Avrupa Uzay Ajansına ait Mars Express yörünge aracının elde ettiği bu filmde 82 km genişliğindeki Korolev kraterinde dolaşıyorsunuz! Kızıl Gezegenin kuzey kutbuna yakın düzlükteki büyük Olympia Undae kumul alanının güneyinde yer alan, iyi korunmuş çarpma krateri yıl boyunca su buzu ile kaplıdır. Krater tabanının iki kilometre altında bulunan buz deposunun kanıtı olarak görülen buz 1.8 km kalınlığa sahiptir. Su buzu Korolev krateri için kararlı yapıdadır. Yapının en derin kısmı doğal bir soğuk koruma görevi üstlenir. Buzun üzerindeki hava soğuk ve çevreye göre daha ağırdır: hava zayıf bir ısı iletkeni olduğundan su buzlu yapının ısınmasını ve süblimleşme yapmasını sağlayamaz. Krater Rus uzay teknolojisinin babası olarak kabul edilen baş roket mühendisi ve uzay aracı tasarımcısı Sergei Pavlovich Korolev'in (1907-1966) adını almıştır. Korolev günümüzde hala kullanılan modern Soyuz roketlerinin öncüsü olan ilk Rus kıtalararası roket olan R7'yi geliştirmiştir. Roket ve uzay aracı tasarımıyla, ilk insan yapımı uydu (1957 Sputnik) ve ilk insanlı uzay uçuşundan (1961-Yuri Gagarin) sorumluydu. Oluşturulan film ilk kez Aralık 2018'de yayınlanmış olan Mars Express'e ait yörünge görüntülerinden oluşturulmuştur. 82 km genişliğindeki krater 165 E, 73 N koordinatlarında yer almaktadır.


Gökbilimciler, ALMA* olarak bilinen gözlem aracını kullanarak TW Hydrae adlı genç yıldızın yakınında büyümekte olan bir gezegen olduğunu belirledi. Yıldızın çevresindeki toz ve gaz taneciklerinin dağılımına göre bebek gezegenin Uranüs ile Neptün arası büyüklüğünde bir buz devi olduğu düşünülüyor. Bu keşif gezegenlerin kökenlerini anlamaya yönelik önemli bir adımdır. Gezegen keşifleri son yirmi yıl içinde hızlandı ve şimdi bu gezegenler artık çeşitli sınıflarda incelenmeye başlandı. Buna karşılık neden bu kadar gezegen sınıfı olduğu belirsizliğini koruyor. Özellikle de Neptün ve Uranüs büyüklüğündeki dev buz gezegenlerin varlığı tartışma konusudur. Japonya'daki Ibaraki Üniversitesinden Takashi Tsukagoshi liderliğindeki ekip gezegen oluşumları araştırması için TW Hydrae adlı genç yıldızı gözlemek istedi. Dünya'ya en yakın genç yıldızlardan biri olan TW Hydrae sadece on milyon yıl yaşındadır. Yakınlığı, görece dönme ekseninin bize dönük olması nedeniyle net gözlenebilmesi ve gelişmekte olan gezegen sistemi olması nedenleriyle TW Hydrae gezegen oluşumlarını incelemek için gözlenecek en uygun hedeflerdendir. Son gözlemler TW Hydrae'yi saran ince ve küçük toz tanecikleri diski olduğunu gösterdi. Bu disk gezegen oluşumunu sağlayan bölgedir. Son ALMA gözlemleri diskin içinde yer yer boşluklar olduğunu göstermişti. Boşluklar gezegen oluşumunun gerçekleştiğinin kanıtıdır. Ekip ALMA ile iki radyo frekansında diski izledi. Farklı frekanslara ait radyo dalgalarının yoğunluğu toz taneciklerinin büyüklüğünü gösterir. Bu nedenle araştırmacılar taneciklerin büyüklüğünü tahmin edebildiler. Mikrometre ya da daha küçük boyutlardaki tanecikler 22 astronomik birim** yarıçaplı alana yayılmış görünüyor. Toz diskinin içinde neden yer yer boşluklar bulunuyor? Kuramsal çalışmalar diskteki bu boşluklarda gezegenlerin oluştuğunu öne sürmektedir. Büyüyen yapılar yakınındaki gaz ve toz parçacıkları kütle çekim kuvveti nedeniyle kendine doğru çekip ya da hıza bağlı olarak onları kendinden uzaklaştırarak çevresinde alan oluşturur. Gözlemlerde bu tezi doğrulamaktadır. Araştırmacılar 22 astronomik birim genişliğindeki alanda yer alan görünmeyen gezegenin kütlesini hesapladı ve muhtemelen Neptün'den biraz büyük bir buz devi olduğu sonucuna ulaştılar. Çalışma derinleşerek devam edecek görünüyor. Sonraki amaç alınan radyo dalgalarındaki kutuplanma miktarını ölçmek. Bu ölçüm taneciklerin büyüklüğü hakkında net bilgi verecek. Ayrıca diskteki ana gazı belirleyerek gezegenin kütlesini daha doğru hesaplamak da diğer hedefler arasında. Notlar *ALMA: Atacama Büyük Milimetre/milimetre altı Dizisi. **Astronomik birim: Dünya-Güneş arası 150 milyon kilometrelik uzunluk 1 astronomik birim olarak tanımlanmıştır. Kaynak: ALMA 2 Yorumlar Büyüyen yapılar yakınındaki gaz ve toz parçacıkları iterek kendine alan oluşturur. Bu ne saçma bir laf böyle? Tam tersine; Büyüyen bu yapı, çevresindekileri bir süpürge gibi emerek etrafını ve geçtiği yolu temizliyor, iterek değil. Aslında saçma değil de eksik olmuş. Kütle yakınındaki tanecikleri kendine çekerken bir kısmını da iter olacaktı. Düzelttim.


Mars'ın kuzey yarımküresinde gözlenen buz, yaz ilerledikçe azalır ve alttaki yüzeyi ortaya çıkarır. Bu görüntü 1 Kasım 2019'da buzla kaplı Korolev kraterinin üzerinden uçan ESA'nın ExoMars Trace Gas Orbiter'deki CaSSIS kamerasıyla elde edildi. Burada, Mars'ın kuzey enlemlerinde bulunan 80 km genişliğindeki Korolev kraterinin duvarlarından birini görülmektedir. Araç görüntüyü elde ettiği sırada bölge yaz mevsiminin ortasındaydı. Karbondioksit buzu geri çekilmiş ve böylece yüzey yapısıyla birlikte su buzu birikintileri kendini göstermiştir. Görüntü 164.900E / 72.020N koordinatlarındadır. 1 Yorum bakalım mars da daha neler keşfedilecek.buz derken belkide su ve yaşam formları bulunabilir.detaylı bir araştırma ancak mars a insan indirmekle mümkün olacaktırki buda enaz 10 sene içinde mümkün olacak gibi görünüyor.teknoloji hızla ilerliyor.inşallah bunu görebiliriz.selamlar.


ALMA gezegen-oluşum diski etrafında beklenmedik ölçüde soğuk tanecikler buldu ALMA ve IRAM teleskoplarını kullanan gökbilimciler genç bir yıldızın etrafındaki gezegen-oluşum diskinin dış kısımlarındaki büyük toz taneciklerinin sıcaklığını doğrudan ölçebildiler. Tamamen yeni bir tekniğin kullanıldığı Uçan Daire takma isimli nesneye ait gözlemlerde taneciklerin beklenenden çok daha soğuk olduğu bulundu: 266 santigrat derece. Bu şaşırtıcı sonuca göre bu disklere ait modellerin yenilenmesi gerekebilir. Fransa'daki Bordeaux Astrofizik Merkezi'nden Stephane Guilloteau liderliğindeki uluslararası ekip yeryüzünden yaklaşık 400 ışık-yılı uzaklıkta bulunan dikkat çekici yıldız oluşum bölgesi Rho Ophiuchi içindeki genç yıldız 2MASS J16281370-2431391'in etrafında bulunan büyük toz taneciklerinin sıcaklığını ölçtü. Bu yıldızın etrafında bir gaz ve toz diski bulunuyor bu tür disklere öncül-gezegen diskleri adı veriliyor ve buralarda henüz oluşum aşamasındaki gezegen sistemleri meydana geliyor. Bu özel disk neredeyse yandan görülüyor ve görünür ışıktaki görüntüsü ona Uçan Daire takma adının verilmesine neden oluyor. Gökbilimciler 2MASS J16281370-2431391'in diskindeki karbon monoksit moleküllerinden gelen parlaklığı gözleyebilmek için ALMA'yı kullandılar. Oldukça keskin görüntülerle birlikte ilginç bir şey de buldular bazı anlarda negatif bir sinyal gördüler. Normalde negatif bir sinyal fiziksel olarak mümkün değildir, ancak burada bir açıklaması var ve bu da şaşırtıcı bir sonuca götürüyor. Araştırmanın başındaki Stephane Guilloteau hikayeyi şu şekilde tamamlıyor: Bu disk karanlık ve boş bir gökyüzü görüntüsüne karşı gözlenmedi. Onun yerine Rho Ophiuchi Bulutsusu'nun parlak ışıltısı önünde bir gölge şeklinde görüldü. Bu yaygın parıltı ALMA ile tespit edebilmek için fazla genişlemişti, ancak disk onu soğuruyordu. Sonuçta elde edilen negatif sinyal diskin bazı kısımlarının arka plandan daha soğuk olduğu anlamına geliyor. Dünya kelimenin tam anlamıyla Uçan Daire'nin gölgesinde! Ekip ALMA ile gerçekleştirilen disk ölçümlerini İspanya'daki 30-metrelik IRAM teleskopu ile alınan arkafon ışıması gözlemleri ile birleştirdi . Merkezdeki yıldızdan yaklaşık 15 milyar kilometre uzaklıktaki diskte bulunan toz taneciklerinin sıcaklığı sadece 266 santigrat derece olarak ölçüldü (mutlak sıfırın sadece 7 derece üzeri, ya da 7 Kelvin). Çalışma ile bu tür nesnelerdeki büyük taneciklerin sıcaklıklarının doğrudan ilk ölçümü yapılmış oldu. Bu sıcaklık en güncel modellere ait tahminler olan 258 ila 253 santigrat (15 ila 20 Kelvin) derecenin çok altında. Bu çelişki için büyük toz taneciklerinin şu anda varsayılandan farklı özelliklere sahip olmaları gerekiyor, bu da onların bu kadar düşük sıcaklıklara kadar soğumalarını sağlıyor. Bu keşfin disk yapısı üzerindeki etkisini anlamak için, tozun hangi özelliğinin bu kadar düşük sıcaklıklara yol açtığını bulmamız gerekiyor. Birkaç düşüncemiz var örneğin sıcaklık tanecik boyutuna bağlı olabilir, daha büyük tanecikler küçük olanlardan daha soğuk olabilir. Ancak emin olmak için henüz erken, diyor eş-yazar Emmanuel di Folco . Eğer bu düşük sıcaklıkların öncül-gezegen diskleri için sıradan bir özellik olduğu ortaya çıkarsa, nasıl oluştukları ve evrimleştikleri konusunda birçok sonucu olacaktır. Örneğin, bu parçacıklar çarpıştıklarında, olacakları, farklı toz özellikleri ve bunların gezegen oluşumundaki rolleri etkileyecektir. Toz özelliklerindeki gerekli değişimin kayda değer olup olmadığı bu yönden henüz değerlendirilmemiştir. Düşük toz sıcaklıklarının ayrıca varlığı bilinen daha küçük tozlu diskler üzerinde de önemli etkileri olabilir. Eğer bu diskler çoğunlukla beklenenden daha büyük, ancak daha soğuk taneciklerden oluşuyorlarsa, bunun anlamı bu yoğun disklerin daha büyük kütleye sahip olduğu ve halen merkezi yıldıza görece yakın dev gezegenleri oluşturabildiği anlamına gelebilir. Daha fazla gözlem gerekiyor, ancak ALMA tarafından bulunan soğuk tozun, gezegenimsi disklerin anlaşılabilmesi adına önemli sonuçları olacak. Video Telif Hakkı: ESO/N. Risinger /S. Guisard /Digitized Sky Survey 2/NASA/ESA. Music: Johan B. Monell Notlar ALMA arka fondan gelen genişlemiş sinyale duyarlı olmadığı için IRAM ölçümlerine gerek duyulmuştur. Bu Dünya-Güneş uzaklığının yüz katına karşılık gelmektedir. Güneş Sistemi'nde bu bölgede şimdi Kuiper Kuşağı yer almaktadır. ESO-Türkiye 1 Yorum Güzel bir yazı olmuş. Tebrik ederim.


Mars'taki 2200 km genişliğinde ve en derin noktası 9 km olan Mars'ın dev krateri, Hellas Havzası ESA'nın Mars Express uzay aracıyla incelendi. Son olarak 6 Aralık 2015'de alınan fotoğraf kraterin batı kenarı görülüyor. Tabanı don ya da buzla kaplı krater merdiven gibi yükseliyor. Her basamak diğerinden yaklaşık 6000 m yüksektir. Yüksek katlardan alçaklara doğru madde akışından dolayı oluşan kanallar açıkça görülmektedir. Örneğin görüntünün merkezine doğru, buzul benzeri maddenin akışıyla birikmiş maddenin oluşturduğu yükselti bulunmaktadır. Merkezin sol üstünde görülen bir çarpma krateri bu akıntılardan birinin üzerindedir. Daha birçok yerde bunun gibi çarpma kraterleri görülmektedir. Ayrıca 3D görüntüde merkezin sağına doğru küçük bir çapraz kesim fay tarafından oluşturulmuştur. Bölge gerek malzeme akıntısı, gerekse çökmeler nedeniyle değişime uğramıştır. Görülen kraterler ve bıçak gibi yüzeyi kesen çizgiler diğer alanlara göre daha genç yapılardır.


