Bu görüntü denizlerin derinliklerinde yaşayan gözenekli deniz süngerini andırıyor. Derin ve soğuk suda yalnız yaşayan sünger gibi Hyperion uydusu da Satürn'ün dış uydularından biridir. Satürn sistemini inceleyen Cassini bu görüntü 26 Eylül 2005 tarihinde elde etti. Cassini Hyperion ile ilginç bir tespit de yaptı. Buna göre uydunun yüzeyinde yüklü parçacıkların etkisiyle 200 Voltluk elektrik şoku oluşmuş durumda. Güneş'ten kopan ve Satürn manyetik alanı içinde hapsolarak uyduya biriken bu yüklü parçacıklar Hyperion'un yüzeyinin elektrik yüklü olmasına neden oluyor. Patates şekilli Hyperion 410 x 260 x 220 km boyutlarındadır. Uydunun bu sıradışı görüntüsü düşük yoğunluğundan kaynaklanmaktadır. Yüzeyinin bu kadar gözenekli olmasını hızla uyduya çarpan irili ufaklı meteorlar sağlamıştır. Gökbilimciler Hyperion'un yüzeyinde küçük miktarda da olsa su ve buz olduğunu düşünüyor. Cassini bu görüntüyü elde ettiği sırada Hyperion'dan 62.000 km uzaktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 362 km'dir.


Yeni araştırmalar Satürn'ün buzlu uydularının ve ünlü halkalarının yakın zamanda şekil aldığını gösteriyor. Bu yapılar dinozorların saltanatlarını sürdüğü dönemden daha sonra oluşmuş olabilir. Satürn'ün halkaları 1600'lerden bu yana bilinmektedir ve yaşları tartışma konusudur. En basit varsayım halkaların ve uyduların gezegenin 4,5 milyar yıllık yaşı kadar yaşlı olmalarıdır. 2012 yılında Fransız gökbilimciler Satürn ile içteki uyduların arasındaki etkileşim kuvvetinin, onları daha geniş eliptik yörüngelere ittiğini gösterdi. Bu da uydu ve halkaların günümüz konumlarını almalarına neden olmuştur. SETI Enstitüsü baş araştırmacısı Matija Cuk: Uyduların yörüngeleri sürekli değişiyor ki bu kaçınılmaz. Biz de Satürn Sistemi'ndeki iç uyduların tarihlerini ortaya çıkarmak için bilgisayar benzetimlerine başvurduk diyor. Araştırma ekibi Satürn'ün buzlu iç uydularının geçmişini anlamak için bilgisayar modellemesi kullandı. Ay'ın Dünya çevresindekine benzer bir yörüngeye sahip olan bir uydu, Satürn'ün birçok uydusu ile aynı alanı paylaşmak zorunda kalırdı. Zaman içinde gel-git kuvvetlerinin etkisiyle bu yörüngeleri farklı hızlarla büyüyecektir. Küçük uydular yörünge düzleminin dışına itilerek başkasının yörüngesinde tedirginlik yaratabilir. Mevcut durumdaki yörünge eğilmeleri ve genişlemesi bilgisayar modeliyle öğrenilebilir. Örneğin Tethys, Dione ve Rhea gibi küçük uydular böylesi bir değişime uğramış olabilir. Bu da birçok uydunun yörüngesinin değişim içinde olduğu fikrini doğruluyor. Peki, bunlar nasıl oluştu? Cuk ve ekibi bu önemli soruyu yanıtlayabilmek için NASA'nın Cassini uzay aracının verilerini kullanıyor. Cassini uzay aracı Satürn'ün uydusu Enceladus üzerindeki buz gayzerlerini ortaya çıkarmıştı. Bu gayzerler uyduyu etkileyen gel-git kuvvetlerinin çok güçlü olduğunu gösterdi. Yüzeyi etkileyen kuvvetler Enceladus'un yüzeyini altındaki maddenin dışarı fışkırmasına neden olmaktadır. Son 100 milyon yıllık modelleme uydudan fışkıran maddenin küçük bir uydu oluşturacak kadar çok olduğunu gösterdi. Böylece Satürn'ün daha uzaktaki Titan ve Iapetus uyduları hariç tüm uyduların dinozorların yaşadığı dönemde önemli bir değişim içinde olduğu anlamına gelir. Ancak bu bilgi uyduların nasıl oluştuğu sorusunu yanıtlamıyor. Tahminimize göre Satürn'ün çevresinde dolanan uydular vardı ancak bunlar Satürn'ün Güneş çevresindeki yörüngesi nedeniyle oluşan farklı kuvvetlerin etkisinde kalarak yörüngelerini değiştirdi ve birbiriyle çarpıştılar. Bu çarpışmalar şu anki halkaları ve küçük uyduları oluşturdu diyor Cuk. Eğer varılan bu sonuç doğru ise Satürn'ün parlak ve göz alıcı halkaları dinozorlardan daha genç olabilir. Aslında tüm bunları yaşamadığımız ve onları şu anki halleriyle gördüğümüz içinde şanslıyız.


Bu birleştirilmiş görüntü ünlü Yüzüklerin Efendisi romanındaki kötü niyetli karakterin gözünden esinlenerek gökbilimciler tarafından Sauron'un Gözü olarak adlandırılan NGC 4151 sarmal gökadasının merkezi bölgesini gösteriyor. Görüntü Chandra ile alınan X-ışınları görüntüsü ve La Palma'daki Jacobus Kapteyn Teleskopu'na takılan pozitif yüklü hidrojen iyonlarını gösteren görüntülerle birleştirilmiştir. Gözü çevreleyen kırmızı renk ise nötr hidrojen iyonlarını gösteren radyo dalgalarıyla alınmış görüntüdür. Bu nötr hidrojen yapısı merkezin yakınında olan ve gökada merkezine düşen madde içerir. Kırmızı bölgenin üzerinde yer yer görülebilen sarı noktalar ise yakın zamanda oluşmuş yıldızların olduğu bölgeleri gösterir. Yeni yapılan bir çalışma gökadadan gelen x-ışınlarının merkezdeki süper kütleli karadelik nedeniyle oluşan bir patlama sonucunda oluştuğunu gösteriyor. Bu fikir alınan x-ışınları görüntüsünde sağ alttan sol üste doğru uzanan mavi çizgilerden doğru ortaya çıktı. H II iyonlarının kaynağı ise karadeliğin solunda sarı yayın merkezinde yer alıyor. X-Işını yayılmasına sebep olarak iki farklı olası olay öne sürülüyor. Birinci olasılık merkezdeki karadeliğin 25 000 yıl hızla büyümeye başlaması ve üzerine düşen maddenin ışıma yaymasıdır. Bu sırada maddeden kopan elektronlar iyonlaşmış atomlarla birleşince x-ışını yaymaya başladılar. İkinci olası olay ise karadeliğe düşen maddeyle ilgili. Bu olayda karadeliğin çevresinde yığılmış halde duran diskteki madde yığını karadeliğe düşerken güçlü bir enerji çıkışı gerçekleştiriyor. Bu da diskin ısınarak x-ışınları yaymasına neden oluyor. Bu olayın ise 100 000 yıl içinde gerçekleştiği öne sürülüyor. Her iki olası düşünce deneyinde de karadelik tarafından gerçekleşen yüksek enerjili durumun karadeliğin ömrünün % 1'ine denk gelen zamanda yani yakın zamanda gerçekleştiğini söylüyor. NGC 4151 bizden 43 milyon ışık yılı uzaklıkta olmasına karşılık, merkezinde sürekli büyüyen bir karadelik olan en yakın gökadadır. Bu nedenle aktif karadeliği ve onu çevreleyen gaz arsasındaki ilişkiyi incelemek için iyi bir model oluşturuyor.


Yeni bir yöntemle Souron'un Gözü'nün bizden 62 milyon ışık yılı uzakta olduğu hesaplandı. Araştırmacılar doğru uzaklık hesabı için görülmeyen süper kütleli karadelikten yararlandı. Merkezinde süper kütleli karadelik bulunan NGC 4151 gökadasının uzaklığı daha önceki çalışmalarda 13 ile 95 milyon ışık yılı arasında değişiyordu. Southampton Üniversitesi'nden Dr. Sebastian Hoenig başkanlığındaki araştırmacı ekibi WM Keck Gözlemevi'nin girişimölçerinden yararlanarak nispeten yakınımızdaki NGC 4151 gökadasının uzaklığını ölçtü. Dünya'da arazi ölçümlerinde kullanılan yönteme benzeyen bu yeni yöntem başka cisimlerin uzaklık ölçümlerinde de kullanılabilir. NGC 4151 gökadasının görünümü ünlü Yüzüklerin Efendisi filmindeki 'Sauron'un Gözü' ile benzerlik gösteriyor. Merkezindeki gökada kütlesinin % 10'u ağırlıktaki karadelik yuttuğu gaz ve toz nedeniyle gittikçe büyüyor. Aktif gökada çekirdeği olarak tanımlanan evrenin en enerjik kaynağı olan bu tür canavarların çevresindeki madde çok ısınır ve parlak hale gelir. Bu sıcak toz karadeliğin çevresinde halka oluşturur ve araştırmacılar buradan yayılan kızılötesi ışınıma bakarak büyüklüğünü adeta cetvelle ölçerler. Bunun çözümlenmesi için 85 metrelik teleskop gerekmesine karşılık Dünya'nın en büyük teleskopu olan 10 metrelik Keck Gözlemevi teleskopu ile girişimölçeri bu sorunun aşılmasına yardımcı oldu. Toz halkasının boyutlarını belirlemek için araştırmacılar karadelik çevresinden yayılan yakın ve uzak kızılötesi yayılımları arasındaki gecikme süresi ölçüldü. Sonuç olarak Keck girişimölçeri ile ölçülen büyüklük ve toz halkasının görünür büyüklüğünün boyutları birleştirilerek NGC 4151'in uzaklığı hesaplanmış oldu. Yüzde 90 gibi yüksek bir hassasiyete sahip yöntem aslında basit geometrik ilkelerini barındırır. Farklı cisimler üzerinde de uygulanabilir. Ayrıca karadeliklerin kütle tahminlerinin daha kesin olmasını sağlayabilir. Yöntemimiz mevcut modellerle hesaplanan karadelik kütlelerinin gerçekte olduğundan % 40 daha hafif olduğunu gösteriyor diyor Hoenig. Hoenig ile Danimarka ve Japonya'daki meslektaşları yeni AGN'leri hedefleyerek çalışmayı genişletmeye çalışıyor. Amaçları ise gökadaların bize olan uzaklıklarını daha doğru bir şekilde ölçmeye çalışmak. Böylece evrenin genişleme tarihinin daha iyi anlaşılmasını sağlamayı umuyorlar.


Güneş tutulması sırasında parlak ve kızgın korona Ay ile örtülüp güneş diski bir çiçeğin taş yaprakları gibi görünür. Güneş atmosferinin bu dış tabakası mantığa aykırı olarak güneş yüzeyinden daha sıcaktır. Ancak çok ince olan ışığı güneşin parlak diski tarafından kaybolur. Birkaç dakika süren tam tutulma sırasında ise bu ince ışık demetleri ortaya çıkar. NASA'nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi haftada 7 gün ve günde 24 saatlik gözlemleriyle en içteki korona tabakasının yeni ve daha önce görülmemiş görüntülerini elde etti. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Leon Golub: Biz güneş yüzeyinden koronaya kadar olan yolu izledik diyor. Daha önce gökbilimciler güneşin koronasını gözlemek için ya -yüzünü güneş ışığından sakınmak için elini güneşe tutan biri gibi- merkezden gelen ışığı örterler ya da güneş tutulması sırasında bu işi Ay'a devrederlerdi. Ay'ın güneş ışığını kestiği anlar dışındaki uğraşlardan istenilen sonuca ulaşılamazdı. SDO ile gökbilimciler şimdi güneş ışığını izleyerek yüzeyden aşağı inip koronayı gördüler. Elde edilen görüntülerde gezegenler arası boşluğa fırlayan gaz ve bu gazı yönlendiren manyetik alan arasındaki bağlantı ortaya çıktı. Güneş'in manyetik alanı koronaya şekil verir. Sıcak güneş plazmasındaki büyük döngüler büyük ilmikler şeklinde uzaya fırlar ve nihayetinde Dünya'ya kadar ulaşır. Bu sırada ilmiklerin bazıları genişleyerek oldukça büyür ve bağlı olduğu plazmayı gererek dışarı doğru püskürtür. CfA'dan gökbilimci Steven Cranmer: SDO'daki Atmosferik Görüntüleme Aleti ile aldığımız HD kalitesindeki görüntüler bize güneşin daha önce göremediğimiz manyetik yapılarını ve dinamiğini gösteriyor. Bu yeni bir çalışma alanıdır diyor. Cranmer ve yine CfA'dan Alec Engel görüntülerin Güneş'in kenarına doğru olan kısımları işleyebilmek için bir bilgisayar programı hazırladılar. Burada Güneş'in iç koronasından gelen parlak ışık tutulmada olduğu gibi engellenerek dinamik yapısı gözler önüne serilir. Onlar güneşin koronasında gerçekleşen kütle püskürmelerini ortaya çıkararak manyetik alana bağlı güneş rüzgarları kuramlarını test ediyorlar. SDO güneş alanı çalışmaları için üretilen NASA görevlerinden biridir. NASA'nın bilim programı Güneş-Dünya sisteminin yaşamı etkileyen evrelerini ortaya çıkarmak amacındadır. Kaynak: CfA 2 Yorumlar hocam güneşin dış atmosfer tabakasının alt tabakasındaki bazı tabakalarından daha sıcak olması güneşin manyetik alanıyla ilgiliydi değil mi? Dediğiniz bir kuram. Ayrıntısı için tıklayınız.


