.1500 ışık yılı uzaklıktaki bu beyaz cüce ve yörüngesinde dolaşan bu gaz devinin yıldızından bile büyük olması enteresandır.buharlaşması ise 10 milyon km kadar yakın olması yıldızıyla arasında sanki gaz alışverişi gibi algılanabilir.çok iyi bir gözlem yapılmış.teşekkürler ASTRONOMİ DİYARI .selamlar.


İki beyaz cüceden oluşan yıldız sisteminde inanılmaz derecede yüksek enerjili ve hızlı gaz fişekleri tespit edildi. Bu tür olayların gözlemi günümüzdeki yıldızların davranışları ve yeteneklerini ortaya koyması açısından önemlidir. Son derece güçlü ve hızlı gerçekleşen bu tür enerjik patlamalar, bir yıldızın aniden büyük miktarda enerji yayması durumunda ortaya çıkar. Benzer ama daha düşük enerjili durum, Güneş'te, güneş enerjisinde manyetik enerjinin kısa süre içinde serbest kaldığı anlarda da gözlenir. Alışılmadık türden hareketlilik Kuğu takımyıldızındaki en parlak değişken yıldızlardan SS Cyg'nin radyo dalgalarında gözlendi. Şu anki alevlerin üretimi gaz tüketiminin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Cüce nova türündeki patlama düşük seviyeli olmasına karşılık bu şekilde hızlı fişeklerin üretimi ilk kez görüntülendi. Patlamalar daha önce beyaz cüceler, nötron yıldızları ve hatta farklı gökadalarda bulunan muazzam kütleli karadeliklerde görüldü. Bu tür yıldızlar genellikle birikim yoluyla arkadaşı olan yıldızdan beslenir. Arada bir bu yıldızlar gazın bir kısmını jetler şeklinde dar bir koni benzeri akışla güçlü şekilde dışarı atar. Şubat 2016'da SS Cyg hareketliliğine ait ilk gözlemler tipik bir patlama olduğu izlenimini oluşturdu, ancak daha sonra teleskopik analizle hızlı fişeklerin ilginç özelliği ortaya çıktı. En büyüleyici ve beklenmedik olan ise, bir dev fişek patlamasının radyo dalgalarında gözlenmesi oldu. 15 dakikadan az süren bu çok güçlü fişek akışı, en güçlü güneş fışkırmalarından milyon kez daha fazla enerjikti. Kaydedilen radyo verisi sinyali, cüce nova sistemlerinde görülmemiş bir jet enerjisini işaret ediyordu. Araştırmayı yöneten Oxford Üniversitesi Astrofizik araştırmacısı Dr. Kunal Mooley: Astrofizikçilerin çoğu SS Cyg sistemini incelemiştir. En yeni ve hızlı bir radyo parlaması olarak nitelendirdiğimiz bu patlama, özellikle sona doğru hızlı ve oldukça parlak oluşan jet akışıyla bizi hayretler içinde bıraktı. Burada yeni fizik sözkonusu. Yavaş yavaş alevin sönmesini beklerken çok daha hızlı ve koni benzeri aktivite gördük ve muazzam miktarda bir enerji çıkışı on dakika gibi kısa süre içinde gerçekleşti. Bunun gibi bir olayı şimdiye kadar hiçbir nova sisteminde görmemiştik diyor. Alanlarında uzman kuramcılar, SS Cyg'de bu hızlı alevlenmelerin nedenlerini bulmak için gözlemcilerle birlikte çalışıyor. Beyaz cüce sistemlerinde, özellikle cüce novalarda gaz birikmesi ve atılması sürecinin anlaşılması için diğer astrofizik alanlarında da bu tür çalışmalar yapılmalıdır. Yüz yıl önce keşfedilen SS Cyg gökbilimciler tarafından kapsamlı olarak incelenmiştir. Yıldız sistemi, diğer beyaz cüce sistemleri ile karşılaştırılarak fiziksel süreçler ortaya çıkarılabilir. Dr. Mooley ve ekibi şimdi daha fazla analiz yapmakta ve cüce nova davranışlarıyla ilgili kesin sonuca ulaşmaya çalışıyor. Aslında yeni jetlerin ortaya çıkıp çıkmayacağını merak ediyor. Meraklısına, makale linki: https://arxiv.org/abs/1611.07064


Ölü yıldızlar yaşam için uygun ortamlar oluşturabilir. Böylesi ortamlar önümüzdeki on yıl içinde tespit edilebilecek. Yeni bir kuramsal çalışmaya göre beyaz cüce yıldızların çevresinde Dünya benzeri gezegenlerin olabileceği ortaya çıktı. Bundan önceki çalışmalarda araştırmacılar Güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dolanan Dünya benzeri gezegenleri tarıyordu. Aynı şekilde beyaz cücelerin çevresindeki gezegenlerin atmosferlerinde de oksijen olabileceği ortaya kondu. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Avi Loeb: Dünya dışı biyolojik izleri arayacağımız ilk yer belki de beyaz cüceler olmalı diyor. Güneş gibi bir yıldızın ölmesiyle dış katmanları uzaya savrulurken geriye kalan sıcak çekirdeğe beyaz cüce deniyor. Tipik bir beyaz cüce Dünya büyüklüğündedir. Yavaş yavaş soğuyan artık yıldız, yeterince uzun bir süre milyarlarca yıl- yakınındaki bir gezegene ısı ve ışık vermeyi sürdürür. Bir beyaz cüce Güneş'e göre çok daha küçük ve sönük olduğundan çevresindeki bir gezegende sıvı suyun olması için yıldıza çok yakın olması gerekir. Kuramsal açıdan böylesi bir gezegenin yıldıza uzaklığı yaklaşık 1,5 milyon km ve yörünge döneminin de 10 saat olması gerekir. Bir yıldız beyaz cüceye dönüşmeden önce kırmızı dev haline gelir ve yakınındaki gezegenleri yok eder. Bu nedenle beyaz cüce çevresindeki bir gezegenin yaşam alanı içinde daha sonra görülmesi gerekir. Gezegen gaz ve tozun yeniden oluşturmasıyla ikinci nesil- ya da daha uzak bir noktadan içeriye göç etmesiyle yaşam alanı içinde ortaya çıkabilir. Beyaz cücelerin yaşam alanı içindeki bu gezegenleri görmemiz gerekir. Beyaz cücelerin yüzeylerindeki ağır metallerin bol olması, çevresindeki gezegenlerin önemli bir kısmının da karasal olması anlamına gelir. Loeb ve Dan Maoz 500 yakın beyaz cücenin yaşam alanı içinde gezegen olabileceğini belirledi. Bu gezegenleri görebilmenin en kolay yolu geçiş yöntemini kullanmaktır. Bu yönteme göre gezegen yıldızının önünden geçerken yıldızın ışığının parlaklığını azaltır. Bir beyaz cüce Dünya büyüklüğünde olduğundan, Dünya büyüklüğündeki bir gezegenin önünden geçmesi ışığın önemli oranda azalmasına neden olacaktır. Daha da önemlisi gezegenlerin atmosferleri ancak geçiş yöntemine göre incelenebilir. Beyaz cücenin yaydığı ışığın gezegenin karanlık diski üzerinden geçerken atmosferi bazı ışınları emer. Böylece atmosferinde su buharı ya da oksijen gibi yaşam için önemli kimyasal bileşenlerin olup olmadığı gözlenebilir. (1) Dünya'da bitkiler sürekli olarak oksijen üretir. Gökbilimcilerde benzer oluşumlar için gezegenlerde oksijen arar. Uzak bir gezegenin atmosferindeki oksijenin varlığı gezegende yaşamın olduğuna ilişkin önemli bir kanıttır. Önümüzdeki 10 yıl içinde fırlatılması planlanan NASA'nın James Webb Uzay Teleskopu ile uzak gezegenlerin atmosferlerindeki gazlar daha kolay belirlenebilecek. Loeb ve Maoz bir beyaz cüce yörüngesindeki yaşam alanı içinde yer alan gezegenin JWST ile birkaç saatlik incelenmesi sonucunda oksijen ya da su buharı gibi yaşam için önemli bileşenlerin ortaya çıkacağını vurguluyor. JWST yakın bir gelecekte yerleşim için en uygun gezegeni bulacağını vaat ediyor diyor Maoz. CfA'dan Courtney Dressing ve David Charbonneau tarafından yapılan son araştırmada kırmızı cüce bir yıldızın yaşam alanı içinde Dünya benzeri gezegenler olabileceğini ortaya koydu(2). Güneş'ten daha küçük ve sönük ancak beyaz cüceye göre daha büyük ve parlak olan kırmızı cüce çevresindeki gezegenden zayıf bir imza alınabilir. JWST'nin gezegenin atmosferini işleyebilmesi için yüzlerce saat boyunca yörünge geçişleri gözlemesi gerekir. Astronomi Diyarı notu: (1) Böylesi bir çalışma daha önce Dünya için yapıldı. Dünya'dan Ay'a ulaşan ışığın saçılması göz önüne alınarak yapılan çalışmada Dünya'da yaşam olduğu belirlendi. Böylece kuramın işe yaradığı ispatlanmış oldu. Ayrıntı için bakınız: VLT Yeryüzünde Yaşamı Yeniden Keşfetti (2) Bu konuda aşağıdaki haberlere göz atabilirsiniz:


Gezegen avcıları son 10 yılda Güneş Sistemi dışında yüzlerce gezegen bulmalarına karşılık henüz yaşam izine rastlamadılar. Buna karşılık ölü bir yıldızdan oluşan beyaz cüce çevresi yaşam arayışında uygun yıldızlar olabilir. Washington Üniversitesi'nden astronomi profesörü Eric Agol, beyaz cücelerin çevresinde dolanan ve yaşam barındıran gezegenleri bulmanın kolay olabileceğini belirten bir yazısını 29 Mart'ta yayınlanan The Astrophysical Journal Letters'da yayınladı. Yaşamının son evresindeki soğuk yıldızlar olarak tanımlanan beyaz cüceler, güneş kütlesinin % 60'ı kütlesinde olmasına karşılık hacmen Dünya büyüklüğündedir. Güneş'ten daha soğuk oldukları için daha az enerji yayarlar. Yaşam alanları ise Güneş'in yaşam alanına göre yıldıza daha yakındır. Bir gezegen böyle bir yıldıza yeteri kadar yakınsa, yaşam için gerekli olan sıvı suyu bulundurabilir diyor Agol. Beyaz cüceye bu kadar yakın bir gezegen, yıldızın önünden geçerken gelen ışığın parlaklığında azalmaya neden olur. Böylesi bir durum yıldız parlak olmadığı için 1 metrelik yer teleskopu ile bile gözlenebilir. Beyaz cüceler güneş benzeri yıldızların ölümüyle oluşur. Böylesi bir yıldızın çekirdeği hidrojeni helyuma dönüştürmek için gerekli olan nükleer tepkimeyi gerçekleştiremediği durumda çekirdeği saran katmandaki hidrojeni yakmaya başlar. Bu da yıldızın büyüyüp bir kırmızı deve dönüşmesine neden olur. Güneş kırmızı deve dönüştüğünde Dünya'yı da içine alacak kadar büyüyecektir. Sonunda yıldızda soğuyarak dış katmanlarını bırakır ve geriye beyaz cüce olarak yaşamını sürdüreceği çekirdeği kalır. Yıldızın yüzey sıcaklığı 5000 C derece dolayındadır. Yavaşça sönen bir şömine közü gibi 3 milyar yıl boyunca çevresine ışık ve ısı yaymaya devam ederken aynı zamanda soğur. Kırmızı devin dış atmosferinin ötesindeki dış gezegenler, yıldız çökmeye başladığında beyaz cüceye doğru hareketlenebilir. Yıldızın kalıntısı yeni gezegenleri oluşturabilir. Her iki durumda da gezegenin beyaz cücenin yaşam alanı içinde olması yani yıldızdan 800 000 ile 3 milyon km uzakta olması gerekir. Bu ise Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığında ya da Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığının % 1'inden daha az bir uzaklıktır. Bu kadar yakından bile yıldız güneş kadar büyük ve portakal rengiyle görünecektir diyor Agol. Buna karşılık gezegenin sadece bir yüzü yıldızın ışığını alırken diğer yüzü sürekli karanlıkta kalan kilitli bir sisteme dönüşecektir. Gezegenin yaşam için elverişli alanları ise muhtemelen karanlığa yakın bölgeleri olacaktır. Dünya'ya en yakın beyaz cüce 8,5 ışık yılı uzaklıktaki Sirius B yıldızıdır (1 ışık yılı yaklaşık 10 trilyon km'dir). Beş güneş kütlesindeki yıldız Dünya kadarlık bir hacme sahiptir. Agol, Dünya'ya yakın 20 000 beyaz cücenin incelenmesi gerektiğini belirtiyor. 1 metrelik bir teleskopla bir yıldız için 32 saatlik gözlem gerekir. Bu süre içinde yıldızın ışığında herhangi bir farklılık ortaya çıkmazsa, yıldızın yakınlarında bir gezegen olmadığı ortaya çıkar. Gözlemleri kısa sürede gerçekleştirebilmek için bir teleskop ağı gerekli olacak. Agol: Teleskop ağı kurulsa bile gözlemler için uzun bir süre gerekecektir diyor. Yaşam olabilecek dünya benzeri gezegenleri beyaz cücelerde aramak iyi bir fikir olabilir. Böylesi bir gezegen, gelecekte Dünya yaşanmaz bir duruma geldiğinde bir yerleşim yeri olarak düşünülebilecektir. Agol: Bunlar projeyi ilginç kılan nedenlerdir. Ancak başka sorulara da yanıt verebilir. Örneğin Dünya ne kadar özel bir gezegendir? diyor. 3 Yorumlar bana çok zor bi ihtimal geldi. yıldız zaten kırmızı dev aşamasında yanındaki bütün gezegenleri kavuracak sudan eser bırakmıyacak. Peki Dış gezegenler de yıldıza hangi sebeple yaklaşacaklar. Normal şartlarda yıldız kırmızı dev aşamasına geldiğinde Sonunda yıldızda soğuyarak dış katmanlarını bırakır ve yazıdada belirtildiği gibi kütle kaybı sözkonusu olacak. kütle kaybeden bi yapının kütle çekim gücünü yitirmesini yada kaybettiği madde oranınca kütle çekim gücünün düşmesini öngörürüm. kütle çekim gücünün az- yada çok bir miktarını kaybeden bi yıldız hangi nedenlerle dış gezegenlerini taaa dibine kadar çeker anlamış değilim. ha diyelim çekebildi bence o uzaklıktan yıldızın dibine kadar bi gezegen yaklaşabiliyorsa yıldızına düşmesi gerekmezmiydi... yani bukadar yakın bi yörüngeye oturması bana ilginç geliyor..... Hadi dıştaki gezegen geldi bu yörüngeyede oturdu. fakat bahsedildiği gibi yıldızına yakınbi durumda olduğu için yıldızına klitli dönen gezegenin bir yüzü sürekli aydınlık diğer yarısı sürekli karanlık. bence bu şu anlama geliyor : gündüz tarafında gezegenin ekvatorunda 100-120 dereceyi bulan ısı gece tarafında belkide -100 dereceyi belkide bu değerlerin daha fazlasını verecek, tüm bunlarda o bahsedilen karanlığa yakın bölgelerde muazzam rüzgarların esmesine neden olacak. böyle bir tabloda yaşam için elverişli bir atmosfer nekadar hayal edilebilir bilemiyorum. tüm bu söylemlerim dünya benzeri bir yaşam formu için. yoksa yaratıcıya kaldıktan sonra istediği bi ortamda bizim tahmin edebileceğimiz yada edemiyeceğimiz bi formda yaşam yaratması mümkün. o başaka mesele...... Böylesi bir gezegen, gelecekte Dünya yaşanmaz bir duruma geldiğinde bir yerleşim yeri olarak düşünülebilecektir. en yakını 8.5 IY uzaklıkta... Biz oraya gideceğiz..... hangi araçla saat de 25.000 km hız yapan araç ile kaç sene sürer... hesaplayanlar yazsın lütfen... Böyle bir soru çeviriyi yaparken aklıma gelmişti. Yanıtını eminim araştırma sahibi de bilmiyordur.


