ESO'nun VLT teleskopuyla en yakın kahverengi cücenin yüzey haritası çıkarıldı. ESO'nun Çok Büyük Teleskopu kullanılarak ilk kez Dünya'ya en yakın kahverengi cücenin yüzeyindeki hava durumu haritası oluşturuldu.Uluslar-arası bir gökbilimciler ekibi, gayri-resmi olarak Luhman 16B olarak bilinen ve Güneş'ten sadece altı ışık-yılı uzaklıktaki yeni keşfedilen bir kahverengi cüce çiftinin üyesi olan WISE J104915.57-531906.1B'nin aydınlık ve karanlık bölgelerini inceleyerek bir harita çıkardı. Yeni sonuçlar Nature dergisinin 30 Ocak 2014 tarihli sayısında yayınlanacak. Kahverengi cüceler, Jüpiter ve Satürn gibi gaz devi gezegenler ile sönük ve soğuk yıldızlar arasındaki boşluğu dolduran gökcisimleridir. Çekirdeklerinde nükleer füzyonu başlatacak miktarda kütle bulunmadığı için sadece kırmızı-ötesi dalgaboylarında zayıfça görülebilen bir ışık yayarlar. Gözlemleri doğrulanan ilk kahverengi cüce daha yirmi yıl önce bulundu ve yakalanması zor bu gökcisimlerinden sadece birkaç yüz tanesi biliniyor. Güneş Sistemi'ne en yakın kahverengi cüceler Luhman 16AB olarak bilinen bir çift sistem olup, Yeryüzüne uzaklıkları yaklaşık 6 ışık-yılıdır ve güney gökküresi takımyıldızlarından Yelken doğrultusunda bulunmaktadırlar. Bu çift Dünya'ya, Alfa Centauri ve Barnard Yıldızı'ndan sonra en yakın sistemdir, yine de ancak 2013'ün başlarında keşfedilebilmişlerdir. Çiftten sönük olan Lehman 16B'nin kendi etrafında döndükçe parlaklığının birkaç saat içinde değiştiği gözlendi bunun bazı yüzey özelliklerine işaret edebileceği düşünülüyor. Gökbilimciler şimdi ESO'nun güçlü Çok Büyük Teleskop'uyla sadece bu kahverengi cüceleri gözlemekle kalmayıp Luhman 16B'nin yüzeyindeki karanlık ve aydınlık bölgelerin haritasını da çıkarabiliyorlar. Çalışmayı yürüten Ian Crossfield elde ettikleri sonuçları şöyle özetliyor: Daha önce yapılan gözlemlere göre kahverengi cücelerin yüzeylerinin farklı renk tonlarına sahip olabileceği öne sürülüyordu, ancak biz şimdi bunları gerçekten görüntüleyebildik. Yakında bu kahverengi cücenin üzerindeki bulut desenlerinin oluşumlarını, evrimlerini ve yok oluşlarını izleyebileceğiz ve sonunda, öte-iklim-bilimciler Luhman 16B'yi ziyaret etmek isteyenleri bekleyen havanın açık mı, bulutlu mu olduğunu tahmin edebilecekler. Yüzeyi görüntülemek için gökbilimciler akıllıca bir yöntem kullanıyorlar. Kahverengi cüceleri VLT üzerindeki CRISES aygıtı ile gözleyen ekip, kendi etrafında dönen Luhman 16B'nin sadece değişen parlaklığını değil, aynı zamanda üzerindeki karanlık ve aydınlık bölgelerin de gözlemciye doğru olan hareketini görebildiler. Tüm bu bilgileri birleştirdiklerinde yüzey üzerindeki karanlık ve aydınlık bölgelerin bir haritasını yeniden oluşturdular. Kahverengi cücelerin atmosferleri sıcak, gaz devi ötegezegenlerinkine çok benziyor, bu nedenle görece kolay gözlenebilen kahverengi cüceler sayesinde gökbilimciler genç, dev gezegenlerin atmosferleri hakkında daha fazla şey öğrenebilirler bunların çoğu yakın gelecekte VLT üzerine takılacak olan yeni SPHERE aygıtı ile bulunabilecekler. Crossfield kişisel bir de not ekliyor: Kahverengi cüce haritalarımız bizi diğer güneş sistemlerindeki hava durumu modellerini anlama hedefine bir adım daha yaklaştırıyor. Küçüklüğümden beri haritaların güzelliği ve işlevlerini takdir ederek büyüdüm. Artık Güneş Sistemi'nin dışındaki nesnelerin de haritasını çıkarıyor olmak heyecan verici! Notlar Bu çift WISE kırmızı-ötesi tarama uydusu tarafından alınan görüntüler arasından Amerikan gökbilimci Kevin Luhman tarafından keşfedildi. Resmi olarak WISE J104915.57-531906.1 olarak bilinirler ancak kısa isimlendirmeler çok daha kullanışlıdır. Luhman şimdiye kadar on beş çift yıldız keşfettiğinden dolayı sonraki isim Luhman 16 olarak uyarlanmıştır. Çift yıldızları adlandırmak için kullanılan kurala göre, Luhman 16A çift sistemdeki parlak olan cisimdir, ikinci olan ise Luhman 16B olarak kodlanmıştır ve böylece bu çift sisteme Luhman 16AB adı verilmektedir. Sıcak Jüpiter türü ötegezegenler çok daha parlak yıldızlarına yakın yörüngelerde dolanmaktadırlar. Bu nedenle yıldız ışığında kaybolan gezegenden gelen sinyali tespit etmek daha da zorlaşmaktadır. Ancak kahverengi cüce durumunda sönük ışığın üstesinden gelecek başka bir ışık kaynağı olmadığı için, daha duyarlı gözlemler yapmak mümkün olmaktadır. Videolar: ESO-Türkiye


En yakın kahverengi cüce Luhman 16A'da Satürn ve Jüpiter'deki gibi bulut bantları olduğu keşfedildi. Kahverengi cüceler gezegenlerden daha ağır ancak yıldızlardan daha hafiftirler. Yaklaşık 13 ile 80 Jüpiter kütlesi aralığında kütleye sahip olabilirler. Luhman 16A ve Luhman 16B ikili bir kahverengi cüce çiftidir. Ve bizden 6.5 ışık yılı uzaktadır. Alfa Centauri ve Barnard yıldızından sonra bize en yakın üçüncü sistemdir. Her iki kahverengi cüce de 30 Jüpiter kütlesindedir. Luhman 16A ve 16B'nin kütle ve sıcaklıklarının (yaklaşık 1000C) aynı olması ve muhtemelen aynı zamanda oluşmalarına karşılık üzerlerindeki hava koşulları oldukça farklıdır. Luhman 16B'de düzensiz bulutlar görülür ve bundan dolayı da diğerine göre parlaklığı da farklıdır. Space Telescope Science Enstitüsünden Julien Girard: Dünya ve Venüs gibi bu cisimlerde çok farklı hava koşullarına sahip. Silikat ya da amonyak gibi maddeler yağabilir. Aslında oldukça kötü bir havası var diyor. Araştırmacılar Luhman 16 sisteminden gelen ışığı polarize etmek için Şili'deki Çok Büyük teleskopa bir alet taktılar. Polarizasyon ışık dalgasının salındığı yönü temsil eden bir ışık özelliğidir. Polarize güneş gözlükleri parlaklığı azaltmak ve kontrastı arttırmak için kutuplanmayı engeller. Kaliforniya Institute of Technology'den Max Millar-Blanchaer: Bu parlamayı engellemeye çalışmak yerine onu ölçmeye çalışıyoruz diyor. Işık, bulut bir damlacık gibi parçacıklardan yansıtıldığında belirli polarizasyon açılarını destekleyebilir. Gökbilimciler uzak bir sistemden gelen ışığın polarizasyonunu ölçerek kahverengi cücenin bulut yapısını doğrudan ölçmeden bulutun varlığını ortaya çıkarabilir. Elde edilen veriler bulut yapısının bantlı yapıya uygun olduğunu gösterdi. Ama sadece Luhman 16A'da. Polarimetre yöntemi sadece kahverengi cücelere uygulanmamaktadır. Uzak yıldızların yörüngesindeki ötegezegenlere de uygulanabilir. Sıcak, gaz devi ötegezegenlerin atmosferleri kahverengi cücelere benzer. Ötegezegenlerden gelen polarizasyon sinyalinin ölçülmesi zor olsa da kahverengi, cücelerden elde edilen tecrübe ve bilgi burada da kullanılabilecektir.


Kahverengi cüceler soğuk ve parlak olmadıklarından tespit edilmeleri ve sınıflandırılmaları zor cisimlerdir. Gezegen olamayacak ölçüde büyük olmalarına karışın, yıldızların temel özelliği olan hidrojen füzyonunu gerçekleştiremeyecek kadar da küçüktürler. Yine yıldızların bazı özelliklerine sahiptirler. Caltech'te görev yapan Doç. Gregg Hallinan radyo ve optik teleskop verilerini kullanarak 20 ışık yılı uzaktaki bir kahverengi cücenin manyetik kutuplarına yakın bölgesinde güçlü kuzey ışıkları olduğunu fark etti. Böylece kahverengi cücelerin manyetik aktivite açısından küçük bir yıldız gibi değil de son derece güçlü kuzey ışıklarına sahip dev gezegenlere benzediğini gördük. Eğer aşırı sıcak ve güçlü yerçekimi olan kahverengi cücenin yüzeyinde durmayı başarabilseydik, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerde görülenlerden yüzlerce hatta binlerce kat güçlü kuzey ışıkları görebilirdik diyor Hallinan. 2000'lerin başında gökbilimciler kahverengi cücelerin radyo dalgaları yaydığını keşfettiler. İlk başta bu durumun yıldızlardaki gibi kahverengi cücenin yüzeyine yakın yerlerde manyetik hareketlerle ısınan aşırı sıcak atmosfer nedeniyle oluştuğu düşünüldü. Ancak bir sorun vardı: kahverengi cüceler Güneş ve diğer yıldızlar gibi yüklü parçacık fişekleri üretemiyordu. Hallinan 2006'da kahverengi cücelerin aslında radyo frekanslarında tepe noktalar olduğunu gördü. Güneş sistemindeki gezegenler gibi ara ara zirve yapan radyo emisyonları görmüştüm. Bu durumun nedeni kuzey ışıkları olabilirdi ama kanıt gerekliydi. Kuzey ışıkları yıldızdan yayılan yüksek hızlı yüklü parçacıkların bir gezegenin atmosferine girmesiyle oluşur. Bu parçacıklar gezegenin manyetik alanınca kutuplara itilir. Manyetosfer içine dalan parçacıklar atmosferdeki gaz atomlarıyla çarpışır ve parlak emisyonlar üreterek gezegenin manyetik alan çizgileri boyunca hızlandırılır. Hallinan ve arkadaşları Dünya'nın en güçlü radyo teleskoplarından oluşan Ulusal Radyo Gözlemevi'nin Çok Büyük Dizi ile optik aletler yardımıyla LSRJ+3259 1836 adlı kahverengi cüceyi gözlemeye başladı. Gözleme Palomar'ın Hale Teleskopu ve WM Keck Gözlemevi'nin teleskopları da dahil edildi. VLA kahverengi cüce çevresinde ortaya çıkan radyo dalgalarında parlak bir tepe noktası oluştuğunu gördü. Cisim kendi çevresinde 2,84 saatte döndüğünden araştırmacılar cismin bir gecede üç dönüşünü izledi. Daha sonra optik gözlemler için Hale Teleskopu kullanıldı. Hidrojen-alfa tayf çizgilerinde cismin parlaklığının düzenli olarak değiştiği görüldü. Hallinan ve ekibi son olarak kahverengi cücelerin Güneş'ten binlerce kat daha sönük olduğunu dikkate alarak cismin parlaklığını ölçmek için Keck Teleskopunu kullandı. İşte o zaman kahverengi cücenin görülen hidrojen emisyonunun yüzeyine yakın yerlerde kuzey ışıkları ile ilişkisini kurmayı başardılar. Elektronlar atmosfere doğru sarmal hareket yaparak salındığında radyo emisyonları üretir ve bunlar onlarca ile binlerce kez atmosfere girdiğinde, Dünya ve diğer gezegenlerde olduğu gibi, hidrojen gazıyla çarpışır. Şimdi kuzey ışıklarının gezegenlerden kahverengi cücelere kadar olan tüm cisimlerde görülebileceğini biliyoruz diyor Hallinan. Kahverengi cüceler bunu yapabilecek yıldız rüzgarına sahip değildir. Hallinan böyle bir durumun yörüngede bulunan başka bir kahverengi cüce ya da gezegen etkisiyle oluşabileceğini düşünüyor. Kuzey ışıklarının oluştuğunu gördük ama bunların kaynağını bilmiyoruz diyor. Kahverengi cücelerin atmosferi birçok dev gezegen atmosferiyle benzerlik gösterir. Yakınında bir yıldız olmayan bir kahverengi cücenin atmosferini inceleyebilirsiniz diyor Hallinan. Kahverengi cücenin çevresindeki manyetik alanın gücünü belirlemek için düşük frekanslı radyo dalgalarını gözlemek için Owens Vadisi Uzun Dalga Boyu Dizisi'ne ihtiyaç duyuluyor. Bu dizi genellikle ötegezegenlerin manyetik alanlarını ölçmek için kullanılmaktadır. Yaşam alanı içinde olan bir gezegen manyetik alanı olsun olmasın ilginç özelliklere sahip olabilir. Ben manyetik alan şiddetinin gezegenlerden kahverengi cücelere nasıl farklılaştığını ortaya çıkarmak istiyorum.