Ölümcül Sera Etkisi İçin Çarpıcı Yeni Bir Model ve Dünyamız İçin Karşılaştırmalar: Güçlü Bir Sera Etkisi Dünya Dışı Yaşamı Yok Etmiş Olabilir. Yapılan son araştırmalar dünya dışı yaşam araştırmalarında çarpıcı bir noktanın dikkate alınmasını ortaya koydu. Dünyamız gündeminden de düşmeyen ve küresel ısınmanın kaynakları arasında gösterilen sera etkisi, güneş sistemi dışındaki öte gezegenler üzerinde bulunabilecek olası yaşamı olumsuz yönde etkilemiş olabilir diye belirtildi. Şu anda dünya dışı yaşam araştırmalarına odaklanmış bilim insanları özellikle kendi yıldızına yaşanabilir bölge uzaklıkta bulunan gezegenlerin atmosferlerindeki olası sera etkilerini de dikkate almaya başladılar. Bu bölge bilindiği gibi, suyun sıvı olarak bulunabileceği ne çok sıcak ne de çok soğuk bir bölgedir. Örneğin Venüs gezegeni Güneş'e daha yakın olduğu için çok sıcak bölge içinde kalır ve sera etkisini en çok gösteren gezegendir. Atmosferi çok büyük bir oranda karbon dioksit gazı içerir. Mars ise Güneş'e bizden daha uzaktadır ve soğuk bölge içinde yer alır. Yapılan model çalışma, Nature Communications dergisinin 9 Şubat sayısında yayımlanmıştır. Bundan sonra belki de sera etkisine bakılarak gezegenin yaşanabilir bölge içinde olup olmadığına karar verilebilecektir . Venüs gibi çok sıcak bölgede bulunan gezegenlerin üzerindeki su, buharlaşabilir hatta uzaya kaçabilir. Bu durumda gezegenin üst atmosferi daha nemli olur. Dünya yüzeyinde su bulunduğu için atmosferimizin üst katmanları henüz kurudur. Suyun buharlaşıp uzayın içine taşınması söz konusu değildir. Yazarlar, bu çalışmada şu an için mevsimsel etkileri modelin dışında tuttuklarını belirtmişlerdir. Yapılan atmosfer modelinde, atmosferdeki karbondioksit miktarı her 1 milyon atmosfer molekülü içinde 1520 moleküle ulaştığında gezegenin iklimi kararsız duruma gelmekte ve yüzey sıcaklığı aniden 57 dereceye kadar yükselmektedir. Bu arada, Venüs'teki gibi büyük ölçekli bulut yapılarının nemli atmosfer oluşturmaya çok uygun olduğu düşünülmektedir. Bulut katmanının kalınlığı ve yeri gezegen üzerindeki ısının tuzaklanmasını şekillendirmektedir. Günümüz dünyasında bu öldürücü etkinin görülebilmesi için atmosferdeki karbon dioksit miktarının daha çok artması gerekir. Küresel ısınmaya yönelik bütün bilgilendirmeler zaten bu yükselişi engelleyebilmek için yapılmaktadır. Buna rağmen tahminlere göre tüm fosil yakıtlar yanmış olsa bile, dünya atmosferindeki karbon dioksit miktarı bu seviyelere gelemeyecektir. Araştırmacılara göre bu çalışma, dünyamız için güneş ısısıyla karbon dioksit arasındaki karşılaştırmayı modellemede ideal bir araştırma olmuştur. Benzer ölümcül bir senaryonun, şu anki yerimiz itibariyle dünya üzerinde yaşanması olası değildir. Orijinal çalışma için kaynak: http://www.livescience.com/53671-alien-life-vulnerable-to-greenhouse-effect.html Prof. Dr. Serdar EVREN, Ege Üniversitesi, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü


Gökbilimciler Samanyolu gök adamızda 100 milyon kara deliğin serbest halde dolaştığını tahmin ediyor. Şimdiye kadar bu fikri destekleyecek serbest bir kara delik keşfedilmemişti. Altı yıllık titiz gözlemlerin ardından Hubble teleskopunun yardımıyla böyle bir kara deliğin varlığına ilişkin doğrudan kanıt sağlandı. Şimdiye kadar bilinen tüm kara delikler istatistiksel olarak ya da ikili sistemlerde veya gök ada çekirdeklerindeki etkileşimler izlenerek keşfedilmişti. Yıldız kütleli kara delikler genelde onlara eşlik eden yıldızla birlikte bulunur ki bunlar özel cisimlerdir. Yeni keşfedilen serbest kara delik, gök adamızın Karina-Yay sarmal kolunda ve bizden 5000 ışık yılı uzaktadır. Buna rağmen gök bilimciler bize en yakın yıldız kütleli serbest kara deliğin 80 ışık yılı kadar uzakta olabileceğini düşünüyor. Güneş Sistemimize en yakın Proxima Centauri 4 ışık yılından daha uzaktadır. Gök adamızda dolaşan kara delikler Güneş'ten en az 20 kat daha büyük olan ender yıldızlardan oluşur. Bu yıldızlar süpernova olarak patlar ve kalan çekirdekleri kütle çekim etkisiyle çökerek kara deliğe dönüşür. Bu patlama simetrik olmadığından kara delik bir top mermisi gibi hızla bulunduğu terk edebilir. Teleskoplar herhangi bir ışık yaymadığı için bir kara deliği fotoğraflayamaz. Bununla birlikte bir kara delik bulunduğu uzayı büker ve ondan daha uzaktaki bir cisimden gelen yıldız ışığının yolunu değiştirerek bir mercek etkisi yapar. Böylece uzaktaki cisim olduğundan daha büyük görünür. Yer merkezli teleskoplarla Samanyolu'nun merkezindeki şişkin alandaki milyonlarca yıldızın parlaklığını izleyen gökbilimciler, araya bir cisim girdiğinde alınan ışığının arttığını ölçer ki bunun ardından devreye Hubble girer. İki araştırma ekibi Hubble verilerini kullanarak böyle bir durumu inceledi. Bunlardan biri Baltimore Maryland'daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsünden (The Space Telescope Science Institute Kailash Sahu liderliğindeki ekip, diğeri Kaliforniya Üniversitesinden Casey Lam ve ekibi. Uzakta bulunan bir yıldızın önünden geçen bir cismin kütle çekimi nedeniyle uzayı bükerek, arkadaki cisimden gelen ışığın parlaklığını arttıracaktır. Gök bilimciler, gök adamızda şimdiye kadar görülen yaklaşık 30 bin olayda yıldızları ve öte gezegenleri incelemek için kütle çekimi mikro mercekleme adı verilen tekniği kullandılar. Buradaki kara deliğin imzası, diğer mikro mercekleme olaylarıyla oldukça önemli farklılıklar içerir. Kara deliğin çok yoğun kütle çekimi, mercek etkisini 200 günden fazla uzatır. Ayrıca araya giren cisim eğer bir yıldız olsaydı öndeki ve arkadaki yıldızlardan gelen ışıklar birbirine karışacağından ölçülen yıldızın ışığında renk değişimleri görülecekti. Ancak burada böyle bir şey olmadı. Daha sonra Hubble ile arkadaki yıldızın görüntüsünün kara delik tarafından ne kadar saptırıldığı ölçüldü. Hubble bu tür ölçümleri yapacak hassasiyete sahiptir. Yıldızın görüntüsü olması gereken yerden yaklaşık bir miliarksaniye kadar kaymıştı. Bu değer 5000 kilometre uzaktaki bir madeni paranın görünen çapıyla eşdeğerdir! Bu astrometrik mikro mercekleme tekniği kara deliğin kütlesi, uzaklığı ve sürati hakkında bilgi verdi. Sahu ve ekibi, kara deliğin, aradaki yoğun uzay maddesinden kaynaklanan sapma miktarı da dikkate alınarak, yedi Güneş kütlesinde olduğu hesaplandı. Lam'ın ekibine göre ise kütle bundan biraz daha küçük ki bu da cismin bir nötron yıldızı olabileceği anlamına da gelebilir. Görünmez yoğun cismin kütlesinin 1.4 ile 4.4 Güneş kütlesinde olduğunu düşünüyorlar. Bu değerin alt sınırı nötron yıldızını üst değer ise kara deliği gösterir. Ne olursa olsun bu cisim gök adada yakınında bir yıldız eşi olmadan dolaşırken keşfedilen ilk karanlık yıldız kalıntısıdır diyor Lam. Bu ölçüm oldukça zordu, çünkü kaynak yıldıza açısal olarak son derece yakın ve parlak bir sürü yıldız var. Parlak bir lambanın yakınındaki ateş böceğinin minik hareketlerini görmeye çalışmak gibi diyor Sahu. Soluk kaynağın sapmasını tam olarak ölçmek için yakındaki parlak yıldızdan gelen ışığı titiz şekilde çıkarmak şart. Sahu'nun ekibine göre kara delik gök ada içinde saatte yaklaşık 160,000 kilometre yol kat ediyor ki bu Dünya'dan Ay'a üç saatten kısa sürede gidilmesi demek. Ayrıca bu o bölgedeki yıldızların süratlerinden daha fazla.


Sevgililer Günü için özel bir görüntü. Dünya'dan 430 milyon ışık yılı uzaklıkta birbirini etkilemeye çalışan Arp 147 gökada çiftinin bu görüntüsü Chandra X-Işını Gözlemevi ve Hubble Uzay Teleskopu ile alındı. Baltimore Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü tarafından birleştirildi. Arp 147'yi oluşturan gökadalardan eliptik olanı sarmal bir gökada ile çarpıştıktan sonra oluşmuştur. Bu çarpışma sonucunda büyük genç yıldızların bol miktarda üretildiği genişleyen mavi halka dalgası oluşmuştur. Birkaç milyondan daha az bir zaman sonra buradaki yıldızlar nötron yıldızı ya da karadelikler oluşturarak patlayacak. Nötron yıldızları ve karadeliklerin bir kısmı eşi olan yıldızdan madde çektiklerinden X-ışını kaynakları olabilirler. Arp 147'deki halka çevresinde dağılmış olan X-ışını kaynakları 10-20 Güneş kütleli karadelikler olduğu açıktır. Bir X-ışını kaynağı da soldaki gökadanın çekirdeğiyle beslenen kötü niyetli bir karadelik olabilir. Bu kaynak birleşik görüntü de net olmamasına karşılık X-ışını görüntüsünde kendini gösterir. Sol tarafta görülen diğer nesneler ise ön planda yer alan bir yıldız ve kuasardır. Halkadaki yıldız oluşum hızı Spitzer Uzay Teleskopu ve Gökada Evrim Tarayıcısı araçlarıyla kızılötesi ve morötesi bölgelerde alınan görüntülerle hesaplandı.


MIT gökbilimcileri yıldızına gel-git etkisiyle kilitlenmiş bir ötegezegenin sürekli karanlıkta kalan tarafının şimdiye kadar ki en net görüntüsünü elde ettiler. Gözlemlerini gezegenin gündüz kısmının ölçümleriyle birleştirdiklerinde gezegenin küresel atmosferinin ilk ayrıntılı görüntüsü de oluşturulmuş oldu. MIT Kavli Astrofizik ve Uzay Enstitüsünde doktora sonrası araştırmacı olarak çalışmaya liderlik eden Thomas Mikal-Evans: Artık ötegezegen atmosferlerinin belirli bölgelerinin izole edilmiş anlık görüntülerini almanın ötesine geçerek onları 3B sistemler şeklinde inceleyebiliyoruz diyor. Nature Astronomy'de ortaya çıkan yeni çalışmaya konu olan gezegen, Jüpiter'in neredeyse iki katı büyüklüğündeki gaz devi WASP-121b'dir. Gezegen ultra sıcak bir Jüpiter'dir ve 2015'de bugüne kadar tespit edilmiş en kısa yörüngelerden birine sahip olup yıldızı çevresinde sadece 30 saatte dolanmaktadır. Ayrıca yıldızına kilitli olduğundan gündüz tarafı sürekli kavrulmakta ve gece tarafı ise daha soğuk olarak kalmaktadır. Yıldızı bizden 850 ışık yılı uzaktadır. Çalışma ekibinden NASA'nın MIT liderliğindeki TESS projesinde çalışan Tansu Daylan: Sıcak Jüpiterlerin gündüz tarafı çok parlak, ancak gece tarafı çok karanlıktır. WASP-121b'nin gece tarafı gündüz kısmından 10 kat daha sönüktür diyor. Gökbilimciler daha önce su buharını tespit etmiş ve gezegenin gündüz kısmında atmosfer sıcaklığının yükseklikle nasıl değiştiğini incelemişlerdi. Yeni çalışma çok daha ayrıntılı bir resim yakalıyor. Araştırmacılar gündüzden geceye doğru sıcaklık değişimlerini haritalayarak ve bu sıcaklığın irtifa ile nasıl değiştiğini görebildiler. Ayrıca suyun gezegenin gündüz ve gece tarafları arasında nasıl dolaştığını ilk kez göstermek için atmosferdeki suyun varlığını izlediler. Dünya'daki su döngüleri önce buharlaşarak, sonra bulutlara dönüşüp yağmurla yere iner. WASP-121'de su döngüsü çok daha yoğundur: Gündüz kısmında suyu oluşturan atomlar 3000 Kelvin'in üzerindeki sıcaklıklarda parçalanır. Bu atomlar daha düşük sıcaklığa sahip gece kısmında hidrojen ve oksijen atomları su molekülü oluşturmak için yeniden birleşir. Daha sonra döngünün başladığı gündüz kısmına üflenir. Ekip, gezegendeki su döngüsünün gezegenin çevresindeki atomları saniyede 5 kilometreye kadar hızlarla savuran rüzgarlar ile süpürüldüğünü hesapladı. Ayrıca gezegen çevresinde sadece suyun dolaşmadığı da görüldü. Gökbilimciler gece tarafının egzotik demir ve korindon bulutlarını barındıracak kadar soğuk olduğunu buldular. Bu bulutlar su buharı gibi yüksek sıcaklıkların metalleri gaz formuna buharlaştığı gündüz kısmına fırlayabilir. Hareketi boyunca korindon bulutlarından sıvı taş gibi egzotik yağmur üretebilir. Bu gözlemle, bir ötegezegenin meteorolojisinin gerçekten küresel bir görünümünü elde ediyoruz diyor Mikal-Evans.


NASA'nın Kepler Uzay Aracı tarafından keşfedilen yeni gezegenlerin yüzlercesi arasında olan sıcak Jüpiterler, sıradışı dünyalar sınıfındadır. Güneş'ten güvenli bir uzaklıkta bulunan yaşam dostu Dünya'mıza göre bu dev gezegenler yıldızlarına meydan okurcasına yakındırlar. Bunların bir kısmı yoğun ve sıcak, bir kısmı ise Merkür büyüklüğündeki ksıımlarını yörüngesinde iz bırakarak kaybeden gezegenlerdir. Aşağıdaki filmi izlerken insan bu gezegenlerde ne tür hava değişimlerinin yaşandığını merak ediyor. Yanıt olarak büyük diyebiliriz. Caltech'ten Heather Knutson ilk sıcak Jüpiter'in hava haritasını yaptı. Bu bir hava fotoğrafı çekmeye benzemiyor diyor. Bu gezegenler Dünya'dan yüzlerce ışık yılı uzakta ve yıldızının boğucu ışığı altında kaldıklarından görülmezler. Öyle ki bir yıldızın yanında sadece bir piksel ölçeğinde gezegen görmek bile büyük bir başarıdır. Bu zor çalışma için Knutson ve Northwestern Üniversitesi'nden Nick Cowan hayal güçlerini kullandılar. Bu işin anahtarı, çok sıcak Jüpiter'lerin kendi yıldızına kilitli dolanmasıdır. Yani bu gezegenlerin bir yüzü hep gece diğer yüzü her zaman gündüzdür. Böyle gezegenin kızılötesi parlaklığını ölçerek sıcaklığını ve büyüklüğünü elde edebilirsiniz. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu bu işi yapabilecek tek kızılötesi gözlemevidir. Knutson 2007 yılında çalışmaya başladığından bu yana bir düzine sıcak Jüpiter Spitzer yardımıyla gökbilimcilerce haritalanmıştır. MIT'den NASA Sagan Exoplanet çalışanlarından Nikole Lewis önderliğindeki ekip ise HAT-P-2b adlı gaz devini çalıştı. Gezegenin karanlık kısmında sıcaklık 900 C (1200 K) azalmaktadır. Gündüz kısmında 2100 C (2400 K) gibi yüksek sıcaklığa ulaşabilmektedir. Bu gezegen, Jüpiter'den 10 kat daha sıcaktır. Bu ötegezegen haritaları Dünya'da yaşayan birine göre çok basit gelebilir. Ama gezegenlerin trilyonlarca kilometre uzakta olduğu düşünülürse çalışmanın fantastik bir başarısı olduğu kesindir. Haritalar genellikle gece-gündüz sıcaklık değişimi 1000 dereceyi aşan durumlar gözönünde bulundurularak oluşturuldu. Araştırmacılar bu büyük sıcaklık farklılığının saatte binlerce kilometre hızla esen rüzgarlara neden olduğunu düşünülüyor. Bir örnek olmadan araştırmacıların bu tür rüzgarlı bir havanın neye benzediğini söyleyemez. Bununla birlikte Knutson ve ekibi bir rehber olarak Jüpiter'i ele alarak çalışma yapmaya istekliler. Geçen zaman içinde gezegen bilimciler Jüpiter atmosferindeki fırtınaları ve bulut kuşaklarını dikkate alarak bilgisayar modelleri geliştirdi. Bu modellere göre yüksek ısı alan ve kilitli bir Jüpiter'de hava desenleri süper boy olur. Örneğin sıcak bir Jüpiter üzerindeki Kırmızı Leke güney ve kırmızı yarıkürenin dörrte birini kaplayacak kadar büyüyebilir. Bunun nasıl olacağını hayal etmek için uzaya bakan dev bir çift göz yeterli diyor Lewis. Bu arada Jüpiter'in ünlü bulut kuşakları iki ya da üç gezegenin çevresini saracak kadar büyüyebildiğini belirtmek gerek. Su ve metandan oluşmuş sıradan bulutlar sıcak bir ortamda tutunamaz. Bunun yerine Knutson sıcak Jüpiter'lerde silikattan oluşmuş çok daha yoğun bulutlar olacağını varsayıyor. Silikatların böylesi bir ortamda yoğunlaşacağı düşünülmektedir. Biz bu gezegenlerde bu tür yoğun bulutların varlığını belli eden ipuçlarına sahibiz ancak, bu gezegenlerin karasal olup olmadığını bilmiyoruz. Şimdilik kesin olan tek şey var: sıcak Jüpiterler'deki hava bildiğimizden çok farklıdır.


