NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ve Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskopu ile elde edilen veriler yüksek enerjili ışıma yayan bir gezegenin saniyede 5 milyon ton madde kaybederek buharlaştığını gösterdi. Bu sonuç bazı gezegenler için hayatta kalmanın hiç de kolay olmadığını gösteriyor. CoRoT-2b olarak bilinen 3 Jüpiter (1000 Dünya) kütleli gezegen yıldızından Dünya-Ay uzaklığının sadece 10 katı uzaklıkta bulunuyor. CoRoT-2 yıldızı ve gezegeni Fransa Uzay Ajansı'nın Konveksiyon, Dönme ve Gezegen Geçişleri uydusu tarafından 2008'de keşfedildi. Sistem bizden, gökbilimde komşu denilebilecek 880 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Almanya'daki Hamburg Üniversitesi'nden Sebastian Schroeter: Bu gezegen yıldızı tarafından kızarıyor. Gezegendeki patlamalar yıldızın davranışlarını etkiliyor olabilir diyor. Optik ve X-Işını verilerine göre CoRoT-2 sistemi oluşumunu 100-300 milyon yıl önce bitirmiş olduğu düşünülüyor. Chandra gözlemlerine göre CoRoT-2a, güçlü, şiddetli manyetik alanlar tarafından üretilen parlak X-Işını emisyonundan dolayı çok aktif bir yıldızdır. Böylesi güçlü hareketlilik genellikle genç yıldızlarda görülür. Keşif ekibinden Stefan Czesla: Yıldızın manyetik alanının bu kadar aktif olmasının nedeni, gezegenin yıldızına çok yakın olmasından dolayı yıldızın dönüşünü hızlandırması olabilir diyor. Sistemde CoRoT-2b'den başka bir gezegen daha olabilir. Bu gezegen yıldızına bu kadar yakın olmadığı için X-Işını yaymadığından şimdiye kadar tespit edilemedi. CoRoT-2b'nin bir diğer özelliği ise şişmiş bir görünümde olmasıdır. Schroeter: X-Işını fırtınalarının bu tip bir gezegen üzerindeki etkilerinden emin değiliz ama CoRoT-2b'nin şişkinliğinin nedeni bu olabilir. Böylesi uç ortamlarda bir gezegene neler olacağını öğrenmeye başlıyoruz diyor.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu Halka Bulutsusu'nun (M57) bugüne kadar ki en ayrıntılı gözlemini gerçekleştirdi. Görüntünün öncekilere göre karmaşıklığı bilimcilerin bulutsunun 3-boyutlu modelini çıkarmasını sağladı. Böylece bulutsunun gerçek şekli elde edildi. Halka Bulutsusu, yakıtı biten yıldızın dış katmanlarını dışarı atması sonucunda oluşan Gezegenimsi bulutsulardan biridir. Dünya'ya nispeten yakın ve oldukça parlak olduğundan 18. yüzyılın sonlarında keşfedildi. Çevresindeki diğer astronomik cisimler nedeniyle bizden uzaklığı kesin olarak bilinmemektedir. Buna karşılık gökbilimciler bulutsunun 2000 ışık yılından daha yakın olduğunu düşünüyor. Dünya'dan bakıldığında bulutsu yaklaşık eliptik görülür. Gökbilimciler bulutsunun evrimini, fiziksel koşullarını ve hareketini belirlemek amacıyla bulutsuyu Hubble Teleskopu ile tekrar gözleyerek yer merkezli verileri de kullanarak yeni bir görüntüye ulaştılar. Görüntüde bulutsunun görülen halkasından ziyade bir de buına dik bir başka simitimsi halkaya sahip olduğu belirlendi. Parlak renkli simidin kutuplarından biri aşağı diğeri yukarı yönelmiştir. Rugby topu şeklindeki bulutsunun içi boş görünse de aslında burası düşük yoğunluklu malzemeyle doludur. Biz bulutsunun parlak renkli ana halkasını görüyoruz. Bulutsu, merkezindeki yıldızın attığı gazdan oluşmuştur. Bu yıldız, beyaz cüce olma yolundadır. Güneş benzeri bir yıldızın evriminin son aşaması olan beyaz cüceler küçük ve yoğun cisimlerdir. Halka Bulutsusu gökyüzündeki en önemli cisimlerdendir. Gökbilimci Darquier de Pellepoix tarafından 1779 yılında keşfedilen cisim, bir ay sonra Charles Messier tarafından da farkedilmiş ve kendi adıyla bilinen Messier Kataloğu'na eklemiştir. Çalgı takımyıldızı dolayında hareket eden bir kuyrukluyıldızın Halka bulutsusu yakınından geçmesi sonucunda farkına varılmıştır. . Notlar Gezegenimsi bulutsular düşük büyütmeli teleskoplarca kabaca daire şeklinde görülürler. Bunların gezegenlerle bir ilgisi yoktur. 1779 A1 adlı kuyrukluyıldızın geçişi sırasında keşfedilen tek cisim M57 değildir. Gökbilimciler bu sırada gördükleri M56, 58, 59, 60 ve 61 başta olmak üzere birkaç bulutsuyu Messier Kataloğu'na eklemişlerdi.


Hubble yakın gökadalardan NGC 4303 ya da diğer adıyla M61'i görüntüledi. Topu topu 55 milyon ışık yılı uzaklıktaki gökada Samanyolu gibi 100.000 ışık yılı çapındadır. Gökada da şimdiye kadar altı süpernova gözlendi. Benzer uzaklıklarda bulunan gökadalardan M83'de altı ve NGC 6946'da dokuz süpernova gözlenmiştir. Hubble'ın bu görselinde gökada adeta üzerinde çalışmayı kolaylaştırmak için tüm yüzünü gösterir. Merkezden dışa doğru kıvrılan küçük sarmal kollar ayrıntılı bir şekilde görülebilmekte. Dış kısımlarda yeni yıldızların doğmasına sahne olan mavi renkte yoğun sıcak gaz ve yoğun bulutlar yer alıyor. Messier 61, Başak Gökada Kümesi'nde Başak takımyıldızında bulunuyor. Gökada kümeleri ya da gökada grupları kütle çekiminin etkisiyle oluşmuş evrendeki en büyük yapılardır. Başak kümesi 1300'den fazla gökadayı barındırır. Görüntü Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 2 verileriyle elde edildi.


Farklı üniversitelerden ve TÜBİTAK'tan bilim insanları 2-16 Nisan 2016 tarihleri arasında Antarktika'da araştırmalar gerçekleştirecek. Hiçbir ülkenin tek başına hak sahibi olmadığı Antarktika kıtası 53 ülkenin bayrağı altında yönetiliyor. 1961'de yürürlüğe giren, ülkemizin de taraf olduğu Antarktika Antlaşması ile kıtada sadece bilimsel çalışmalara ve araştırma istasyonlarının faaliyet göstermesine izin veriliyor. 2048'e kadar kıtanın bütün yeraltı kaynakları ve yer üstü kaynakları koruma altında. Şu anda kıtada etkin olan ülkelerin 24'ü gözlemci statüsünde. 29 ülkeyse Antarktika ile ilgili alınacak kararlarda oy kullanabiliyor. Ülkemiz ise gözlemci statüsünde bulunuyor. Kıtayla ilgili kararlarda oy hakkı elde edebilmek yani kıtanın geleceği ile ilgili söz sahibi olmak için kıtada önemli bilimsel araştırmaların yapılması gerekiyor. Kıtada bilimsel araştırmaların aktif olarak sürmesi ve yapılan bu araştırmaların sonuçlarının düzenli olarak yayınlanabilmesi için bir araştırma üssünün kurulması fayda sağlayacak. Türkiye'nin Antarktika'da bilimsel araştırma üssü kurması ile ilgili çalışmalar yapan birçok bilim insanı var. Bu araştırmacıların çoğu ilk kez ortak bir projede buluşuyor. Farklı üniversitelerden ve TÜBİTAK'tan bilim insanlarının oluşturduğu Türk Antarktika Bilim Seferi Ekibi, 2-16 Nisan 2016 tarihleri arasında Ukrayna Ulusal Antarktik Bilim Merkezi araştırmacıları ile birlikte Antarktika'da araştırmalar gerçekleştirecek. Ekip gezi programı dahilinde, ilk olarak 28 Mart'ta İstanbul Teknik Üniversitesi'nde seyahat öncesi eğitime katıldı. Eğitim sonrasında TÜBİTAK Bilim ve Toplum Daire Başkanı Dr. Ahmet Uludağ'ın da katıldığı bir basın toplantısı düzenlendi. Toplantıda 2016 Türk Antarktika Bilim Seferi hakkında bilgi verildi. 29 Mart'ta İstanbul'dan ayrılarak Buenos Aires'se giden ekip, Antarktika Antlaşması Sekretaryası'nı ziyaret ederek bilgi alışverişi yaptıktan sonra Güney Amerika'nın en ucundaki yerleşim yeri olan Ushuaia'ya geçecek. Burada Antarktika iklimine belli bir süre uyum sağlayabilmek için bekleyecek olan araştırmacılar, 2 Nisan günü kentle aynı adı taşıyan buzkıran gemisi Ushuaia ile Antarktika'ya doğru deniz yolculuğuna başlayacak. Antarktika'nın Peninsula, Galindez Adası ve çevresinde gerçekleştirilecek gezi kapsamında buzullar, okyanus, çevre kirliliği ve iklim değişikliği ile ilgili incelemelerin yanı sıra deniz canlıları, biyoçeşitlilik gibi konularda da araştırmalar yapılacak. 2016 Türk Antarktika Bilim Seferi ekibi içinde TÜBİTAK'ın elektronik popüler bilim dergisi Bilim Genç'in yayın yönetmeni Dr. Bülent Gözcelioğlu da yer alıyor. Geziyle ilgili ayrıntılı bilgileri bilimgenc.tubitak.gov.tr adresinden takip edebilirsiniz. 2016 Türk Antarktika Bilim Seferi Ekibi Sefer Lideri . Prof. Dr. Bayram Öztürk, İstanbul Üniversitesi Sefer Lideri Yardımcıları . Doç. Dr. Burcu Özsoy Çiçek, İstanbul Teknik Üniversitesi . Doç. Dr. Halim Aytekin Ergül, Kocaeli Üniversitesi Araştırma Ekibi . Prof. Dr. Şamil Aktaş, İstanbul Üniversitesi . Prof. Dr. Hasan Birol Çotuk, Marmara Üniversitesi . Doç. Dr. İzzet Noyan Yılmaz, İstanbul Üniversitesi . Doç. Dr. Mehmet Gökhan Halıcı, Erciyes Üniversitesi . Doç. Dr. Mehmet Akif Sarıkaya, İstanbul Teknik Üniversitesi . Dr. Sinan Mavruk, Çukurova Üniversitesi . Yrd. Doç. Dr. Mehmet Arda Tonay, İstanbul Üniversitesi . Dr. Bülent Gözcelı oğlu, TÜBİTAK . Melike İdil Öz, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi . Kaptan Özgün Oktar, İstanbul Teknik Üniversitesi 1 Yorum Başarılar diliyorum.


İki lise öğrencisi Türk gökbilimci Tansu Daylan liderliğinde 200 ışık yılı uzakta dört ötegezegen keşfetti. Keşfi makale ile duyuran öğrenciler gezegen keşfeden en genç gökbilimciler unvanına sahip oldular. Lise öğrencileri Student Research Mentoring Program aracılığıyla araştırma programlarına katılıyor. Programa katılan öğrenciler Harvard ve MIT'te çalışan bilim insanlarıyla çalışma şansını yakalıyor. Astrokimyacı Clara Sousa-Silva: Doğrudan öğrenme amaçlı program ile öğrenciler astrofizikte aktif ve son teknolojiye dayalı araştırmalar yapabiliyor diyor. Habere konu olan keşif 16 yaşındaki Kartik Pingle ve 18 yaşındaki Jasmine Wright tarafından gerçekleşti. Üstelik öğrenciler keşiflerini Astronomical Journal'de de yayınladı. Öğrenciler danışmanları MIT Kavli Astrofizik ve Uzay Araştırmaları Enstitüsünden Tansu Daylan liderliğinde TESS verilerini inceleyip analiz ettiler. TESS, parlak yıldızlara bakarak gezegen tarayan bir uzay teleskopudur. Ekip Güneş benzeri bir yıldız olan TOI-1233'e odaklandı. Yıldızdan alınan parlaklık eğrileri incelendi. Zaman içinde ışık değişimlerine bakarak gezegen görmek istiyorduk. Gezegen yıldızının geçerken parlaklığında küçük değişimler oluşur diyor Pingle. Bir gezegen keşfetmek amacıyla işe girişen ekip TOI-1233 çevresinde dört gezegen keşfedince oldukça heyecanlandılar. Çok heyecanlandım ve şok oldum. Bunun Daylan'ın amacı olduğunu biliyorduk. Yani aslında çoklu gezegen sistemi bulmak ve bunun bir parçası olmak harika bir şey diyor Wright. Keşfedilen gezegenlerin üçü Neptün'den küçük olduğundan Neptün-altı sınıfında gaz devleridir. Gezegenlerin yörünge dönemleri 6 ile 19.5 gün arasındadır. Dördüncü gezegen ise büyüklüğü nedeniyle karasal gezegen olup Süper-Yer sınıfındadır ve yörünge dönemi dört günden kısadır. Daylan bu gezegenleri daha da yakından incelemeyi ümit ediyor. Türümüz uzun zamandır Güneş Sistemi ötesindeki gezegenleri arıyor. Ama çoklu gezegen sistemlerini keşfedince büyük ikramiyeye kavuşuyorsunuz. Gezegenler aynı yıldızın çevresindeki madde diskinden oluşur, ancak yörüngeleri nedeniyle her birinin oluşumu ve evrimi farklılık gösterir. Bu da yapılarını ve atmosferlerini etkiler. Gezegen oluşumu ve evrimini anlamak için bu tür sistemleri keşfetmek çok önemli diyor ve ekliyor: Bir araştırmacı olarak deneylere ve öğrenmeye açık ve minimum önyargıya sahip genç beyinlerle etkileşimde bulunmak çok keyifli. Ayrıca son teknolojik verilerle ilgili araştırmalara dahil olmaları onları geleceğin bilimcileri olarak hızla yetiştireceğinden önemlidir. Henüz lise öğrencisi olan Pingle ileride uygulamalı matematik veya astrofizik okumak istiyor. Wright ise İsviçre'deki Edinburgh Üniversitesinde Astrofizik Yüksek Lisans programına kabul edildi.