Toronto Üniversitesi'ndeki bilim insanları bir kahverengi cücede dev gezegenlerde gözlenen aşırı parlaklık değişimini görkemli bir fırtınaya bağladı. Yaşlı kahverengi cüce ve dev gezegenlerin benzer atmosferleri olduğundan keşif ötegezegenlerin hava olaylarına ışık tutabilir. Kahverengi cücelerin kütleleri yıldızlar ile dev gezegen kütleleri arasındadır. 2MASS J21392676+0220226 ya da kısa 2MASS olarak adlandırılan kahverengi cüceye ait keşif Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'nin 2.5 metrelik teleskopuna takılan kızılötesi kamera ile birkaç saat içinde gerçekleşti. Bu kısa zaman diliminde bile dikkate değer sonuçlar kaydedildi. Jackson Hole'da düzenlenen Extreme Solar Systems II toplantısında sunulan keşfi gerçekleştiren ekip üyesi doktora öğrencisi Jacqueline Radigan: Hedefimizin parlaklığının sekiz saat içinde % 30 değiştiğini fark ettik. Bunun en iyi açıklaması ise kahverengi cücenin kendi ekseni etrafında dönerken bize atmosferindeki bir parlak bir koyu bölgelerini göstermesi şeklinde olabilir diyor. Kanada Toronto Üniversitesi'ndeki Gözlemsel Astrofizik Araştırma Başkanı Prof. Ray Jayawardhana: Kahverengi cücede gördüğümüz belki de Jüpiter'deki Büyük Kırımızı Leke'yi oluşturan gibi devasa bir fırtınanın izidir. Atmosferden daha sıcak olan bu büyük deliklerden daha derin katmanları görüyor olabiliriz diyor. Kahverengi cüce ve dev gezegenlerin atmosferlerini kuramsal modellere göre küçük toz tanecikli silikat ve metallerin yoğunlaşmasıyla oluşan bulutlar oluşturur. 2MASS'daki parlaklık değişiminin nedeni de bu bulutların yoğunluğunun atmosfer üzerinde farklı olmasıdır. Radigan: Kahverengi cücelerdeki bulutların özelliklerinin değişimi bize atmosferik rüzgar hızlarını ve kahverengi cücelerdeki atmosferlerin nasıl oluştuğu hakkında bilgi verir diyor.


ALMA yıldız olmayı başaramayan bir gökcisminin etrafındaki kozmik toz taneciklerini görüntüledi Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan gökbilimciler ilk kez bir kahverengi cücenin etrafındaki toz diskinin içerisinde, yeni doğan yıldızların etrafındaki yoğun disklerde olduğu gibi milimetre-boyutlarında katı parçacıklar buldu. Şaşırtıcı bulgular Dünya-boyutlarındaki kayalık gezegenlerin nasıl oluştuklarına dair teorileri zorlamakla birlikte, bu tür gezegenlerin sanılandan daha yaygın olabileceği sonucunu da ortaya çıkarıyor. Dünya gibi kayalık gezegenlerin bir yıldızın etrafındaki disk maddesi içerisinde bulunan ve başlangıçta mikroskopik boyutlara sahip olan parçacıkların rastgele çarpışarak birbirlerine bağlanmasıyla oluştuğu düşünülüyor. Kozmik toz olarak bilinen bu küçük parçacıklar çok ince kurum ve kum taneciklerine benzemektedir. Bununla birlikte, gökbilimciler bir kahverengi cücenin yıldız-benzeri bir nesne, ancak bir yıldız olacak kadar büyüyemeyen ve ışık yaymayan bir gökcismi etrafındaki diskin seyrek olduğu için buradaki taneciklerin yeterince büyüyemeyeceğini ve çarpışmalardan sonra birbirlerine bağlanamayacakları kadar hızlı hareket ettiklerini düşünüyorlardı. Bunun yanı sıra, yaygın teorilere göre bir araya gelmeyi başaran tozlar tespit edilebilecekleri disk bölgesinden ayrılarak hızla merkezdeki kahverengi cücenin üzerine doğru taşınırlar. Bu ince küçük diskin içerisinde milimetre-boyutlarındaki tanecikleri bulduğumuzda gerçekten çok şaşırdık, diyor Amerika, Avrupa ve Şili'deki gökbilimciler ekibinin başındaki Luca Ricci . Bu boyutlardaki katı taneciklerin bir kahverengi cücenin etrafındaki diskin dış ve soğuk bölgelerinde oluşamaması gerekiyor, ancak görünen o ki bunu başarmışlar. Kayalık bir gezegenin tamamen burada oluşabileceğinden ya da oluştuğundan, henüz emin değiliz. Ancak buna giden ilk adımları şimdiden görmüş olduk, bu nedenle katıların büyüme koşulları hakkındaki tahminlerimizi değiştirmek zorundayız. ALMA'nın daha önceki teleskoplara göre artan çözünürlük gücü araştırma ekibinin ayrıca kahverengi cücenin etrafındaki karbon monoksit gazının yerini belirlemesini sağladı. Bu tür bir diskin içerisinde ilk kez soğuk bir moleküler gaz tespit edilmiş oldu. Bu keşifle birlikte, milimetre-boyutlarındaki parçacıkların da bulunması, diskin, genç yıldızların etrafındakilere tahmin edilenden çok daha fazla benzediğini gözler önüne seriyor. Ricci ve beraberindeki çalışma arkadaşları bulgularını yüksek-rakımlı Şili çöllerinde bulunan kısmen tamamlanmış ALMA teleskopunu kullanarak gerçekleştirdiler. ALMA sayıları artan, yüksek hassasiyetli, çanak-şeklindeki antenlerin tek bir teleskop gibi bir arada çalıştığı ve Evreni çığır açıcı bir detay ve hassasiyetle gözleyen antenler dizgesidir. ALMA evreni insan gözünün duyarlı olmadığı milimetre-dalgaboyundaki ışıkla görmektedir. ALMA'nın inşasının 2013 yılında bitmesi bekleniyor, ancak gökbilimciler teleskopların kısmı bir dizgesi ile 2011 yılında gözlemlere başladılar. Gökbilimciler ALMA'yı Rho-Oph 102 olarak da bilinen, Yılancı takımyıldızı doğrultusundaki Rho Ophiuchi yıldız oluşum bölgesinde bulunan genç kahverengi cüce ISO-Oph 102'ye yönlendirdiler. Yaklaşık olarak Jüpiter'in 60, ancak Güneş'in 0.06 katı ağırlığında olan kahverengi cücenin normal yıldızların termonükleer reaksiyonlar gerçekleştirdiği gibi parlamaya yetecek kadar kütlesi bulunmuyor. Bununla birlikte, yavaş kütleçekimsel daralması ile yaydığı ısı ve kırmızı renkli ışıması, bir yıldız kadar olmasa da bir miktar parlamasını sağlıyor. ALMA kahverengi cüce tarafından ısıtılan disk maddesinin yaydığı milimetre civarındaki dalgaboyuna sahip ışığı topladı. Disk içerisinde bulunan parçacıklar kendi boylarından daha büyük dalgaboylarında çok fazla radyasyon yaymıyorlar, bu nedenle parlaklıktaki karakteristik bir azalma daha uzun dalgaboylarında ölçülebiliyor. ALMA bu azalmayı gözleyerek toz parçacıklarının boylarını ölçebilmek için ideal bir alet. Gökbilimciler diskin parlaklığını 0.89 mm ve 3.2 mm dalgaboylarında karşılaştırdılar. Parlaklıktaki 0.89 mm'den 3.2 mm'ye olan düşüş parçacıkların kısmen milimetre ve daha büyük boyutlarda olduklarını göstermektedir. ALMA gezegen sistemlerinin oluşumuna dair gizemleri çözmek için güçlü ve yeni bir alet, yorumunu yapıyor, araştırma ekibinin üyesi ESO'dan Leonardo Testi. Bunu daha önceki teleskoplarla yapmaya kalkışmak aylar süren gözlem zamanı gerektiriyordu ve bu da pratikte mümkün değildi. Ancak, ALMA'nın nihai anten parçalarının sadece dörtte birini kullanarak, bunu bir saatten az bir sürede gerçekleştirdik! diyor. Yakın gelecekte, tamamlanan ALMA teleskopu, Rho-Oph 102 ve diğer nesnelerin etrafındaki disklerin daha detaylı görüntülerini elde edecek kadar güçlü olacak. Ricci şöyle açıklıyor, Yakında sadece disklerdeki küçük parçacıkları değil, bunların çöküntü diskinin içinde nerelerde bulunduklarını ve buradaki gazlarla nasıl etkileştiklerini de görüntüleyebileceğiz. Bu gezegenlerin nasıl oluştuklarını anlamamıza daha fazla yardım edecek. Video görünür ışıkta Samanyolu'nun merkezi bölgesine ait muhteşem bir geniş panorama ile başlıyor. Rho-Ophiuchi yıldız oluşum bölgesindeki kahverengi cüce ISO-Oph 102 ya da Rho-Oph 102'ye doğru yakınlaşıyor. Daha sonra bir ressam çizimi kahverengi cüce etrafındaki disk maddesini gösteriyor, ve yakınlaştıkça birbirleriyle çarpışarak birleşen ve daha fazla büyüyen tanecikler ekrana geliyor. (Telif: ALMA /L. Calçada /M. Kornmesser /Nick Risinger /Digitized Sky Survey 2 Music: movetwo) ESO-Türkiye


NASA'nın Spitzer ve Hubble Uzay Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler yıldızların soğuk sınıfına ait kahverengi cücenin en ayrıntılı hava durumu haritasını elde etti. Bu garip dünyalar yapılarında gezegen büyüklüğünde rüzgar kaynaklı bulutları gösteriyor. Kahverengi cüceler yıldızlar gibi yoğun gazdan oluşmuş olup, kütleleri küçük olduğundan hidrojen atomlarından yeterli enerji üretemez. Bu nedenle yıldız olmayı başaramamış oldukça karmaşık yapılı büyük gaz gezegenlere benzerler. Yeni araştırmayla kahverengi cücelerin aynı zamanda atmosferlerinin olduğunu gösteriyor. Kaliforniya Amerikan Ulusal Kongresi'nde sunulan çalışmanın yazarlarından Tuscon Arizona Üniversitesi'nden Daniel Apai: Doktorların vücudumuzdaki farklı dokulara farklı tibbi görüntüleme aletleriyle bakması gibi biz gökbilimcilerde kahverengi cücenin farklı atmosfer katmanlarını görebilmek için Hubble Spitzer'i kullandık diyor. Başkanlığını yürüten Esther Buenzli imzalı çalışma ayrıca Astrophysical Journal Letters'da yayınlandı. Araştırmacılar 2MASSJ22282889-431026 uzun kodu olan kahvererengi cüceyi incelemek için Hubble ve Spitzer'i kullandı. Telekoplar vücudun tek yönde ısı alması gibi yaydığı ışığın her 90 dakikada bir parlayıp sönükleştiğini buldu. Burada ilginç olan nokta bu değişimin kızılötesi dalga boylarında görülmesiydi. Bu değişim Dünya'da olduğu gibi kahverengi cüce atmosferinde dolanan farklı katmanlar arasında gerçekleşen büyük rüzgarların oluşturduğu fırtınaların küçük parçalar nedeniyle meydana gelir. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Mark Marley: Dünya'daki su bulutları veya Jüpiter'in amonyak bulutlarının tersine kahverengi cüce bulutları sıcak kum gibi küçük tanecikler, erimiş demir damlaları ve diğer farklı bileşiklerden oluşur. Spitzer ve Hubble'ın elde ettiği veriler büyük bir atmosferik karmaşıklığı gösteriyor diyor. Buenzli'ye göre, bu araştırma aynı zamanda bir kahverengi cücede aynı anda farklı yüksekliklerde oluşan değişimi de ele alan ilk çalışmadır. Kahverengi cüceler sıradan bir yıldıza göre bile çok soğuk olmasına karşılık Dünya şartlarına göre çok sıcaktır. Bunlar 600 700 Santigrad derece sıcaklığa sahiptir. Araştırma ekibinden Arizona Üniversitesi kuramcısı Adam Showman: Burada gördüğümüz Jüpiter'deki büyük kırmızı leke benzeri kütlesel bir bulut sistemidir. Gördüğümüz ışık değişimleri kahverengi cücen atmosferindeki hava hareketlerini işaret ediyor. Atmosferinde silikat buharı açısından zengin yoğun bulutların derinlerden yükseklere çıktığını ya da tersinin gerçekleştiğini düşünüyoruz diyor. Araştırmacılar Spitzer ve Hubble Teleskopları yardımıyla yakındaki diğer kahverengi cücelerin atmosferlerini de incelemeyi planlıyor. NASA Genel Merkezi'nden Spizer bilimcisi Glenn Wahlgren: Bu gibi çalışmalar sonucunda yıldız ile Jüpiter büyüklüğündeki gezegenler arasında yer alan bu cisimler hakkında önemli bilgiler elde ediyoruz. Bu görüntü yönteminin ileride ötegezegenler üzerinde kullanılacağını göreceğiz diyor.


Gökyüzünde kırmızı rengiyle parlayan sıradışı kahverengi cüce dikkat çekiyor. Kahverengi cüceler yıldız ile gezegen arası büyüklüğe sahiptirler, yani ne yıldız olmak için hidrojen füzyonu başlatacak yeterli maddeye sahiptirler, ne de gezegen olabilecek kadar küçüktürler. Karşılaştırma açısında Jüpiter ya da Satürn gibi devlerin bile bu cisimlerin ancak yarı büyüklüğünde olduğunu söyleyebiliriz. Bu cisimler gerekli enerjiyi üretemediklerinden zaman içinde soğumaktadırlar. ULAS J222711-004547 adlı kahverengi cücenin özelliği ise dikkat çekici kırmızı rengi. Şili'deki Çok Büyük Teleskop yardımıyla yapılan gözlemler sonucunda bunun nedeninin cismin üst atmosferinde çok kalın bir bulut katmanı olduğu ortaya çıktı. Hertfordshire Üniversitesi'nden Federico Marocco: Bunlar yeryüzünde görmeye alışık olduğumuz bulutlardan farklıdır. Kahverengi cüceye özgü bu bulutlarda çoğunlukla enstatite ve corundum adlı mineralleri oluşturan toz bulunmaktadır diyor. Jüpiter ve Satürn gibi dev gezegenlerdeki amonyak ve hidrojen sülfür başta olmak üzere çeşitli bulut katmanları görülür. Alışılmadık küçük boyutlardaki mineral parçacıkları, subuharı, metan ve bazı amonyak içerikli yapılar bulunmasına karşılık kahverengi cücenin atmosfer sıcaklığından daha düşük sıcaklığa sahiptirler. Böylesi farklı bir atmosferin nasıl işlediğinin çözümü beraberinde atmosfer çeşitliliğinin anlaşılmasını sağlayacaktır.