Ötegezegenlerde hatta yıldızına çok yakın olduğu için sıcak Jüpiterler olarak nitelenen Jüpiter benzeri gaz devlerinde bile su arama sıcak bir konudur. Bu gezegenlerin 1100 Santigrat dereceye ulaşan sıcaklığa sahip kavurucu atmosferlerinde su buharına rastlanabilir. Gökbilimciler birkaç sıcak Jüpiter'de su izine rastladı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndaki araştırmacılar bu dev gezegenlerin atmosferlerinin ortak özelliklerini öğrenmek için yola çıktı. Araştırmacılar NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu tarafından incelenen sıcak Jüpiterlerin bir kısmını ele aldı. Sonuçta bu gezegenlerin yaklaşık yarısının atmosferinde bulutlar olduğu belirlendi. Kaliforniya State Üniversitesi'nden Aishwarya Iyer: Çalışmamızın amacı gezegenlerin atmosferlerinde gözlenen özelliklerin benzerliklerini araştırmaktı diyor. Atmosferdeki bulutlar ya da sis katmanları atmosferin görünmesi önündeki engeldir. Bu örnekteki gezegenler çok sıcak atmosfere sahip olduğundan sahip oldukları bulutlar sudan oluşamaz. Bulut ya da sisli yapılara hemen hemen her gezegende rastladık. Bulut ya da sisin gezegen atmosferindeki su miktarını etkilediğini düşünmek zorundayız. Çalışmada Hubble ile gözlenmiş 19 sıcak Jüpiter'e bakıldı. Teleskopa takılı Geniş Alan Kamerası 3 ile ulaşılan verilerde gezegenlerin dokuzunda su buharına rastlanırken on tanesinde suya rastlanmadı. Gezegenleri karşılaştırmak ve desenlerine bakmak için verilerin belli bir standartta olması gerekiyordu. Bunun için önce gezegenlerin ortalama ışık tayfını oluşturmak için 19 gezegenin veri setleri birleştirildi. Daha sonra bulutsuz, az bulutlu ve çok bulutlu atmosfer modelleri ile veriler karşılaştırıldı. Böylece gezegenlerin neredeyse yarısında sis ya da bulut olduğu görüldü. Ancak şimdilik bu yapıların doğası bilinmiyor. JPL'den çalışma ekibi Robert Zellem: Bu gezegenlerde bulut ya da sis görmek oldukça şaşırtıcı diyor. Gezegenlerin ne kadarında su molekülü olduğunu anlamak bazı soruların yanıtına yardım edebilir. Örneğin mevcut konumlarında mı oluştular yoksa içeri doğru göç mü etmişlerdir? JPL'den ötegezegen keşfi ve bilim grubu üyesi Mark Swain: Çalışma, gelecekte bu soruların yanıtlarının ve gezegenlerin özelliklerinin anlaşılması yolunda heyecan verici bir adımdır diyor.


İngiliz gökbilimci ekibine göre diğer yıldızların çevresinde dolanan Jüpiter benzeri gezegenler önlerindeki şok dalgalarını itiyor. Güneş rüzgarıyla gelen yüksek enerjili şoka karşı yay görevi görerek bizi koruyan Dünya'nın manyetik alanı gibi bu gezegenlerde kendi atmosferlerini yıldızdan gelen zararlı ışımaya karşı koruyor. Çalışma St Andrews Üniversitesi'nden Dr. Aline Vidotto başkanlığındaki bir ekip tarafından yürütüldü. Çalışmaya konu olan WASP 12b gezegeni, 2008 yılında yıldızının ışığındaki parlaklık değişimiyle keşfedildi. WSAP 12b yıldızının çevresindeki turunu 26 saatte tamamlayan en büyük ötegezegenlerden biridir. Yıldızına yakın dolanan gezegenin çapı, aldığı yüksek ısının etkisiyle atmosferi şiştiği için 250 000 km'yi buluyor. Yüksek sıcaklığından dolayı da 'sıcak Jüpiterler' arasında kendine yer buluyor. Sıcak Jüpiterler, Güneş Sistemi'ndeki Jüpiter'e benzemekle birlikte yıldızına daha yakın dolanırlar. Örneğin WASP 12b'nin yıldızına uzaklığı 3.4 milyon km'dir (Dünya-Güneş uzaklığı a50 milyon km). Gezegen yıldızına bu kadar yakın olunca şiddetli etkilerle karşılaşır. Bugüne kadar keşfedilen en büyük sıcak Jüpiter'lerden biri olan WASP 12b, yıldızının manyetik alanı ile kendisinin manyetik alanı arasındaki etkileşimi izlemeye de olanak sağlar. Gezegendeki manyetik alanın varlığı ise iç yapısının iletken olduğunu gösterir. WASP 12b'nin çevresinde bir manyetosferin olduğuna ilişkin yeni kanıtlar Hubble Uzay Teleskopu ile elde edildi. Araştırma ekibinin bulgularına göre gezegenin yıldızının önünden geçişi sırasında alınan görünür ışık dalgaları ile morötesi ışık dalgaları arasında bir zaman gecikmesi gerçekleşiyor. Bu gecikmenin daha önce gezegenden yıldıza akan maddeden kaynaklandığı düşünülüyordu. Ancak ST Andrews ekibi bunun, gezegenin karşıdan esen sert rüzgara karşı oluşan şoku ileri sürmesi nedeniyle gerçekleştiğini belirledi . Dr. Vidotto: Yay şokunun tespiti gezegenin manyetik alanının gücünü ölçmek için uygulanabilecek yeni bir yöntemdir ki başka bir yolla bu değeri saptayamazsınız diyor. Yay şoklarını benzetim programlarıyla görmeye çalışan doktora öğrencisi Joe Llama: Bizim modellerimiz Hubble Uzay Teleskopu'ndan gelen verileri baz alarak buradaki sebebin rüzgarın etkisiyle oluşan yay şoklarına bağlı olduğunu gösterdi diyor. Yay şokları oldukça sarsıntılı ortamda bulunan gezegenin atmosferini koruyabilir. Bu gezegenler yakınlarındaki yıldızdan gelen rüzgarın taşıdığı yüksek enerjili parçacıklar ile bombardıman altındadır. Gezegenin manyetik alanının bulunması bu sert etkiye karşı koyan kalkan oluşturarak atmosfer kaybını en aza indirebilir. Joe Llama: Modelimizdeki yay şoku her ne kadar Dünya'nınkine benzese de biz WASP 12b'deki yüksek sıcaklığın yaşama izin vereceğini düşünmüyoruz. Ancak bu keşif, başka sistemlerde, yıldızın yaşam alanı içinde olan bir gezegendeki yay şokunun olası bir yaşama olanak sağlayacağını, koruyacağını belirlemek önemli bir adımdır diyor.


ESO'nun 2.2 metrelik teleskobuyla görünür ışıkla alınan bu görüntünün merkezinde tüm ihtişamıyla kendini gösteren gökada NGC 4666'dır. NGC 4666 çok kuvvetli yıldız oluşumları ve dışarı alışılmadık ölçüde şiddetli rüzgarlarla gaz püskürten incelemeye değer bir gökadadır. Gökadanın daha önce de ESA'nın XMM-Newton uzay teleskopuyla x-ışınları görüntüsü alınmıştı. Görüntünün merkezinde görülen NGC 4666, 80 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan ve yoğun yıldız oluşumuna sahne olan bir gökadadır. NGC 4666 ile sol altta görülen NGC 4668'in arasında kütle çekim kuvvetleri nedeniyle bir etkileşim olduğu düşünülüyor. Bu etkileşim, gökada da güçlü yıldız oluşumlarını tetiklemektedir. Büyük yıldızların oluşturduğu süpernova patlamaları ve kuvvetli rüzgarlar birleşerek gökada da geniş akım yolları oluşturur. Bu süper rüzgarlar gökadanın parlak merkez bölgesinden gelmekte ve on binlerce ışık yılı öteye kadar uzanmaktadır. Bu rüzgarlar genellikle x-ışını yaydıkları için görünür ışık altında görünmezler. Gökbilimciler gökyüzündeki nesnelerin doğasını anlayabilmek için çeşitli dalga boylarında çalışan araçlardan nesnenin görüntüsünü alırlar. Bu farklı görüntüler bize nesneyle ilgili farklı alanlarda bilgiler verir. Evreni keşfetmenin yolu uzaya ışığın çok farklı dalga boylarıyla bakmaktır. Kaynak: ESO


Rekorlar sahibi atarca, genel görecelik sınamalarını yepyeni mecralara taşıyor. Gökbilimciler Dünya üzerindeki pek çok radyo teleskobunun yanı sıra ESO'nun Çok Büyük Teleskobu'nu, bir beyaz cüce ile şimdiye kadar bilinenlerin içinde en büyük kütleye sahip nötron yıldızından oluşan sıradışı çift yıldız sistemini keşfetmek ve incelemek için kullandılar. Bu tuhaf yeni çift yıldız, Einstein'in kütleçekim kuramı olan genel göreceliği şimdiye kadar mümkün olmamış yollarla sınamamıza imkan vermektedir. Şu ana kadar yeni gözlemler, genel göreceliğin öngörüleriyle tamamen uyumlu ve diğer bazı alternatif kuramlarla ise uyumsuzdur. Sonuçlar Science dergisinde yayınlanacaktır. Uluslararası bir ekip, kendi etrafında saniyede 25 kere dönen ve eş yıldızı olan beyaz cücenin ise etrafında her iki buçuk saatte bir kez döndüğü ufacık ama sıradışı büyük kütleye sahip bir nötron yıldızına sahip tuhaf bir çift yıldız sistemi keşfettiler. Sistemdeki nötron yıldızı, Dünya'daki radyo teleskoplarınca algılanabilen radyo dalgaları yayan bir atarcadır. Bu sıradışı çift kendi başına bile ilginç olmakla birlikte, aynı zamanda fiziksel kuramların sınırlarını sınamak için de eşsiz bir laboratuvardır. PSR J0348+0432 olarak adlandırılan bu atarca, bir süpernova kalıntısıdır. Güneş'ten neredeyse iki kat ağır ama sadece 20 kilometre civarında bir çapa sahiptir. Yüzeyindeki kütleçekimi, Dünya'nın yüzeyindeki kütleçekiminin 300 milyar katından daha kuvvetlidir ve merkezindeki her şeker küpü kadar hacimde bir milyar tondan fazla madde sıkışık halde bulunmaktadır. Atarcanın eş yıldızı olan beyaz cüce ise sadece birazcık daha az sıradışıdır: Atmosferini kaybetmiş ve yavaşça soğumasını sürdüren çok daha hafif bir yıldızın parlayan kalıntısıdır. Bu sistemi, beyaz cüceden gelen ışıktaki beyaz cücenin atarca çevresindeki hareketinden kaynaklanan değişimleri bulmak için ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile gözlüyordum, diye konuşan Bonn'daki Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü'nde doktora öğrencisi ve makaledeki ilk yazar John Antoniadis, hızlı bir ilk analiz atarcanın epey ağır olduğunu fark etmemi sağladı. Atarca, Güneş'in iki katı kütleye sahip ki bu onu şimdiye kadar bildiklerimiz içinde en büyük kütleli nötron yıldızı yapıyor ve de temel fizik için mükemmel bir laboratuvar haline getiriyor., diyerek sözlerini sürdürdü. Kütleçekimini uzay-zamanda kütle ve enerji tarafından meydana getirilen eğriliklerin bir neticesi olarak açıklayan Einstein'in genel görecelik kuramı, ilk kez ortaya konulduğu neredeyse 100 yıldan beri tüm sınamalardan alnının akıyla geçti. Ancak bu kuram, son sözü söylüyor olmamalıdır ve nihayetinde yıkılması gereklidir . Fizikçiler genel görecelikten farklı öngörülere sahip başka kütleçekim kuramları geliştirmişlerdir. Bu alternatif kuramların bazıları için öngörülen farklar ancak Güneş Sistemi'nde bulunmayan son derece güçlü kütleçekim alanlarında kendini belli edebilir. Kütleçekim bakımından PSR J0348+0432, Einstein'in büyük hassasiyetli genel görecelik sınamaları için kullanılan diğer atarcalarla kıyaslandığında bile gerçekten sıradışı bir cisimdir . Böyle kuvvetli kütleçekim alanlarında cismin kütlesindeki ufak artışlar bile cisim çevresindeki uzay-zamanda büyük değişimlere sebep olur. Şimdiye kadar gökbilimciler PSR J0348+0432 gibi böyle büyük kütleli bir nötron yıldızının varlığı halinde ne olabileceğini bilmiyordu. Bu cisim, sınamaları yeni mecralara sürüklemek için eşsiz bir fırsat sağlamaktadır. Araştırma ekibi, beyaz cücenin Çok Büyük Teleskop gözlemlerini radyo teleskoplarından elde edilen atarcanın yüksek zamanlama hassasiyetine sahip gözlemleriyle bir arada çalışmıştır . Böyle yakın bir çift, kütleçekim dalgası yayar ve enerji kaybeder. Bu enerji kaybı yörünge periyodunun çok az da olsa değişmesine sebep olur ve bu değişimle ilgili genel görecelik ve diğer rakip kuramların öngörüleri farklıdır. Ekibin başka bir üyesi Paulo Freire, bizim radyo gözlemlerimiz o kadar hassas ki daha şimdiden, tamı tamına Einstein'ın kuramının öngörüsü olan, yörünge periyodundaki yılda saniyenin 8 milyonda biri kadarlık değişimleri ölçebiliyoruz, diye belirtmiştir. Bu, ilgi çekici eşsiz cisimle ilgili ayrıntılı çalışmaların henüz başlangıcıdır. Gökbilimciler, bu cisimden genel göreceliği daha da hassas şekilde sınamak için yararlanmaya ileride de devam edeceklerdir. Notlar Genel görecelik, yirminci yüzyılın diğer önemli kuramı olan kuantum mekaniğiyle tutarlı değildir. Ayrıca bu kuram, karadeliğin merkezindeki gibi bazı durumlarda, kimi niceliklerin sonsuza gitmesinin beklendiği tekillikler öngörür. İlk atarca çifti, PSR B1913+16, Joseph Hooton Taylor, Jr. ve Russell Hulse tarafından keşfedilmiş ve bu bilim insanları söz konusu keşifleri nedeniyle 1993 yılında Nobel Fizik Ödülü'nü almıştır. Taylor ve Hulse, bu kayda değer sistemin özelliklerindeki değişimleri hassas bir şekilde ölçmüş ve bu değişimlerin genel görecelik kuramındaki kütleçekim ışımasından kaynaklanan enerji kaybıyla tutarlı olduğunu göstermiştir. Bu çalışmada ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ve William Herschel optik teleskopundan elde edilen verilerin yanı sıra; Effelsberg, Arecibo ve Green Bank radyo teleskoplarının verileri de kullanılmıştır. ESO-Türkiye