Türk Gökbilimci Umut Yıldız çok tartışılacak bir çalışma gerçekleştirdi: Oksijen nerede? Herschel Uzay Gözlemevi verilerini irdeleyen Türk gökbilimcimiz Umut Yıldız kozmik sırlardan oksijen miktarıyla ilgili beklenenden farklı bir sonuca ulaştı. Buna göre yıldız oluşturan gaz ve toz bulutlarının içinde soluduğumuz moleküler oksijenin beklenenden daha düşük seviyelerde bulunuyor. Oksijen evrende hidrojen ve helyumdan sonra en bol bulunan elementtir. Buna karşılık oksijen atomlarının oluşturduğu basit O2 molekülüne henüz rastlanmadı. Herschel verileri yıldız doğum süreciyle ilgili kimyasal yapılanma sorununu bir adım daha ileri götürmüşe benziyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'nda görev yapan Caltech astrofizikçilerinden Umut Yıldız: Herschel ile küçük moleküler oksijenin yıldızlararası uzayda az miktarda olduğunu görüyoruz diyor. bu moleküllerinin neden az olduğunu anlamanın yollarından biri de az miktarda da olsa bulundukları lokal bölgeleri incelemektir. Çalışmada 750 ışık yılı uzaklıktaki bir önyıldız Herschel ile gözlendi. Uzun gözlem sürelerinin gerektiği çalışmada yıldızı saran gaz ve toz disklerinde moleküler oksijen arandı. Herschel verilerinde iki atomlu basit oksijen molekülüne çok az miktarda rastlandı. Altı milyar hidrojen molekülüne karşılık sadece bir tane oksijen molekülü. Mevcut kimyasal modellere göre bundan 6000 kat daha fazla oksijen molekülü olması gerekiyordu. Araştırma ekibine göre mevcut oksijen doğum sancıları çeken yıldızın çevresini saran toz parçacıkları üzerinde donmuş olabilir. Bu toz diski milyarlarca yıl içinde gezegenleri, asteroitleri ve diğer cisimleri oluşturacak. Oksijen daha sonra hidrojenle birleşip su buharı moleküllerini oluşturacak. Oksijenin neden bu kadar az olduğunu anlamak istiyoruz. Akla gelen açıklamalardan biri yıldızın oluşumunun ilk aşamalarında oksijenin donarak suya dönüşmesidir. Bu nedenle ilerleyen zamanlarda gaz ve toz diski içinde oksijen miktarı azalıyor diyor Yıldız. Böylesi bir çalışmayı Dünya atmosferindeki oksijen molekülleri nedeniyle yeryüzünden yapmak mümkün değil. Ancak Herschel gibi milimetre altı gözlem yapabilen bir uzay teleskopu gerekir. Herschel verileriyle Dünya'daki oksijenin kökeni hakkında bilgi sahibi olunmak isteniyor. Oksijen molekülü çok kolay parçalanarak başka moleküllere bağlanabilir. Buna göre Dünya'daki oksijen molekülü bildiğimiz biçimde değil farklı bir yapıda Dünya'ya gelmiş olabilir. Daha sonra bu oksijen çeşitli mekanizmalar yardımıyla suya ya da karbondioksite dönüşmüş olmalı. Böylesi daha karmaşık kimyasal işlemler için şartlar sağlanmış olur. Bilim insanları günümüzden 3,5 milyar yıl önce yeryüzünde fotosentez yapabilen ilk mikropların karbondioksiti kullanarak oksijeni saldığını düşünüyor. Dünya atmosferinin yeterli oksijeni depolaması için yüz milyonlarca yıl gerekmesi bu kuramın ana tartışma konusudur. Yaşam için gerekli en önemli molekül oksijendir. Oksijen sorunun çözümü beraberinde yıldız oluşumlarının arkasında yatan sırrı ve ötegezegenlerin atmosferlerindeki değişimi anlamamızı kolaylaştıracaktır diyor Yıldız. 1 Yorum Güzel paylaşım. Teşekkürler.


Beyaz cüceler Dünya büyüklüğünde olup Güneş kütlesine sahiptirler. Gökbilimciler her 39 dakikada birbirinin çevresinde dolanan bir beyaz cüce çifti keşfetti. Bu bilinen en kısa dönemli beyaz cüce çiftidir. Üstelik bu yıldızlar birkaç milyon yıl içerisinde çarpışarak tek bir yıldıza dönüşecek. Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Türk Gökbilimci Mükremin Kılıç: Bu yıldızlar yaşamlarının sonuna geliyor. Birleştiklerinde ise yeniden doğmuş olarak ikinci hayatlarına başlayacaklar diyor. Samanyolu'ndaki 100 milyar yıldızın içinde birleşen beyaz cüce sistemlerinden birkaç tane bulunuyor. Bunların çoğu Kılıç ve ekibi tarafından bulundu. Ancak bu son keşif birleşerek hayata yeniden başlayacak olan ilk çift olacak. Yeni tanımlanan çift yıldız (SDSS J010657,39 -100003,3 olarak adlandırıldı) 7800 ışık yılı uzaklıkta ve Balina takımyıldızında yer alıyor. İki beyaz cüceden görüneninin izlenmesi ve hareketindeki tedirginlik nedeniyle diğeri keşfedildi. Görünür beyaz cüce Güneş'in % 43 kütlesinde iken diğeri % 17 kütlesine sahip. Gökbilimciler her iki yıldızında helyumdan oluştuğunu düşünüyor. İki beyaz cüce birbirinden Dünya-Ay uzaklığından daha yakın, 220 000 km uzakta bulunuyor. İki yıldızın birbiri çevresindeki yörünge dönemi ise saniyede 430 km'lik bir hızla sadece 39 dakika sürüyor. Bu yıldızların sonu bellidir. Uzay-zamanda oluşturdukları kütle-çekim dalgaları nedeniyle sarmal bir yörünge izleyerek birbirine doğru yaklaşıp 37 milyon yıl içinde çarpışacaklar. Bazı beyaz cüceler çarpışma sırasında süpernova olarak patlarlar. Ancak bu iki çift süpernova oluşturmak için gerekli olan kütleye sahip değiller. Bunun yerine yeni bir hayata başlayacaklar. Birleşme ile kalıntıdaki helyum eriyerek cismin normal bir yıldız gibi parlamasına neden olacak. Çift beyaz cüceler, Arizona'daki MMT Gözlemevi'nde yürütülen bir araştırma dizisi sırasında ortaya çıkarıldı. Araştırmaya konu olan beyaz cücelerin bazılarının gelecekte süpernova olarak patlaması bekleniyor.


Avrupa Güney Gözlemevi'ne üyelik çalışmaları başladı. Dünyanın en büyük gözlemevleri ve teleskoplarını kurup işleten Avrupa Güney Gözlemevi'nin Genel Başkan Yardımcısı ve Bilimsel İlişkiler Müdürü Dr. Bruno Leibundgut, ESO'nun gelecek 30 ile 40 yıl içerisindeki yeni projeleriyle ilgili bir konuşma yapmak üzere İnönü Üniversitesi'nde düzenlenen 18. Ulusal Astronomi ve Uzay Bilimleri Kongresi'ne katıldı. Kongrede fizik, astronomi ve uzay bilimleri alanında çalışmalar yapan bilim insanları ve araştırmacıların yanı sıra, geleceğin genç bilimcileri de kendi çalışmalarını içeren konuşmalarını katılımcılara aktardı. Türkiye'nin ESO adlı hükümetler arası bir gökbilim kurumuna üye olması için çalışmalar yapan ESO Türkiye girişimi adlı bir grup genç araştırmacının davetlisi olarak Türkiye'ye gelen Dr. Leibundgut UAK 2012'deki ESO özel oturumunda Avrupa Güney Gözlemevi'nin yürüttüğü çalışmaları içeren ve sorularla 2 saati aşan bir konuşma gerçekleştirdi. Evrenbilim alanındaki çalışmalarıyla bilinen Dr. Leibundgut, ESO teleskoplarından elde edilen sonuçlarla Evrenin genişlemesinin hızlandığını gösteren araştırmaya verilen 2011 Nobel Fizik Ödülü çalışmalarında da gözlemleri yürüten ekibin lideriydi. Dr. Leibundgut konuşmasında Avrupa Güney Gözlemevi'nin gelecekteki çalışmaları için ESO önümüzdeki on yıllarda astronomi alanındaki lider konumunu devam ettirmek istiyor. Bu nedenle Avrupa dışına çıkarak daha uluslararası bir kurum olmaya ihtiyacımız var. Amerikalı ve Asyalı ortaklarımızla inşa ettiğimiz ve kurulumu devam eden radyo teleskop projesi ALMA ve önümüzdeki 30 ila 40 yılın en gelişmiş gözlem tesisi olacak 39 metre ayna çaplı Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu için 2013 yılında inşa işlemlerine başlıyoruz. Türkiye'nin de bu dev projelerin gerçekleştirilebilmesi için aramıza katılacak olmasını heyecanla bekliyoruz. ifadelerini kullandı. Türkiye'nin Vizyon 2023 hedeflerindeki kilit alanlardan biri olan uzay çalışmaları konusunda yetkili merci olacak Türk Uzay Ajansı'na öncülük eden ve henüz yeni kurulan Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı bünyesindeki Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürlüğü'nün isteği üzerine Dr. Leibundgut ve beraberindeki üyelik çalışmalarını başlatan ESO Türkiye heyeti, Türkiye'nin ESO üyeliği konusunda, Ulaştırma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Mustafa Fırat, Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürü Cihan Kanlıgöz başkanlığındaki heyetin yanında toplantıda bulunan Haberleşme Genel Müdürü Atilla Çelik ve uzay ve havacılık alanında faaliyet gösteren kurumların üst düzey yetkililerini bilgilendirdi.(1) Toplantı sonrasında ESO ve Türkiye arasında üyelik müzakerelerine ilişkin öncelikle gayri resmi daha sonra ise resmi görüşmelere başlanılması kararı alındı. Böylelikle Türkiye'nin astronomi ve uzay çalışmalarının en iyi teknolojiye doğru dönüşümü için büyük bir adım atılmış oldu. Bu firsat kısa zamanda hızla astronom, mühendis, öğretmen ve endüstri dünyamız tarafından değerlendirilip, faydalanmaya başlanılan bir kurum olacaktır. 2012 yılı Avrupa Güney Gözlemevi'nin kuruluşunun 50. yılını temsil etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u , ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü olacak 39-metre ayna çaplı Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor. Teleskop projeleri ve Görüntüler: http://www.eso.org/public/images/archive/category/alma/ http://www.eso.org/public/images/archive/category/e-elt/ http://www.eso.org/public/images/archive/category/paranal/ Ayrıntılar: Dip-Notlar: (1) Bu görüşme 31 Agustos 2012 tarihinde Ulaştırma Bakanlığı'nda gerçekleşmiştir. Umut Yıldız - Arif Solmaz - Özgecan Önal-


NASA'nın Ay Yörünge Aracı üzerindeki NAC kamerasıyla ünlü Tycho Krateri'nde gün doğumunu gösteren bir görüntü elde etti. Amatör gökbilimcilerin iyi tanıdığı 82 km çapındaki Tycho Krateri 43,37 derece Güney ve 348,63 derece Doğu konumunda bulunuyor. Merkezi bölgedeki tepe 2 km yüksekliğe sahip. Tepenin çevresi birkaç 10 m büyüklüğündeki kaya parçalarıyla sarılı durumdadır. Bunlar önceden var mıydı? Ya da zirvenin bir şekilde büyümesi sonucunda bu kayalar deformasyonla mı oluştu? Çok dik ve keskin kenarları olan Tycho Krateri Ay'ın yaşına göre oldukça genç: sadece 110 milyon yaşında. Zaman zaman buraya düşen mikrometeoritler ve mikro olmayan meteroitler pürüzsüz görünen dağların dik yamaçlarını aşındırmaktadır. 27 Mayıs 2010'da LRO zirvenin yukarıdan görünümünü ve buradaki büyük bir kayanın görüntüsünü elde etti. Ayrıca kayadan kopan parçaların kayanın çevresinde oluşturduğu birikintiyi de işaret etti. LRO kamerasından alınan görüntülere göre zirve çok hızlı bir şekilde oluşmuş: Buraya neredeyse dik düşen buzlu nesnenin erimesiyle dağlar aniden kendini göstermiş. Ya da farklı bir erime mi söz konusu? Zirvenin dik duvarları yavaşça aşınarak yokuş aşağı inip zaman içinde böylesi bir yapıya kavuşmuş.


NASA'nın Kepler Uzay Teleskopu verileri gökadamızdaki kırmızı cüce yıldızların yüzde altısında Dünya benzeri gezegenler olabileceğini işaret ediyor. Gökbilimciler bu yıldızların çevresindeki gezegenlerin aynı zamanda yaşam alanı içinde yer alabileceğini düşünerek ön sıraya kırmızı cüce verilerini aldı. Her yıldızın yaşam alanı yani sıvı suyun bulunabileceği uygun bölgeye verilen addır. Güneş'e yakın yıldızların çoğu kırmızı cücedir. Araştırmacılar yalnızca 13 ışık yılı uzağımızdaki bir kırmızı cüce yıldızın çevresinde dolanan Dünya benzeri bir gezegenlerin olabileceğini düşünüyor. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Natalie Batalha: Kırmızı cüce çevresinde yaşam oluşabilir mi bilmiyoruz, ama yaşamın insanın hayal bile edemeyeceği yerlerde ve farklı şekillerde oluşabileceğini düşünüyoruz diyor. Araştırma ekibi Kepler verilerindeki 64 kırmızı cüce çevresinde dolanan 95 gezegen adayını ele aldı. Belirlenen aday gezegenlerin çoğu ya Dünya büyüklüğünde değil ya da benzer sıcaklığa sahip değil. Ancak üçünün sıcaklığı istenilen aralıkta ve Dünya'nın iki katı büyüklüğünde olan küçük gezegenler. Kırmızı cüceler Güneş'ten daha küçük, daha soğuk ve sönük yıldızlardır. Güneş'in üçte biri büyüklüğündeki bir kırmızı cücenin parlaklığı Güneş'in binde biri kadardır. Sonuç olarak bunlardaki ne çok soğuk ne çok sıcak yaşam alanı yıldıza oldukça yakın bir yerde bulunur. Washington Üniversitesi'nden NASA Astrobiyoloji baş araştırmacısı Prof. Victoria Meadows: Soğuk bir yıldıza bu kadar yakın yaşam alanı yıldız patlamaları ve kütleçekimsel etkiler gibi karmaşık etkiler bildiğimiz anlamda yaşamın ortaya çıkmasına engel olur. Çalışmada ele aldığımız gezegenler gerçekten yıldıza çok yakınlar. Onlar hakkında gözlem yapmak bu nedenle daha kolaydır diyor. Yeni keşfedilen üç gezegen adayından Dünya'nın % 90'ı büyüklüğündeki Kepler Cismi 1422,02 olanının yörünge dönemi 20 gün, Dünya'nın 1,4 katı olan KOI-2626,01'in yörünge dönemi 38 gün ve Dünya büyüklüğündeki KOI-854,01'in 56 gün yörünge dönemine sahip. (yörünge dönemi, yıldızın çevresindeki bir turudur. Dünya'nın yörünge dönemi 365 gündür) 300-600 ışık yılı uzaklıktaki yıldızların sıcaklığı ise 3400 ile 3500 Kelvin arasında. Güneş'in yüzey sıcaklığı ise 5800 Kelvin'dir. Kepler yaşam alanı içinde yer alan Dünya benzeri gezegenleri bulabilecek yeteneğe sahip bir teleskoptur. Gökbilimciler Kepler verilerinden hareketle gezegenlerin yıldızına uzaklığını, yörünge dönemini, sıcaklığını belirleyebiliyor. 1 Yorum Sevgili Ümit, eline sağlık. Bilimin halka götürülmesi konusunda yapılan hataları, ingilizce ve gökbilim bilmeyen kişilerin haber çevirilerindeki hataları çok güzel dile getirmişsin. Umudum bir gün bizim medyamızda da bilim gazetecilerinin olması. Sevgileimle...


