18 Mart 2011'de MESSENGER uzay aracı Merkür yörüngesine girdi. Uzay aracındaki aletlerle gezegenin jeokimya, jeofizik, jeolojik tarihi, atmosferi, manyetosferi ve plazması ile bilgi ediniliyor. Bu yeni bilgiler beraberinde yeni sürprizlere de yol açmış görünüyor. Örneğin Merkür yüzeyinin yapısı karasal bir gezegenin iç yapısına göre beklenenin ötesindedir ve Merkür'ün manyetik alanı güneş rüzgarlarıyla taşınan yüklü parçacıkların yüzeyle etkileşmesi nedeniyle kuzey-güney asimetrisi vardır. Şimdiye kadar elde edilen binlerce yüksek çözünürlükteki görüntüler gezegenin özelliklerini de ortaya çıkarmaktadır. Gezegen yüzeyinin kimyasal bileşimiyle ilgili ölçümler gezegenin jeolojik tarihi hakkında önemli ipuçları vermektedir. Bilim insanları artık Merkür'ün manyetik alanı ile etkileşen güneş rüzgarının Merkür'ün manyetosferinde yüksek enerjili parçacık patlamalarına neden olduğunu biliyor. Carnegie Enstitüsü'nden MESSENGER görevi araştırma yöneticisi Sean Solomon: MESSENGER bu hafta bir kaç kilometre taşından bir dizi geçti. Pazar günü yörüngede ilk günberi noktasını, pazartesi günü Merkür'deki ilk yılını, salı günü ilk güneş kavuşumunu ve çarşamba günü de ilk yörünge manevrasını tamamladık. Bu süregelen diziyle MESSENGER neredeyse her gün yeni gözlemleri iletti diyor. Ayrıntılı Yüzey Gözlemi MESSENGER'ın Merkür Çift Görüntüleme Sistemi ile elde edilen en iyi izleme koşullarına sahip görüntüler, gezegenin küresel haritasının ortaya çıkarılması için birleştirilir. Merkür'ün kuzey kutup yörüngesi yakınındaki alanlara ait alınan yeni görüntüler bu bölgenin gezegenin birkaç kilometre kalınlığa kadar en geniş volkanik ovalarına sahip olduğunu gösterir. Geniş ovaların yayıldığı alanın genişliği de Merkür kabuğuna volkanişk madde çıkmasını engelleyen büzülme olaylarına rağmen, yanardağ olaylarının şekil verdiğini ve Merkür'ün tarihinin büyük bir kısmında sürdüğünü doğrular. Merkür uçuşuyla alınan görüntülerde diğer bir merak konusu da iç içe görünen katlı ve parlak kraterlerdir. MDIS gözlemleri yüzlerce metreden birkaç kilometreye kadar büyüklüğe sahip bu yamalı yapıları ve düzensiz çukurlar kümelerini ortaya çıkarmaktadır. Bu çukurlar genellikle daha yüksek yansıma yapan madde ile çevrilidir. John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'ndan MESSENGER görüntüleri ekibi üyesi Brett Denevi: Daha önce Merkür ya da Ay'da gördüklerimizden farklı olan bu şekiller sanki kazılmış gibi bir izlenim doğuruyor. Bunun kökeninin hala araştırıyoruz ancak bunlar diğerlerine göre daha genç yaşta görünüyor . Bunun için Merkür kabuğunda bol miktarda uçucu madde olduğu önerilebilir diyor. Yüzey Yapısı X-Işını Tayölçeri ile önemli keşifler gerçekleştirildi. Magnezyum/silisyum, alüminyum/silisyum ve kalsiyum/silisyum oranlarının yüksek olduğu Ay yüzeyinin tersine Merkür yüzeyindeki kayalar bu açıdan zengin değil. Yeryüzünden yapılan gözlemlerle Merkür yüzeyinde önemli miktarlarda kükürt bulunduğunu XRS gözlemleri ile Merkür yüzeyinde sülfit minerallerinin varlığıyla birlikte doğrulanmıştır. Bu keşif Merkür'de diğer karasal gezegenlere göre orijinal yapıtaşlarının daha az olması ve zamanla okside olabileceğini göstermektedir. MESSENGER'daki Gama Işını ve Nötron Tayölçeriyle bol miktarda rastlanan potasyum ve toryum radyoaktif izotoplarının bozunumu tespit edilmiştir. Carnegie Enstitüsü'nden Larry Nittler: Merkür yüzeyiyle ilgiliş kuramlarımızda bol miktarda potasyuma da yer vermeliyiz. Ayrıca toryum ve potasyumun varlığından anladığımıza göre Merkür'ün kökeninde diğer karasal gezegenlerde olduğu gibi bol miktarda uçucu madde bulunuyor diyor. Merkür'ün Topografyası ve Manyetik Alanı: MESSENGER Lazer Altimetre aletiyle Merkür'ün kuzey yarıküresinin ayrıntılı topografya haritasını oluşturdu. Kuzey kutup bölgesi düşük yüksekliklere sahip geniş ve düz bir alandır. Bugüne kadar görülen görülen topografik yükseklikler 9 km'den fazladır. Öndeden Dünya'dan alınan radar görüntülerinde Merkür'ün kuzey ve güney kutupları çevresinde su buzu ve yüksek enlemlerdeki kraterlerin güneş ışığı yetişmeyen kısımlarında buz olduğu düşünülmüştü. MESSENGER kuzey kutbu yakınlarında bulunan kraterlerin derinliklerini ölçtü. Bu kraterlerde gölgede kalan kısımlar olduğu fikrini destekler sonuçlara ulaştı. Merkür'in iç manyetik alanını nasıl oluştuğuna ilişkin bazı kuramların terk edilmesi gerekebilir. Uzay aracı Merkür'ün manyetik ekvatorunun gezegenin coğrafik ekvatorunun kuzeyinde olduğunu gösterdi. buna göre manyetik alan gezegenin merkezinden 0,2 Merkür yarıçapı ya da 480 km kadar uzakta bulunuyor. Gezegenin manyetik alanının oluşmasından sorumlu olan dinamo mekanizması da güçlü bir kuzey-güney asimetrisi oluşturuyor. Bu kuzey-güney asimetrisi nedeniyle kuzey ve güneybölgelerindeki manyetik alan çizgileri farklıdır. Özellikle gezegenlerarası ortama açılan manyetik kutup başlığı güney kutbu yakınında çok daha büyüktür. Bu geometri güney kutup gölgesinde daha fazla güneş rüzgarıyla ısınır ve hızlanan yüklü parçacıklar kuzeyin açık olmasını sağlayacak şekilde savrulur. Merkür'deki Enerjik Parçacıklar 1974 yılında Mariner'in Merkür'e yaptığı 10 yakın uçuş ile yapılan önemli keşiflerden biri de gezegendeki enerjik parçacıkların patlamaları sonucunda Dünya'daki gibi bir manyetosfer oluştuğu idi. MESSENGER'ın ilk uçuş sırasında gözlenen dört patlamaya karşılık daha sonra yapılan üç uçuş sırasında herhangi vir hareket sezilmemesi de şaşırtıcı oldu. Enerjik elektron patlamalarının 10 ile 200 keV arasındaki enerjilerle gerçekleştiği bildiriliyor. Patlamaların olduğu yer ise Mariner'in gözlemlerini doğrular nitelikte orta enlemlerde gerçekleşiyor. Solomon: İlk defa Merkür'e daha geniş bir pencereden bakıyoruz. Böylece önceki fikirlerin doğruluğunu da yeni gözlemlerle test edebiliyoruz. Üç yıl boyunca çalışarak Güneş Sistemi'nin en içteki gezegeni olan Merkür'ün tüm sırlareını ortaya çıkarma çabasındayız diyor.


Güneş atmosferinin uzaya sızan kısmını görmek için üretilen NASA uydularının verilerini inceleyen Boston Üniversitesi Uzay Fiziği Merkezi'ndeki bilim insanları Merkür'den gaz sızıntısı olduğunu kanıtladı. Veriler Güneş'in Dünya'ya göre önü ve arkasına yerleştirilmiş aynı yörüngede dolanan iki STEREO uydusu ile alındı. Bu yapı güneş rüzgarı nedeniyle uzaya sızan elektron ve iyonların çok yönlü görüşlerini sunmaktadır. Merkür bir ya da iki uydunun görüş alanında görüntülenir. Bu görüş alanında güneş ışığının parlak diskinin yanı sıra kuyruk da görülebilir. Merkür'ü gözleyerek kuyruğu oluşturan gazların doğası da anlaşılabilir. Konu Roma'daki Avrupa Gezegen Bilim Kongresi'nde anlatıldı. Görüntüde Merkür'ün tıpkı kuyrukluyıldızlarda olduğu gibi kuyruk şeklinde bir gaz sızıntısının gerçekleştiği görülüyor. Kuyruğun Merkür yüzeyini kaplayan sodyum ile oluştuğu gözlemler sonucunda belirlendi. Güneş'ten gelen ışınım ile bu ışınıma ters yönde Merkür'ün yüzlerce katı uzunluğunda sodyum atomlarının itilmesiyle kuyruk oluşuyor. Boston Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Carl Schmidt: Teksas'taki McDonald Gözlemevi'ndeki teleskopla çok büyük uzaklıklara erişen sodyum kuyruğunu gözledik. Bu kuyruk şimdi Dünya yakınındaki uydular ile de görülebilir diyor. NASA'nın Merkür yakınında dolanan MESSENGER uydusu da Merkür'ün yakınlarında nötr ve iyonize olmuş diğer gazlardan oluşmuş çok sayıda küçük kuyruğu da tespit etti. STEREO ile alınan verilerin ışığında görülen parlaklığın sodyum kaynaklı olamayacak kadar güçlü parladığı görülüyor diyor Schmidt. STEREO verilerinin kuyruğun özellikleri Boston Üniversitesi araştırmacıları tarafından tespit edilmedi. Bu tespit gökbilime meraklı Avustralya'daki bir tıp araştırmacısı olan Ian Musgrave tarafından bulundu. STEREO'nun kuyruk tespit edilen fotoğraf ve filmler Dr. Musgrave'a gönderilerek yardım istendi. Kuruğun sodyum özelliğini ortaya çıkaran aleti üreten Boston Üniversitesi Uzay Fiziği Merkezi'nden kıdemli araştırmacı Jeffrey Baumgardner: Böylece STEREO uyduları ile tespit edilen kuyruk için ortak bir çalışma başlatıldı diyor. İngiltere Rutherford Appleton Laboratuvarı'ndan STEREO uydu sistemleri sorumlu üyesi Dr. Christopher Davis'de Boston Üniversitesi ekibiyle oratk çalışma yaparak kameraların filtrelerinden alınan ışığın dalga boyunu tespit etti. Ekip kuyruğu oluşturabilecek gazların hepsini test etti. Boston Üniversitesi Bilim Fotoğrafları laboratuarı Müdürü Michael Mendillo: Yeni STEREO verileri ve dünyadaki verilerin birleştirilmesiyle Merkür'den kaçan gazın bileşeni üzerinde yapılan çalışma, mükemmel bir doktora tezi araştırmasıdır diyor. Kaynak: Science Daily


Başka bir dünyadan bakan göze göre Güneş Sistemimiz nasıl görünürdü? NASA'nın MESSENGER uzay aracı ile bu soruya yanıt vermek için bir çalışma yapıldı. Yeni çalışma, daha önce de Gezgin-1 aracının 1990 yılında yolladığı Dünya görüntüsüne ek olarak çekilen 34 görüntünün birleştirilmesiyle elde edildi. Washington Carnegie Enstitüsü MESSENGER projesi yöneticisi Sean Solomon: Böylesi bir portreyi elde etmek MESSENGER ekibinin marifetidir. Bu görüntü Dünya'nın, 4,5 milyar yıl önce oluşan gezegen ailesinin bir üyesi olduğunu hatırlatır. Uzay aracımız ailenin en içteki üyesinin yakınındaki bir yörüngede dönmektedir ve dünya gibi gezegenlerin nasıl bir araya geldiğini ve nasıl geliştiğine yönelik soruların yanıtlarına yardımcı olmaktadır diyor. Görüntüler MESSENGER'ın Geniş Açılı Kamerası ile 3-16 Kasım 2010 tarihleri arasında alındı. Görüntülerde çok sönük olan ve 3 ile 4.4 milyar km uzaklıktaki Uranüs ve Neptün dışındaki gezegenler görüntülendi. Dünya'nın uydusu Ay, Jüpiter'in Galile uyduları görülebiliyor. Samanyolu'nun sarmal kollarından birinde yer alan Güneş Sistemi'ne ait bu çalışmada gökadamızın alt kısmı da görüntülendi. Görüntüdeki eğrilen şeklin nedeni MESSENGER'in Güneş çevresinden dönmesi nedeniyle oluşmuştur. Soloman'a göre böyle bir çalışmayı yapmak kolay değildir. Çünkü baktığınız yerden gezegenlerin hepsini belirli bir süre içinde görmeye çalışıyorsunuz. Buna bir de Güneş'ten gelen güçlü ışımayı da katmak gerekir. MESSENGER'in gezegenleri ne zaman görebileceğini belirlemek için Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'ndan Hong Kang, Jet İticileri Laboratuarı'ndaki Güneş Sistemi Simülatörü kullandı. MESSENGER'in gezegenleri görebileceği zamanı belirlemek için simülatörü gezegenlerin koordinatlarını belirlemek için kullanmalıydım. Bu gezegenlerin MESSENGER'ın görüş alanına girdiğini doğrulamak içinse Merkür Çift Görüntüleme Sistemi adlı uydu aracı kiti kullanıldı diyor. MESSENGER ekibi daha sonra her gezegen için gerekli poz süresi hesapladı. APL'den Nori Laslo: Görsel büyüklükleri gezegenlere benzeyen yıldızların, önceden alınan görüntülerindeki poz sürelerini emsal belirledik. Her gezegen için dar açı kamerası ve geniş açılı kamerayla hem gezegenin şeklini hem de bulunduğu uzayı, yüksek çözünürlükte görüntüledik. Gezgin görüntüsü üzerinde çalışan Robin Vaughan: Gezgin-1, Neptün'ün yakınından geçerken o sırada JPL'de optik navigasyon analizcisi olarak çalışıyordum. Aracın yörüngesini arka plandaki yıldızlara bakarak belirlemek görevimdi. Gezgin'in Güneş Sistemi çalışması birkaç yıl sonra yapıldı diyor. Teknik açıdan MESSENGER çalışması Gezgin-1 çalışmasına daha karışıktır. Vaughan: Gezgin-1'in çalışmasını gerçekleştirdiği konumda Güneş oldukça sönük görünüyordu. İç Güneş Sistemi'nde bulunan MESSENGER ise güneşten gelen ışımayı arkasına alarak daha dar bir alanda çalışmasını tamamlamak zorundaydı diyor.