Gökbilimciler şimdiye kadar görülmüş en soğuk ve soluk beyaz cüceyi keşfetti. Dünya büyüklüğündeki çok soğuk yeni cisim, elmas gibi karbon kristallerinden oluşmuştur. Winconsin-Milwaukee Üniversitesi'nden David Kaplan: Bu gerçekten dikkate değer bir cisim. Bunlardan daha çok olmalı, ancak soluk olmaları nedeniyle bulunmaları çok zor olmaktadır diyor. Kaplan ve ekibinin keşfi, Uluslararası Radyo Astronomi Gözlemevi'nin Green Bank Telescope ve Very Long Baseline Array gözlem araçları ile diğer gözlemevlerinin desteğiyle gerçekleşti. Yaklaşık Dünya büyüklüğündeki beyaz cüceler, enerjisi tükenen Güneş gibi yıldızların kendi üzerlerine çökük sıkışmasıyla oluşurlar. Karbon ve oksijenden oluşmuş bu cisimler yavaş yavaş soğuyarak milyarlarca yıl içinde yok olurlar. Yeni keşfedilen beyaz cücenin yaklaşık Samanyolu yaşında, 11 milyar yıllık olduğu belirlendi. Hızla dönen nötron yıldızlardan olan atarcalar kütleli yıldızların süper-yoğun kalıntılarıdır. Nötron yıldızlarının kutuplarındaki manyetik alandan akan radyo dalgaları bir deniz feneri gibi parlayıp söner görülür. Bir radyo teleskop ile Dünya'ya ulaşan bu ışınlar algılanabilir. Keşfedilen beyaz cücenin arkadaşı olan atarca PSR J2222-0137 olarak adlandırıldı. İlk gözlemlere göre atarca saniyede 30 kez dönmekte ve soğuk beyaz cüce eşiyle arasında kütleçekimsel kuvvet dengesi kurmuş görünüyor. Çiftin birbiri çevresinde 2,45 günde bir dolandığı belirlendi. Atarca Hollanda Enstitüsü Radyo Astronomi bölümünden gökbilimci Adam Deler tarafından iki yıl süreyle izlendi. Bu gözlemler sonucunda Kova takımyıldızı yönündeki nötron yıldızının Dünya'dan 900 ışık yılı uzakta olduğu belirlendi. Einstein'ın görelilik ilkesini kullanan araştırmacılar kütle çekimi dalgalarını izleyerek nötron yıldızının yaydığı radyo sinyallerinin gecikmeli olarak yayıldığını belirledi. Bu gecikme süresi hesaba alınarak görülmeyen eşin yörüngesi ve cisimlerin kütleleri belirlendi. Atarcanın 1,2 Güneş ve diğer eşin 1,05 Güneş kütlesinde olduğu hesaplandı. Bu verilere göre atarcanın eşi bir nötron yıldızı olamazdı. Çünkü belirlenen yörüngeler ikinci bir süpernova için fazlaca düzenliydi. Böylece gökbilimciler konumunu hesapladıkları beyaz cüceyi yüksek hassasiyete sahip optik ve kızılötesi araçlarıyla ortaya çıkardılar. Ekip üyelerinden yüksek lisans öğrencisi Bart Dunlap: Son verilere göre beyaz cüce eşi olan nötron yıldızından 100 kat, herhangi bir beyaz cüceye göre ise 10 kat daha sönüktür. Bu nedenle göremediğimiz ancak var olduğunu bildiğimiz beyaz cüce son derece soğuk olması gerekir diyor. Araştırmacılar beyaz cücenin 2700 0C sıcaklığında olduğunu hesapladı. Güneş'imizin çekirdeği bundan 5000 kat daha sıcaktır. Gökbilimciler böylesi soğuk ve çökmüş bir yıldızın elmasa benzer kristalize karbondan oluştuğunu düşünüyor. Diğer tür yıldız tespit edilmesine karşılık düşük sıcaklıkları nedeniyle bu türlerin bulunması zor olmaktadır. Beyaz cücenin bir nötron yıldızıyla ikili bir sistemin içinde olması gökbilimcilerin işini kolaylaştırmıştır.


Şimdiye kadar üretilenlerin içinde en ağır ve karmaşık yapıdaki antimadde formu elde edildi. New York'daki Relativistik Ağır İyon Çarpıştırıcısı iki anti-nötron ve iki anti-proton içeren anti-Helyum elde etmeyi başardı. Anti parçacıklar normal maddeye göre ters işaretli yüklere sahiptir . Normal maddeyle çarpıştıklarında yok olduklarından antimadde üzerinde çalışma yapmak zordur. Şimdiye kadar elde edilen en ağır antimadde, bir nötron ve iki proton içeren He-3 çekirdeğinin karşıtıydı. RHIC'de kurşun ve altın gibi ağır atom çekirdekleri çarpıştırılarak birçok yeni parçacık üretilir. Geçtiğimiz yıl RHIC antimadde üretimine geçileceğini duyurdu. Bir anti-proton, bir anti-nötron ve bir de anti-lambda denilen kararsız parçacıktan oluşan anti-hypertriton üretildi. Bu bilinen en ağır anti-parçacıktı. Ancak şimdi RHIC'de bundan daha ağır olan He-4 üretildi. Antimadde Periyodik Cetveli İngiltere'deki Oxford Üniversitesi'nden Frank Close: Onlar anti-periyodik tablodaki öğelerin sayısını arttırdı diyor ve ekliyor: Gördüğümüz evrende neden büyük anti-maddeler göremiyoruz? Gerçekten de standart modele göre evrenin ilk anlarında madde ve anti-madde eşitti. Ancak bilinmeyen bir nedenle madde antimaddeye galip geldi. Bununla ilgili bir deney Nisan ayında Uluslararası Uzay İstasyonu'na yerleştirilecek olan Alfa Manyetik Tayölçeri ile gerçekleştirilecek. Dünya'ya ulaşan kozmik ışınlar denilen yüksek enerjili parçacıklar arasında az da olsa anti-protonlar bulunuyor. AMS, Dünya'ya çarpan ağır-anti parçacıkları arayacak. Ancak RHIS deneyiyle anti-helyumun sadece ender gerçekleşen çarpışmalarla oluştuğu görüldüğünden AMS'nin bu maddeyi gözlemesi beklenmiyor. Buna karşılık AMS anti-helyum yüksek oranlarda ölçerse bu anti-maddenin evrenin ilk anlarında tümüyle yok olmadığını gösterecek. Üretilmesi hedeflenen bir sonraki antimadde ise anti-lityum. Ancak oda sıcaklığında katı olan bir antimadde üretimi çok zor olacaktır. RHIC ekibi anti-helyumun oluşmasının bile milyon çarpışma sonucunda bir kez gerçekleştiğini düşünerek bu üretimi bugünkü çarpıştırıcılarda yapamayacaklarını biliyor.


En büyük yıldızlar öldüğünde kütle çekimleri altında çöküp karadeliğe dönüşürler. Bu yıldızlardan daha az kütleli olanların sonu ise nötron yıldızı olur. Her iki durumda da yıldızlar arkalarında ölü kalıntılarını bırakır. Gökbilimciler on yıllardır nötron yıldızları ile karadelikler arasındaki kütleye ait boşluktan rahatsız oluyor. Şöyle ki; bilinen en ağır nötron yıldızı Güneş kütlesinin 2.5 katı iken bilinen en hafif karadelik ise 5 Güneş kütlesinde. İyi de bu iki değer arasında başka bir şey olması gerekmiyor mu? İşte rahatsız olunan durum bu. Kısa adı LIGO olan Lazer Interferometre Kütle Çekim Dalgası Gözlemevi ile Avrupa'daki Virgo dedektörü bu iki değer arasına giren, 2.6 Güneş kütlesinde bir cisim keşfettiklerini duyurdu. Cisim Ağustos 2019'da 23 Güneş kütleli karadelikle birleşmesiyle oluşan kütle çekim dalgalarının LIGO ve Virgo tarafından tespit edilmesi sonrasında fark edildi. Northwestern Üniversitesinden Prof. Vicky Kalogera: Bu sırrı çözmek için onlarca yıl bekledik. Keşfettiğimiz cisim nötron yıldızı mı yoksa bir karadelik mi? Henüz bunu bilmiyoruz. Ancak her iki durumda da bilinen sınırları aştığı kesin diyor. Çalışma ekibinden Winconsin Üniversinden Patrick Brady: Keşif, bilim insanlarının nötron yıldızları ile karadelikler hakkındaki düşüncelerini değiştirecek. Belki de böyle bir kütle boşluğu yok ve gözlemsel nedenlerle sınırlandırılmaya gidilmek zorunda kalınmış olabilir. Zamanla yapılacak daha çok gözlem net sonuca varmamızı sağlayacak diyor. Çalışmada adı geçen kozmik birleşme GW190814 olarak bilinmektedir. Bu olay iki karadeliğin birleşmesiyle oluşan 25 Güneş kütlesindeki bir karadelikten yayılan kütle çekim dalgalarının gözlenmesine dayanmaktadır. Karadelik bizden 800 milyon ışık yılı uzaktadır. Keşif bu tip kozmik olayların tahmin ettiğimizden daha sık gerçekleştiğini gösteriyor olabilir. Ne olduğunu bilmediğimiz cisim karadelikle birleşen bir nötron yıldızı olabilir. Güneş'in 2.6 katı kütleye sahip cisim nötron yıldızıysa bilinen en büyük kütleli nötron yıldızıdır. Eğer bir karadelikse bu da onu bilinen en küçük karadelik sınıfına koyar diyor Kalogera. LIGO ve Virgo araştırmacıları birleşmeyi fark ettiklerinde astronomi topluluğuna uyarı mesajı ilettiler. Olayda ortaya çıkan ışık dalgalarını bulmak için çok miktarda yer ve uzay teleskopları göreve koşmasına karşılık herhangi bir sinyal alınamadı. GW170817 adlı bu olayda şimdiye kadar kütle çekim dalgalarına karşılık gelen ışık sinyalleri bir kez gözlendi. Ağustos 2017'de LIGO-Virgo ağı ile keşfedilen ve birçok teleskop tarafından izlenen olay ise iki nötron yıldızı arasındaki çarpışmayı içeriyordu. Nötron yıldızı çarpışmalarında madde her yöne dışarı doğru fırlatılır ve bu nedenle ışık parlaması olması beklenir. Karadelik birleşmelerinde ise çoğu zaman ışık üretilmez. LIGO ve Virgo araştırmacılarına göre Ağustos 2019'da gerçekleşen olay optik teleskoplar tarafından birkaç nedenden dolayı gözlenemedi. Sebeplerin ilki olayın 2017'dekine göre altı kat daha uzakta gerçekleşmesiydi ve bu da sinyal alınmasını zorlaştırdı. İkincisi, eğer çarpışma iki karadelik arasındaysa muhtemelen herhangi bir ışık dalgası üretmemesi. Üçüncü neden ise, cisim nötron yıldızı olsaydı ondan çok daha büyük olan eşi karadelik tarafından yutulmuş olabilirdi ki bu durumda da ışık dalgası gözlenemeyecekti. Pac-Man oyunundaki gibi. Kütleler arasında aşırı fark varsa, daha küçük kütleli nötron yıldızı bir ısırıkta yenmiş olabilir diyor Kalogera. Araştırmacılar sır cismin nötron yıldızı mı yoksa karadelik mi olduğunu nasıl anlayabilir? Bunun için ek gözlemler ve buna benzer başka olayların keşfedilmesi gerekecek.


Güneş Sistemimizdeki neredeyse her gezegen son 60 yılda uzay araçları ile ziyaret edilmiş olsa da Neptün ötesi bölgedeki cisimler zar zor keşfedildi. Bu bölgede beş Yer kütlesinde olduğu düşünülen Dokuzuncu Gezegen olduğunu ileri süren ikinci derece kanıtlar bulunuyor. Eğer varsa Güneş-Yer uzaklığının 800 katından daha uzakta oldukça geniş bir yörüngede dolanıyor demektir. Gökbilimciler henüz bu gezegeni bulamamış olsa da belki de aradıkları ipucunu 336 ışık yılı buldular. Bir çift yıldız üyesi olan HD 106906'nın Hubble verilerini irdeleyen gökbilimciler 15,000 gibi inanılmaz bir yörünge dönemine sahip ve yıldız çiftinden Dokuzuncu Gezegen Güneş'e olan uzaklığına benzer konumda bulunan bir gezegeni incelediler. Bu, başka yıldızların çevresinde de çok uzaklarda dolanan gezegenler olduğunu gösteren kanıttır. Araştırmacılar, gezegenin bölge yakınından geçen başka bir yıldızın çekim kuvveti nedeniyle yörüngesinin değiştiğini düşünüyor. Belki de Güneş Sistemimizde de 4.6 milyar yıl önce benzer bir durum yaşandı. 336 ışık yılı uzaktaki çift yıldızın beklenmeyecek kadar uzak bir yörüngesinde bulunan gezegen, Dokuzuncu Gezegen ile ilgili bilgiler sunabilir. Gökbilimciler ayrıca ana yıldızından ve görünür kalıntı diskinden çok uzakta bulunan dev Jüpiter benzeri gezegenin hareketini de ölçtüler. Kalıntı diski Neptün ötesindeki küçük ve buzlu cisimlerden oluşan Kuiper Kuşağına benzemektedir. Güneş Sistemimizde var olduğu ileri sürülen Dokuzuncu Gezegen de Kuiper Kuşağının ötesinde tuhaf yörüngeye sahip olduğu düşünülüyor. Dokuzuncu Gezegen arayışı sürse de bu ötegezegen keşfi benzer sıra dışı yörüngelerin mümkün olduğunu gösteriyor. Gaz devinin yaşadığı sistem sadece 15 milyon yaşında. Buna göre Dokuzuncu Gezegen 4,6 milyar yıllık Güneş Sistemimizin evriminde erken zamanda oluşmuş olabileceğini gösteriyor. Sıra dışı bir yörünge HD 106906b olarak adlandırılan 11 Jüpiter kütleli ötegezegen Şili'deki Atacama Çölünde yer alan Las Campanas gözlemevindeki Macellan teleskopları ile 2013'de keşfedildi. Ancak gökbilimciler gezegenin yörüngesini o sırada anlayamamıştı. Bunu Hubble teleskopunun çıkarması gerekiyordu ve 14 yıl süren hassas gözlemler sonucunda doğru sonuçlara ulaşıldı. Ötegezegen parlak ve genç yıldızlardan oldukça uzaktadır (Yer'in Güneş'e uzaklığının 730 katından fazla ya da başka bir ifadeyle 108 milyar kilometre). Bu uzaklığa karşılık Hubble 15,000 yıllık yörüngeyi belirlemesi kısa zaman aldı denilebilir. Yıldızdan çok uzak olması nedeniyle zayıf kütle çekimi gezegenin yavaş hareket etmesine neden olmaktadır. Bu uzaklığa nasıl ulaştı? Ötegezegen bu kadar uzak ve tuhaf şekilde eğimli bir yörüngeye nasıl ulaştı? Daha çok kabul gören kurama göre bu tür gezegenler yıldızına çok daha yakın ya da Yer-Güneş uzaklığının üç katından uzakta oluşurlar. Ancak sistemin gaz diskinin sürüklenmesi gezegenin yörüngesinin bozulmasına ve onu yıldız çiftine doğru içe göç etmesini sağladı. Birbiri çevresinde dolanan çift yıldızın kütle çekim etkileri ise onu sistemin dışına, yıldızlararası uzaya doğru fırlattı. Bu sırada sistemin yakınından geçen başka bir yıldız gezegenin yörüngesinin belirlenmesini sağlayarak onun sistem dışına çıkmasına engel oldu. ESA'nın Gaia uydusundan alınan verilerle yörüngeyi belirleyen aday yıldızlar 2019'da belirlendi. Dokuzuncu Gezegen var mı? Gökbilimciler şimdiye kadar Dokuzuncu Gezegen ile ilgili sadece ikinci derece kanıtlar elde ettiler. Neptün ötesi bölgede Güneş sistemindeki cisimlere kıyasla alışılmadık yörüngelerde hareket eden küçük cisimlerden oluşan bir küme buldular. Bazı gökbilimciler bunun bir gezegenin uyguladığı kütle çekimi nedeniyle oluştuğunu ileri sürdüler. Bu kurama karşı geliştirilen diğer kurama göre ise böyle gezegen bulunmuyor. Küçük cisimler arasındaki dengesizlik ve birçok cisimler arasındaki kütle çekimi nedeniyle bir arada durmasına yol açmaktadır. Başka bir kuramda böyle bir gezegenin olmadığını küçük cisimlerin kümelenmesinin sadece istatiksel anormallik olabileceğini savunmaktadır.