160 000 ışık yılı ötede parlak bir şekilde ışıldayan Tarantula Bulutsusu Samanyolu gökadamızın uydusu Büyük Macellan bulutunun en dikkat çekici özelliklerinden biridir. ESO'nun Şili'deki Paranal gözlemevinde bulunan VLT Tarama teleskopu bu bölgeyi ve zengin çevresini hassas bir şekilde inceledi. Gözlemler yıldız kümelerinden oluşan kozmik manzaraları, ışıldayan gaz bulutlarını ve süpernova patlamalarından geride kalanları gözler önüne serdi. Son gözlemlerle bu bölgenin şimdiye kadarki en keskin görüntüleri alınmış oldu. ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevinde bulunan VLT Tarama teleskopunun kapasitesinden yararlanan gökbilimciler Tarantula Bulutsusu ve çok sayıda komşu bulutsular ile yıldız kümelerinin yeni ve ayrıntılı görüntülerini elde elde ettiler. 30 Doradus olarak da bilinen Tarantula Yerel Grup olarak bilinen gökadalardaki en parlak ve en enerjik yıldız oluşum bölgesidir. Görüntünün üstündeki Tarantula Bulutsusu 1000 ışık-yılından daha geniş bir bölgeye yayılmakta ve güney gökküresindeki Dorado takımyıldızı doğrultsunda yer almaktadır. Bu çekici bulutsu 14 000 ışık yılı genişliğindeki cüce gökada Büyük Macellan Bulutunun bir parçasını oluşturmaktadır. Büyük Macellan Bulutu Samanyolu'na en yakın gökadalardan biridir. Tarantula Bulutsusunun merkezinde NGC 2070 adı verilen dev bir genç yıldız kümesi ile bilinen en ağır ve en parlak yıldızları içeren yoğun yıldız oluşum bölgesi R136 bulunmaktadır. Tarantula Bulutsusunun kendi parlak ışığı ilk kez Fransız gökbilimci Nicolas-Louis de Lacaille tarafından 1751 yılında keşfedilmiştir. Tarantula Bulutsusundaki diğer yıldız kümesi çok daha yaşlı Hodge 301'dir ve bu bölgede en az 40 yıldızın süpernova şeklinde patlayarak etrafa gaz yaydığı tahmin edilmektedir. Bir süpernova kalıntısına örnek süper-kabarcık SNR N157B olup NGC 2060 açık yıldız kümesini çevrelemektedir. Bu küme ilk kez İngiliz gökbilimci John Herschel tarafından 1836 yılında 18.6 inçlik bir yansıtmalı teleskopla Güney Afrika'da keşfedilmiştir. Tarantula Bulutsusunun dış kısımlarında, sağ alt tarafta, meşhur süpernova SN1987A'yı görmek mümkün . Bulutsunun sol tarafında kırmızı yıldızlarla çevrili mavi yıldız kümelenmelerinin olduğu NGC 2100 adlı açık yıldız kümesi görülebiliyor. Bu küme İskoçyalı gökbilimci James Dunlop tarafından 1826 yılında Avustralya'da çalıştığı sırada kendi ürettiği 9 inçlik (23-cm) teleskopuyla keşfedilmiştir. Görüntünün merkezindeki yıldız kümesi ve salma bulutsusu NGC 2074 John Herschel tarafından keşfedilen başka bir yıldız oluşum bölgesidir. Yakından bakıldığında denizatı-şeklindeki karanlık bir tozlu yapı dikkati çekmektedir Büyük Macellan Bulutu Denizatı. Bu sütün şeklinde kabaca 20 ışık-yılı uzunluğunda bir yapıdır neredeyse Güneş ve en yakın yıldız Alpha Centauri arasındaki uzaklığın dört katı kadar. Bu yapının ilerleyen milyonlarca yıl içinde yok olması kaçınılmazdır çünkü küme içinde oluşacak olan yıldızların ışığı ve yıldız rüzgarları toz sütunlarını yavaşça dağıtmaktadır. Bu görüntüyü elde etmek sadece VST'nin özel olarak tasarlanmış olan 256-megapiksellik kamerası OmegaCAM sayesinde mümkündür. Görüntü OmegaCAM tarafından bir tanesinin iyonlaşmış hidrojenden kaynaklanan kırmızı parıltıyı ayıran dört farklı renkteki filtrelerle alınan gözlemler sonucu elde edilmiştir . Notlar SN 1987A modern teleskoplarla gözlenen ilk süpernovadır ve 1604'teki Kepler'in yıldızından sonraki en parlağıdır. SN 1987A o kadar yoğundu ki, 23 Şubat 1987'deki keşfinden sonra aylar süresince 100 milyon güneş gücünde parlıyordu. H-alfa salma çizgisi bir hidrojen atomu içindeki elektron enerjisini kaybettiğinde ortaya çıkan bir kırmızı tayf çizgisidir. Bu sıcak genç yıldızlardaki hidrojende, gazın yoğun mor-ötesi ışıma altında iyonlaşmasıyla gerçekleşir ve sonrasında elektronlar protonlarla birleşerek tekrar atomları oluştururlar. OmegaCAM'in bu çizgiyi tespit etme yeteneği gökbilimcilerin yeni yıldızların ve gezegenlerin oluştuğu dev molekül bulutlarının özelliklerini ortaya çıkarmalarını sağlamaktadır. ESO-Türkiye


NASA'nın Yeni Ufuklar uzay aracı Pluto yüzeyindeki kalp şekilli alanda buzların yüzey boyunca aktığını belirledi. Araçtaki Uzun Menzilli Keşif Görüntüleyici aletinin verilerinde görülen yüzey hareketi araştırmacıları şaşırttı. SwRI'dan ortak araştırmacı John Spencer: Dünya ve Mars yüzeyindeki gibi aktif yüzeyler gördük. Gerçekten keyfim yerinde diyor. Yakın çekim görüntülerinde ayrıntılı olarak görülen Teksas büyüklüğündeki kalp Pluto'nun batı yarısındadır. Görüntüler burada Dünya'daki buzullar gibi buz tabakasının aktığı izlenimini vermektedir. Yeni Ufuklar'ın yüksek çözünürlükteki renkli görüntüleri ise araştırmacılara Pluto'nun yüzey yapısı ve doku farklılıklarını gösterir. Yakın çekim görüntüleri Ralph aletinin renk verileri ile birleştirildiğinde bölgelerin Pluto'nun küresel şekline göre nasıl değiştiği ortaya çıkıyor. Ekvator bölgesi genellikle koyu renkte iken, orta enlemlerden kutuplara doğru görülen açık renk parlak buzun egemenliğini işaret ediyor. Bu da araştırmacıların Pluto'da mevsimsel değişim sonucu buzulların ekvatordan kutuplara taşındığı yorumunu yapmalarına neden oluyor. Bu düzenli değişim sadece Pluto'nun kalbinde kesiliyor. Düzlük buz deposu gibi. Kalbin yanında ve sağındaki iki mavimsi alan buzların oldukça geniş alana yayıldığını gösteriyor. Ayrıca Sputnik Düzlüğü'nde merkezin azot, karbon monoksit, metan ve buz açısından zengin olduğu görüldü. Yeni yüzey verileri sıcaklığın -215 C derece olduğunu gösterdi. Karanlık ekvatoral bölgenin altının eski kraterlerle kaplı buzlu yüzey olduğu düşünülüyor. Dağlar ABD'deki Appalachin Dağları kadar (1,6 km) yükselmektedir. Bölgedeki en yüksek dağlara 1953'de Everest'e çıkan ilk dağcılar Tenzing Norgay ve Sir Edmund Hillary'nin adları verilmiştir: Norgay Dağları ve Hillary Dağları. SwRI'dan Yeni Ufuklar baş araştırmacısı Alan Stern: Bu dağlar biz gezegeni tamamen keşfedene kadar Pluto'nun Everest tepeleri olacak. Dünya'nın en yüksek dağına tırmanan iki insanın adını Pluto'nun iki zirvesine verdik diyor. Aşağıdaki video Sputnik Düzlüğü'nden Hillary Dağlarına olan görüntülerle oluşturuldu. Görüntülerde uzay aracının 14 Temmuz'da Pluto'nun 77.000 km yakınından geçerken ilettiği verilerde kullanıldı. Bu görüntüler 1 km'ye kadar ki alanları gösterebilmektedir .


NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı Kalp ve Ruh genişleyen bulutsularının görüntülerini yayınladı. Görevi olan gökyüzünün dörtte üçünü tarayan aracın ilettiği bu görüntü yaklaşık 1 milyon kareden oluşmaktadır. Görüntü hakkında bilgi veren Los Angeles'taki Kaliforniya Üniversitesi'nden Ned Wright, Bu görüntü WISE'nin geniş alandaki gücünü gösteriyor. Biz gökyüzünün kuzey, güney, doğu ve batısı olmak üzere tüm alanlarını tarıyoruz diyor. Kalp Bulutsusu adını insan kalbine benzerliğinden dolayı almıştır. Ruh ise kalbe benzemekle birlikte daha çok kulak memesine benzetilebilir. 6000 ışık yılı uzaklıktaki Kraliçe Takımyıldızı'nda yer alan bulutsular, hem yeni yıldız oluşum bölgeleri hem de dev gaz, toz baloncuklarının hapsettiği yıldızların parladığı ve bu bulutların genişlediği alanlardır. WISE'nin kızılötesi teleskopu ile bu soğuk gaz ve toz bulutunun içinde saklanan yıldızlar görülebiliyor. Araç şimdiye kadar 960 000 görüntüyi dünyaya iletti. Bunlar arasında yıldız oluşum bölgeleri, uzak gökadalar kendini gösterdi. Ayrıca araç şimdiye kadar Mars-Jüpiter arasında dolanan 60 000'den fazla asteroit keşfetti. Bunların 11 000'i yeni keşif ve 50'si ise Dünya'ya 48 milyon km kadar yaklaşabilen cisimlerdir. WISE'nin bir amacı da güneş sistemi içindeki asteroitleri ve onlarda oluşan değişimleri gözlemektir. Bunu yaparken de kızılötesi algılama yeteneğini kullanıyor. Asteroit gözlemleri ile güneş sisteminin kökeni hakkında bilgi edinilebilecek. WISE ayrıca Jüpiter'in çevresinde dolanan Truva grubunun 800'den fazla üyesini de gözledi. 4500 dolayında olduğu düşünülen grup üyelerinin gözlenmesi dış gezegenlerin çevresinde bu türden ne kadar cisim olduğu ve nasıl çoğaldıkları bilgisini de sunacak. WISE 72 kuyrukluyıldız da keşfetti. Daha bunlardan düzinelerce bulması bekleniyor. Veriler bu cisimlerin güneşe doğru olan yörüngelerinin hesaplanmasında kullanılabilecek. Kaynak: NASA/JPL


Vallis Marineris kanyon sisteminin güneydoğu sınırına yakın platosundaki bu güzel dar boğazlı adalar hızla akan suyun yüzeyi oymasıyla oluşmuştur. Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express adlı uzay aracının 7 Aralık 2013'de elde ettiği bu görüntüde toplam uzunluğu 164 km olan Osuga Valles'in merkez kısmı görülüyor. Doğusunda Valles Marines ve 170 km güneyinde Eos Chaos yer alır. Osuga Valles'in bu bölgesi Eos Chaos bölgesine kadar yayılan bir çıkış kanalıdır. Bölgede yoğun erozyona uğramış blok alanlar egemendir. Bu kanallar 2,5 km derinliğe sahip Osuga Valles'e kadar uzanır. Osuga Valles içindeki bu aşınmanın bir sel sonucu oluştuğu düşünülüyor. Vadide görülen adaların çevresindeki düzene göre akış yönü kuzeydoğuya doğru, paralel akıntı setleri ve kanalın üzerinde çeşitli yerlerde daha dar su akıntılarının oluştuğu yönünde fikir veriyor. Adalar üzerindeki kanalların varlığı, bunlar arasındaki yükselti farklılığı ve kesişme özellikleri göz önüne alındığında Osuga Valles selinin birkaç bölümden oluştuğunu öneriyoruz. Odaklanmış perspektif görüntüde suyun görüntünün üst kısmına doğru aktığı ve bunun sonucunda yivli vadi tabanını ortaya çıkararak adalar içinde oyulmuş kanallardan aktığını gösteriyor. Yakın görüntülerdeki kanalın kuzeyinin sağındaki kızımsa iki düzensiz şekilli keskin kenarlı adalar erozyona uğrayarak yuvarlak hatlara dönüşmemiş olduğu görülüyor. Akan suyun arazinin içine süzülüp yeraltında bir göl oluşturup oluşturmadığı ise henüz bilinmemektedir.