NASA'nın MESSENGER uzay aracı 17 Mart'ta Merkür yörüngesine oturacak. Bu, gezegen keşiflerinde yeni ufuklar açacak bir olaydır. Araştırmacılar böylece bir karasal gezegeni, daha iyi ve uzun süreyle inceleyebilecek. Akla şu soru gelebilir: Aracın yörüngeye oturması neden bu kadar uzun sürdü? Merkür Dünya'ya yakın gezegenlerden biri olması nedeniyle daha kısa sürede ulaşılması beklenir. Buradaki sorunu MESSENGER görevi mühendislerinden Jim McAdams şöyle açıklıyor: Uzay aracı Dünya'dan Merkür'e saatte yaklaşık 100 000 km bir hızla ulaştı. Araç aynı zamanda Güneş'in yakıcı sıcaklığıyla da başbaşaydı. Daha önce de Mariner 10 aracı ile 1974 ve 1975'te Merkür'e yakın uçuş yapılmıştı. MESSENGER'ın 2008 ve 2009'daki yakın uçuşlarına karşılık hakkında en az bilgi sahibi olunan gezegen Merkür'dür. Merkür, Güneş'in güçlü kütle çekiminin etkisi altındadır. Gezegen dengede kalması için çok hızlı hareket etmelidir. Merkür saatte 168 000 km gibi bir hızla hareketlidir. MESSENGER'ın Merkür'ü yakalaması için yüksek bir hıza ulaşması gerekir. Bunun için Venüs ve Merkür'ün kütle çekimlerinden yararlanabilecek bir yörünge izlemeliydi diyor McAdams. Araç gezegenin yörüngesine girebilmek için Güneş çevresinde 15 kez dönerek 8 milyar km yol aldı. Venüs ve Merkür'ün kütle çekimlerini kullanarak hızlanan araç böylece çok az yakıt kullanarak yörüngeye girmeye çalıştı. Aracın her uçuşu sonucunda Güneş'e göre hızı arttı. Ancak Merkür'e göre ise hızı azaldı. Araç Merkür tarafından oldukça sıcak bir şekilde karşılandı. Merkür'ün sıcaklığı, Dünya'dakine oranla 11 kat daha fazla olan, 450 C dereceye kadar çıkabiliyor. Bu nedenle Merkür, Dünya'ya oranla uzaya 4 kat daha fazla termal ısı yayar. Araştırma ekibinden Sean Solomon: Uzay aracını sıcaklığa dayanıklı ve seramikten yapılmış kalkanı ve güneş şemsiyesi ile bu sorunu çözdük. Araçtaki diğer yardımcı aletler ise sınırlı zaman içerisinde görev yapmak üzere tasarlanmıştır diyor. Araştırmacılar Merkür'de yapılacak keşifler için heyecanlılar. Gezegen pek çok gizeme sahip: Bilim adamlarını şaşırtan ve Güneş Sistemi'ndeki en hareketli ekzosfere sahip olması, gezegen kütlesinin % 60'ına sahip olan sıvı çekirdeği, kraterleri, volkanik boşlukları, yüzlerce km'ye kadar uzanan dik ve derin uçurumları ile değişik bir yüzeye sahip olması. Ve bunlar sadece başlangıç. Araçtaki yüksek çözünürlükte çalışan kameralar, lazerler ve manyetometreler bu sırları çözmek için araştırmacılara yardımcı olacak. Filmi izleyemiyorsanız tıklayın. Not: Araç Güneş'e göre hızlanırken aynı zamanda Merkür'e göre nasıl yavaşlayabilir? Yanıtı aşağıda. Hareketli bir arabanın içinden bir trene zıplamak istediğinizi düşünün . Tren ana caddedeki arabanı park ettiğin, büyük bir mağazanın önünden saat 01:00'da saatte 90 km gibi hızla geçiyor olacak. 12:59:30'da tren yoluna doğru hızlanmaya başlıyorsun. Başlangıç noktasına göre hızını arttırarak trene göre daha yavaş, saatte 80 km'lik bir hıza ulaşıyorsun. Hızın başlangıç noktasına göre artarken trene göre hız farkın azalıyor. Tren tam hedeflediğin yere geldiğinde senin de hızın trenin hızıyla eşitleniyor. Şimdi atlama zamanı! MESSENGER'da benzer şekilde Merkür'e doğru yaklaşacak ve doğru hıza ulaştığında Merkür'ün kütle çekimiyle çekilince motorlar çalışıp aracı yörüngeye sokacak. Bunları Biliyor muydunuz? Güneş çevresinde 6.6 yıl içinde 4,9 milyar km yol alan MESSENGER'ın yerine saatte 90 km hızla seyreden bir otomobilimiz aynı yolu 10 000 yılda alırdı. MESSENGER ne demek? Uzay aracına verilen bu ad Merkür yüzeyi ve çevresinin Jeokimyasal incelemesi anlamındaki kısaltmadan kaynaklanıyor. Neden Merkür'ün yörüngesinde dönecek? Bir yıl boyunca Merkür'ün yörüngesinden veri iletecek olan araç akıllardaki sorulara yanıt arayacak. Soruların birçoğu uzun süreli ölçümler ve gözlemler gerektirir. MESSENGER kameraları yörüngede daha yavaş gerçekleşecek uçuşla daha ayrıntılı gözlemle yapabilecek. Kameralar 25 kez büyütülebilecek 250 m çözünürlükteki görüntüleri iletecek. Merkür neden bu kadar hızlı? Güneş'in güçlü kütle çekimine karşı koyabilmek için hızlı olmak zorunda. Ucunda kayanın sallanacağı bir ip düşünün. İp ne kadar kısaysa kaya o kadar hızlı sallanır. Buradaki denge düz yolda hareket eden bir cisim ile onu içe çeken kütle çekimi arasındaki dengeye bağlıdır. Araç Merkür yörüngesine ayarlama uçuşlarını gerçekleştirmeden girseydi ne olurdu? McAdams: Bu durumda aracın kütlesinin % 54'ünden fazlasını yakıt kütlesinin oluşturması gerekirdi. Çünkü böylesi bir uçuş için çok fazla yakıt harcamanız gerekir. Bu da aracın maliyetinin çok fazla yükselmesine neden olacaktır. Merkür'e doğrudan ulaşımı ne engelliyor? McAdams: Eğer uzay aracını Merkür'e doğrudan ulaşacak şekilde fırlatsaydın, aracı Merkür'e ulaştıran Delta II roketinden birkaç tanesi daha gerekirdi. Uzay aracı Dünya yörüngesinden ayrıldıktan sonra Merkür'ün yörüngesine girebilmesi için olandan % 150 daha fazla itiş gücü vermen gerekirdi Araç kaç ayarlama uçuşu gerçekleştirdi? Altı uçuş. Bir Dünya, iki Venüs ve üç Merkür uçuşu. Bir yıl Dünya uçuşu, Ekim 2006 ve Haziran 2007'de Venüs uçuşu, Ocak ve Ekim 2008 ile Eylül 2009'da Merkür uçuşları gerçekleşti.


NASA'nın MESSENGER uzay aracı yedi yıl süren Merkür serüvenine noktayı koydu. Son yakıtını 24 Nisan'da kullanan araç gezegene düşürüldü. Düştüğü noktada yeni bir krater oluştu. Messenger yardımıyla Merkür hakkında çok önemli bilgilere sahip olduk. Aracın yolladığı verilerin işlenmesi devam ediyor. Yakın gelecekte bu veriler yeni keşiflere neden olabilir. Messenger uzay aracının en önemli bulguları şunlar: Merkür'ün gizli yüzü: 1970'lerin ortalarında Mariner 10 aracı Merkür yakınından üç kez geçti. Ancak gezegeni tam olarak görüntüleyemedi. Messenger göreve başlayıncaya kadar Merkür'ün gizli yüzü olarak nitelenen kısmı gizemini sürdürdü. Messenger Güneş Sistemi'ndeki en büyük ve en genç havzası olan meteor ve kuyrukluyıldız çarpışmalarıyla oluşmuş Caloris havzasını gören ilk uzay aracı oldu. Üstelik havza ağzının kenarlarında volkanik delikler olduğunu belirledi. Kutupta Su: Su aranılacak son yerlerden olan Merkür'ün kutuplarında bir sürprizle karşılaşıldı. Dönme ekseninin eğimi neredeyse sıfır derece olan gezegenin kutuplarındaki krater tabanları güneş ışığı göremiyor. Bilim insanları on yıl önce bu krater diplerinde buz olabileceğine işaret etmişti. 1991 yılında Porto Riko'daki Arecibo Radyo Teleskopu ve Kaliforniya'daki Goldstone anteni Merkür kutuplarında buz yansımasını andıran olağandışı parlak radar yansımaları tespit etti. O zamandan bu yana hiçbir araç kraterlere doğrudan bakamadı. Messenger kraterleri ve -173 C derece sıcaklığındaki karanlık diplerini görüntüleyerek bu kısımlarda su-buzu olduğunu doğruladı. Bazı araştırmacılara göre bu buz gizemli bir organik malzemeyle kaplanmış olabilir. Küçülen Gezegen: Messenger'dan önce Merkür üzerindeki çeşitli tektonik şekiller adlı derin uçurumlar ve dikliklerin küresel bir küçülmeyi gösterdiği düşünülüyordu. Merkür neden küçülüyor? Çekirdek gezegen kütlesinin % 60-70'sini oluşturur. Çekirdeğin soğuması gezegenin boyutlarında gözle görülür bir azalmaya neden olmaktadır. Messenger verileriyle yapılan hesaplamalarla küçülmenin önceki hesaplara göre iki ile yedi kat daha hızlı gerçekleştiğini gösterdi. Merkür'de Manyetik Alan Var: Mariner 10 verileri Dünya gibi karasal gezegenleri küresel olarak saran manyetik alanın Merkür'de de olduğunu belirlemişti. Dünya'nın manyetik alanı çalkalanan sıvı demir çekirdeği tarafından oluşturulur. Merkür'deki demir çekirdeğin uzun süre önce soğuduğunu düşünen araştırmacılar bu bilgiye şaşırmıştı. Bazı araştırmacılar bu alanın donmuş dış kabuğundan kaynaklı olduğunu düşündü. Messenger ise bunun tersini gösterdi: Merkür'deki alan hareketli çekirdeği tarafından üretiliyor. Yüzeyden değil. Merkür'ün kuyruğu var: Merkür yörüngesinde dolanan Messenger gezegen atmosferinin ekzosfer katmanını gözledi. Atom ve moleküllerin yüzeye çarptığı Merkür'de çok ince bir atmosfer bulunuyor. Bu parçacıklar güneş rüzgarı, güneş ışınımı ve meteoroid çarpışmalarıyla yüzeyden koparılarak üretiliyor. Güneş'in etkisiyle 2 milyon km uzunluğunda kuyruğu oluşan kuyrukyıldızlar gibi Merkür'ün de kuyruğu olduğu belirlendi. Bu kuyruk ekzosferden yayılan hidrojen, helyum, sodyum, potasyum ve kalsiyum gibi bileşenler içeriyor. Bu kuyruğun dışında gezegen güneş etkinlikleri dönemlerinde oldukça sarsılmakta olduğu da belirlendi. Bu keşiflerin yanı sıra Messenger'ın şiddetli güneş ışımasından korunması için seramik bez güneşliği de olmak üzere birçok ileri teknoloji ürünü geliştirildi. Bu şemsiye 20 C derece ile 300 C derece arasındaki büyük sıcaklık farklılığını karşılayacak ve aracı bu değişimlerden koruyacak niteliğe sahiptir.


NASA'nın Messenger Uzay aracının Merkür yakınına yaptığı üçüncü geçiş sonrasında da birçok veri elde edildi. Gezegene ilişkin elde edilen verilerde yüzlerce atmosfer ve manyetik alan ölçümleri yapıldı. Geçmişte gezegenin yakınına gönderilen Mariner 10'un elde ettiği bilgilerle birlikte gezegenin % 95'i hakkında bilgi edinilmiş oldu. Uçuş süresince uzay aracının altındaki yüzey tarama lazer cihazı ile gezegenin yüzey şekilleri elde edildi. Araçtaki kameralar 1200'den fazla görüntü elde etti. Aracın ikinci geçiş verileri ile Ocak ayında elde ettiği veriler karşılaştırılarak gezegenin manyetosferindeki değişimler saptandı. Gezegeni çevreleyen manyetosfer hacmi, gezegenin manyetik alanı tarafından kontrol ediliyor. Gezegenin manyetik alanının son derece simetrik olduğu yani, gezegenin doğu yarıküresiyle batı yarıküresindeki alanın aynı olduğu görüldü. Merkür'ün ince atmosferi ekzosfer tabakasından oluşmaktadır. Bu katmanda kalsiyum, sodyum, magnezyum ve hidrojen atomları arandı. İlk veri incelemesinde sodyum, kalsiyum ve magnezyumun farklı dağılım gösterdiği belirlendi. Bu farklı dağılım, gezegenin yüzeyi ile atmosferi arasındaki benzeri görülmemiş bir etkileşim olduğunu ortaya çıkardı. Messenger'ın kamerasıyla elde dilen görüntüler ışığında, gezegenin % 80'inin Ay ve Mars'ın tersine daha homojen eski ve ağır kraterlerle kaplandığını, volkanik ovaları olduğunu gösteriyor. Gelelim ayrıntılara... Messenger 29 Eylül tarihinde gerçekleştiği uçuşta Merkür'ün 226 km yakınından saatte 19 bin km'lik bir hızla geçti. Messenger üzerindeki yüzey ve Merkür Atmosferik ve Yüzey Şekilleri Tayfölçeri , gezegenin ekzosfer kuyruğunu da gözledi. |A-Son derece parlak bir maddeden oluşmuş isimsiz bir krater. B-Güçlendirilmiş renk görüntüsüyle mavimsi ışık saçan genç bir krater. C1 ve C2: Sarı rengiyle geçmişte volkanik etkiye sahip olduğunu gösteren Lermontov Krateri. D: Hem turuncu hem de mavi renkte ışınım saçan Homer Krateri. E: Krater Titian yakınlarındaki koyu mavi bölge gezegenin çoğu kısmında bulunuyor. F1 ve F2: Geniş ovalar. G: Gerçekte parlak sarı ancak güçlendirilmiş renkle turuncu görünen isimsiz bir krater. H: Merkür'ün kuzeyinde güçlü ışık saçan bu krater güçlendirilmiş renkle mavi görünüyor. I: Hemingway Krateri turuncu rengi ve merkezindeki koyu mavi rengin tam zıttı renkte kenarlarıyla oluşmuş ilginç bir yapıdır. Kaynaklar:


NASA'nın Merkür keşif aracı olan Messenger, 29 Eylül'de gezegene 230 km kadar yaklaşacak. Messenger aracı 2011'de Merkür yörüngesine oturmadan önceki son manevrasında önemli bilgilerin elde edileceği bildiriliyor. Aracın aslı görevi Merkür'ün yüzey yapısının belirlenmesidir. Messenger ile Merkür'ün yüzeyinin %90'ına ilişkin görüntü elde edildi. Araç gezegene olan yakınlaşmasıyla ekvator bölgesine daha yakından bakma fırsatını yakalayacak. Bu geçiş sırasında Merkür'ün ince atmosferinin güneş rüzgarlarından nasıl etkilendiği de belirlenebilecek. Uzay aracıyla gökbilimciler, gezegenin güney yarımküresindeki yüzeyine ait yüksek çözünürlüklü görüntülere ulaşacak. Gökbilimciler aracın 1500 den fazla fotoğraf çekmesini bekliyorlar. Daha önce araç kuzey yarımküreyi görüntülemişti. 2008'in Ocak ayında gezegenin doğu kısmının ve Ekim ayında da batı kısmının üzerinden geçiş yapmıştı. Araçtaki tayfölçer ayrıca gezegendeki demir ve titanyum miktarını da belirlemeye çalışacak. Araç gezegenin yörüngesine girmek için alacağı yolun dörtte üçü olan yaklaşık 8 milyar km yol almış olacak. Fırlatıldıktan sonra Dünya çevresinde hız kazanmak ve yörüngeye girmek için turlayan araç Dünya'dan Ağustos 2005'de ayrıldı. Venüs'e Ağustos 2005'de ulaştı ve Ekim 2006'da buradan da ayrıularak Haziran 2007'de Merkür'e ulaştı. Aracın 2011 başlarında Merkür yörüngesine oturması hedefleniyor. Kaynak:


Messier 47'nin bu dikkat çekici görüntüsü ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. Bu genç açık kümede çoğunlukla parlak mavi yıldızlar yer alsa da, birkaç kırmızı dev yıldız da bulunmaktadır. Messier 47 Yeryüzü'nden yaklaşık 1600 ışık-yılı uzaklıkta, Pupa takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. İlk kez İtalyan gökbilimci Giovanni Battista Hodierna tarafından 1654 yılında tespit edilmiş olsa da, Hodierna'nın önceki gözlemlerinden haberi olmayan Charles Messier tarafından sonradan bağımsız olarak keşfi yapılmıştır. Parlak ve görmesi kolay olmasına rağmen, Messier 47 en az yoğun açık kümelerden biridir. Diğerleri ile kıyas edildiğinde binlerce yıldız yerine, 12 ışık-yılı genişliğindeki bir alanda sadece 50 civarında yıldız görülmektedir. Messier 47'nin tespiti her zaman kolay olmamıştır. Aslında Messier tarafından koordinatları yanlış kaydedildiği için yıllarca kayıp olarak düşünülmüştür. Küme daha sonra yeniden keşfedilerek başka bir isim daha almıştır NGC 2422. Messier 47 ve NGC 2422'nin aslında aynı nesneler olduğu ise 1959 yılında Kanadalı gökbilimci T.F. Morris tarafından anlaşılmıştır. Buradaki parlak mavi-beyaz yıldızların renkleri onların sıcaklıklarının belirtisidir, daha sıcak olanlar mavi renkte iken, soğuk yıldızlar kırmızı renkte görülürler. Renk, parlaklık ve sıcaklık arasındaki bu ilişki Planck eğrisi ile görselleştirilebilir. Ancak tayf ölçümü ile yapılan renk çalışmaları gökbilimcilere daha çok şey anlatır, bunlar arasında yıldızların dönme hızları ve kimyasal bileşimleri de bulunmaktadır. Görüntüde ayrıca birkaç kırmızı yıldız yer almaktadır bunlar daha küçük kütleli ve daha uzun yaşayan mavi yıldızlara göre kısa yaşam sürelerinin sonlarında olan kırmızı dev yıldızlardır . Neyse ki Messier 47'nin gökyüzündeki konumu başka bir yıldız kümesine yakın, Messier 46. Messier 47 görece yakın, yaklaşık 1600 ışık-yılı uzaklıkta, ancak Messier 46 yaklaşık 5500 ışık-yılı uzaklıkta bulunuyor ve daha fazla yıldız bulunduruyor, en az 500 kadar. Çok yıldız bulundurmasına rağmen, uzaklığı nedeniyle oldukça sönük görünüyor. Messier 46 kümesi Messier 47'nin yaşlı kardeşi olarak görülebilir, çünkü biri 300 milyon yıl yaşında iken diğerinin yaşı 78 milyon yıldır. Bu nedenle, Messier 46'nın en büyük kütleli ve en parlak yıldızları çoktan yaşamlarının sonuna gelmiştir ve artık görünür değildirler, bu yüzden küme içerisindeki yıldızların çoğu daha kırmızı görünür ve daha soğuktur. Messier 47'ye ait bu görüntü ESO Kozmik Mücevherler programının bir parçası olarak üretilmiştir . Notlar Bir yıldızın yaşamı öncelikle kütlesine bağlıdır. Büyük kütleli yıldızlar, bünyelerinde Güneş'ten çok daha fazla madde bulunduranlar, milyon yıl mertebesinde kısa yaşam süresine sahiptirler. Diğer yandan çok daha küçük kütlelere sahip olanlar ise milyarlarca yıl yaşayabilirler. Bir küme içerisinde, tüm yıldızlar aşağı yukarı aynı yaşta ve benzer içeriğe sahip olurlar. Bu nedenle parlak büyük yıldızlar çabucak evrimleşerek kırmızı devlere dönüşürler, yaşamlarının sonuna gelerek yerlerini daha uzun yaşayacak olan daha küçük kütleli ve soğuk yıldızlara bırakırlar. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında elde edilmiştir. Bu, ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getirilmektedir. ESO


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu uzun süreli gözlemleri sonucunda bilinen en eski yıldızın yaşını belirledi. Yıldızın önce 14,5 milyar yıl (artı eksi 0,8 milyar yıl) yaşında olduğu sanıldı. Ancak evrenin 13,8 milyar yıl yaşında olması nedeniyle belirsizliğin 'eksi' tarafını göz önünde bulundurmak gerekir. 2000 yılı öncesine ait gözlemlere göreyse yıldız 16 milyar yıl yaşındadaydı. Bu bir ikilem getirdi. Baltimore Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Howard Bond: Ya yıldız fiziğini belirleyen kozmolojide ya da yıldızın uzaklığında bir hata vardı. Bizde önce uzaklığa odaklandık diyor. Uzayın genişleme miktarı birbirinden bağımsız bir şekilde büyük patlamadan bu yana evrene yayılan mikrodalga arka alan ışıması ve radyoaktif ölçümlerle belirlenir. Hubble'ın belirlediği yaş tahmini ise evrenin yaşıyla örtüşmektedir. HD 140283 olarak kodlanmış yıldız ayrıca Metuşelah yıldızı olarak bilinir. Gökyüzünde hızlı hareket etmesi onun yakınımızda olması gerektiğinin kanıtıdır. Samanyolu'nun halo bölgesi ile gökada düzlemi arasında hareket etmektedir. 1950'lerde yakınımızdaki bir yıldızın taşıdığı ağır elementler diğer yıldızlarla karşılaştırılarak ölçülebiliyordu. Gökadanın halo bölgesi daha yaşlı yıldızların bulunduğu ve sonradan gökadaya katılan dış bölgedir. Bu bölgedeki yıldızlar genellikle evrenin oluşum dönemine yakın oluşmuş ve ağır elementlerden yoksun yıldızlardır. Örneğin Metuşelah yıldızında Güneş ve Güneş çevresindeki yıldızlara göre 1/250 oranında daha az ağır element bulunur. Kırmızı devin ilk aşamalarında olan yıldız Terazi takımyıldızında yer alıyor. Yıldız 7 parlaklığına sahip olup yeterince karanlık bir yerden normal özelliklere sahip teleskopla ya da iyi bir dürbünle görülebilir. Hubble'ın gözlemleri sonucunda yıldızın 190,1 ışık yılı uzakta olduğu belirlendi. Gerçek uzaklık tahmininden sonra yıldızın gerçek parlaklığı da belirlenebilir. Bir yıldızın gerçek parlaklığının ölçülmesi yaşının belirlenebilmesi için gerekli ön koşuldur. Hubble'ın gözleminden önce yıldızla ilgili gözlemler Avrupa Uzay Ajansı'nın Hipparcus uydusu ile paralaksı alınarak yapılmış ancak 2 milyar yıl gibi bir belirsizlikle sonuçlanmıştı. Hubble yıldızın önce konumunu belirledi. Yıldızın parlaksının Hipparcos ölçümleriyle uyumlu olduğu görüldü. Ancak Hubble Hipparcos'a göre beş kat daha iyi ölçüm yapabiliyor. Böylece Bond'un ekibi öncekilere göre beş kat daha hassas ölçüm yaparak belirsizliği küçülttü. Yıldızın yakıt miktarı, kimyasal madde dağılımı ve iç yapısı ile ilgili güncel kuramlar uygulanarak yaşı analiz edilebildi. Buna göre yıldız artık yakmak için çok az hidrojene sahip olup çekirdeğinde daha çok helyum birikmiş. Bu da yakıtını hızla kullandığından yaşını azaltan bir etkendir. Ayrıca yıldız tahminlerden çok daha fazla oksijen, demir gibi ağır metallere sahip. Bu da yaşı azaltan başka bir etken. Bond'a göre oksijenin varlığı yıldızın evren oluşumundan çok daha sonra oluştuğunu gösteriyor. Yani yıldız sanılandan daha genç. Tüm bunları hesaba kattığımızda yıldızın belirsizliği bir kenara bırakırsak 14,5 milyar yıl yaşında olduğunu söyleyebiliyoruz. Yakınlığı ve parlaklığı nedeniyle hassas yıldız yaşı ölçümü yapabileceğimiz gökyüzündeki en iyi yıldızdır diyor Bond. Metuşelah yıldızı uzun ömrü boyunca çok şeyler gördü. Büyük bir olasıkla ilkel bir cüce gökada içerisinde doğdu. Cüce gökada 12 milyar yıl önce ortaya çıkan Samanyolu tarafından yutuldu. Yıldız uzun bir yörüngeye sahip. Saatte 800 000 km hızla hareketli bir roket gibi Güneş'in yakın bölgesine süzülür. Yörüngesindeki hareketini 1500 yılda tamamlar. Bu hız Hubble'ın birkaç saatlik gözlemi için bile oldukça fazladır.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu ve WM Keck Gözlemevi'nin birbirinden bağımsız gözlemleri uzak bir yıldızın çevresinde dolanan bir ötegezegenin varlığını onayladı. Gezegen kütleçekimi mikromercekleme adı verilen yöntemle tespit edildi. Bu yolla yıldızı Güneş gibi olan Jüpiter ya da Satürn benzeri gezegenler avlanabiliyor. Daha önce aynı yöntemle gezegenler keşfedilmiş olmasına karşılık bunlar yörünge dönemleri kısa olan yıldızına yakın dev gezegenlerdi. Diğer yöntemlerle bu kadar uzak yıldızın çevresinde dolanan, yörünge dönemi uzun ve soğuk gezegenler tespit edilemiyor. Mikromercekleme yöntemi bu tür gezegenlerin keşfi için biçilmiş kaftandır. Bize göre bir yıldızın arkasında yer alan başka uzak bir yıldız aynı hizaya geldiğinde öteki yıldızın ışığı güçlenir ve böylece mikromercekleme olayı oluşur. Öndeki yıldızın gezegenleri varsa bu durumda o gezegenlerde çok kısa süreliğine gözlenen ışığın biraz daha artmasına neden olur. Alınan ışığın tam zamanında gözlenmesi yıldıza eşlik eden gezegenin keşfedilmesini sağlar. Katalogda OGLE-2005-BLG-169 olarak geçen sistem 2005 yılında Optik Kütleçekimi Mercek Deneyi ile 2005'de keşfedildi. Bu tarihten bu yana çeşitli araştırma grupları sistemi araştırmaktaydı. Öndeki yıldızın özelliklerinin belirlenememesi ona eşlik eden gezegenin onay görmesinin önündeki en büyük engeldi. Gökbilimcilerden oluşan iki ekip Hubble ve Keck Gözlemevi teleskopları yardımıyla yıldızın Uranüs büyüklüğündeki gezegenini Güneş ile Jüpiter arasındaki uzaklıktan biraz daha ötede olduğunu tespit etti. Diğer bir ifadeyle gezegen yıldızından 590 milyon km uzaktaydı. Yıldız ise Güneş benzeri ancak ondan % 70 daha büyüktür. Notre Dame Üniversitesi'nden David Bennett: Bu tip hizalanmalar her 1 milyon yılda 1 kez oluştuğundan oldukça şanslıyız. Mikro mercekleme yöntemiyle bir gezegen keşfetmek için çok uzun süre beklemek gerekebilir. Neyse ki arka alandaki yıldız ile öndeki yıldız ve gezegeninin pozisyonları onları ayıracak düzeydeydi. Gözlemlerimiz önceki tahminlerin doğru olduğunu gösterdi. Hubble ve Keck Gözlemevleri ile bir gezegene daha onay vermiş olduk diyor. Mikromercekleme, teleskoplarla görülemeyen yıldızın çevresindeki gezegeni ortaya çıkaran güçlü bir yöntemdir. Paris'teki Astrofizik Enstitüsü'nden Virginie Batista: Yıldızların çevresinde görünmeyen gezegenler olduğunu algılayabilirsiniz, ama gezegenlerin yörüngeleri hakkında da bir şeyler öğrenmek gerekir. Keck ve Hubble teleskopları bu soluk gezegeni ve bazı özelliklerini tespit edecek yetenektedir diyor. Gezegenler çevresinde dolandıkları yıldızlara göre oldukça küçük ve sönüktür. Bu nedenle şimdiye kadar ancak birkaçı doğrudan gözlem yoluyla keşfedilmiştir. Gökbilimciler gezegen keşfi için genellikle iki yönteme başvurmaktadır. İlk yöntem yıldızın ve gezegenin kütle çekimi etkisiyle sallanması da diyebileceğimiz Doppler ya da dikine hız yöntemidir. Diğeri ise yıldızın önünden geçen gezegenin yıldızın alınan ışığındaki azalma etkisidir. Geçiş yöntemi adı verilen bu yöntemde yıldızın ışığında gezegenin büyüklüğüne göre çok küçük azalma gözlenir. Gezegenler son derece büyük ya da yıldıza çok yakın yörüngede iseler bu yöntemlerin ikisi de çok iyi sonuç verir. Bu gibi durumlarda gökbilimciler birkaç saat ya da birkaç yıl olabilecek yörünge dönemlerini kesin sonuçla belirleyebilir. Ancak uzaktaki bir sistemin mimarisini anlamak kolay değildir. Bunun için yıldızın tüm gezegenleri bulunmalıdır. Gökbilimciler bu nedenle yıldızdan Güneş ile Jüpiter arasındaki uzaklıklara bakmak isterler. Maryland Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Jay Anderson: Böylesi sitemlerle Güneş sistemini karşılaştırmak çok önemlidir. Dolayısıyla bu sistemlerdeki gezegenlerin tam sayımı yapılmalıdır. Kütleçekimi mikromercekleme, gökbilimcilerin gezegen oluşum kuramlarını oluşturmalarına yardımcı olan kritik bir yöntemdir diyor. OGLE sistemindeki gezegen muhtemelen Jüpiter gibi değil. 10 Dünya kütlesindeki kaya ve buzdan oluşan çekirdeğini hidrojen ve helyum atmosferi sarmış olabilir. Ama yeterince hızlı olmadığından büyüyememiştir. Jüpiter kadar olamayan gezegenler genellikle Jüpiter'in 20'de 1'i kütlesindedir. OGLE-2005-BLG-169Lb gezegeni göz önüne alındığında Güneş benzeri yıldızların çevresinde Jüpiter gibi gezegenlerin olması gerekir diyor Bennett. Mikromercekleme genellikle yıldızların, hassas ölçümler yapmadan fark edilemeyecek kadar küçük olan rastgele hareketlerinden yararlanır. Bir yıldız ancak arkasındaki bir yıldızın önünden geçtiğinde öndeki yıldız arkadaki yıldızdan gelen ışığı bükerek dev bir mercek gibi davranır. Öndeki yıldızın çevresinde dolanan bir gezegen varsa arkadaki yıldızın ışığında küçük bir parlama üretebilir. Bu parlama teleskoplarca fark edilebilir. Parlama süresi gezegenin hızı ve büyüklüğüne göre birkaç günden birkaç saate kadar değişebilir. Tüm mikromercekleme süresi ise birkaç ay sürebilir. OGLE-2005-BLG-169 sistemindeki mikromercekleme verileri ise ön ve arka alandaki yıldızlar ile gezegeni belirledi. Ancak gözlem yönünde olan gökada merkezinin kalabalık olması atmosferin net görülmemesine neden oldu. Hubble görüntüleri 6,5 yıl öncesine ait olmasına karşılık öndeki ve arkadaki yıldızın birbirinden çok az ayrıldığı görüldü. Gökbilimciler hem yıldızın hem de gezegeninin parlaklığını ölçtü. Mikromercekleme ışık eğrisi bilgileriyle gezegenin yörünge verileri ve kütleleri tahmin edildi. Ön ve arka alandaki yıldızların kütle ve uzaklıkları için Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3) ile üç renkte gözlem yapıldı. Keck 2 Teleskopu üzerindeki Kızılötesi Kamera 2 (NIRC2) yardımıyla ön ve arka alandaki yıldızların birbirine göre harekeketi belirlendi. Tüm bu veriler gezegenlerin kütlelerinin bilerlenmesinde önemli bilgiler saklamaktadır. Hubble ve Keck gözlemleri uzak yıldızların çevresinde uzun yörünge dönemine sahip gezegenlerin keşfedilmesine olanak sağlamaktadır. Notlar Ötegezegen yöntemleri Ötegezegen Rehberi'nde ayrıntılarıyla anlatılmıştır.