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki SPHERE aygıtını kullanan bir gökbilimciler ekibi üç-yıldızlı bir sistem içerisinde geniş bir yörüngede dolanan ilk gezegeni buldular. Bu tür bir gezegen kararsız bir yörüngeye sahip olacağından, muhtemelen hızla sistemden dışarıya atılması bekleniyor. Ancak bu gezegen bir şekilde kurtulmuş. Bu beklenmedik gözlem bu tür sistemlerin daha önce düşünüldüğünün aksine daha yaygın olabileceği izlenimi veriyor. Sonuçlar 7 Temmuz 2016 tarihinde çevrimiçi olarak Science dergisinde yayımlanacak. Yıldız Savaşları efsanesindeki Luke Skywalker'ın gezegeni Tatooine gökyüzünde iki güneş olan garip bir dünyaydı, ancak şimdi gökbilimciler daha da garip bir sistemde bir gezegen buldular, ki buradaki bir gözlemci ya sürekli gün ışığına maruz kalacak ya da mevsimlere bağlı olarak her gün insan yaşamından bile uzun sürecek üçlü bir gün doğumu ve gün batımına şahit olacaktır. Bu dünya ABD'deki Arizona Üniversitesi liderliğinde bir gökbilimciler ekibi tarafından ESO'nun Şili'deki Çok Büyük Teleskopu ile doğrudan görüntüleme yöntemi kullanılarak keşfedilmiştir. HD 131399Ab adlı gezegen bilinen herhangi bir dünyaya benzemiyor bir çoklu-yıldız sisemindeki bilinen en geniş yörüngeye sahip üç yıldızdan en parlağının etrafında dolanmaktadır. Sistemdeki diğer iki yıldızın sürekli değişen ve karmaşık kütleçekimi nedeniyle bu tür yörüngeler genellikle kararsızdır ve yörüngede uzun süre kalmaları pek mümkün değildir. Yeryüzü'nden yaklaşık 320 ışık-yılı uzaklıkta ve Erboğa takımyıldızı doğrultusunda yer alan HD 131399Ab yaklaşık 16 milyon yaşında olup, aynı zamanda şimdiye kadar keşfedilmiş olan en genç ötegezegendir, ve doğrudan görüntülenen birkaç gezegenden biridir. 580 santigrat derece civarındaki sıcaklığı ve Jüpiter'in dört katı kadar tahmini kütlesi ile en soğuk ve en küçük kütleli doğrudan-görüntülenen ötegezegenlerden biridir. HD 131399Ab doğrudan görüntülenmiş olan birkaç gezegenden biri olup, yine bu türden ilginç dinamik yapılanmaya sahip ilk gezegendir, diyor yeni makalenin eş-yazarlarından biri olan ABD, Arizona Üniversitesi'nden Daniel Apai. Gezegenin yörüngesinin yaklaşık yarısı süresince, ki bu 550 Dünya-yılı sürüyor, gökyüzünde üç yıldız görünür durumdadır; sönük olan iki tanesi birbirlerine çok daha yakın olup, yıl boyunca en parlak yıldıza olan görünür uzaklıkları değişmektedir diyor, makalenin ilk yazarı ve HD 131399 Ab'nin kaşifi Kevin Wagner . Arizona Üniversitesi'nde bir doktora öğrencisi olan Kevin Wagner gezegeni yüzlerce aday gezegen arasından tespit ederek, doğasını ortaya çıkarmak üzere takip gözlemlerine öncülük etmiştir. Gezegen ayrıca VLT üzerindeki SPHERE aygıtı ile gerçekleştirilen ilk ötegezegen keşfidir. Kırmızı-ötesi ışığa duyarlı olan SPHERE, genç gezegenlerdeki ısısal işaretleri tespit edebilmekte ve atmosferik düzensizlikleri düzeltme ve diğer şekilde oldukça parlak olan ev sahibi yıldızın ışığını örtebilme gibi gelişmiş özelliklere de sahiptir. Gezegenin bağlı olduğu yıldızı etrafındaki izini hassas bir şekilde belirleyebilmek için uzun-dönemli ve tekrar eden gözlemler gerekli olsa da, şu ana kadar yapılan gözlemler ve bilgisayar benzetimlerine göre ortaya çıkan senaryo şöyle: HD 131399A adı verilen en parlak yıldızın Güneş'ten yüzde seksen oranında daha büyük kütleye sahip olduğu tahmin ediliyor, ki kendisi de daha küçük kütleli B ve C, yıldızlarının etrafında yaklaşık 300 ab uzaklıkta dolanıyor (bir ab, ya da astronomi birimi, Yeryüzü ile Güneş arasındaki ortalama uzaklığa eşittir. Tüm süre boyunca, aralarındaki mesafe Güneş ve Satürn kadar olan (10 ab) B ve C ise birbirleri etrafında bir haltere benzer şekilde dönmektedir. Bu senaryoda, HD 131399Ab gezegeni A yıldızı etrafında yarıçapı yaklaşık 80 ab olan bir yörüngede dolanmaktadır, Güneş Sistemi'ndeki Pluto'nun uzaklığının iki katı uzaklıkta, ve bu da gezegeni A yıldızı ile B/C yıldız çifti arasındaki uzaklığın yaklaşık üçte birine getirmektedir. Yazarlar birçok yörüngesel durumun mümkün olduğuna dikkat çekiyorlar, ve gezegenin yörüngesi hakkındaki daha belirgin kısıtlamalar için planlanan takip gözlemlerinin beklenmesi sistemin uzun dönemli istikrarı hakkında nihai kararın verilmesini sağlayacak. Eğer gezegen sistemdeki en büyük kütleli yıldızın biraz daha uzağında olsaydı, sistemden atılmış olabilirdi, diye açıklıyor Apai. Bilgisayar üzerinde yaptığımız benzetimlere göre bu tür bir yörünge kararlı olabilir, ancak bazı şeyleri çok az bile değiştirmeye kalkarsanız, çok kısa bir sürede kararsızlık ortaya çıkabilir. Çoklu-yıldız sistemlerindeki gezegenler gökbilimciler ve gezegen bilimcilerin özel olarak ilgisini çekmektedir çünkü bu, daha uç senaryolarda gezegen oluşumu mekanizmasının nasıl işlev gördüğüne dair bir örnek sağlamaktadır. Çoklu-yıldız sistemleri yalnız bir yıldızın yörüngesinde dolanan bize yabancı gelse de, aslında çoklu-yıldız sistemleri tek yıldızlar kadar yaygındır. Bu uç sistemdeki geniş yörüngesiyle bu gezegenin sonunun nasıl olacağı belli değil, ve bunun gezegen sistemlerinin türü hakkındaki daha geniş anlayışımızla ilgili ne anlama geldiğini henüz söyleyemiyoruz, ancak görülen o ki mümkün oluğunu düşündüğümüzden daha fazla sayıda çeşitlilik bulunuyor, diyor son olarak Kevin Wagner. Bildiğimiz şu ki çoklu-yıldız sistemlerindeki gezegenler üzerinde oldukça az çalışma bulunuyor, ancak bunlar potansiyel olarak tekil-yıldız sistemlerindeki gezegenler kadar yaygın olabilirler. Notlar Üçlü yıldızın üç bileşenin adları sırasıyla HD 131399A, HD 131399B ve HD 131399C olup, parlaklıkları azalan sıradadır. Gezegen en parlak olan yıldızın etrafında dolandığından adı HD 131399Ab'dir. Gezegenin bir yılının çoğunda yıldızlar gökyüzünde birbirlerine yakın olarak görünmektedirler, bu da gezegene her gün eşsiz bir üçlü gün batımı ve üçlü gündoğumu şeklinde benzer bir gece-yüzü ve gündüz-yüzü yaşatmaktadır. Gezegen yörüngesi boyunca ilerledikçe yıldızlar her gün birbirlerinden uzaklaşmaktadır, ta ki birinin batışı diğerinin doğuşuna karşılık gelinceye kadar bu noktada gezegenin bir tam yörüngesinin dörtte biri kadar bir süreyle ya da kabaca 140 Dünya-yılı boyunca neredeyse sabit bir gündüz süresine sahip olmaktadır. ESO-Türkiye


Ekim 2013 yılında başlayan Hubble Frontier Alanları Programı, evrenin en kuytu noktalarının görüntülerini elde etmek amacındadır. Program geçen üç yıl içinde altı büyük gökada kümesi, binlerce muazzam gökada görüntüsü elde etti. Evrenin en büyük yapıları olan kümelerdeki gökadalar birbirine güçlü kütle çekimle bağlıdır. Bu fotoğraf Frontier Alanları hedeflerinden biridir: MACS J0717.5 + 3745 veya kısaca MACS J0717. Arabacı takımyıldızındaki MACS J0717 yaklaşık 5,4 milyar ışık yılı uzaklıktadır. Bilinen en karmaşık gökada kümelerinden biridir ve asıl dikkat çeken özelliği çarpışan dört gökada kümesinden oluşmasıdır. Görüntüdeki gökada ve yıldızlar NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu, mavi ton NASA'nın Chandra X-Işını Teleskopu ve pembe alanlar NRAO Jansky Çok Büyük Dizi ile üretilmiştir. Üç teleskopun verilerinin birleştirilmesiyle üretilen fotoğraf göz kamaştırmaktadır. Hubble verileri kümedeki ve küme arkasındaki gökadaları ortaya çıkarırken, Chandra verileri parlak ve milyonlarca dereceye kadar ısınmış, kavurucu gazın dağılımını gözler önüne serer. Jansky Çok Büyük Dizi verileri ise küme içindeki radyo dalgalarının emisyonunu ve oluşturdukları şok dalgalarını göstermektedir.


Mars'a yolculuk için üç ülke gün sayıyor: Birleşik Arap Emirlikleri, Çin ve ABD. Mars'ın Dünya'ya en yakın konumundan yararlanmak isteyen üç ülke Umut , Tianwen-1 ve Mars 2020 adlı araçlarını 55 milyon km uzakta olacak Kızıl Gezegen'e yollamak için gün sayıyor. Komşu gezegen 26 ayda bir Dünya'ya bu kadar yaklaşır ve tüm Mars araçları bu zaman fırlatılır. Her üç ülkenin uzay ajansları Mars'ta geçmiş oluşmuş olası yaşamın izlerini bulmak için görev tanımı yaptılar. Araçların yolculukları altı ay sürecek. BAE, bir Arap ülkesinin ilk gezegenler arası görevi olacak Umut sondasını 15 Temmuz'da fırlatacak. Çin 20-25 Temmuz tarihleri arasında uzaktan kumandalı küçük robotunu Mars'a yollayacak. ABD ise Mars 2020 aracını 30 Temmuz'da fırlatacak. Dördüncü araç olması beklenen AB-Rus ExoMars, COVID-19 engeli nedeniyle 2022'ye ertelenmişti. Yaşam izleri 1960'lardan bu yana çoğu Amerika kökenli olmak üzere birçok araç Kızıl Gezegen'e gönderildi. Bunların bazıları başarısız oldu. Mars'ı keşfetme çabası Kızıl Gezegen'de bir zamanlar suyun olduğunun kanıtlanmasıyla yol aldı. Fransa uzay ajansı CNES'ten astrobiyolog Michel Viso: Geçmişte yaşam olduğuna dair izler barındıran tek gezegen Mars hakkında daha fazla bilgi edindikçe umutlanıyoruz. Heyecan verici gelişmelere tanık olmak ve bunların bir parçası olmak insanı mutlu ediyor diyor. Hindistan ve Avrupa Birliği de Mars'a iniş yapmak istiyor. 2024 yılında Japonya Mars'ın Phobos uydusunu keşfetmek için bir araç yollamayı planlıyor. Viso, Ay görevlerinde olduğu gibi farklı ülkelerin Mars keşiflerine büyük önem verdiğini ve büyük bütçeler ayırdıklarını ifade ediyor. Şimdiye kadar sadece ABD Mars için ayrıntılı fizibilite çalışması yaptı ve hedefe ulaşmak için en az 20 yıl daha gerekecek. Mars'a ilk iniş 1971'de Sovyet Mars 2 ve 3 sondaları ile gerçekleşti. NASA'nın 2012'de indirdiği Merak gezegen yüzeyinin mikrobik yaşamı destekleyip desteklemediğini belirlemeye çalışıyor ve 2018'de inen Insight yüzey aktivitelerini araştırıyor. Mars kolonileri BAE bu konuda uzun vadeli planlar yapıyor. Petrol zengini Körfez ülkesi Mars'ın atmosferik koşullarını iyileştirecek bir bilim şehri yapmayı hedefliyor. 2117'de Kızıl Gezegen'de insan kolonisi oluşturmayı amaçlıyor. Mars'ta insan yaşamını mümkün kılmak bir dizi zorluğu beraberinde getirir. Şu an çöl görünümünde olan Mars 3.5 milyar yıl önce yüzeyi kozmik ışınımdan koruyan atmosferini kaybetti. Bilim insanları bugün geçmişte Mars'ta mikrobik düzeyde de olsa yaşamın yeşerip yeşermediğini araştırıyor. Avrupa Uzay Ajansının ExoMars görevi sözcüsü Jorge Vago: Dört milyar yıl önce gezegendeki koşullar yaşamın ortaya çıktığı Dünya'daki koşullara çok yakındı diyor. BAE'nin robotu geçmişte suyun aktığının düşünüldüğü eski bir nehir deltasında yer alan 45 km genişliğindeki Jezero kraterini keşfedecek. Bu krater diğer 60 potansiyel iniş noktasına göre geçmişte mikrobik izleri barındırdığı düşünülen kanıtları sunabilir. BAE ayrıca toplanan örneklerin 30'unu Dünya'ya getirmeyi planlıyor. Sonuçlar için ise Mars kolonisi kadar olmasa da 10 yıl beklemek gerekecek.


Spitzer Uzay Teleskopu ve Gökada Gelişimi Tarayıcısı görüntülerinin birleştirilmesiyle elde edilen bu sıra dışı görüntü, ölmekte olan bir yıldızın çevreye yaydığı gaz ve toz bulutunu gösteriyor. Ölen yıldızın sıcak çekirdeğinden saçılan yoğun morötesi ışıma, yıldızın çevresindeki tozlu katmanları aydınlatıyor. Bu nesne Helis Bulutsusu olarak bilinir. Kova takımyıldızında ve 650 ışık yılı uzağımızda yer alan gezegenimsi bulutsu sınıfına ait nesne NGC 7293 koduyla da tanınır. İlk olarak 18. yüzyılda keşfedilen bu nesneler, teleskoplarla dev gaz gezegenleri andırdığı için gezegenimsi bulutsu olarak tanımlandılar. Gezegenimsi bulutsular aslında güneş benzeri bir yıldızın patlamasıyla oluşur. Bu yıldızlar çekirdeğindeki hidrojen helyuma dönüştürerek enerjisini sağlar. Güneş füzyon süreci sayesinde Dünya'ya yaşam için gerekli olan ısı ve ışık enerjisini sağlar. Güneş yaklaşık 5 milyar yıl sonra patlayarak böylesi bir gezegenimsi bulutsuya dönüşecek. Füzyon tepkimesi için gerekli olan hidrojen bittiğinde yıldız bu sefer helyumdan karbon, azot, oksijen gibi daha ağır gazların olduğu karışımı üreterek gerekli yakıtı sağlar. Helyumun bitmesiyle yıldız ölür, dış gaz katmanını dışarı savurarak patlar ve geriye sadece küçük çekirdeği kalır. Böylece yıldız artık beyaz cüceye dönüşür. Bir beyaz cüce aslında Dünya büyüklüğündedir. Ancak kütlece hemen hemen patlamadan önceki yıldızın kütlesindedir. Beyaz cüceden alınan bir çay kaşığı madde birkaç filin ağırlığında olacaktır. Yıldızdan morötesi dalga boyunda gelen ışıma tozu ancak kızılötesinde görülebilecek derecede aydınlatır. Görüntüde Spitzer ve WISE ile mavi ve sarı kısımlar, GALEX ile de merkezdeki pembe renkli kısım ortaya çıktı. Görüntüye neden olan merkezdeki ancak bir toplu iğnenin ucu kadar büyüklükteki yıldızdan geriye bir beyaz cüce kalacaktır. Çok parlak merkezi bölgeyi saran toz ise büyük bir olasılıkla kuyrukluyıldızlar tarafından oluşturulmuştur. Yıldız ölmeden önce kuyrukluyıldızları ve varsa gezegenleri patlamayla birlikte dışarı savrulmuştur. Daha içte olan gezegenler ise yıldızın genişlemesi nedeniyle yıldız tarafından yutulmuştur. Konuyla ilgili ayrıca Bulutsu'daki açıklamayı da okuyabilirsiniz.