Beyaz cüceler ölü bir yıldız olabilir ancak onların soluk ışığı bildiğimiz anlamdaki yaşam için yeterli olabilir. Bu da yaşanabilir gezegenlerin sayısının düşündüğümüzden daha çok olması demek. Birçok gezegen avı projeleri Dünya'nın bir ikizini bulmak adına güneş benzeri yıldızların çevresindeki karasal gezegenleri bulmaya odaklanmıştır. Tam tersine beyaz cücelerde de bu olasılık vardır. Güneş benzeri bir yıldız yakıtını tükettiğinde geriye sadece yanan çekirdeği kalır. Önce kırmızı deve dönen yıldız soğuk dış gaz katmanını uzaya atar. Önceki çalışmalar yıldız cesedine karşılık yaşam alanındaki bir gezegenin belirli bölgelerinde sıvı suyun 8 milyar yıl daha kalabileceğini göstermiştir. Güneş sistemimiz daha 4,5 milyar yıl yaşında olduğuna göre önümüzde daha çok uzun yıllar var demektir. Yeni bir çalışmayla bir beyaz cücenin yaşam alanı içindeki Dünya benzeri gezegendeki fotosentezin sürdürülmesi için, gezegenin yeterli ışık alabileceği gösterildi. Daha da önemlisi yaşam için tehlikeli olan çok zararlı morötesi ışıma da burada söz konusu olmaz. İngiltere'deki Open Üniversitesi'nden Luca Fossati ve arkadaşları bu varsayımı gezegenin bir atmosferi olması üzerine kurdular. Bir beyaz cüce şartları uygulanarak gezegen yüzeyine ulaşacak yıldız ışığı miktarı hesaplandı. Daha sonra ışığın DNA üzerine etkisi ve morötesi ışımanın DNA'da oluşturacağı olası hasar hesaplandı. Araştırmacılar gezegene ulaşan morötesi ışımanın gezegenimizden 1,65 kat daha fazla olduğunu gördüler (arxiv.org/abs/1207.6210 ). Bu doz miktarı astrobiyolojik açıdan son derece uygundur. Fotosentez optik dalga boyunda dünyadakiyle neredeyse aynı düzeyde oluşmaktadır diyor Fossati. Fossati'ye göre, gökadamızda kırmızı cüce gibi soğuk yıldızlardan çok fazla olduğundan, onların bazılarında yaşam için alternatif alanlar bulunur. Ancak bu gezegenlerde, Dünya'yı da zaman zaman etkileyen yoğun ışımalar da olmak üzere yoğun yıldız hareketlerinden de etkilenebilirler. Beyaz cüceler çok daha uzun ve istikrarlı yaşamı destekleyebilirler. İngiltere'deki Leicester Üniversitesi'nden Jay Farihi: Beyaz cücelerdeki yaşam alanlarının araştırılması daha önce bu yıldızlar hakkında edinilen önyargıların da sonu demektir diyor. Burada asıl soru Dünya büyüklüğündeki bir gezegenin bir beyaz cücenin çevresindeki hangi yörüngeye yerleşmesi gerektiğidir. Güneş, 5 milyar yıl içinde Dünya'nın ötesine kadar büyüyüp bir kırmızı deve dönüşüp sonunda da beyaz cüce olacaktır. Bir beyaz cüce çevresindeki gezegen kalıntıları ve bozulmamış gezegenler şimdiye kadar tespit edilemedi. Bu biraz zor. Henüz bilmiyoruz ama böylesi bir gezegende yaşam olacağını sanıyoruz diyor Fossati.


ESA'nın gökada haritalama aracı Gaia'nın topladığı veriler Güneş benzeri yıldızların ölü kalıntıları olan beyaz cücelerin soğudukça katı kürelere dönüştüğünü kanıtladı. Beyaz cücelerdeki maddenin katılaşacağı veya kristalleşeceği yönündeki görüşler 50 yıl önce ileri sürülmüştü. Şimdiye kadar bu olay açıkça gözlenememişti. Gaia bu sürecin doğru olduğunu ispatladı. İngiltere'nin Warwick Üniversitesinden Pier-Emmanuel Tremblay: Önceden bildiğimiz birkaç yüz beyaz cüce vardı ve bunlar aynı yaştaki kümenin üyesiydi. Gaia ile Samanyolu'nun dış diskinde yüzbinlerce beyaz cücenin uzaklığı ve rengi gibi özelliklerini elde ettik diyor. Bu yıldızların uzaklıklarının Gaia ile kesin olarak bilinmesi gerçek parlaklıklarının büyük bir doğrulukla ölçülmesini sağladı. Beyaz cüceler Güneş'e benzeyen orta büyüklükteki yıldızların kalıntılarıdır. Bu yıldızlar çekirdeklerindeki nükleer yakıtı bitirdiklerinde dış katmanlarını püskürtür ve geriye soğumaya başlayan çekirdekleri kalır. Bu oldukça yoğun kalıntı soğumasına karşılık termal ışınım yayar ve bu nedenle gökbilimciler tarafından zor gözlenir. Samanyolu'ndaki yıldızların %97'sinin sonunun beyaz cüce olacağı, diğerlerinin ise nötron yıldızı ya da karadeliğe dönüşeceği tahmin edilmektedir. Beyaz cücelerin soğuması milyarlarca yıl sürer. Belirli bir sıcaklığa gelince de çekirdekteki madde kristalize olmaya başlar ve katılaşır. Bu olayın başlangıcı için sıcaklığın 10 milyon dereceye kadar düşmesi gerekir ki bundan sonraki süreç suyun buza dönüşmesine benzer. Beyaz cücelerin kristalleşme hızları aynı değildir. Daha büyük yıldızlar daha hızlı soğuyarak yaklaşık bir milyar yıl içerisinde kristalleşme sıcaklığına ulaşır. Güneş gibi nispeten daha küçük yıldızların kalıntısı olan beyaz cücelerde ise bu olay daha yavaş gerçekleşir. Güneş'in beyaz cüce aşamasına geçmesi için daha 5 milyar yılı var. Gökbilimcilere göre Güneş'in kalıntısı olacak beyaz cücenin katılaşması için de 5 milyar yıl gerekecektir. Bu çalışmada gökbilimciler Gaia'nın Dünya'dan 300 ışık yılı uzaklığa kadar olan 15 binden fazla yıldıza ait verileri kullandı. Bu verilerde kristalize olan beyaz cücelerin diğerlerinden farklı oldukları gözlenebildi.


Sheffield Üniversitesi ve Warwick Üniversitesi gökbilimcileri alışılmadık bir yıldız sistemi keşfettiler. Sistem ise bilardo oyunu gibi davranıyor. Gökbilimcile keşfi birkaç teleskop kullanarak gerçekleştirdiler. İngiliz gökbilimciler adına ULTRACAM dedikleri gökbilimsel bir kameradan yaptıkları gözlemler ve elde ettikleri veriler ışığında bilardo sistemini keşfettiler. NN Serpentis adı verilen ikili yıldız sistemi 1670 ışık yılı uzağımızda bulunuyor. NN Serpentis biri beyaz cüce diğeri kırmızı cüce olan birbirine son derece yakın konumlarda bulunan iki yıldızdan oluşuyor. Aynı düzlemde yer alan ikili her 3 saat 7 dakikada bir birbirinin çevresinde dolanıyor. Böyle iki yıldızın en az bir gezegeni olabileceği düşünülüyordu. Ancak yıldızların yörüngelerindeki tuhaf tedirginlik nedeniyle daha fazla gezegen olduğunu gösterdi. 6 Jüpiter kütlesindeki dev gaz gezegen ikili yıldız çevresinde 7,75 yılda, 1,6 Jüpiter kütleli diğer ise 15,5 yılda dolanıyor. Sistemin genel şekli ve nasıl oluştuğunu anlamaya çalışan İngiliz ekibinin aklına bilardo oyunu geldi. Warwick Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Prof. Marsh Tom: Kırmızı cücenin yörüngesinde bulunan ve birbirinden kütlece farklı olan iki gaz devi aslında aynı boyutlarda olabilir. Böylece biri sarı ve mavi renklerde iki top ile kırmızı cüceyi temsil eden kırmızı bir top ve beyaz isteka topu olan beyaz cüceden oluşan bir bilardo sistemini hayal edebiliriz diyor. Yıldız sistemi gökbilim açısından son zamanlarda çeşitli değişimlere uğramış olabilir. Beyaz cücenin yörüngesinde şiddetli değişiklikler oluşmuş olabilir. Sheffield Üniversitesi'nden Prof. Vik Dhillon: Değişim milyonlarca yıl önce bu gezegenlerin anası olan ana yıldızın ömrünün sona ermesiyle başlamış diyebiliriz. Büyüyen ve dev bir kırmızı yıldız haline gelmiş olan yıldız bize gezegenler ile yıldız arasındaki çok büyük boşluğu açıklıyor. Başka bir fikir ise gezegenlerin yakın zamanda oluştuğu yönündedir. Her iki durumda da yıldız ve gezegenlerin aslında sistemin kalbi olan beyaz cüce tarafından başlatıldığını ve büyük bir değişim geçirdiğini gösteriyor diyor. Kaynak: Science Daily