Satürn'ün en küçük ve en içteki uydusu Mimas'ın iç okyanusa sahip olduğuna ilişkin kanıtlar elde edildi. NASA'nın Cassini uzay aracı görevi bitmeden önceki son günlerinde uydunun dönüşünde, genellikle iç okyanusla açıklanabilen bir salınım yaptığını belirledi. Bu bilgi buzlu uyduların evrimi üzerinde önemli ayrıntılar içeriyor. Son 25 yılda gezegen bilimindeki en önemli keşiflerden biri Güneş sistemimizde kaya ve buz katmanlarının altında okyanus bulunan dünyalar oldu. Bu cisimler arasında Europa, Titan ve Enceladus gibi dev gezegenlerin buzlu uyduları yanı sıra Pluto gibi uzak dünyalarda yer alır. Yüzeyinde okyanus barındıran Yer gibi cisimler, sıvı okyanusları olması için gerekli sıcaklıkta ve dolayısıyla yıldızından belirli bir uzaklıkta olması gerekir. Buna karşılık iç kısmında okyanus barındıran cisimler için böyle bir kural yoktur. Bu da iç okyanusu olan dünyaların sayısını arttırır. Çalışmayı gerçekleştiren Southwest Araştırma Enstitüsünden Alyssa Rhoden: Mimas'ın yüzeyi çok kraterli olduğundan gördüğümüzün donmuş bir su kütlesi olduğunu düşündük. Enceladus ve Europa gibi iç okyanus dünyalarında yüzey kırılma eğilimi gösterir. Mimas'ın yüzeyinin bizi kandırdığını fark edince Güneş sistemimizde ve ötesinde potansiyel olarak yaşamı destekleyen çok sayıda dünya olabileceğini anladık diyor. Gelgit süreçleri bir uydudaki yörünge ve dönme enerjisini ısı olarak dağıtır. Mimas'ta gerçekleşen gelgit ısınması okyanusun donmasını önleyecek kadar büyük, ancak yüzeyinde kalın bir buz katmanı oluşturacak kadar da küçük olmalıdır. Çalışma ekibi gelgit ısıtma modellerini kullanarak sıvı bir okyanus üzerinde 20-25km kalınlığında bir buz kabuğu olması gerektiğini hesapladı. Ekip ayrıca yüzeyden gelen ısı akışının buz kalınlığına karşı hassas davrandığını uzay aracının yolladığı verilerle doğruladı. Şimdi de Jüpiter çevresinde dolanan Juno aracının mikrodalga radyometresini kullanarak Europa uydusu başta olmak üzere Jovian uydularındaki ısı akışlarını ölçmeyi planlıyorlar. Bu veriler ve 2024'de göreve başlaması planlanan NASA'nın Europa Clipper uydusu ile alınacak veriler ile Mimas gibi iç okyanuslu dünyaların buzlu kabuğundaki ısı akışının nasıl gerçekleştiğini anlamayı kolaylaştıracak. Sonuçlarımız Mimas'ta iç okyanus olduğunu desteklese de uydunun yörüngesel ve jeolojik özelliklerini termal-yörüngesel evrimiyle uzlaştırmak zor. Mimas'ı bir okyanus uydusu olarak değerlendirmek, oluşumu ve evrimi yönündeki modellerin sınanmasını sağlayacak. Bu ise Satürn'ün halkalarını ve orta büyüklükteki uydularını ve özellikle Uranüs'te potansiyel olarak var olabilecek okyanus uyduları gibi sistemimizde daha fazla okyanus uydusu olup olmadığını da belirleyebilecek. Mimas devam eden araştırmalarımız için zor bir hedeftir diyor Rhoden. Makale https://doi.org/10.1016/j.icarus.2021.114872 adresinde yayınlandı.


Hollywood filmlerindeki patlamaların benzerlerini genellikle yıldızlarda görürüz. Uzaydaki yıldızların patlamaları onların doğumlarının, hayatlarının ve ölümlerinin anlaşılmasında önemli ipuçları verir. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi'nin elde ettiği verileri kullanan gökbilimciler çok büyük yıldız patlamalarının dinamiklerini araştırmak amacıyla belli bir patlamayı inceledi. Araştırmacılar öncelikle gökyüzünde parlaklığı yavaş yavaş artan GK Persei adlı bir yıldızı inceledi. 1901 yılında gökbilim dünyasında en çok tartışılan bu yıldız aslında beyaz cüce çevresine sarılan maddenin patlamasına bir örnektir. Patlama 'klasik nova' türündedir. Bir beyaz cüce kendisine yeterince yakın olan eş yıldızdan madde çalabilir. Bu durumda beyaz cücenin çevresinde toplanan hidrojen ağırlıklı madde bir süre sonra oldukça yoğunlaşır. Dış katmanları gittikçe büyüyen beyaz cüce sonunda nova adı verilen patlama ile katmanlarını atar. Klasik nova patlamaları, süpernovaların küçük türleri olarak kabul edilir. Yıldızın yok olduğu süpernova patlamaları bulundukları gökada kadar parlayabilirler. Süpernovalar yıldızlararası ortama büyük bir enerji ve madde attığı için önemlidir, çünkü bu madde demir, kalsiyum ve oksijen gibi önemli elementler içerir. Süpernovalar klasik novalara göre çok büyük ve enerjik olmasına karşılık temel fizik kuralları her ikisinde de aynıdır. Her ikisi de çevredeki gaz ile süpersonik hızla hareket eden bir şok dalgasının oluşmasına neden olur. Klasik novalar daha az olan enerjileriyle kalıntıyı hızla genişlettiği anlamına gelir. Süpernovalara göre bunlar daha yüksek frekanslı olmaları, kozmik patlama çalışmalarında önemli çalışma hedefleri olmasına neden olur. Chandra ile GK Persei ilk olarak Şubat 2000'de gözlendi ve ardından Kasım 2013'e kadar, 13 yıllık süre içinde temel X-ışını emisyonu ve değişimi düzenli olarak izlendi. GK Persei'nin optik ve radyo verilerinden oluşturulan birleşik görüntüsünde Ulusal Bilim Vakfı'nın Çok Büyük Dizisi verileri pembe, Chandra X-Işınları Gözlemevi'nin verileri mavi ve Hubble Uzay Teleskopunun verileri sarı ile gösterilmiştir. X-Işınları verileri novadan yayılan şok dalgasının sıcak gazı yüksek enerjiye ulaştırarak hızlandırdığını gösteriyor. Optik veriler ise patlamayla uzaya dağılan madde yığınlarını ortaya çıkarmaktadır. Sol altta görülen kaynağın niteliği bilinmiyor. Chandra nova kalıntısının saatte yaklaşık 1.1 milyon kilometre hızla genişlediğini hesapladı. Patlama merkezi şu an 144 milyar kilometre genişliğinde bir şok dalgası ile çevrilidir. Bu çalışma ile patlamanın çevresine etkisi daha iyi anlaşılabilir. GK Persei'den alınan X-ışını verilerine göre gazın sıcaklığı 1 milyon Santigrad derece dolayındadır. Chandra verilerine göre geçen 13 yılda sıcaklık % 40 oranında azalmıştır. Bu da gittikçe genişleyen şok dalgasını besleyen enerji dalgasının sıcaklığının azalması demektir. Bu da genişleyen şok dalgasının gökadanın kenar kısmındaki daha düşük yoğunluklu ortama yayıldığını göstermektedir.


Avrupa Güney Gözlemevi'nin ALMA teleskopu, gökyüzündeki yakın ve en ünlü kırmızı devlerinden biri olan Mira'nın yüzeyinde dev bir parlama belirledi. Kırmızı devlerde gerçekleşen ve Güneş'te kilere göre daha şiddetli olan bu tür patlamalar zaman zaman gökbilimcilere sürpriz sonuçlar getirebiliyor. Keşif dev yıldızlardan gelen rüzgarların gökadamıza nasıl katkı sağladığının ortaya çıkarılmasına yardım etmektedir. ALMA'nın yeni gözlemleriyle ünlü çift yıldız sistemi Mira'nın net görüntülerine ulaşıldı. Sistemin iki yıldızı Mira A ve B dışında başka bir özellikte ortaya çıktı. Milimetre dalga boyunda yapılan gözlemde ilk kez Mira A yüzeyinin ayrıntıları gösterildi. Chalmers Teknoloji Enstitüsü'nden Wouter Vlemmings: ALMA'nın yeteneği yıldız yüzeyindeki parlaklık değişimlerini keskin hatlarıyla ortaya koydu. Bunun birkaz yıl önce X-ışını teleskoplarıyla farkedilen dev patlamanın benzeri olduğunu düşünüyoruz. Mira A gibi kırmızı devler gökadamızın önemli unsurlarındandır. Hayatlarının sonuna gelen yıldızlar artık kararsız duruma gelerek dış katmanlarını dengesiz bir şekilde püskürtür. Dışarı atılan ve ağır elementlerden oluşan bu malzeme uzayda yeni yıldız ve gezegenler oluşturabilir. Vücudumuzdaki karbon, oksijen, azot çoğunun keynağı bu tür dağılmalardır. Yüzyıllardır bilinen ve Latince'de Harika anlamına gelen Mira gökyüzündeki en ünlü değişken yıldızlardan biridir. Çıplak gözle bile rahatça görülebilir. Biri yoğun ve sıcak beyaz cüce, diğeri soğuk ve kırmızı dev yıldızdan oluşan Mira sistemi, Balina takımyıldızında olup 420 ışık yılı uzaktadır. Her iki yıldız aslında Güneş ile aynı kütleye sahiptir ve birbirlerinden Güneş-Pluto kadar uzaktadırlar. Uppsala Üniversitesi'nden Sofia Ramstedt: Mira, Güneş gibi yıldızların hayatlarının nasıl sona erdiğini gösterecek iyi bir anahtardır diyor. Manyetik alanlarca desteklenen, güneş fırtınaları nedeniyle sürüklenen parçacıklar yeryüzünde kuzey ışıklarına neden olur. Mira A'da görülen parlamalar manyetik alanların kırmızı devlerdeki rolünü ortaya çıkarıyor diyor Vlemmings. Yeni görüntülerde yıldızın birinden kopan maddenin eş yıldıza doğru yöneldiğini göstermektedir. Veriler ALMA'nın ilk uzun dönemli gözlemleri ile alındı. Chalmers gökbilimcilerinden Eamon O'Gorman: ALMA bize ilk kez Mira yüzeyindeki ayrıntıları gösterdi. Artık daha önce mümkün olmayan yakın kırmızı dev araştırmalarına başlayabiliriz diyor.


ESO Gözlemleri İlk Yıldızlar-arası Asteroidin Daha Önce Görülen Hiçbir Şeye Benzemediğini Gösterdi. VLT karanlık, kızılımsı ve aşırı-uzun nesneyi gözler önüne serdi. Gökbilimciler ilk kez yıldızlararası uzaydan Güneş Sistemine giriş yapan bir asteroidi inceliyor. ESO'nun Şili'deki Çok Büyük teleskopu ve dünya genelindeki gözlemevleri bu benzersiz nesnenin güneş sistemimizle karşılaşmadan önce uzayda milyonlarca yıldır dolaştığını gösterdi. Nesnenin karanlık, kırmızımsı, aşırı-uzun kayalık ya da yüksek metal içeriğe sahip olduğu görülüyor. Elde edilen yeni sonuçlar Nature dergisinin 20 Kasım 2017 tarihli sayısında yayımlanacak. 19 Ekim 2017 günü Hawaii'deki Pan-STARRS 1 teleskopu gökyüzü boyunca ilerleyen bir ışık noktası belirledi. Başlangıçta hızla ilerleyen normal bir küçük asteroide benziyordu, ancak ilerleyen günlerde yapılan ilave gözlemlerle yörüngesi hassas bir şekilde hesaplanabildi. Yapılan yörünge hesapları herhangi bir şüpheye yer bırakmaksızın nesnenin şimdiye kadar gözlenmiş olan tüm diğer asteroidler ya da kuyrukluyıldızlar gibi Güneş Sistemi içinde oluşmadığı, fakat yıldızlararası uzaydan geldiği ortaya çıkarıldı. İlk önce bir kuyrukluyıldız olarak sınıflandırılsa da, ESO ve diğer gözlemevlerinde yapılan nesnenin Güneş'e en yakın geçişini gerçekleştirdiği Eylül 2017 gözlemlerine göre herhangi bir kuyrukluyıldız etkinliği görülmedi. Nesne bir yıldızlararası asteroid olarak yeniden sınıflandırıldı ve 1I/2017 U1 şeklinde adlandırıldı . Çok hızlı hareket etmemiz gerekiyordu, diye açıklıyor Almanya, Garching'teki ESO'dan ekip üyesi Olivier Hainaut. `Oumuamua çoktan Güneş'e en yakın geçişini gerçekleştirmiş ve yıldızlararası uzaya geri dönüyordu. ESO'nun Çok Büyük teleskopu diğer küçük teleskopların yapabileceklerinden fazlası için, nesnenin yörüngesini, parlaklığını ve rengini ölçmek üzere, hızla harekete geçmeye çağrıldı. Oumuamua Güneş'ten uzaklaştığı için hızılıca sönükleşirken, Güneş Sisteminin dışına doğru olan yolunda Yeryüzü yörüngesini de geçtiğinden çabuk davranmak hayati önemdeydi. Şaşırtıcı bilgiler gelmeye devam ediyordu. VLT üzerindeki FORS aygıtı ile dört farklı filtre kullanılarak alınan görüntülerin diğer büyük teleskoplardan alınanlar birleştirilmesi sonucu, Karen Meech liderliğindeki gökbilimciler ekibi `Oumuamua'nın kendi ekseni etrafındaki her 7.3 saatlik dönüşüyle parlaklığında on kat kadar azalma olduğunu buldu. Karen Meech durumu şu şekilde açıklıyor: Parlaklıktaki beklenmedik büyüklükteki bu değişim nesnenin yüksek derecede yassı olduğu anlamına geliyor: uzunluğu genişliğinin yaklaşık on katı kadar, kıvrımlı ve karmaşık şekle sahip. Rengini koyu kırmızı olarak belirledik, dış Güneş Sistemindeki nesnelere benzer şekilde, çevresinde ise herhangi bir toz belirtisi bulunmuyor. Bu özelliklere göre `Oumuamua yoğun, muhtemelen kayalık ya da yüksek metal içeriklik, su ya da buz bakımından kayda değer ölçüde yoksun ve milyonlarca yıldır maruz kaldığı kozmik ışınların etkisiyle rengi koyu ve kızılımsıdır. Uzunluğu en az 400 metre olarak tahmin edilmektedir. Öncül yörünge hesaplarına göre nesne ortalama yön olarak kuzey yarımküresi takımyıldızı Çalgı doğrultsundaki parlak yıldız Vega yönünden gelmiştir. Bununla birlikte, saatte 95 000 kilometrelik aşırı hızla ilerlemesine rağmen, bir yıldızlararası nesne için Güneş Sistemine ulaşmak o kadar da kısa değildir. Asteroidin 300 000 yıl önceki yolculuğu sırasında Vega yıldızı şimdiki konumunda bile değildi. `Oumuamua Samanyolu boyunca ilerlediği esnada herhangi bir yıldızın yörüngesine bağlanmadan yüz milyonlarca yıldır hareket etmiş ve sonunda Güneş Sistemi ile karşılaşmıştır. Gökbilimciler `Oumuamua'ya benzer bir yıldızlararası asteroidin Güneş Sisteminden her yıl bir tane şeklinde geçiş yapacağını tahmin ediyor, ancak bu tür nesnelerin sönük olması tespit edilmelerini zorlaştırdığından şimdiye kadar görülememişlerdir. Sadece son zamanlarda Pan-STARRS gibi tarama teleskopları bunları keşfedecek kapasiteye sahiptir. Bu benzersiz nesneyi gözlemeye devam ediyoruz, diyor son olarak Olivier Hainaut, ve daha hassas bir şekilde nereden geldiğini ve gökadamız içindeki bir sonraki durağının neresi olacağını tam olarak belirlemeyi ümit ediyoruz. Artık ilk yıldızlararası taşımızı bulmuş olduk, sonrasındakileri heyecanla bekliyoruz! Notlar Pan-STARRS ekibinin yıldızlararsı nesne için getirdiği isim önerisi Güneş Sistemi ve ötesindeki nesnelerin isimlendirilmesinden sorumlu olan Uluslararası Gökbilim Birliği tarafından kabul edilmiştir. İsmin kökeni Hawaii'ye ait olup, ayrıntılar burada verilmiştir. IAU ayrıca yıldızlararası asteroidler için yeni bir nesne türü belirlemiş olup, bu isimlendirmeyi alan ilk nesne de bu asteroid olmuştur. Bu nesneye doğru bir şekilde atıfta bulunmak için isimlendirme şu şekildedir: 1I, 1I/2017 U1, 1I/`Oumuamua ve 1I/2017 U1 . O harfinden önce gelen bir kesme işareti olup, Hawaii dilinde bir durma işaretidir. Bu nedenle nesnenin telaffuzu şuna benzerdir: H O u mu a mu a. Yeni kuraldan önce nesnenin ismi A/2017 U1 şeklindeydi. ESO-Türkiye