Kuyrukluyıldız yüzeylerindeki buzda organik madde olduğu saptandı. Bu durum dışı kızarmış içi buz gibi olan dondurmaya benzetiliyor. Dünya oluşumu sırasında kuyrukluyıldızlardan ne kadar su ve organik madde almış olabilir? Bilim insanları bu soruyu yanıtlamak için büyük çaba gösteriyor. Gökbilimciler kuyrukluyıldızların sert dış kabuklarını saran buzda organik madde olduğunu keşfetmiş olabilir. Himalaya takma adlı buzdolabına benzer alet kullanan araştırmacılar bir kuyrukluyıldızın yüzeyindeki buz kristalinin güneş ışınlarının etkisiyle ısınacağını ve sertleşeceğini gösterdi. Su-buz kristallerindeki yoğun karbon içerikli bileşikler kuyrukluyıldız ısındıkça dışarı atılabilir. Yüzeyi gevşediği için arkasında oluşan kuyruğa bu organik toz karışır. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndan Murthy Gudipati: Bir kuyrukluyıldızın yüzeyi kızarmış bir dondurmaya benzer. Soğuk olan içi gözenekli bir buz kabuğunu andırır. Bunun da üzeri çikolata gibi organik madde ile kaplıdır diyor. Araştırmacılar zaten kuyrukluyıldızların yumuşak görünen iç yüzeylerinin sert kabukla kaplı olduğunu biliyordu. NASA'nın Derin Darbe ve Avrupa Uzay Ajansı'nın Rosetta uzay araçları yakın kuyrukluyıldızların yumuşak ve gözenekli iç kısımlarını inceledi. Geçtiğimiz Kasım ayında Rosetta aracı Philae adlı sondasını 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızının yüzeyine indirdi. Derin Darbe uzay aracı yardımıyla bu cisimlerin kuyruklarında organik molekül tozu ve yüzeylerinde siyah tozlu bir tabaka olduğu anlaşılmıştı. Tüm bunlara karşılık kuyrukluyıldızın kabuğunun bileşimi ve nasıl oluştuğu belirsizdi. Yeni çalışmada araştırmacılar gözlerini kuyrukluyıldızdan ayırıp laboratuvarlarına çevirdi. Deneyler amorf ya da gözenekli buzun irdelenmesiyle başladı ki kuyrukluyıldızların yüzeyi de böyledir. Yıldız Savaşları filminin The Empire Strikes Back bölümünde kahraman Han Solo'nun karşılaştığı durum gibi süper dondurulmuş ortamda su moleküllerinin organik bileşiklerle karışımı izlendi. Eksi 243 Santigrad dereceye kadar soğutulan maddenin hafif ve kabarık deliklerinin, pamuklu şekerde olduğu gibi, amorf buzu ile dolduğu gözlendi. Dünya'daki buz kristal şeklindedir. Gezegenimiz amorf buz oluşumu için yeterince soğuk değildir. Kar taneleri yumuşak olmasına karşılık çok az da olsa buz kristali barındırır. Gudipati ve Lignell, Himalaya yardımıyla amorf buz ve PAH karışımını eksi 123 Santigrad dereceden eksi 190 Santigrad dereceye kadar soğuttu. Bu da Güneş'e yaklaşan kuyrukluyıldızın yüzey sıcaklığı kadardır. Derin uzayın neredeyse her yerinde buzla birlikte polisiklik aromatik hidrokarbon ya da PAH adı verilen organik türe rastlanır. Yine de sürpriz sonuçlarla karşılaşıldı. Çalışma ekibinden Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Antti Lignell: PAH araya sıkışmış ve kristalize olmuş buzu adeta kovdu. Bu buzun bir faz geçişi sırasında ortaya çıktığı tartışılan molekül kümelenmesinin ilk gözlemi olabilir. Bu sonuç buzun kimyası ve fiziği açısından son derece önemlidir diyor. PAH, su molekülleri arasında bağ kurarak kristal buzun daha sıkı yapıda olmasını sağlar. Kuyrukluyıldızın organik kabuklu yapısını böylece uzay dışında laboratuvarda gözledik. Kuyrukluyıldızın iç kısmı çok soğuk ama gözenekli ve amorf buz içermelidir. Derin dondurucudaki kızarmış dondurma buna güzel bir örnektir diyor Gudipati. Kuyrukluyıldızların yüzeyinin anlaşılması, yaklaşık dört milyar yıl önceki erken Dünya'ya su ve organik madde taşıyıp taşımadığını da ortaya çıkaracak. Rosetta verileri bu konuda asteroitlerin birinci derecede rol aldığını gösteriyor. Ancak tartışma bitmiş değil, kuyrukluyıldızların bu süreçte tahminlerden daha fazla rol almış olabileceği düşünülüyor. Gudipati kuyrukluyıldızların sadece gezegenimizin üzerindeki etkisini değil, aynı zamanda Güneş Sistemi'nin oluşumuna ilişkin de veriler sakladığını belirtiyor. Kuyrukluyıldızların bu kadar ayrıntılı incelenmesi çok güzel. Dünya'ya kuyrukluyıldızlardan örnek getirmesi düşünülen gelecekteki görevler bu ve bunun gibi birçok sırrın açığa çıkmasını sağlayabilir. Akdeniz Üniversitesi'nden Yrd. Doç. Dr. Memduh Sami Taner hocama katkıları için teşekkür ederim.


Evrenimiz birbirine kütle çekimiyle bağlı gökadaların oluşturduğu dev kümelerle doludur. Bu kümelerin merkezlerinde ise gökbilimcilerin galaktik yamyam olarak bildiği, komşu gökadalarla birleşerek büyüyen canavar gökadalar yatar. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ve Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı verileriyle gerçekleştirilen yeni çalışmalar önceki kuramların tersine bu dev gökadaların komşu gökadalarla daha az sayıda birleştiği ve büyüme hızlarının da daha yavaş olduğunu gösterdi. Tayvan Taipei'deki Sinica Akademisi'nden Yen-Ting Lin: Bu gökadalar son 5 milyar yıl içinde diyete başlamış olabilir. Ve o nedenle bunları çok kilolu görmüyoruz diyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Peter Eisenhardt: WISE ve Spitzer anlamakta güçlük çektiğimiz bu devlerin kütlelerini görmemizi sağladı diyor. Bu çalışmalar evrendeki en büyük yapılar olan gökada kümelerinin yapısı ile büyümelerinin anlaşılmasında yardımcı olur. Gökbilimciler binlerce gökadadan oluşan en parlak ve büyük kümelere BCG derler. BCG'ler Samanyolu büyüklüğündeki gökadaların onlarca kat kütlesinde olabilir. Bunların merkezlerindeki yamyamlar gökadaların yıldızlarını çeker ve böylece büyüyerek olgunlaşır. Bu sürecin nasıl çalıştığını belirlemek isteyen gökbilimciler 9 milyar yıllık kozmik zaman aralığındaki yaklaşık 300 gökada kümesini inceledi. Evrenin 4,3 milyar ile 13 milyar yıl önceki zaman aralığındaki kümelere bakıldı (evren şu an 13,8 milyar yıl yaşındadır). Bir gökadanın büyümesini izleyemeyiz ama tümüne bakarak bunu anlayabiliriz. Evrenin antik zamanı ile günümüz gökadalarına bakmak bunların ortalama özellikleri arasındaki bağlantıyı kurmamızı sağlar diyor Lin. Kızılötesi iki teleskop Spitzer ve WISE bu gibi çalışmalarda birbirini tamamlayan özelliklere sahiptir. Örneğin Spitzer WISE'ye göre en uzak gökada kümelerini yakalamak ve daha fazla ayrıntı görmeyi sağlar. Öte yandan WISE kızılötesiyle tüm gökyüzünü görme ve daha yakın kümeleri görüntüleme yeteneği nedeniyle fotoğraf çekimi daha iyidir. Spitzer görevine devam etmeyi sürdürürken WISE görevini gökyüzünü 2011'den sonra iki kez taradıktan sonra tamamladı. Bulgular BCG'lerin büyümesinin günümüzden 5 milyar yıl önce ya da başka bir deyişle evren 8 milyar yıl yaşına gelene kadar belirli bir değerde büyüdüğünü gösteriyor. Ancak bu tarihten sonra büyüme oranlarında kayda değer bir düşme gerçekleşti. Bilimciler BCG'lerin bu 'azalmış iştahlarının' nedeninin belirsiz olduğunu ancak modellerinin buna çözüm getirdiğini düşünüyor. BCG'ler biraz mavi balinalara benzer. Hem sayıları azdır hem de devdirler. Mavi balinalardaki gibi kilo ve yaşları arasındaki uyuma bakabiliyoruz. Buna ne kadar uyanını gördüğümüz ise ayrı bir soru diyor Lin. Başka bir olası yanıt ise olgun kümelerdeki yıldızların az olmasıdır. Kümeler çarpışan gökadalar nedeniyle yıldızlarını uzaya dağılır. Gözlemlerde bu yıldızları göremeyiz ama zaten bunlar kümelerin içindedir. Lin ve araştırma ekibinin gelecekte yapacağı çalışmalar doğanın en büyük galaktik küme türlerinin beslenme alışkanlıklarını açığa kavuşturabilir.


Swift uydusunun 28 Mart tarihinde gözlediği parlak gama ışınımı Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nde çalışan gökbilimcilere göre büyük bir karadeliğe düşmekte olan bir yıldızdan yayılan ölüm çığlığı olabilir. Swift Gama Işını Uzay Aracı yardımıyla Ejderha takımyıldızında bir parlaklık belirlendiği zaman gökbilimciler bunun çöken bir yıldıza ait gama ışınımı olduğunu düşünüp GRB 110328A olarak adlandırdılar. Ancak daha sonra bunun tipik bir gama ışını patlaması olmadığı, güneş büyüklüğündeki bir yıldızın kapıldığı milyon kez büyük bir karadeliğe büyük bir parçasını kaptırmasına bağlı olduğu belirlendi. Bu fikir Hubble Uzay Teleskopu ve Chandra X-Işını Gözlemevi ile gerçekleşen gözlemlerle doğrulandı. Fikri ortaya atan UC'den Joshua Bloom: Bu, daha önce gördüğümüz patlamalardan daha farklı diyor. Sw 1644+57 olarak adlandırılan gama ışıması, yaklaşık 4 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökadanın merkezinde ortaya çıkan bir patlamadır. Gökadaların hepsinde değilse de çoğunun merkezinde büyük bir karadelik bulunur ve uzun süren bu patlamanın nedeni yıldızdan kopan parçaların oluşturduğu gel-git etkisi olabilir. Bu patlama iki buçuk ay süreyle muazzam miktarda enerji yaymaktadır. Karadeliğin çevresine sarılmış olan yıldız parçaları, lavabodan boşalan suyun sarmal görüntüsü gibi dönerek yüksek miktarda enerji yayılmasına neden olmaktadır diyor Bloom. Bloom'un ekibi yıldızın kütlesinin % 10'unun patlayarak karadeliğin çekimine kapıldığı ve bu diskten x-ışınları ve yüksek gama ışınları gibi jet enerji paketleri yayınladığını belirtiyor. Dünya'dan bunun ancak gama ışını olanları görülebiliyor. Bloom: Kozmosun bu bölgesine ait önceki gözlemlerde dikkatle incelenirse x-ışını ya da gama ışımasına ait kanıt bulabiliriz. Burada maddenin tamamı etki altında değil, bür karadelikten dolayı yolunu şaşırmış bir cisim var. Sessizce bekleyen karadelik yakınındaki bir nesneyi ya da bir gazı yutabilir. Bir yıldız ise karadeliğe aslında uzaktan geçmesine karşılık bir parçasını kaptırmış görünmektedir diyor ve devam ediyor: Büyük bir karadelik tarafından etkilenen bir yıldızdaki sarsıntılar önceden morötesi ve görünür ışık dalga boylarında, X-ışınında görülmüş ancak asla gama ışını enerjisi yaydığı belirlenmemişti. Özellikle aşağı doğru akan bir şekilde gerçekleşen bu tür olaylar son derece enderdir. Herhangi, bir gökada da bu tür bir olaya 100 milyon yılda bir rastlanır. Önümüzdeki birkaç 10 yıl içinde böyle bir olayın bir daha görülmesi büyük bir sürpriz olacaktır. Gökbilimciler gama ışını soğurulmasının 24-25 Mart'ta başladığını ve gökadanın uzaklığının 0,3534'lük kırmızıya kayma oranına göre 3,8 milyar ışık yılı olduğunu tahmin ediyor.


VLT kuyrukluyıldız küreciği CG4'ü görüntüledi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile alınan bu yeni görüntüde CG4 küreciği ağzını açmış dev bir göksel yaratığa benzer şekilde parıldıyor.Bu görüntüde parlak ve büyük gibi görünse de, aslında sönük olan bulut amatör gökbilimciler için oldukça zor bir hedef. CG4'ün doğal yapısı ise halen gizemini koruyor. 1976 yılında Avustralya'daki BK Schmidt Teleskopu ile alınan görüntülerde birçok uzamış kuyrukluyıldız-benzeri nesne keşfedildi. Görünüşlerinden dolayı, kuyrukluyıldızlarla aralarında hiçbir bağları olmamasına rağmen, kuyrukluyıldız kürecikleri olarak bilinmektedirler. Hepsi de Gum Bulutsusu olarak adlandırılan parıldayan büyük bir gaz parçası içindeki bölgede bulunmaktadırlar. Yoğun, karanlık ve tozlu baş kısımları ile sönük kuyrukları sayesinde Gum Bulutsusu'nun merkezindeki Vela süpernova kalıntısından uzakta tespit edilebiliyorlar.Bu nesneler görece yakın olsalar da, sönük ışıkları tespit edilmelerini zorlaştırdığından, gökbilimciler tarafından bulunmaları uzun zaman aldı. Bu yeni görüntüdeki bazen Tanrı'nın Eli olarak da adlandırılan CG4 nesnesi, bu kuyrukluyıldız küreciklerinden biridir. Yeryüzünden 1300 ışık-yılı uzaklıkta Pupa takımyıldızı doğrultusunda bulunmaktadır. Görüntüde kısmen görülen CG4'ün baş kısmı 1.5 ışık-yılı genişliğinde dev bir canavarın başını andırıyor. Küreciğin kuyruğu ise aşağıya doğru uzandığı için görüntüde görülemiyor yaklaşık sekiz ışık-yılı uzunluğunda. Gökbilimsel standartlara göre bu ölçüler onu küçük bir bulut yapıyor. Görece küçük boyutları kuyrukluyıldız küreciklerinin genel özelliklerinden birisidir. Şimdiye kadar bulunan benzer bütün nesneler, etrafından yalıtılmış, Samanyolu içerisindeki görece küçük nötr gaz ve toz bulutlarıdır, çevreleri ise iyonlaşmış sıcak madde tarafından sarılmıştır. CG4'ün sadece kalın gaz ve toz bulutundan oluşan baş kısmı yakın yıldızlardan gelen ışık nedeniyle aydınlatıldığı için görülebilmektedir. Bu yıldızlar tarafından salınan ışınım zamanla bu küreciğin başını parçalayarak yok etmekte ve yıldız ışığını yansıtan minik parçacıkları aşındırmaktadır. Bununla birlikte, CG4'ün tozlu bulutu yine de Güneş-boyutlarında birçok yıldız meydana getirmeye yetecek kadar gaz içermektedir, CG4 içerisinde aktif olarak yeni yıldızlar oluşmakta olup, belki de bu, Gum Bulutsusu'nu besleyen yıldızlardan gelen ışınımın CG4'e ulaşmasıyla tetikleniyordur. CG4 ve diğer kuyrukluyıldız küreciklerinin neden bu şekilde olduklarına dair gökbilimciler arasında halen devam eden bir tartışma bulunuyor ve şu ana kadar iki teori ortaya atıldı. Kuyrukluyıldız kürecikleri, ve tabi ki de CG4, bir zamanlar aslında birer küresel bulutsuydu, yakınlarındaki bir süpernova patlaması nedeniyle dağıldılar ve şimdiki şekillerini aldılar. Diğer gökbilimciler göre ise, bu kürecikler sıcak ve büyük kütleli OB yıldızları tarafından yayılan iyonlaştırıcı ışınım ve yıldız rüzgarları tarafından şekillendirildiler. Bu etkiler ilk önce garip bir şekilde adlandırılan fil hortumları denilen oluşumlara ve sonradan küreciklere dönüşmelerini sağladı. Daha fazlasını ortaya çıkarmak için gökbilimcilerin bu kürelerde bulunan maddenin kütle, yoğunluk, sıcaklık ve hızlarını bulmaları gerekiyordu. Bunlar ise milimetre dalgaboylarından kolayca erişilebilen moleküler tayf çizgilerinin ölçümleriyle belirlenebilmektedir bu dalgaboyları ise Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi gibi teleskopların çalıştığı aralıktır. Bu resim, ESO Kozmik Mücevherler programının bir parçası olarak üretilmiştir. Bu, gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getiriliyor. ESO-Türkiye


Uluslararası bir gökbilimci ekibi antik yıldız kümelerinin, ilki 12,5 milyar yıl, ikincisi 11,5 milyar yıl önce olmak üzere iki ayrı çağda oluştuğunu belirledi. Neredeyse evren kadar yaşlı olan söz konusu küresel kümelerdeki yaş ölçümleri aralarındaki yaş farklılıklarını ortaya çıkardı. Swinburne Teknoloji Üniversitesi'nden Prof. Duncan Forbes: Küresel kümelerin önemli bir kısmının daha gökadalar oluşmadan önce evrende görülmeye başladığını düşünüyorum diyor. Yıldız kümelerinin yaşları Keck Gözlemevi'ndeki 10 metrelik Keck II teleskopu ile gerçekleşti. Teleskopa takılan güçlü Deimos adlı çoklu cisim tayfölçeri ile yüz küresel küme üzerinde çalışıldı. Deimos ekibi bunun için evrenin kimyasal yapısı ile küresel kümelerin kimyasal bileşimini karşılaştırdı. Araştırma ekibinden Prof. Jean Brodie: Evren 13,7 milyar yıl yaşında olduğunu biliyoruz. Biz küresel kümelerin Büyük Patlama'dan yaklaşık 1,2 ile 2,2 milyar yıl sonra oluştuğunu belirledik diyor. Prof. Aaron Romanowsky ise: Yaş ölçümlerimiz gösteriyor ki evrendeki kozmik yeniden iyonlaşma sonucu yayılan morötesi ışınım bu küreleri yok etmiş diyor. Şimdi bu kümeler sonra tekrar ortaya çıktığı zamanı öngörebiliyoruz diyor Forbes. Küresel kümeler milyon dolayında yıldızın bir arada bulunduğu yoğun yıldız kümeleridir. Samanyolu'da dahil olmak üzere birçok büyük gökada küresel kümeler barındırır. Gökadalar kozmik zaman içerisinde değişime uğrarken eski küresel kümeler 10 milyar yıldır bozulmadan kalabilir.