Yaklaşık 10 yıl önce Chandra X-ışını Gözlemevi yakın gökadalardan Heykeltraş'ın ortasındaki gökadayı gaz yutarken yakalamıştı. Şimdi de Nükleer Spektroskopik Teleskop Dizisi uzun süredir uykuda olan karadelikten yüksek enerjili X-ışınları algıladı. John Hopkins Üniversitesi ve NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi bilimcisi Bret Lehmer: Sonuçlar son 10 yıldır uykuda olan karadeliğin uyanmaya başladığını gösteriyor. Eğer karadelik gerçekten uyandıysa önümüzdeki birkaç yıl onu izlemeyi ümit ediyoruz diyor. Uyuyan karadelik yaklaşık 5 milyon güneş kütlesindedir. Karadelik, diğer adı NGC 253 olan aktif yıldız oluşumunun gerçekleştiği, yıldızlarla doplup taşan Heykeltraş Gökadası'nın merkezindedir. 13 milyon ışık yılı uzaklıktaki gökada, yıldızlarla dolup taşan gökadalar içinde Samanyolu'na en yakın olanıdır. Samanyolu, Heykeltraş'a göre çok sessiz bir gökadadır. Ona göre çok daha az sayıda yıldız üretir ve merkezindeki 4 milyon güneş kütlesindeki karadelik daha uysal ve küçüktür. Goddard ekibinden Ann Hornschemeier: Karadelikler kendilerini çevreleyen disklerle beslenir. Yakıt tükendiğinde dinlenirler. NGC 253'deki dev karadelik yıldız oluşum patlamalarının arasında uyuması biraz sıradışı diyor. Bu verilerle gökbilimciler gökadaların zamanla nasıl büyüdüğünü öğreniyor. Gökbilimciler neredeyse tüm gökadaların kalplerinde böylesi bir canavarın yattığını düşünüyor. Bu büyük karadeliklerin çevrelerinde oluşan patlamalar, gökadalarda yeni yıldızların oluşumu için gerekli enerjiyi sağladığı düşünülüyor. Heykeltraş Gökadası'nda da aynı durumun geçerli olup olmadığını gökbilimciler henüz bilmiyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Daniel Stern: Uzak gökadalardaki karadeliklerin büyümesi ile yıldız oluşumları birbirine paraleldir. Buradaki durum şaşırtıcı olsa da elimizde bu olayları gözleyen ve birbirini tamamlayan iki X-ışını teleskopu bulunuyor diyor. Chandra X-ışını Teleskopu 2003 yılında Heykeltraş Gökadası'nın merkezinde süper kütleli karadelik olduğunu keşfetmişti. Bu karadeliğe maddenin sarmal yollar izleyerek düştüğünü Chandra ve NuSTAR Teleskopları ile görebilirsiniz. Madde bu sırada 10 milyonlarca dereceye kadar ısınacağı için X-ışını yaymaya başlar. Chandra ve NuSTAR bölgeyi 2012 yılının Eylül ve Kasım aylarında tekrar izledi. Ancak karadelik kaynaklı yüksek enerjili X-ışınları tespit edilmedi. NuSTAR Haziran 2012'de göreve başlamıştı. Başka bir ifadeyle karadelik uykuya dalmış görünüyordu. Başka bir olasılık ise aslında karadeliğin uyumadığını ama Chandra'nın gelen X-ışınlarını farklı bir kaynaktan geliyormuş gibi algılaması olabilir. Her iki teleskopun elde edeceği veriler bu bilmeceyi çözebilir. NASA Genel Merkezi'nden NuSTAR Programı yöneticisi Lou Kaluzienski: Chandra ve NuSTAR'ın birleştirilmiş verileri bu tür sorulara yanıt verecek kadar güçlüdür. Şimdi hikayenin tüm taraflarını ele alabiliriz diyor. Gözlemler neticesinde araştırmacılar bir ultra parlak X-ışını kaynağı ya da bir ULX ile ifade edilebilecek mümkün olduğunca küçük ve ışıl ışıl bir cisim saptadılar. ULX'ler eşi olan yıldızdan madde çalan karadeliklerden yayılır. Bu yıldız kütleli karadelikler sönük ve eşi olan yıldızı yavaş yavaş öldürürken onun parlamasına neden olur. Gökbilimciler ULX'lerin büyüklüğünü, kökenini ve fiziğini anlamaya çalışıyor. Bu yıldız kütleli karadelikler gökadanın merkezinde yakın bölgelerde rastgele dağılmışlardır. Bunlar yıldız oluşumlarının yoğun olduğu yerlerde daha sık görülürler diyor Hornschemeier. Heykeltıraş'ın tüm bu karmaşa içinde uyuyan devi önümüzdeki birkaç yıl içinde uyanırsa Chandra ve NuSTAR tarafından izleniyor olacak. Ekip dönemsel olarak sistemi izlemeyi planlıyor.


Gökbilimciler gözde gezegenlerden WASP-12b'nin hemen hemen hiç ışık yansıtmadığını belirledi. Buna göre WASP-12b'nin rengi zift siyahı. Bu keşif gezegenin atmosferik yapısı üzerinde bilgi vermekle kalmıyor önceki tezleri de reddediyor. Sonuçlar aynı zamanda benzer büyüklükteki ötegezegen gözlemlerine göre de zıt tarafta yer buluyor. Hubble teleskopundaki STIS adlı aleti kullanan gökbilimciler WASP-12b'nin atmosfer yapısını öğrenmek için albedo değerini yani ne kadar ışık yansıttığını ölçtü . McGill Üniversitesindeki Ötegezegen Araştırma Enstitüsündeki astronomi yüksek lisans öğrencisi Taylor Bell sonuçlara şaşırdıklarını ifade ediyor: WASP-12b'nin ölçülen albedo değeri en fazla 0,064'tür. Bu yeni dökülmüş asfaltın yansıtıcılığından daha düşük ve koyu bir gezegen olduğu anlamına gelmektedir diyor. Ay'ın 0,12 albedo değerine göre yarısından daha küçük yansıtıcı olması demek. Düşük albedo her şeye rağmen WASP-12b ve diğer benzer ötegezegenler hakkında çok az şey bildiğimizin bir göstergesidir diyor Bell . 400 ışık yılı uzaklıktaki WASP-12b Güneş benzeri bir yıldız olan WASP-12A'nın yörüngesindedir. 2008 yılında keşfedildiğinden bu yana en çok incelenen ötegezegenlerden biridir. Yörünge dönemi 1 Dünya günü ve neredeyse iki Jüpiter çapındaki gezegen sıcak Jüpiter sınıfındadır. Yıldızına çok yakın dolandığı için yüzey sıcaklığı 2600 dereceye yükselir ve yıldızın güçlü kütle çekimi gezegeni yumurta gibi gerer. Yüksek sıcaklık düşük albedonun bir sonucu olabilir. Siyah renkte olan başka sıcak Jüpiterler de var, ancak bunlar WASP-12b'ye göre daha serin. Bu gezegenlerdeki bulut ve alkali metallerin ışığı emdiği ileri sürülüyor ancak aynı sistem WASP-12b'de çalışmıyor diyor Bell. WASP-12b'deki gün ışığı bulutların oluşmasına engel olur ve böylece sıcak alkali metaller iyonlaşır. Atmosferi, hidrojen moleküllerini atomik hidrojene kadar parçalayacak kadar sıcak olan düşük kütleli bir yıldızın atmosferi gibi davranır. Tüm bunlar ötegezegenin düşük albedosunun nedeni olarak gösterilebilir. WASP-12b'nin albedosu Ekim 2016'da gezegenin yıldızın önünden geçişi sırasında ölçüldü. Bir ötegezegenin albedosunu ölçmenin bilinen en iyi yöntemi budur ve doğrudan yansıyan ışık miktarını hesaplamakla ilgilidir. Tüm bunlara karşılık bu teknik bilinen geçiş gözlemlerinden on kat daha fazla hassasiyet gerektirir. Araştırmacılar WASP-12b'nin albedosunu Hubble yardımıyla birkaç farklı dalga boyu gözlemiyle belirledi. Araştırmanın eş-yazarı İngiltere'deki Exeter Üniversitesinden Nikolay Nikolov: Albedoyu ölçtükten sonra verilerimizi gezegenin önceden önerilmiş tayfsal modelleriyle karşılaştırdık. Verilerin önerilen iki modelden hiçbirine uymadığını fark ettik. Yeni veriler WASP-12b'nin atmosferinin atomik hidrojen ve helyumdan oluştuğunu gösteriyor diyor . WASP-12b, HD 189733b'den sonra tayfsal olarak albedosu ölçülen ikinci gezegendir. Bu tür verilerde gezegenden gelen ışığın tayfsal kırmızıdan maviye hangi rengi yansıttığı belirlenir. Örneğin HD 189733b gezegeninde mavi renk ağırlıkta iken WASP-12b'de hiçbir ışık gözlenmedi. Bununla birlikte WASP-12b yüksek sıcaklığından dolayı sıcak bir metalin yaydığı kırmızı renkte ışık yaymaktadır. Ölçülen tayfsal albedo ile ilk gezegenin albedosu arasındaki farklılık bu tür gözlemlerin önemini ortaya koyuyor ve sıcak Jüpiterler arasındaki çeşitliliğe dikkat çekiyor diyor Bell. Notlar Ekip, ışık kaynağından dağılan ışığı ölçen ve 1'in üstünde değerlere sahip olabilen optik geometrik albedoyu ölçtü. Bu değer her zaman 0-1 aralığında tanımlanan Bond albedonun tersine tüm dalga boylarında ölçülebilir. Dünya'nın ortalama optik geometrik albedo değeri yaklaşık 0,37'dir. Satürn'ün buzlarla kaplı Enceladus uydusu 1,4'lük albedosuyla Güneş Sistemindeki en iyi yansıtıcı değerine sahiptir. Önerilen modellerden biri Mie dağılımı olarak bilinen alüminyum oksitle kaplı ve Rayleigh saçılımına göre bulut içermeyen atmosferdir.


Gökbilimciler dev bir kara deliğe oldukça yaklaşan ve bu nedenle parçalanıp ip gibi uzayan bir yıldızın bugüne kadarki en iyi örneğini gözlediler. Güneş benzeri bir yıldızın kendisinden 1 milyon kat daha kütleli kara delik tarafından uğradığı kütle çekim bozulması bizden 215 milyon ışık yılı uzakta gerçekleşti. Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi gökbilimcileri yıldızın parçalanmasından sonra başına neler geldiğini anlamak için, yıldızın ölümünden, özellikle ışığın kutuplanmasından ortaya çıkan optik ışığı inceleyebilecekleri en iyi olaydı. 8 Ekim 2019'daki gözlemler, yıldızın malzemesinin yüksek hızda saniyede 10 bin kilometreye kadar savrulduğunu ve küresel bir gaz bulutu oluşturduğunu ve bunun sonucunda oluşan yüksek enerjili emisyonların çoğunun bloke ettiğini gösterdi. Özetle kara delik yıldızın geri kalanını yuttu. Daha önce, AT2019qiz adı verilen patlamadan kaynaklanan diğer optik gözlemler, yıldızın maddesinin çoğunun güçlü bir rüzgarla dışa doğru fırlatıldığını ortaya çıkardı. Ancak olayın en parlak olduğu sırada görünür dalga boylarında aslında sıfır olan ışığın polarizasyonuna ilişkin yeni veriler bulutun muhtemelen küresel olduğunu gösteriyor. Kaliforniya Üniversitesinden araştırma ekibinin üyesi, astronomi profesörü Alex Filippenko: Bu, gelgit etkisiyle ip gibi uzamış bir yıldızın çevresindeki gaz bulutunun şeklidir diyor. Sonuçlar, gökbilimcilerin bugüne kadar gözlenen düzinelerce gelgit bozulma olayının çoğunda görülmeyen X-ışını gibi yüksek enerjili ışınımın görülmemesi durumunu da destekliyor. Yıldızdan kopan maddenin ürettiği X-ışınları ve kara deliğin çevresinde biriken madde içeriye düşmeden önce, kara delikten kaynaklanan güçlü rüzgarların etkisiyle dışarı doğru üflenen gaz tarafından kapatılarak görüş alanını engeller. Çalışmanın başyazarı Kishore Patra: Bu gözlem, teorik olarak önerilen bir dizi çözümü çürütüyor ve kara deliğin çevresindeki gaza ne olduğu hakkında fikir veriyor. İnsanlar bu olayda başka rüzgar kanıtları görüyordu. Bence buradaki kutuplanma, yeterince rüzgar olmadan küresel bir geometri elde edemeyeceğinizi gösteriyor. İlginç olan şu ki, yıldızda içe doğru dönen malzemenin önemli bir kısmı sonunda kara deliğe düşmez, kara delikten dışarı uçup gider diyor. Gözlenen ışıma, yıldızdan Yer ile Güneş arası uzaklığın 100 katı kadar uzakta, yaklaşık 100 astronomik birim yarıçaplı küresel bir bulutun yüzeyinden yayıldığı hesaplandı.