Kırmızı cüce yıldız çevresinde dolanan Neptün'den küçük bir gezegen keşfedildi. 35 günlük yörünge dönemine sahip olan 2.2 Yer kütlesindeki TOI-2257b adlı gezegenin oldukça yüksek atmosfer basıncının olması ve sıcaklığının -80 ile 100 0C arasında değişmesi yaşamı olası kılmıyor. Keşif Bern Üniversitesi liderliğindeki uluslararası bir araştırma ekibi tarafından Meksika'daki SAINT-EX gözlemevindeki gözlemlerle gerçekleşti. Kırmızı cüceler küçük yıldızlar olup Güneş'e göre daha soğukturlar. Bu yıldızlar yakın dolanan gezegenlerde sıvı su olması mümkündür. Gezegen ile yıldız arasındaki uzaklık keşfedilmelerini kolaylaştıran önemli bir etkendir: gezegen yıldıza ne kadar yakınsa keşfedilme olasılığı o kadar yüksektir. Güneş sistemimizden çok uzakta bulunan ötegezegenler çok küçük ve çok az ışık yansıttığından teleskopla doğrudan gözlenemez. Bu tür gezegenleri keşfetmek için kullanılan yöntemlerden biri geçiş yöntemidir. Gezegen yıldızının önünden geçtiği sırada yıldızın ışığında azalma gözlenir. Tekrarlanan gözlemlerle periyodik düşmeler saptanarak gezegen keşfedilir. Işıktaki azalma miktarı ve süresi gibi değerlere bakılarak gezegenin çapı ve yörünge dönemi saptanır. Dikine hız yöntemiyle de gezegenin kütlesi belirlenerek yoğunluğu hesaplanır. TOI-2257b önce NASA'nın Geçiş Ötegezegen Gözlem Teleskopu ile belirlendi. Küçük yıldız dört ay boyunca gözlendi. Bu sırada gerçekleşen dört geçişteki parlaklık azalmasına göre yörünge tayininde bulunulamadı. Kırmızı cüce bir yıldıza daha yakın dolanan gezegenlerin gözlenmesi daha kolaydır. Bu nedenle gezegenin başka yöntem ya da aletlerle de gözlenmesi gerekliydi. SAINT-EX teleskopuyla devam gözlemleri yapılarak gezegenin yörünge döneminin 35 gün olduğu kesinleştirildi. Yörünge dönemindeki belirsizlik gezegenin yörüngesinin düzensiz olmasına bağlıdır. 35 günlük yörünge dönemine sahip TOI-2257b yıldızından uzakta dolandığından gezegende sıvı su bulunmuyor; bu nedenle yaşama uygun şartlara sahip değil. Gezegen 2.2 Yer çapında, gaz yapılı ve yüksek atmosferik basınca sahiptir. Gezegen, yıldızı çevresinde çembersel yörüngeye sahip değil. Yıldızına çok yaklaşıp uzaklaştığından bu tür gezegenlerde yaşamın oluşması mümkün değil. Gezegenin ortalama sıcaklığı yaşam için uygun görünse de, sıcaklığı 35 gün içinde -80 ile 100 0C arasında değişiyor. Bu kadar farklı bir yörüngenin nedeni ise bilinmeyen başka bir gezegen olabilir. Devam eden gözlemler ile şimdi böyle bir gezegen aranıyor. 25 Aralıkta fırlatılan ve ilk ışığını Haziran ayında alacak olan James Webb teleskopu ile bu tür gezegenlerin atmosferleri incelenebilecek. Teleskopun asıl amacı gezegen araştırmaları olmasa da üzerindeki aletler Neptün-altı gezegenlerin atmosferlerindeki su buharı gibi yaşam açısından önemli maddelerin gözlenmesini kolaylaştıracaktır. Makale: https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2022/01/aa42280-21/aa42280-21.html


Gökyüzünün görsel şölenleri arasında kendine 1. sırayı alan göktaşı yağmurlarından birini daha 2012'nin bu son günlerinde izleyebileceğiz. İkizler Takımyıldızı bölgesinden gelen bu göktaşları yılın en iyi 2. göktaşı yağmurudur. Hızları diğer göktaşı yağmurlarına göre daha yavaş olduğu için birkaç saniye süreyle izleyicilere kendilerini gösterirler. İkizler göktaşı yağmurunu oluşturan kuyrukluyıldız 3200 Phaethon'dur. 1983 yılında Gökbilimciler İkizler yağmurunu oluşturan nesnenin 3200 Phaethon olduğunu buldular. Aslında bu nesneyle ilgili asteorid olabileceği yönünde görüş de bildirilmiştir. Ancak asteoridler uzaya toz parçaları bırakmadıklarından bu görüş kendine yer bulamamıştır. 3200 Phaethon Güneş'e en yakın 0.14 GB* ve en uzak olduğu konum ise 2.4 GB'dir. Bu uzaklığına bakıldığında nesne Mars ile Jüpiter'in arasındaki asteorid kuşağından gelmektedir. 3200 Phaethon'nin yörünge dönemi 1.4 yıldır. 3200 Phaethon 5 km genişliğindedir. İkizler göktaşı yağmuru ile 13 Aralık'ı 14 Aralık'a bağlayan gece saatte 100 dolayında yıldız kayması izleme şansınız olabilir. Bu göktaşları saatte 130 bin km hızla Dünya'ya düşecekler. Bu hız bize çok yüksek görünse de diğer göktaşı yağmurları arasında düşük bir hızdır. Göktaşı yağmuru sırasında Ay Yeniay evresinde olacağından güzel bir şölen izleyebilirsiniz. 13 Aralık akşamı havanın kararmasıyla başlayacak olan şölen 22:00 gibi zirve yapacak. Bu şöleni kaçırmak istemiyorsanız İkizler Takımyıldızını gözeterek şehir dışına çıkmanızı tavsiye edebilirim. Sonrasında yere sırt üstü uzanıp gökyüzünü izlemeye başlayın. Aralık ayında olduğumuzdan üztünüze sağlam giysiler giymeniz, içinizi ısıtacak sıcak içecekler almanız gerekecektir. İkizler, Avcı Takımyıldızı'ndaki kırmızı dev Betelgeuse'un doğusunda yer alıyor. Takımyıldızın en parlak yıldızları ise Castor ve Pollux. Pollux Güneş'in 8 katı büyüklüğünde ve 1.8 Güneş kütleli bir kırmızı dev olduğundan kırmızımsı bir renk ile kendini gösterir. İyi seyirler. * GB: Gök birim. Dünya'nın Güneş'e olan ortalama uzaklığı 150 milyon km'ye 1 GB denir.


Tatile çıkan herkesin rüyasıdır: Güney Amerika'nın beyaz kumlu sahillerinde parlak güneşin altında şekerleme yapmak. Bu sırada başının üzerindeki ağaç yaprakları hafifçe hışırdarken, ılık deniz meltemiyle sürüklenen martıların sesini dinlersin. Gözün yarı açık bir şekilde hem bunları izler hem de dinlenirsin. Cennet daha bir yer olabilir mi? Tüm bunlara bir de güzel bir gök olayı eklenirse... 11 Temmuz günü Ay, Güneş'i kapatacak. Tutulma Cook Adası, Paskalya Adası, birkaç Fransız Polinezyalı Adası ile Güney Amerika'nın güney ucu boyunca izlenebilecek. Bugüne kadar 8 güneş tutulmasını izlemiş olan NASA'nın Güneş Fiziği Bölümü'nden Lika Guhathakurta: Güney Pasifik tutulması hepsinden güzel olacak diyor. Lika Guhathakurta olayın nasıl gerçekleşeceğini şu sözlerle anlatıyor: Önce Ay'ın gölgesi denizin üstüne düşerek beraberinde hafif bir esinti getirecek. Dikkatli gözlemciler plajdaki suyun dalgalanacağını ve sıcaklığın düşeceğini bilir. Bunu gece kadar karanlık olmayan bir akşam üstü karanlığı izleyecek. Ancak bu kadar karanlık bile deniz kuşlarının gece olduğunu sanıp yuvalarına dönmesine yetecektir. Hemen sonra gece yaratıkları ortaya çıkar: cırcırböcekleri ve kurbağaların senfonisi duyulur. Sonra tutulma izleyicilerinin asıl beklediği an gelir. Ay Güneş'i tamamen kapatır. Ay'ın kapattığı güneşten yayılan ışıklar atmosferde izler bırakır. Bu görülen güneşin dış atmosferidir. Bu çok özel görüntüyü izlemek çok güzeldir. Tutulmada gerçekleşecek görüntü NASA'nın Stereo A ve Stereo B uydularıyla 3D olarak gerçek zamanlı olarak veriliyor ki bu daha önce sahip olunamayan bir teknolojiydi. Araçlar tutulma sırasında güneşin iki kenarından fırlayan dört beyaz flama şeklindeki ışık yayılmasının gözleneceğini gösteriyor. Bunlar kenarlarında X şeklinde parlama yapan merkezinde karadeliği olan bir nesneyi gösterir gibidir. Bu ise Stereo araçlarıyla denenen ilk tutulmadır. Aynı görüntü yakalanırsa, bu araçların başarısı olacaktır.


Magnetarlar -düzensiz yüksek enerjili ışınım patlamaları yayan ölü yıldızın yoğun kalıntısı- evrenin bilinen en uç örneklerinden biridir. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ve diğer bazı uydu verilerini kullanan gökbilimciler yaptıkları büyük bir çalışmayla magnetarların bilinenden farklı olabileceğini ortaya koydular. Büyük bir yıldızın yakıtı bittiğinde çökerek yaklaşık 15-20 km genişliğinde oldukça yoğun cisimler olan nötron yıldızına dönüşürler. Yıldız kütle çekimi altında çökerken süpernova patlaması sonucunda dış ölü katmanlarını uzaya atarak geride nötron yıldızını bırakır. Nötron yıldızları kendi çevrelerinde hızla dönerken -saniyede birkaç kez- zaman zaman büyük patlamalar yaşayarak X-ışınları yollar. Ancak bilinen nötron yıldızı tanımından aykırı olarak dönüş hızı daha yavaş olup yüksek manyetik enerjisi nedeniyle ışıma yapanlarına özel olarak magnetar adı verilir. Bir magnetarın yüzeyinde nötron yıldızına göre bin kez daha güçlü yüksek manyetik alan vardır. Ancak SGR 0418 5729 (kısaca SGR 0418*) olarak bilinen magnetar bu modele aykırı olduğunu gösteriyor. Magnetarın tipik bir nötron yıldızının manyetik alanına sahip olduğu görüldü. İspanya Barcelona'daki Uzay Bilimleri Enstitüsü'nden Nanda Rea: SGR 0418 magnetarının yüzeyinde diğerlerinden çok daha düşük manyetik alana sahip olduğunu bulduk. Bu ise nötron yıldızlarının zaman içindeki değişimini ve süpernova patlamalarıyla ilgili öngörülerimizi de gözden geçirmemizi gerektiğini ortaya koyuyor diyor. Araştırmacılar Chandra'nın yanısıra ESA'nın XMM-Newton, NASA'nın Swift ve RXTE uyduları yardımıyla üç yıldır SGR 0418'i izliyordu. Bir X-ışını patlaması sırasında nötron yıldızının dönme hızındaki değişim belirlenerek, cismin dış manyetik gücü doğru bir şekilde tahmin edilebiliyor. Bu patlamalar büyük olasılıkla nötron yıldızının manyetik alanının yüzeyde oluşturduğu gerilme sonucu oluşan yüzey kırıklarından kaynaklanmaktadır. Roma Astrofizik Ulusal Enstitüsü'nden GianLuca Israel: Bir magnetar tipik bir nötron yıldızdan farklıdır ama SGR 0418 kendi türünden olanlardan da farklı bir magnetardır diyor. Nötron yıldızının kabuğunun soğumasını ele alan değişim modeli ve manyetik alanının yavaş yavaş erimesi gibi özellikleri gözönüne alan araştırmacılar SGR 0418 magnetarının yaklaşık yarım milyon yıl yaşında olduğunu belirlediler. Bu ise SGR 0418 magnetarının diğerlerine göre daha yaşlı olduğunu ve bu nedenle de manyetik alanının zamanla zayıfladığını gösterir. İncelen kabuk nedeniyle iç manyetik alandan kaynaklanan patlamalar hala görülebilmektedir. Yaşlı magnetar SGR 0418'in şimdiki durumu gözönüne alındığında doğduğu zaman beş-on kat daha fazla manyetik alana gücüne sahip olduğu söylenebilir. İspanya'daki Alacant Üniversitesi'nden Jose Pons: SGR 0418 modeline göre her gökadada yılda en az bir nötron yıldızının magnetar benzeri patlamalar yaşaması gerektiğini düşünebiliriz. Bu nesnelerden çok daha fazlasını bulmak istiyoruz diyor. Modelin bir diğer anlamı ise SGR 0418'in yüzeyindeki manyetik alanın doğumundan 1,5 milyon yıl önce çok daha güçlü olması gerektiğidir. Benzer cisimlere bakıldığında da büyük atası olan yıldızın zaten çok güçlü manyetik alana sahip olduğu, ya da bu alanların süpernova olayının bir parçası olan çekirdek çöküşü sonucunda oluşan nötron yıldızını kuşatmasıyla oluştuğu söylenebilir. Nötron yıldızları çok sayıda güçlü manyetik alanlar ile doğarlar ve sonra gama ışını patlamalarıyla önemli bir kısmı magnetar yerine karadeliğe dönüşürler. Ayrıca magnetar doğumu sırasındaki kütle çekimi dalgaları -uzay-zamandaki dalgalanmalar- düşünüldüğünden daha büyük olacaktır. SGR 0418'in diğer magnetarlara göre daha düşük yüzey manyetik alana sahip olduğunu bazıları bu çalışmayı gerçekleştiren üyelerden olmak üzere 2010'da duyuruldu. Ancak o zaman yeterli veri toplanmadığı için çalışmanın ayrıntıları bir süre beklemek zorunda kaldı. Dip Not: * SGR: Yumuşak Gama Işını tekrarlayıcısı 1 Yorum Magnetar Yıldızların oluşumu ve yapısal özellikleri hakkında çok aydınlatıcı ve detaylı bilgi sahibi oldum.Makaleden anladığım kadarıyla bu tip yıldızlar Evrende oldukça genç yıldız kalıntıları olduğu anlaşılıyor....merak ettiğim böyle bir yıldıza yakın olduğumuzu varsaydığımızda zararlarından korunabilmek için en az ne kadar uzaklıkta olmalıyız....