Başlığa bakıp aldanmayın. Bu görüntü karanlık bulutlar içindeki bir yıldızın kendini gösterme çabasını gösteriyor. Ortaya da böylesi mistik bir sahne çıkıyor. Gaz, toz ve buzların oluşturduğu bu büyük damla Dünya'dan 520 ışık yılı uzaklıktadır ve Yılancı takımyıldızında bulunur. LDN 43 adlı bulutu aydınlatmaya çalışan yıldız ise çok gençtir. Yıldız kütle çekimiyle yakınındaki kozmik gaz ve toz bulutunu kendine bağlayarak oluşur. Koyu bulutlar arasında yeni doğan RNO 91 adlı yıldızın kendisini değil sadece bulut içinde yansıyan ışıklarını görebiliyoruz. Gökbilimciler yıldızın çekirdeğinde henüz hidrojen yanması bsşlamadığını yani ön-anakol yıldızı olduğunu düşünüyor. RNO 91 parlaklığını kütleçekimi nedeniyle çektiği maddeyi sıkıştırmasıyla sağlıyor. Yıldız kritik kütleye ulaştığında ise yetişkinliğe adım atarak gerekli enerjiyi hidrojenden karşılayacak. Ama bu genç yıldız yaydığı yoğun X-Işını ve radyo dalgalarının ürettiği yıldız rüzgarları nedeniyle yetişkin bir yıldız kadar parlaktır. Güneş'in yaklaşık yarı kütlesindeki RNO 91 değişken bir yıldızdır. Dünya ile Güneş uzaklığının 1700 katı kadarlık bir alanı kaplayan tozlu ve buzlu diski gökbilimciler dikkatle izliyor. Bu disk içinde yeni gezegenlerin oluşmaya başladığına ve yıldızın gelecekte bir gezegen sistemine sahip olacağına inanılıyor. Görüntü NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu tarafından toplanan verilerle Judy Schmidt tarafından oluşturulmuştur. Görüntü telif hakkı: ESA/Hubble & NASA; Acknowledgement: J. Schmidt


Fırıldak Gökadası'nın bu görüntüsü, Avrupa Uzay Ajansına ait XMM-Newton Uzay Teleskopu'nun morötesi dalga boyunda oluşturuldu. Büyükayı takımyıldızındaki bulunan diğer adıyla M101 gökadası, 21 milyon ışık yılı uzaktadır. Samanyolu'nun iki katı büyüklüğündeki gökada, 170.000 ışık yılı çapında olup en az 1 trilyon yıldıza sahiptir. Bunların yaklaşık 1 milyarı güneş benzeri yıldız olabilir. Görünür ışık dalga boyunda alınan görüntülerle görmeye alışık olduğumuz Fırıldak Gökadasını bu sefer morötesi dalga boyunda görüyoruz. Morötesi ışık altında sarmal kollardaki kütleli, sıcak genç yıldızların şekil verdiği gruplar kendini gösteriyor. Uzak bir gökadadaki en fazla birkaç milyon yıl yaşayan en büyük yıldızın yaydığı morötesi ışıma ile yıldız oluşum sürecinin ne boyutta olduğu anlaşılır ki, M101 oldukça hareketli bir gökada olduğu buna göre çok açıktır. Gökadada 1909 ve 2011 yılları arasında dört süpernova patlaması kaydedilmiştir. Fırıldak Gökada'nın sarmal kolları her ne kadar simetrik görünmese de, bunların bir kısmı merkeze sıkıca bağlıdır. Zayıf bağlı kollar muhtemelen diğer yönlerde gökadaya uygulanan kuvvetin etkisi altındadır. XMM-Newton Uzay Teleskopu bu görüntüyü kırmızı, mavi ve yeşil filtrelerle elde etti.


67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızını izleyen Rosette aracı ilginç veriler yollamayı sürdürüyor. Kuyrukluyıldızın yüzeyindeki parçalanma nedeniyle açığa çıkan su ve karbondioksiti izleyen araç beklenmedik bir sürecin gerçekleştiği bilgisini yolladı. ESA'nın Rosetta aracı geçtiğimiz yıl Ağustos ayında kuyrukluyıldızın yörüngesine girdi. O zamandan beri yörüngede dolanan araç cisimden 8 km ile birkaç yüz km uzaktaki yolculuğunu sürdürdü. Bunu yaparken yanındaki 11 fen aracıyla kuyrukluyıldızın her açıdan görüntüsünü aldı, toz ve gaz örneklerinin analizini yaptı. Araç üzerindeki aletlerden biri de kuyrukluyıldızın veya kuyruğunun atmosferini en uzak dalga boyunda gözleyerek kimyasal bileşimi ortaya çıkaran Alice tayfçekeridir. Alice verilerine bakan bilim insanları böylece kuyrukluyıldızın yapısında evrende en çok bulunan hidrojen, oksijen, karbon ve azot gibi elementlerin varlığını belirledi. Bilim insanlarının bu çalışmayı yapabilmesi kuyruktaki gazların yaydığı ışımanın tayfının alınması ile mümkün oldu. Araştırmacılar bu verileri kuyrukluyıldızın çekirdeğinden 10 ile 80 km uzaktaki kuyruğu üzerinden elde ettiler. Ekip Güneş'in sıcaklığından etkilenerek yüzeyde patlayan ve kuyruğa karışan su ve karbondioksit üzerinde yoğunlaştı. Bu moleküllerden başka hidrojen, oksijen ve karbon atomlarının varlığı da belirlendi. Bunun olmasi için su ve karbondioksit moleküllerinin kırılmış olması gerekir. Araştırmacılara göre bu moleküller iki aşamalı işlem sonucunda kırılabilir. Birincisi, Güneş'ten kopan morötesi fotonlar kuyrukluyıldızın kuyruğundaki su moleküllerine çarparak elektronu koparmasıyla gerçekleşir. Kopan elektron iki hidrojen ve bir oksijenden oluşan molekülün kırılmasına ve su ile karbondioksi neden olur. Morötesi ışık yayan bu atomlar Alice ile tespit edilir. Aynı olay karbondioksit molekülünde de gerçekleşir. ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi'nden fizik ve astronomi profesörü Paul Feldman: Gözlediğimiz atomik emisyonun göreli yoğunluğu bunların kuyrukluyıldızın çekirdeğinden 1 km uzağa kadar ki yakın çevresinde gerçekleştiğini gösteriyor diyor. Dünya'daki ve yörüngede dolanan gözlemevleri ve Hubble Uzay Teleskopu ile kuyrukluyıldızın atomik bileşenlerinden sadece su ve karbondioksit gibi ana moleküller ve güneş ışığının kırdığı unsurları çekirdekten yüzbinlerce km uzakta görülebilir. Southwest Araştırma Enstitüsü Uzay Bilimi ve Mühendisliği Bölümü'nden Alan Stern: Bu beklenmedik keşfi Dünya'daki ya da Dünya yörüngesindeki herhangi bir gözlemevinden yapamazdık. Bu keşif kuyrukluyıldızlarla ilgili bilgimizin temelini oluşturuyor diyor. SwRI'dan Joel Parker: Su moleküllerindeki kırık hidrojen ve oksijen atomlarına bakarak kuyrukluyıldızın yüzeyinden itibaren yüzeydeki suyu izleyebilirsiniz diyor. Ekip kuyrukluyıldızlarda güneş fotonlarının etkisiyle gerçekleşin kırılmaların Jüpiter'in manyetosferine giren Europa uydusunda görülen buz fıskiyeleriyle benzerlik gösterdiğine işaret ediyor. Alice sonuçları kuyrukluyıldızdaki değişimlerin ortaya çıkmasına ve Rosetta'nın diğer aletleriyle üretilen parçacık sayımlarıyla karşılaştırılmasına olanak sağlamaktadır. ESA'nın Rosetta projesi bilim insanlarından Matt Taylor: Alice ile kuyrukluyıldızı her açıdan gözlemenin ne denli önemli olduğunu gördük diyor ve ekliyor: Ağustos ayında günberi noktası yani Güneş'e en yakın konumdan geçecek kuyrukyıldızdaki fışkırmaların o zamana kadar ki gelişimini ve kuyrukluyıldız üzerindeki değişimleri izlemeye devam edeceğiz.


NASA'nın Mars Yörünge Keşif Aracı , gezegendeki görevinin dördüncü yılını tamamladı. Bir nesil önce böylesi bir araçla başka bir gezegenin çevresinde görev yapan bir aracı düşünmek dahi zor iken, şimdi 100 terabit veri yollamış olan teknolojiye sahibiz. 100 trilyon bit sıkıştırılmamış veri yüksek çözünürlükteki 35 saatlik filme eşdeğerdir. Diğer uzay görevleriyle birlikte elimizde, bunun 3 katından daha fazla veri bulunuyor. NASA'nın Jet İtici Güç Laboratuvarı'ndan MRO görev sorumlusu Rich Zurek, gelen çoğu verinin işlenmemiş olmasına karşılık yine de etkileyici olduğunu belirtiyor. Araç yardımıyla Mars'ın ortamı hakkında ayrıntılı bilgiler edindik ve gezegen hakkındaki düşüncelerimiz kısa bir süre içinde değişti diyor. 12 Ağustos 2005 tarihinde Florida'dan fırlatılan MRO 10 Mart 2006'da Mars yörüngesine girdi. Araç 2008 yılında birinci bilim görevini tamamladı. Araç hala Mars'ın yüzey yapısı, yeraltı ve atmosfer araştırmalarına devam ediyor. MRO'da saniyede 6 megabit veri yollayabilen 3 m çapında bir çanak anten bulunuyor. Araçta ayrıca 3 fotoğraf makinesi, mineral ve atmosfer bileşeni çözümleyicisi için tayfölçer de bulunuyor. Mars çevresinde dolanan araç yüksek çözünürlükte görüntüler sağlıyor. Gezegenin %1 değerindeki kısmını 30 cm büyüklüğünde bir poster gibi görüntüleyebilmektedir. Üzerindeki radar İtalya Uzay Ajansı tarafından hazırlanmıştır. MRO'nun belki de en önemli görevi milyonlarca yıl önce gezegende olan su kaynaklarının izini sürmektir. Bu suyun bıraktığı izleri, bazı asidik ve alkali ortamları bulmak ve geçmişte oluşmuş olası yaşam kanıtlarını ortaya çıkarmaktır. Kaynak: NASA/JPL


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki yeni MUSE aygıtı ile araştırmacılar dikkat çekici bir kozmik çarpışmanın en iyi görünütüsünü elde etti. Yeni gözlemler ilk kez ESO 137-001 gökadasından koparak dışarıya, yüksek hızlarda uçsuz bucaksız bir gökada kümesine doğru sürüklenirken gazın hareketini gözler önüne serdi. Sonuçlar uzun zamandır çözülemeyen bir bulmacanın anahtarı olabilir gökada kümelerindeki yıldız oluşumu neden sona eriyor. Durham Üniversitesi Gökada-ötesi Gökbilim Grubu ve Bilgisayarlı Evrenbilim Ensititüsü'nden Michele Fumagalli liderliğindeki araştırma ekibi VLT üzerindeki ESO'nun Çok Birimli Tayfölçüm Kaşifi aygıtını ilk kullananlar arasındaydı. Güney gökküresi takımyıldızlarından Güney Üçgeni doğrultusunda 200 milyon ışık-yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal gökada olan ESO 137-001'i gözleyerek hızlıca Norma Kümesi'ne çarpmakta olan gökadaya ne olduğunu görmeye çalıştılar. MUSE gökbilimcilere sadece bir resim değil, aynı zamanda görüntü karesindeki her bir piksel için bir tayf ya da renk bandı bilgisi de sağlıyor. Bu aygıt sayesinde araştırmacılar nesneye her baktıklarında yaklaşık 90 000 tayf topladılar, ve bu sayede gözlenenen nesnelerin ayrıntılı hareketlerini ve diğer özelliklerini elde ettiler . ESO 137-001, bir nesne bir sıvı ya da gaz içerisinde yüksek hızlarda ilerlediğinde ortaya çıkan, çarpışma-basıncı etkisi adlı bir süreç nedeniyle, yıldız oluşumunu sağlayan ham maddesini kaybetmektedir. Bu, aynı hareket halindeki bir aracın camından başını dışarıya sarkıtan köpeğin saçlarının hava tarafından geriye doğru savrulmasına benzemektedir. Burada olan şey ESO 137-001'in saatte birkaç milyon kilometre hızla gökada kümesini çevreleyen çok ince sıcak gaz bulutu içine doğru düşmesidir . Gökada şu anda gaz maddesini kaybetmiş durumda yeni nesil genç mavi yıldızların ihtiyacı olan yakıt artık bulunmuyor. ESO 137-001 şimdi bir gökada dönüşümünün ortasında, mavi gaz-zengini bir gökadadan kırmızı-fakir olana dönüşecek. Bilimciler gözlenen sürecin uzun süredir devam eden bir bilmeceyi çözeceğini öngörüyor. Kümelerdeki gökadaların maviden kırmızıya çok kısa bir sürede nasıl evrimleştiklerini bulmak modern gökbilimin ana görevlerinden biri, diyor Fumagalli. Birinden diğerine geçiş yapan bir gökadayı yakalamak bunun nasıl gerçekleştiğini araştırmamızı sağlayacak. Yine de bu kozmik töreni gözlemenin başarı sayıldığı söylenemez. Norma Kümesi gökadamız Samanyolu düzlemine yakın bir yerde bulunuyor, bu nedenle çok miktarda galaktik toz ve gazın arkasında gizleniyor. Bu nedenle Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT'nin dört adet 8-metrelik Birim Teleskop'larından birinin üzerine kurulan MUSE'nin yardımı ile, bilim insanları sadece gökada içerisindeki ve çevresindeki gazı tespit etmekle kalmadı, aynı zamanda bu gazın hareketini de ölçebildiler. Yeni aygıt o kadar etkili ki, sadece bir saatlik gözlem zamanı süresinde gökadanın ve buradaki gazın hareketine ve dağılımına dair yüksek çözünürlüklü görüntüler elde edilebildi. Gözlemlere göre ESO 137-001'in çevresi çoktan gazdan temizlenmiş halde. Bunun nedeni kümenin içerisindeki gazın ESO 137-001'in çevresindeki soğuk gazı milyonlarca dereceye kadar ısıtıp kümenin merkezine doğru düşürmesidir. Bu olay ilk önce yıldız ve maddelerin merkeze göre daha seyrek olarak dağılım gösterdiği sarmak kollarda gerçekleşir ve kütleçekiminin gaz üzerindeki etkisi görece daha zayıftır. Bununla birlikte, gökada merkezindeki kütleçekimsel etki sayesinde burada bulunan gaz dış çevreye göre daha uzun süre dayanabilir, bu nedenle halen gözlenebilir durumdadır. Sonunda, galaktik gazın hepsi ESO 137-001'in arkasında parlak izler bırakarak yok olur çarpıcı bir soygundan geriye kalanlar. Gökadadan sökülen gaz sıcak küme gazıyla karışarak 200 000 ışık yılına kadar uzanan görkemli kuyruklar meydana getirir. Araştırma ekibi bu gaz akıntılarına yakından bakarak etkileşim nedeniyle meydana gelen türbülansı daha iyi anlamaya çalıştı. Şaşırtıcı bir şekilde bu gaz sütunlarının yeni MUSE gözlemleri gazın uzaya doğru süpürüldükten sonra bile gökada ile aynı yönde dönmeye devam ettiğini gösterdi. Ayrıca, araştırmacılar ESO 137-001 içerisindeki yıldızların dönmelerinin de değişmeden devam ettiğini tespit edebildiler. Buna göre, gökadada bulunan gazın kümedeki gaz nedeniyle uzaya savrulduğu, kütleçekiminin bir etkisinin olmadığı daha da öne çıkıyor . Yeni araştırmanın ilk yazarı Matteo Fossati ve ikinci yazarı durumu şu şekilde özetliyor: MUSE sayesinde ortaya çıkardığımız ayrıntılara göre bu şekilde meydana gelen çarpışmalardaki süreçleri daha iyi anlamaya başlıyoruz. Gökadayı ve buradaki gazın hareketini detaylı bir şekilde görebiliyoruz yeni ve eşsiz durumdaki MUSE olmasaydı bu mümkün olmazdı. Elimizdeki ve gelecekteki gözlemler sayesinde gökadaların evrimlerini etkileyen olayların ne olduklarını daha iyi anlayabileceğiz. Notlar MUSE 8-metrelik bir teleskop için geliştirilen ilk büyük ve bütünleşik alan tayfölçüm aletidir. Karşılaştırma için daha önceki ESO 137-001 çalışmalarında 50'den fazla tayf toplanamamıştı. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu bu nesneye ait göz alıcı bir görüntü elde etmiştir ancak, MUSE gibi maddenin hareketini ortaya çıkaramamıştır. Gazın sökülmesi durumunda kütleçekiminin bir rolu olması durumunda, araştırmacılar gökada içerisinde bazı bozulmalar bekliyorlardı. ESO-Türkiye