Yeni bir görüntü NGC-6872 ve IC-4970 gökadaları arasında süren çarpışmayı üç farklı teleskopla elde edilen verilerin birleştirilmesiyle elde edildi: Chandra ile X-ışını görüntüsü, Spitzer ile kızılötesi görüntü ve ESO'nun Çok Büyük Teleskobu ile de görünür ışık ile alınan görüntü. Gökbilimciler gökadaların merkezlerinde süper kütleli karadelikler bulunduğunu düşünüyor. Bu karadelikler ve gökadaların birbirlerine bağlı gelişimlerinin ve aktif gökada çekirdeklerinin çevrelerini etkilemesinin nasıl olduğu araştırıldığından bu tür gözlemler önem kazanıyor. Chandra ve Spitzer'den elde dilen görüntülerde IC-4970'in gaz ve tozdan oluşan ağır aktif gökada merkezi açıkça görünüyor. VLT gibi bir teleskopla ise bu bölge daha küçük görünecektir. X ve kızılötesi ışınlar buradaki gaz ve toz bulutlarını aşarak karadeliğin çevresindeki merkezi bölgeye kadar uzanır. Böylece gökada merkezleri oldukça parlak görünür. | Chandra Görüntüsü | Spitzer görüntüsü | ESO'nun VLT ile alınmış görünür ışık dalga boyu görüntüsü IC-4970'in çevresindeki toz ve gaza karşılık Chandra görüntüleri, IC-4970'in yeteri kadar sıcak gaz ile çevrili olmadığını gösteriyor. Aksine merkezi genişlemektedir. Merkezdeki karadelik neyle beslenmektedir? Yanıt yakınındaki NGC-6872'de yatıyor. İki gökada çarpışma evresinde olduklarından, büyük bir olasılıkla IC-4970, NGC-6872'nin soğuk gazlarını kendine çekerek karadeliğini besliyor. Gökadalar bizden 180 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Görüntüler 21 saatlik bir çalışma ile alınmış. Kaynak: Chandra


Bilimciler çarpışan iki gökadayı saran sıcak gaz bulutuyla ilgili ayrıntılı bir çalışma gerçekleştirmek için Chandra'yı kullandı. Gaz alışılmadık derecede büyük ve yaklaşık 10 milyar güneş kütlesinde, 300.000 ışık yılı genişliğinde olup 7 milyon Kelvin derece sıcaklığındadır. Bilimcilerin halo dediği dev gaz bulutu NGC 6240 sisteminde yer almaktadır. NGC 6240 Samanyolu benzeri iki büyük gökadanın birleşmesiyle oluşan bir sistemdir. Her iki gökadanın merkezinde süper kütleli karadelik bulunmaktadır. Karadelikler çevrelerinde sarmal yollar oluşturacak şekilde yakın cisimlere kuvvet uyguladığından, iki karadelik ileride birleşerek daha büyük bir karadelik oluşturabilir. Gökadalar arasındaki çarpışmaların başka bir sonucu da her gökadadaki gazın şiddetle tepkime vermesidir. Bu da en az 200 milyon yıl sürecek yeni bebek yıldızların doğmasına neden olur. Yıldız doğumları ile büyük yıldızların süpernova patlamaları adeta birbiriyle yarışır nitelikte olmalıdır. Bilimciler bu çalışmayla süpernova patlamaları sonucunda gökadalar içine dağılan sıcak gazda oksijen, neon, magnezyum ve silisyum gibi atomların olduğunu gördüler. Araştırmacılara göre içeriği zengin olan gaz genişleyerek daha soğuk gaz atomlarına karışıyor. Bebek yıldız oluşum sürecinin hızlandığı dönemde, yeni yıldız oluşumlarını gerçekleştiren kısa süreli patlamalar oluşmuştur. En son patlama Dünya zamanına göre 20 milyon yıl önce görülmüş ve yaklaşık beş milyon yıl sürmüştür. Ancak bilimciler sıcak gazın oluşumunun sadece bu kısa patlamalara bağlanmaması gerektiğini düşünüyor. NGC 6240 gözlemlerine göre gelecekte ne olacak? Büyük bir olasılıkla iki sarmal gökada birleşerek genç bir eliptik gökadaya dönüşecek. Çevresindeki gazın ilerleyen zaman içinde gökada tarafından yutulup yutulmayacağı ise belirsizliğini koruyor. Her nasıl olursa olsun bu iki gökadanın çarpışması bilimcilere evrenin erken döneminde yaşanılan gökada birleşmeleri hakkında çeşitli bilgiler sağlıyor. Chandra'nın X-ışını gözlemleriyle elde ettiği NGC 6240'ın birleşik görüntüsünde sıcak gaz bulutu kendini mor rengiyle gösteriyor. Görüntüdeki Hubble Uzay Teleskopu'nun görünür ışık altında elde ettiği gökadaların sağ altında uzanan ipliksi yapılar ise iki gökadanın uyguladığı kütle çekim kuvveti farklılığı nedeniyle uzanan gelgit kollarıdır.


Gökadalar yıldız oluşturmayı durduklarında ölmeye başlar, ancak şimdiye kadar gökbilimciler uzak bir gökada içinde bu sürecin başlangıcına dair açık bir işarete rastlayamamıştı. Avrupa Güney Gözlemevi'nin ortağı olduğu Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan gökbilimciler yıldız oluşumunu sağlayan gazının neredeyse yarısını uzaya atan bir gökadayı görüntüledi. Bir yılda 10 000 Güneş'i oluşturmaya yetecek miktarda başlayan gaz atımı ile bu gökada yeni yıldızlar üretmek üzere kullanacağı yakıtını hızla kaybediyor. Ekibe göre bu dikkat çekici olay başka bir gökada ile çarpışma sonrası tetiklenmiş olabilir ki, bu da gökbilimcilerin gökadaların yeni yıldız oluşumunu nasıl durduklarını yeniden düşünmelerine yol açabilir. Uzak Evren'de ilk kez çok miktarda soğuk gaz atımı nedeniyle 'ölmekte' olan tipik bir yıldız oluşumu gökadasını gözledik diyor araştırmayı yürüten Annagrazia Puglisi . ID2299 numaralı gökada o kadar uzak ki, ışığının bize ulaşması 9 milyar yıl sürüyor, onu gördüğümüzde Evren sadece 4,5 milyar yaşındaydı. Gaz atımı yılda 10 000 Güneş'e eşit miktarda gerçekleşiyor ve ID2299'daki toplam soğuk gazın %46'sına karşılık geliyor. Gökada Samanyolu'ndan yüzlerce kez hızlı bir şekilde yıldız oluşumuna imkan verdiği için, geride kalan gaz hızla kullanılacak ve birkaç on milyon yılda tükenecektir. Ekibe göre bu dikkat çekici gaz kaybına neden olan şey iki gökada arasında gerçekleşen ve sonunda ID2299'u meydana getiren bir çarpışma olabilir. Araştırmacıları bu sonuca götüren ipucu atılmakta olan gazın bir çekimsel kuyrukla bağlantısıydı. Çekimsel kuyruklar iki gökada birleştiğinde ortaya çıkan ve uzak gökadalarda oldukça sönük olarak görülen, yıldızlar-arası uzaya doğru genişlemiş gaz ve toz akışıdır. Bununla birlikte, ekip uzaya dağılan görece parlak bu özelliği gözlemeyi başarmış ve çekimsel kuyruk olarak tespit etmiştir. Çoğu gökbilimci yıldız oluşumu nedeniyle ortaya çıkan rüzgarların ve büyük kütleli gökadaların merkezindeki kara delik aktivitesinin yıldız oluşumu maddesinin uzaya atılmasından sorumlu olduğunu ve gökadaların yeni yıldızları oluşturma yeteneğini sonlandırdığını düşünüyor. Bununla birlikte, bugün Nature Astronomy dergisinde yayımlanan yeni çalışma gökada birleşmelerinin de yıldız oluşumu yakıtının uzaya atılmasından sorumlu olabileceği öneriliyor. Çalışmamıza göre gaz atımlarına birleşme olayları neden olabilir ve rüzgarlar ile çekimsel kuyruklar birbirlerine oldukça benzeyebilirler, diyor çalışmanın eş-yazarlarından Emanuele Daddi . Bu nedenle, ekiplerden bazılarının uzak gökadalarda tespit ettikleri rüzgarlar aslında bu gökadalarda gaz atımının gerçekleştiği çekimsel kuyruklar olabilir. Bu bize gökadaların nasıl 'öldüklerini' tekrar düşünmemizi söylüyor, diye ekliyor Daddi. Ekibin bulgularının önemli olduğunu söyleyen Puglisi şöyle diyor: Böyle sıra dışı bir gökada keşfettiğimde çok heyecanlandım! Bu garip nesne hakkında daha fazla şey öğrenmek istiyordum çünkü uzak gökadaların nasıl evrimleştikleri hakkında öğrenilecek bazı önemli dersler vardı. Şans eseri gerçekleşen bu keşif, ekibin 100'den fazla uzak gökada içindeki soğuk gazın özelliklerini araştırmak üzere tasarlanan ALMA gökada taramasını incelemesiyle gerçekleşti. ID2299 ALMA ile sadece birkaç dakikalığına gözlenmiş olsa da Şili'nin kuzeyinde yer alan bu güçlü gözlemevi ekibin gökadayı ve gaz atımını sağlayan kuyruğunu tespit etmesine yetti. ALMA uzak gökadalardaki yıldız oluşumunu durdurabilecek mekanizmalara yeni bir ışık tuttu. Böyle büyük yıkımlara yol açan bir olaya şahit olmak gökada evrimindeki karmaşık bulmacaya önemli bir parça eklemiş oldu, diyor çalışmaya destek veren araştırmacı Chiara Circosta . Ekip gelecekte ALMA'yı kullanarak bu gökadanın daha yüksek çözünürlüklü ve derin görüntülerini oluşturabilir ve bu sayede atılan gazın dinamiğini daha iyi anlayabilir. ESO'nun gelecekteki Aşırı Büyük Teleskobu ile ID2299 içerisindeki yıldızların ve gazın arasındaki bağlantılar keşfedilerek gökadaların nasıl evrimleştiklerine ışık tutulacaktır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu iki güzel gökada görüntüsü yayınladı. İlki çarpışan -biri parçalanmış- iki gökada, diğeri yıldızlarla dolup taşan bir gökada. İlk görüntü çarpışan iki gökadayla ilgili: Hubble sarmal bir gökadanın merceksi başka bir gökada ile kozmik birleşme sürecini yakaladı. Çarpışma nedeniyle gökadanın sarmal kollarından biri görüntünün dışına kadar uzanıyor. Görüntü çarpışmayla ilgili çok fazla kanıtı barındırıyor. Birleşme sonucunda parlak yıldızlardan oluşan bir kuşak, yukarı doğru uzanmaktadır. ESO 576-69 olarak bilinen tüy benzeri cismin merkezindeki parlak nokta, görüntüyü eşsiz kılmaktadır. Bu kısmın çarpışma sırasında sistemden kopan ve gel-git kuvvetleri nedeniyle parçalanan, eski sarmal gökadanın çekirdeği olduğu sanılıyor. İkinci görüntü ise yıldızlarla dolup taşan bir gökada: Bu güzel ışıl ışıl sarmal J125013.50+073.441.5 kodlu gökadadır. Farklı yönlere uzanan puslu ve bulanık çizgi oluşturan malzemeyi gökada yutuyor gibidir. Yıldızlarla dolup taşan gökadalar olağanüstü yüksek miktarlarda yıldız oluşturan gökadalara verilen genel addır. Yeni yıldızların doğduğu bölgeler görüntüde parlak mavi renkle gösterilmiştir. Yıldızlarla dolup taşan gökadalar galaktik evrim ve yıldız oluşumları hakkında çok bilgi saklamaktadır. Bu gökadalar yeni yıldızlar oluşturmak için büyük miktarlarda gaz barındırır. Başlangıçta büyük bir hızla yıldız oluşturan gökadalardaki gaz miktarı azaldıkça yıldız doğumu da yavaşlar. Hubble tarafından görüntülenen diğer yıldızlarla dolup taşan gökadalardan Anten ve M82'deki yıldız oluşumu Samanyolu'na göre 10 kat fazladır. Bu veriler, yıldızlarla dolup taşan gökadalardaki ışınım ile madde arasındaki etkileşimi araştıran LARS adlı çalışmanın bir parçası olarak Hubble'ın Geniş alan Kamerası 3 ile elde edilmiştir. 1 Yorum Galaksilerin evrimini ve yıldız oluşumunun seyrini anlatan bu güzel makale için teşekkürler....


APEX gözlemleri ile Nova Vulpecule 1670'in gizemi gözler önüne serildi APEX ve diğer teleskoplarla yapılan yeni gözlemler Avrupalı gökbilimcilerin 1670 yılında gökyüzünde gördükleri yıldızın bir nova değil, çok daha nadir rastlanan şiddetli bir yıldız çarpışması olduğunu ortaya çıkardı. Patlama sonrasında çıplak gözle görülebilecek kadar şiddetli olan olayın devamı oldukça sönük olduğundan, 340 yıldan sonra tam olarak aydınlatılabilmesi için milimetre-altında gözlem yapan teleskoplarca gözlenerek ayrıntılı analizlerin gerçekleştirilmesi gerekiyordu. Elde edilen sonuçlar Nature dergisinde 23 Mart 2015 tarihinde yayınlacaktır. Aralarında ayın haritasını da çıkaran Hevelius ve Cassini'nin de yer aldığı bazı büyük on yedinci yüzyıl gökbilimcileri 1670 yılında gökyüzünde görülen yeni bir yıldızı dikkatli bir şekilde incelediler. Hevelius yıldızı Kuğu novası olarak adlandırsa da şimdi gökbilimcilerce Nova Vulpecula 1670 olarak bilinmektedir. Tarih boyunca az sayıda nova yıldıza rastlanılmıştır bu nedenle modern gökbilimcilerin en büyük ilgi alanlarından biridirler. Nova Vul 1670'in hem kaydedilen en eski nova hem de daha sonradan ortaya çıkarılan en sönük nova olduğu ileri sürülmektedir. Yeni çalışmanın yürütücüsü Tomasz Kaminski şu açıklamayı yapıyor: Bu nesnenin yıllardır nova olduğu düşünülmekteydi, ancak daha fazla incelendikçe giderek sıradan bir nova görünümünden uzaklaşıyordu ya da patlayan başka tür bir yıldız olmaktan. İlk kez ortaya çıktığında, çıplak gözle kolayce görülebilen Nova Vul 1670 devam eden iki yıl süresince farklı düzeylerde parlamaya devam etti. Sonrasında görünmez olmuş ancak tamamen gözden kaybolmadan önce iki kez daha parlamıştır. Zamanına göre yine de iyi tespit edilmişse de novanın değişken parlaklığını ölçmek üzere zamanın gökbilimcileri yeteri kadar donanıma sahip değillerdi. Yirminci yüzyıl boyunca, gökbilimciler çoğu novanın patlamaya hazır kontrol dışı davranışlar gösteren yakın çift yıldızlarla açıklanabileceği anlayışına sahipti. Ancak Nova Vul 1670 bu modele uymayarak bir gizem olarak kalmaya devam etti. Teleskopların gözlemsel güçleri zamanla artsa da, bu olayın uzun zamandan sonra geride hiç bir iz bırakmadığı düşünülüyordu, taki 1980'lerde bir gökbilimciler ekibinin yıldızdan geride bölgede sönük bir bulutsu tespit etmelerine kadar. Bu gözlemler 1670'deki manzaraya illişkin bir bağlantı kurmuş olsa da, üç yüz yıl önce Avrupa göklerinde şahit olunan olayın gerçek doğasına ışık tutmaktan uzak kaldılar. Tomasz Kaminski şöyle devam ediyor: Şimdi bölgeyi milimetre-altı ve radyo dalgaboylarında taradık. Bulgulara göre kalıntı bölgesi oldukça sıra dışı bir kimyasal içerikte moleküllerce zengin soğuk gazlardan oluşuyor. APEX'in yanı sıra ekip gazın kimyasal içeriğini ortaya çıkarmak ve farklı izotopların oranlarını ölçebilmek için Milimetre-altı Dizgesi ve Effelsberg radyo teleskopunu kullandı. Böylece gözlem alanına ait oldukça ayrıntılı veriler elde edildi ve bu da buradaki maddelerin nereden gelmiş olabileceğini ortaya çıkarmak için kullanıldı. Ekibin keşfine göre soğuk maddenin kütlesi bir nova patlamasının ortaya çıkaracağı kütleden çok daha fazla ve ayrıca Nova Vul 1670 etrafında ölçülen izotop oranları bir novadan beklenen oranlara göre farklı. Peki nova değilse, neydi bu olay? Cevap iki yıldızın olağanüstü çarpışmasıydı, bir novadan daha parlak ancak bir süpernovadan sönük, kısa süreli kızıllık olarak adlandırılan bir olay meydana getirdi. Bunlar bir yıldızın başka bir yıldızla birleşerek patlaması nedeniyle oluşan oldukça nadir görülen olaylardır ve çarpışma sonrasında yıldız maddeleri soğuk uzay ortamına dağılarak geride molekül ve toz bakımından zengin sönük bir kalıntı bırakırlar. Yeni anlaşılan bu patlayıcı yıldız modeli neredeyse Nova Vul 1670'in profiline uyuyor. Ekip üyelerinden Karl Menten son olarak şunu aktarıyor: Bu tür keşiflerin eğlenceli yanı şu: burada böyle bir şeyi hiç beklemiyorduk! Notlar Bu nesne günümüz takımyıldızlarından Tilkicik'in sınırı doğrultusunda, Kuğu takımyıldızının karşı kenarında yer almaktadır. Genellikle Nova Vul 1670 ve CK Vulpeculae olarak adlandırılmakta ve tür olarak ise değişen yıldız denilmektedir. ESO-Türkiye