Bilgisayar benzetimlerinin de inanılırlığı uzaydan alınan görüntüler ve verilerin kalitesine bağlıdır. Bu kalite arttıkça benzetimlerde daha güvenli olmaktadır. Astrofizikçi Martin Jutzi bir göktaşının çeşitli gök cisimleriyle çarpışmasıyla oluşabildiğini hatta bu yolla öngezegenlerin oluştuğunu gösterdi. Bunun gibi modeller Güneş Sistemi'nin nasıl oluştuğunun anlaşılmasını sağlar. Günümüzden yaklaşık dört buçuk milyar yıl önce dev gaz ve toz bulutundaki maddesel kümeler birleşerek daha büyük kümeleri oluşturdu. Çarpışarak büyüyen kümeler sonunda gezegenleri oluşturdu. Bu sırada Mars ile Jüpiter arasında yüzbinlerce irili ufaklı parçalar birleşemedi. Sonuçta asteroit kuşağı oluştu ve o günden bu yana da kuşaktaki hareketlilik devam etti. Asteroitler Güneş Sistemi'nin kökeniyle ilgili önemli bilgiler içerir. Araştırmada özellikle Vesta adlı bir asteroit hedeflendi. 500 km'lik çapa sahip olan Vesta, üç büyük asteroitten biridir. Bunlar ilkel gezegen olarak kabul edilir. Vesta'nın ayrıca önemi karasal yapıya sahip olan bilinen tek asteroit olmasıdır -bir çekirdeği, mantosu ve kabuğu vardır. Bilgisayar benzetimleriyle asteroitler arasındaki çarpışmalar yeniden değerlendirildi Bern Üniversitesi Yaşam alanı ve Uzay Merkezi'nden Martin Jutzi üç boyutlu bir bilgisayar benzetimi kullanarak Vesta'nın son bir milyar yıl içinde iki kez diğer göktaşlarıyla çarpıştığını belirledi. Modellere göre ilkel gezegenin uğradığı çarpışmalar sonucunda şekli eliptik ve oldukça çukurlu oldu. Vesta'nın iç bileşenleri ve farklı özelliklerinin ilk kez işlendiği böylesi bir benzetim, güneş sisteminin evriminin anlaşılması çalışmalarına katkı sağlayacaktır. Gezegenlerin oluşumu büyük ölçüde gök cisimleri arasındaki çarpışmalara bağlıdır. Uzaydan aldığımız görüntü ve ölçüm verileri işimizi bayağı kolaylaştırdı diyor Jutzi. İsviçre'deki EPFL teknik üzniversitesi, Fransa ve ABD'li araştırmacıların işbirliğiyle yürütülen çalışma Nature'nin 14 Şubat sayısında kapak konusu oldu. Modeller Gizemleri Ortaya Çıkarıyor İlk önce Hubble Uzay Teleskopu ile Vesta'nın güney kutbundaki dev krateri hakkındaki verileri alındı. Ardından 2007 yılında göreve başlayan ve Güneş Sistemi'nin geçmişini araştıran Şafak uzay aracı verilerine geçildi. Araç 2011'in yaz aylarında Vesta yörüngesine girerek bir yıl boyunca asteroiti gözledi. Görünür bölgenin yanısıra diğer ölçüm verileriyle gözlem yapan araçla, asteroidin topografyası ve yüzeyindeki minerallerin bileşimleri hakkında bilgi toplandı. Hubble'ın gözlediği asteroitin güney kutbundaki kraterin aslında yan yana duran iki havza olduğu belirlendi. Bu bilgiler eşliğinde Jutzi ve ekibi bilgisayar benzetimleriyle asteroitin ardışık iki darbeye uğradığını ve ardından güney yarıkürede iki krater oluştuğunu gösterdi. Modele göre çapları 64 ve 66 km olan iki cisim saniyede 5,4 km hızla Vesta ile çarpıştı. Çarpışma yaklaşık bir milyar yıl önce oldu. Benzetimle elde edilen Vesta'nın son görüntüsü Şafak aracının elde ettiği Vesta'nın güney yarıküresinin şekli ve topograsıyla benzerlik göstermektedir. Öyle ki Şafak görüntülerinde krater içlerinde görülen sarmal şekilli yapılar modelde de belirdi. Bu da yöntemimizin ne kadar güvenilir olduğunu gösterir diyor Jutzi. Benzetim modeline göre çarpışma yüzeyden 100 km derinliğe kadar etkili oldu. EPFL'den Dünya ve Gezegen Bilimleri Laboratuarı müdürü Philippe Gillet: Vesta'nın iç katmanlarında ne tür madde olduğunu modele dayanarak söyleyebiliyoruz diyor. İlkel gezegenin içine bakmamız güneş sisteminin tarihsel gelişimine yeni bakış açılar getirir diyor Jutzi.


Cassini, Titan atmosferindeki yaşam için vazgeçilmez olan organik kimya bileşenlerinin düşünülenden daha aktif olduğunu ve bilinenden daha alt katmanlara kadar uzandığını belirledi. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Murthy Gudipati: Bilimciler olarak Titan yüzeyine yakın yerlerdeki dağılımın temelde durağan ve bayağı olduğunu düşünüyorduk. Ancak deneysel gözlemler bize bunun doğru olmadığını gösterdi. Yeryüzünde soğuk ve az güneş ışığı yerler Titan'ın atmosferinin alt katmanlarıyla benzerlikler gösterir. Bu da Titan'ın uyuyan dev olmadığını aksine atmosferinin alt katmanlarındaki hareketlilikten dolayı uyanık dev olduğunu ortaya çıkarır diyor. 1980'lerin başında Satürn görüntülerini ileten Gezgin göreviyle Titan'da metan ve etan gibi hidrokarbonlardan oluşmuş kalın bir atmosfer olduğu görüldü. Bu basit organik maddeler karbon-azot-hidrojen karışımındaki gibi havaya bir duman gibi karışır. Bu karışıma Carl Sagan tholins demiştir. JPL Titan ekibi ve NASA'nın Astrobiyoloji Enstitüsü'nden Mark Allen: Titan'ın üst atmosferinin karmaşık organik moleküllerin oluşumuna izin verdiğini biliyoruz. Şimdi de atmosferin alt katmanlarında katı ya da sıvı yerine gazlarla organik kimya tepkimelerini başlattığını biliyoruz diyor. 40 yıl önce Allen laboratuarda ortam ışığına bırakılan 'dicyanoacetylene' kristalininkahverengi bir bileşiğe dönüştüğünü belirlemişti. Yapılan son deneyde 'dicyanoacetylene' kristaline 355 nanometre dalga boyundaki lazer ışığı uygulandı. Gudipati'ye göre bu ışık Dünya'da güneş tutulmasını koruyucu bir gözlükle izleyen kişinin gözüne gelen ışık miktarı kadar olup Titan'ın alt atmosferine ulaşan düşük yoğunluklu ışığa benzer. Sonuçta Titan'ın alt katmanlarında 'tholins' oluşumunu destekleyen deneyde cam bölme içinde kahverengimsi pus oluştu. Oluşan bu karmaşık organik yapının etkisiyle oluşan sıvı su Titan yüzeyinin altına sızıyor olabilir. Önceki laboratuar deneylerinde 'tholins' maddesinin sıvı suyun etkisi altında amino asitleri ve bu formdaki RNA nükleotid bazları gibi önemli biyolojik moleküller oluşmuştur. NASA'nın Astrobiyoloji Enstitüsü'nden Edward Goolish: Bu sonuçlar Titan yüzeyinde sanılandan çok daha geniş bir alanda daha karmaşık organik moleküllerin oluştuğunu gösterir. Yeni bilgiler eşliğinde Titan'ın oldukça ilginç bir astrobiyolojik çalışma ortamına sahip olduğu görülüyor diyor.


Şimdiye kadar bilinen en genç gezegen keşfedildi. Yeni keşfedilen gezegen çıplak gözle görülemeyen 2M0437 adlı bebek yıldızın çevresinde dolanıyor. Keşif Hawaii Üniversitesindeki Manoa Fakültesi öğrencileri, mezunları ve uluslararası bir bilim ekibi tarafından gerçekleşti. Başka yıldızların çevresinde dolanan binlerce gezegen keşfedildi. Ancak bu keşfi diğerlerinden ayıran özellikleri hem yeni oluşmuş olması hem de doğrudan gözlenebilmesidir. 2M0437b adlı gezegen, gezegenlerin nasıl oluştuğunu ve değiştiğini ileri süren teorilerin sınanmasını sağlayacak. Güneş Sistemi ve Yer'in kökenine ilişkin yeni bilgiler verecek. Çalışma Royal Astronomical Society'de yayınlandı. Makalenin başyazarı Eric Gaidos: Şans eseri teleskoplarımızla doğrudan gözlediğimiz gezegen onu elit sınıfa ekler. Bu gezegenden gelen ışığı analiz ederek, bileşimi ve belki de yıldızı çevresinde uzun süre önce yok olan gaz ve toz bulutunun nerede ve nasıl oluştuğu hakkında bir şeyler söyleyebileceğiz diyor. Araştırmacılar gezegenin Jüpiter'den birkaç kat daha büyük olduğunu ve yıldızıyla birlikte birkaç milyon önce, ana Hawaii Adalarının okyanus üzerinde ilk ortaya çıktığı sıralarda, oluştuğunu tahmin ediyor. Gezegen o kadar genç ki, oluşumu sırasında açığa çıkan enerjiden dolayı hala, Kilauea Yanardağından çıkan lavlar kadar, çok sıcak. Gezegen ilk kez araştırmacı Teruyuki Hirano tarafından Subaru Teleskopu ile 2018'de görüldü. Geçtiğimiz birkaç yıl içinde de diğer teleskoplarla dikkatle izlendi. Ardından Gaidos ve ekibi Maunakea'daki Keck Gözlemevini kullanarak yıldızın çevresinde bir gezegen olduğunu doğruladılar ve yıldız gökyüzünde yavaş hareket ettiği için takip gözlemleri üç yıl sürdü. 2M043b'nin yörüngesi Güneş Sistemindeki gezegenlerden daha geniştir. Yıldızına 100 Yer-Güneş uzaklığı yörüngesi nedeniyle gözlenmesi kolaydır. Ancak Dünya atmosferinin neden olduğu görüntü bozulması nedeniyle karmaşık uyarlanabilir optik aletlere gereksinim vardır. Gelecekte daha büyük teleskoplar ve özellikle de yakın zamanda fırlatılacak olan James Webb teleskopu ile gezegenin ayrıntılarına ulaşabileceğiz: atmosferindeki gazlar, çevresinde bir uydu oluşturabilecek enkaz diskinin olup olmadığı gibi.