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu bir gökada parlaklığına ulaşan bir yıldız oluşum patlamasını görüntüledi. İki sarmal gökadanın çarpışması devam ederken toz diskinin gizlediği ve kızılötesi dışındaki dalga boylarında görünmeyen patlama Spitzer'in kızılötesi yeteneği ile keşfedildi. Patlama, çarpışan iki gökadanın merkezlerinden uzakta meydana geldi. Gökada birleşmeleri ile ilgili elde edilen yeni bulguların ışığında gökada merkezlerinden uzakta yer alan gaz ve toz havuzlarının çarpıştığını gösteriyor. Japonya İleri Araştırmalar Yüksek Lisans Üniversitesi ve Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'ndeki Spitzer Bilim Merkezi'nden yüksek lisans öğrencisi Hanae Inami: Bu keşif bize gökada birleşmesi sonucunda merkez dışında da çok yıldızın oluşabileceğini gösteriyor. Anten Gökadası, kızılötesi ışıkla Samanyolu'ndan en parlak gördüğümüz gökadadır diyor. Spitzer Bilim Merkezi'nden üst düzey gökbilimci olan Lee Armus ekliyor: O madde ne olursa olsun gerçek olan yakınımızda gördüğümüz en parlak cisim olduğudur. Gözü Kamaştıran Bir Toz Çıkışı Inami, Armus'un başını çektiği ekip Spitzer ile II Zw 096 olarak kodlanmış olan çarpışan gökadaları izlerken çok yıldızlı yapıyı gördü. Yaklaşık 100 milyon yıl önce başladığı düşünülen bu gökada tren kazası 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki Yunus takımyıldızında gerçekleşiyor. İki gökada arasında gerçekleşen kütle çekim kuvveti gökadaların şeklini değiştirdi ve bir fırıldağa çevirdi. Spitzer verilerine göre yılda 100 güneş kütlesinden daha fazla madde ve yıldız dışarı fırlıyor. Merkezin dışında oluşan çok yıldızlı yapıdan çıkan enerji Spitzer araştırmacılarını şaşırttı. Kozmik nesnenin doğası ancak ışığın farklı dalga boylarında yapılacak incelemeyle ortaya çıkarılabilecek. Bu, erken evrende oluşan gökada birleşmelerinin düşündüğümüzden daha karmaşık gerçekleştiği anlamına geliyor diyor Inami. Gökada birleşmeleri sırasında aralarındaki muazzam boşluklar nedeniyle çarpışmayan yıldızlar, özellikle de kalabalık gökada merkezlerindeki yıldızlar etkilenir. Ama gökadaların içindeki dev gaz ve toz bulutları birbirinin içine girer- okyanus dalgalarının birbirinin içine geçmesi gibi-. Yoğunlaşan gaz ve toz bulutları arasından yeni yıldız oluşumları tetiklenir. Oluşa genç ve sıcak yıldızlar morötesi bölgede parlar. II ZW 096'daki yıldız ise gaz ve toz diskinin sardığı alanda yer alıyor. Yıldızdan yayılan ışık bu disk içinde emildiğinden ancak Spitzer gibi kızılötesi bölgede gözlem yapabilen teleskoplarla görülebilirler. Battaniyenin altındaki havai fişeği görmek Spitzer ile mümkün oldu diyor Inami. II ZW 096 ve Anten Gökadası'ndaki bu nükleer patlama Samanyolu'nun merkezinden 3'te 2 uzaklıkta yer alan Güneş'in konumu gibi yerlerde oluşabilir. Inami: II ZW 096'da bir dram yaşanıyor. Aynı şey gelecekte Samanyolu ve Andromeda Gökadası'nın başına da gelebilir diyor. Kaynak: Spitzer


Bir gökbilimci ekibi 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir kaynaktan gelen ritmik ve hızlı radyo patlaması yakaladı. Hızlı radyo patlamaları uzak, küçük, son derece yoğun cisimlerin ürünü olduğu düşünülen yoğun radyo dalgaları ışımalarıdır. Ancak bunların gerçekte ne olduğu henüz anlaşılamamıştır. FRB'ler genelde birkaç milisaniye sürer ve bu sürede diğer tüm gökadalardan alınan ışığı gölgede bırakacak sinyal yollarlar. İlk FRB'nin görüldüğü 2007'den bu yana gökadamız dışında ve evrenin çeşitli noktalarına ait 100'den fazla hızlı radyo patlaması kaydedildi. Çoğu kez bu parlamalar bir kere gerçekleşti. Birkaçı ise düzensiz şekilde birkaç kez parlayıp söndü. Ekibin FRB 180916.J0158+65 olarak katalogladığı yeni FRB kaynağı ise periyodik ya da diğer ifadeyle döngüsel hızlı radyo patlamalarının ilk örneği oldu. Örüntü dört gün süren rastgele radyo patlamasının ardından 12 günlük sessizlik biçiminde sürdü. Gökbilimciler bu 16 günlük hızlı radyo patlamasının aslında 500 günden uzun süre boyunca tekrar ettiğini fark ettiler. Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden profesör yardımcısı Kiyoshi Masui: Bu FRB bir saat gibi ve gördüğümüz en keskin model. Şimdiye kadar anlaşılamayan ışımaların sebebini anlamamızı sağlayacak önemli bir kaynak diyor. Kanada'da 2017'de kurulan CHIME adlı sabit radyo teleskop aslında FRB'lerin bulunması ve izlenmesi amacıyla kurulmuştur. Teleskopla Eylül 2018'den Şubat 2020'ye kadar 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki FRB 180916.J0158+65 adlı kaynaktan 38 hızlı radyo patlaması kaydedildi. Bu CHIME'nin tespit ettiği en aktif ve yeryüzüne en yakın FRB kaynağını işaret ediyordu. Araştırmacılar zamanla 38 patlamanın her birini kaydedip bunu çizdikçe ortaya bir desen çıkmaya başladı. Dört gün süresince bir ya da iki patlama oluşuyor, ardından 12 günlük suskunluk dönemi oluşuyordu. 16 günlük döngü, gözlemlerin sürdüğü 500 gün boyunca devam etti. Daha önce hiçbir yerde rastlamadığımız periyodik patlamalar astrofizikte yeni bir fenomen diyor Masui. Olası Senaryolar Bunun sebebi ne olabilir? Bu konuda çeşitli senaryolar mevcut. Bunlardan biri, bir nötron yıldızının kendi ekseni çevresinde dönerken yalpalama ve eğrilme yapması üzerine*. Böyle bir cisim varsa kendi ekseni çevresinde dönerken 16 günün her dört gününde ekseni Yer'i gösterecek şekilde yönelirse radyo dalgası maksimuma ulaşabilir. Başka bir olasılık ise nötron yıldızı ya da karadeliğin çevresinde dolanan bir nötron yıldızı gibi ikili sistemin varlığına ilişkin. İlk nötron yıldızından yayılan radyo dalgaları ikinci nötron yıldızına ulaştığında, bu nötron yıldızının yörüngesinden ayrılmasına yani deforme olmasına ve hızlı radyo patlaması üretmesine neden olabilir. Nötron yıldızı tekrar yörüngesine dönmesiyle döngü tekrar ediyor olabilir. Araştırmacılar bunların dışında bir yıldızın çevresinden yayılan radyo kaynağı olabileceği fikrini de düşündüler. Yıldızdan yayılan rüzgar ya da gaz bulutu, yıldızın çevresindeki yoğun buluttan geçerken güçlü radyo emisyonları üretebilir. Belki de kaynak sürekli bu patlamaları üretiyor ama biz bunları sadece bulutların arasından geçerken görebiliyoruz, çünkü bulutlar bir mercek görevi üstlenmiş olabilir diyor Masui. Belki de en heyecan verici olasılık son derece güçlü manyetik alana sahip olduğu düşünülen nötron yıldızların bir türü olan magnetardan yayılıyor olması. Magnetarlar henüz çözülememiş başka bir sırdır. Ancak gökbilimciler radyo bandı da olmak üzere elektromanyetik tayfta zaman zaman büyük miktarlarda ışınım yaydıklarını gözlediler. Magnetarların hızlı radyo patlamalarını nasıl yaydığı üzerinde duruluyor. Gözlediğimiz cisim için magnetarı da düşünerek çeşitli modeller ürettik diyor Masui. Son zamanlarda bu fikrin daha ağır gelmesine neden olan bir gözlem yapıldı. Nisan sonlarında CHIME Yer'den 30 bin ışık yılı uzaklıkta parlayan bir magnetardan gelen hızlı radyo patlamasını andıran sinyal aldı. Sinyal doğrulanırsa kendi gökadamız kaynaklı ilk FRB'nin keşfi dışında bu gizemli kozmik kıvılcımların kaynağı olarak magnetarlar gösterilebilecek. *Tıpkı, su dolu bir balon dönerken yalpalaması ve uç noktalarının bu sırada ileri geri salınması gibi Ümit Fuat Özyar


NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ilk defa bir ötegezegenden gelen ışığı algıladı. Gezegen yaşanabilir olmasa da yaşamın olası olduğu bir gezegenin keşfinin uzakta olmadığını gösterdi. Spitzer bizi yine şaşırttı diyor. NASA'nın Genel Merkezi Spitzer programı bilimcilerinden Bill Danchi. Uzak gezegenlerin atmosferlerini inceleyebilmek ve yaşam potansiyeli olan gezegenleri bulmak için benzer tekniği kullanacak olan James Webb Uzay Teleskopu için önemli anahtarlar elde ediliyor. Dünya'dan büyük ancak Neptün'den küçük olan 55 Cancri e gezegeni, süper dünya sınıfındadır. Dünya'nın iki katı büyüklüğünde ve sekiz katı kütlesinde olan 55 Cancri e'nin yıldızı çevresinde bir turu yaklaşık 18 saat sürüyor. Spitzer ve diğer teleskoplar yardımıyla gezegen yıldızının önünden geçerken, yıldızdan gelen ışığın değişimini analiz ederek gezegenin incelenmesi sağlandı. Yeni çalışmada ise Spitzer gezegenden gelen kızılötesi ışığı analiz etti. Sonuçta gezegenin yıldıza bakan kısmının metal eritecek kadar sıcak, 2000 Kelvin'den fazla sıcaklıkta olduğunu belirledi. Yeni bilgiler ayrıca gezegenin bir su dünyası olduğunu da doğruluyor: Kayalık bir çekirdeğe sahip olup sıvı ve gazdan oluşan katman süper kritik durumda bir su tabakasıyla çevrili ve bunun üzerinde de buhardan oluşan bir örtü kaplı. Çalışma ekibi üyesi Belçika'daki Liege Üniversitesi'nden Michael Gillon: Eğer Neptün Güneş'e doğru yaklaşan bir yörünge izleseydi bu gezegen gibi kaynayan bir atmosfere sahip olabilirdi diyor. 55 Cancri Sistemi bize yakın diyebileceğimiz kadar bir yerde, 41 ışık yılı uzaktadır. Bir tarafı sürekli yanan 55 Cancri e gezegeni yıldızına kilitli olarak dolanmaktadır. Sistemin beş gezegeni bulunuyor. Önemli bir atmosfere sahip olmaması ısı taşınmasına yol açamadığından yıldıza yaklaştıkça çok sıcak olmaktadır. 2018 yılında fırlatılması planlanan James Webb Uzay Teleskopu ile gezegen hakkında daha ayrıntılı bilgiler elde edebileceğiz. Teleskop, Spitzer gibi kızılötesi tarama ile hayat barındırması muhtemel olan gezegenleri gözleyip buradaki olası yaşamsal molekülleri arayacak. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Spitzer ekibi üyesi Michael Werner: Spitzer, 40 yıl önce düşünüldüğünde henüz ötegezegen bile keşfedilmemişti. Spitzer çok iyi iş çıkarıyor diyor. 2005 yılında Spitzer Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerden gelen ışığı ilk gören teleskop oldu. Birçok sürprizi beraberinde getiren 55 Cancri e'den gelen kızılötesi ışığı algıladı. O zamandan beri Hubble, Kepler'in de içinde olduğu diğer uzay teleskopları aynı yöntemle gözlem yapmaya çalışıyor. Bu yöntemde teleskop sanki gezegen halkalarının arasından yıldıza bakıyor gibidir. Gezegenin yıldızın önünden geçerken gerçekleşen çok az parlaklık azalmasıyla gezegenin büyüklüğü, sıcaklığı ve bazı durumlarda da atmosferinin özellikleri ortaya çıkmaktadır.


NASA'nın iki teleskopu Spitzer ve Hubble, bir polis aracının yanan tepe lambası gibi yanıp sönen bir yıldız ışığını ortaya çıkardı. LRLL 54361 cisminden beliren ışık her 25,34 günde bir parlayıp sönüyor. Benzer durumlarla daha önce ikili yıldızlarda da yaşanmasına karşılık bu keşif bugüne kadar görülen en güçlü ışık olayıdır. Havai fişek gibi parlayıp sönen olay yoğun gaz ve toz zarfının arkasına saklanmıştır. Gökbilimciler bunun birbirine kütleçekimsel kuvvetle bağlı olduğu için birbiri çevresinde dolanan iki yıldızın neden olduğunu sanıyor. Yeni keşfedilen cismin gaz ve toz bulutunda oluşan yeni bir ikili yıldız olduğu düşünülüyor. Gökbilimciler biribirine yakın olan yıldızların, ön-yıldız aşamasında çevrelerinden aldıkları madde sonucunda kısa patlamalar yoluyla yoğun ışıma yaptıklarını ileri sürüyor. Buna çarpma-büyüme modeli deniyor. Bir yıldızın doğumu sırasında görülen ışıma değişimleri böylesi yoğun ve düzenli değildir. Baltimore'daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü Müdürü James Muzerolle: Bu ön-yıldızı açıklamak için elimizde çok hassas parlaklık değişkenleri bulunuyor diyor. LRLL 54361 cismi uzaklığı 950 ışık yılı olan ve Spitzer Uzay Teleskopu tarafından keşfedilen IC 348 yıldız oluşum bölgesinde yer alıyor. Spitzer tarafından ölçülen kızılötesi tayfta tipik bir imzaya sahiptir . Bu yıldızların yaşının birkaç yüzbin yıl olduğu düşünülüyor. Spitzer ile kızılötesi alanda yedi yıl süreyle gözlenen yıldızın parlaklığı olağandışı şekilde değişmiştir. Şaşırtıcı olan bu parlamaların her 25,34 günde bir tekrarlanmasıydı. Bu da araştırmacıların aklına yıldıza madde yığılmasına ilişkin modeli getirdi. Spitzer verilerini doğrulamak için araştırmacıla bu sefer Hubble Uzay Teleskopu'nu anı bölgeye yöneltti. Böylece daha ayrıntılı veriler ortaya çıktı. Hubble tozlu diskin altından süzülüp iki zıt kenara doğru yükselerek dağılan ışık gösterisini ortaya çıkardı. Toz ve gaz zarfının yoğunluğu ikili yıldızın görülmesine engel oluyor. Hubble ile bu olağandışı ışık gösterisi ortaya çıktı. Muzerolle ve ekibi toz bulutu içindeki çift yıldızın birbiri çevresinde döndüğünü varsaydı. Yıldızlar birbirine yaklaşırken bulundukları ortamdaki gaz ve tozu kenara doğru itiyor. Kenara itilen madde sonuçta yıldızların üzerine düşüyor. Sayısı birkaç yüz kadar olan birbirine çok yaklaşan çift yıldızlara gökadamızda ender rastlanır. Gözlenen bu olay büyük bir olaslıkla kısa sürecek olan doğumun ön aşamasıdır. Muzerolle ve ekibi Herschel Uzay Teleskopu da olmak üzere farklı gözlem araçlarını kullanarak LRLL 54361'i izlemeyi düşünüyor. Böylece ikili yıldızın yörüngeleri hakkında daha kesin sonuçlara ulaşmayı planlıyor. Şimdiden bizi bu kadar şaşırtan sistemin bize ileride neler göstereceğini sabırsızlıkla bekliyorum diyor Muzerolle.