ESO'nun VLT Tarama teleskopu ile alınan yeni gözlem verilerini kullanan gökbilimciler Avcı bulutsu kümesi içinde üç farklı yıldız topluluğu keşfetti. Bu beklenmedik keşif bu tür kümelerin nasıl oluştuklarını anlamak için oldukça değerli bakış açıları sağlıyor. Burada yıldız oluşumlarında bir artış yaşandığı ve her oluşumun da daha önce düşünülenden çok daha hızlı bir şekilde gerçekleştiği görülüyor. ESO'nun VLT Tarama teleskopu üzerinde bulunan geniş-alan optik kamerası OmegaCAM ile alınan bu yeni görüntüde dikkat çekici Avcı bulutsusu ve beraberinde genç yıldızlardan oluşan küme ayrıntılı bir şekilde görülüyor. Yaklaşık 1350 ışık yılı uzaklığı ile bu nesne hem düşük hem de yüksek kütleli yıldızlar içeren en yakın yıldız doğumevlerinden biridir . Ancak burası hoş bir görüntüden ötesini içeriyor. ESO gökbilimcisi Giacomo Beccari liderliğindeki bir ekip Avcı bulutsu kümesindeki tüm yıldızların parlaklık ve renklerini hassas bir şekilde ölçmek için eşsiz kalitedeki verileri kullandı. Renk ölçümleri sayesinde yıldızların kütleleri ve yaşları belirlenebildi. Gökbilimcileri şaşırtan şey, verilerin farklı seviyede üç farklı yaşı ortaya çıkmasıydı. Verilere ilk kez baktığımda bir gökbilimcinin yaşamında bir ya da iki kez gerçekleşebilecek 'Vay canına!' anlarından biriydi, diyor sonuçları aktaran makalenin baş yazarı Beccari. OmegaCAM görüntülerinin inanılmaz kalitesi hiç şüphesiz Avcı'nın merkezinde üç farklı yıldız topluluğu gördüğümüzü gözler önüne seriyordu. ESO Garching'ten eş-yazar Monika Petr-Gotzens şöyle devam ediyor, Bu oldukça dikkat çekici. Burada şahit olduğumuz şey, kümedeki yıldızların başlangıçta hep birlikte oluşmadıkları. Bu da kümelerdeki yıldızların nasıl oluştuklarına dair anlayışımızın düzeltilmesi gerektiği anlamına geliyor. Gökbilimciler bazı yıldızların farklı renklerinin, farklı yaşları yaşları göstermesi yerine gizli kalmış yoldaş yıldızlara sahip olma olasılıklarını da dikkatlice inceledi, çünkü bunlar yıldızları olduğundan daha parlak ve kızılımsı gösterebilirler. Ancak bu fikir çiftlerin oldukça farklı özellikler sergilemesini gerektirir ki, bu da daha önce hiç gözlenmemiştir. Yıldızlara dair diğer ölçümler, örneğin dönme hızları ve tayfları da farklı yaşlarda olduklarının birer kanıtı olarak görülüyor . Henüz tam olarak bu yıldızların çift olmadıklarını söyleyemesekte, burada gördüklerimizin, üç milyon yıldan daha kısa bir sürede birbiri ardına meydana gelmiş üç yıldız nesli olduğunu kabul etmek çok daha doğru görünüyor, diyor son olarak Beccari. Yeni sonuçlar Avcı bulutsu kümesindeki yıldız oluşumunda bir artış olduğunu ve bunun daha önce düşünüldüğünden daha hızlı gerçekleştiğini güçlü bir şekilde gösteriyor. Notlar Avcı bulutsusu MPG/ESO 2.2-metrelik teleskop ile görünür ışık ile VISTA ve Çok Büyük teleskop üzerindeki HAWK-I aygıtı ile kırmızı ötesi görüntüleri olmak üzere ESO'nun birçok teleskopu ile incelenmiştir. Grup ayrıca üç farklı neslin farklı hızlarda döndüklerini de buldu en genç olanlar en hızlı dönerken, en yaşlıları en yavaşlarıydı. Bu senaryoya göre, yıldızlar birbiri ardınca kısa bir sürede oluştular, yaklaşık üç milyon yıllık bir süre içerisinde. ESO-Türkiye


Uluslararası bir bilim ekibi 10 yeni ötegezegen keşfetti. Bunlardan bir yıldızın çevresinde dolanan ve muhtemelen bir milyon yıl yaşında olan ikiz Neptün büyüklüğündeki gezegenler ve az bulunan Satürn büyüklüğündeki bir gezegen göze çarpıyor. Gezegenler Fransa Uzay Ajansı tarafından yönetilen CoRoT uzay teleskopu ile keşfedildi. Teleskop güneş sistemi dışındaki gezegenleri yıldızının önünden geçiş yaparken keşfeder. Yeni gezegenler CoRoT 16b'den başlamak üzere CoRoT 24b ve c'ye kadar olacak şekilde adlandırıldı. Bunların yedisi sıcak Jüpiter'lerdir. Diğerlerinden biri Satün'den biraz küçük ve ikisi ise Neptün büyüklüğünde olup aynı yıldıza aittir. Oxford Üniversitesi Fizik Bölümü, CoRoT ekibinden Dr. Suzanne Aigrain: Çok genç bir yıldız çevresinde dolanan CoRoT 18b özel bir gezegendir. Bu gezegen, gezegenlerin gelişimi ve kararlı yörüngeye ulaşmaları sürecinde çok hızlı gelişmeleri nedeniyle ilginçtir diyor. Gezegenlerin gelişimine neden olan etkenleri anlamak istiyorsak ilk birkaç yüz milyon yaşında olanları bulmamız gerekir. Bundan sonra başlangıç koşulları kaybolur. CoRoT 18b'nin yıldızının birkaç milyon yıl yaşında olması mümkündür. Bu teyit edilirse CoRoT 18b gibi sıcak devlerin oluşumu ve gelişimi hakkında çok şey öğrenilebilir. Özellikle ilgi çeken diğer sistem iki gezegeni olan ve 4400 ışık yılı uzaklıktaki Güneş'ten biraz daha küçük CoRoT 24 yıldızıdır. Dr. Aigrain: Bu gezegenlerin biri Dünya'dan 3 kat büyük ve yörünge dönemi 5.1 gün; diğeri 4.8 kat Dünya kütleli ve yörünge dönemi 11.8 gündür. Çok sıcak olan bu gezegenler hemen hemen Neptün büyüklüğündedir diyor. Başka bir örnek de yine ender bulunan Satürn büyüklüğündeki bir gezegen olan CoRoT 22b'dir. 2000 ışık yılı uzaklıktaki Güneş'ten biraz daha sıcak olan yıldızın çevresindeki turu yaklaşık 10 gün sürer. Dr. Aigrain: Gezegenin kütle ve hacmine bakarak bunun Jüpiter'den daha yoğun bir gezegen olduğunu ve hatta kaya ve buza sahip olabileceğini de düşünebiliriz diyor. İşte 10 yeni gezegen: CoRoT 16b: Yarı Jüpiter kütlesi ve çapında, 6 milyar yıl yaşındaki yıldızı çevresindeki bir turunu 5.3 günde tamamlayan gezegendir. Eski bir gezegen olup yıldızına yakın bir yörüngede dolanmaktadır. CoRoT 17b: Güneş'ten iki daha yaşlı başka bir ifadeyle 10 milyar yıl yaşındaki yıldızın çevresindeki turunu 3.7 günde tamamlıyor. 2.4 Jüpiter kütleli olan gezegen Jüpiter'den iki kat daha yoğun. Böylesi eski bir gezegenin keşfi gezegenlerin ileri süreçleri hakkında bilgi vermesi açısından önemlidir. CoRoT 18b: Bu sıcak Jüpiter öncekilerin aksine 600 milyon yıldan biraz yaşlı olan genç bir gezegendir. Jüpiter'in 1.4 hacminde ancak 3.5 kütlesindedir. Bu gezegenin yoğunluğu Jüpiter'in yoğunluğunun neredeyse iki katıdır. CoRoT 19b: Jüpiter'le aynı kütlede ancak ondan büyük hacimdedir. Bu nedenle yoğunluğu Güneş Sistemi'in en az yoğun gezegeni Satürn'den bile küçüktür. CoRoT 20b: 9.2 gün süren yörünge dönemiyle bir sıcak Jüpiter'dir. Son derece yüksek bir yoğunluğa sahiptir. Bir gaz devi olmasına karşılık yoğunluğu Mars'ın yoğunluğunun iki katıdır. CoRoT 21b: Hacmi Jüpiter'den 1.3 kat, kütlesi 2.5 Jüpiter olan dev gaz gezegendir. CoRoT 22b : 0.74 Satürn yarıçapındadır. Kütlesiyle ilgili net bilgi elde edilememiştir ancak Satürn kütlesinin yarısından daha az kütleli olduğu tahmin ediliyor. CoRoT 23b: 3.6 günlük yörünge dönemine sahip bir sıcak Jüpiter. CoRoT 24b ve 24c : 1 ve 1.4 Neptün büyüklüğünde olan gezegenlerin yörünge dönemleri 5.1 ve 11.8 gündür.


Üç gözlemevi yardımıyla Güneş Sistemindeki en büyük üçüncü cüce gezegen olan 2007 OR10'un bir uydusu olduğu tespit edildi. Cüce gezegen ve uydusu 4,6 milyar yıl önce Güneş Sisteminin oluşumundan arta kalan buz artıklarından oluşan oldukça soğuk bir alanda, Kuiper Kuşağında yer alıyor. Keşif Kuiper Kuşağındaki bilinen cüce gezegenlerin uyduları olduğu olasılığını güçlendiriyor. Böylece sistemimizin gençlik dönemlerinde buzlu uyduların nasıl oluştuğu daha iyi anlaşılabilir. Macaristan'daki Konkoly gözlemevinden Csaba Kiss: Sedna dışındaki bilinen tüm cüce gezegenlerin uydusunun olması, milyarlarca yıl önce oluşan sistemde bol miktarda çarpışmaların yaşandığı anlamına geliyor. Bu da sistemin oluşum modellerine bir sınırlama getiriyor diyor. Cisimler kalabalık bir bölgede olduğundan geçmişte birbirleriyle sıkça çarpışmışlardır. Baltimore'daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsünden John Stansberry Bazıları oldukça yoğun olduğundan daha küçük cisimlerin yörüngelerini etkilemiş olmalı. Küçük cisimler bu etki nedeniyle yörüngelerini değiştirmiş ve yolları üzerindeki başka cisimlerle çarpışarak hızlarını arttırmış olabilir diyor. Gökbilimcilere göre çarpışan cisimler çok hızlı ya da çok yavaş olamazdı. Eğer çarpışma hızı fazla olursa çevrede çok fazla toz oluştururdu; çarpışma hızı çok yavaş olursa yüzeyde sadece çarpma krateri oluştururdu. Örneğin Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağındaki cisimler çok hızlı hareket ettiklerinden çarpışmaları yıkıcıdır. Jüpiter'in güçlü kütle çekimi asteroitleri hızlandırarak şiddetli çarpışmalara neden olur. Ekip Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile elde edilen görüntülerde 2007 OR10'un uydusu olduğunu belirledi. Kepler teleskopu ile de uydunun cüce gezegen çevresinde döndüğü gözlendi. Uydunun oldukça yavaş, 45 saat dönme süresine sahip olduğu hesaplandı. Kuiper cisimleri için tipik dönme süresi 24 saatin altındadır. Uydunun yavaş dönmesi kütle çekimi kilidinden kaynaklanıyor olabilir diyor Kiss. Gökbilimciler uyduyu bir yıl içinde yapılan iki ayrı Hubble gözlemiyle buldular. Görüntüler uydunun arka plandaki yıldızlar esas alındığında 2007 OR10'un çevresinde döndüğünü gösteriyor. Bununla birlikte uydunun yörüngesi kesin olarak saptanamadı. Stonesberry: İlginç ama yörüngesini bilmediğimiz uydunun dönüş hızının yavaş olduğunu biliyoruz diyor. Gökbilimciler uzak dünyaların termal ışınımını ölçen Herschel Gözlemevinin kızılötesi gözlemleriyle her iki cismin çapını da hesapladı. Cüce gezegen 1520 km, uydusu ise 400 km çapında olduğu düşünülüyor. 2007 OR10'un yörüngesine Pluto'ya benzemekle birlikte ona göre Güneş'ten üç kat daha uzakta yer alıyor. 2007 OR10 dokuz cüce gezegeni olan sistemimizde Pluto ve Eris'den sonra üçüncü büyük cüce gezegendir. Cisim 2007'de Kaliforniya'daki Palomar Gözlemevindeki Samuel Oschin teleskopu ile Meg Schwamb, Mike Brown ve David Rabinowitz tarafından uzak güneş sistemi cisimleri araştırması sonucunda keşfedilmişti.


ESO, 'GigaGalaxy zoom' projesinin üçüncü görüntüsünü, Deniz Kulağı Bulutsusu'nun (Lagoon Nebula, M8) 370 milyon piksellik çözünürlükteki fotoğrafını yayınladı. Yeni görüntü karesi bir buçuk dereceden daha geniş bir alanı kapsıyor. Başka bir ifadeyle sekiz dolunay büyüklüğünde bir bölgeyi gösteriyor. Fotoğraf geniş alan görüntüleyicisinin ESO'nun 2,2 metrelik teleskoba bağlanmasıyla ve 67 milyon piksellik görüntülerin işlenmesiyle elde edildi. M8, Yay takımyıldızında 4-5 bin ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bulutsu 100 ışık yılı çapında dev bir gaz bulutudur. Bulutsuda yeni yıldız oluşumları göze çarpmaktadır. Bulutsu aynı zamanda NGC 6530 olarak kodlanmış genç açık yıldız kümesini de barındırmaktadır. 50-100 kadar yıldızı bulunan küme, fotoğrafın merkezinin sol alt kısımda görünüyor. Deniz Kulağı Bulutsusu ise merkzdeki iki parlak bölgeyi çevreleyen koyu kısımdır. Bu fotoğrafla birlikte ESO üç yükek çözünürlüklü Samanyolu ve nesnelerine ilişkin görüntü yayınlamış oldu. Görüntüler bize, amatör astronomlara ve profesyonel gökbilimcilere değerli katkılar sunacaktır. Diğer iki fotoğraf ve projeye ulaşmak için tıklayınız. Kaynak: ESO Yüksek çözünürlükteki fotoğraf için tıklayınız.


Hubble'ın ünlü gökadaları barındıran bu görüntüde tipik zarif sarmallar ya da yumuşak kenarlı elips gökadalar görünmektedir. Bu büyük gökadalar düzgün formların tek temsilcisidir. Düzensiz cüce gökada Holmberg II gibi küçük gökadaları birçok şekil ve türlere sahip olduğundan sınıflandırmak zordur. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile çekilen görüntüde gökadanın belirsiz şekline neden parlayan büyük gaz kabarcıklarıdır. Holmberg II'nin parlak gaz kabukları enerjik yaşam döngülerine sahip olup yeni yıldızları doğurur. Yüksek kütleli yıldızlar yoğun gaz bölgelerinde oluşur ve daha sonra çevrelerindeki malzemeyi güçlü yıldız rüzgarlarıyla uçurur. Bu yıldızların sonu süpernova olacak. Şok dalgaları ile daha az yoğun bölgelere üflenen gaz ısınarak gördüğümüz hassas kabukları oluşturur. Holmberg II'yi yoğun yıldız oluşum bölgelerini ve daha az maddenin bulunduğu geniş alanları da göz önünde tutarak binlerce ışık yılı çapına kadar uzatabilirsiniz. Bir cüce gökada olarak ne Samanyolu ne de yoğun eliptik gökada çekirdeği gibi tipik sarmal kollara sahiptir. Bu kütle çekimsel yapılar kırılgan kabarcık yapıları bir sığınak gibi koruyarak Holmberg II'yi oluşturur. Gökada boyutlarında olsa da Holmberg II bazı ilginç özelliklere sahip. Görüntünün sağ üst köşesindeki üç gaz kabarcığının ortasında parlak X-ışını kaynağı göze çarpıyor. Halton Arp'ın Tuhaf Gökadalar Atlası tuhaf ve harika nesnelere bir hazine kazandırdı. Bu güçlü ışımaya neden olan çeşitli kuramlar bulunmaktadır ve bunlardan en ilginci buradaki orta kütleli karadelik çevresindeki malzemeyi çekmektedir. Bu renkli görüntü Hubble'ın Geniş Alan Kamerası ile görünür ve yakın kızılötesi ışık altında alınan pozların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.


NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi verilerine dayanılarak yapılan bir çalışmaya göre evrenin ilk karadeliklerinden bir kısmı sanılandan daha büyük olabilir. Gökbilimciler büyük karadelikler sınıfındaki süper kütleli karadeliklerle ilgili bazı bilgilere sahiptir. Genellikle gökada merkezlerinde yer alan bu karadelikler birkaç milyon ile birkaç milyar güneş kütlesi arasında değişen kütleye sahiptirler. Yeni çalışmada 18 gökada kümesi içindeki parlak gökadalarda yer alan büyük karadelikleri hedef aldı. Seçilen gökadaların bazılarında 10 ile 40 milyar güneş kütlesinde karadeliğin bulunduğu gösterildi. Gökbilimciler şimdiye kadar bu ultra kütleli karadeliklerden varlığı doğrulanan birkaçından haberdardı. Stanford Üniversitesi'nden Julie Hlavacek-Larrondo: Elde ettiğimiz sonuçlar düşünülenden çok daha fazla ultra kütleli karadelik olacağını gösterdi. Araştırmacılar karadeliklerin kütlelerini yaydıkları X-ışınları ve radyo dalgaları miktarını ölçerek tahmin etmeye çalıştılar. Bu analiz kütlesi 10 güneş kütlesiyle bir milyar güneş kütleli karadeliklere uygulanabiliyor. Hlavacek-Larrondo ve ekibinin ele aldığı karadeliklerin kütleleri, önceki çalışmalara göre on kat daha fazla çıktı. Burada ele alınan özelliklerden biri de gökada merkezlerinde karadeliklerden dolayı oluşan kızılötesi parlaklık ya da şişkinlikti. Cambridge Üniversitesi'nden Andrew Fabian: Bu sonuçlar gökadalar ile bu kadar büyük karadelikler arasındaki ilişkinin anlaşılmadığı anlamına gelebilir. Bu dev karadelikler daha düşük kütleli olanlara göre önemli bir şekilde farklılık gösteriyor diyor. Çalışmaya göre ultra kütleli karadelikler büyük miktarda sıcak gaz barındıran devasa gökada kümelerindeki gökada merkezlerinde yer alıyor. Bunlar orta kütleli karadelikler tarafından destekleniyor. Yıldızlardaki muazzam püskürmeler gazın sıcak kalmasına neden olur. Karadeliklerde gözlenen patlamalar ise yuttukları büyük miktarlardaki maddeyle ilgilidir. Ultra kütleli karadeliklerde gerçekleşen muazzam patlamalar daha önce de yuttukları büyük kütlelere bağlanmıştı. Ancak karadeliklerin kütlelerinin hesabı gökada özellikleriyle nitelenen standart ilişkilerle değil gökadanın aşırı farklı yapısıyla açıklanabilir. Bu sonuçlara sadece karadeliklerin ayrıntılı kütle tahminleri, yakınındaki yıldız ve gaz hareketlerinin gözlenmesi sonucunda yapılabilir. Böyle bir çalışma görece bize yakın olan Başak Gökada Kümesi'ndeki M87 Gökadası merkezindeki karadelik için yapıldı. Gökadanın merkezindeki karadeliğin kütlesi çevresindeki yıldızların hareketleri irdelenerek elde edildi. Elde edilen karadeliğin kütlesi önceki kızılötesi tahminlere göre daha yüksekti. Bir sonraki adımımız ise M87 benzeri canavar karadelikler barındıran gökadaları inceleyerek kütle tahmininde bulunmak olacak. Bu sonuçlar doğrulanırsa kozmik zaman süresince oluşan karadeliklerin evriminin anlaşılmasında önemli bir aşama olacaktır diyor Hlavacek-Larrondo. Çalışmada Chandra'nın X-ışını verileri dışında NSF'nin Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisi , Avustralya Kompakt Teleskop dizisi ve kızıötesiyle 2 Mikron Tüm Gökyüzü Tarayıcısı (2MASS) kullanıldı.


NASA'nın diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegenleri bulma amacıyla görev yapan TESS teleskopu oldukça genç yaşta sıcak Jüpiter benzeri gezegen adayı belirledi. Keşfin gezegen statüsü alabilmesi için birkaç gözlem daha gerekiyordu ki burada imdada Spitzer teleskopu yetişti. Böylece gezegen onaylandı. Bu ve başka sıcak Jüpiter benzeri gezegenleri keşfetme, gezegenlerin nasıl oluştuğu gibi soruların yanıtlamasını sağlayabilir. Yıldızlarına yakın yörüngeye oturmuş Jüpiter büyüklüğündeki gezegenlere sıcak Jüpiter adı veriliyor. Genç sıcak Jüpiter keşifleri ise bilim insanlarının akıllarındaki sorulara yanıt verebilir. Bilim tarihimizdeki gezegenlerin oluşumu ve evrimi bilgimiz Güneş Sistemindeki sekiz gezegene dayanmaktadır. Ancak son 25 yılda keşfedilen 4000'den fazla ötegezegen bu konudaki düşüncelerimizin çoğunu değiştirdi. Bu uzak dünyalar arasında sıra dışı özellikleriyle dikkat çeken sıcak Jüpiter adı verilen gezegen sınıfındakiler yer alıyor. Jüpiter büyüklüğündeki bu cisimler yıldızlarına oldukça yakın yörüngede dolanıyor. Güneş sistemimizde böyle bir cisim yok. Bilindiği üzere sistemimizde Güneş'e yakın dört karasal küçük gezegen bulunuyor. Dev gezegenler ise çok daha uzakta dolanıyor. Sıcak Jüpiterlerle ilgili sorular oldukça fazla: Bu gezegenler yıldızlarından uzakta oluşup içeri doğru göç mü ettiler yoksa oldukları yerde mi oluştular? Eğer bu gezegenler içeri göç ettiyse bu bilgi Güneş Sisteminin oluşumu hakkında ne tür bilgi verebilir? Bu soruların yanıtlanabilmesi için çok fazla genç sıcak Jüpiter bulunması gerekiyor. Yeni bir çalışma şimdiye kadar bulunan sıcak Jüpiterlerin en genci olan HIP 67522b'nin keşfini bildiriyor. Yaklaşık 17 milyon yıl yaşında olan ve iyi bilinen bir yıldızın çevresinde dolanıyor. Yani bilinen sıcak Jüpiterlerden bir milyar yıl daha genç. Gezegen Güneş benzeri yıldızının çevresinde 7 günde bir tur atıyor. 490 ışık yılı uzaktaki HIP 67522b yaklaşık 10 Dünya büyüklüğünde olup neredeyse Jüpiter kadar kütlelidir. Böylesi büyük bir gezegende hakim olan unsur ise ancak gaz olabilir. HIP 67522b TESS ile keşfedildiğinde gezegen adayıydı. Güneş'te görülen güneş lekesi gibi yıldızın yüzeyinde oldukça fazla koyu lekeler bulunuyor. Bunlar gözlem sırasında gezegene benzetilebilir. Bilim insanları gelen sinyalin gezegen kaynaklı olup olmadığını belirlemek için yakın zamanda görevini sonlandıran Spitzer teleskopunun kırmızı öte görüş yeteneğiyle üretilmiş verileri kullanarak gezegeni onayladılar. Göç Eden Devler Jüpiter büyüklüğünde olup yıldızlarına oldukça yakın dolanan gezegenlere ilişkin üç teori bulunmaktadır: Birincisi bulundukları yerde oluştuklarını ileri sürer. Ancak bu denli yoğun ortamda bu kadar kütleli gezegenlerin oluşumunu hayal etmek zor. Kavurucu sıcaklık yıldıza yakın alandaki malzemeyi buharlaştırmakla kalmaz, genç yıldızdaki sık patlamalarla oluşan yıldız rüzgarları bu malzemeyi ileri süpürür. Gaz devlerinin ana yıldızlarından uzakta buz hattı* denilen alanın içinde oluşması daha muhtemel görünüyor. Jüpiter benzeri gezegenler neredeyse tamamen gazdan oluşur, sadece çekirdekleri katıdır. Bu çekirdeklerin donmuş malzemeyi toplayarak büyümesi için buz hattının ilerisinde olmaları gerekir. Ancak bu teori gezegenin yıldızına neden bu denli yakın olduğunu açıklamıyor. Burada imdada göç etmiş olabildiklerini işaret eden yardımcı teori geliyor. Bu da göçün ne zaman başlamış olduğunu açıklayamıyor. Bir fikre göre yıldızın henüz gaz ve toz diskiyle çevrili olduğu sırada sıcak Jüpiter'in yolculuğuna başladı. Bu senaryoda gezegenin kütlesi ile diskin kütlesi arasındaki kütle çekimi göçü başlatan ana unsur olarak gösteriliyor. Üçüncü teori ise sıcak Jüpiter'in komşu yıldızların etkisiyle içeri göçe itilmiş olabileceğini öne sürmektedir. HIP 67522b'nin oluşurken yıldızına yakın olduğu göz önüne alınırsa bu hipotezin doğru olmadığı söylenebilir. Gezegenin nasıl oluştuğu henüz sır. Sıcak Jüpiterlerin nasıl oluştuğu sorusu henüz yanıt bulamadı. HIP 67522b gibi daha fazla genç sıcak Jüpiterlerin keşfedilmesiyle bu soru yanıt bulabilir. *Güneş sisteminde buz hattı ana asteroit kuşağında başlamaktadır.


30 yıllık veriler yeni bir keşfe yol açtı: Uranüs'ün önceden bilinmeyen iki uydusu keşfedilmiş olabilir. NASA'nın yaklaşık 30 yıl önce Uranüs'ün yakınından geçen Voyager 2 verilerini irdeleyen araştırmacılar, gaz devinin halkasında önceden bilinmeyen iki küçük cisim fark etti. Gezegenin ilk ve ikinci halkasında iki parlak beyaz nokta gören araştırmacılar bunların bilinmeyen küçük uydular olduğunu ileri sürdü. Idaho Üniversitesinden Matt Hedman: Bu cisimler halkaya bağlı olsalardı, dalga boyları halkayla birlikte düzenli seyrederdi. Ancak bunların dalga boyu halkadan bağımsız diyor. Bu çalışmanın temeli ise NASA'nın Cassini uydusuyla atıldı. Cassini uydusuyla araştırmacılar halkaların davranışlarını ve özelliklerini öğrendi. Bu temel özelliklerin Uranüs'e uygulanması keşfe yol açtı. Araştırmacılara göre keşfedilen iki cisim 4 ile 14 km çapında. Bu nedenle gözlenmeleri zor. Ancak dolaylı olarak varlıkları kanıtlanabilir. Yüzeyleri koyu olduğundan yeterince de parlak değiller. Voyager 2'nin teknik özelliklerinin yetersiz olması nedeniyle bu küçük uyduları doğrudan görüntüleyemedi diyor Hedman. Voyager 2 ile ikizi Voyager 1, Uranüs ve Neptün'ün yakınından yaklaşık aynı zamanlarda geçti. Bunun dışında Voyager 2 Jüpiter ve Satürn'e uğramıştı. Güneş sistemi dışına doğru yol alan iki araçtan Voyager 1'in önümüzdeki birkaç yıl içinde yıldızlararası uzaya girmesi bekleniyor.


Hakkında çok az şey bildiğimiz gezegenlerden biri Uranüs'tür. Bu gaz devi ancak açık mavi rengi ile akıllarda yer almıştır. Halkalarına ait bildiklerimiz ise çok sınırlı. Uranüs'ün halkaları büyük teleskoplar dışında gözlenemez. Bu nedenle ancak 1977'de keşfedildiler. Şili'deki iki büyük teleskopun elde ettiği görüntülerde ise termal açıdan şaşırtıcı şekilde parlarlar. Termal ışıma görünen ya da yakın kırmızı öte dalga boyunda ışığı biraz yansıttığı için halkaların görülmesini sağlar. Böylece ALMA ve Çok Büyük teleskop ile üretilen görüntülerde halkaların sıcaklığı ilk kez ölçülebildi: 0 ile 77 Kelvin arasında. Bu sıcaklık sıvı azotun donma noktasına eşittir. (0 Kelvin -273 Santigrad derecedir.) Gözlemlere göre Uranüs'ün Epsilon Halkası olarak bilinen en parlak ve en yoğun halkasının, Güneş Sisteminde diğer halka sistemlerinden, özellikle de Satürn'ün olağanüstü halkalarından farklı olduğunu işaret etmektedir. UC Berkeley'den Prof. Imke de Pater: Satürn'ün buzlu halkaları geniş, parlak ve en içteki D halkası mikron büyüklüğündeki tozdan, ana halkalar ise onlarca metre büyüklüğündeki çeşitli boyutlardaki parçacıklardan oluşmaktadır. Uranüs'ün ana halkaları küçük ve hafif parçacıklardan kurulu iken, Epsilon tenis topu ya da ondan daha büyük kayalardan oluşmuştur diyor. Jüpiter'in halkaları ise genelde küçük, mikron büyüklüğünde parçacıklar içerir (1 mikron milimetrenin binde biridir). Neptün'ün halkaları da tozdur ve Uranüs'e göre ana halkalar arasında dar bir toz tabakası vardır. Halkalar genellikle gezegenin kütle çekimi nedeniyle yakalanan eski asteroitler, birbirleriyle çarpışmış uyduların kalıntılarından oluşur. Uranüs'ün çevresindeki halkaları oluşturan parçacıklar 4.5 milyar yıl öncesi zamana ait olabilir. Çalışma ekibinden Edward Molter: Uranüs'ün halkaları Satürn'ün ana halkasından oldukça farklıdır. Optik ve kırmızı-öte alanda albedosu* daha düşüktür. Yani kömür gibi, gerçekten karanlıktırlar. Ayrıca Satürn halkalarına göre oldukça darlar. En geniş olan epsilon halkası 20-100 km genişliğe sahipken, Satürn'deki halkalar 100 ile on binlerce kilometre genişliğindedir diyor. Uranüs'ün ana halkalarında toz büyüklüğünde parçacıkların olmadığı ilk kez Voyager 2'nin 1986'da gezegenin yakınından geçerken fark edildi. Ancak halkaların sıcaklığı ölçülemedi. Gökbilimciler şimdiye kadar gezegen çevresinde 13 halka saydı. Tüm halkalar Satürn'ün halkalarından farklı yapıdadır. *Albedo: Işığı yansıtma oranı. Örneğin kar tanesinin albedo değeri 0,9 iken asfaltın 0,15'dir. 1 Yorum halkalar konusun da daha çok bilgiye ihtiyacımız var.yeterli bilgi aldık daha fazlası gerek.teşekkürler.