Mars tarihi boyunca birçok irili ufaklı darbelere uğramıştır. Bu nedenle Kızıl Gezegen'in yüzeyinde yüzlerce hatta binlerce çarpma kraterine rastlanır. Bu görüntü gezegenin kuzey yarımküresindeki Hephaestus Fossae adıyla bilinen bölgeye aittir ve 28 Aralık 2007'de ESA'nın Mars Express uzay aracının yüksek çözünürlükteki kamerasıyla görüntülendi. Yeşil ve sarı renkler düzlükleri temsil ederken mavi ve mor renkler ise 4 km ve daha derin kısımları göstermektedir. Görüntüdeki arazinin yükselti dağılımı renk çizelgesiyle gösterilmiştir. Büyük krater yaklaşık 20 km çapında olup bunun dışında birkaç düzine daha çarpma krateri daha alan üzerinde dağılmıştır. Nehir yatağını anımsatan uzun ve dolambaçlı kanyon benzeri olgular ise büyük kraterlerin yüzeye çarpmasından sonra oluşmuş görülüyor. Böylesi yataklar Güneş Sistemi'ndeki kuyrukluyıldız ya da asteroit gibi başka bir cismin yüzeye hızla çarpması sonucunda yüzeyin ısınmasıyla oluşur. Kaya ve tozun yüzeyden fırlamasına ek olarak yüzey altındaki farklı maddeleri barındıran buzun erimesiyle oluşan çamur, görüntüdeki gibi kendine bir yol bularak akmaya başlar. Bu da oldukça karmaşık desenli bir su yolunun oluşmasına neden olur. Erimiş kaya ve buz karışımı aynı zamanda krateri çevreleyen enkaz örtüsünün oluşmasını sağlamıştır. Buradaki gibi büyük çarpma kraterlerinin şiddeti yüzey altındaki donmuş suyun bir kısmını serbest bırakmak için toprağı yeterince derin kazar. Görüntüdeki daha küçük kraterlerde benzer yapılara rastlanmaması böylesi bir etkinin ancak çok güçlü bir çarpma ile oluşabileceğini gösterir. Görselin yüksek çözünürlükteki görüntüleri: JPEG TIF Görsel telif: ESA/DLR/FU Berlin


Satürn ve gezegenlerini izleyen Cassini uydusu 10 yaşına girdi. Geçen 10 yıl boyunca bir yığın görüntü ileten Cassini yardımıyla Satürn ve uydularını daha yakından tanıma şansına kavuştuk. 15 Ekim 1997'de Cassini ve üzerinde taşıdığı Huygens sondası Dünya'dan fırlatıldı. Yedi yıl sonra 1 Temmuz 2004'de araç Satürn yörüngesine giriş yapmıştı. NASA/JPL 10. yıl onuruna görülen en önemli 10 keşfi aşağıdaki gibi belirlemiş. |1. Huygens dış Güneş Sistemi'ndeki bir uyduya indiHuygens sondası 14 Ocak 2005'te Titan yüzeyine indi ve yandaki görüntüyü yolladı. 2 saat 27 dakika görev yapan sonda bu süre içerisinde Titan'ın atmosferindeki metan yağmurunu, yüzeydeki erezyon ve kurumuş göl yataklarını gözledi. Benzen de dahil olmak üzere Titan atmosferinde organik bileşiklerin var olduğunu belirledi. Yandaki görüntü yüzeyin gerçek rengini elde edebilmek için renklendirilmiştir. |2. Enceladus'ta Buz FıskiyeleriCassini Satürn'ün Enceladus uydusunda buz fıskiyeleri olduğunu belirledi. Yüzeyden uzaya fışkıran tuzlu su uzayın soğukluğu nedeniyle anında donup buza dönüşüyordu. Bu da uydunun yüzeyinin altında bir sıvı okyanusun var olması demektir. Dünya'daki yaşam denizlerde başladığına göre Enceladus'un okyanusunda da yaşam olma olasılığı uyduyu Güneş Sistemi'nin en merak uyandırıcı yerlerinden biri yapmaktadır. |3. Satürn halkalarının aktif ve dinamik olduğu belirlendiCassini uzay aracı Satürn halkası içinde uydu olması muhtemel yeni bir oluşum gözledi. Bu gözlem gezegenin bilinen uydularının oluşumuna da ışık tutabilir. |4. Titan'da Dünya'daki gibi göl, deniz, akarsu varTitan'da yağmur yağdığı, şimşek çaktığı, göl, nehir ve denizlerin olduğu Cassini'nin radar görüntüsü, kızılötesi ve optik gözlemleri sonucunda anlaşıldı. |5. Satürn'ün kuzeyinde dev fırıtnaSakin bir atmosferi olduğu düşünülen Satürn'de 2010 yılının sonuna doğru büyük bir fırtına patlak verdi. Fırtınanın olduğu yerde büyük bir girdap oluştu ve hiçbir gezegende görülmeyen bir sıcaklık artışı tespit edildi. Fırtına yaklaşık bir yıl sürdü. |6. Satürn kutuplarında farklı radyo ışımasıJüpiter2in kendi çevresinde dönüşünü hesaplayan yöntem Satürn'de de denendi. ancak kuzey kutbu ile güney kutbunun radyo ışımasının farklı olduğu gözlendi. Bu durum gezegenin ekinoks sürecinde olmasına bağlansa da hala Satürn'de bir günün uzunluğu bilinmiyor. |7. Halkalarda dikey yapılarHer 15 yılda bir Satürn halkaları güneş ışığını kuzey-güney doğrultudan alır. Bu durumda da halkaların yüksekliği de ortaya çıkar. Cassini 15 Ağustos 2009'daki ekinoks sırasında Satürn'ün B halkasındaki uzun gölgeleri gösteren bu görüntüyü yollamıştı. |8. Titan atmosferinin moleküler yapısıCassini, Titan atmosferindeki yaşam için vazgeçilmez olan organik kimya bileşenlerinin düşünülenden daha aktif olduğunu ve bilinenden daha alt katmanlara kadar uzandığını belirledi. |9. Iapetus'un gizemi çözüldüSatürnün 300 yıl önce keşfeidlen üçüncü büyük uydusu Ispetus'un yüzeyindeki koyu ve aydınlık noktaların sırrı çözüldü. Cassini uydunun yüzeyinin oldukça bozuk olduğunu ve kraterle kaplı olduğunu gösterdi. Buna göre eski ve yaşlı kısımlar enerji soğurduğundan siyah, daha genç ve yüksek yerler enerjiyi yansıttığından beyaz görülüyor. |10. Altıgen fırtınaSatürn'ün kuzey kutbunda birbirine ters yönde dolanan iki hava akımı görüldü. Bu fırtınalar altıgen şekilli jet akımlarını gösteriyor.


Amatör gökbilimcilerin de yardımıyla Cassini kızılötesi tayfölçeriyle Satürn atmosferindeki dev fırtınayı görüntüledi. Aracın sıcaklığa bağlı olarak fırtınanın sebep olduğu gaz dağılımı şimdiye kadar alınan en ayrıntılı verilerle belirlendi. Verilere göre fırtınanın şiddeti, bu yıl Washington'da görülen ve büyük bir alanı kapsayan en büyük fırtınadan 5 kat daha güçlü. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi, bileşik kızılötesi tayfölçer ekibinden Gordon Bjoraker, Keşfin amatör gökbilimcilerle gerçekleşmesinden mutlu olduk diyor. Cassini üzerindeki radyo ve plazma dalga aletleri ile görüntüleme kameraları yardımıyla Satürn'deki gök gürültüsünü, yıldırımları sürekli izlemektedir. Radyo ve plazma dalga aletleri düzenli olarak elektrostatik boşalmayı sağlayan fırtına bulutlarını görmeye çalışan amatör gökbilimcilerin de yararlanması için düzenli veri yollamaktadır. Anthony Wesley, Trevor Barry ve Christopher Go gibi amatör gökbilimciler Şubat ayında gerçekleşen uyarı sonrasında yaptıkları gözlemlerle düzinelerce görüntü alabildiler. Cassini bilim insanlarına fırtınanın görüntüsünü e-posta ile yollayan Wesley, geçtiğimiz yıl Mart ayında da Jüpiter'de bir çarpışma olduğunu keşfeden bir Avustralyalı amatör gökbilimcidir. Bu görüntülerin Cassini ekibi tarafından görülmesini ve doğrudan Cassini ve Hubble Teleskopları ile fırtınanın görüntülenmesini istedim diyor Wesley. Cassini bilim insanları 13 Mart'ta zirveye ulaşan fırtınanın görüntüsünü çekmeyi başardılar. Bilim insanları Cassini aracını fırtınanın olduğunu düşündükleri bölgeye yönelttiler ve büyük bir şans eseri burada büyük bir fırtınayı gözlemeyi başardılar. 25 ve 26 Mart'ta tayfölçerlerle elde edilen veriler ışığında fırtınanın beklenenden daha güçlü olduğu belirlendi. Fırtına nedeniyle güçlü bir akımla karşılaşan gaz kütlesi üst troposfere doğru güçlü akıntılarla tırmanıyor ve üst atmosferi tarıyordu. Maryland Üniversitesi'nden Brigette Hesman: 100 km kadar aşağıda bir balonda gezen kişi tıpkı kar fırtınasına yakalanır gibi bir amonyak-buz fırtınasına yakalanacaktı. Büyük bir olasılıkla bu fırtına 200 km aşağıya kadar da etkili olacaktı diyor. Kaynak: NASA/Cassini


En son 2008 yılında yakın geçiş yapılarak çekilen yüksek çözünürlüklü Enceladus görüntüsüne, Cassini bir yenisini eklemek üzere. Cassini bugün Enceladus'a yakın geçiş yapacak. Yüzeyinden uzaya çeşitli kimyasal maddeler fışkırttığı sanılan Satürn uydusu son zamanlarda dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştı. Enceladus'un yüzeyine ilişkin son görüntü 2008 yılının Aralık ayında alınmıştı. Bu görüntüde uydunun ekvator bölgesinin 30'ar derecelik kuzey ve güney bölgeleri ile 150 derece batı boylamı gözlenmişti. Yüksek çözünürlükteki fotoğrafın sol alt kısmında kaplan şeridi olarak adlandırılan bölge göze çarpıyor. Fotoğraf piksel başına 110 metrelik ölçeğe sahip. Enceladus'un yarıçapı 252 metre olduğundan fotoğraf geniş bir alanı kapsıyor. 2008'deki bu görüntü aslında uydunun 2, fotoğrafı. 25 yıl önce Voyager Uzay Aracı ile de bir fotoğraf alınmıştı. Cassini Aracı saniyede 8 km'lik bir hızla Enceladus yüzeyinin 100 km kadar yakınından geçiş yapacak. Böylece uydudan dışarıya fışkıran maddenin ne olduğunun kesinlik kazanması bekleniyor. Daha önce uydunun buz yüzeyinin altından fışkıranın su buharı, sodyum ve çeşitli kimyasal moleküller olduğu düşünülüyordu. Bunun ne kadar doğru olduğu kestirilmeye çalışılacak. Buz yüzeyinin altında basit organik moleküller ve ilkel yaşam biçimleri de olmak üzere çeşitli sorulara yanıt aranacağı için Gökbilimciler'in gözü Cassini'de olacak. Yukarıdaki fotoğrafın yüksek çözünürlüklü bağlantıları: 352.8 MB'lık Tif formatındaki görüntüsü 11.44 Mb'lık Jpg formatındaki görüntüsü


Cassini uzay aracına göre Satürn'ün sıradışı buzlu uydusu Enceladus bir yeraltı denizine sahip. Cassini 2005 yılında Enceladus'un güney kutbundaki 'kaplan çizgisi'ni andıran kırıklardan fışkıran buz ve subuharı jetlerini keşfettiğinden bu yana ilgiyle izlenir olmuştur. Sonraki gözlemlerde jetlerin diğer bölgelere göre daha ılık ve daha tuzlu olduğunu ortaya koymuştu. Gezegen bilimciler Cassini'nin radyo bilim aleti yardımıyla uydunun içini doğrudan inceleyebildi. Cassini, 2010 ve 2012 yıllarında biri kuzey kutbuna olmak üzere toplamda üç kez Enceleadus'un 100 km kadar yakınından geçti. Bu geçiş sırasında, uydunun kütleçekimi etkisiyle, Cassini'nin hızı saniyede 0,2-0,3 milimetre kadar değişti. Enceladus'un Cassini'ye uyguladığı ve Dünya'nın çekimine göre küçük olan çekim kuvveti, radyo sinyalleri yardımıyla ölçüldü. Bu ölçümler uydunun iç yapısı hakkında bilgi içeriyordu. Yüzeydeki tepe ya da çukurların dağılımı bu sinyallerin geri dönüş süresine bağlı olarak tespit edilebilir. Bilim insanları Enceladus'un güney kutbu üzerinde ve yüzeyin 30-40 km altında negatif kitle dağılımı ölçtüler. Science Dergisi'nde yayınlanan çalışmanın başyazarı Luciano Iess: Cassini'nin hareketine bağlı olarak uydunun yüzeyini kameralarla gözleyerek topografyasını oluşturduk. Böylece uydunun iç yapısını anlamamızı sağlayan küçük bir pencereyi açmış olduk diyor. Uzay aracının hareketinde gözlenen tedirginliklerle asimetrik bir iç yapısı bulunan uydunun güney yarıküresinin yüzeyinin kabaca 30-40 km altında sıvı su olduğu anlamına gelir. Kütleçekimsel veriler uydunun 500 güney enleminden güney kutbuna kadar uzanan kısmında bölgesel bir deniz olduğunu gösterdi. Bu sonuç, yüzeyde gözlenen kaplan çizgileri çevresindeki yüksek sıcaklık değeriyle de tutarlıdır. ESA'nın Cassini projesi bilim insanlarından Nicolas Altobelli: Bu ilginç deneyle birlikte Enceladus'un jet tüylerinin oluşumunu anlamaya yönelik çok önemli bir aşama kaydedildi diyor. 2 Yorumlar ileride daha detayli bilgi alinacaktir uzay gemileri uyduya ine biliyorlar mi ornek alabilmek icin Şimdiye kadar Ay'dan astronotlar yarıdmıyla örnekler getirildi. İlk kez bir aracen örnek toplaması ise Japon Hayabusa sondasına kısmet oldu. Hayabusa Itokawa asterotinden çeşitli örnekler toplayarak Dünya'ya getirmişti. Konuyla ilgili aşağıdaki linkte yer alan haberlere göz atabilirsiniz: http://www.astronomidiyari.com/?feed=rss2&tag=hayabusa