Birbiri çevresinde dolanan çift, çevrelerini saran 'sise' aldırış etmeden danslarını sürdürüyor. Eh, biraz dikkat çekmek için bu şekilde girdim yeni keşfe. Olağandışı olaylar biraz abartıyla verilmeli değil mi? Bir gaz ve toz diski içinde birbirine dik yörüngelerde dolanan çift yıldız keşfedildi. Böyle bir sistem olabileceğine ilişkin sadece ileri sürülmüş görüşler bulunuyordu. Şimdi bu fikir onaylanmış oldu. Warwick Üniversitesinden bir gökbilimci ekibi birbirine dik yörüngelerde dolanan ve gaz diski içinde yer alan çift yıldız keşfetti. Ekip diskin yüksek çözünürlüklü görüntüsünü elde etmek için Atacama Milimetre/milimetre altı Dizisini kullandı. Gözlemler bu tür sistemlerin evrende beklenenden daha çok sayıda olabileceğini düşündürüyor. Warwick Üniversitesinden Dr. Grant M. Kennedy: Gaz ve toz bakımından zengin olan disklere genelde genç yıldızların çevresinde rastlıyoruz ve bunların en az üçte birinin gezegen oluşturduğunu düşünüyoruz. Bu gezegenlerin bir kısmının yörünge düzlemi yıldızların dönüş ekseniyle aynı hizada değil. Buradaki dinamikteki gariplik kutupsal hizalamanın bir süre sonra düzeleceği anlamına gelse de şimdiye kadar bu tür gezegenlerin içinde olduğu yanlış hizalanmış diskleri görmemiştik diyor. Araştırmacılar ALMA'yı sistemdeki gaz ve toz halkasının yönünü tespit etmek için kullandı. İki yıldızın tuhaf yörüngesi önceden biliniyordu. Bu bilgi kullanılarak toz halkasının kutupsal yörüngeyle tutarlı olduğu belirlendi. Bu olay aslında bir atlıkarıncaya benzetilebilir. Atlıkarıncının dönen platformu gaz diskini ve birbirine bakan ve düzleme dik şekilde yer alan atlarda yıldızları temsil edebilir. Belki de keşifteki en önemli ayrıntı diskin, tek yıldızları saran diskin yavaşça genişlemesi gibi, gittikçe büyümesinin anlaşılmasıdır. Bu olay diskte gezegen oluşum sürecinin başlayabileceğini gösterir. Elbette bu disk belki de gezegen oluşum sürecinden geriye kalan kısım olabilir. Bu yanlış hizalamanın belki de bilinmeyen gezegenle ilgisi olabilir diyor Kennedy. Toz halkasının iç kısmında bir gezegen ya da gezegenimsi yapı olsaydı, halka yüzeyden neredeyse ufka dik şekilde yükselen geniş bir bant olarak görülürdü. Kutupsal şekillenme yıldızların disk düzlemine girip çıktıkça zaman zaman cisimleri etkileyeceği anlamına gelir. Bu durumda sistemde yer alan gezegenlerdeki mevsimler farklı olacaktır. Gezegen iki yıldızın değişen konumları nedeniyle değişken mevsimlerle karşılaşacaktır. Güneş çevresinde Dünya'nın eksen eğikliği yeryüzünde mevsimlerin yıl boyunca değişmesine neden olur. Çalışma ekibinden Monash Üniversitesi Astrofizik Merkezi ve Fizik ve Astronomi Okulundan Dr. Daniel Price: Tek Güneş'i olan diğer sistemlerinde bizdeki gibi olacağını düşünüyorduk. Fakat yeni görüntülerde iki yıldız çevresinde dolanan bir disk görüyoruz. Bu diskin iki yıldızın da yörüngesine dik açılarla yuvarlandığını bulmak şaşırtıcı oldu diyor. Üstelik diskte iki yıldız daha olduğu fark edildi. Bu durumda sistemde yer alacak bir gezegenin gökyüzünde dört güneş olacaktı! ALMA harika bir teleskop. Onun yardımıyla diğer güneş sistemlerindeki gezegenlerin nasıl doğduklarını çok rahat anlayabiliyoruz. Meraklısına makale adresi: Nature Astronomy Görsellerin telif hakkı: University of Warwick/Mark Garlick. 1 Yorum tek disk çift yıldız üstelik dikine dolaşım.gezegen varsa 4 lü gün doğumu.gerçakten çok ilginç.çok önemli bir bilgi.teşekkürler astronomi diyarı.selamlar.


Güneş Sistemimizdeki ilk kalıcı göçmen keşfedildi. Jüpiter'in yörüngesinde dolanan bir asteroitin başka bir yıldız sisteminden geldiği anlaşıldı. 2017 yılında manşetlere kadar girmiş 'Oumuamua' olarak bilinen cisim yıldızlararası uzaydan sistemimize katılmış bir asteroitti. Yani sadece bir turistti. Oysa 2015 BZ509 (ya da 514107) uzunca bir süredir sistemimizde bulunan yani kalıcı bir asteroittir. Güneş Sistemimizdeki tüm gezegenler ve diğer cisimlerin büyük bir kısmı Güneş'in çevresinde aynı yönde dolanır. Ancak 514107 zıt yönde dolanmaktadır. Çalışmanın baş yazarı Dr. Fathi Namouni: Jüpiter'in yörüngesindeki bu cismin neden ters hareket ettiği bilinmiyordu. 514107, sistemimizde oluşan bir cisim olsaydı aynı gaz ve toz bulutundan oluşan diğer cisimler gibi aynı yönde dolanmalıydı diyor. Çalışma ekibi Güneş Sistemimizin 4,5 milyar yıl önce doğmasından gezegen oluşum süreci tamamlanıncaya kadar ki sürede 2015 BZ509'u izlemek için çeşitli simülasyonlar denedi. Tüm simülasyonlar cismin bu şekilde hareket etmesinin tek yolunun başka bir sistemden gelmesine bağlı olduğunu gösterdi. Çalışma ekibinden Dr. Helena Morais: Başka yıldız sistemlerinden gelen asteroitler çevremizdeki çoğu yıldızın Güneş'te olduğu gibi kendi gezegen ve asteroit sistemi olduğunu gösterir diyor. Yıldızların yakın olması nedeniyle aralarındaki güçlü kütle çekimi birbirlerinden asteroit çalmalarına neden olmaktadır. Güneş Sistemindeki ilk kalıcı asteroit keşfi gezegen oluşumu modelindeki sorunları, Güneş Sisteminin evrimini ve muhtemelen hayatın kökeniyle ilgili önemli değerlendirmelerin yapılmasına yardımcı olabilir. 514107 asteroitinin Güneş Sistemine ne zaman ve nasıl yerleştiğini anlamak Güneş'in doğduğu yıldız doğumevi ve içerdiği kimyasal bileşenler ile Dünya'daki yaşam da dahil gerekli bileşenler hakkında ipuçları verebilir.


Mars geçmişte siyah mıydı acaba? Mars'ın kırmızı tozunun yüzeydeki kayaların ufalanması ve bir zamanlar yüzeyde varolan suyun bunları paslandırmasıyla oluştuğuna inanılır. Yeni yapılan bir çalışmaya göre kayaların ufalanması için suya gerek yok. Aarhus Mars Benzetim Laboratuvarı'ndan Jonathan Merrison bulgularını Avrupa Gezegen Bilim Kongresi'ne sunarak, Mars'ın kırmızı tozunu oluşturan kayaların ufalanması için suyun gerekli olmadığını bildirdi. Geçmişte beyaz kutupları arası Mars'ın yüzeyi siyah bir görüntü içinde olmalıdır. Çünkü enlemlerin ortasında bulunan kayaların çoğu bazalttır. On yıllar boyunca biz Mars'taki kırmızı bölgelerin suyun ağır metalleri paslandırdığı gibi Mars yüzeyini de paslandırarak kırmızı bir renk verdiğini düşündük diyor Jonathan Merrison. Mars yüzeyindeki bu kırmızı tozlar, fırtına sırasında atmosfere yükselerek Mars'ın büyük bir kısmının kırmızıyla örtülmesine neden oluyor. Bu kumun yapısını anlamak Mars'ın mineralojisini anlamak baklımından önemlidir. Jonathan Merrison ve ekibi birkaç aydır laboratuvarlarında yaptıkları deneyle farklı bir sonuca ulaştılar. Kuvars kumunu alkarak bir cam erlen içine hapseden ekip birkaç boyunca bu nümuneden daha küçük tozlar elde etmek için uğraştılar. Sonunda kumun bir kısmının pudra gibi ufalandığı gördüler. İşin ilginci bu tozlar çöle rengini veren kumun rengini almaya başlamıştı. Üstelik bu deneyi yaparken suyu hiç kullanmamışlardı. Aynı etkiye karbondioksit seviyesi azalan atmosferde de rastlanır. Mars yüzeyindeki kırmızı tozun ne zaman oluştuğu burada önem kazanıyor. Bunu anlayabilmek içinse daha detaylı deneyler yapmak gerekebilir. Mars yüzeyini ve atmoısferini taklit ederek onun tozlu yapısını daha iyi anlayabiliriz diyor Merrison. Kaynak: Astronomynow


Bir gezegen düşünün: durmadan kar yağıyor, yüzeyi kaplıyor. Ama rengi beyaz değil, siyah. HD 209458b gezegeninde siyah kar yağıyor. Gezegen siyah dumanla sarılmış ve cehennem kadar da sıcak. Sanki kışın yanan bir ormanın yüzeyi gibi. HD 209458b yıldızına oldukça yakın olduğundan kavrulan dev gaz gezegenleri sınıfındandır. Buna karşılık Güneş Sistemi'ndeki Jüpiter ve diğer gaz gezegenler oldukça uzak ve soğuk bölgededir. Gezegen yıldızına kilitli bir durumda dolandığından bir yüzü çok sıcak ve gündüz diğer yüzü her zaman geceyi yaşar. Gündüz kısmının sıcaklığı 2000 C'ye gece ise 500 C'dir. Böyle bir gezegende suyun donarak kar kristallerine dönüşmesine olanak yok. Ancak gece ve gündüz bölgeleri arasında gerçekleşen atmosferik akımlar gazın sürekli dolanmasına yol açar. Bu da gündüz kısmındaki sıcak gazın gece bölümüne geçmesiyle yoğunlaşıp katılaşmasına ve yüzeye inmesine neden olur. Adına titanyum oksit denilen bu maddeden oluşmuş kara merhaba deyin. Yüzeye Yapışmış Titanyum oksit sıcak bir jüpiterde az miktarda olmasına karşılık donduğunda yüzeye kar gibi düşerler. Önceki bilgisayar modellerinde gece kısmında havanon yoğunlaşarak titanyum oksit karı yağışı öneriliyordu ve bunun yüzeyde sonsuza kadar kalacağı düşünülüyordu. Fransa, Nice Cote d'Azur Gözlemevi'nden Viven Parmentier:Bir düşünün, Dünya'daki suyun tamamı buharlaşsa asla yağmur yağmaz! diyor. Parmentier ve arkadaşları şimdi yüzeydeki karın sıcaklık ve basıncın artmasına bağlı olaral tekrar atmosfere gaz halinde çıktığını gösteren 3 boyutlu bir bilgisayar modeli oluşturdular. Gaz halinde yukarı çıkıyor sonra tekrar kar halinde yere iniyor. Titanyum oksit aslında beyaz renkte olmasına karşılık atmosferdeki silis oksit nedeniyle siyah renge bürünür. Atmosferde koyu bir dumanla örtülü olduğundan yeryüzünde görülen beyaz renkli yağışın tersi gerçekleşir. Tıpkı bir orman yangınının ortasında kalmak gibi diyor Parmentier. Ekip belirli sıcak jüpiterleri çalışmasına karşılık öne sürdükleri sıcak kar modeli diğer gezegenlerde de sıkça klarşılaşılan bir durum olabilir. Parmentier, başka bir gezegenin atmosferinin (HD 189733b) tayfsal incelemesinde görülen kar bulutu lekelerinin mikroskopik parçacıkların varlığını gösterdiğine işaret ediyor. HD 189733b üzerindeki parçacıkları tanımlamaya çalışarak sıcak jüpiterlerdeki titanyum oksitin davraşını araştıran İngiltere Exeter Üniversitesi'nden David Sing: Yeryüzünde su yoğunlaşarak kara dönüşürken sıcaklığın yüksek olduğu gezegemlerde bu işi titanyum yapmaktadır diyor. Sıcak ve siyah kar... Uyanmak için bir nedendir.


Büyük Macellan Bulutu içinde patlayan bir yıldızın ışığı 1987 yılında Dünya'ya ulaşmış ve 1987A süpernovası olarak adlandırılmıştı. Böylesine yakınımızdaki bir süpernova patlamasına şahit olalı 400 yıl olmuştu. Gökbilimcilerden oluşan bir ekip süpernova kalıntısında yeni bir parlama olduğunu belirledi. Farklı bir güç kaynağı enkaz yığınını aydınlatmaya başladı. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Robert Kirshner: 1987A süpernova kalıntısı kendisini göstermeye başladı diyor. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu SN 1987A süpernovasını fırlatıldığı 1990 yılından bu yana sürekli izleyerek buradaki değişimleri kaydediyor. SN 1987A patlamadan bin yıl önce yıldızı kuşatan madde halkasıyla birlikte oluşan görüntüsü yukarıda görülüyor. Halka yaklaşık 1 ışık yılı (yaklaşık 9,6 trilyon km) genişliğindedir. Madde kalıntısı yıldızdan dışarı doğru genişlemektedir. Bir süpernova ışığının çoğu patlamayı oluşturan radyoaktif elementlerin bozunmasından kaynaklanır. Zaman içerisinde de kaybolur. Ancak SN 1987A kalıntısı içinde yeni bir güç kaynağı varmış gibi yeniden parlamaya başladı. Bu parlamayı SN 1987A bize yakın olduğu için Hubble'ın benzersiz görüş yeteneği sayesinde gördük diyor Kirshner. Bir süpernova kalıntısı yıldızdan uzaya atılan atık maddeden oluşur. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi süpernova kalıntısının ısındığını ve çevreyi aydınlattığını gözledi. Aynı süreç kendi gökadamızdaki süpernova kalıntılarında da oluştuğu biliniyor. Örneğin Kraliçe A süpernovası . SN 1987A süpernovası çok genç olduğu için çevresindeki gazla birlikte yıldızın son birkaç bin yıllık geçmişini görürüz. Gökbilimciler nesneyi daha fazla inceleyerek onun tarihini netleştirebilir. Genç süpernova artıklarının bir kişiliği vardır diyor Kirshner. Eninde sonunda bu enkaz sönecek. Ancak o sönene kadar insanoğlunun önünde değişimleri izleyecek kadar bol zamanı olacak.


Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi şimdiye kadar görülmeyen bir kozmik hava olayına şahit oldu Yeryüzü'nden bir milyar ışık-yılı uzaklıktaki bir gökadanın merkezinde bulunan süper kütleli karadelik üzerine yağmakta olan gökadalar arası gaz bulutu kümesi. Sonuçlar 9 Haziran 2016 günü Nature'da yayınlanacak. Yeni ALMA gözlemi gökadalar arasında bulunan sıcak gazların soğuyup bir araya gelerek, bir gökadanın merkezine doğru ilerleyip merkezdeki süper kütleli karadeliği beslediğini gösteren doğrudan ilk kanıtları içeriyor. Bu ayrıca süperkütleli karadeliklerin yığışma olarak bilinen süreçte nasıl beslendiklerine dair gökbilimcilerin görüşlerini de yeniden şekillendiriyor. Gökbilimciler önceden en büyük gökadalarda yer alan süper kütleli karadeliklerin gökadanın dış kısmındaki halede bulunan sıcak iyonlaşmış gazla idareli bir şekilde beslendiklerini düşünüyordu. Yeni ALMA gözlemlerine göre, gökadalar arası hava koşulları uygun olduğunda karadeliklerin ayrıca oldukça soğuk dev moleküler gaz bulutlarının kaotik yağmurlarıyla da beslendikleri ortaya çıkarıldı. Son yıllarda yapılmış olan büyük bir teorik tahmin de olsa, bu kaotik, soğuk yağmurların bir karadeliği beslediğine dair ilk kesin gözlemsel kanıtlardan biri. diyor yeni makalenin başyazarı ve eski ESO çalışanı, ABD, Connecticut, New Haven'daki Yale Üniversitesi'nden Grant Tremblay. Bu gökada-çapındaki yağmur fırtınasının Güneş'ten 300 milyon kez daha büyük bir karadeliği beslediğini gözlemek heyecan verici bir duygu. Tremblay ve ekibi ALMA'yı kullanarak tümüne Abell 2597 adı verilen yaklaşık 50 gökadadan oluşan aşırı parlak bir kümeyi inceledi. Merkezdeki büyük kütleli bir eliptik gökada, Abell 2597'yi En Parlak Gökada Kümesi şeklinde betimlemektedir. Bu gökadaları arasındaki uzayı kaplayan sıcak iyonlaşmış gazdan oluşan yoğun bir atmosfer olup, daha önceden NASA'nın Chandra X-ışın Gözlemevi ile gözlenmiştir. Oldukça sıcak olan bu gaz hızlı bir şekilde soğuyarak, yoğunlaşabilir ve Yeryüzü atmosferindeki nemli havaya benzer şekilde ısınarak yağmur bulutlarını meydana getirebilir, diyor Tremblay. Daha sonra yeni oluşan yoğun bulutlar gökada üzerine yağarak, yıldız oluşumuna yakıt sağlar ve süper kütleli karadeliği besler. Bu gökadanın merkezi civarında gökbilimciler şu manzarayı keşfetti: gökadanın merkezindeki süper kütleli karadeliğe doğru saatte yaklaşık bir milyon kilometre hızla ilerleyen üç büyük kütleli soğuk gaz kütlesi. Her bulutun içeriği yaklaşık bir milyon Güneş miktarında ve onlarca ışık-yılı genişliğindeler. Normalde, bu boyutlardaki nesnelerin bu kozmik uzaklık ölçeğinde ayırt edilebilmeleri oldukça zor, ALMA'nın şaşırtıcı çözünürlük gücüne rağmen. Bununla birlikte, ortaya çıkarılmaları Yeryüzü'ne doğru olan milyar-ışık-yılı-uzunluğundaki gölgeleri sayesinde gerçekleşti . Ulusal Bilim Vakfı'nın Çok Uzun Hat Dizgesi'nden elde edilen ek veriler ALMA tarafından gözlenen gaz bulutlarının merkezi karadelikten sadece yaklaşık 300 ışık-yılı uzaklığında olduğunu işaret ediyor, gökbilimsel ifadeyle yenilip yutulmanın sınırındalar. ALMA karadelik etrafında sadece üç tane soğuk gaz bulutu keşfedebilmiş olsa da, gökbilimcilere göre yakın çevrede bulunan binlercesi karadeliğin uzun bir süre yakıtı olmaya devam edecek. Gökbilimcilerin sonraki adımı ALMA'yı kullanarak bu yağmur fırtınalarının diğer gökadalardaki kozmik hava durumuna etkisini araştırıp güncel teorinin tahminlerini test etmek olacak. Notlar Gölgeler karadeliğe düşmekte olan ışık geçirmeyen gaz bulutlarının merkezi karadeliğin çevresindeki manyetik alan boyunca sarmal yörüngeler izleyen elektronlarca yayılan milimetre-dalgaboyundaki parlak fon ışımasının bir kısmını engellemesiyle oluşmaktadır. ESO-Türkiye