Şimdiye kadarki en derin tayfsal tarama tamamlandı ESO'nun Şili'de bulunan Çok Büyük teleskopu üzerindeki MUSE aygıtını kullanan gökbilimciler şimdiye kadar yapılmış olan en derin tayfsal gökyüzü taramasını gerçekleştirdiler. Hubble Ultra Derin Alanına odaklanarak, aralarında Hubble tarafından bile tespit edilemeyen 72 tanesini de içeren sönük 1600 gökadanın uzaklıklarını ve özelliklerini ölçtüler. Bu çığır açan veri setiyle şimdiden Astronomy & Astrophysics dergisinin özel sayısında yayımlanacak olan 10 bilimsel makale hazırlandı. Yeni bilgilerin böylesine zenginliği gökbilimcilere evrenin erken dönemlerindeki yıldız oluşumu hakkında yeni yaklaşımlar sağlayacak ve MUSE'nin benzersiz tayfsal yetenekleri sayesinde mümkün olan ilk gökadaların özelliklerini ve hareketlerini araştırma imkanı verecek. Fransa'daki Lyon Üniversitesinden Roland Bacon liderliğindeki MUSE HUDF Tarama ekibi, güney gökküresi takımyıldızı Ocak'ın iyi bilinen bir parçasını oluşturan Hubble Ultra Derin Alanını (heic0406) gözlemek için MUSE'yi kullandı. Sonuçta 1600 gökada için hassas tayfsal bilgilere dair ölçümler gerçekleştirilerek şimdiye kadarki en derin tayf gözlemleri yapılmış oldu. Elde edilen veriler yer-konuşlu teleskoplarla geçtiğimiz on yılda titizlikle yürütülen çalışmaların on katına karşılık geliyor. NASA/ESA Hubble Uzay teleskopu ile alınan ve 2004 yılında yayınlanan orjinal HUDF görüntüleri derin alan gözlemlerine öncülük etmiştir. O tarihe kadar ki en derin gözlemleri yaparak Büyük Patlamadan bir milyar yıl sonrasına kadar çok sayıda gökadayı ortaya çıkarmıştır. Bölge sonrasında Hubble ve diğer teleskoplarla defalarca gözlenmiş ve şimdiye kadar ki en derin evren görüntüsü elde edilmiştir . Şimdi, derin Hubble gözlemlerinin yanı sıra, MUSE diğer birçok sonuçla birlikte gökyüzünün çok küçük bir bölgesinde şimdiye kadar görülmemiş 72 gökadayı gözler önüne sermiştir. Roland Bacon şöyle devam ediyor: MUSE Hubble'ın yapamadığı birşeyi yapıyor görüntünün her noktasında ışığı bileşenlerine ayırarak renkli bir tayfını oluşturabiliyor. Bu sayede görebildiğimiz bütün gökadaların uzaklığını, rengini ve diğer özelliklerini ölçebiliyoruz, bunlar arasında Hubble'ın bile göremedikleri var. MUSE verileri yaklaşık 13 milyar yıl önce evrenin başlangıcı civarında ortaya çıkan çok uzak ve sönük gökadaların yeni görüntülerini sağlıyor. Daha önceki taramalardan 100 kat daha sönük gökadaları tespit ederek, çağlar boyunca gökadalar hakkındaki anlayışımızı derinleştirerek halen çok kez gözlenmiş olan bölgeyi daha da zenginleştiriyor. Tarama sadece Lyman-alfa ışığında parıldayan bu nedenle Lyman-alfa yayıcıları olarak bilinen 72 aday gökadayı ortaya çıkardı . Yıldız oluşumunun şimdiki anlayışına göre, sadece bu renkteki ışıkta parıldayan, bu gökadalar tamamen açıklanamıyor. MUSE ışığı bileşen renklerine ayırabildiği için görülebilir olan bu nesneler, Hubble tarafından alınan derin doğrudan görüntülerde görünmez olarak kalıyorlar. MUSE'nin eşsiz yeteneği sayesinde evrendeki ilk gökadaların bazılarından bilgi sağlanabiliyor burası gökyüzünün zaten oldukça iyi bilinen bir bölgesi olsa bile, diye açıklıyor araştırma sonuçlarını açıklayan makalelerden birinin baş-yazarı, Hollanda Leiden Üniversitesi ve Portekiz, Porto'daki CAUP Astrofizik ve Uzay Bilimleri Enstitüsünden Jarle Brinchmann. Bu gökadalar hakkında sadece tayfsal çalışmalarla öğrenilmesi mümkün olan bilgiler alıyoruz, kimyasal içerik, iç hareketler gibi gökada gökada değil, tüm gökadalar için tek seferde! Çalışmanın başka bir bulgusu da erken evrendeki gökadaların etrafında bulunan parlak hidrojen halesiydi; bu da gökbilimcilere ilk gökadalardaki madde akışının nasıl olduğu hakkında yeni bilgiler sağlayacak. Elde edilen veri setinin diğer birçok uygulaması bir dizi makale ile keşfedildi, bunlar arasında; kozmik yeniden-iyonlaşma (Büyük Patlamadan sadece 380 bin yıl sonrası) döneminde sönük gökadaların rolü, genç evrendeki gökada-birleşmeleri oranı, gökada rüzgarları, yıldız oluşumu ve erken evrendeki yıldız hareketlerinin görüntülenmesi yer alıyor. Bu veriler MUSE'nin yeni Uyarlamalı Optik Tesisi güncellemesi olmadan elde edilemezdi. AOF'un aktive edilmesi ESO gökbilimcileri ve mühendislerinin on yıllık bir çabası sayesinde olup, gelecek için de devrimsel sonuçlar vaad etmektedir, diyor son olarak Roland Bacon . Notlar Hubble Ultra Derin Alanı uzayın en yoğun çalışılmış alanlarından biridir. Şimdiye kadar, aralarında ESO-ortaklı ALMA'nın da bulunduğu (eso1633) sekiz teleskop üzerindeki 13 aygıtla, bu alan X-ışınlarından radyo dalgalarına kadar incelenmiştir. Bir atomdaki artı yüklü çekirdeğin etrafında dolanan eksi-yüklü elektronlar kesikli enerji seviyesine sahiptir. Bu nedenle sadece belirli enerji durumlarında var olabilirler ve sadece bunlar arasında geçiş yaparak belirli miktarda enerji kaybeder ya da kazanırlar. Lyman-alfa ışıması hidrojen atomlarındaki elektronların ikinci-düşük enerji seviyesinden en düşük enerji sevilerine geçmeleri sırasında oluşturulur. Kaybedilen enerji miktarı ışık olarak yayılırken, bu ışığın dalga boyu tayf üzerindeki mor-ötesi dalga boyuna karşılık gelmektedir ki, gökbilimciler bu ışığı uzay teleskopları ile ya da Yeryüzü'nden kırmızıya-kayan nesneler için tespit edebilmektedirler. Buradaki verilerde, kırmızıya kayma değeri z ~ 3 6.6 olup, Lyman alfa ışığı görünür ya da yakın-kırmızı ötesine karşılık gelmektedir. MUSE ile birlikte kullanılan Uyarlamalı Optik Tesisi şimdiden gezegenimsi bulutsu IC 4406 etrafında daha önceden görülemeyen bir halkayı ortaya çıkarmıştır. ESO/Türkiye


Başını Leicester Üniversitesi'nin çektiği uluslararası bir ekip The Royal Astronomical Society dergisi ile yeni bir kozmik patlama gördüklerini ilan ettiler: Bir gama ışın patlaması ve buna bağlı olan süpernova. Evrende görülen en güçlü patlamaların arasında yer alan gama ışını patlamalarının çok büyük yıldızların ölümleri sonucunda oluştuğu düşünülüyor. Kısa süreli gama ışınımları, bu ışınımı algılamakla görevli uydularca fark edilir. Bir gama ışını parlaması ve süpernova ikilisinin keşfi yüksek enerji özelliği yönünden dikkati üzerine çekiyor: X-ışınımı yıldızın dışa doğru patladığını gösterir. Bu olayda gama ışınımı şeklinde patlayan nesnenin büyük bir yıldız olduğu kuramını destekleyen olay ise parlamanın sadece bir kez görünüp ortadan kaybolması. Ekip üyelerinden Dr. Rhaana Starling: Bu GRB ve süpernova nispeten yakın bir gökada da gerçekleşti. Patlamayı izlemek bize bu kaynaklar hakkında ayrıntılı bilgiler verir. Bu nedenle böyle bir olaya tanık olmanın heyecanını yaşıyoruz diyor. Keşif NASA'nın Swift uydusu yardımıyla 16 Mart 2010'da yapıldı. Ardından 820 milyon ışık yılı uzaklıktaki patlayan yıldız Gemini Güney Teleskopu ile izlendi. Bu gözlemlere daha sonra Hubble Uzay Teleskopu ile diğer yer teleskopları da katıldı.


NASA Mars'a helikopter yollamayı planlıyor. 2013 yılında başlatılan yeni projede Mars helikopteri küçük parçalar şeklinde üretilecek. Dört yıl süren tasarım sonucunda helikopterin yaklaşık 1,8 kg kütleli ve gövdesinin bir voleybol topunun büyüklüğünde olacağı belirtiliyor. Buna karşılık pervaneleri Mars atmosferinin ince olması nedeniyle Dünya'daki benzerinin 10 katı uzunluğunda olacak. NASA'nın Washington'daki merkezinden Thomas Zurbucken: Wright kardeşler 117 yıl önce havada güçlü ve kontrollü uçuşun gerçekleşebileceğini göstermişti. Biz de bunun başka bir dünyada da yapılabileceğini göstereceğiz. Böylece Mars'ın ilginç doğasını gözler önüne sereceğiz diyor. Helikopterde kullanılan tüm malzeme hafif ve dayanıklı malzemeden üretilecek. Ayrıca helikopterde Mars'ta çalışmasına destek olacak lityum iyon pillerinin şarjı için güneş pilleri ve soğuk Mars gecelerinde ısınmasını sağlayacak mekanizmada yer alacak. Helikopterin uçması ise başka bir yöntem içeriyor. Mars Helikopteri (Mars 2000) projesi yöneticisi Mim Aung: Dünya'da uçan bir helikopterin rakımı yaklaşık 40 bin fit (1 fit 30,5 cm). Mars atmosferi ise Dünya atmosferinin yüzde biri kalınlığında. Bu nedenle Kızıl gezegende helikopterin uçması için en az 100 bin fite çıkması gerekiyor. Bu seviyede dengesini sağlaması ve güvenle uçabilmesi içinse hafif ve güçlü olması şart diyor ve ekliyor: Helikopterde bir pilot olmayacak. Dünya'ya birkaç ışık dakikası uzaklıkta olacak ve onu eş zamanlı izlemenin bir yolu yok. Bu nedenle yer aracından komutları alıp bunu değerlendirecek özel bir tasarıma ihtiyaç duyduk. Yüzeydeki araç bunu gerçekleştirecek. Zurbucken: Tepenin arkasında ne var? Mars yüzeyden olduğu kadar yörüngeden de fark edilen harika manzaraları olan bir dünya. Marscopter ile birlikte gelecek Mars görevlerini de planlayabileceğiz diyor. Mars 2020'nin, Atlas V roketiyle fırlatılması ve 2021'de Mars'a ulaşması planlıyor. Yüzey aracı ise yaşana bilirlik ve yaşam belirtileri araştırmaları ile gelecekte Mars'a inecek araştırmacılar için gerekli doğal kaynaklar ve tehlikeleri analiz edecek. Araştırmacılar bu amaçla yüzeyden taş ve toprak örneklerini yer aracından yararlanarak incelemeyi düşünüyor. Araçlar gelecekte gezegende kullanılması ve Dünya'ya dönüş olasılığı düşünülerek için gezegende bırakılacak. 1 Yorum Güzel bir makale olmuş.


NASA dün önemli bir açıklama yapacağını duyurdu. Herkes heyecanla bu açıklamayı bekledi, çeşitli tahminler yapıldı. Sonunda açıklama geldi: Mars'ta sıvı halde akan su var. Ama akla ilk gelebilecek dereler oluşturacak kadar değil. Mars'ta yüzeyin altında donmuş halde su-buzu olduğu biliniyordu. Ancak suyun yüzeyden aktığına ait şüpheler olsa da kesin kanıt yoktu. Araştırmacılar Kızıl Gezegen'in çevresinde 2006'dan bu yana dolanan bir uydunun verilerinin yardımıyla akan su kanıtına ulaştı. Böylece keşif gökbilim tarihinde yapılan önemli keşiflerden biri olarak yerini aldı. NASA'nın Mars Yörünge Aracı , Kızıl Gezegen'de belirli aralıklarla sıvı su akışının gerçekleştiği yönünde güçlü kanıtlar elde etti. MRO üzerindeki tayfölçeri Mars'ın görülür yamaçlarında hidrat mineralinin izine rastladı. Görseldeki koyu çizgiler bu akışı gösteriyor. Sıcak mevsimlerde dik yamaçlardan akan maddenin izine soğuk mevsimlerde rastlanmıyor. Sıcaklığın -23 0C dereceden daha sıcak olduğu zamanlarda akan madde Mars'ın çeşitli bölgelerinde görüldü. NASA'nın Genel Merkezi'ndeki Bilim Görevleri yöneticisi John Grunsfeld: Evrende yaşam biçimi arayışında Mars'ta su olduğundan uzun zamandır şüpheleniyorduk ve bunun doğrulanması gerekiyordu. Şimdi Mars'ta 'tuzlu da olsa' akan suyun olduğunun sağlam kanıtına ulaştık. Bu önemli bir gelişmedir diyor. Eğimli arazide tekrarlayan olarak nitelenen akışın sıvı su olduğuna yönelik ortak görüş bulunuyor. Bu görüşe göre hidratlı tuz yamaçlarda beliren koyu çizgilerin ortaya çıkmasına neden oluyor. Dünya'da hidratlı tuzlar suyun donma noktasını düşürdüğünden soğuk günlerde yollardaki buzu çözmek amacıyla kullanılır. Bilim insanları koyulaşmayı ise akan suyun yeraltı tarafından emilmesine bağlıyor. Yüzeydeki suyun bir şekilde çekilmesiyle yüzeyde kalan hidratlanmış tuz koyu çizgilere neden olur. Tayfölçer gözlemleri birden fazla RSL noktasında hidratlı tuz imzası gösterirken bunların birkaçı koyu özellik gösterecek kadar genişti. Araştırmacılar RSL özelliği göstermeyen diğer alanlarda ise hidrata rastlamadı. Araştırmacılar perkloratların hidratlı minerallere neden olduğunu bildiriyor. Dolayısıyla hidratlanmış tuzların nedeni büyük bir olasılıkla magnezyum perklorat, magnezyum klorat ve sodyum perklorattır. Bazı perkloratlar -70 0C kadar soğukta bile donmadan sıvı halde kalabilir. Dünya üzerinde doğal perkloratlara çöllerde daha çok rastlanır ve bunların bazı türleri roket iticisi olarak kullanılır. Mars'ta daha önce perkloratlara rastlanmıştı. NASA'nın 1970'lerdeki Viking araçları ile Phoenix Lander ve Merak aracı gezegenin toprağında perklorat izlerine rastlamıştı. Bu çalışmada araçların verileri göz önünde tutularak daha farklı yerlerde hidratlamış perkloratlara rastlandı.İlk kez bir yörünge aracıyla böyle bir keşif gerçekleşti. MRO üzerinde altı bilimsel aletle 2006'dan bu yana Mars'ı izliyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan MRO projesi araştırmacılarından Rich Zurek: Bu kadar ince ayrıntılı özelliklerin tespiti için MRO'nun yıllar süren bilgi birikimi gerekliydi. İlk tespitimiz mevsimsel değişimlerle beliren koyu çizgiler oldu. Şimdi bunun nedenini açıklayabiliyoruz diyor. Araştırma ekibinin yayınladığı makalenin baş yazarı Atlanta'daki Georgia Teknoloji Enstitüsü'nden Lujendra Ojha'ya göre yeni veriler aslında ilki beş yıl öncesine dayanan gizemli koyu çizgilere dayanıyor. Şimdi bunun nedeninin su olduğunu biliyoruz diyor. Çoğu kişi Mars'taki sudan bahsederken antik su ya da donmuş su terimini tercih eder. Şimdi bundan fazlasının olduğunu biliyoruz. RSL noktalarının açıkça sıvı-su oluşum kuramlarını desteklediğini tayf yöntemiyle gösterdik. Bu keşif NASA'nın Mars görevlerinin ardından gelen önemli sonuçlardan biridir. Araştırmacılar şimdi bu suyun kaynağı olabilecek yeraltı kaynaklarından yaşam biçimi olup olmadığını tartışıyor. Gelecekte yapılacak yeni araştırma uydularıyla bu sorunun yanıtına ulaşılabilecek.