Teksas Üniversitesi gökbilimcileri Hawai'de bulunan Mauna Kea tepesindeki WM Keck Gözlemevi'ni kullanarak şimdiye kadar bilinen en uzak gökadayı belirledi. Keşfedilen gökada Büyük Patlama'dan sadece 700 milyon yıl sonra oluşmuş. Hubble Uzay Teleskopu ile tespit edilen en uzak gökada adayları, üzerinde MOSFIRE aleti takılı 10 metrelik Keck Teleskopu ile ele alınarak en erken dönemde oluşmuş, en uzaktaki gökadayı belirlendi. Teksas A&M Üniversitesi'nden Casey Papovich bu uzaklığa göre gökadanın, evrenin 13,8 milyar yıl olan yaşının sadece % 5'i zamanında oluştuğunu gösterdiğini ifade ediyor. Gökbilimciler gökadaların evrimini saniyede 300.000 kilometre yol alan ışığı ölçü alarak inceler. Geçmişte yola çıkan bu uzak gökadaların ışıklarına bakarak onları görebilirsiniz. Buna karşılık bu gökadaları görmek alınan ışığın çok sönük olması nedeniyle oldukça zordur. Çalışma ekibi baş yazarı Steven Finkelstein: Gökadaların zamanla nasıl değiştiğini anlamak için çok uzak gökadaları bulmamız gerekir. Böylece Samanyolu'nun nasıl oluştuğunu da anlayabiliriz diyor. Gökbilimciler gökadaların evrimini ellerindeki en gelişmiş aletler ve yöntemlerle, adeta 'şeytan ayrıntıda gizlidir' prensibiyle uzayın en derin noktalarını araştırarak anlamaya çalışıyor. Hubble'ın CANDELS verileriyle uzak gökadaların tanımlanması için renklendirme yöntemi kullanıldı. Finkelstein ekibi yaklaşık 100.000 CANDELS gökadası içinden tayfölçerle izlemek için z8_GND_5296 ve diğer onlarcasını seçti. Bu yöntem iyi ama kusursuz değil diyor Finkelstein. Daha yakın bir gökada sanki uzaktaymış gibi renklenebilir. Gökbilimciler gökadaların doğru uzaklığını anlamak için Dünya'ya süzülen ışıklarının dalga boylarını tayfölçere düşürürler ve buradaki 'kırmızıya kayma' oranına bakarlar. 'Kırmızıya kayma' evrenin genişlemesi nedeniyle oluşur. Ekip Dünya'daki en büyük iki optik/kızılötesi teleskoplardan olan Hawai'deki Keck I Teleskopu ile z8_GND_5296 uzak gökadasının kırmızıya kayma değerinin 7,51 olduğunu doğruladı. Bu ise gökadanın Büyük Patlama'dan sadece 700 milyon yıl sonra oluştuğu anlamına gelmektedir. Keck I'e bu çalışma için yeni MOSFIRE aleti takıldı. Cihaz harika. Son derece ayrıntılı olarak birden fazla cismi görebilirsiniz diyor Finkelstein. Keck Gözlemevi'nde iki gecede 43 gökadayı oldukça yüksek kalitede gözledik. z8_GND_5296 gökadasnın çok uzakta olmasının yanısıra Samanyolu'na göre 150 kat daha çok yıldız ürettiği de belirlendi. Bu kadar uzaklıkta ve gökyüzünün aynı bölgesinde bulunan başka bir gökadayla (kırmızıya kayma oranı 7,2) birlikte bu kadar yüksek oranda yıldız üretmesi ise ayrı bir rekor. Uzak evren hakkında yeni bilgiler ediniyoruz. Daha önce düşünülenden çok daha fazla yıldız üretebiliyorlar. Aynı bölgede benzer iki gökada varsa bunlardan gökyüzünde daha çok olması gerekir diyor Finkelstein. Z8_GND_5296, Keck verilerine ek olarak NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ile kızılötesi dalga boyunda da görüntülendi. Spitzer yıldız oluşum oranını ve gökadadaki iyonlaşmış oksijen miktarını ortaya çıkarır. Ayrıca Spitzer gözlemleri daha yakındaki gökadaların ayıklanmasına da yardımcı olmaktadır. MOSFIRE görüntüleri ile 46'dan fazla eşzamanlı tayf alabilen son derece verimli bir araçtır. MOSFIRE uzak evrendeki gökadaların, gökadamızdaki yıldız kümelerinin ve karmaşık yıldız gruplarının çalışılmasını sağlayan oldukça yararlı bir araçtır.


Hubble şimdiye kadar bilinen en uzak yıldızı keşfetti. Sıcak mavi yıldızın yaydığı ışık, Büyük Patlamadan 4,4 milyar yıl sonraya ait. Bu keşif, ilk yıldızların oluşumu ve evrimleri, gökada kümelerinin birleşmeleri ve karanlık maddenin doğasına ait yeni ipuçları verebilir. Keşif tesadüfen yapıldı. MACS J1149-2223 gökada kümesindeki yıldıza ait veriler aslında Nisan 2016'da alınmıştı. Takma adı Refsdal olan beklenmedik bir noktada ortaya çıkan süpernovayı incelemek isteyen Patrick Kelly , Jose Diego ve Steven Rodney tarafından yönetilen uluslararası bir ekip uzaktaki yıldızı keşfetti. Patrick Kelly: Refsdal süpernova patlaması izleyen Hubble'ın merceğine uzaktaki yıldızın ışığı düştü . Bu yıldız, süpernovalar hariç, bilinen en uzak yıldızdan 100 kat daha uzaktadır diyor. Lensed Star 1 (Mercek yıldız 1, kısaca LS1) olarak adlandırılan yıldızın gözlenen ışığı evrenin şu ankine göre %30'u yaşta olduğu sırada yayıldı Büyük Patlamadan 4,4 milyar yıl sonra. Yıldızı görebilmek için Hubble ile alınan görüntünün 2000 kez büyütülmesi gerekti. Jose Diego: Yıldız, kütle çekimsel mercekleme adı verilen yöntem sonucunda Hubble'ın görebileceği parlaklığa ulaştı diyor. LS1'den gelen ışık sadece gökada kümesinin devasa kütlesi ile değil, aynı zamanda küme içindeki üç Güneş kütleli başka yoğun cisim tarafından da büyütüldü. Bu yöntem kütle çekimi mikro-mercekleme olarak bilinen etkidir . LS1'in keşfi gökada kümesinin bileşenlerine yeni bakış açıları getiriyor. Mikro-mercekleme içerisinde yer alan diğer cisim bir yıldız, nötron yıldızı ya da karadelik olabilir diyor Steven Rodney. Gökada kümeleri evrenin en büyük yapıları arasında yer almaktadır. Bunları incelemek evrenin genel bileşimi hakkında bilginin artmasını sağlar. Örneğin karanlık maddelere ait ek bilgiler sunar. Eğer karanlık madde son zamanlarda önerildiği gibi en azından bir kısmı küçük kütleli karadeliklerden oluşuyorsa bunu LS1 ışık eğrisinde görebilmeliydik. Gözlemlerimiz Güneş'in kütlesinin yaklaşık 30 katı olan karadeliklerin yüksek oranda karanlık maddeden yapıldığı fikrini desteklemiyor diyor Kelly. Araştırmacılar LS1'in tayfını elde etmek için tekrar Hubble'a başvurdu. Böylece LS1'in B tipi süper bir yıldız olduğu belirlendi. Bu yıldızlar son derece parlak ve mavi renktedir. Yüzey sıcaklıkları 11 bin ile 14 bin derece arasındadır, yani Güneş'e göre iki kat daha sıcaktırlar. Ayrıntılı çalışma için James Webb teleskopu gibi yeni ve daha güçlü gözlem araçları gerekiyor. Böylece evrendeki sıra dışı başka cisimler keşfedilebilecek ve yapıları anlaşılabilecektir. Notlar Norveçli gökbilimci Sjur Refsdal'ın onuruna Refsdal adı verilen bu süpernova'nın gözlemleri Hubble'ın Frontier Fields projesinin bir parçasıdır . Yerçekimsel mercekleme, arka plandaki nesnelerden gelen ışığı öndeki bir cismin bükmesi yoluyla uzak cismi büyütmesi ilkesidir. Süreç ilk olarak Albert Einstein tarafından tahmin edildi ve şimdi evrendeki en uzak cisimleri görmek için kullanılmaktadır. Genellikle mercek cismi bir gökada veya gökada kümesidir, ancak bazı durumlarda bir yıldız veya gezegen de olabilir. Habere konu olan keşif bu tür cisimleri içerdiğinden, yöntem mikro-mercekdir.