2011 yılında NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı verilerinden hareket eden gökbilimciler en soğuk yıldızların yeni bir sınıfını keşfetmişti. Ancak şimdiye kadar bu cisimlerin gerçekte ne kadar soğuk olduğu bilinmiyordu. Aslında bazı kanıtlar bunların oda sıcaklığında olabileceğini gösteriyordu. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu verilerini kullanarak yapılan yeni çalışma bu gerçekten soğuk olduğu bilinen kahverengi cücelerin yüzey sıcaklıklarının düşünülenden daha sıcak olduğunu, 125 ile 175 C derece arasında değişen sıcaklıklara sahip olduğunu göstermektedir. Karşılaştırma açısından Güneş'in yüzey sıcaklığının 5730 C derece olduğunu hatırlamakta fayda var. Milyarlarca yıl boyunca soğuyarak bu sıcaklığa gelen bu cisimlerin 5 ile 20 Jüpiter kütlesinde olması gerekir. Güneş ise sıcaklığını kütleçekimsel küçülmeye bağlı olarak değil tek bir kaynaktan elde eder. Güneş sıcaklığını hidrojeni helyuma çevirerek korurken bu kahverengi cüceler böylesi bir enerjiyi oluşturacak kadar sıcak değildir. Veriler araştırmacılara gezegen ve yıldızların şeklinin nasıl oluştuğunu gösterir. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Hubble üyesi Trent Dupuy: Bu cisimlerden biri bir yıldız çevresinde dolanırken bulundu ki bir gezegen olarak da nitelenebilirdi diyor. Gökbilimciler, belli bir yıldıza bağlı olmadan gezegen diski içinde oluşmuş gezegen kütlesindeki kahverengi cüceleri aramaktadır. Çalışma 5 Eylül tarihinde Science Express'de yayınlandı. Bu cisimler küçük boyutlu ve düşük sıcaklığa sahip olduklarından kızılötesi dalga boyunda ışıma yaparlar. Bu nedenle kahverengi cüceleri karakterize etmek zordur. Bir cismin gerçek sıcaklığını belirlemek için bizden uzaklıklarını doğru tespit etmek şarttır. Soğuk ve sönük cisimleri ancak bize yakın olması şartıyla öğreniriz. Daha sıcak ve parlak olsaydı daha uzaktaki cisimleri de çalışabiliyoruz diyor Dupuy. Ekip Spitzer'i kullanarak 20 ile 50 ışık yılı uzaklıktaki kahverengi cüceleri tespit edebiliyor. Bu cisimlerin uzaklıklarını belirlemek için arka plandaki yıldızların konumundaki belirgin değişimden -paralaks- yararlanılır. Spitzer Güneş çevresinde dolanan cisimler gibi yakın cisimlerin dolanımını ileri ve hafifçe geri hareketini görür. Kolunuzu uzatığı işaret parmağınıza bir gözünüzle sonra diğer gözünüzle bakın. Gördüğünüz konum farkı buradaki olaya benzer. Yakındaki bir kahverengi cüce için bu paralaks hareketi küçüktür. Texas Austin Üniversitesi'nden Adam Kraus: Doğru uzaklığı tespit edebilmek için elimizde 320 kilometre uzaktaki bir ateş böceğini görecek yetenekte görsel cihazlar gereklidir. Yeni veriler gökbilimcilere soğuk ve gezegen diski gibi ortamlar için yeni bir bulmaca sunuyor. Kahverengi cüceler sıcak yıldızlardan farklı olarak sıcaklığa bağlı gözlenebilir özellikleri güçlü veriler vermez. Bu çalışmada WISE'nin keşfettiği en soğuk kahverengi cüce örnekleri ele alınmıştır. Son iki yıl içinde keşfedilen yeni kahverengi cücelerin de çalışmaya eklenmesiyle gökbilimciler çok önemli ayrıntılara ulaşacaklarını düşünüyor.


Kozmik bir tuhaflık... Soğuk yıldızların çevresindeki gezegenlerin sıcak yıldızlara göre daha buzsuz olabileceği ortaya çıktı. Bu, gezegenin yüzeyindeki buz ve karın yıldızdan gelen ışıkla etkileşiminden kaynaklanmaktadır. Sıcak bir yıldız yüksek enerjide görünür ve morötesi ışık yayarken soğuk yıldızlar çok daha düşük enerjide, kızılötesi ve yakın-kızılötesi ışık yayarlar. Bu bilgi kayalık ya da karasal gezegenlerin sıcaklığının kendi yıldızlarından gelen ışık miktarına bağlı olması gerektiğiyle örtüşür. Karasal ya da kayalık gezegenlerin sıcaklığı kendi yıldızlarından aldıkları ışık miktarına bağlı olması gerekir. Ancak Washington Üniversitesi Astronomi Bölümü'nden doktora öğrencisi Aomawa Shields liderliğindeki bir ekibinin yeni iklim modeli araştırması ortaya yeni ve şaşırtıcı bir bilgi sürdü: soğuk yıldızların çevresinde dolanan gezegenler aslında çok sıcak yıldızların gezegenlerine göre çok daha sıcak ve daha az buzlu olabilir, aynı miktarda ışık alsalar bile. Buz genel olarak bu soğuk yıldızların yaydığı yakın-kızılötesi ışığı emer. Dünya üzerindeki buz ve karın, Güneş'in yaydığı görünür ışığı yansıtmasına göre tersi bir durum. Bir soğuk yıldızın çevresindeki gezegende bulunan buz, daha fazla ışık emeceğinden ısınacaktır. Gezegenin atmosferindeki sera gazları da ısınma etkisiyle yakın-kızılötesi ışığı emer. Araştırmacılar benzer yörüngelerde dolanan sıcak yıldızların gezegenlerinin soğuk yıldızların gezegenlerine oranla, kutuptan ekvatora kadar buzlanacağını ve yaşam için uygunsuz ortamlar oluşturacağını buldu. F-cüce gibi sıcak bir yıldızın çevresindeki gezegendeki kar ve buz ise yıldızdan gelen görünür ve morötesi ışığı yansıttığından soğuk bir gezegen olacaktır. Sıcak yıldızlar çevresindeki gezegenlerdeki karlı bölgelerin gezegenin soğumasına önemli pay sahibi olduğu düşünülebilir. Dünya'nın 4,6 milyar yıllık tarihi boyunca da birçok karlı bölgeler oluştuğu düşünülür. Shields ve ekibine göre yıldızdan gelen ışımanın buz ile etkileşimi ancak yaşam alanının dış kenarına yakın yerlerde olabilir. Yaşam alanı içindeki gezegende zaten sıvı su olabileceğinden büyük oranda yüzeyin buzlu olması ancak bu alanın dışında mümkün görünüyor. Shields'e göre yaşam aranan gezegenler içinde en az savunması olan bu gezegenlerdir. Ancak buna karşılık yine de bu gezegenlerin göz ardı edilmemesi de bir gerçektir. Dünya'nın son buzla kaplı hali ile çok hücreli yaşamın patlaması birbiriyle bağlantılıdır. O sırada burada böylesi bir hayat kesinlikle yoktu diyor. Öncelikle karla kaplı olmayan gezegenler arıyoruz. Ama orada da hayat var olabilir bunu tespit etmek çok zor olsa da.


NASA'nın Chandra X-Işınları Teleskopu ile ilk kez bir nötron yıldızının çekirdeğindeki tuhaf ve sürtünmesiz madde akışı süper akışkanlar tarafından gerçekleştiği belirlendi. Bu keşif aynı zamanda yüksek yoğunluğa sahip bir maddenin atomları arasındaki çekirdek kuvvetini anlamaya da yardımcı olacak. Nötron yıldızları doğrudan gözlenebilen bilinen en yoğun nesnelerdir. Nötron yıldızından alınacak bir çay kaşığı madde 6 milyar ton ağırlığındadır. Yıldızın çekirdeğindeki basınç o kadar yüksektir ki elektron ve proton gibi yüklü parçacıklar birleşerek yüksüz nötron parçacıklarını oluşturur. İki farklı araştırma ekibi Dünya'dan 11 000 ışık yılı uzaklıkta ve 330 yıl önce oluşan Kraliçe A süpernova kalıntısını araştırdı. Chandra verileri süpernova sonrasında oluşan nötron yıldızının sıcaklığının son 10 yıllık bir dönemde yüzde 4 kadar azaldığını gösterildi. Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi'nden Dany Page: Sıcaklıktaki düşüş küçük de olsa şaşırtıcıdır. Bu bilgi nötron yıldızının içinde alışılmadık olayların gerçekleştiğini gösteriyor diyor. Yüklü parçacıklar içeren süper akışkanlar aynı zamanda enerji kaybetmeyen süper iletken olarak mükemmel bir elektrik akımı sağlar. Yeni sonuçlara göre yıldızın çekirdeğinde kalan protonlar süper akışkan durumda olduğunu hem de süper iletkenliği oluşturduğunu gösterir. Rusya'daki St Petersburg Ooffe Enstitüsü'ndeki Peter Shternin: Chandra ile Kraliçe A'daki nötron yıldızındaki soğumanın çekirdeğin süperakışkan ve süper iletken madde nedeniyle olduğunun ilk doğrudan kanıtıdır diyor. Her iki ekibin ulaştığı sonuca göre nötron yıldızındaki soğuma son 100 yıl içinde çekirdekte oluşan süper akışkanlığa bağlı. Hızlı soğumanın birkaç on yıl boyunca süreceği ve daha sonra soğuma hızının yavaşlayacağı belirtiliyor. Dünya'da süper akışkanlık mutlak sıfıra yakın aşırı düşük sıcaklıklarda oluşurken, nötron yıldızlarında bir milyar derece kadarlık bir sıcaklıkta oluşabilir. Şimdiye kadar bu sıcaklık tahminlerinde belirsizlik vardı. Yeni araştırma bu sıcaklık aralığını yarım milyar ile bir milyar arasında olarak belirliyor. Kraliçe A, atom altı tanecikleri birbirine bağlayan kuvvetli çekirdek kuvvetin yüksek yoğunluktaki maddelerde nasıl davrandığını test etmek için model olarak kullanılabilir. Bu sonuçlar nötron yıldızlarının yapısını anlamak açısından da önemlidir: nötron yıldızlarının devinimi ve titreşimi, manyetik alanlarının gelişimi, magnetar patlamaları gibi.


2012'nin en garip söylentilerinden biri yeterince ilgi görmedi. Bu yalan haber Dünya'nın kış mevsimine Güneş'in gökada merkezinin kozmik hizasına gelmesine denk gelmesiyle ilgilidir. Söylentiye bakılırsa bu durum Dünya üzerindeki kütle çekimi arttırarak gezegenin güneş çevresindeki yörüngesinde değişikliğe yol açacak. Aslında bu tür hizalar normal bir olaydır ve hiçbir zarara yol açmaz. Şehir ışıklarından yeterince uzakta bir yerde Samanyolu'nun yıldızlarla dolu parlak yolu görülebilir. Bu yol, tek tek göremezsek de milyonlarca yıldızın ışığından oluşur. Bu yol Samanyolu'nun orta düzlemiyle birleşmektedir. Kalın toz bulutları gökadayı kaplamaktadır. Kızılötesi teleskoplar bunları açıkça görebilirken, çıplak gözle Samanyolu'nun zayıf parıltısı içinde onların karanlık yamaları birer bulut gibi görünür. En belirgin şeritler Kuğu'dan Yay takımyıldızına uzanan ve çoğunlukla karanlıkta kalan Büyük Yarık'tır ki buna Kara Yarık'da denir. Gökadamızın bir diğer özelliği de, görünmeyen 28 000 ışık yılı uzaklıktaki merkezde yatan 4 milyon güneş kütleli karadeliğin varlığıdır. Gökbilim açısından aslında bir anlamı olmayan rastlantı da Dünya'nın 21 Aralık'ta kuzey yarımküresinin gireceği kış dönümü ile Güneş'in gökada merkezi hizasına gelmesinin kesişmesidir. Dünya Güneş çevresinde dolanırken, görünen takımyıldızlar mevsime bağlı olarak yavaş yavaş değişerek hareket ediyor gibi görünür. 21 Aralık 2012'de Güneş gökada düzleminin yaklaşık 6,6 derece kuzeyinden geçecek ki bu açı 13 dolunay büyüklüğü demektir.- İşte bununla ilgili ortaya sürülen çeşitli söylentiler bulunuyor. Güneş Koyu Yarık'a girerek Dünya'nın gökada merkezindeki karadeliği doğrudan göreceği ve bunun da kütle çekimini etkileyeceği yolunda doğru olmayan bilgiler veriliyor. Buna karşı söylenebilecek ilk şey yıldızların orada olduğu, bizimle hareket ettiği ve hareketlerinde herhangi bir düzensizlik ve aralarında dağılma olmamasıdır. Burada sadece Dünya'nın kuzey kutbunun Güneş'ten en uzak olması nedeniyle gerçekleşecek kış dönümü önemlidir. İkincisi Dünya'ya gökada merkezindeki karadeliğin kütle çekimsel etkisinin -kütle çekimi uzaklık arttıkça üstel olarak katlanarak azaldığından- güçlü olamayacağıdır. Dünya Güneş'ten 150 milyon km, Samanyolu'nun merkezindeki karadelikten ise 265 katrilyon km uzaklıktadır. Güneş ve Ay'ın Dünya'ya uyguladığı kuvvetler en büyükleridir. Samanyolu'ndaki karadeliğe olan uzaklığımız 900 milyonda bir kadar değişir ki bu değişiklikte önemli bir etkiye neden olmaz. Ayrıca Dünya, kış dönümünde değil yaz dönümünde galaktik merkeze yaklaşır. Üçüncü olarak güneş her yıl Koyu Yarık hizasına gelir, ve Aralık 2012'de de bundan farklı bir şey olmayacağıdır. Bu tür söylentileri, Koyu Yarık, güneş patlamaları, manyetik alanın ters dönmesinin etkileri ya da Maya takviminin sona ermesi gibi yalanları bırakıp kış dönümünün keyfini çıkarın.