NASA'nın Satürn ve uydularını inceleyen Cassini uzay aracı Enceladus uydusunun buzla kaplı yüzeyinin altında tuzlu su okyanusu bulunduğuna ilişkin en sağlam kanıtını iletti. Bu sonuç uydudan fışkıran tuz bakımından zengin jetleri analiz edilerek alındı. Cassini'deki kozmik toz analizörü uydunun kaplan çizgileri şeklindeki çatlaklardan püsküren taneciklerde nispeten küçük ve düşük ağırlıkta tuz zerrecikleri olduğunu iletti. Ancak yine Cassini uydunun yüzeyinde sodyum ve potasyum açısından zengin daha büyük tanelerden oluşan ipliksi yapılar olduğunu da buldu. Tuz bakımından zengin parçacıklar, okyanus benzeri bir oluşumdan buharlaşma yoluyla kaybolan su ve buzdan çok olmadığını gösteriyor. Heidelberg Üniversitesi bilim insanlarından ve Cassini bilim ekibi üyesi Frank Postberg: Eneceladus'ta yüzey altı dışında ve kaplan çizgilerinde kendini gösteren tuzun üretilebileceği hiçbir yüzey üstü durum yoktur diyor. Su dışarı sızarken donarak saf buza dönüşüyor ve arkasında da tuzu bırakıyor. Bu ipliksi görünen buz yapılar yüksek miktarda tuzlu olmalıdır. Cassini Enceladus'taki su buharı ve buz jetlerini ilk kez 2005 yılında keşfetti. 2009 yılında araçtaki kozmik toz analizörünü işe koşan bilim insanları Satürn'ün dıştaki E halkasında Enceladus jetlerinden kaynaklandığını düşündükleri buz tanelerini ve içindeki sodyum tuzlarını inceledi. Ancak bunların Enceladus kaynaklı olduklarından emin olamadılar. Yeni çalışma ile aynı cihazın 2008 ve 2009 yıllarında üç Enceladus yakın uçuşu sırasında odaklandığı püskürmeleri analiz edildi. Saatte 23 000 ile 63 000 km gibi hızlarla dedektöre çarpan buz parçacıkları anında buharlaştı. Kozmik toz analizörü içindeki elektrik alanı etkisiyle çarpan madde çeşitli bileşenlere ayrıldı. Verilerin ışığında yüzeyin yaklaşık 80 km altında uydunun kayalık çekirdeği ve buzlu mantosu arasında bir su tabakası olduğu düşünülüyor. Suyun içindeki tuz yüzeye yakın çatlaklarda bulunan buzu aşındırarak çözdüğü ve bunun da basınç azalmasına neden olarak yüzeyde uzun çatlamalara yol açarak dışarı doğru tuzlu suyun püskürdüğü yorumu yapılıyor. Kabaca her saniyede püsküren 200 kg buzlu suyun bir kısmı iplikçileri oluşturur. Araştırmacılar ipliksi yapıların oluşumu ve kolayca donmaları için su rezervinin büyük bir yüzeye sahip olması olması gerektiğini düşünüyor. Cassini'nin morötesi görüntüleme tayfölçeri yakın zamanda uyduda bir yeraltı okyanusu olduğuna ilişkin destekleyici sonuçlar üretti. Arizona-Tuscon'daki Gezegen Bilimleri Enstitüsü'nde Candice Hansen'in başkanlığını yaptığı ekip uydunun güney kutup bölgesinden ses hızından beş ile sekiz kat daha hızlı fışkıran jetleri tespit etmişti. 2010 uçuşuyla görülen jetlerle ilgili elde edilen bilgiler uydu yüzeyinden ayrılan maddenin Satürn'ün E halkasını oluşturduğunu doğrular nitelikte. Jet İticiler Laboratuarı'ndan Cassini projesi ekibinden Linda Spilker: Dış Güneş Sistemi'nin ilginç ve sıradışı olan Satürn ve uydularını onları yakından izleyen Cassini olmadan bu ilginç sonuölara ulaşamaz ve tuzun tadını alamaz ve buz bombardımanını göremezdik diyor. Cassini-Huygens projesi NASA, ESA ve İtalyan Uzay Ajansı'nın ortaklığında oluşturulmuştur.


Satürn'ü ve uydularını Cassini ile keşfetmeye devam ediyoruz. Cassini Enceladus'a yaptığı yakın uçuşun ardından yeni buz fıskiyeleri görüntülerini iletti. Çekilen görüntülerde uydunun Güney Kutbu'nu aydınlatan buz fıskiyeleri göze çarpıyor. Görüntüdeki buz fıskiyeleri uydunun yüzeyindeki 'kaplan çizgileri' olarak adlandırılan derin çatlaklardan yayılıyor. Bilim insanları bu görüntüler eşliğinde fıskiyelerin uydu üzerindeki yerlerini belirleyip, çatlakların şekil değiştirip değiştirmediklerini inceliyorlar. Yakın uçuş sırasında Enceladus'tan fışkıran buz parçacıklarının uyduda bir atmosfer oluşturup oluşturmadığı da tespit edilmeye çalışıldı. Bilim insanları Enceladus'ta da Rhea'daki gibi çok ince de olsa oksijen ve karbondioksitten oluşan bir atmosfer olup olmadığını anlamaya çalışıyor. Bunun için de uydunun özellikle buz fıskiye yoğunluğunun yüksek olduğu Güney Kutbu hedeflendi. Bu uçuş sırasında ayrıca mikro meteor bombardımanı oranını hesaplayarak Satürn halkalarının yaşını ortaya çıkarmaya da çalışıyorlar. Enceladus uçuşunun 8 saat öncesinde Cassini aracı Satürn uydularından Dione'nın 100 000 km kadar yakınından geçti. Bu uçuş sırasında Dione'nın parlak yüzeyindeki derin çatlakların bulunduğu yerlerin görüntülerini de iletmeyi unutmadı. Bu çatlaklar uyduda geçmişte yer kabuğu hareketleriyle oluşan çeşitli fayların bulunduğunu gösteriyor. Bilim insanları bu çatlakların derinliğini ölçmek için daha fazla veriye ulaşmış durumdalar. Kaynak: NASA-JPL


Cassini, Satürn ve uydularını izlemeye devam ediyor. Bize de yeni fotoğrafları yayınlamak kalıyor. Satürn Güneş Sistemi'nin en büyük 2. ve Güneş'e uzaklığına göre 6. sıradaki dev gaz gezegendir. Halkalarıyla küçük bir teleskoptan bakanları bile hayranlık içinde bırakan bir güzelliğe sahiptir. Galileo günümüzden 400 yıl önce Satürn'e yaptığı küçücük teleskobuyla bakmış ve halkalarını kulak olarak yorumlamıştı. Elindeki teleskoptan daha fazlasını görmesine imkan yoktu tabi. Günümüzde bizler Galileo'den daha şanslıyız. Elimizde bakabileceğimiz bir teleskop veya iyi bir dürbün yoksa bile Satürn'ün dev teleskoplarla, Hubble ile ve Cassini ile çekilmiş fotoğraflarını istediğimiz an ulaşabiliyoruz. Satürn, Güneş'ten yaklaşık 1,4 milyon kım uzaklıkta dolanıyor. Yörünge dolanımı ise 29,4 yıl. Dünyamıza ortalama uzaklığı ise yaklaşık 1,2 milyon km (8 AB). Satürn'ün ekvator çapı Dünya çapının 9,44 katı kadar. Satürn'ün içine 690 Dünya sığabiliyor. Satürn'ün bir diğer özelliği ise yoğunluğunun sudan az olması (Suyun yoğunluğunun %69 kadar). Yani Satürn'ü suyun üstüne bırakırsanız batmayacaktır. O nedenle suda batmayan gezegen olarak bilinir. Cassini-Huygens, NASA, ESA ve İtalyan Uzay Ajansı'nın birlikte gerçekleştirdiği bir projedir. Uydu Satürn'e ulaştığında beraberinde getirdiği Huygens adlı deneysel aracı Titan'ın atmosferiyle bilgi almak için bırakmış ve Titan hakkında detaylı bilgi edinmemizi sağlamıştı. Aşağıdaki fotoğraflar Satürn ekinoksundan hemen önce çekildiği için önemli. Satürn 15 yılda bir ekinoksa giriyor. Ekinoks güneş ışınlarının gezegenin ekvatoruna dik vurması nedeniyle gece-gündüz eşitliğinin oluşması anlamına gelir. Sıra fotoğraflarda... Bu fotoğrafta Cassini Titan'ın atmosferindeki bulutları görüntüledi. Uyduya 251 bin km kadar yaklaşan araç, bulutların yanında karanlık Titan toprağını da görüntüledi. Fotoğraf ölçeği piksel başına 1 km'dir. Fotoğraf Cassini'nin dar açılı kamerasıyla 9 Temmuz 2009'da kızılötesi dalga boyu filtresi hassasiyetiyle çekildi. Bu fotoğrafta Dione, Tethys, Pandora ve Enceladus uyduları halkalarla birlikte görülüyor. Dione fotoğrafın sol kısmında F halkasına gölgesi düşerek görülen ve çapı 1120 km olan bir uydudur. Enceladus ise son zamanlarda adını buzlu yüzeyinin altında sıvı okyanus olabileceği tartışmalarıyla duyduğumuz ve çapı 600 km olan diğer uydusu. Uydu fotoğraf üst kısmında nokta gibi görülüyor. Tethys ise 1062 km çapında olup fotoğrafın sağ kısmında kendini gösteriyor. Pandora küçük uydusu ise fotoğrafın merkezinin soluna doğru F halkasının hemen üzerinde sönük bir nokta gibi duruyor. Bu uydunun çapı 81 km'dir. Fotoğraf 5 Ağustos 2009 tarihinde, Cassini Satürn'den 2,2 milyon km uzaklıktayken alındı. Ölçek ise piksel başına 125 km'dir. Krateriyle görülen bu uydunun adı Janus. 178 km çapındaki bozuk küre görünümüyle Janus'un bu fotoğrafını Cassini, uydudan 98 bin km uzaktayken dar açılı kamerasıyla görünür ışık dalga boyuyla almış. Fazla söze gerek yok sanırım. Satürn halkalarına düşen Epimetheus'un gölgesinin fotoğrafı. 113 km çapındaki uydunun ancak B halkasına düşen gölgesi görülebiliyor. Fotoğrafın sağ altındaki parlaklık kameranın lensinden oluşan bir yansımadır. 11 Temmuz 2009'da piksel başına 25 km düşen ölçeğiyle alınmış fotoğrafta Cassini Satürn'den 470 bin km uzaklıktaydı. Tethys ve uydunun kuzey yarıküresindeki Odysseus Krateri. Krater, 1062 km'lik çapıyla Tethys'in neredeyse yarısı kadar: 450 km çapında. Piksel başına 3 km ölçeğe sahip olan fotoğraf 11 Temmuz 2009'da Cassini'nin dar açılı kamerasıyla görünür ışıkta alınmış. Bu sırada araç uyduya 577 bin km uzaklıktaydı. Satürn'ün halkasında görülen dalgalanmalar topu topu 8 km'lik çapıyla küçük Daphnis tarafından yaratılmış. Araya bir de Güneş ışınlarıyla oluşan aydınlanmalar ve gölgeler girince böyle ilginç bir görüntü oluşmuş. Fotoğraf 11 Temmuz 2009'da dar açılı kamerayla görünür ışık dalga boyuyla alındı. Bu sırada araç uydudan 496 bin km uzaklıktaydı. Fotoğraf ölçeği piksel başına 3 km'dir. Yazıya Titan ile başladık, o zaman Titan ile bitirelim. 5150 km çapındaki Titan'ın atmosferi ve çevresinde oluşan sis halesi. Titan'ın bu fotoğrafı Satürn'e bakmayan diğer yüzüne ait. Bu nedenle uydunun yalnız üst kısmı aydınlık görülüyor. Piksel başına 8 km'lik ölçeğe sahip olan fotoğraf 5 Temmuz 2009'da Cassini'nin dar açılı kamerasıyla ışığın morötesi dalga boyunda alındı. Cassini bu sırada Titan'a 1,3 milyon km uzaklıktaydı. Daha fazla Satürn ve uydularının fotoğrafları için: Cassini gözüyle Satürn


NASA'nın Satürn ve uydularını izleyen Cassini uzay aracı, buzla kaplı uydu Rhea'nın karbondioksit ve oksijenden oluşmuş çok ince bir atmosferi olduğunu belirledi. Keşif, bir uzay aracının doğrudan gözlemle bir cismin atmosferinde oksijen moleküllerini yakalaması yönünden bir ilk olma özelliğini taşıyor. Satürn'ün manyetik alanı nedeniyle Rhea'daki oksijen Ay'daki gibi buz içinde hapsolmamış. Bunlar yüzeyde serbestçe dolanıp kimyasal tepkimelere neden oluyor. Buna karşılık karbondioksitin kaynağının ne olduğu hala tartışmalıdır. Rhea'daki oksijenin yoğunluğu Dünya'dakine oranla 5 trilyon kez daha azdır. Ancak yeni bulgular Ay ve Merkür'e göre yüzeyden ayrışan oksijenin 100 kat daha fazla olduğunu gösteriyor. Oksijen ve karbondioksit oluşumu büyük bir olasılıkla evrendeki buzlu cisimlerin yüzeyindeki karmaşık kimyasal olaylarla gerçekleşiyor. Güneybatı Araştırma Enstitüsü Cassini bilim ekibinden Ben Teolis: Yeni sonuçlar evrende ve Güneş Sistemi'ndeki oksijen içeren aktif ve karmaşık kimyasal olayların gerçekleştiği yönünde. Cassini'nin elde ettiği sonuçlara göre Rhea sıvı suyun ve yaşamın bulunamayacağı kadar soğuk diyor. Buzlu yüzeyden gelen ışınların serbest bıraktığı oksijene karşılık yüzeyin altında sıvı su bulunuyor. Yüzeyin altında bir şekilde bulunan oksijen ve karbondioksit daha karmaşık molekülleri oluşturarak yaşam için elverişli koşulları taşıyabilir. Bilim insanları buzlu uyduların yüzeylerinin altına yer alabilecek bir okyanusta, yaşamın mümkün olup olamayacağını araştırmaya devam ediyor. Oksijen ve karbondioksitten oluşan ince atmosferiyle en büyük 2. Satürn uydusu Rhea, diğer Satürn uydularından bu özelliğiyle ayrılıyor. Titan ise çok az karbondioksit ve oksijen barındırmasına karşılık daha kalın bir atmosfere sahiptir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı Cassini projesi bilim insanlarından Linda Spilker: Cassini, Rhea'nın hayal ettiğimizden daha farklı yapıda olduğunu gösterdi. Cassini sayesinde Satürn uydularının birbirinden ayrılan özelliklerini daha iyi anladık diyor. Bilim insanları Rhea ve Jüpiter'in buzlu uydularına ilişkin Galileo uzay aracı ve Hubble Uzay Teleskopu'nun gözlemleri sonucunda oksijen ve karbondioksitin oluşturduğu ince bir atmosferin varlığından şüphelenmişlerdi. Cassini, Satürn halkalarını oluşturan parçacıkların morötesi bombardımana uğrayarak oksijen ürettiğini algıladı. Sonuçta Cassini Rhea'nın 101 km kadar yakınına yaptığı yakın uçuş sonucunda uydunun atmosferindeki oksijen ve karbondioksit olduğunu doğrudan gözledi. Verilere aracın uyduya yaptığı 26 Kasım 2005, 30 Aüustos 2007 ve 2 Mart 2010'daki yakın uçuşları sonucunda ulaşıldı. Araçta bulunan iyon, nötr kütle tayfölçeri ve plazma tayfölçerinin verileri birleştirildi. İyon ve nötr kütle tayfölçeri metreküp başına 50 milyar oksijen molekülü ile 20 milyar karbondioksit molekülü olduğunu belirledi. Plazma tayfölçeri ise oksijen ve karbondioksit iyonlarını gösteren pozitif ve negatif iyon akışlarını tespit etti. İngiltere'deki Londra College Üniversitesi'nden Cassini araştırması üyesi Geraint Jones ise, karbondioksitin tam olarak yüzeyden nasıl olup ta serbest kaldığı sırrını çözemedik. Ama Cassini yardımıyla uyduyu çevreleyen bu gaz bulutu bilmecesini çözmek için uğraşıyoruz diyor. Karbondioksitin kaynağı güneş sistemini oluşturan bulutsu ya da kuyrukluyıldızlar olabilir. Ya da Rhea'da su buzu içinde sıkışıp kalmış organik molekülleri etkileyen bir ışımayla da oluşabilir. Tabi Rhea yüzeyini bombardımana tutan karbon zengini küçük meteorların işi de olabilir. Hangisinin doğru olduğu zamanla ortaya çıkarılacak. Kaynak: NASA-Cassini


NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn uydularından Rhea'ya yaptığı yakın uçuşu tamamladı. Araç, uyduya ait görüntüleri 10-11 Ocak 2011 tarihlerinde aldı. Görüntüde gün ışığı altında bir kısmı parlayan bir kısmı gölgede kalan kraterler açık bir şekilde görülüyor. Alınan görüntülerde Rhea dışında diğer uydular ve Satürn halkası da göze çarpıyor. Görüntülerdeki kraterler Ay'ın eski kraterlerine benziyor. Ancak Satürn'ün Enceladus gibi uydularında da görülen erken zamanda oluşmuş düz hatlarda göze çarpıyor. Rhea'ya yapılan yakın uçuşla uydunun ne sıklıkla ve ne kadar büyüklükte meteorlar ile çarpıştığını da ortaya çıkarıyor. Bilim insanları bunun anlaşılabilmesi için araçtaki kozmik toz inceleme aleti ile radyo ve plazma dalga bilimsel aletinden gelen verileri değerlendiriyor. Böylece Satürn Sistemi'nin dışından gelen nesnelerin halkaları ne ölçüde etkilediği ve halkaların kaç yaşında olduğu ortaya çıkarılabilecek. Rhea'nın oksijen ve karbondioksitten oluşmuş çok ince bir atmosferi olduğunu ve uydunun Satürn magnetosferi ile parçacıkları arasında etkileşim halinde olduğunu biliyoruz. İşte Cassini bunun ayrıntılarını ortaya çıkarıyor. Cassini Rhea'ya yakın uçuşu sırasında uydunun 69 km kadar yakınından geçmeyi başardı.


Cassini Satürn halkaları arasındaki yolculuğunu sürdürüyor. Aracın son verileri gezegenin manyetik alanının eğiminin olmadığını gösterdi. Araştırmacıları heyecanlandıran bu gözlem aslında aracın önümüzdeki süreçte ezberleri bozacak birkaç olası keşiften biri. Cassini yakın geçmişte buz halkaların yapısı ve bileşimleri ile Satürn'ün atmosferinin yüksek çözünürlüklü görüntülerini yolladı. Cassini şu an 22 haftalık halkalar arası yolculuğunun 15. haftasında. 26 Nisan'da başlayan Satürn'e dalış ve veda görevi 15 Eylül'de bitecek. Cassini proje yöneticisi Earl Maize: Cassini uzun yolculuğunun son aşamasında güzel performans gösteriyor. Gözlemlerin sürprizlerle dolu olması bize zevk veriyor ve elde ettiğimiz her veri bilime katkı sağlıyor diyor. Proje ekibinden Linda Spilker: Cassini'nin final göreviyle elde ettiğimiz verilerden dolayı heyecanlıyız. Bu veriler Satürn atmosferi ve halkaları hakkında birçok şey anlatıyor diyor. Cassini'nin son verileri Satürn'ün manyetik alanının gezegenin dönme ekseni ile şaşırtıcı şekilde hizalanmış görünüyor (eğim 0,06'dan daha küçük). Bu da aracın elde ettiği verilerin alt sınırıdır. Gözlem bilim insanlarının manyetik alanın nasıl oluştuğunu açıklayan kuramla uyumludur. Satürn'ün sıvı metalik hidrojenden oluşmaktadır. Bu derinlerdeki sıvı metalin akımının devam etmesi ancak belirli bir derecede eğim gerektirmektedir. Eğer eğim olmazsa bu tür bir akım yok olur. Manyetik alandaki eğim gezegenin derinliklerindeki günlük hareketleri gözlenebilir duruma getirecek. Böylece Satürn'ün bir gününün uzunluğu ortaya çıkarılacak. Cassini manyetometre araştırma başkanı Michele Dougherty: Eğim tahmin ettiğimizden daha küçük çıktı. Şimdiye kadar Satürn'ün bir gününün uzunluğunu ölçemedik, üzerinde çalışıyoruz diyor. Ekip bu ve diğer verileri araç Satürn içine dalmayı sürdürdüğü sürece almaya devam edecek. Böylece verilerin Satürn'ün kütle çekimiyle uyumlu olup olmadığı anlaşılacak. Şimdiye kadar gezegenin iç kısmına yönelik alınan verilerin eldeki modellerle bazı uyumsuzluklar içinde olduğu görüldü. İlerleyen günlerde gezegenin yapısı ile ilgili beklenmedik keşifler gelebilir.


Güneş ışığının Titan'ı sıyırdığı görüntüyü çeken Cassini uydusu, ışıktaki parıltıyı analiz inceleyerek Titan'da sıvı madde olduğunu bildirdi. Görüntü 8 Temmuz 2009 tarihinde alındı. Cassini bu sırada Titan'a 200 bin km kadar uzaklıktaydı. Satürn'ün en büyük uydusu olan Titan'ın kuzey yarım küresinde güney yarım küreye daha fazla göl oluşumları olduğuyla ilgili haberi daha önce yayınlamıştık. Uydunun kuzeyinde şu an kış yaşanıyor. Titan Dünya'ya benzeyen birçok özelliğiyle gökbilimcilerin ilgi odağı haline gelmiştir. Bilim insanları 20 yıllık süre içinde Titan'da sıvı hidrokarbon göl veya denizleri olduğunu vurguladılar. En sonunda 2004 yılında Satürn sistemine yollanan Cassini, uydu da deniz değil ama göllerin olduğunu bildirdi. Cassini 2008 yılında Titan'ın güney yarıküresinin en büyük gölü olan Ontario Lacus'ta sıvı olduğunu doğruladı. Bilim insanları uydunun kuzey yarıküresinde daha fazla göl olduğundan bu bölgeden de sıvı olduğuna ilişkin haberi beklemeye başladılar. 8 Temmuz tarihinde alınan görüntü, Dünya'nın uzaydan çekilmiş bir çok görüntüsünü anımsattığı için üzerinde çalışılmaya karar verildi. Görüntü Cassini tarafından kızılötesi haritalama tayfölçeri ile alınmıştı. Berlin'deki Almanya Havaötesi Merkezi'nden Katrin Stephan, görüntüyü bir okyanusun yüzeyinden parlayan ışığa benzettiklerini söylüyor. Işık bir volkanın ya da yıldırım patlamasıyla oluşmuş gibi görünmüyordu. 2006 yılından 2008 yılına kadar elde edilen kızılötesi görüntüler yeniden incelendi. Sonuçta Kraken Mare adlı bir gölün güney kısmında yansıma olduğu görüldü. Yansımanın boyutu 400 bin km kare olarak ölçüldü. Bu büyüklük Dünya'nın en büyük gölü olan Hazar Denizi'nden bile daha büyük bir alan denk gelmektedir. Göl 71 derece kuzey ve 337 derece batı enleminde bulunmaktadır. Kraken Mare'nin Titan yüzeyindeki sıvı döngüsünü devam ettiren en önemli göl olduğu belirtiliyor. Bu döngünün su değil metan döngüsü olduğunu hatırlatmakta fayda var. Kaynak: NASA-JPL


NASA'nın Satürn Sistemi gözlem aracı olan Cassini, 27 Haziran 2012'de Titan'a gerçekleştirdiği yakın uçuşta, güney kutbu çevresinde dolanan ve girdabı anımsatan bir bulutun görüntüsünü iletti. 5150 km çapındaki Titan'ın bu görüntüsü güney kutup merkezinin yakınına ait. 2004 yılından bu yana Satürn'ü gözleyen Cassini daha önce de Titan'ın kuzey kutbundaki atmosfer katmanlarını görüntülemişti. Uydunun kuzeyi kış mevsimine girmiş ve çok yüksek kuzey enlemleri karanlıkta kalmıştı. Buna karşılık uydunun görülen kısmının atmosferinin yoğun ve puslu hali güneş ışığı altında aydınlanıyor. Satürn'ün 2009'daki ekinoksa girmesi sonucunda birçok uydunun kuzey ve güney yarıkürelerinde mevsimsel değişimler gerçekleşmişti. Şimdi ise Titan'ın güneyi yavaş yavaş karanlığa gömülüyor. Güney kutbundaki girdap olayının oluşumu, güney yarıkürede başlayacak olan kış mevsiminin bir göstergesi olabilir. Titan'ın güney kutbundaki girdabın hareketli görüntüsü için tıklayınız. Cassini'nin böyle bir görüntüyü alabilmesi aracın Satürn'ün ekvatoral düzlemdeki yörüngesine göre daha açılı başka bir yörüngeyi izlemesiyle gerçekleşti. Görüntüyü yorumlayan bilimcilere göre görüntüdeki açık renkler havanın alçaldığını ve kenara doğru tekrar yükselerek bulutları oluşturduğunu gösteriyor. Buna karşılık girdabın altında neler olduğu ise bilinmiyor. Görüntünün siyah-beyaz versiyonunda ise kozmik ışınların kameraya isabet etmesinden dolayı beyaz noktalar görülüyor. Bu doğal ve renkli görüntü kırmızı, yeşil ve mavi filtreler yardımıyla gerçekleştirildi. Cassini bu görüntüyü alırken Titan'dan 484 000 km uzaklıktaydı. Resim ölçeği ise piksel başına 3 km'dir.


Satürn ve uydularını gözetlemekle görevli olan Cassini aracı, bir kez daha 21 Kasım'da Enceladus uydusunun 1606 km kadar yakınından saniyede 7.7 km'lik bir hızla geçecek. Daha önce 2 Kasım günü ilginç uydunun 102.7 km yakınından geçen araç, uydunun Güney kutbunun 89. derece enlemini görüntülemişti. Bu defa uyduya farklı bir konumdan yaklaşacak. Cassini uzay aracındaki kontrollü uçuş yapmayı sağlayan iticiler, aracın uyduya sağ salim yanaşmasını sağlıyor. Araç böylece uydunun yüzey şekillerini kızılötesi tayfçekeri ile detaylandırıp termal bir haritasının oluşmasına fırsat tanıyacak. Cassini'nin bu uçuşu uyduya yaptığı 8. yakın uçuş olduğundan E-8 olarak kodlandırıldı. Enceladus'ta ne var ki Cassini burayı önemsedi. Aslında Enceladus'un yüzeyinin altında sıvı su olduğundan şüphe ediliyor. Öyle ki bir varsayıma göre Satürn'ün halkalarından biri Enceladus'tan fışkıran sodyum tuzu ile oluşmuş. Şimdi Cassini ile Enceladus'a ilişkin daha fazla bilgi elde edilmek isteniyor. İşte Cassini'nin Enceladus görüntülerinden birkaçı: Yukarıdaki görüntüler uydunun iki ayrı yarıküresini gösteriyor. Soldaki görüntü Güney yarımküreyi, sağdaki ise Kuzey yarımküreyi gösteriyor. Görüntü ölçeği nokta başına 110 m'dir. Kuzey yarıküredeki kraterler güneydekilere göre daha eski ve daha derindir. Görüntüdeki çizgiler ise yüzeyde oluşmuş dernliği değişen kırıklardır. Fotoğraflar 30 Ekim'de yani Cassini'nin 2 Kasım'daki yakınlaşması öncesi alınmış. Cassini'nin 2 Kasım'daki yakın uçuşu sırasında alınan iki fotoğraf görülüyor. Sağdaki görüntüde araç uyduya 10 000 km uzaklıktayken çekilmiş. Sağdaki fotoğrafta ise araç uyduya 14 000 km uzaklıktayken alınmıştır. Fotoğraf işlenmemiş haldedir. Yani uydunun gönderdiği fotoğraflar üzerinde bir düzenleme yapılmamış ham halleridir. Fotoğraflar ve Haber Kaynağı: Cassini


NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn'ün dinamik uydusu Enceladus'a yaptığı son yakın uçuşun görüntülerini iletti. Cassini son olarak 19 Aralık'ta Enceladus'un 4999 km yakınından geçmişti. Cassini şimdiye kadar 22 Enceladus uçuşu gerçekleştirdi. Uyduda jeolojik hareketlilik olduğunun anlaşılması üzerine önceki yıllarda aracın yörüngesinde değişiklik yapılmıştı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Cassini yöneticisi Earl Maize: Bu son yakın geçiş hem üzüntü hem de heyecan duygularını ortaya çıkardı. Bir yandan aracın son yakın geçişini yapması nedeniyle üzülürken diğer yandan Güneş Sistemi'ndeki en ilginç cisimlerden birindeki soru işaretlerinin giderilmesi memnuniyet yarattı diyor. Cassini görevinin biteceği Eylül 2017'ye kadar Enceladus'u izlemeyi sürdürecek olsa da uyduya bir daha bu kadar yaklaşamayacak. JPL'den Linda Spilker: Şaşırtıcı buzlu dünyanın yakın görüntüleri dokunaklı bir veda niteliğinde. Cassini bu gizemli uydunun buzlu kabuğunun altında belki de yaşamı destekleyen okyanus olduğunu keşfetmişti. Ancak yaşam var mı sorusunun yanıtı henüz belli değil diyor. Cassini 2005 yılında Enceladus'ta şaşırtıcı jeolojik hareketlilik olduğunu göstermişti. Bunun ardından uydunun özellikle güney kutbuna yakın alanlardaki yarıklardan uzaya fışkıran maddeyle ilgili keşifler yapılmıştı. Bilim insanları 2014'de buzlu okyanus olduğundan kuşkulanmış ve 2015'de uyduyu saran küresel bir okyanus olduğunu gösteren kanıtları elde etmişlerdi. Görseller telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute Astronomi Diyarı'nda yayınlanan önceki Enceladus haberlerine buradan ulaşabilirsiniz.


|Satürn halkası, Titan ve sistemin en büyük üçüncü uydusu Dione aynı karede. |Titan, Satürn, Satürn halkaları ve gölgeleri. NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn Sistemi görüntülerinden oluşan birbirinden güzel yeni tebrik kartları hazırladı. Zaten Güneş Sistemi'nin en gözde gezegenlerinden Satürn'ün bu güzel görüntülerini süsleyenler ise en büyük uydusu Titan ve diğer uydu geçişleri. Cassini, bilim insanlarına uzun zamandır uydu geçişlerine ilişkin gözlemlerini iletiyor. Bu olağan görüntülerde bile Satürn Sistemini kendini gösteriyor. Satürn'ün buzlu, havasız ve sade içerikli uydularına karşılık, turuncu görünümü ve Güneş Sistemi'nde atmosferi olan tek uydusu Titan bir başka görünüyor. Titan'ın atmosferi Dünya'nın ilkel dönemdeki atmosferine benzetiliyor. Dünya'nın kuzey yarım küresinde kış mevsimi başlamasına karşılık Satürn'ün kuzey yarım küresi birkaç yıl sürecek bahar mevsimini yaşamaktadır. 2017 yılına kadar görevde kalacak olan Cassini, Mayıs 2017'de kuzey yarım küredeki bahardan yaza geçişe de tanık olacak ve yine birbirinden güzel görüntüleri iletecek. |Satürn'ün en büyük uydusu Titan bu görüntüde Dione'den biraz uzakta kaldığı için daha küçük görünüyor. |Titan'ın güney kutup bölgesindeki turuncu ve mavi pus tabakaları. Uzay Teleskopu Enstitüsü'nden Cassini Görüntüleme ekibi üyesi Carolyn Porco: Cassini, Güneş Sistemi'nin bu süslü bölgesinden hepimize mutlu ve huzur dolu bir yıl diliyor diyor. 1 Yorum Gezegenlerin en güzeli ile mutlu yıllar...