Evrendeki bilinen en yoğun gökada bulunmuş olabilir. 54 milyon ışık yılı uzaktaki M60-UCD1 gökadası, büyük eliptik gökada NGC 4649 ya da diğer adıyla M60'ın yakınında bulunuyor. M60'ın tüm ihtişamıyla görüldüğü birleşik görüntü Chandra ve Hubble teleskoplarıyla elde edildi. Pembe renk Chandra X-Işını Gözlemevi'ne, mavi, yeşil ve kırmızı renkler Hubble Uzay Teleskopu'na aittir. Chandra görüntüsü sıcak gaz barındıran çift yıldızları, karadelik ve nötron yıldızları gösterirken HST ise M60'daki yıldızları ve M60-UCD1 gibi komşu gökadaları gösterir. Küçük görsel ise HST ile elde edilen M60-UCD1 Gökadası'nın yakın çekim görüntüsüdür. Olağanüstü sayıda yıldızları olan M60-UCD1 ultra yoğun cüce gökadadır. İlk önce NASA'nın HST ile keşfedilen gökada daha sonra Chandra X-Işını Gözlemevi ve yer merkezli optik teleskoplarla izlendi. Hawai'deki 10 metrelik Keck Teleskopu ile yapılan gözlemlere göre gökada 200 milyon Güneş kütlesinde olup kendi türünde bilinen en parlak gökadadır. Dikkate değer bir başka nokta ise bu kütlenin yaklaşık yarısının 80 ışık yılı yarıçaplı kısımda bulunması. Bu da Dünya çevresindeki yakın yıldız sayısının 15.000 katı ve Samanyolu'ndaki yıldızların birbirine olan uzaklığına göre 25 kat daha az olması demektir. Arizona'daki 6,5 metrelik Çoklu ayna Teleskopu ile de M60-UCD1 içindeki yıldızlardaki hidrojen ve helyumdan daha ağır metaller arandı. Sonuç Güneş'teki değerlere yakındı. M60-UCD1'in bir başka ilgi çekici yanı ise Chandra verilerinde görülen parlak bir X-ışını kaynağına sahip olması. Bu kaynağın sahibinin yaklaşık 10 milyon güneş kütlesindeki dev bir karadelik olabileceği üzerinde duruluyor. Gökbilimciler M60-UCD1 gibi ultra yoğun cüce gökadaların adeta tıka basa yıldızlarla dolu olarak mı doğduğunu anlamaya çalışıyor. X-ışını kaynağı büyük karadeliklerin bu tür yıldız kümelerinde bulunmaması akla, yakın gökadalar arasındaki çarpışmalarla türetildiğini getiriyor. Gökadadaki Güneş'teki benzer elementlerin bulunması büyük bir gökadanın parçası olduğunu doğrular nitelikte. Böylesi bir parçalanma tahminen uzun zaman önce gerçekleşti ve M60-UCD1'in büyümesinin de birkaç milyar yıl içinde durduğunu söylemek mümkün. Araştırmacılara göre cüce gökada yaklaşık 10 milyar yıl yaşında.


Yanlış görmüyorsunuz!! Mavi bir fon üzerinde renkli noktalar var, evet. İyi de bunlar ne olabilir? Burada gördüğünüz her bir tanecik ESA'nın Herschel gözlemevinin gözlediği uzak bir gökadadır. Noktalar arasında görülen ışıma ise bu toz tanelerinden yayılan ısıdır. Bu ışınım bize ulaşmak için milyarlarca yol aldı ve daha Güneş Sistemi ve dolayısıyla da Dünya oluşmadan önce tüm uzaya yayıldı. Hershel'in Tayfsal ve Fotometrik Görüntüleme Alıcısı ile alınan bu çerçeve Kuzey Galaktik Kutbun haritasını gösterir. Dünya haritasının oluşturulması gibi gökbilimciler kozmik bir sistem kullanarak kozmik ölçekteki yerleri tanımlar. Samanyolu için bu koordinat sisteminin merkezinde Güneş yer alır ve enlem ve boylam değerleri buna göre oluşturulur. Kuzey Galaktik Kutup Samanyolu'nun merkez diskinden çok uzaktadır ve gökadamızın ötesindeki evrenin temiz ve net bir görüntüsünün oluşmasını sağlar. Gökyüzünde Koma Kümesi olarak bilinen zengin gökada kümesi Berenis'in Saçı kuzey kümelenmenin içindedir. Kuşkusuz bu haritada bunun gibi 1000'den fazla nokta yani gökada bulunmaktadır. Herschel 2009 ile 2013 yılları arasında çalıştı. Bu süre boyunca gökyüzünü uzak kırmızıöte bölgede taradı. SPIRE gökyüzünü geniş alanda taramak için oldukça uygun bir alettir. Kuzey Galaktik Kutbu aynı anda üç farklı filtrede gözlenmiştir. Fotoğrafın telif hakkı: ESA/Herschel/SPIRE; M. W. L. Smith et al 2017 Yüksek çözünürlükteki fotoğrafları indirmek için: 2,34 MB düşük çözünürlüklü jpeg görüntüsü 9,00 MB yüksek çözünürlüklü jpeg görüntüsü


Kaliforniya-Goldstone'daki 70 metre çapındaki Derin Uzay Ağı anteniyle elde edilen 2005 YU55 asteroitinin görüntüleri birleştirilerek bir film elde edildi. Görüntüler 7 Kasım 2011'de yaklaşık 3 saat süren gözlem sonuçlarını içeriyor. Bilim insanları böylece şimdiye kadar Dünya'ya bu kadar yaklaşan bir nesnenin ilk yüksek çözünürlükteki görüntülerinden oluşan filmi oluşturdular. Klip yazının sonunda ve http://1.usa.gov/uVJvmS adresinden izleyebilirsiniz. Her altı karelik görüntü için 20 dakika veri toplanması gerekir. Asteroit bu sırada Dünya'dan 1.38 milyon km uzaklıktaydı ve görüntü çözünürlüğü piksel başına 4 metredir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan 2005 YU55 gözlem ekibi başkanı gökbilimci Lance Benner: Film işlenmesi 7 Kasım'da tamamlanmış görüntülerin küçük bir kısmını içerir. Radar görüntüleri ile yüzeyi daha ayrıntılı görebilirsiniz. Film yüzeyde henüz anlamadığımız derecede şaşırtıcı yapıların olduğunu gösteriyor. Şimdiye kadar yüzeyin yarısından daha az bir kısmını gördük. Bu nedenle daha fazla sürprizle karşılaşabiliriz diyor. 8 Kasım 2011'de asteroit Dünya'dan sadece 324 600 km uzaklıktaydı. Asteroitin bir önemli yanı ise Dünya'ya son 200 yıldır bu denkli yakın geçen nesne olması.