Kara delikler genellikle avcı olarak bilinseler de öyle değildir. Bir yıldız olay ufkuna girene kadar pusuda beklerler. Yıldız yeterince yaklaştığında kara deliğin güçlü kütle çekimine yakalanır ve parçalanmaya başlar. Yıldız parçalanırken aynı zamanda güçlü ışınımlar yollayarak kara deliğin yerini belli eder. Hubble Uzay Teleskopu böylesi bir durumu yakalayarak yıldızın son anlarını kaydetti. Kara deliğin bir yıldızı yakalayıp malzemesini çekmesi ve bu sırada yıldız maddesinden yayılan ışınım arasında bir denge bulunmaktadır. Kara delikler bir yıldızı düzenli değil dağınık şekilde yer. Yıldız bu sırada gelgit hareketi yaparak adeta durumdan kurtulmaya çalışır gibidir. Gökbilimciler bir yıldızın böylesi bir durumda başına gelenlerin ayrıntılarını öğrenmek için kullandıkları teleskoplardan en önemlisi Hubble'dır. Hubble, AT2022dsd adı verilen olaydaki gelgit karmaşasını uzaklık nedeniyle görüntüleyemiyor. 300 milyon ışık yılı uzaktaki ESO 583-G004 adlı gök adanın çekirdeğinde gerçekleşen olayı anlamak için gökbilimciler yıldızdan gelen hidrojen, karbon ve diğer maddelerden yayılan ışığı Hubble'ın güçlü morötesi duyarlılığını kullandılar. Tayf çekerler kara delik cinayetindeki adli ipuçlarını sunarlar. Gökbilimciler farklı teleskoplarla kara deliklerin çevresinde yaklaşık 100 gelgit bozulması olayı tespit ettiler. Gelgit olayları kara delikler hakkında önemli bilgiler vermektedir. Gök ada merkezinde hareketsiz yatan süper kütleli kara deliklerin her yüz bin yılda birkaç yıldızı parçalayıp yuttuğu tahmin edilmektedir. AT2022dsd yıldız yutma olayı ilk kez 1 Mart 2022'de Tüm Gökyüzü Süpernovaları Otomatik Tarama programı yardımıyla fark edildi. Yüksek enerjinin uzun zamanda yayılması nedeniyle morötesi tayfında gözlem yapılması işi kolaylaştırdı. CfA'dan Peter Maksym: Genellikle bu tür olayları gözlemek zordur. Olay başlarda oldukça parlakken birkaç gözlem verisi alabilirsiniz. Programımızın farkı ise bir yıl boyunca birkaç gelgit olayına bakabilmemiz. Olayı erken dönemde fark ettik ve bu da kara deliğin cismi yutma aşamalarını görmemizi sağladı diyor. Hubble'ın tayfsal verileri yıldızı çok parlak, sıcak ve halka şeklinde bir gaz bölgesinden geliyormuş gibi yorumladı. Simit benzeri bu alan Güneş sistemi büyüklüğünde olup merkezinde kara delik bulunmaktadır. Simidin kenarındaki bir yere bakıyoruz. Kara delikten gelen ve yüzeyi süpüren yıldız rüzgarını görüyoruz. Rüzgar saatte 35 milyon kilometre hızla bize doğru yansıyor. Aslında olayı anlamaya çalışıyoruz. Yıldız parçalanıyor ve kara delik yıldız maddesini çekiyor. Arada neler olup bittiğini söyleyen modeller bulunmasına rağmen süreç tam olarak anlaşılmış değil diyor Maksym.


Çoğu kara delik keşfini çürütmesiyle ünlü uluslararası uzmanlardan oluşan bir ekip gökadamıza komşu olan Büyük Macellan Bulutunda yıldız-kütleli bir kara delik keşfi gerçekleştirdi. Ekibimiz ilk kez tezi çürütmek yerine, bir kara delik keşfini duyurmak üzere bir araya geldi, diyor çalışmanın lideri Tomer Shenar. Bununla birlikte, kara deliğin oluşmasını sağlayan yıldızın güçlü herhangi bir patlama işareti bırakmaksızın yok olduğu bulundu. Keşif Avrupa Güney Gözlemevinin Çok Büyük Teleskopu ile altı yıl boyunca yapılan gözlemler sayesinde mümkün oldu. Samanlıktaki iğneyi tespit ettik, diyor çalışmayı Belçika'daki KU Leuven'de başlatan ve artık Hollanda, Amsterdam Üniversitesinde Marie-Curie Burslusu olan Shenar. Benzer diğer kara delik adaylar önerilmiş olsa da, ekip bunun gökadamız dışında tespit edilen yıldız kütleli ilk uyuyan kara delik olduğunu iddia ediyor. Yıldız-kütleli kara delikler büyük kütleli yıldızların yaşamlarının sonuna gelerek kendi kütle çekimleri altında çökmeleri sonucunda meydana gelir. Bir çift sistemde, iki yıldız birbirleri etrafında dolanır ve bu sürecin sonunda sistemde bir kara delik ve parlak bir yoldaş yıldız kalır. Kara delik eğer yüksek düzeyde X-ışın ışıması yapmıyorsa, 'uyuyan' olarak sınıflandırılır ve genelde bu şekilde tespit edilirler. Gökbilimciler yaygın olduklarını düşünseler de uyuyan kara deliklerin herhangi bir hakkında çok az bilgi sahibi olmamız şaşırtıcı, şeklinde açıklıyor KU Leuven'den eş-yazar Pablo Marchant. Yeni bulunan kara delik Güneş'imizin en az doku katı kütlesinde ve yine Güneş'ten 25 kat büyük kütleli ve sıcak bir mavi yıldız etrafında dolanmaktadır. Uyuyan kara deliklerin tespiti çevreleri ile etkileşimleri fazla olmadığı için zordur. İki yıldan uzun bir süredir bu şekildeki kara delik çift sistemlerini arıyoruz, diyor Almanya, ESO'da araştırmacı olan eş-yazar Julia Bodensteiner. VFTS 243'ü duyduğumda oldukça heyecanlandım, bu bana göre şimdiye kadar rapor edilmiş olan en tatmin edici aday. Ekip VFTS 243'ü bulabilmek için Büyük Macellan Bulutundaki Tarantula Bulutsusu bölgesinde bulunan 1000 yıldızı inceleyerek, yoldaş olarak kara delik içeren çift sistemleri aradı. Birçok alternatif açıklama mümkün olduğundan, bu yoldaşların kara delik olarak tespit edilmesi aşırı zor bir işlemdir. Son yıllardaki potansiyel kara delikleri çürütmüş bir araştırmacı olarak, bu keşifle ilgili aşırı derecede şüpheliydim, diyor Shenar. Bu şüphe ABD Harvard & Smithsonian Astrofizik Merkezinden eş-yazar ve Shenar'ın kendisine kara delik savar adını verdiği Kareem El-Badry tarafından da paylaşılıyordu. Tomer bana bulgularını ikinci kez kontrol etmemi istediğinde şüphelerim vardı. Ancak bulguların kara delik içermediğine dair makul bir açıklama bulamadım, diye açıklıyor El-Badry. Keşif aynı zamanda ekibin kara delik oluşumunu içeren süreçlere dair eşsiz bir bakış akışı geliştirmesini sağlayacak. Gökbilimciler yıldız-kütleli kara deliklerin büyük kütleli yıldızların çekirdeklerinin çökmesiyle oluştuklarını düşünüyor, ancak buna güçlü bir süpernova patlamasının eşlik edip etmediği halen belirsizliğini koruyor. VFTS 243 kara deliğini oluşturan yıldızın tümüyle çöktüğü, ancak herhangi bir patlama izi bırakmadığı görülüyor, şeklinde açıklıyor Shenar. Bu 'doğrudan-çöküş' senaryosu son zamanlarda ortaya çıkmış olsa da, bizim çalışmamız doğrudan buna işaret edenlerin başındadır. Bu evrendeki kara delik birleşmelerinin kökenine dair oldukça büyük bir işarettir. VFTS 243'teki kara delik Tarantula Bulutsusu'nun altı yıl boyunca ESO'nun VLT'si üzerindeki FLAMES aygıtı ile gözlenmesi sayesinde bulunmuştur . 'Kara delik polisi' takma ismine rağmen ekip araştırmayı aktif olarak teşvik ediyor ve bugün Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışmalarının, Samanyolu ve Macellan Bulutlarında binlercesinin var olduğu tahmin edilen, büyük kütleli diğer yıldızların etrafındaki yıldız-kütleli kara deliklerin keşfine yol açmasını ümit ediyorlar. Tabi bu alandaki diğer kişilerin de analizlerimizi dikkatlice incelemesini ve alternatif modeller öne sürmeyi denemelerini bekliyorum, diyor son olarak El-Badry. Dahil olunduğunda oldukça heyecan verici bir proje. Notlar Çalışma KU Leuven'deki Gökbilim Enstitüsünde Hugues Sana liderliğindeki bir ekip tarafından gerçekleştirilmiştir. Laurent Mahy liderliğindeki ayrı bir çalışma aynı ekip üyelerinden çoğunu içermekte olup Astronomy & Astrophysics'te yayına kabul edilmiştir ve Samanyolu gökadamızdaki HD 130298 sisteminde bulunan başka bir yıldız-kütleli kara delik adayını konu edinmektedir. Çalışmada kullanılan gözlemler altı yılı kapsamaktadır: 2008 ila 2009 yıllarında VLT FLAMES Tarantula Taraması gözlemleri ile 2012 ila 2014 yıllarında Tarantula Büyük Kütleli Çiftleri Görüntüleme programı kapsamında alınan verileri içermektedir.


ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimciler evrendeki en eski gökadaların bazılarının etrafındaki soğuk gaz rezervlerini görüntüledi. 12.5 milyar yıl önceki durumları şimdi görülen bu gaz haleleri, gözlenen gökadaların merkezindeki süper kütleli kara delikler için mükemmel bir ziyafet gibidir. Bu besin stokları bu kozmik canavarların evrenin tarihinde Kozmik Şafak olarak bilinen bir dönemde hızla nasıl büyüdüklerini açıklayabilir. İlk gökadaların, hem süper kütleli kara deliklerin büyümesini hem de güçlü yıldız oluşumunu sürdürebilmesi için çevrelerinde yeterince yiyeceğe sahip olduğunu şimdi ilk kez gösterme fırsatımız oluyor, diyor, bugün The Astrophysical Journal'da yayımlanan araştırmayı yürüten, Almanya, Heidelberg Max Planck Gökbilim Enstitüsü'nden Emanuele Paolo Farina. Bu gökbilimcilerin çözmeye çalıştığı, 12 milyar yıl önceki yapıların nasıl oluştuklarına dair bilmeceye temel bir parça ekliyor. Gökbilimciler süper kütleli kara deliklerin evrenin erken tarihinde nasıl büyüyebildiklerini merak ediyor. Bu erken canavarların Güneş'ten milyarlarca kat büyük kütleye sahip olmaları büyük bir gizem, diyor Farina, yine Garching Max Planck Enstitüsünden. Görünüşe göre ilk kara delikler ilk yıldızların çökmesiyle oluşarak oldukça kısa sürede büyümüş olmalılar. Ancak şimdiye kadar gökbilimciler bu hızlı büyümeyi açıklayabilecek miktarda gaz ve tozdan oluşan 'kara delik yemeği' tespit edemedi. Sorunu daha da karmaşık hale getiren, Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi, ALMA ile yapılan daha önceki gözlemler ile göre ilk gökadalardaki hızlı yıldız oluşumunu besleyen çok miktarda toz ve gaz ortaya çıkarıldı. Bu ALMA gözlemlerine göre bir kara deliği besleyecek geride çok az malzeme kalıyordu. Bu gizemi çözebilmek için Farina ve arkadaşları büyük kütleli gökadaların merkezinde yer alan ve süper kütleli kara deliklerden beslenen, aşırı parlak nesneleri kuasarlar, Şili'nin Atacama Çölündeki Çok Büyük Teleskop üzerinde bulunan MUSE aygıtı ile inceledi. Çalışma ile, evren halen oluşum aşamasındayken, sadece 870 milyon yıl yaşında olduğu bir zamanda, 12.5 milyar yıl önceki 31 farklı kuasar gözlendi. Gökbilimciler 12 kuasarın çok miktarda gaz rezervi ile çevrili olduğunu ortaya çıkardı: Güneş'ten milyarlarca kez büyüklükte kütleye sahip ve merkezi kara delikten 100 bin ışık yılı uzaklığa kadar genişleyen soğuk ve yoğun hidrojen gazı. Almanya, ABD, İtalya ve Şili'den gökbilimcilerin yer aldığı ekip ayrıca bu gaz halelerinin gökadalara sıkıca bağlı olduğunu buldu. Bu sayede hem süper kütleli kara deliklerin büyümesi hem de yoğun yıldız oluşumu için mükemmel beslenme kaynağı sağlanmış oluyordu. Araştırma, Farina'nın kuasarlar alanında bir oyun değiştirici diye bahsettiği ESO'nun VLT'si üzerindeki Çoklu Birim Tayfsal Kaşif, MUSE'nin süper hassasiyeti sayesinde mümkün oldu. Hedef başına sadece birkaç saatlik gözlemle genç evrendeki büyük ve doymak bilmez kara deliklerin çevresindeki ortamı araştırabildik, diye ekliyor. Kuasarlar parlak olsa da, çevrelerindeki gaz rezervlerini gözlemek oldukça zor. Ancak MUSE hale içindeki hidrojen gazının sönük parıltısını tespit ederek, gökbilimcilerin erken evrendeki süper kütleli kara delikleri besleyen yiyecek zulasını ortaya çıkarmalarını sağladı. Gelecekte ESO'nun Aşırı Büyük Teleskopu Büyük Patlamadan sonraki ilk birkaç milyar yıl içinde oluşan gökadalar ve süper kütleli karadelikler hakkındaki daha fazla ayrıntıyı ortaya çıkarmak üzere bilim insanlarına yardımcı olacak. ELT'nin gücü sayesinde evrenin erken dönemlerine dalarak bu tür gaz bulutsularından daha fazlasını ortaya çıkarabileceğiz, diyor Farina son olarak. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