Bilim insanları Güneş Sistemi'ndeki gezegen ve uydularına yönelik haritalama çalışmasına devam ediyor. Elbette bu iş uzay araçlarındaki gelişmiş algılayıcı ve tarayıcılarla gerçekleştiriliyor. Haritası oluşturulmaya çalışılan bir başka cisim ise Satürn'ün Rhea uydusu. Cassini bu uydunun yüzey yapısını ve kraterlerinin özelliklerini; çeşitli ölçümler yaparak da bilim insanlarına uydunun tarihi çalışmasında önemli veriler sunuyor. Rhea, Satürn'ün en büyük 2. uydusudur. Geçmişte yaşadığı acı olayları yüzeyindeki büyük ve belirgin çizgilerle göstermeye çalışıyor. New York-Ithaca'daki Cornell Üniversitesi'nden Paul Helfenstein: Bu son Cassini görüntüleri Rhea'nın jeolojik geçmişini anlamamıza yardımcı oluyor. Kendisinden daha küçük olmasına karşılık Dione uydusu sanki Rhea'nın kuzeni gibidir. Bu anlayış belki de iki uydunun Satürn çevresindeki yörüngelerinin birbirine yakın olmasından kaynaklanıyordur. Yeni görüntülerle her iki uydunun yüzey yapısının benzerlikler gösterdiğini de belirledik diyor. Cassini Rhea'yı Kasım 2009 ile Mart 2010 tarihleri arasında adeta kıskaca aldı. Mart uçuşu sırasında araç uyduya sadece 100 km uzaklıktaydı. Bu gözlemler eşliğinde bilim insanları Rhea'nın evatorunun hemen üstündeki küçük bir halkayı oluşturduğuna dair ciddi bir olasılık üzerinde duruyorlar. Elbette bunun dışında Rhea'ya ilişkin çok ayrıntılı görüntüler elde edildi ve bunlar Satürn Sistemi için çekilmiş en iyi fotoğraflar arasında yerlerini aldılar. Bunların dışında uyduya ilişkin kayda değer görüntüleri 1980 ve 1981 yıllarında iki Gezgin aracı iletmişti. Rhea ve Dione'daki buz volkanları incecik bir buz halkasını oluşturmuş olabilir. Gezgin aracından alınan görüntülerin çözünürlüğü düşük olduğundan bu halkaların daha ayrıntılı incelenmesi mümkün olmamıştı. Temmuz 2004'ten bu yana görecde olan Cassini'nin gönderdiği yüksek çözünürlükteki görüntülerle iki uydunun yarımkürelerinden fışkıran madde tespit edildi. Görüntülerdeki küçük izlerin, derin çukurların dik duvarları boyunca yer alan parlak buzu ve yer kabuğu hareketleri nedeniyle buzlu volkanlar gibi fışkırma özelliği gösterdiği belirlendi. Kasım 2009'daki yüksek çözünürlüklü Cassini görüntülerinde yarım küredeki fışkırma gözlendi. Bilim insanları bazı kısımları düz bazı kısımları kıvrımlı olan çukurların yer aldığı görüntüleri 3 boyutlu olarak birleştirdi. 3 boyutlu görüntüde ovalarda serpiştirilmiş şekilde büyük kraterlerin yakınındaki yüksek tepeleri gösterdi. Yoğun kraterlerin varlığı Rhea'nın geçmişte çok hareketli iç etkilerle karşılaştığını ve bu nedenle de yüzeyde bunun izlerinin ortaya çıktığını gösteriyor. Yüzeydeki iki büyük kraterde daha küçük kraterlerin olmayışı ise bu kraterlerin yakın zamanda oluştuğunu gösterir. Bazı yerlerde yüzeydeki uçurumlar hareketlenmiş ve böylece daha düz bir zemin oluşumunu sağlamışlardır. Mart uçuşundan alınan bir fotoğrafta uydu yüzeyini dik olarak kesen parlak iki buzlu kırığı gösteriyor. Uydunun Satürn'e bakan kısmındaki mavi ile renklendirilmiş bölge, buzlu yüzeydeki taneciklerin oluşturduğu ve birbirine ince bir hatla bağlı olan dokuyu gösteriyor. Yeni görüntüler eşliğinde Rhea'nın yüzeyine ilişkin adlandırma Uluslararası Astronomi Birliği tarafından onaylanmaktadır. Görev süresi 2017 yılına kadar uzatılan Cassini'nin gerek Rhea gerekse de diğer Satürn uydularına yönelik haritalama çalışması sürüyor. Berlin'deki Alman Havaötesi Enstitüsü Merkezi'nden ve Cassini bilim ekibinden Thomas Roatsch: Özellikle 11 Ocak 2011 tarihini iple çekiyorum. Cassini bu tarihte Rhea'nın 76 km yakınından geçecek. Bu geçişle elde edeceğimiz görüntüler en iyi Rhea görüntüleri olacak diyor. Kaynak: Cassini Kısaca Rhea: 1528 km çapıyla en büyük ikinci Satürn uydusu olan Rhea, Satürn'den 527 bin km uzaklıkta bulunuyor. Uydu 1672'de Cassini tarafından keşfedildi.


Mimas'ın gölgesi Satürn'ün güney yarıküresi üzerinde. Mimas'ın kendisi görüntüde olmamasına karşılık gölgesi dev gaz gezegen üzerine düşmüş. Gezegenin halkaları ise görüntünün üst kısmında görülüyor. Cassini bu görüntüyü dar-açılı kamerası ile 21 Ocak 2012'de kaydetti. Araç bu sırada gezegenden 2.6 milyon km uzaklıktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 15 km'dir. Mimas 1789'da William Herschel tarafından keşfedilmişti. Enceladus'suz albüm olmaz! Satürn'ün en ilginç uydularından olan Enceladus'un bu buz fışkırtan görüntüsü 27 Mart 2012'de alındı. Satürn'den yaklaşık 232 197 km uzaklıkta dolanan uydudan fışkıran buzlar gezegenin F halkasını oluşturduğu düşünülüyor. Enceladus 1789'da William Herschel tarafından keşfedilmişti. Patates görünümlü Janus! Yine 27 Mart tarihli görüntüde Cassini bu kez bize Janus'u gösteriyor. Boyutları 194 x 190 x 154 km olan uydu, gezegenden 151 422 km uzaklıkta yer alıyor. Uydu 1966'da Audouin Dollfus tarafından keşfedilmişti. Buz Uydu Dione 28 Mart tarihli görüntüde Dione'nin bir bölümü görülüyor. 1118 km çapa sahip buz örtüsüyle kaplı Dione gezegenden 377 400 km uzaklıkta bulunuyor. Uydu 1684'de Giovanni Cassini tarafından keşfedilmişti.


İnsan gözünün algılayamadığı özel noktalar için Cassini'nin yakın kızılötesi filtreler ile Titan'ın karanlık kısımları gözlenebiliyor. Bilimciler bu alanlara Fensal ve Aztlan adını verdiler. Bu karanlık alanların yüksek ve büyük tepelerden oluştuğu düşünülüyor. Titan, Satürn'ün en büyük uydusu olup 5150 km çapa sahiptir. Görüntü Titan'ın Satürn'e bakan kısmına aittir. Titan kuzey ve sağa doğru 32 derece yatmış şekilde görülmektedir. Görüntü 13 Nisan 2013'de aracın spektral filtresi kullanılarak yakın kızılötesi -938 nanometre- dalga boyunda elde edildi. Cassini görüntüyü elde ettiği sırada Titan'dan 1.797.000 km uzaklıktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 11 km'dir. Geçtiğimiz milyonlarca yıl boyunca çarpışmalara uğramış Rhea yüzeyi. Rhea, Satürn'ün en büyük ikinci uydusu olup 1528 km çapındadır. Görüntü 9 Mart 2013'de araçtaki dar açılı kamerayla alındı. Cassini bu sırada uydudan sadece 3670 km uzaklıktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 22 metredir. Görüntülerin telif hakları: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute


Uzun zamandır Satürn Sistemine yönelik yeni gelen görüntülere yer vermemiştim. Gerçi Encaladus ve Titan'a ilişkin haberlerde bu uyduların görüntüleri yer almıştı. Ama sırf görüntü içerikli bir yazı yazmayalı uzun zaman olmuş. 2009'un bu son günlerini Satürn ile süsleyeyim istedim. Satürn'ün çevresinde dolanıp hem Satürn hem de uydularını gözetlemeye devam eden Cassini uydusundan çok hoş görüntüler geldi. Bu görüntülerden özellikle Satürn'ün önünden geçiş yapan uyduların görüntülerini seçtim. Siz de göreceksiniz ki gerçekten etkileyici fotoğraflar. Fotoğraflar Cassini sitesinden alınmıştır. İki küçük uydudan gösterişli geçiş.... Sağdaki uydu 396 km'lik Mimas ve görüntünün ortasına yakın yerde halkanın hemen altında görülen siyah nokta ise 179 km'lik Janus uydusunun geçişi görülüyor. 15 Ekim tarihli fotoğraf Cassini Satürn'den 975 bin km uzaklıktayken alındı. Görüntü ölçeği piksel başına 109 km'dir. 1 Yorum bunları görebilecek zamanda yaşadığımız için ne kadar şanslıyız.. ve ileriki nesiller ne kadar daha da şanslı olacaklar.


Cassini 13 yıldır evi olarak bildiği Satürn çevresindeki macerasını geçtiğimiz Eylül ayında sona erdirmişti. Ancak aracın ilettiği verilerle keşifler sürecek. Cassini, Satürn'e düşmeden önce dev gezegene son kez baktı ve bu fotoğrafı çekti. Cassini'nin 13 Eylül 2017'de geniş açılı kamerası ile ürettiği bu görselde Satürn halkalarıyla birlikte görülüyor. Satürn'ün doğal rengini elde etmek için kırmızı, yeşil ve mavi filtrelerini kullanıldı. Görüntüde ayrıca Prometheus, Pandora, Janus, Epimetheus, Mimas ve Enceladus uyduları da görülüyor. Cassini'nin Satürn Sisteminde kabaca neler keşfettiğini hatırlamakta fayda var. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı Cassini görüntüleme ekibinden Robert West bu noktaya dikkat çekiyor: Cassini'nin bilime katkıları gerçekten muhteşem oldu. Gezegenin çevresindeki halkaların yapısından, Titan ve Enceladus'un iç yapılarına kadar bir dizi bilinmeyeni gün ışığına kavuşturdu. Cassini ekibi veda için özel bir görüntü elde etmeyi istiyordu. Elbette aracın görevinin sona ermesi onlar için kolay olmadı. Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarından Elizabeth Turtle: Her gün Satürn'den bilgi akışı geliyordu ve buna alışmıştık. Her seferinde değişik manzaralarla karşılaşıyorduk. Elveda demek zor olsa da bunların hepsini Cassini'ye borçluyuz diyor. Görseller için telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute Cassini'nin akıllarda kalan önemli keşifleri: Titan Atmosferinde Karmaşık Moleküller


Astronomi Diyarı 2010 yılını casus bir gökada haberiyle noktalıyor. Spitzer Kızılötesi Uzay Teleskopu ile görünür ışığın % 99.5'ini yutan ve belli belirsiz bir leke olarak görünen bölgede bir gökada olduğunu belirledi. Maffei 2 Gökadası Spitzer'in kızılötesi ışığı ile kendini ele verdi. Gökadanın önündeki ve görülmesini engelleyen tozlu yapı ancak kızılötesi teleskoplarla aşılabiliyor. 1968 yılında gökbilimci Paolo Maffei bir kızılötesi fotoğraf plakası üzerinde belli belirsiz bir leke olduğunu fark etti. Bundan dört yıl sonra şimdi onun adıyla anılan ve gökada olması muhtemel cisim bulundu. Bu aynı zamanda kızılötesi gözlemle yapılmış ilk keşifti. Yıllar geçtikçe kızılötesi gözlemle birçok gizli cisim ve cisimler üzerindeki ayrıntılar ortaya çıkarılacaktı. Gizli gökada Maffei 2 büyüklüğüyle yüzyıldır kataloglanmış olabilirdi. 18. yüzyılda Charles Messier bu gökadayı görebilseydi kataloğuna ekleyebilirdi. Ancak tozlar arkasında gizlemiş gökadayı görmesine olanak yoktu. Spitzer görüntüsü gökadanın yapısını bet olarak ortaya çıkardı. Güçlü merkez çubuğu ve asimetrik kollarıyla gökada, bol yıldızlı çekirdeğe sahip. Gökada merkezine kütle çekimi etkisiyle sürüklenen toz ve gazın etkisiyle oluşan yoğun patlamalar yıldız oluşumlarını tetiklemektedir. Kaynak: Spitzer Not: Maffei Grubu ile ilgili Bulutsu'da yer verilen ayrıntılı bilgiye ulaşmak için tıklayınız. İyi yıllar.


Donmuş tepe ve çukurların yüzeyi ağ gibi saran görünümdeki bu buzlu cisim Satürn'ün Enceladus uydusudur. Amatör gökbilimci Gordan Ugarkovic tarafından işlenen Enceladus'un bu görüntüsü 31 Ocak 2011'de uydudan 81 000 km uzaklıkta bulunan Uluslararası Cassini uzay aracı tarafından çekildi. Uydu yüzeyindeki yarık ve sırtlar Satürn'ün kütle çekimi kuvevti nedeniyle oluştuğu düşünülüyor. Diğerlerine daha genç ancak çok daha derin ve güneye uzanan yarık göze çarpıyor. Buna karşılık uydu yüzeyi kabaca iki kısıma ayrılabilir. Kuzey bölgesi daha çok eski kraterlerle kaplanmış. Güney yarıkürenin neredeyse yüzeyin tamamı kaplan çizgili desenlerin oluşturduğu yarıklarla kaplı olup bunlardan dışarıya organik madde püskürmektedir. Hızları saatte 2000 km'ye ulaşan bu buzlu parçacıklar Satürn'ün E halkasına katılmaktadır. Püsküren bileşikler uydunun yüzeyinin altında yaşam için uygun şartlara sahip bir sıvı okyanusu gösteriyor olabilir. Görüntüdeki bir diğer ayrıntı ise Satürn tarafından yansıyan güneş ışığının, uydu yüzeyinde bir hilal oluşturması.


Şafak cüce gezegen Ceres'e hızla yaklaşıyor ve az bildiğimiz bu yeni dünya hakkında taze görüntüler yolluyor. Ceres'in yeni 27 piksellik görüntüsü, Aralık ayının başında alınana göre 3 kat daha yüksek çözünürlükte. Şafak aracı bir kaç hafta sonra, 6 Mart'ta daha iyi görüntüler sunmaya başlayacak, çünkü bu tarihten itibaren araç Ceres'in yörüngesine girme hazırlıklarına başlayacak kadar yaklaşacak. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Marc Rayman: Güneş Sistemi'ndeki cüce gezegenlerden biri olan Ceres hakkında çok az şey biliyoruz. Şafak bu durumu değiştirebilir diyor. Elimizdeki en iyi Ceres görüntüleri 2003-2004 yıllarında Hubble Teleskopu ile alındı. 13 Ocak 2015'de Şafak'ın aldığı bu görüntü Hubble görüntülerinin % 80'i kalitesinde. Ancak ilerleyen günlerde yollayacağı görüntüler Hubble'ın görüntülerinden çok daha iyi olacaktır. Almanya'daki Max Planck Enstitüsü'nden Andreas Nathues: Zaten bu son görüntüde Ceres üzerinde büyük krater gibi yapılar görünüyor gibi dİyor. Ceres, Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağının en büyük cismidir. 950 kilometrelik çapa sahip cüce gezegenin yüzeyinin tamamen buz olduğu düşünülüyor. Bilim insanları bu buzlu kabuğun altında sıvı okyanus olabileceğinden kuşku ediyor. Kaliforniya Üniversitesi'nden Chris Russell: Ekibimiz Ceres'i ilk kez bu kadar ayrıntılı görecekleri için oldukça sabırsız. Bu gizemli dünya bakalım bize neler sunacak diyor. Şafak bilindiği üzere Ceres'ten önceki hedefi Vesta'ya uğramış ve 30.000'dan fazla görüntüyü iletmişti. Ortalama 525 kilometre çapındaki Vesta'nın çevresinde 2011 ve 2012 yıllarında kalan Şafak, o zamandan bu yana Ceres'in peşindeydi.