Jüpiter Sistemine yapılacak bir sonraki görev için Amerika ve Avrupa'daki bilim insanları işbirliği yapacak. Europa Jüpiter Sistemi adı verilen görevde NASA ile ESA ortak çalışma yürütecekler. Çalışmayla Jüpiter Sistemi'ndeki uyduların çevresinde dolanacak araçlar gönderilecek. Görevle Jüpiter'in iki uydusu yakın izlemeye alınacak. Jüpiter sistemine gönderilecek araçlardan NASA'ya ait olanı Europa çevresinde, ESA'ya ait olanı ise Ganymade çevresinde yörüngeye oturacak. İşbirliğine ilişkin NASA'nın raporu Aralık ayı içinde tamamlandı. ESA ise raporunu Avrupa devletlerine ve bilim kuruluşlarına sunmak üzere hazırladı. Yeni görevle birlikte Güneş ve Jüpiter Sistemi ile daha ötesine kadar uzanabilecek yeni yaşam anlayışı ortaya çıkabilir. Çünkü yaşam bildiğimiz biçimde ve buzun altında olmak üzere iki şekilde ortaya çıkabilir. Bu da ancak yerinde ve doğal laboratuarlar olan uyduları gözleyerek yapılabilir. Europa Yörünge Aracı Jüpiter'in Europa uydusundaki nispeten ince buz katmanını ve yüzeyde oluşan sırtları ve çil gibi kabarcık yapıları inceleyecek. Aynı zamanda araç yüzeye gelecekte yapılabilecek inişler için uygun noktaları belirleyecek. Araçta bir lazer yükseklik ölçeri, bir buz radarı, kızılötesi, görünür ve morötesi bölgelerde görev yapabilecek dar ve geniş açılı görüntü alma özelliğine sahip kamerada bulunacak. Ganymade içerisinde tıpkı bir sandviç gibi üstünde ve altında buz katmanı olan bir iç deniz olduğu düşünülüyor. ESA'nın Ganymade Yörünge Aracı işte uydunun bu özelliğini araştıracak. Araç ayrıca Ganymade'deki tüm Güneş Sistemi içerisinde benzeri olmayan iç manyetik alanını da inceleyecek. Araçta bir lazer yükseklik ölçeri, tayfölçer, kameralar ve parçacık bulucular yer alacak. Araçlar Jüpiter Sistemi'ndeki büyük uydular olan Io ve Callisto'yu da inceleme fırsatını yakalayacak. NASA ve ESA dış güneş sistemine ilişkin bu büyük projenin bir an önce gerçekleşmesi için çalışmalara 2009 yılında diğer görevlere göre öncelik tanıyarak başlatmış bulunuyor.


NASA tarafından yürütülen bir araştırmayla yeryüzünde bilinen tüm yaşam şekillerine ilişkin temel bilgi büyük bir değişime uğradı. ABD-Kaliforniya'daki çok tuzlu ve arsenik oranı yüksek olan Mono Gölü'nde yapılan bir araştırma sonucunda yeryüzünde ilk kez bir mikroorganizmanın toksit yani yaşam için zehirli olarak tanımlanan arsenik içinde çoğalabildiği ve yaşamını devam ettirdiği ortaya çıkarıldı. Mikroorganizmanın hücre bileşenlerinde yer alan fosfor yerine arsenik konulduğunda bundan etkilenmediği belirlendi. NASA'nın Bilim Görevleri Yöneticisi Ed Weiler: Sadece bildiğimiz anlamdaki yaşamın tanımını genişlettik. Artık Güneş Sistemi içinde yaşam formlarını ararken daha geniş çerçeveden bakmamız gerektiğini belirledik diyor. Bu bilgi biyoloji kitaplarında yer alan biyokimya sürecini de değiştirmekle kalmayacak aynı zamanda dünya ötesinde yaşam arayışında daha geniş açıdan bakılmasını da sağlayacak. Yeryüzünde bilinen yaşamın temel yapıtaşları karbon, hidrojen, azot, oksijen, fosfor ve kükürttür. Fosfor, tüm canlı hücrelerinde yaşam için kalıtsal özellikleri taşıyan DNA ve RNA'nın en önemli kimyasal omurgasıdır. Fosfor tüm hücrelerin gelişimi için hücre zarına gerekli enerjiyi taşıyan molekül merkezinin bir bileşenidir. Fosfora kimyasal olarak benzeyen arsenik ise yaşam için bilinen en zehirli maddelerdendir. Arsenik, fosfat gibi metabolizma hareketlerini karıştıran bir kimyasaldır. NASA'nın Astrobiyoloji Araştırma Görevlisi Felisa Wolfe-Simon: Biz bazı mikropların arsenik içinde nefes aldığını biliyorduk ama ilk kez bir mikrobun kendini arsenik içinde çoğalttığını gördük. Eğer dünya üzerinde bu tür bir yaşam varsa daha ne kadar farklı yaşam şekilleri olabilir sorusu akla geliyor? diyor. Yeni keşfedilen ve GFAJ-1 adı verilen mikrop Gammaproteobacteria bakteri grubuna ait. Araştırmacılar mikroptaki fosfor ile arseniği değiştirdiklerinde yaşam biçiminde bir değişiklik olmadığını gördüler. Sonraki incelemelerde ise mikrobun yeni hücrelerindeki yapıtaşının arsenik olduğu fark edildi. Araştırmacıları oldukça şaşırtan bu değişimde arseniğin hücrenin hayati biyokimyasal yapısına ve DNA'sına da dahil olduğu belirlendi. Araştırmacıların Mono Gölü'nü seçmelerindeki neden ise gölün tuz oranının yüksek olması ve yüksek seviyelerde arsenik içermesidir. Gölün bu durumu ise 50 yıldır göle ulaşan hiçbir tatlı su kaynağı olmamasıyla gerçekleşmiştir. Bu keşif zaman içerisinde Dünya'nın evrimi, organik kimya, biyojeokimyasal döngüler, hastalık tedavileri araştırmalarında kullanılabilecektir. Bu keşif aynı zamanda mikrobiyoloji ve diğer araştırma alanlarında da yeni ufukların açılmasını sağlamıştır. NASA Ames Araştırma Merkezi Astrobiyoloji Enstitüsü Müdürü Carl Pilcher: Yaşam için alternatif bir öneri olarak arsenikli yaşam ancak bilimkurgu olabilirdi. Ancak bunun gerçek olduğunu Mono Gölü'nde keşfettik diyor. Kaynak: NASA Küçük bir yorum: NASA'nın günlerdir beklenen keşfi işte bu. Haberi heyecanla bekleyen belli bir kesim hayal kırıklığına uğramış olabilir. Ama bu çok önemli bir keşif. Peki nasıl? Aslında haber içinde ayrıntıları gizli. Bilim insanları şimdiye kadar hep Dünya üzerinde gördüğümüz ve bildiğimiz anlamdaki yaşam şekillerini uzayda arıyorlardı. Şimdi hiç bilmediğimiz hatta olmaz denilen bir ortamda yaşamın başlayabileceği keşfedildi. Bu da araştırma alanlarını ve gözlüklerimizin boyutlarını arttırmamız gerektiğini söylüyor. Biz çok soğuk ortamlarda ve çok sıcak ortamlarda yaşamın çeşitli şekillerinin olduğunu biliyorduk. Şimdi bunun boyutunun daha fazla olduğu ortaya çıktı. Acaba bizim hiç bilmediğimiz ve elimizdeki teknolojik araçlarla göremediğimiz ve keşfedemediğimiz canlılar ya da yaşam biçimleri var mı? Daha düne kadar böylesi bir gölde arsenikle yaşamını sürdüren mikrop türünün olduğunu bilmiyorduk. Bilimin ve ardından teknolojinin gelişmesiyle bu keşif gerçekleşti. Sorunun yanıtı bana göre 'olabilir'. Ama bir nokta önemli: keşifle birlikte yaşam için sıvı suyun gerekli olmadığı sonucuna yine ulaşılamadı. Çünkü sonuçta söz konusu canlı zehirli de olsa sıvı su içerisinde. Bilim insanları artık uzayda yaşamı daha farklı bir gözle arayacaklar. Hatta işe bilindik cisimleri tekrar tarayarak bile başlanabilir.


6 Ağustos 2012 tarihinde Mars yüzeyine inen NASA'nın Curiosity adlı uzay aracı şimdiye kadar uzaya yollanmış en karmaşık ve becerikli robotların başında geliyor. Uzay aracının temel amacı Mars toprağını inceleyerek yüzeyin mikrobik düzeyde yaşama elverişli olup olmadığını analiz etmek olacak. Yüzeye indikten sonra araştırmalarına başlayan Curiosity 30 Kasım tarihine kadar toplamda 519 metre yol katederek ana araştırma alanı olan Gale Krateri içerisindeki Mount Sharp'ın eteklerine doğru ilerleyecek. Aracın yolu üzerinde çeşitli yerlerden örneklerin alınmasının amacı, incelenen örneklerin Mars yüzeyine ait bir özellik mi, yoksa başka şekillerde buralara taşınan bölgesel özellikler mi olduğunu anlamak. Curiosity üzerinde çalışan bilimcilerin Mars'tan elde edilen son verilerin tarihi kitaplarına geçecek türden olduğunu söylemesi kamuoyunda heyecan yaratarak, Kasım ayının son günlerinde basında Mars yüzeyinde canlı bulunduğu yönünde yorumların yapılmasına kadar gitti. NASA'nın daha önceki 'keşif' duyurularında olduğu gibi yanlış adım atmamak ve incelenen örneklerin analiz sonuçları için beklemesi de bu spekülasyonları arttırdı. Ancak 3 Aralık 2012 tarihinde Amerikan Jeofizik Birliği toplantısında yapılan basın toplantısında açıklandığı üzere Mars toprağında henüz kesin olarak organik bileşik izine rastlanmadı. Karmaşık kimyasal izlere rastlayan Curiosity, analiz ettiği toprak içerisinde beklenenin altında su molekülü, sülfür ve klor içerikli bileşikler tespit etti. Bunların Mars yüzeyine ait özellikler olup olmadığı diğer duraklardaki analizler sonucunda netlik kazanacak. Türk Astronomi Derneği


Merkezi şişkin, kenarları kavisli gaz tülleriyle kaplı bu bulutsu NGC 2359 ya da popüler adıyla Thor'un Miğferi'dir. Bulutsu, İskandinav mitolojisindeki güçlü tanrı Thor'un kaskını andırdığından bu isimle bilinmektedir. Görüntüdeki neon renkler sadece bulutsuyu güzel gösterdiği için kullanılmaz. Parlak mavi X-ışını emisyonunu gösterirken, kırmızı renk hidrojeni, yeşil renk oksijen yoğunluğu anlamına gelir. XMM-Newton Gözlemevi tarafından tespit edilen yoğun X-Işını emisyonu bulutsunun merkezindeki yıldızdan kaynaklanmaktadır. HD 56925 adlı yıldız bir Wolf-Rayet yıldızı olup oldukça yüksek hızda madde atmaktadır. Yıldız her yıl Güneş'in 100.000 yılda kaybettiği kadar maddeyi uzaya fırlatmaktadır. Oluşan rüzgar saniyede 1500 kilometre hıza ulaşmaktadır. Bulutsudaki benzer şiddetli durumlar şeklini belirlemektedir. Merkezden büyüyerek balon şeklinde yayılan gaz, kenardaki kalın kanallı gaz kümeleriyle çarpışmakta ve ortaya böylesi bir görüntü çıkmaktadır. Merkezi kabarcık ile sol alttaki arasında bir etkileşme söz konusudur. Mavi bölgeler bulutsunun en sıcak yerleridir. Buralarda sıcaklığın birkaç milyon ile on milyonlarca derece olduğu düşünülmektedir. Bu görseldeki yeşil ve kırmızı renkler Şili'deki Cerro Tololo ile optik verilerle, mavi renk ise XMM-Newton Gözlemevi'nin X-Işını ile aldığı verilerle oluşturuldu.