NASA'nın Nükleer Tayfölçerli Teleskop Dizisi bir süper kütleli karadeliğin yakınındaki bir bölgede ender rastlanan bir olay yakaladı. Karadelik yakınlarındaki bir X-ışını kaynağı bir gün içerisinde korona adı verilen karadeliğin yakınındaki alana taşındı. Cambridge Astronomi Enstitüsü'nden Michael Parker: Kaynak karadeliğin yakınındaki bölgeye süzülerek yoğun kütle çekiminin olduğu ve maddenin sarmal disk üzerine düşerek ışığıyla birlikte yok oldu diyor. Karadeliğe yaklaşan kaynak güçlü kütle çekimi nedeniyle güçlü X-ışınları yayarak savruldu. Sonuçta uzayan ve gittikçe sönükleşen X-ışını yaymaya başladı. Daha önce bu tür olaylara rastlanmıştı ancak ilk kez karadeliğin bir cismi yutması bu denli ayrıntılı izlenmiş oldu. Tüm gökadaların merkezlerinde bir süper kütleli karadelik olduğu düşünülüyor. Bunların bazıları çok büyükken bazıları ise çok hızlı dönmektedir. Gözlem yapılan karadelik, Pegasus takımyıldızı yönünde ve bizden 324 milyon ışık yılı uzaklıktaki Markarian 335 ya da kısaca MRK 335 olarak bilinen gökadanın merkezinde yatmaktadır. Kütlesi ve dönüş hızı bilinen en yüksek değerlerdedir. Güneş'in sadece 30 çapı kadar alanı kaplayan karadelik 10 milyon güneş kütlesindedir. Büyük hızla döndüğünden çevresindeki uzayda onunla birlikte savrulmaktadır. Süper kütleli karadeliğin çevresindeki ışıma içine düşen maddenin yaydığı yüksek enerjili ışıma ve yığılma diskinden kaynaklanmaktadır. Gökbilimciler şekil ve sıcaklık açısından belirsiz olan korona bölgesinin ışık hızına yakın hızlarla hareket eden parçacıklarla dolu olduğunu düşünüyor. NASA'nın Swift uydusu birkaç yıldır MRK 335'i izliyordu ve son zamanlarda X-ışını dalga boyundaki değişim dikkatleri çekti. 3 ile 79 kiloelektron volt aralığında gözlenen yüksek enerjili X-ışınına yakından bakmak için NuSTAR bölgeye yönlendirildi. Bu özel enerji aralığı karadeliğin olay ufku adı verilen ışığın bile kaçamadığı bölge yakınında neler olup bittiğini görmeyi sağlamaktadır. Seri gözlemler sonucunda yapının koronaya yakın bir yerde olduğu ortaya çıktı. Araştırmacılar yapının korona içerisine ne zaman düşeceğini bilmiyordu. Üstelik NuSTAR gözlemleri karadeliğin kütle çekimini ve kızgın diskin içinden koronaya süzülen ışık miktarını da belirledi. Sanki karadeliğin yakınındaki birisi gökbilimcilerin görmesi için bir el feneri tutarak bölgedeki değişimi gösteriyordu. Yeni veriler karadeliğin koronasının gizemli yapısını ortaya çıkarabilir. Ayrıca bu gözlemler MRK 355'in sıra dışı dönüşü ile ilgili detaylı bilgilerde sağladı. Bu göreli hızlar Albert Einstein'ın Görelilik Kuramı'nda belirttiği gibi ışık hızına yakındır. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden NuSTAR baş araştırmacısı Fiona Harrison: Hala korona bölgesinin nasıl bir olduğunu ve şeklini neyin değiştirdiğini anlamadık, ama buradaki etkiler Einstein'ın Genel Görelilik Kuramı ile ve karadeliğin çevresindeki maddenin yaydığı ışımanın yardımıyla belirgin hale geliyor. Bu ve benzeri olaylarda NuSTAR'ın eşsiz yeteneği ve genel görelilik ilkesi, ışığın mümkün en yüksek bükülme değerinde bile çalışmamızı sağlıyor diyor.


Samanyolu merkezindeki süper kütleli karadelik Yay A* bu görüntüde ortaya çıkıyor. Gökbilimciler Sgr A* çevresindeki gazın neden olağanüstü soluk göründüğünü anlamak için Chandra X-Işını Gözlemevi'nin X-ışını verileriyle önemli bir adım attı. Büyük görüntüdeki mavi renk Chandra ile X-ışını verileri, kırmızı ve sarı renkler Hubble Uzay Teleskopu'nun kızılötesi verileriyle oluşmuştur. Buna ek olarak yarım ışık yılı genişlikteki bir bölgedeki Sgr A*'a yakın bakış ise üstte görülmektedir. X-Işınının kaynağı karadelikten içeri süzülen sıcak gaz değil. Bu sıcak gaz kızılötesi gözlemlere göre disk şeklinde bir alana dağılmış genç büyük kütleli yıldızların ürettiği rüzgarlardır. Bu yeni verilere Chandra'nın büyük gözlem projelerinden biri sonucunda ulaşıldı. Chandra emsalsiz X-ışını algılama yeteneğiyle yaklaşık 4 milyon Güneş kütleli Yay A* çevresindeki multimilyon derece sıcaklığındaki gazın imzalarını görmek için toplamda beş haftayı bulan gözlem yaptı. Dünya'dan 26.000 ışık yılı uzaklıktaki Yay A* yerel evrendeki yakınına akan maddenin görülebildiği ender süper kütleli karadeliklerden biridir. Çalışma ekibi karadeliğin kütle çekimi nedeniyle olay ufkuna giren maddenin, çevresinde dolanan maddeden % 1'den daha az olduğu görüşünde. Sonuçta Yay A* yaydığı son derece soluk X-ışınlarıyla yakın evrendeki gökadalarda bulunan karadeliklerden biridir. Karadeliğin maddeyi çekmesi için önce maddenin ısı ve açısal momentumunu kaybetmesi gerekir. Maddeden yayılan enerji bu kayba işaret ediyor. Bu çalışma ile Yay A* çevresinde parlayan maddeyi tam anlamıyla gözlemek için radyo teleskop verilerinin de gerektiği belirtiliyor. Ayrıca böylesi bir çalışma karadeliğin yörüngesindeki yıldız ve gaz bulutlarının akışının nedenlerini anlamaya da yol açacaktır.


Sarmal gökada Samanyolu'nun merkezindeki bir milyon güneş kütlesinden büyük süper kütleli karadeliğin çevresi sıcak maddeyle sarılmış durumda. Bu canavarlar birçok gökadanın merkezine yerleşmiş durumda. Süper kütleli karadelikler besinlerini yıldızları, gezegenleri, asteroitleri, kuyrukluyıldızları, gaz ve toz bulutlarını yutarak sağlıyor. NASA'nın NuSTAR uzay aracı Samanyolu merkezindeki karadeliğin atıştırmalık niyetine bir cismi yakaladığını belirledi. Proje baş araştırmacısı Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Fiona Harrison: Karadeliğin yakınında gerçekleşen patlamayı görecek kadar şanslıydık diyor. NuSTAR, evrendeki şiddetli yüksek enerjili olayların fotoğraflarını çekmek için tasarlanmış yörünge gözlemevidir. 13 Haziran 2012'de fırlatılan araç, açgözlü karadeliklerin tuzağına düşerek ölmekte olan yıldızların yaydığı yüksek enerjili X-ışınlarını görebilme yeteneğine sahip tek teleskoptur. Yeni bir gözlükle çevreyi daha net görmek gibi diyor Harrison. NuSTAR'ın ilk görüntüsü Kuğu takım yıldızındaki dev yıldız arkadaşından kaptığı gazın çevresinde oluşturduğu yapıyla X-1'i görüntülemek olmuştu. NuSTAR'ın keskin gözleri Temmuz ayındaki bir gözlem sırasında galaktik merkezden gelen X-ışınlarını fark etti. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi'nin X-ışını verileri ve Hawai Keck Teleskopu'nun kızılötesi verileri bu patlamayı doğruladı: Samanyolu'nun merkezindeki karadelik bir şey yutmuştu. Karadeliklerin kütle çekimsel tekilliğine giren madde, yemek yerken parçaların gırtlaktan aşağı süzülmesi gibi, milyonlarca dereceye kadar ısınan şiddetli bir süreçten geçer. NuSTAR, milyonlarca dereceye kadar ısınan maddeye ait X-ışınlarını algıladı. Gökbilimciler bu gözlemle uzun zamandır gizemini koruyan bir soruya yanıt bulacaklarını sanıyor: Samanyolu merkezindeki süper kütleli karadelik yiyeceği cismi nasıl seçiyor? Diğer gökadaların merkezilerindeki canavarlara kıyasla Samanyolu merkezindeki karadelik daha sakin bir yapıdadır. Çoğu aktif karadelik maddeyi bir anda yiyip yutmak eğilimindedir. Gökadamızdaki karadeliğin ise daha yavaş, ısırarak yediği düşünülüyor. Asteroitler karadeliğin temel besin kaynağı olabilir. Bir modele göre trilyonlarca asteroit Samanyolu'nun çekirdeğini sarmaktadır. Chandra yardımıyla gökbilimciler bu asteroitlerin ortalama 10 km genişliğe sahip olduğunu ve karadeliğe düşerken büyük fişekler gibi iz oluşturduklarını fark ettiler. Bu uzay kayaları 65 milyon yıl önce yeryüzündeki dinozor yaşamını sona erdiren asteroitle aynı boyuta sahiptir. Elbette daha küçük asteroitler de bulunmaktadır, ancak Chandra bunların yaydığı zayıf fişekleri görecek yetenekte değildir. NuSTAR sorunun çözümüne yeni bir öneri getiriyor. X-Işını izlerini algılayabilen teleskop yardımıyla gökbilimciler, gökada merkezinde neler olup bittiğini de anlayabilecek. Yakında canavarın menüsü ortaya çıkabilir.


Karadeliğe düşen madde yoğun X-ışınları yayar ki bunlara imdat çığlığı da denir. X-ışınlarını gözlemek için özel teleskoplara ihtiyaç vardır. Örneğin NASA'nın Chandra ve ESA'nın XMM-Newton Gözlemevleri bu amaca hizmet eder. Yeni bir çalışma bu gözlemevlerinden birine ait: ESA'nın XMM-Newton X-Işını Gözlemevi bir karadeliğin dinamiklerini ve çevresinde olup bitenleri anlamak için yayınlanan X-ışınlarının yankılarını izledi. Karadeliklerin çoğu çevresini çözemeyeceğimiz kadar küçüktür. Bunların davranışını ancak yakınına bir cisim yaklaştığında anlayabiliriz. Malzeme karadeliğin çekimi nedeniyle sarmal hareket yaparak sıkışır ve ısınır. Bu nedenle yoğun X-ışınları yayar. Bunun nedeni ise karadeliğin benzersiz yapısı nedeniyle güçlü çekim kuvvetidir. Araştırmacılar ilk kez bu ışınların yankılarını izleyerek aktif gökada çekirdeğindeki karadeliğin çevresini haritalamak için XMM-Newton Gözlemevini kullandılar. IRAS 13224-3809 adlı karadeliğin bulunduğu gökada uzaydaki en değişken X-ışını kaynaklarından biridir. Sadece 50 saat içinde parlaklığını 50 faktör arttırarak çok büyük ve hızlı dalgalar oluşturur. Cambridge Üniversitesinden William Alston: Odaların geometrisine ve içindeki maddeye bağlı olarak herkes sesinin yankısının nasıl değiştiğini farketmiştir. Bunun nedeni ses dalgalarının farklı malzemelerden farklı biçimlerde yansımasıdır diyor. Benzer şekilde karadeliğe düşen bir cisim nedeniyle yayılan X-ışınlarının yankısı da yayıldığı bölgedeki malzemenin özellikleriyle ilgilidir. Gaz akışının dinamikleri onu çeken karadeliğin özelliklerine bağlı olduğundan William ve arkadaşları içe doğru ilerleyen maddenin özelliklerini gözleyerek gökadanın merkezinde yatan karadeliğin kütlesini ve dönüş hızını hesaplayabildiler. Malzeme karadeliğe doğru düştükçe bir disk oluşturur. Bu diskin korona adı verilen elektronlarla kaplı dış kısmı yaklaşık bir milyar derece sıcaklıktadır. Araştırmacılar bölgenin geometrisini haritalamak için yankıları görmeyi beklerken beklenmedik birşeyle karşılaştılar: korona birkaç gün içinde inanılmaz derecede hızla değişti. Koronanın boyutu değiştikçe ışık yankılanıyor. Tıpkı hareket eden bir asansörde sesinizin yankısının değişmesi gibi diyor William. Işık yankılarını izleyerek korona değişimini izleyebildik. Daha da heyecanlı olansa korona değişimine bakarak karadeliğin kütle ve dönüş hızını daha iyi hesaplayabilmemiz. Karadeliğin kütlesi dalgalanmayacağından ekodaki değişim gaz ortamında ortaya çıkar. Ekip 2030 yılında göreve başlaması planlanan Athena teleskopu ile çok daha ayrıntılı gözlemler yapabileceğini düşünüyor.