Gökbilimciler Chandra X-Işını Gözlemevini kullanarak Uranüs'ün X-ışını yaydığını tespit ettiler. Bu keşif Güneş sistemimizin bu esrarengiz devi hakkında bilinmeyenlere ışık tutabilir. Uranüs, sistemimizde Güneş'e yakınlığa göre yedinci sırada bulunan bir gaz devidir. Çevresinde iki halka seti bulunur. Dört Yer çapındaki gezegenin kendi çevresindeki dönüşü de diğer gezegenlerden farklıdır. Gezegene şimdiye kadar sadece Voyager 2 aracı yaklaştı. Bilim insanları bu uzak ve soğuk gezegen hakkında bilgi edinmek için sıklıkla Hubble ve Chandra teleskoplarını kullanır. Yeni çalışmada Chandra ile elde edilen 2002 ve 2017 verileri kullanıldı. Yakın zamanda analiz edilen veriler gezegenden X-ışını yayıldığı fark edildi. Uranüs'ün X-ışını yaymasına ne sebep olmaktadır? Yanıt ise elbette Güneş. Jüpiter, Satürn ve Dünya atmosferi Güneş'ten gelen X-ışınlarını yansıtır. Uranüs'ten yayılan X-ışınlarının büyük bir kısmı Güneş kaynaklıdır. Ancak başka bir X-ışını kaynağı olduğuna dair güçlü işaretler de bulunuyor. Bir olası neden Satürn halkalarında görüldüğü gibi Uranüs halkalarının da X-ışını üretmesi olabilir. Uranüs elektron ve proton gibi yüklü parçacıklarla çevrilidir. Bu enerjik parçacıklar halkalarla çarpışırsa halkalar X-ışını yayar. Bir başka olası neden ise X-ışınlarının en azından bir kısmının daha önce başka dalga boylarında gözlenen kutup ışımalarıdır . Yeryüzünde yüksek enerjili parçacıklar atmosfere girdiğinde kutup ışıkları denilen renkli ışık gösterileri oluşturur. X-ışınları, enerjik elektronların gezegenin manyetik alanı hatlarını izleyerek kutuplarından atmosfere girmesiyle üretilir. Jüpiter'deki kutup ışımalarının iki kaynağı vardır: Dünya'da olduğu gibi kutuplardan içeri süzülen elektronlar ve Jüpiter'in kutup bölgelerine yağan pozitif yüklü atomlar ve moleküller. Tüm bu bilgilere karşılık Uranüs'te kutup ışıklarına neyin sebep olduğu kesin değil. Chandra gözlemleri bu gizemi çözebilir. Uranüs hem dönüş ekseni hem de manyetik alanının olağandışı yöneliminden dolayı X-ışını gözlemleri için ilginç bir hedeftir. Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin dönme ve manyetik alan eksenleri yörünge düzlemiyle neredeyse dik iken, Uranüs'ün dönme ekseni Güneş çevresindeki yoluna neredeyse paraleldir. Dahası Uranüs -yatarak yuvarlanırken- manyetik alanı da farklı şekilde eğilir ve gezegenin merkezinden uzaklaşır. Bu etki nedeniyle kutup ışımaları beklenmedik derecede karmaşık ve değişken olmasını sağlar. Uranüs'ten gelen X-ışın kaynaklarının belirlenmesi gökbilimcilere büyüyen karadelikler, nötron yıldızları gibi egzotik cisimlerin X-ışını nasıl yaydığını açıklamalarına yardım edebilir.


ESO'nun La Silla Gözlemevi'nde bulunan 2.2-metrelik MPG/ESO teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan bu yeni görüntüde gökadamız Samanyolu'nun yakın bir komşusu olan Heykeltıraş Cüce Gökadası yer alıyor. Yakın olmalarının yanı sıra, her iki gökadanın da geçmişleri ve karakterleri birbirlerinden farklıdır. Bu gökada Samanyolu'ndan çok daha küçük ve yaşlıdır, bu sayede Evren'in erken dönemlerinde hem yıldız hem de gökada oluşumunu araştırmak için değerli bir nesne haline gelmektedir. Bununla birlikte, sönük olması nedeniyle, bu gökadayı araştırmak kolay bir görev değildir. Heykeltıraş Cüce Gökadası ayrıca Heykeltıraş Cüce Eliptik ya da Heykeltıraş Cüce Küresi olarak da bilinmektedir bir cüce küresel gökada olup, Samanyolu'nun etrafındaki bilinen on dört uydu gökadadan biridir . Bu gökada gezginleri Samanyolu'nun sarmal kollarının ötesine ulaşan küresel ve yoğun dış bölgesine yakın konuşlanmışlardır. İsmiyle belirtildiği gibi, bu gökada güney gökküresi takımyıldızlarından Heykeltıraş doğrultusunda ve yeryüzünden yaklaşık 280 000 ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır. Yakın olmasına rağmen, gökada ancak 1937'de keşfedilmiş olup, bunun nedeni sönük yıldızları ve gökyüzündeki ince dağılımlarıdır. Ayırt edilmeleri zor olsa da, Heykeltıraş Cüce Gökadası, Samanyolu'nun etrafında bulunan sönük cüce gökadaların ilkidir. Minik gökada keşfedildiği sırada gökbilimcilerin şekil bakımından ilgisini çekmiş olsa da, şimdilerde gökbilimcilerin Evren'in geçmişini derin bir şekilde incelemelerinde önemli bir rol oynamaktadır. Samanyolu'nun, diğer tüm büyük gökadalar gibi, Evren'in oluşumunun ilk aşamalarında daha küçük gökadaların bir araya toplanması ile oluştuğu düşünülüyor. Eğer bu küçük gökadaların bir kısmı bugün halen mevcutsa, oldukça yaşlı birçok yıldız içermeleri gerekiyor. Heykeltıraş Cüce Gökadası ilkel bir gökada olarak bu durumu karşılıyor, görüntüde görünür halde çok sayıda yaşlı yıldız bulunuyor. Gökbilimciler gökada içindeki yıldızların yaşlarını belirleyebiliyorlar çünkü yaydıkları ışık sadece az miktarda ağır kimyasal element imzası taşıyor. Bu ağır elementler gökadaların içinde nesilden nesilde devam eden yıldızlar tarafından toplanıyor. Az miktarda ağır element varlığı Heykeltıraş Cüce Gökadası içinde bulunan yıldızların ortalama yaşlarının yüksek olduğu anlamına geliyor. Bu miktardaki yaşlı yıldız varlığı Heykeltıraş Cüce Gökadası'nı yıldız oluşumunun en erken dönemlerini araştırmak için öncelikli hedeflerden biri hale getiriyor. Yeni gerçekleştirilen bir çalışmada, gökbilimciler gökada için uygun olan tüm verileri birleştirerek bir cüce küresel gökada için şimdiye kadarki en hassas yıldız oluşum geçmişini oluşturdular. Genç insanların şehir merkezlerine doluşmaları gibi, bu taze yıldız toplulukları gökadanın merkezine doğru yoğunlaşmaktadır. Heykeltıraş Cüce Gökadası gibi cüce gökadalarda bulunan yıldızlar karmaşık yıldız oluşum geçmişleri sergileyebilmektedir. Ancak bu cüce gökadaların çoğundaki yıldızlar birbirlerinden ayrı olup milyarlarca yıl boyunca etkileşim göstermemiş, ve her bir yıldız koleksiyonu kendi evrimsel yolunda ilerlemiştir. Cüce gökadaların tarihindeki benzerlikleri araştrmakı ve nadiren görülen anomaliler, tüm gökadaların gelişme evrelerini açıklamada yardımcı olacaktır, hiç beklenmeyen cücelerden, ihtişamlı sarmallara kadar. Her halükarda gökbilimcilerin Samanyolu'nun utangaç komşularından öğreneceği çok şey var. Notlar Bu sönük gökada aynı takımyıldız doğrultusunda yer alan çok daha parlak olan Heykeltıraş Gökadası (NGC 253) ile karıştırılmamalıdır. ESO-Türkiye


Rosetta'nın Philae yüzey aracının 211 gün sonra, 13 Haziran'da 'uyandım' sinyalini yollaması yoğun bir hareketliliğin başlangıcıdır. ESA şimdi Rosetta'nın uçuş planlarını ve yüzey aracının bilimsel araştırmalarını tekrar gözden geçiriyor. Philae, 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızında yedi aydır uykudaydı. Gölgeler arasında saklanmış Philae, yüzeye indikten 60 saat sonra yani birincil pilin dayanma süresi bittiğinde 15 Kasım 2014'de uykuya alındı. Philae'nin bulunduğu yerde sıcaklığın ve aydınlanmanın arttığı Mart 2015'den itibaren araçtan gelebilecek sinyaller dinlenmeye başlamıştı. Nihayet 13 Haziran akşamı zayıf ama uzun, 85 saniyelik sinyal alındı. Araç hemen uykuya daldığı zamandan bu yana sakladığı 300'den fazla veriyi -663 kilobit- iletti. Philae aracı proje müdürü Stephan Ulamec: Biz aracın altı aydır sakladığı bu verileri incelemeye başladık. Philae'nin bulunduğu buzlu yerde bozulma ya da kırılma olup olmadığını anlamaya çalışıyoruz diyor. Araçtan ikinci sinyal ve veri akışı 14 Haziran'da gerçekleşti. Verilerin ilk incelenmesinde aracın iç sıcaklığının -5 0C'ye yükseldiği belirlendi. Aracın 8000 bitlik ek bellek verileri ise henüz elde edilemedi. Ve Güneş Doğuyor Philae'nin durumunu kontrol eden mühendisler aracın çalışma sıcaklığına ulaşması ve gerekli elektrik enerjisini üretebilmesini yeterli güneş ışığı almasına bağlıyor. Rosetta Görev Yöneticisi Patrick Martin: Kuyrukluyıldız üzerindeki aracın güç seviyeleri gittikçe artıyor. Philae günde 12 saat dönme süresi olan kuyrukluyıldız üzerindeki güneş ışığından yararlanarak gerekli gücü 13 Watt ile 24 Watt arasında toplayabilecek. Ek verileri açmak için 19 Watt'a ihtiyaç var diyor. Philae'nin bulunduğu bölgedeki parlaklık araştırmacılara aracın 135 dakika güneş ışığı alacağını gösteriyor. Yani aracın olduğu yerde gece-gündüz süresi 2 saatin biraz üstünde ve bu da güneş panellerinin enerjiyi alıp yeterli güç biriktirmesi için yeterli görünüyor. Elimizdeki bilgiler henüz ilk izlenimlerimiz, ama Philae'nin iyi durumda olduğunu görüyoruz diyor Dr. Ulamec. İlk görev Araca yüklenecek görevlerden önce yapılması gereken ilk iş kuyrukluyıldız yörüngesinde dolanan Rosetta uydusunun yörüngesini ayarlamak olacak. Philae şu an için temel görevlerini yapabilecek güçte olduğuna inanılıyor. Bu aşamada araçta Kasım ayından bu yanan saklanan verilerin çekilmesi gerçekleşecek. Elbette bunun için Rosetta ile Philae arasında sağlam bir bağ kurmak gerekecek. Bu da Rosetta'nın uygun yörüngede olmasıyla mümkün olacak. 305 milyon km uzaktan yörünge ayarlaması Rosetta'nın şu anki yörüngesi 24 saatte iki kez Philae ile iletişim kurmasını sağlıyor. Daha uzun süre iletişim kurabilmek için Rosetta'nın kuyrukluyıldıza yaklaşması gerekecek. Gerekli yörünge manevralarını içeren komut dosyası yollandıktan sonra en geç 19 Haziran'da Rosetta kuyrukluyıldıza uygun uzaklığa taşınmış olacak. 67P kuyrukluyıldızı 13 Ağustos'ta günberi yani Güneş'e en yakın konumdan geçecek. İşte o zaman hem Rosetta hem de Philae kuyrukluyıldızdaki değişimlerin zirvesini izleyecek.


Austin'deki McDonald Gözlemevindeki Teksas Üniversitesindeki gök bilimciler, Samanyolu'nun Aslan I adlı cüce uydu gök adalarından birinin merkezinde büyük bir kara delik keşfettiler. Neredeyse gök adamızdaki kara delik kadar büyük olan cisim gök adaların nasıl evrimleştiğine dair anlayışımızı geliştirecektir. Ekip kendine has özellikleri nedeniyle Aslan I 'i incelemeye karar verdi. Samanyolu yörüngesindeki çoğu cüce gök adanın tersine Aslan I çok fazla karanlık madde içermez. Araştırmacılar Aslan I'in karanlık madde dağılımını ölçtüler yani karanlık maddenin yoğunluğunun gök adanın dış kenarlarından merkezine kadar nasıl dağıldığı-. Bunu yıldızlar üzerindeki kütle çekimini ölçerek yaptılar: Yıldızlar ne kadar hızlı hareket ederse yörüngelerinde o kadar çok maddeyle karşılaşır. Ekip, özellikle karanlık madde yoğunluğunun gök ada merkezine doğru artıp artmadığını görmek istedi. Ayrıca bilgisayar modelleriyle birleştirilmiş ölçümler eski teleskop verileri kullanılarak yapılan ölçümlerle eşleşip eşleşmeyeceğini de bilmek istediler. Teksas Üniversitesinden Karl Gebhardt: Modeller merkezde bir kara delik olması gerektiğini haykırıyor; daha fazla karanlık maddeye ihtiyacınız yok diyor. Samanyolu'na düşmekte olan küçük bir gök ada var ve kara deliği Samanyolu'ndakinden daha büyük. Kütlesi kesinlikle çok büyük. Samanyolu ile Aslan I'deki kara deliği kesinlikle karşılaştırabiliriz diyor. Cüce küresel gök adalarda bu tür bir kara delik için bir açıklama olmadığından keşif gök ada evrimi anlayışının kökünden sarsabilir. Gök bilimciler yıllardır karanlık maddenin cüce gök adalar içindeki dağılımını anlamaya çalışıyor. Bu nedenle Aslan I üzerinde yapılan ayrıntılı çalışma önemli. Eğer Aslan I'in kara deliğinin kütlesi yüksekse, bu kara deliklerin dev gök adalarda nasıl büyüdüğünü açıklayabilir diyor Gebdardt. Aslan I gibi küçük gök adalarda daha büyük gök adalara düştükçe daha kara deliği büyük gök adanınkiyle birleşip kütlesini arttırır.


NGC 4889 masum, sakin bir gökada gibi görülebilir, ancak inanmayın. Hubble Teleskopu ile elde edilen bu görüntüdeki eliptik gökada aslında karanlık bir sır saklıyor: dev bir canavar. Gökadanın merkezinde şimdiye kadar keşfedilen en büyük kütleli karadelik bulunuyor. Yaklaşık 300 milyon ışık yılı uzaklıktaki Koma Kümesi'nin en parlak üyesi olan dev eliptik gökada NGC 4889 şimdiye kadar görülen en büyük süper kütleli karadeliğe sahiptir. Güneş'ten 20 milyar kat kütleli olan karadelik öyle geniştir ki, ışığın bile kaçamadığı son hat olan olay ufku 130 milyar kilometre çapındadır. Bu uzaklık Güneş ile Neptün arası uzaklığın 15 katı kadardır. Samanyolu merkezindeki karadelik ise 4 milyon Güneş kütlesinde olup yaklaşık, Merkür-Güneş uzaklığının beşte biri kadarlık olay ufkuna sahiptir. NGC 4889'un merkezindeki karadelik geçmiş dönemde bol miktarda yıldız yediği düşünülüyor. Gökbilimcilere göre karadelik şu an yediklerini 'sindirme' döneminde. Bu da karadeliği saran gaz ve toz diskinin bir süre daha huzurlu ve mutlu şekilde dolanacağı anlamına geliyor. Karadeliğin aktif olduğu zamanlarda çevresindeki disk oldukça sıcaktı. Bunun nedeni karadeliğin yüksek kütle çekim kuvveti nedeniyle diski oluşturan maddenin dolandıkça karadeliğe yaklaşması ve kuvvetin bundan dolayı büyüyerek malzemeyi sıkıştırmasıdır. Bunun sonucunda çok enerjik jetler yayılmıştır. Bu da Samanyolu'nun yaydığı enerjiye göre kuasarlardaki gibi bin kat daha fazla enerji çıkışına neden olmuştur. Galaktik malzeme karadeliğin çevresinde toplanmayı sürdürüyor. Ancak süper kütleli karadelik henüz uykuda. Gökbilimciler karadeliği gözleyerek hakkında az bilgi sahibi olunan kuasarların nasıl oluştuğunu ve evrimleştiği bilgisine ulaşabilir. Işığın kaçmasına dahi izin vermeyen karadeliklerin gözlenmesi mümkün değildir, bu nedenle dolaylı yöntemlerle kütleleri hesaplanır. Gökbilimciler Keck II Gözlemevi ve Gemini North Teleskopu'nu kullanarak NGC 4889'un merkezindeki yıldızların dolanma hızlarını hesapladı. Bu hız merkezdeki devin kütlesine bağlıdır. Hızları dikkate alınarak yapılan hesaplar karadeliğin kütlesini ortaya çıkarır.