Neptün'den biraz küçük bir gaz gezegen olmaması gereken yerde bulunuyor. Bulunduğu yere bakıldığında göç etmiş bir gezegen olmalı yorumu yapılıyor. Peki, olmaması gereken yer neresi? Ötegezegen kavramı ile birlikte birçok terimde astronomi literatürüne girdi: Jüpiter benzeri, Süper-Dünya, yaşam alanı vb. Bu terimlerden biri ve pek karşılaşmadığımız başka bir tanım ise Neptün Çölü! Neptün Çölü denilen bölgenin özelliği yıldızına yakın olması. Yıldıza yakın böyle bir bölgede Neptün gibi görece küçük gaz devleri, yıldızın yoğun ışınımı altında atmosferlerindeki tüm gazı yitirir. Yani büyük bir gezegen varsa da gaz gezegen olmamalı. Bu nedenle böylesi bölgeler Neptün Çölü olarak nitelendiriliyor. Ama... Warwick Üniversitesinin başını çektiği uluslararası bir astronomi ekibi tam da böyle bir bölgede Neptün'den biraz küçük NGTS-4b adı verilen gaz gezegen keşfetti. Gezegen Yer'den sadece üç kat büyük. Neptün'ün çapının %20'si kadar bir çapa sahip ve sıcaklığı da 10000C. Yıldızı çevresindeki bir turunu 1,3 günde tamamlayacak kadar da yıldıza yakın. Bu gezegen Neptün Çölü'nde keşfedilen ilk gezegen oldu. Gezegenin gaz atmosferi yerli yerinde duruyor, tabi şimdilik! Araştırmacılara göre Neptün Çölü'nde çok daha fazla gezegen vardı ancak bunlar yıldızdan kaynaklı ışınım nedeniyle gaz atmosferlerini kaybettiler. Bulunan gezegen böylesi bölgede çok daha fazla gaz gezegen olabileceği anlamına gelmektedir. Yeni hedeflerden biri de böyle gezegenlerin sayısını arttırmak. Görsel telif hakkı: University of Warwick/Mark Garlick


Uluslararası bir gökbilimci ekibi 17 yıl boyunca Neptün'ün atmosferindeki sıcaklık değişimlerini izledi. Ekip bunun için, içlerinde Avrupa Güney Gözlemevinin Çok Büyük teleskopunun da olduğu birçok yer merkezli teleskopu kullandı. Sonuçlar oldukça şaşırtıcı: Neptün'ün küresel sıcaklığında düşme ve güney kutbunda ise ısınma olduğu belirlendi. Neptün'de de Dünya'daki gibi mevsimler oluşur. Bununla birlikte bir Neptün mevsimi 40 Dünya yılına ve bir Neptün yılı ise 165 Dünya yılına eşittir. 2005'ten bu yana Neptün'ün güney yarımküresinde yaz mevsimi yaşanıyor. Gökbilimciler güneydeki yaz gündönümünden sonra sıcaklıkların nasıl değişeceğini görmek için sabırsızlanıyordu. Gökbilimciler geçen 17 yıl boyunca sıcaklık değişimlerini görebilmek için Neptün'ü yaklaşık 100 termal kamerayla inceledi. Verilere göre güneyde yaz mevsimi başlamasına rağmen gezegende soğuma olduğu fark edildi. Neptün'ün küresel sıcaklığı 2003 ile 2018 arasında 80C düştü. Bununla birlikte güney kutbunda ise son iki yılda (2018 ile 2020 arasında) sıcaklıkların hızla 110C arttığını fark ettiklerinde şaşırdılar. Neptün'ün sıcak kutup girdabı uzun yıllardır bilinmesine rağmen bu kadar hızlı bir kutupsal girdap ısınma gözlenmemişti. Gökbilimciler cisimlerden yayılan kırmızı öte ışığı ölçerek çalışan termal kameralar yardımıyla Neptün'ün sıcaklığını belirlediler. Ekip, analizler için son yirmi yılda yer merkezli teleskoplarla alınan tüm Neptün görüntülerini de verilerine eklediler. Neptün'ün stratosfer adı verilen atmosfer katmanından yayılan kırmızı öte ışığı araştırdılar. Böylece Neptün'ün sıcaklığı ve güney kutbundaki değişimlerin görülmesini sağlamış oldular. Neptün, Güneş'ten yaklaşık 4.5 milyar kilometre uzakta olduğu için çok soğuktur: -2200C. Leicester Üniversitesinden Profesör Leigh Fletcher: Bunu Dünya'dan bakarak ölçmek kolay değildir. Bu ancak hassas kırmızı öte kameralar eşliğinde alınan görüntülerle yapılabilir ki bu teknoloji de son yirmi yıldır kullanılmaktadır diyor. Alınan görüntülerin üçte biri Şili'deki Atacama Çölünde bulunan ESO'nun VLT'sindeki orta kırmızı öte görüntüleme cihazından geldi. Teleskopun ayna boyutu ve yüksekliği Neptün'ün en net görüntülerini çok yüksek çözünürlükte vermektedir. Ekip bunun dışında Spitzer Uzay teleskopu, yine Şili'deki Gemini South teleskopu, Hawaii'deki Subaru teleskopu, Keck teleskopu ve Gemini North teleskopu verilerine de başvurdu. Neptün'deki beklenmedik sıcaklık değişimlerinin sebebi bilinmiyor. Neptün'ün stratosferik kimyasındaki değişimler ya da rastgele oluşan hava akımları ve hatta Güneş çevriminin bile etkisi olmuş olabilir. Bu dalgalanmaların sebebinin belirlenmesi için daha fazla gözlem gerekiyor. Bu nokta da James Webb Uzay teleskopu ve yakın gelecekte göreve başlayacak olan ESO'nun Aşırı Büyük teleskopu gibi gözlem araçları bu sorunun yanıtını verebilir.


Neptün 165 yıl önce keşfedildiği noktaya gelerek, keşfedildiğinden bu yana bir yılını tamamladı. Bu önemli anı vurgulamak için Hubble Uzay Teleskopu gözlerini Neptün'e çevirerek yıldönümü görüntüleri elde etti. Neptün, Güneş'e en uzak gezegendir. Alman gökbilimci Johann Gale tarafından 23 Eylül 1846'da keşfedildi. Keşifle birlikte Güneş Sistemi'nin bilinen büyüklüğü de iki katına çıktı. Gezegen Güneş'ten, Dünya-Güneş uzaklığının 30 katı kadar yani 4.5 milyar km uzaklıkta bulunuyor. Güneş'in bu uzak noktadaki çekim etkisi de az olduğundan Neptün acelesi olmayan bir hızla 165 yılda bir turunu tamamlıyor. Hubble'ın elde ettiği ve aralarında dört saat fark bulunan dört Neptün görüntüsü gezegenin 16 saatlik bir gününe aittir. Görüntüler Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile alındı. Gezegenin kuzey ve güney yarımküredeki yüksek noktalardaki buzlu metan kristallerinden oluşan bulutlar göze çarpıyor. Neptün'ün 29 derecelik eğimi nedeniyle Dünya'daki gibi mevsimler yaşanır. Bu mevsimler bizdeki gibi birkaç ay yerine 40 yıl sürmektedir. Neptün güney yarımküresinde birkaç yıl önce daha fazla bulut olması gerektiği görüntülerle ortaya çıkıyor. Bu bulutlar yavaş yavaş kuzey yarımküreye kaymaktadır. Güney yarımküre kış başında ve kuzey yarımküre yaz başındadır. Hubble görüntülerindeki mavimsi rengin nedeni ise atmosferdeki metanın kırmızı ışığı emme özelliğinden dolayıdır. Yakın kızılötesi ışığı yansıtan bulutlar pembe renkte görünüyor. Atmosferdeki mavi ışığın puslu görünmesinin nedeni ise muhtemelen Güney yarımkürenin altına doğru görülen koyu banttır. Bölge ilk kez 1989'da Gezgin 2 (Voyager 2) ile görüntülenmişti. Bölgede esen hızlı rüzgarların oluşturduğu dolaşım böyle bir bandın ortaya çıkmasını sağlamış olabilir. Neptün'ün güçlü iç ısı kaynağı ile buz bulutlarının üstündeki 160 C derece sıcaklık farkı büyük ölçekte hava değişimlerine atmosfer karasızlıklarına neden olabilir. Neptün'ün keşfine ilişkin hikaye ilginçtir. Neptün'ün keşfedilmesinin nedeni Güneş Sistemi'nin yedinci gezegeni olan Uranüs olmuştur. Uranüs, Neptün'ün keşfinden 55 yıl önce Sir William Herschel ve kız kardeşi Caroline tarafından 1781'de bulundu. Keşiften kısa bir süre sonra Herschel, Uranüs'ün yörüngesinin Newton Hareket Yasaları'na uymadığını fark etti. 1821 yılında Fransız gökbilimci Alexis Bouvard bu problemin nedeninin başka bir gezegen olabileceğini ileri sürdü. Yirmi yıl sonra Fransız Urbain Le Verrier ve İngiliz John Couch Adams birbirinden bağımsız olarak görülmeyen bir gezegenin nerede olabileceği yönünde bir çalışma yürüttüler. Le Verrier böylesi bir gezegenin konumunu Berlin Gözlemevi'nde çalışan gökbilimci Johann Gottfried Galle'ye gönderdi. Gale bu olası konum noktasını temel alarak 1846 yılında iki gece boyunca gözlem yaptı ve Le Verrier'in belirlediği konuma göre bir derece daha az hatalı bir konumdaki gezegeni gördü. Keşif Newton'un kütle çekim kuramının sağladığı büyük bir başarıydı. Ancak Neptün'ü ilk gören Gale değildir. 1612 yılında kendi yaptığı küçük teleskopla gökyüzünü inceleyen Galileo Galilei, Jüpiter ve uydularını gözlemlerken Neptün'ü de çizmişti. Gözlemden bir ay sonra Ocak 1613'de 'yıldız' olarak nitelendirdiği Neptün'ün diğer yıldızlara göre daha hızlı hareket ettiğini görmüş ve bunu kaydetmişti. Ancak Galileo bunun üzerine düşmedi ve Neptün ile ilgili keşfini gerçekleştiremedi. Neptün'ü çıplak gözle göremezsiniz. Ancak dürbün ya da küçük bir teleskopla görülebilir. Oğlak ile Kova takımyıldızı arasında ve Oğlak'a yakın bir konumda bulunur. Samanyolu Gökadası içerisinde Neptün benzeri birçok gezegen var olabilir. Dünya büyüklüğündeki gezegenleri keşfedilmek amacıyla 2009 yılında fırlatılan Kepler Teleskopu ile Neptün boyutlarında ve daha küçük boyutlara sahip gezegenlerin bulunması beklenmektedir. 1 Yorum Çalışmalarınız ,emeğiniz için size çok teşekkür ediyorum ,sağolun...


Güneş Sisteminde bize en uzak gaz devi Neptün'ün üzerinde Boston'dan Portekiz'e kadar yer kaplayacak denli uzun karanlık fırtına varlığını yitiriyor gibi. Hubble teleskopundan alınan görüntülerde fırtınanın soluklaştığı görülüyor. Neptün'deki muazzam karanlık ve şiddetli fırtınalar ilk kez NASA'nın Voyager 2 aracı sayesinde fark edildi. O zamandan bu yana Hubble mavi devin üzerindeki bu karanlık alanları gözlüyor. Hubble 1990'ların ortalarında beliren ancak sonradan kaybolan iki karanlık fırtına daha belirlemişti. Son fırtına ise 2015'de ortaya çıktı. Burada fırtınanın şiddetinin azaldığı ve küçüldüğü görülüyor. Jüpiter'in Büyük Kırmızı Lekesi gibi bu fırtına da anti-siklonik yönde dönüyor ve atmosferin derinliklerindeki maddeyi tarıyor. Hareketin incelenmesi ise gökbilimcilere Neptün'de oluşan rüzgarlar hakkında bilgi veriyor. Karanlık noktanın malzemesi çürük yumurtaya keskin koku veren hidrojen sülfür olabilir. Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesinden Joshua Tollefson: Parçacıklar oldukça yansıtıcı, ancak atmosferdeki diğer maddeyi oluşturan parçacıklardan biraz daha koyu görünümdeler diyor. En az 200 yıldır devam eden Jüpiter'in Büyük Kırmızı Lekesinden farklı olarak Neptün'deki karanlık girdaplar birkaç yıl içinde kaybolmaktadır. İspanya'daki Bask Ülkesi Üniversitesinden Agustin Sanchez-Lavega: Bu vortekslerin nasıl oluştuğu ya da ne kadar hızlı döndüğüne dair bir kanıtımız yok. Muhtemelen doğuya ve batıya doğru hareket eden rüzgarların kararsız olmasından kaynaklanıyor diyor. Karanlık girdap, gezegen gözlemcilerinin tahmin ettiğinden farklı davranıyor. Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesinden Michael H. Wong: bu karanlık girdapların çöküşünü yakaladığımızda bildiğimiz modellerden farklı davrandıklarını gördük diyor. Louis Üniversitesinden Ray LeBeau ve Lousville Üniversitesinden Tim Dowling'in dinamik simülasyonları Neptün'deki rüzgar makası altındaki anti siklonların muhtemelen ekvatora doğru sürükleneceğini gösteriyor. Vorteks ekvatora doğru yaklaştıkça parçalanacak ve bunun sonrasında bir patlama oluşacağı düşünülüyor. Ancak, ilk olarak güney enlemlerde beliren karanlık nokta görünüşe göre patlamadan sönmeye başlamış görünüyor. Bu ise kaymanın ekvatora doğru değil güney kutbuna doğru yönelmesi ile ilgili olabilir. Jüpiter'deki lekeden farklı olarak Neptün'deki leke, çok sayıda ama sürekli değişen rüzgar akımlarının sıkı ve dar alanda etkili olmamalarına bağlı olabilir. Neptün'de sadece üç geniş rüzgar akımı varmış gibi görünüyor: ekvatordan batıya, kuzey ve güney kutuplarından doğuya doğru. Buna göre vorteks bu akımlar arasında serbest hareket ediyor olmalı. Hubble ve Voyager dışında hiçbir araç bu girdapları gözlemlemedi. Şu an elimizde sadece Hubble'ın verileri var ve bunlarda Neptün hava sistemlerindeki hareket hakkında gerekli verileri sağlamaktadır diyor Wong.


Washington Carnigie Enstitüsü'nden Scott Sheppard ve Hawai-Hilo'daki Gemini Gözlemevi'nden Chad Trujillo Neptün'ün L5 olarak adlandırılan Lagrange noktasında bir grup truva asteroiti olduğunu buldular. Keşif 8,2 metrelik Subaru Teleskopu ile göktaşlarının bulunması ve Carnigie'deki 6,5 metrelik Magellan Teleskopu ile de bunların yörüngesinin saptanmasıyla gerçekleştirildi. Lagrange noktaları gezegenlerin denge noktalarıdır. Bu bölgelerde Güneş'in kütle çekimi ile gezegenin çekimi dengelenir ve küçük cisimler bu bölgelerde kendilerine yer edinebilir. L1, L2 ve L3 noktaları gezegenle Güneş hizasında, L4 ve L5 noktaları ise gezegene göre 60 derece açı yapacak şekilde yer alırlar. Yunanlıların saklandığı tahtadan yapılmış Truva atı nasıl ki içindekileri koruduysa, Truva asteroitlerini de Lagrange noktaları korumaktadır. Truva atları gezegenle birlikte hareket ederler ancak gezegenin kütle çekimine kapılıp onunla çarpışmazlar. Sheppard ve Trujillo Neptün'ün L4 noktasında altı truva atı asteroiti bulunduğunu fark ettiler. L5 için daha ayrıntılı gözlem gerekiyordu. Neptün'ün olası truva atları Subaru Teleskopu ile çok geniş bir bölgede arandı. 8 metrelik Subaru Teleskopu odak naoktasında bir alet monte edilebilen tek teleskoptur. Suprime-Cam aleti ile gökyüzünün çok geniş bir bölgesine bakmak mümkündür. Gökbilimcilerin gözlemleri L4 dışında L5 noktasında da en az bir Truva arı asteroitinin olduğunu gösterdi. İki araştırmacı Neptün'ün bu Truva atlarını Güneş Sistemi'nin erken döneminde yörüngesine oturmak üzereyken yakaladığını düşünüyor. Düzgün ve yavaş bir şekilde bu bölgelere gelmiş ya da dev gezegenin kütle çekiminin etkisiyle böylesi bir yörüngeye oturmuş olabilirler. Daha sonrasında ise Güneş Sistemi daha karmaşık bir yer olmuş ve birçok cismin yörüngesi değişmiş olabilir. Nasıl olursa olsun sonuçta bu Truva atları bize Güneş Sistemi'nin oluşumu hakkında bilgi vermektedir. Kaynak: Astronomy


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu mavi-yeşil dev gezegen Neptün'ün 14. uydusunu keşfetti. S/2004 N 1 adlı küçük uydu en fazla 19 kilometre genişliğe sahip olup bilinen Neptün uydularının en küçüğüdür. Yani gökyüzünde çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızdan 100 milyon kez daha sönüktür. 1989 yılında Neptün yakınından geçerek dev gezegenin uydu ve halkalarını gözleyen Gezgin-2'nin (Voyager 2) gözünden bile kaçmıştı. Neptün çevresindeki halkaları ve soluk yay kısımları çalışan Kaliforniya Mountain View'deki SETI Enstitüsü'nden Mark Showalker 1 Temmuz'da uyduyu gördü. Uydular çok hızlı bir şekilde yörüngede döndüğünden sistemin ayrıntılarını ortaya çıkarabilmek için izledikleri yolu gözlemek zorundaydık diyor. Bu bir spor fotoğrafçısının atlete odaklanırken arka alanın bulanıklaşması gibidir. Bu yöntem 2004 ile 2009 arasındaki Hubble'ın 150'den fazla Neptün arşivindeki görünür ve beyaz nokta hareketlerinin izlenmesine dayanır. Showalker halkanın ötesindeki 100.000 kilometre uzaktaki Larissa ve Proteus yörüngeleri arasında bir beyaz nokta keşfetti. Uydu Neptün çevresindeki dairesel yörüngesinde 23 saat süreyle dolanıyor.