İki karadelik birleştiğinde, oluşan karadeliğin bir kez değil, birden fazla kez 'çınladığı' ve kütle çekim dalgaları yaydığı belirlendi. Buradaki 'çınlama' ifadesi, bir metale vurulduğunda duyulan sesin zamanla azalmasına benzetilmiştir. Gerçekten de karadelikten yayılan kütleçekimsel dalgalanma frekansının önce maksimum değerine ulaştığı sonra azaldığı, bir süre sonra tekrar maksimuma ulaştığı ve tekrar azaldığı ölçülmüştür. Çalışma ARC Center of Excellence for Gravitational Wave Discovery liderliğindeki kütle çekimi dalgası bilimcilerinden oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirildi. Karadelikler evrendeki en dikkat çekici cisimlerdendir. 'Olay ufku' olarak bilinen bölgelerinde kütle çekimi o kadar güçlüdür ki, buradan ışık dahi kaçamaz. Genelde karadelikler, kendilerine çok yaklaşan her şeyi sessizce yutar. Ancak iki karadeliğin çarpışıp birleşmesi bilinen en enerjik olaylardandır. Bu olgu gökbilimcilere, hızla değişim gösteren karadelikleri gözleme ve kütleçekiminin en uç halini keşfetme şansı vermektedir. Çarpışan karadelikler ışık üretmez, ancak uzay-zaman dokusunda kütleçekim dalgalanmaları oluşturur ki gökbilimciler bu dalgalanmayı gözler. Bilimciler bir çarpışmadan sonra oluşan karadeliğin davranışının anlaşılmasının kütleçekiminden geçtiğini ve yayılan kütleçekim dalgalarının kodlanması gerektiğini düşünüyor. Communications Physics dergisinde yayınlanan makalede, Prof. Juan Calderon Bustillo'nun ekibi kütleçekim dalgalarının kodlarının, birleşen karadeliklerin şeklini belirlemek için kullanılabileceğini ortaya çıkardı. Georgia Institute of Technology'den makale yazarlarından yüksek lisans öğrencisi Christopher Evans: Süper bilgisayarlar kullanarak karadelik çarpışmasının simülasyonlarını gerçekleştirdik ve ardından oluşan yeni karadeliğin hızla değişim gösteren şeklini yaydığı kütle çekim dalgaları ile karşılaştırdık. Bu sinyallerin düşünülenden çok daha zengin ve karmaşık olduğunu fark ettik ve son karadeliğin büyük ölçüde değişen şekli hakkında daha fazla bilgi sahibi olduk diyor. Çarpışan karadeliklerden yayılan kütleçekimi dalgaları, 'çınlama' olarak bilinen oldukça basit sinyallerdir. İki karadelik birbirine yaklaşırken yörüngenin hızını ve yarıçapını gösteren frekans ve genliği artan sinyal üretir. Prof. Bustillo'ya göre, iki karadelik hızla birbirine yaklaşırken yaydıkları sinyalin yüksekliği ve büyüklüğü artar. Çarpışma sonrasında ise oluşan karadelik birbirine vuran iki metalin yaydığı ses gibi , önce yüksek sonra gittikçe azalan bir genliğe sahip olur. Bu ilke, şimdiye kadar incelenen çarpışan tüm cisimlerden yayılan kütleçekim dalgaları gözlemleriyle uyumludur. Bununla birlikte, çalışma ekibi oluşan karadeliğin 'ekvator' bölgesinden gözlemlenmesi durumunda tamamen farklı bir şeyin gerçekleştiğini buldu. Ekvator bölgesinden gözlediğimizde birleşmeden hemen önce sinyalin birkaç kez yukarı ve aşağı eğimle karmaşık sinyal oluştuğunu fark ettik diyor Bustillo. Yani karadelik aslında birkaç kez çınlıyor. Ekip, bir tür deniz feneri gibi davranan kütleçekim dalgalanmalarıyla ilgili olan durumun oluşan karadeliğin şekliyle ilgili olduğunu keşfetti: Farklı boyutlardaki iki karadelik birleştiğinde, oluşan son karadeliğin şekli başlangıçta bir ucu sivri diğer ucu geniş ve oval pürüzsüz bir kestane şeklini andırır diyor Bustillo. Karadeliğin en kıvrımlı bölgelerinden yayılan kütleçekim dalgalanmaları çok daha yoğun olmaktadır. Bunun nedeni ise, karadeliğin dönmesi sonucu gözlemciye aralıklarla çınlamasıdır.


Gökbilimciler uzaktaki bir gökadada süper kütleli karadelik olma olasılığı yüksek bir cisim keşfetti. Ancak X-ışınları ile bir yıldız gibi görülebilen karadeliğin gökadanın merkezinde olmadığı belirlendi. Bu karadeliklerin keşfi gökadaların merkezinde nasıl büyüdüklerinin anlaşılması açısından oldukça önemlidir. Söz konusu cismi Utrecht Üniversitesi son sınıf öğrencilerinden Marianne Heida, lisans projesi sırasında yarım milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökadada bulunan tuhaf bir yıldızı gözleyerek keşfetti. Keşfi biraz da tesadüfen yüz binlerce X-ışını kaynakları arasından gerçekleştirdi. Normal koşullarda gökadaların merkezlerinde çevreye X-ışınları yayan dev karadelikler bulunur. Ancak Heida gördüğü yıldızın gökadanın merkezinde olmadığını fark etti. Buna karşılık yıldız çok parlak X-ışınları yayıyordu. Bir gökadanın merkezinde bulunan karadelik en az 1 milyar güneş kütlesindedir. Bu kadar ağır nesne şimdiye kadar gökada merkezinde saptanabilirdi. Ancak nesne hızla merkezden dışarı doğru hareketlenmiş görünüyor. İki karadeliğin birleşmesi sürecinde gerçekleşebilen bu geri çekilme özel durumlarda oluşur. Son birkaç yılda karadelik merkezinin hızıyla ilgili tahminler yapıldı. Bu tahminler için güçlü bilgisayarlar gerekmektedir. Hesaplamalar karadeliğin hızının asıl yönünün karadelik disklerinin birleşmesinin öncesinde eksenlerinin dönme hızına bağlı olduğunu göstermektedir. Heida'nın bu araştırması buzdağının görünen ucudur. Biz böylesine bir çok tuhaf X-ışını kaynağı daha bulduk. Ancak sonuçlardan emin olabilmek için NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi'nden alınacak hassas sonuçlara ihtiyaç duyuyoruz diyor Heida. Birleşmeden önce kendini gösteren ve hızlı hareket eden karadelikleri bulmak , bu cisimlerin özelliklerinin anlaşılması yönünde önemli bilgiler sağlayacaktır. Gelecekte bu süreci LISA uydusuyla gözlemek mümkün olabilecek. Gökbilimciler bu uydunun iki karadeliğin birleşmesi sonucu yaydıkları kütle çekimi dalgalarını ölçebileceğini umuyorlar. Böylece gökada merkezlerindeki karadeliklerin küçük karadelikleri yuttuğu bilgisi de sınanabilecek. Kaynak: Science Daily


Bir gökadaya ait birleşik görüntü, merkezdeki süper kütleli karadeliğin ürettiği muazzam gücü gösteriyor. Görüntü NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ile x-ışını gözlemi, NRAO'nun Çok Büyük Dizi ile radyo dalgası gözlemi ve Hubble Uzay Teleskopu ile gönürü ışık gözlemini içermektedir. 4C+29.30 Gökadası yaklaşık 850 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Radyo dalgaları uzak gökadanın merkezindeki süper kütleli karadeliğin saatte milyonlarca kilometre hıza ulaşabilen iki parçacık iki jetine aittir. Karadeliğin tahminen 100 milyon Güneş kütlesindedir. Jetlerin uçlarına bakıldığında büyük alanları etkilediği söylenebilir. X-ışını verileriyle sıcak gazın yerinin izlenmesi ise gökadanın farklı yönünü göstermektedir. Görüntü merkezinin yakınındaki X-ışınları karadeliğin çevresindeki milyonlarca derece sıcaklığa sahip gaz havuzunu işaret ediyor. Bu malzemenin bir kısmı karadelik tarafından yutuluyor olabilir ve bu da karadelik yakınlarında radyo jetlerinin yayılmasını tetiklemiş olabilir. Karadeliğin çevresindeki düşük enerjili X-ışınları büyük bir olasılıkla karadelik çevresindeki devasa halkadaki gaz ve toz tarafından emilmektedir. Bu nedenle gökbilimciler optik ışık altındaki görüntüde karadeliğin yakınında parlak bir ışığa bakarak gizlenen karadeliği yerini belirleyebilmektedir. Görüntüdeki parlak optik ışık gökadadaki yıldızlardan yayılmaktadır. Gökadanın kenarlarındaki radyo yayılımı, parlak bölgeler ise manyetik alan çizgileri boyunca kavisli yol izleyerek hareketlenen yüksek enerjili elektronlardan kaynaklanır. Bunlar karadelik tarafından üretilen jetlerin madde kümeleri içine nüfuz etmesiyle oluşur. Yüksek enerjili jetler soğuk gaz içine girerek onu ısıtır. Isınan ve sürüklenen madde geçici olarak süper karadeliğin beslenmesini sağlayan yakıt miktarını sınırlandırır. Bu sürecin süper kütleli karadeliğin kütlesi ile merkez bölge veya gökadadaki yıldızların oluşturduğu birleşik kütle arasında madde dağılımına neden olduğu düşünülmektedir.


Üç arkadaş yıldız oynarken biri aniden kayboldu. Yüz milyon yıl önce bir üçlü yıldız sistemi hayatlarını değiştiren böylesi olay yaşadılar. Üçlüden biri Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğin çekimine yakalanırken diğer ikisi ise merkezden dışarı doğru fırladı. Merkezden dışarı fırlayan bu iki yıldız daha sonra ise birleşerek mavi bir yıldız oldular. Akla bilimkurgu hikayelerini getiren bu olay bilinen en yüksek hızlı yıldız HE 0437-5439'un başına geldiğini Hubble ortaya çıkardı. Yıldız, Samanyolu'nun çekirdeğinin çevresinde ve Güneş'ten 3 kat daha hızlı saatte 2,5 milyon km hızla dolanıyor. 2005 yılından bu yanan keşfedilen 16 süper hızlı yıldız gökadanın merkezinden sürülmüş yıldızlardır. Ama Hubble'ın bu gözlemi merkezden sürülmüş ilk doğrudan gözlenen yıldızdır. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezin'den Warren Brown: Hubble kullanarak yıldızın dönme yönüne bakarak nereden geldiğini tespit ettik. Bu yıldız Samanyolu'ndaki 100 milyar yıldız içinde ender rastlanan türdendir. Bu türün oranı ise 100 milyonda 1'dir diyor. Bu yıldızların hareketi gökadamızı kuşatan karanlık maddenin şeklini ortaya çıkarabilir. Michigan Üniversitesi'nden Oleg Gnedin: Bu yıldızları çalışmak bize evrenin görünmeyen kütlesi hakkında bilgi verebilir. Böylece gökbilimciler gökadaların evrimini daha iyi anlayabilirler. Karanlık maddenin kütle çekimi merkezden sürülen süper hızlı yıldızların yörüngeleri izlenerek hesaplanabilir diyor. Samanyolu'nun merkezinden dışlanan bu aykırı yıldızlar merkezden 200 000 ışık yılı uzaklıkta dolanmaktadır. Karşılaştırma için Samanyolu'nun disk çapının 100 000 ışık yolu olduğunu hatırlamak gerekir. Samanyolu'nun merkezinden bu kadar uzaklığa yıldızın ne kadar hızlı kaçtığını ise Brown ve Gnedin hesapladı. Yıldız gökadanın çekimine karşı koyabilmek için bir yıldızın hızının en az 2 katı hızla uzaklaşmalıdır. Bu normal şartlarda hiçbir yıldızın tercih etmeyeceği bir hızdır diyor Brown. HE 0437-5439'un konumuna ve hızına bakılarak yıldızın Samanyolu'nun merkezinden 100 milyon yıl önce itildiği sonucuna ulaşıldı. Ancak mavi yıldızın 9 Güneş kütlesi büyüklüğündeki kütlesi yıldızın daha kısa bir süre önce, 20 milyon yıl önce merkezden uzaklaşmış olabileceğini gösteriyor. Yıldızın mavi rengi ve aşırı hızı nedeniyle en olası çözüm, yıldızın merkezden uzaklaşmadan önce bir üçlü sistemin parçası olmasıdır. 1988 yılında yıldızın hızını arttıran kuram geliştirilmişti. Kuram merkezdeki karadeliğin her 100 bin yılda bir yıldızı dışarı attığını öngörmektedir. Brown üçlü yıldız sistemindeki iki yıldızın birbirine daha yakın ve üçüncü yıldızın ise bunların kütle çekimine kapılmış daha uzakta dolanan yıldız olduğunu düşünüyor. Karadelik işte bu uzaktaki yıldızı kendine doğru çekmiş olmalı. Çekime kapılan yıldızın momentumu diğer çift yıldıza aktarılarak bu yıldızların kaçışına zemin hazırlamıştır. Buradan etkilenen yıldızlardan büyük olanı büyümüş ve kırmızı dev haline gelmiş ve bir süre sonra ortağı olan yıldızı kendine katarak bir mavi yıldıza dönüşmüştür. Bu garip gelen varsayım sonucu oluşan ve süper hızda hareketli olan yıldızlardan çeşitli yıldız sistemlerinde görüyoruz diyor Brown. Bu süper hızlı yıldız 2005 yılında ESO'nun gökyüzü incelemeleri sırasında görüldü. Gökbilimciler yıldızın yaşını ortaya çıkarmak için iki sonuç önermişlerdi. Mavi süper hızlı yıldız komşu gökada Büyük Magellan Bulutu'ndan dışarı atılmıştı. 2008 yılında ise gökbilimciler bu yıldızların sırrını çözdüklerini söylediler. Gökbilişmciler bu yıldızların kimyasal yapısı ile Büyük Magellan Bulutu'ndaki yıldızların kimyasal yapısını ölçtüler. Bu yıldızlar komşu gökadaya sadece 65 000 ışık yılı uzaklıktaydılar. Hubble sonucu ise yıldızın doğduğu yere ilişkin yeni bir tartışma başlattı. Gökbilimciler Hubble'ın gelişmiş kamera sisteminin yardımıyla 3,5 yıldır bu yıldızları gözlüyor. Bunun dışında Baltimore'daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Jay Anderson'da 11 uzak gökadaya bağlı benzer yıldızların konumlarını ölçen yeni bir yöntem geliştirdi. Anderson ilki 2006'da daha sonra 2009'da elde ettiği görüntüleri kıyaslayarak bu yıldızların konumlarındaki değişiklikleri hesapladı. Yıldız bir pikselin 0,04'ü kadar yer değiştirmişti. Bu ölçümü bize Hubble teknolojisi verdi. Yerdeki, teleskoplarla böyle bir gözlem yapmak çok zordur. Ekip Samanyolu'nun çevresinde bulunan dört farklı yıldız üzerinde çalışmayı sürdürüyor. Biz HE 0437-5439 gibi büyük B sınıfı yıldızlarını inceliyoruz. Şimdiye kadar bunlardan 14-16 tane bulduk. Bu yıldızları keşfetmek için süre gerekiyor. Samanyoılu'nun dışındaki yıldız yoğunluğu daha azdır. Bundan dolayı böylesi yıldızları keşfetmek daha kolay olmaktadır diyor Brown. Kaynak: Hubble