ALMA Sherlock Holmes yöntemlerini kullanıyor Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni ile yerde ve uzayda konuşlu diğer birçok teleskopu kullanan uluslar-arası bir gökbilimciler ekibi, Evren'in şimdiki yaşının yarısında iken çarpışan iki gökadanın en iyi görüntülerini elde etti. Başka türlü görülmesi mümkün olmayan detayları, gökada-boyutunda, büyüteç görevi yapan bir nesnenin yardımını alarak görüntülediler. H-ATLAS J142935.3-002836 gökadasına ait bu yeni çalışmalar bu karmaşık ve uzak nesnenin iyi bilinen bir yerel gökada çarpışması olan Anten Gökadaları'na benzediğini göstermektedir. Ünlü çizgi roman dedektifi Sherlock Holmes zar zor görülen ancak önemli kanıtları ortaya çıkarmak için bir büyüteç kullanırdı. Şimdi Yeryüzü ve uzaydaki birçok teleskopun gücünü çok daha büyük bir kozmik mercek ile birlikte kullanan gökbilimciler erken Evren'deki enerjik yıldız oluşumunu araştırıyor. Gökbilimciler genellikle teleskoplarının gücü ile sınırlandırılsalar da, bazı durumlarda detayları görebilme yeteneğimiz Evren tarafından oluşturulan doğal mercekler sayesinde artar, diye açıklıyor çalışmanın yürütücüsü Hugo Messias . Einstein genel görelilik teorisinde, yeterli kütle varlığında, ışığın doğru bir çizgi üzerinde değil, normal bir mercek tarafından kırılmasına benzer bir yol izleyeceğini tahmin etmiştir. Bu kozmik mercekler gökada ya da gökada kümeleri gibi çok büyük kütleli yapılar tarafından meydana getirilir, güçlü çekimleri ile arkalarındaki nesnelerden gelen ışığın yönünü değiştirirler, bu etkiye kütleçekimsel mercekleme adı verilir. Bu etkinin büyütme özellikleri ile gökbilimciler aksi halde görülemeyecek nesneleri araştırabilir ve yerel gökadaları çok daha uzaktaki, Evren'in belirgin bir şekilde genç olduğu zamanda görülenlerle doğrudan karşılaştırabilirler. Ancak bu kütleçekimsel merceklerin çalışması için, mercekleyen gökada ve arkasındaki, çok hassas bir doğrultuda olmalıdır. Bu şanslı hizalanmalar oldukça nadir görülür ve tespit edilmesi zordur, diye ekliyor Hugo Messias, ancak, son çalışmalar gözlemlerin uzak-kırmızı-ötesi ve milimetre dalgaboylarında gerçekleştirildiğinde bu durumun çok daha etkili bir şekilde bulunabileceğini göstermiştir. H-ATLAS J142935.3-002836 (ya da kısaca H1429-0028) bu kaynaklardan biridir ve Herschel Terahertz Geniş Alan Astrofizik Taraması ile bulunmuştur. Görünür ışık görüntülerinde çok sönük olsa da, uzak-kırmızı-ötesi bölgede bulunan şimdiye kadar ki en parlak kütleçekimsel olarak merceklenmiş nesne olup, Evren'in şimdiki yaşının yarısında iken ortaya çıkmış bir ortama bakılmaktadır. Bu nesnenin araştırılması olası durumun sınır noktasıdır, bu nedenle uluslar-arası gökbilimciler ekibi hem yerde hem de uzayda konuşlanmış, aralarında NASA/ESA Hubble Uzay teleskopu, ALMA, Keck Gözlemevi, Karl Jansky Çok Büyük Dizgesi ve diğerlerinin de bulunduğu en güçlü teleskopları kullanarak yoğun bir takip kampanyası başlatmışlardır. Farklı teleskoplar farklı görünüşler sağlamaktadır, bunlar bir araya getirilerek beklenmedik bu nesnenin doğasına ait derinlemesine en iyi bakış elde edilebilmektedir. Hubble ve Keck görüntüleri ön taraftaki gökada etrafında kütleçekimsel olarak uyarılmış bir ışık halkasına ait detayları gözler önüne serdi. Bu yüksek çözünürlüklü görüntülerde ayrıca mercekleme görevi yapan gökadanın yandan görülen bir disk gökadası olduğu ortaya çıktı gökadamız Samanyolu'na benzer şekilde içerisindeki büyük toz bulutları nedeniyle arka taraftan gelen ışığı örtmektedir. Ancak bu örtülme ALMA ve JVLA için bir problem teşkil etmiyor çünkü her iki tesis de gökyüzünü, tozdan etkilenmeyen daha uzun dalgaboylarında gözlüyorlar. Birleştirilen verileri kullanan gökbilimciler arka plandaki sistemde devam etmekte olan iki gökada çarpışması keşffeti. Bu noktadan sonra ALMA ve JVLA bu nesnenin daha fazla incelenebilmesi için anahtar rol oynamaya başladı. Özellikle, ALMA gökadalardaki yıldız oluşum mekanizmalarının detaylı bir şekilde çalışılmasına imkan veren karbon monoksitinpeşine düştü. ALMA gözlemleri ayrıca daha uzaktaki nesnelerde bulunan maddelerin hareketlerini ölçmeyi sağladı. Bu, merceklenen nesnenin gerçekten her yıl yüzlerce yeni yıldızın oluşmasını sağlayan devam eden bir gökada çarpışması olduğunu ve hala dönmeye devam eden ve çarpışmadan önce bir disk gökadası olduğunu göstermesi bakımından gerekliydi. Çarpışan bu iki gökada sistemi bize çok daha yakın olan bir nesneyi andırıyor: Anten Gökadaları. Bu iki gökada arasındaki olağanüstü bir çarpışmadır, bu gökadaların geçmişte disk yapılarına sahip oldukları düşünülüyor. Anten gökadaları her yıl Güneş'ten onlarca kez büyük kütleye sahip birkaç yıldız meydana getirseler de, H1429-0028 her yıl Güneş'in 400 katı büyüklüğündeki gaz kütlesini yeni yıldızlara dönüştürmektedir. ESO'nun Bilim Direktörü ve yeni çalışmanın ikinci yazarı Rob Ivison son olarak şu yorumu yapıyor: ALMA ile bu bilmeceyi çözebildik, çünkü gökadalar içindeki gazların hızı hakkında bilgiler sağladı, bu da birçok bileşenden kurtulmayı sağlayarak bir gökada birleşmesinin klasik işaretini ortaya çıkardı. Bu güzel çalışma ile olağan dışı yıldız oluşumunu tetikleyen gökada çarpışması suçüstü yakalandı. Notlar Bu çalışmada kullanılan ESO teleskopları: ALMA, APEX ve VISTA. Kullanılan diğer teleskop ve gökyüzü taramaları ise şu şekilde:NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu, Gemini Güney teleskopu, Keck-II teleskopu, NASA Spitzer Uzay Teleskopu, Jansky Çok Büyük Dizgesi, CARMA, IRAM, SDSS ve WISE. ESO-Türkiye


ALMA'nın Einstein Halkası gözlemi olağanüstü detayları gözler önüne serdi ALMA'nın Uzun Erimli Dizge Kampanyası ile kütleçekimsel olarak merceklenen uzak bir gökadanın dikkat çekici ayrıntılı bir gözlemi gerçekleştirildi. Görüntüde gökada içinde yıldız oluşumunun meydana geldiği bölümler büyütülmüş bir şekilde görünüyor, bu kadar uzak bir gökadada bu seviyede bir ayrıntı daha önce elde edilememişti. Yeni gözlemler NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu kullanılarak yapılanlardan çok daha fazla ayrıntı içeriyor ve Avcı Bulutsusu'nun dev haline benzer şekilde gökada içindeki yıldız oluşum kümelenmelerini gözler önüne seriyor. ALMA'nın Uzun Erimli Dizge Kampanyası ile yapılan şaşkınlık verici gözlemler sayesinde yakın ve uzak Evren'in sakinleri hakkında oldukça detaylı bilgiler elde ediliyor. 2014 yılı sonunda kampanyanın bir parçası olarak gerçekleştirilen gözlemlerde uzak gökada SDP.81 olarak bilinen uzak bir gökada hedeflendi. Bu gökadadan gelen ışık kütleçekimsel mercekleme olarak bilinen bir kozmik etkiye maruz kalmaktadır. SDP.81 ve ALMA arasında yer alan büyük bir gökada mercek olarak davranmakta ve daha ötedeki gökadanın ışığını eğerek Einstein Halkası olarak bilinen bir olguya mükemmel yakınlıkta bir etkiyi meydana getirmektedir. En az altı grup bilimci bağımsız olarak SDP.81'e ait ALMA verilerini bağımsız olarak analiz etti. Araştırma makalelerinin yoğunluğu gökadanın yapısı, içeriği, hareketi ve diğer fiziksel özellikleri hakkındaki bilgileri detaylı bir şekilde ortaya çıkardı. ALMA bir girişimölçer olarak davranmaktadır. Daha basit bir şekilde ifade etmek gerekirse, dizgede bulunan antenler mükemmel bir şekilde senkronize olarak gözlem kaynağından gelen ışığı tek bir teleskop gibi toplamaktadır . Sonuç olarak, SDP.81'in yeni görüntülerinin çözünürlüğü NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun kırmızı ötesinde aldığı görüntülerden 6 kat daha fazladır . Gökbilimcilerin kullandığı özelleştirilmiş gözlem modelleri sayesinde SDP.81 içerisinde daha önce görülmeyen soğuk moleküler gaz kaynakları oldukları düşünülen tozlu bulut yapılarının yıldız ve gezegen doğumevleri ayrıntıları gözler önüne serildi. Sonuç olarak ALMA gözlemleri o kadar keskin ayrıntılar içeriyor ki araştırmacılar gökada içerisindeki yıldız oluşumu kümelenmelerini 100 ışık yılı ölçeğine kadar görebiliyor, yani Avcı Bulutsusu'nun Evren'in öteki ucunda binlerce yeni yıldız oluşturmasını gözlemeye eşdeğer. Gökadanın yeniden inşa edilen ALMA görüntüsü gerçekten dikkat çekici, diyor iki araştırma makalesinde eş-yazar ve ESO Bilim Direktörü Rob Ivison. ALMA'nın dev toplama alanı, antenleri arasındaki geniş mesafe ve Atacama çölü üzerindeki durağan atmosfer sayesinde hem görüntüleme hem de alınan tayfların mükemmel kalitesini ortaya çıkarıyor. Bu sayede oldukça hassas gözlemlerin yanı sıra gökadanın farklı kısımlarının nasıl hareket ettikleri hakkında bilgiler elde edebiliyoruz. Evren'in öteki ucundaki gökada çarpışmalarını ve çok sayıda yıldız üretimini araştırabiliyoruz. ALMA ile toplanan tayf bilgilerini kullanarak gökbilimciler uzak gökadaların nasıl döndüklerini ölçüyor ve kütlelerini tahmin edebiliyorlar. Verilere göre gökada içerisindeki gaz kararsız durumda; içindeki kümeleşmeler iç kısımlara doğru çökerek, gelecekte yeni yıldız-oluşum bölgelerine dönüşecekler. Özellikle, mercekleme etkisinin modeli öndeki gökada merceğinin merkezinde süper kütleli bir karadeliğin varlığına işaret ediyor . SDP.81'in merkezi kısmı tespit edilemeyecek kadar sönük olup, bu ön kısımdaki gökadanın Güneş'in 200-300 milyon katı büyüklüğünde süper kütleli bir karadeliğe ev sahipliği yaptığı anlamına gelmektedir. Bu tekil ALMA veri setine dayanılarak hazırlanan makale sayısı dizgenin yüksek çözünürlük ve ışık-toplama gücünün potansiyelini ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca ALMA'nın gökbilimcilerin yıllar geçtikçe daha fazla keşif yapmalarını sağlayacağını göstermekte ve uzak gökadaların doğası hakkında henüz aydınlanmamış yeni soruları ortaya çıkarmaktadır. Notlar Merceklenen gökadanın gözlendiği zaman aralığında Evren şimdiki yaşının sadece yüzde 15'indeydi, Büyük Patlama'dan 2.4 milyar yıl sonra. Gözlenen ışık Yeryüzü'nün yaşının iki katı kadar (11.4 milyar yıl) yol aldı, dolambaçlı yolu üzerinde büyük kütleli ve görece yakın dört milyar ışık-yılı ötedeki bir gökadanın çevresini de dolaşmak zorunda kaldı. Kütleçekimsel mercekler Albert Einstein'in genel görelilik teorisi ile tahmin edilmiştir. Teorisine göre nesneler etrafındaki uzay ve zamanı bükmektedir. Bu eğri uzay-zamana doğru yaklaşan ışık bu nesne tarafından meydana getirilen eğimli yolu takip etmektedir. Bu özellikle büyük kütleli nesnelerin dev gökadalar ve gökada kümeleri kozmik büyüteçler olarak davranmalarına neden olmaktadır. Bir Einstein halkası kütleçekimsel merceklerin özel bir türüdür, burada, Yeryüzü, önde mercekleyen gökada ve arka kısımdaki merceklenmiş gökada mükemmel bir hizada yer alarak, düzenli bir ışık halkası meydana getirmektedir. Bilim ekibi aşağıdaki listede yer almaktadır. Antenlerin ayrıklığı maksimum 15 kilometreye kadar çıktığında ALMA'nın en ince detayları görebilme kabiliyeti aşılmaktadır. Karşılaştırma için, ALMA'nın açıklığı 500 metre olan küçük bir dizgesi ile daha önce yapılan kütleçekimsel mercekleme gözlemleri buradan görülebilir. 0.023 yay-saniyesi ya da 23 mili-yay-saniyesine kadar olan detaylara bu verilerle ulaşılabilmektedir. Hubble bu gökadayı yakın kırmızı-ötesinde 0.16 yay-saniyesi çözünürlükle gözlemiştir. Ancak bununla birlikte,daha kısa dalgaboylarında gözlem yapıldığında, Hubble daha detaylı çözünürlüğe ulaşabilmektedir, kırmızı-ötesinde 0.022 yay saniyesine kadar. ALMA'nın çözünürlüğü gözlemi yapılacak nesne türlerine göre antenler arasındaki mesafe ayarlanarak değiştirilebilmektedir. Bu gözlemler için en geniş ayrıklık kullanılmış ve mümkün olan en detaylı çözünürlüğe ulaşılmıştır. Yüksek çözünürlüklü ALMA görüntüleri araştırmacıların arkafonda yer alan gökadanın merkezi kısmını incelemelerine imkan vermektedir, bu kısım Einstein halkasının ortasında yer almaktadır. Eğer öndeki gökada süper kütleli bir karadeliğe sahipse, merkezdeki görüntü daha sönük olmaktadır. Merkezi görüntünün sönüklüğü öndeki gökadada bulunan karadeliğin kütlesine işaret etmektedir. ESO-Türkiye (Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Gökbilimcilere göre Kepler-62f adlı uzak bir gezegende yaşam olabilir. Çalgı takımyıldızı yönünde ve Dünya'dan 1200 ışık yılı uzaktaki gezegen, Dünya'dan % 40 daha büyüktür. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'nden astrofizikçi Aomawa Shields'e göre kayalık olduğu düşünülen gezegende okyanuslar olabilir. Gezegen 2013 yılında NASA'nın gezegen avcısı unvanına sahip Kepler aracıyla keşfedildi. Kepler-62f, Güneş'ten daha küçük ve soğuk bir yıldızın çevresinde dolanan beş gezegenden biridir. Sistemin en dışında yer alan gezegenin atmosfer ya da yörüngesi hakkında net bilgi Kepler teleskopu ile elde edilemedi. Buna karşılık Shields'in başını çektiği bir araştırmacı ekibi gezegende yaşamın olması için nasıl bir yüzeyi ve yörüngesi olması gerektiği sorusunu ele aldı. İlk bakışta yüzeyinde sıvı su olamayacak kadar soğuk olduğu görülür. Ancak atmosferi bu sıcaklıkla baş edecek biçimde oluşmuş olabilir. Bu da yaşanabilir gezegenler arasında en güçlü aday olması demektir. Dünya atmosferinde 0,04 oranında karbondioksit bulunur. Kepler-62f yıldızından oldukça uzakta olduğundan yeterli sıcaklığa ulaşmak için atmosferinde çok daha fazla karbondioksit olabilir. Ancak bu durumda yüzeyindeki su donmadan sıvı halde olabilir. Ekip Kepler-62f'yi bilgisayar benzetimleriyle araştırdı. Buna göre; - Atmosferi Dünya atmosferinin 12 katı kalınlığında olması, - Özellikle karbondioksit miktarının bizdekinin 2500 katı olması, - Birkaç farklı olası yörünge yapılandırması esas alındı. Bu kriterlere göre gezegen için farklı değerlerde hesaplanan karbondioksitin yaşamı destekleme şekilleriyle ilişkili birkaç senaryoya ulaşıldı. Shields, gezegenin her yerinde yaşamın sürmesi için Dünya'nın üç ile beş katı kalınlığında ve tamamen karbondioksitten oluşmuş bir atmosfere sahip olması gerektiğini belirtiyor. Karbondioksit miktarının Dünya'nın 2500 kat fazla olması gezegenin sıcaklığını tutması açısından önemlidir. Bu da yıldızından uzakta dolanan gezegenin yüzeyinin soğumasını önleyen en önemli etkendir. Venüs'ün Güneş Sistemi'ndeki en sıcak gezegen olmasının nedeni atmosferini saran sera gazlarıdır. Güneş Sistemi'nde Venüs'ün bu özelliği diğer yıldız sistemlerinde de benzer gezegenler olabileceğini akla getirir. Venüs'teki sıcaklık yaşamın oluşmasını engelleyecek b içimde çok yüksek olsa da Kepler-62f gibi bir gezegende yaşamı ortaya çıkaran önemli bir etken olabilir. Ekip gezegenin yörünge yollarını da benzetimle hesaplamaya çalıştı. Bu yolla gezegenin ikliminin nasıl olacağı anlaşılmaya çalışıldı. Hesaplamalarda Dünya'daki küresel iklim değişiklikleri göz önünde tutuldu. Shields'e göre benzer bir yöntem bize daha yakın ötegezegenler için kullanılabilir. Böylece yaşamın olası olduğu gezegen araştırmalarına önemli bir katkı sağlanabilir.