ESO'nun Yeni Teknoloji Teleskopu kullanılarak ilk kez asteroidlerin yüksek oranda değişken iç yapılarına ait ilk kanıtlar bulundu. Hassas gözlemlerle yapılan ölçümler sayesinde gökbilimciler Itokawa asteroidi üzerinde farklı bölgelerin farklı yoğunluklara sahip olduğunu buldular. Bulgular astreroidlerin oluşumu hakkındaki gizemleri gözler önüne sermekle birlikte, bu gökcisimlerinin yüzeylerinin altında ne olduğunun anlaşılmasına ve Güneş Sistemi'ndeki nesnelerle olan çarpışmalarına da ışık tutmakta ve gezegenlerin nasıl oluştukları hakkında da ipuçları sağlamaktadır. Oldukça hassas yer-konuşlu gözlemleri kullanan Stephen Lowry ve arkadaşları yere-yakın (25143) Itokawa asteroidinin dönme hızını ve bu hızın zamanla nasıl değiştiğini ölçtüler. Ekip bu duyarlı ölçümleri, asteroidlerin ısı yayımıyla ilgili yeni teorik modellerle birleştirdi. Bu şaşırtıcı küçük asteroid 2005 yılında Japon uzay aracı Hayabusa tarafından ortaya çıkarıldığı üzere, fıstık biçiminde ilginç bir şekle sahip. Lowry'nin ekibi iç yapıyı belirlemek için, ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan Yeni Teknoloji Teleskopu ve diğer teleskoplarca 2001 ile 2013 yılları arasında elde edilen gözlemleri kullandı. Bu sayede asteroid kendi etrafında döndükçe parlaklık değişimleri ölçüldü. Daha sonra bu veriler asteroidin dönme dönemini ve bunun zamanla değişimini ölçmek için kullanıldı. Bunlar asteroidin şekil bilgileriyle birleştirildiğinde iç yapısı ortaya çıkarılmış oldu ilk kez çekirdek bölgesindeki karmaşık yapı gözler önüne serildi . İlk kez bir asteroidin içinin neye benzediğini belirlemeyi başardık, diye açıklıyor Lowry. Itokawa'nın çok değişken bir iç yapıya sahip olduğunu görebiliyoruz bulgular Güneş Sistemi'ndeki kayalık nesnelere ilişkin anlayışımızda önemli bir ilerleme teşkil ediyor. Uzaydaki asteroidlerin ve küçük nesnelerin dönüş hareketleri güneş ışığı tarafından etkilenebilir. Bu olgu, Yarkovsky-O'Keefe-Radzievskii-Paddack etkisi olarak biliniyor ve Güneş tarafından yayılan ışığın soğurularak geriye nesnenin yüzeyinden ısı şeklinde yayılmasıyla ortaya çıkıyor. Asteroidin şekli çok düzensiz bir haldeyse bu ısı yayımı düzenli olmuyor ve bu da nesne üzerinde küçük, ancak sürekli bir tork meydana getirerek nesnenin kendi etrafındaki dönüş hızının değişmesine neden oluyor . Lowry'nin ekibi Itokawa üzerindeki YORP etkisinin asteroidin dönüş hızı oranında yavaşça arttığını ölçebildi. Dönüş hızındaki bu artış oldukça düşük yılda sadece 0.045 saniye. Beklenenden oldukça farklı olan bu değer, ancak asteroidin fıstık şeklindeki iki kısmının farklı yoğunluk değerlerine sahip olması gerektiği şeklinde açıklanıyor. Asteroidlerin yüksek oranda değişken iç yapıya sahip oldukları gökbilimciler tarafından ilk kez bulunuyor. Şimdiye kadar, bu nesnelerin iç yapılarının özelliklerine ilişkin bilgiler kaba yoğunluk ölçümleri ile elde ediliyordu. Itokawa'nın iç yapısına ilişkin bu nadir işaret asteroidin oluşumuyla ilgili tahminleri arttırdı. Bir olasılığa göre bir çift asteroidin iki bileşenin çarpışarak bir araya gelmesiyle oluştu. Lowry şunu da ekliyor, Homojen iç yapıya sahip olmayan asteroidlerin bulunması özellikle çift asteroid oluşumu modelleri için geniş kapsamlı öngörülerden biriydi. Bu ayrıca Dünya ile çarpışacak asteroidlerin tehlikelerinden korunmak ya da bu kayalık nesnelere gelecekte yapılması planlanan seyahatler için yardımcı olabilir. Bir asteroidin iç yapısını belirleyebilmek önemli bir adım, ve belki de bu ilginç nesnelerin birçok gizeminin ortaya çıkmasını sağlayacak. Notlar NTT'ye ilave olarak parlaklık ölçümleri için şu teleskoplar da kullanıldı: Palomar Gözlemevi 60-inç Teleskopu , Table Mountain Gözlemevi , Steward Gözlemevi 60-inç Teleskopu , Steward Gözlemevi 90-inç Bok Teleskopu , 2-metrelik Liverpool Teleskopu , 2.5-metrelik Isaac Newton Teleskopu ve Palomar Gözlemevi'ndeki 5-metrelik Hale Teleskopu . İç yapının yoğunluğunun 1.75 ila 2.85 gram / santimetre küp arasında değiştiği bulundu. Bu iki yoğunluk değeri Itokawa'nın ayrı kısımlarına karşılık geliyor. YORP etkisinin basit ve kaba bir benzetimi ile, eğer bir pervane, üzerine yeterli yoğunlukta gelen ışık ışınları ile parlıyorsa, benzer bir etkiden dolayı yavaşça dönmeye başlayacaktır. Lowry ve arkadaşları bu etkiyi ilk kez 2000 PH5 (şimdi 54509 YORP olarak biliniyor, bkz eso0711) olarak bilinen küçük bir asteroid üzerinde gözlediler. ESO tesisleri daha önce yapılan bu çalışmada da kritik bir rol oynamıştı. ESO-Türkiye


1998 QE2 asteroiti, Derin Uzay Ağı radar görüntü dizisinin 70 metrelik anteni kullanılarak görüntüsü elde etti. 29 Mayıs 2013'de elde edilen görüntü sırasında asteroit Dünya'dan 6 milyon km uzaklıkta -Dünya ile Ay arası uzaklığın 15 katı- idi. Elde edilen görüntüler asteroitin bir uydusu olduğunu ortaya çıkardı. Yakın-Dünya asteroitlerinden 200 metre büyüklüğünde olanlarının yaklaşık yüzde 16'sı ikili ya da üçlü sistemlerdir. Radara görüntülerine göre 600 metrelik uydu 2,7 km uzun çapa sahip asteroitin çevresinde yaklaşık dört saatlik süreyle dolanmaktadır. Asteroit Dünya'ya en fazla 31 Mayıs 2013 saat 22:59'da 5,8 milyon km yaklaştı. Bu bilinen asteroitler açısından önümüzdeki iki yüzyıl boyunca Dünya'ya gerçekleşebilecek en yakın geçiştir. 1998 QE2, Massachusetts Enstitüsü'ndeki Lincoln Yakın Dünya Asteroit Araştırması programıyla 19 Ağustos 1998'de keşfedildi. 1998 QE2'nin ilk görüntüleri piksel başına 75 m'lik çözünürlükte olup ilerleyen günlerde daha fazla veri akışıyla daha yüksek çözünürlükte görüntülerin oluşturulması bekleniyor. Bunun için Derin Uzay Ağı Anteni dışında Porto Riko Arecibo Gözlemevi yardımıyla daha geniş kapsamlı çalışma yapılabilecek. Dünya'ya yakından geçiş yapan asteroit gözlemleri için iki teleskop verileri birbirini tamamlamaktadır. Radar gözlemleri bir asteroitin büyüklüğünü, şeklini, dönme ve yüzey özelliklerini, pürüzlülüğü ile yörünge dönemlerinin hata paylarını azaltmak için kullanılan güçlü bir yöntemdir. Yakın zamana kadar asteroitlerin uzaklıkları ve hızlarıyla ilgili radar ölçüm verileri bulunmuyordu.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu on kadar küçük parçaya ayrılan bir asteroiti fotoğrafladı. Daha önce Güneş'in yakınından geçen bir kuyrukyıldızların parçalanması görülmesine karşılık ilk kez asteroit kuşağına ait bir cismin parçalandığı gözlendi. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden David JEWITT: Bu bir kayadır. Parçalanmayı görünce gözlerime inanamadım diyor. Parçalanan P/2013 R3 adlı asteroiti ilk kez 15 Eylül 2013'te Catalina ve Pan-STARSS gökyüzü araştırmaları ile keşfedildi. 1 Ekim'de Hawaii'deki Mauna Kea zirvesinde bulunan Keck Teleskopu ile yapılan devam gözlemleri ile cismin tozlu bir yapı içinde üç parça olarak hareket ettiği görüldü. Hubble gözlemleri ise asteroitin artık on parçaya ayrıldığını gösterdi. Bunların dördü büyük ve hemen hemen 200 metre yarıçapında yani bir futbol sahasının iki katı kadar uzunluğundadır. Asteroit parçaları birbirinden neredeyse bir insanın hızından daha yavaş, saatte 1,5 kilometre kadar uzaklaştığı görüldü. Geçen yılın başlarından bu yana izlenen asteroitin, parçalanma sürecinin devam ettiği anlaşılmaktadır. Çalışma ekibinden Almanya Max Planck Enstitüsü'nden Jessica Agarwal: Bunu gözlemlemek gerçekten çok garip, çünkü böyle birşeyi daha önce görmemiştim. Parçalanmanın çok farklı nedenleri olabilir, ancak Hubble gözlemleri bundan sorumlu süreç hakkında fikir edinmemizi sağlıyor diyor. Gözlem süresince elde edilen görsellerle asteroitin başka bir asteroitle ani ve şiddetli bir şekilde çarpıştığı ve dağıldığı görüldü. Böyle yüksek hızda gerçekleşen çarpışma sonrasında oluşan parçaların görülenden daha hızlı hareket etmesi beklenir. Bu asteroitin yüzeyindeki buzun ısınması ve buharlaşması sonucunda oluşan basıncın etkisiyle parçalanması olası değildir. Bu cisimler çok soğuk olduğundan ve muhtemelen Güneş Sistemi'ne göre daha küçük yaşta olduklarından, Güneş'le aralarındaki yaklaşık 480 milyon kilometrelik mesafeyi korumaktadırlar. Asteroitin parçalarına ulaşan ince güneş ışığı dönme hızını etkilemektedir. Bu aslında gökbilimcilerce tartışılan YORP etkisi adı verilen ancak şimdiye kadar hakkında bir gözlem yapılmamış bir varsayımdır. Parçalanmanın oluşabilmesi için P/2013 R3 asteroitinin diğer asteroitlerle çokça ve küçüklü büyüklü çarpışmalara uğramış ya da çeşitli etkiler sonucunda yüzeyinde kırıklar oluşarak zayıflamış olması gerekir. Oluşan molozun yapısı aslında asteroitin iç yapısını belirler. P/2013 R3 özellikle son bir milyar yıl önce bu çarpışmalarla etkilenmiş ve zarar görmüş olduğu düşünülmektedir. Asteroit parçalarının arkasında gözlenen kuyrukların oluşumunda Güneş'in etkin olduğunu söyleyebiliriz. Güneş ışığı Güneş Sistemi'ndeki cisimler üzerine etki etmektedir diyor Agarwal. P/2013 R3 enkazı 200.000 ton ağırlığında olup geleceğin zengin meteor kaynağı adayıdır. Bu parçalar Güneş'e düşmeden önce belki bir gün gökyüzünde görsel bir şölen yaşamamıza neden olacak. Notlar Tam adı Yarkovsky-O'Keefe-Radzievskii-Paddack etkisidir. Güneş'ten gelen ışık cismin yüzeyine düşerek ısı olarak yayılır ve böylece etkileşme süreci başlar. Yüzey eğer mükemmel bir düzgünlükte değilse ısı bazı bölgelerde daha fazla hissedilir. Bu da cismin spin hızını değiştirerek cismin üzerinde sabit bir torkun neden olduğu dengesizliğe neden olur.