Asteroit kuşağındaki en büyük cisim olmasına karşılık bir cüce gezegen olan Ceres ile ilgili pek bilgimiz yoktu. Hubble gibi gelişmiş teleskoplarca elde edilen veriler çapı, kütlesi gibi temel bilgiler veriyordu. Bu gizemli ve Güneş Sistemi'nin kökeni hakkında önemli ipuçları verecek cüce gezegene bir araç gönderilmeliydi. İşte o araç Şafak oldu. Eylül 2007'de fırlatılan Şafak 2011 yılında ilk hedefi olan dev asteroit Vesta'ya ulaştı. Vesta yörüngesinde yaklaşık iki yıl boyunca görev yaptı. Bu ilginç cismin haritası oluşturuldu ve elde edilen veriler hala işleniyor. Siz de Vesta'nın neye benzediğini, yüzeyinde neler olduğunu http://vestatrek.jpl.nasa.gov/ adresinden inceleyebilirsiniz. Eylül 2012'ye kadar Vesta yörüngesinde kalan Şafak bu tarihte bir başka cisme yönlendirildi. 2015'de Ceres yörüngesine girdi ve görevini sürdürüyor. Şafak bugüne kadar 69000'den fazla fotoğraf, 132 GB'dan fazla veriyi Dünya'ya iletti. Aracın kilometre sayacı şu an 5,6 milyar kilometreyi gösteriyor. Şafak Ceres'in yüzeyi, kraterleri, dağları ile görüntüleri iletti. Özellikle bir kraterdeki parlak noktalar dikkatleri çekti. Bu noktaların neler olduğu henüz belli değil. Ama bunların tuz stoğu olduğu hakim görüş. İşte Ceres'ten manzaralar... Ceres'in ilk ilgi çeken parlak noktalı krateri: Occator. Kraterdeki bu parlak noktaların karbonat içerdiği belirlendi. Alttaki küçük görselde kırmızı alanlar yüksek, gri alanlar düşük miktarda karbonat içeriyor. Krater 92 km genişliğe ve 4 km derinliğe sahip. Biri yaşlı diğeri daha genç iki krater. Kenarları daha belirgin olan üstteki krater genç olanı. Alttaki ise neredeyse bozulmaya başlamış. Yeni krater oluşurken diğerine akan maddenin oluşturduğu köprü iki krateri birleştirmiş. Görüntü 25 Ocak 2016'da Şafak Ceres'ten 385 km uzaktayken, yani alt yörüngedeyken alındı. Yine Occator kraterindeyiz. Bu sefer merkezdeki parlak nokta ile krater duvarı arasında saçılmış görünen parlak alanları görüyorsunuz. Dikkatleri çeken şey bu parlak noktaların oluşan tepelerde ve onların çevresinde görülüyor olması. Merkezdeki parlak nokta ise fotoğrafın sol altında görülüyor. Fotoğraf 26 Mart 2016'da Şafak Ceres'ten 385 km uzaktayken alındı. Ceres'in büyük kraterlerinden birinin yüksek çözünürlükteki bir parçasını görüyorsunuz. Datan krateri 60 km çapındadır. Görüntü 30 Mart'ta Ceres'ten 385 km uzaktan alınmıştır. 13 Haziran 2016'da alınan bu fotoğraf Ceres'te ufku ve yüzeydeki dağları ve çukurları net bir şekilde gösteriyor. Ceres asteroit kuşağında yer aldığından milyonlarca yıl boyunca sayısız darbelere, çarpışmalara uğramıştır. Aslında burada gördüğünüz de Kirnis adındaki bir başka kraterin içi. Yaşlı oval şekilli büyük krater neredeyse görülmez olmuş. Onun üzerindeki genç krater ise Ceres'te görülen benzer büyüklükteki kraterlere göre de yaşlı. Yani aslında buradaki irili ufaklı binlerce kraterin yanında iki yaşlı krater ve onların oluşturduğu engebeli arazi gözleniyor. 18 Nisan 2016 tarihli bu görüntü alındığında bilin bakalım Şafak Ceres'ten ne kadar uzaktaydı? Şafak aracının elde ettiği diğer görselleri, http://dawn.jpl.nasa.gov/multimedia/images/ adresinden inceleyebilirsiniz. Çeşitli animsayon ve görseller eşliğinde elde edilen videolara http://dawn.jpl.nasa.gov/multimedia/videos/ adresinden ulaşabilirsiniz. Önceki Ceres haberlerine göz atabilirsiniz: Ceres haberleri. Not: Yukarıdaki tüm görsellerin telif hakkı NASA/JPL-Caltech'dedir.


Ceres gözlemleri sürüyor. NASA'nın Şafak uzay aracı cüce gezegen üzerindeki parlak noktaların gizemini çözecek ipuçlarını toplarken aynı zamanda yüzeyden bir piramit gibi yükselen tepeyi görüntüledi. Jet İticileri Laboratuvarı'ndan Carol Raymond: Dış Güneş Sistemi'deki buzlu uydular gibi Ceres'te de bol miktarda krater bulunmaktadır. Ancak Ceres'tekilerin büyük ve merkezlerinde tepe olması diğerlerinden ayıran bir özelliktir. Bu ve diğer özellikler Ceres'in iç yapısının anlaşılmasını sağlayacaktır. Şafak 4400 km'lik Ceres üzerindeki ikinci haritalama yörüngesinden cüce gezegen gözlemini sürdürmektedir. 90 km genişliğindeki parlak noktalı kraterin yeni görüntüsü önceki gözlemlere göre çok daha fazla sayıda parlak nokta olduğunu belirledi. Büyük parlak alan 9 km genişliğindeki bir alanı kaplamakta ve en az sekiz parlak noktadan oluşmaktadır. Son derece parlak olan bu noktaların buz ya da tuzdan oluşma olasılığı vardır. Şafak üzerindeki görünür ve kızılötesi haritalama tayfölçeriyle Ceres yüzeyinden yansıyan ışığa bakarak mineral dağılımı belirlenir. Her mineral kendine özgü görünür ve kızılötesi ışık dalga boyu yayınlayarak kendini gösterir. Uzay aracının daha fazla gözlem ve görüntü iletmesi gizemli parlak noktalarda olmak üzere birçok gizemin çözümüne yardımcı olacaktır. Son görüntülerde parlak noktalara ek olarak düz bir alandan yükselen dak yamaçlı dağ görülmektedir. Dağ yüzeyden yaklaşık 5 km yükseğe uzanmaktadır. Ceres merkezinde tepe olan kraterler dışında farklı boyutlu birçok krater bulundurmaktadır. Yüzeyde heyelan ve çökmüş yapılar gibi geçmişte yaşanmış hareketlere ait henüz yeterli veri bulunmamaktadır. Şafak'ın 2011 ve 2012 yıllarında 14 ay süreyle gözlediği Vesta'nın sırlarını açıklığa kavuşturması gibi Ceres'in de gizlenmiş taraflarını tüm açıklığıyla ortaya koyacağına inanılıyor. Şafak bir cüce gezegeni ziyaret eden ve Güneş Sistemi'nde iki farklı cismin yörüngesine giren tek uzay aracıdır. Şafak 6 Mart 2015'de Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağındaki en büyük cisim olan Ceres yörüngesine girdi. Şafak 30 Haziran'a kadar şu anki yörüngesinde kalacak. Ağustos başında ise Ceres'ten 1450 km yüksekteki diğer yörüngesine hareketlenecektir.


ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan HARPS tayfölçeri ile yapılan gözlemlerde cüce gezegen Ceres özerindeki parlak noktalarda gerçekleşen beklenmedik değişimler gözler önüne serildi. Yeryüzünden gözlendiğinde bir ışık noktasından fazlası olmasa da, bu ışık üzerinden yapılan ayrıntılı çalışmayla Ceres'in sadece kendi etrafındaki dönüşüyle beklenen değişimler değil, aynı zamanda gün içinde parlaklığı artan noktalar ve diğer değişimler de gözlendi. Bu gözlemler parlak noktalardaki maddelerin uçucu olduğunu ve güneş ışığının ılık parıltısıyla buharlaştığına işaret ediyor. Ceres, Mars ve Jüpiter arasında bulunan asteroid kuşağındaki en büyük nesne olup, cüce gezegen sınıfına alınan tek üyedir. NASA'nın Şafak uzay aracı bir yıldan uzun bir süredir Ceres'in yörüngesinde dolanmakta ve yüzeydeki ayrıntıları görüntülemektedir. En şaşırtıcı gözlemlerden birisi de oldukça parlak noktaların keşfi olup, bu bölgeler çevrelerindeki karanlık yerlere göre çok daha fazla ışık yaymaktadırlar . Bu noktalardan en göze çarpanı Occator kraterinin içinde yer almaktadır ve Ceres'in diğer asteroid komşularına göre çok daha aktif bir dünya olabileceği izlenimi uyandırmaktadır. Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan ESO 3.6-metre teleskopu üzerindeki HARPS tayfölçerinin kullanıldığı yeni ve oldukça hassas gözlemler sayesinde sadece Ceres'in kendi ekseni etrafındaki dönmesiyle meydana gelen noktasal değişimler değil, aynı zamanda bu noktaların gün içerisinde güneş ışığı ile buharlaştıklarını gösteren diğer değişimlerde bulundu. INAF Trieste Gökbilim Gözlemevi'nden yeni çalışmanın yürütücüsü Paolo Molaro hikayenin geri kalanını şöyle tamamlıyor: Şafak uzay aracının Ceres üzerindeki gizemli parlak noktaları ortaya çıkarmasıyla, hemen Yeryüzü'nden yapılabilecek olası ölçümler aklıma geldi. Ceres kendi etrafında döndükçe üzerindeki noktalar da Dünya'ya yakınlaşmakta ve sonra uzaklaşmaktadır ki bu da yansıyarak Dünya'ya ulaşan güneş ışığının tayfını etkilemektedir. Ceres kendi etrafındaki bir turunu dokuz saatte tamamlamaktadır ve hesaplamalara göre bu noktaların dönmeden kaynaklanan hareketlerinin yeryüzüne göre hızları oldukça küçüktür, saatte yaklaşık 20 kilometre civarında. Ancak bu hareket Doppler etkisi adı verilen bir yöntemle ve HARPS gibi hassas aygıtlarla ölçülebilecek kadar büyüktür. HARPS aygıtını kullanan araştırma ekibi Ceres'i Temmuz ve Ağustos 2015'te iki gecenin biraz üzerinde bir süre boyunca gözledi. Sonuçlar şaşırtıcıydı, diye ekliyor çalışmanın yürütücülerinden Antonino Lanza . Tayfta Ceres'in dönmesinden kaynaklanan değişimleri zaten bekliyorduk, ancak beklemediğimiz geceden geceye değişen oldukça büyük diğer değişimlerdi. Ekibe göre gözlenen değişimler güneş ışığı nedeniyle buharlaşmaya uğrayan uçucu bileşenlerin varlığı nedeniyle olabilir . Occator krateri içindeki noktalar Güneş tarafından aydınlatıldığı sırada, güneş ışığını oldukça etkin bir şekilde yansıtan gaz sütunları meydana getiriyorlar. Daha sonra bu sütunlar hızlıca buharlaşarak, yansıtıcı özelliklerini kaybediyor ve bu da gözlemdeki ışık değişimine karşılık geliyor. Bununla birlikte bu etki, geceden geceye değişerek, hem kısa hem de uzun zaman ölçeklerinde gerçekleşen diğer rastgele değişimlere yol açıyor. Eğer bu yaklaşım doğrulanırsa Ceres'in Vesta'dan ve diğer ana asteroid kuşağı nesnelerinden oldukça farklı olduğu ortaya çıkacaktır. Görece yalıtılmış bir konumda olsa da, iç kısımlarında aktif bölgeler olduğu görülüyor. Ceres'in su yönünden zengin olduğu bilinse de, bunun parlak noktalarda ilişkisi henüz bilinmiyor. Yine yüzeyden sürekli sızan maddenin enerji kaynağı da bilinmiyor. Şafak Ceres'i ve gizemli noktalarını incelemeye devam ediyor. Yerden HARPS aygıtı ve diğer tesisler ile yapılan gözlemler uzay görevi tamamlandıktan sonra bile devam edebilir. Notlar Şafak uzay aracı ile keşfedilmelerinden sonra, NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile 2003 ve 2004 yıllarında alınan Ceres'in daha önceki görüntülerinde de daha az belirgin olarak tanımlandılar. Ceres üzerindeki noktalarda bulunan yüksek yansıtma oranına sahip maddelerin yeni oluşmuş su buzu ya da sulu magnezyum sülfat olabileceği tahmin ediliyor. Güneş Sistemi'nde iç kısımları aktif olan çoğu nesne, örneğin Jüpiter ve Satürn'ün büyük uyduları, gezegenlerine olan yakınlıklarından dolayı güçlü gel-git etkilerine maruz kalmaktadırlar. ESO-Türkiye


Şafak uzay aracı asteroit kuşağındaki cüce gezegen Ceres'i incelemeyi sürdürüyor. Aracın ilettiği veriler gökbilimcilere yeni ipuçları veriyor. Son çalışmada Ceres'i üç boyutta gösteren bir dakikalık film üretildi. Ceres yaklaşık 4300 km çapındadır. Los Angeles Üniversitesi'nden Christopher Russell: Ceres yardımıyla önemli bilgiler elde edebileceğiz diyor. Şafak uzay aracı bir yıl boyuna Ceres'i gözleyecek. 2007'de fırlatılan Şafak Temmuz 2011-Eylül 2012 arasında Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağındaki en büyük asteroit Vesta'yı gözledi. Bilim insanları Vesta'nın yüzeyini gözleyerek Güneş Sisteminin oluşumu sırasındaki koşulları öğrendi. Ceres ise Vesta'dan daha farklı yapıya sahiptir. Örneğin Vesta'da çok az miktarda su ve buz varken, Russell'a göre Ceres'in yüzeyinin altında önemli miktarda su ve buz olabilir. Suyun varlığı tepelerin çok yükselmesine engel olacağı gibi yüzeydeki mineralleri de etkileyecektir. Russell ayrıca Ceres'te Vesta'nın tersine zayıf bir atmosfer ve belki de yaşama sahip olabileceğini de söylüyor. Bilim insanları Ceres verileri arttıkça şeklini, boyutunu, iç yapısını, yüzeyini, termal ve tektonik evrimini öğrenebilecek. Verilerle Ceres ve Vesta'nın hangi koşullarda oluştuğu anlaşılabilecek. Şafak, standart roketlere göre on kat daha verimli çalışan iyon itici roketlere sahiptir. Araçta ayrıca yüzeydeki elementlerin dağılımını ortaya çıkaran iki yüksek çözünürlüklü kamera, mineral analizi için görünür ve yakın kızılötesi tayfölçerleri, yüzeydeki hidrojen ve demir dağılımını gösteren gama ışını ve nötron tayfölçeri bulunmaktadır. Aracın şimdiye kadar toplam maliyeti 472 milyon $' ı buldu. Russell'a göre Şafak'ın maliyeti diğer araçların fayda analizine göre oldukça düşüktür. Çerez ve Vesta'ya ayrı ayrı araç yollansaydı maliyetin iki katına çıkacağını da ekliyor. Video: https://www.youtube.com/watch?v=uSaLVAl-ObY