İlk kez Güneş Sistemi dışındaki bir gezegenin hava desenleri ortaya çıkarıldı. 75 ışık yılı uzaktaki gezegendeki hava sıcak toz ve erimiş demir damlacıklarından oluşmuş görünüyor. Çalışma ile elde edilen bulgular gezegende yaşam olup olmadığı araştırmalarına katkı sağlayabilir. Edinburg Üniversitesi liderliğindeki araştırma ekibi uzak dünyanın hava durumunu görmek icin Şili'deki teleskopu kullandı. PSO J318.5-22 adlı gezegenin yaklaşık 20 milyon yıl yaşında olduğu düşünülüyor. Araştırmacılar yaklaşık 5 saatlik gözlem sonucunda yüzlerce kızılötesi görüntü elde etti. Görüntülerdeki çeşitli alanların parlaklık farklılıkları karşılaştırılarak gezegenin atmosferinin kalın ve ince bulut katmanlarıyla kaplı olduğu belirlendi. Gezegenin atmosferindeki parlaklık değişimleri ise gezegenin kendi ekseni çevresinde dönmesi nedeniyle farklı alanların gözlenmesinin sonucudur. Gezegen Jüpiter ile aynı boyutta olmasına karşılık ondan sekiz kat daha kütlelidir. Gezegenin bulutlarının olduğu alanlardaki sıcaklık ise ortalama 800 C dolayında. Ekip, PSO J318.5-22'deki parlaklık değişimlerini bir yıldızın yörüngesinde olmadığı için almayı başardı. Eğer gezegenin Güneş gibi bir yıldızı olsaydı, yıldızdan kaynaklanan büyük miktarda ışık araştırmanın önüne geçebilirdi. Ekip bu çalışma ile genç bir yıldızın yeni doğan gezegenleri hakkında fikir sahibi olunup, örnekleme olarak kullanılabileceğini düşünüyor. Böylece özellikle küçük kütleli olup yaşama elverişli olduğu düşünülen gezegenlerin atmosfer yapısı belirlenebilir. Keşif ayrıca gezegenlerin her yerinde bulutlar olabileceğini gösterir. Şimdi hedef dev gezegenlerden başlayarak yaşamın olası olduğu daha küçük gezegenlere kadar araştırmayı genişletmek.


Gökbilimcilerden oluşan uluslararası bir ekip VLT'yi, erken Evren'e bakmak ve şimdiye kadar gözlenmiş en uzak gökadaları incelemek için zaman makinesi olarak kullandılar. Bu gökadaların uzaklıklarını doğru olarak ölçmeyi başardılar ve bu gökadaların Büyük Patlama'dan sonra 780 milyon ile 1 milyar yıl arasında bulunduklarını gördüğümüzü buldular. Yeni gözlemler, gökbilimcilerin yeniden iyonlaşma olarak bilinen dönem için ilk kez, bir zaman çizelgesi oluşturabilmelerini sağladı. Bu dönemde, erken Evren'deki hidrojen gaz sisi dağılmaya başlayarak ilk kez morötesi ışığın engellenmeden geçmesini sağladı. Astrofizik Günlüğü isimli dergide yayınlanacak olan bu yeni sonuçlar, geçtiğimiz 3 yıl boyunca ekibin, uzak gökadaları, VLT ile gerçekleştirdiği uzun ve sistematik araştırmanın üzerine oturtulmuştur. Arkeologlar, toprağın değişik katmanlarında buldukları nesnelere dayanarak geçmişe dair bir zaman cetveli çıkarabilirler. Gökbilimciler ise bir adım ileri gidebilir: bizse doğrudan geçmişe bakabiliriz ve kozmik evrimin farklı evrelerinde bulunan farklı gökadalardan gelen sönük ışığı gözleyebiliriz, şeklinde açıklıyor bu projeye öncülük eden, INAF Roma Gökbilimsel Gözlemevi'nden Adriano Fontana. Gökadalar arasındaki farklılıklar, bize, bu önemli dönemde, Evren'deki değişen koşulları ve bu değişikliklerin hangi hızda gerçekleştiğini söylüyor. Değişik kimyasal elementler, kendilerine özgü renklerde parlarlar. Parlaklıklardaki bu hızlı artışlar yayılım çizgileri olarak bilinirler. En güçlü morötesi yayılım çizgilerinden biri de Lyman-alpha çizgisidir, ve hidrojen gazından gelir . Bu çizgi, oldukça sönük, uzak galaksilerin gözlemlerinde dahi görülebilecek kadar parlak ve ayırt edilebilirdir. Takımın çok uzakta bulunan beş gökada da Lyman-alpha çizgilerini tespit etmesi, iki kilit şeyi yapmalarını sağladı: ilk olarak, çizginin, spektrumun kırmızı kısmına doğru ne kadar kaydığını gözlemleyerek gökadaların ne kadar uzakta bulunduklarını tespit ettiler, ve böylece Büyük Patlama'dan ne kadar zaman sonra görülebileceklerini saptamış oldular . Bu ise takımın gökadaları bir sıraya koymalarını sağlayarak, bir zaman cetveli oluşturmalarına yardımcı oldu ki bu da gökadaların ışıklarının zaman içinde nasıl evrildiğini göstermiş oldu. İkinci olarak, Lyman-alpha yayılımına gökadalar içerisinde parlayan hidrojenin neden olduğu yayılım ek olarak bu yayılımın zamanda farklı noktalarda, galaksilerarası ortamda bulunan nötral hidrojen sisi tarafından yeniden emildiğini görebildiler. Örneklerimizdeki en erken ve en geç gökadalar tarafından engellenen morötesi ışınım miktarları arasında önemli bir fark görüyoruz, diyor INAF Roma Gökbilimsel Gözlemevi baş yazarı Laura Pentericci. Evren 780 milyon yıl yaşındayken, bu nötral hidrojen oldukça yaygın, Evren'in % 10 ila 50'sini kaplamaktadır. Ancak, sadece 200 milyon yıl sonra, bugün de gözlemlediğimize benzeyen çok düşük bir seviyeye düşmektedir. Anlaşılan yeniden iyonlaşma gökbilimcilerin daha önce düşündüklerinden daha hızlı gerçekleşmiştir. Takımın yapmış olduğu gözlemler, ilkel sisin temizlenme hızını araştırmanın yanında, yeniden iyonlaşma için gerekli olan enerjiyi sağlayan morötesi ışığın kaynağı hakkında ipucu vermektedir. Bu ışığın kaynağı hakkında birkaç tane yarışan teori bulunmaktadır bunlardan öne çıkan ikisi; Evren'in ilk nesil yıldızları ve kara deliklere doğru düşen maddeden yayılan yoğun radyasyon. Bulduğumuz en uzak iki gökadadan gelen sönük ışığın detaylı analizleri, ilk nesil yıldızların açığa çıkan enerjiye katkıda bulunmuş olabilecekleri yönünde, diyor araştırma ekibindeki INAF Trieste Gözlemevi'nden Eros Vanzella. Bu yıldızlar, Güneş'ten 5000 kat genç ve 100 kat büyük olmalılar ve böylece ilkel sisi çözerek geçirgen hale gettirmiş olabilirler. Bu hipotezi kanıtlamak ya da çürütmek için yüksek hassaiyetli ölçümler yapmak gerekmektedir, ve bu yıldızların gerekli enerjiyi üretebileceklerini göstermek için ise, uzaydan ya da önümüzdeki yüzyılın başlarında, ESO'nun planladığı, tamamlandığında dünyanın en büyük gözü olacak Avrupa Oldukça Büyük Teleskobu ile gözlem yapmak gerekmektedir. Kozmik tarihin bu erken dönemlerini araşturmak teknik olarak zorlayıcıdır çünkü bunun için oldukça uzak ve sönük gökadaların hassasiyetle incelenmesi gerekmektedir ki bu görev sadece en güçlü teleskoplar ile denenebilir. Bu çalışma için, ilk olarak NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu'nun ve VLT'nin derin uzay görüntülerinden saptanan gökadaların tayfsal gözlemleri yapmak üzere 8,2 metrelik VLT'nin yüksek ışık toplama gücünü kullandılar. Notlar Tayfsal ölçümleme ile ölçülen kayıtlara geçmiş en uzak gökada 8,6'lık bir kırmızıya kaymaya sahiptir ki bu da gökadayı Büyük Patlama'dan 600 milyon yıl sonraya yerleştirir (eso1041). Hubble Uzay Teleskobu ile saptanmış olan ve 10'luk bir kırmızıya kayma değeri olduğu düşünülen (Büyük Patlama'dan 480 milyon yıl sonra) bir aday vardır ancak onaylanmayı beklemektedir.Bu çalışmada kullanılan en uzak gökada ise 7,1'lik kırmızıya kayma değerine sahiptir ki bu da onu Büyük Patlama'dan 780 milyon yıl sonraya oturtur. Evren, günümüzde 13,7 milyar yıl yaşındadır. Lyman-alpha ışınımına sahip beş onaylanmış gökadalık (20 aday arasından) yeni örnek bilinen z>7 değerine sahip gökadaların yarısını içermektedir. İlk yıldızlar ve gökadaların oluştuğu zamanda, Evren morötesi ışığı absorbe eden elektiriksel olarak nötral hidrojen gazı ile doluydu. Bu erken gökadalardan gelen morötesi ışınım gazı yükseltgeyip, elektiriksel olarak yüklü hale getirdikçe , gaz yavaşça morötesi ışık bakımından geçirgen oldu. Bu süreç teknik olarak, Büyük Patlama'dan 100 bin yıl sonra hidrojenin iyonlaştığı kısa bir dönem olduğu düşünüldüğünden, yeniden iyonlaşma olarak bilinmektedir. Takım hidrojen sisinin etkilerini, prizmanın güneş ışığını gökkuşağı renklerine ayırmasına benzeyen ve gökadalardan gelen ışığı bileşen renklerine ayıran, tayfsal çözümleme adlı teknik ile ölçmüştür. Takım, kırmızıya kaymaları 7'ye yakın 20 adayın tayflarını incelemel için VLT'yi kullanmışlardır. Bu adaylar üç farklı alanın derin görüntülenmesinden çıkarılmıştır. 20 adayın beşinde Lyman-alpha ışınımının rahatlıkla gözlendiği tespit edildi. Bu, şimdilik z=7 civarında oldukları tayfsal olarak onaylanan gökadalar grubudur. Evren genişlediğinden ötürü, cisimlerden gelen ışık uzayda yol katettikçe dalgaboyu uzar. Işık ne kadar yol kat ederse, dalgaboyu da o kadar uzar. Kırmızı görebildiğimiz en uzun dalgaboyuna sahip olduğundan, oldukça uzak gökadalara kırmızıya kayma olarak bilinen karakteristik bir kırmızı renk hakim olur. Aynı zamanda teknik olarak cismin ışığının nasıl etkilendiğininde bir ölçüsüdür, bunun yanında cismin uzaklığını ve Büyük Patlama'dan ne kadar sonra görebileceğimizi de ölçmemizi sağlar. Gökbilimciler, yıldızları Popülasyon I, II, ve III olarak bilinen 3 sınıfa ayırır. Güneşimiz gibi Popülasyon I yıldızları, eski yıldızların kalplerinde ve süpernova patlamalarında sentezlenen ağır elementler bakımından zengindirler: önceki nesil yıldızların artıklarından oluştukları için Evren'de daha sonra meydana gelmişlerdir. Popülasyon II yıldızları daha az ağır elemen barındırırlar ve yoğun olarak Büyük Patlama sırasında yaratılmış hidrojen, helyum ve lityumdan oluşmuşlardır. Bunlar daha yaşlı yıldızlardır, yine de günümüzde, Evren'de birçokları bulunmaktadır. Popülasyon III yıldızları hiçbir zaman doğrudan gözlenmediler, ancak Evren'in erken dönemlerinde var oldukları düşünülmektedir. Bu yıldızlar sadece Büyük Patlama'da yaratılmış elementleri barındırdığından, hiç ağır element bulundurmazlar. Ağır elementlerin yıldız oluşumu sırasında üstlendiği görev nedeniyle, bu aşamada sadece çok büyük ve kısa ömürlü yıldızlar oluşabilir ve böylece tüm Popülasyon III yıldızları, Evren'in ilk yıllarında süpernova olarak yaşamlarına son vermişlerdir. Şimdiye kadar, çok uzak gökadaların gözlemleri dahil olmak üzere, Popülasyon III yıldızlarına dair hiçbir somut kanıt bulunamamıştır. ESO-Türkiye


NASA'nın Hubble teleskopunun morötesi verilerini kullanan gökbilimciler uzak evrende en fazla yıldız doğumlarının gerçekleştiği bölgelerden birinin görüntüsünü oluşturdu. Görülen alanda 12.000'i bol yıldız oluşturan olmak üzere 15.000'den fazla gökada bulunmaktadır. Hubble'ın morötesi görme yeteneği evreni kavramamızda önemli bir pencere açarak 11 milyar yıl öncesinde yani büyük patlamadan 3 milyar yıl sonraki yıldız doğumlarını gösterir. Morötesi ışık kozmik bulmacanın eksik parçasıdır. Hubble ile diğer uzay ve yer merkezli teleskopların kırmızı-ötesi ve görünür ışık verileri birleştirildiğinde evrenin evrim tarihinin en kapsamlı portrelerine ulaşılmaktadır. Görüntü sadece kırmızı-ötesi ışıkta görülebilen çok uzak gökadalar ile geniş spektrumda görülebilen daha yakın gökadalardan oluşmaktadır. Uzak gökadalardaki yıldız oluşum bölgelerinden gelen morötesi ışık evrenin genişlemesi nedeniyle kırmızı-ötesi bölgeye kayar. Gökbilimciler uzak ve yakın evrendeki yıldız oluşumlarının görüntülerini karşılaştırarak yakın gökadaların uzun zaman önce küçük ve sıcak yıldızlardan oluşan küçük kümelerden nasıl oluştuğunu daha iyi anlar. Dünya atmosferi morötesi ışığın çoğunu filtrelediğinden Hubble ile daha hassas morötesi gözlemler yapabilir. Görüntüdeki alan Büyükayı takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. Görüntü telif hakkı: NASA, ESA, P. Oesch , and M. Montes Yüksek çözünürlük için tıklayınız