Dünyanın en büyük gezegen araştırmacısı toplantısında asteroitlerde beklenenden daha fazla su olabileceği belirtildi. Daha önce de bir asteroitte (24 Themis) organik molekül olduğunun kanıtları sunulmuştu. Araştırmacılar şimdi de 65 Cybele adlı bir asteroitte benzer maddelerin var olduğunu belirledi. Florida Üniversitesi'nden Prof. Humberto Campins: Bu keşif Güneş Sistemi'nde beklenenden daha fazla su-buzu olduğunu gösteriyor. Böylesi asteroitlerin keşfi ve sayılarının artması da, dünyaya çarparak yaşamın yeşerdiğine söyleyen kuramı destekliyor diyor. 65 Cybele, 24 Themis'ten biraz daha büyük bir asteroittir. Mars ile Jüpiter arasındaki Asteroit Kuşağı'nda yer alan Cybele 290 km'lik bir çapa ve Themis 180 km'lik bir çapa sahiptir. Geçtiğimiz Nisan ayında 24 Themis'te su-buzu ve organik bileşiklerin olduğu keşfedilmişti. Kaynak: Science Daily


NASA'nın Merak robotu Merkür'ü Güneş'in önünden geçerken görüntüledi. İlk kez Dünya dışında başka bir gezegende Güneş'in önünden geçiş yapan bir gezegen görüntülendi. Merkür bu görüntüde Mars'ın uzaklığından dolayı sadece bir pikselden daha küçük görünüyor. Merkür bu uzaklıktan bir pikselin sadece altıda biri kadar görülmektedir. İzlediği yol ise hesaplamalarla uyuşmaktadır. Merak'ın iki gözlü Mast Kamerası ile elde ettiği görüntülerden oluşturulan film aşağıdaki linktedir: http://www.jpl.nasa.gov/video/?id=1309 Texas A&M Üniversitesi'nden Mark Lemmom: Bu tür gözlemler Güneş'e göre Venüs ve Merkür'ün büyüklüğünü kıyaslamak için kullanılır diyor. Gözlemler Mars'ın Gale Krateri kenarındaki Merak robotu ile 3 Haziran 2014 tarihinde yapıldı. Görüntülerde Merkür geçişine ek olarak yaklaşık Dünya boyutlarında olan iki güneş lekesi de görülüyor. Merkür'ün hareketine göre bu lekeler Güneş'in dönüş hızı nedeniyle çok daha yavaş hareket etmektedir. Dünya üzerinden en son Haziran 2012'de Venüs geçişi gözlendi. Dünya'dan ve Mars'tan gözlenecek en yakın Merkür geçişi ise 9 Mayıs 2016'da olacak. Merkür ve Venüs geçişleri Mars'ta Dünya'ya göre daha sık görülmektedir. Bu nedenle Mars'ta görülecek bir sonraki Merkür geçişi Nisan 2015'te olacak. Bir sonraki Venüs geçişi Mars'ta Ağustos 2030'da, Dünya'da ise Kasım 2084'te görülebilecek.


Gökbilimciler 800 ışık yılı uzaklıktaki Kahraman Bulutsusu'nda yeni yıldız oluşumunu gösteren bir nesneyi keşfettiler. Henüz tam bir yıldıza dönüşmeyen nesne, çevresindeki gaz ve toz diskini çekiyor. Bilim insanları L1448-IRS2E olarak kodlanan nesneyi Spitzer Uzay Teleskopu ve Hawaii Milimetrealtı Gözlem Dizisi'ni kullanarak keşfettiler. Gökadalarda yayılmış halde bulunan gaz ve toz örtüleri, yoğunlaşarak sıcak ve büyük gaz kümelerini oluşturur. Bu da yıldız oluşumunun ilk aşamasıdır. Gökbilimciler L1448-IRS2E ön yıldızının, yoğun bir molekül bulutunun içinde olduğunu düşünüyor. Buradaki süreç yoğunlaşmış ve sıcak gaz diskinden oluşan ön yıldızın çekirdeğinin, çevresindeki molekül bulutundan malzeme çekerek başlıyor. Yale Üniversitesi'nden Bir yıldızın oluşumunu bu aşamada iken görmek çok zordur. Hem çok az ışık yayarlar hem de süreç oldukça kısadır diyor. Ekip toz içindeki nesneyi zayıf ışık yayarken yakaladı. Kızılötesi dalga boylarında büyük toz diskleriyle ışınım yayan ön yıldızların parlaklığı, 1 ile 10 kat Güneş parlaklığı kadardır. L1448-IRS2E ise Güneş parlaklığının onda birine sahip olduğundan ön yıldızlara oranla daha az parlaktır. Nesne merkezinden dışarı yüksek hızda gaz atıyor ve bu da nesnenin yıldızın oluşumunun ön aşamasında olduğunu doğruluyor. Şimdiye kadar bir yıldızın oluşumunda görülmeyen bu fışkırmalar yıldızı kuşatan manyetik alanın bir etkisidir. Yale Üniversitesi'nden Hector Arce: Yıldızların evriminin anlaşılabilmesi için önemli olan bu tür ön yıldız oluşumlarının daha fazlası için ekip Herschel Uzay Teleskopu'ndan da yardım bekliyor. Bir yıldız onu oluşturan kütle ile oluşur. Ancak biz hala bu kütlenin oluşum süreçlerini bilmiyoruz. Bu bizim araştırmalarımıza temel olan sorulardan biridir diyor. Kaynak: Astronomy


Yaşam alanı içinde bir gezegen daha bulundu. Ama bu diğerlerinden farklı. Gezegenin iki güneşi var. Gezegen Kepler Teleskopu verilerinden keşfedildi. San Francisco State Üniversitesi'nde içlerinde gökbilimcilerinde olduğu bir ekip bir çift yıldızın çevresinde dolanan bir gezegen keşfetti. 6 yaşındaki Kepler Teleskopu'nun keşfettiği çift yıldızlı gezegen sayısı da 10'a yükseldi. Kepler-453b adlı gezegen yıldızının yaşam alanı içinde olduğundan bir şekilde hayatı destekleyebilir. San Francisco State Üniversitesi Fizik ve Astronomi alanından Doç. Stephen Kane'e göre bu keşif benzer gezegenlerin sayısının daha çok olabileceği anlamına geliyor. Bu gezegeni keşfetmemiz sadece an meselesi: ne çok geç ne çok erken. Uzayda düşündüğümüzden daha fazla sayıda bu tür gezegenler olabilir, ama keşfedilmeleri için zamanlama önemli. Kepler geçiş yöntemiyle gezegen aramaktadır. Gezegenin yıldızının önünden geçerken yıldızın ışığındaki azalma miktarının hesabıyla yapılan gezegen avına 'geçiş' yöntemi denir. Güneş dışındaki diğer yıldızların çevresindeki gezegenler ötegezegen olarak adlandırılır. Kepler-453b iki yıldızın kütle çekiminden etkilendiğinden yörüngesi oldukça düzensizdir. Gökbilimcilerin gezegeni keşfetmeleri yörüngesinin %9'una denk gelen geçiş zamanıyla mümkün oldu. Eğer gezegen şimdi fark edilmeseydi 2066 yılındaki bir sonraki geçişine kadar keşfedilemeyecekti. Doğru zamanda doğru yere baktığımız için şanslıyız diyor Kane. Kepler 453b, Neptün'ün yarıçapından %60 daha büyük veya 6,2 Dünya yarıçapındadır. Gezegen geçişi sırasında yıldızının ışığını % 0,5 kadar azalttı. Yaşam alanında olmasına karşılık büyüklüğü onun karasal değil gaz devi olabileceğini gösteriyor. Eğer öyleyse üzerinde yaşam olması mümkün değil. Buna karşılık gezegenin uydularında yaşam olabilir diyor Kane. Yıldız Savaşları filmindeki çift yıldızlı Tatooine gezegeni gibi burada yaşayan canlılar varsa gökyüzünde iki güneş görecektir. Yıldızlar birbiri çevresinde 27 günde dolanmaktadır. Büyük yıldız % 94, küçük olanı ise % 20 güneş kütlesindedir. Kepler 453b'nin yıldızı çevresindeki yörünge dönemi 240 gün olarak hesaplandı. Kepler göreve başlayana kadar bu tür sistemler olacağını biliyorduk ve zamanla bunlar ortaya çıkmaya başladı diyor Kane. Kepler ilk çift yıldızlı gezegeni 2011'de keşfetmişti. Keşifle ilgili makale http://arxiv.org/abs/1409.1605 adresinde yayınlandı.