Uzak bir gökadanın merkezindeki karadelik, çevresine biriken maddeyi lavabodan boşalan su gibi yavaşça tüketiyor. Diskin içine sürekli olarak gaz damlaması sonucunda madde diskin üst ve altında karadeliğe yakın kısımlarda birikir ve 300 milyon ışık yılı uzaklıktaki Dünya'dan görülebilen X-ışını parlaması oluşturur. Karadelik koronası adı verilen bu ultra sıcak gaz karadeliği beslerken parlaklığı 100 kata değişimler gösterir. Ancak iki yıl önce 1ES 1927+654 gökadasındaki karadeliğin koronasından gelen X-ışınları tamamen kayboldu ve 40 gün içinde parlaklığı 10 bin kat azaldı. Yaklaşık 100 gün sonra ise 20 kat parlak hale geldi. Karadelik koronasından gelen X-ışını karadeliğin beslenmesiyle doğrudan ilgilidir ve ışığın kaybolması muhtemelen gıda stokunun kesildiği anlamına gelir. Astrophysical Journal Letters'da yayınlanan çalışmaya göre bu duruma kaçak bir yıldızın karadeliğe çok yaklaşması ve parçalanması neden olmuş olabilir. Eğer durum böyleyse yıldıza göre daha hızlı hareket eden kalıntı diski yıldızın hareketine bağlı olarak dağılabilirdi. Şili'deki Diego Portales Üniversitesinden Claudio Ricci: Normalde karadelik disklerinde böyle durumlar görmüyoruz. Bu o kadar garipti ki başta verilerde bir sorun olduğunu düşündük. Ancak sorun yoktu ve çok heyecanlandık. Buna rağmen neyle karşı karşıya olduğumuzu bilmiyorduk ve konuştuğumuz hiç kimse böyle bir durumla karşılaşmamıştı diyor. Evrendeki hemen her gökada merkezinde 1ES 1927+654'teki gibi milyonlarca ya da milyarlarca Güneş kütleli süper kütleli bir karadelik bulunur. Bunlar çevresindeki gazı tüketerek büyürler. Karadelikler ışık yaymadığı veya yansıtmadığı için doğrudan görülemezler, ancak koronaları ve toplanma disklerinden gelen ışık sayesinde varlıkları tespit edilebilir. X-ışını sinyalinin kaybolmasından birkaç ay önce çeşitli gözlemevlerinden alınan verilerde diskin önemli ölçüde parladığını göstermiştir. Bu gözlemler çalışmada öne sürülen hipotezi desteklemektedir. Yani yıldıza ait madde diskle çarpışmış olabilir.


VLT Samanyolu'nun merkezindeki dev karadeliğe yaklaşan bir gaz bulutunu canlı olarak izledi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan yeni gözlemler ilk kez gökadanın merkezinde bulunan dev bir karadeliğin parçalarına ayırdığı bir gaz bulutunu gösterdi. Bulutun çekim gücüyle uzayan yapısı, baş tarafının karadeliğe en yakın noktada saatte 10 milyon km'den fazla hızla ilerlemesine yol açarken, kuyruk kısmının halen bulutu izleyerek karadeliğe doğru düşmekte olduğu gözlendi. 2011 yılında ESO'nun Çok Büyük Teleskopu Dünya'nın kütlesinin birkaç katı büyüklüğünde bir gaz bulutunun Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğe doğru hızla ilerlediğini keşfetmişti . Bu bulut şimdi en yakın geçişini yapıyor ve karadeliğin olağanüstü kütleçekim alanına girerek muazzam miktarda uzamaya maruz kalıyor. Bulutun ön ucundaki gaz şimdi 160 milyar kilometreden daha fazla bir uzunluğa ulaşarak karadeliğe en yakın noktada dolanıyor. Ve içeriye düşmesi için en yakın noktaya sadece 25 milyar kilometreden biraz fazla bir mesafe var karadeliğe düşmesine ramak kaldı, diye açıklıyor gözlem takımına liderlik eden Stefan Gillessen . Bulut o kadar uzun bir hale geldi ki, karadeliğe yakınlaşma süreci tek bir olay olmaktan çıkarak bir yıldan fazla bir süre devam edecek. Bulut uzadıkça onu gözlemek için ihtiyaç duyulan ışık miktarı da azalıyor. Ancak VLT üzerindeki SINFONI aygıtı ile 20 saatten fazla bir süre boyunca karadeliğe yakın bölgeyi gözleyerek toplam alan tayfçekeri ile bu bölgeye ait en uzun gözlem zamanı ekip merkezdeki karadeliğe doğru düşmekte olan bulutun farklı bölgelerinin hızlarını ölçmeyi başardı . Yeni gözlemlerde gördüğümüz en heyecan verici olay bulutun baş kısmının yörüngede bize doğru saatte 10 milyon kilometreden fazla bir hızla ilerlemesini görmek oldu ışık hızının % 1'I oranında bir hız bu, diye ekliyor bölgeyi yirmi yıldan fazla süredir araştıran grubun lideri Reinhard Genzel. Bunun anlamı bulutun ön kısmının hali hazırda karadeliğe en yakın geçişini yapmış olmasıdır. Gaz bulutunun kökeni halen gizemini korurken, gökbilimcilerin herhangi bir tahmini bulunmuyor . Yeni gözlemlerin olasılıkları düşüreceği düşünülüyor. Bir bilim-kurgu filmindeki talihsiz bir astronot gibi, bulutun spagettiye benzeyen bir yapıya dönüştüğünü görüyoruz. Yani büyük ihtimalle bir yıldıza sahip değil, diye sonlandırıyor Gillessen. Şimdilik gazın, karadeliğin etrafında bulunan yıldızlardan kaynaklanabileceğini düşünüyoruz. Gökadanın merkezindeki bu eşsiz olayın düğüm noktası şimdi çözülüyor ve bu bölge dünya genelindeki gökbilimcilerce yakından izleniyor. Bu yoğun gözlem kampanyası bol miktarda veri sağlayacak, sadece gaz bulutunun kökeni çözülmekle kalmayıp , daha önce gözlenmemiş karadeliğe yakın bölgelerin de araştırılması ve süper-güçlü kütleçekiminin etkileri hakkında da yeni bilgiler sağlanacak. Notlar Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğin kütlesinin Güneş'in bir milyon katı kadar olduğu tahmin ediliyor ve resmi olarak Sgr A* olarak biliniyor. Bu, şimdiye kadar bilinen en yakın karadeliktir ve karadelikleri detaylı olarak araştırabilmek için en iyi yerdir. Gökadanın merkezindeki karadeliğe ve çevresine ait çalışmalar ESO'nun en iyi on gökbilim keşfi listesinin birinci sırasındadır. En yakın geçişin uzaklığı yaklaşık olarak Güneş-Neptün mesafesinin beş katıdır. Bu, kütlesi Güneş'in dört milyon katı bir karadeliğe olan cesaret verici bir yakınlık! Bir toplam alan tayfçekerinde her piksele düşen ışık ayrı ayrı kendisini oluşturan renk bileşenlerine ayrılır ve her bir piksel için tayflar kaydedilir. Tayf böylece tekil olarak analiz edilebilir ve örneğin gözlenen nesnenin her bir kısmına ait hızlar ve kimyasal özelliklerin bir haritası çıkartılabilir. Araştırma ekibi ayrıca hareket halindeki bulutun karadeliğin etrafındaki herhangi bir gaz ortamıyla etkileşimine dair kanıtlar da görmeyi bekliyor. Şimdiye kadar birşey bulunamadı, ancak daha sonraki gözlemlerde bu tür etkilerin araştırılması planlanıyor. Gökbilimciler gaz bulutunun karadeliğin etrafındaki yıldızların yıldız rüzgarları tarafından oluşturulduğunu düşünüyorlar. Ya da muhtemelen gökada merkezinden dışarıya atılan bir jet sonucunda. Diğer bir seçenek bir zamanlar gazın merkezinde bir yıldız olduğuydu. Bu durumda gaz ya yıldızdan kaynaklanan bir rüzgarla ya da yıldızın etrafındaki gezegen-oluşturan gaz ve toz diski sayesinde oluştu. Gökadanın merkezindeki bu olay aydınlandıkça, gökbilimciler bulutun evriminin tamamen kütleçekimsel ve gelgitsel yapıdan ziyade, karmaşık, türbülans hidro-dinamiği şeklini almasını bekliyor. Konuyla ilgili benzetimler: Gaz bulutunun yıllara göre yörüngesini ele alan benzetim: Bulutun SENFONI aletiyle elde edilen hareketini gösteren filmi: Gökada merkezindeki yıldızların arasında kayan kırmızı renkle gösterilen bulutun davranışı: ESO-Türkiye


ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimciler Dünya'nın kütlesinden birkaç kat daha büyük bir gaz bulutunun Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğe doğru hızlı bir şekilde ivmelendiğini keşfettiler. Şimdiye dek bir bulutun süper kütleli bir karadeliğe doğru yaklaşıyor oluşu ilk kez gözleniyor. Sonuçlar Nature dergisinin 5 Ocak 2012 sayısında yayınlanacak. 20 yıllık bir program boyunca ESO teleskopları kullanılarak Almanya Max-Planck Garching'teki Yer Ötesi Fiziği Enstitüsü'nden Reinhard Genzel'in liderlik ettiği gökbilimci ekibi Gökadamızın merkezindeki süper kütleli karadelik civarındaki yıldızların hareketlerini takip ederek (eso0846) , karadeliğe yakalaşan yeni, eşsiz bir cisim keşfetti. Geçtiğimiz yedi yıl boyunca bu cismin hızı saatte 8 milyon km'yi geçerek neredeyse iki kat artmıştır. Oldukça basık bir yörüngede ve 2013'ün ortalarında karadeliğin olay ufkundan yalnızca 40 milyar kilometre yani 36 ışık saati uzaklıktan geçecektir . Bu astronomik koşullarda süper kütleli bir karadelikle son derece yakın bir karşılaşma olacaktır. Bu cisim çevredeki yıldızlardan çok daha soğuktur (yalnızca 280 derece) ve çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşmaktadır. Dünya'dan ortalama üç kat daha büyük kütleli toz ve iyonize gaz bulutudur. Bulut Samanyolu'nun kalabalık kalbinde onu çevreleyen sıcak yıldızlardan yayınlanan güçlü morötesi ışınımla parıldamaktadır. Bulutun yoğunluğu karadeliği çevreleyen sıcak gazdan çok daha yüksektir. Fakat bulut aç canavara yaklaştıkça artan dış basınç bulutu sıkıştıracaktır. Aynı zamanda Güneş'ten dört milyon kat daha büyük kütleli karadeliğin büyük çekimi içe doğru hareketini ivmelendirmeye devam edecek ve bulutu yörüngesi boyunca uzatacaktır. Makalenin baş yazarı Stefan Gillessen şöyle açıklamaktadır: Bir astronotun bir karadeliğe yaklaşarak spagettiye benzer şekilde uzadığı bilim kurgudan alışkın olduğumuz bir fikirdir. Fakat şimdi, bunun yeni keşfedilen bulut için gerçek olduğunu görebiliriz. Bu deneyimden kurtulamayacak. Bulutun kenarları çoktan parçalanmaya ve dağılmaya başlamıştır ve gelecek birkaç yılda tamamen parçalanması beklenmektedir . Gökbilimciler şimdiden 2008 ile 2011 arasındaki dönemde bulutun dağılmasının arttığına dair açık işaretleri görmüşlerdir. 2013'te karadeliğe doğru yaklaştıkça maddenin daha çok ısınması ve muhtemelen X-ışınları yayınlaması beklenmektedir. Şu anda karadelik yakınlarında çok az madde bulunmaktadır. Bu yüzden yeni gelen bu yemek gelecek yıllarda karadelik için baskın yakıt olacaktır. Bulutun oluşumuna ilişkin bir açıklamaya göre bulut maddesi güçlü rüzgarlarla çok hızlı bir şekilde kütle kaybeden genç, büyük kütleli yıldızlardan gelmiş olabilir. Böyle yıldızlar resmen gazlarını uzaklara fırlatırlar. Merkezdeki karadelik etrafında dolandığı bilinen bir çift sistemden gelen çarpışan yıldız rüzgarı bulutun oluşmasını sağlamış olabilir. Reinhard Genzel, Gelecek iki yıl çok ilginç olacak ve böyle dikkate değer büyük kütleli cisimler civarında maddenin davranışı hakkında son derece değerli bilgi sağlayacaktır. şeklinde sonuçlandırıyor. Notlar Samanyolu'nun merkezindeki karadelik Sgr A* olarak bilinir. Şimdiye kadar bilinen en yakın süper kütleli karadeliktir ve bu yüzden detaylı karadelik çalışmaları için en iyi yerdir. Gözlemler Şili'deki ESO Çok Büyük Teleskop'una bağlı kızılötesi uyarlanabilir optik kamerası NACO ve SINFONI kırmızı-ötesi tayfçekerinin her ikisiyle birlikte yapılmıştır. Samanyolu'nun merkezi, görünür ışığın saçıldığı ve sönümlendiği kalın toz tabakasının arkasında kalır ve bulutların daha geçirgen oldukları kırmızı-ötesi dalgaboylarında gözlenmelidir. Işık saati, ışığın bir saatte aldığı mesafedir. Bu, Güneş ile Jüpiter gezegeni arasındaki mesafeden çok az daha fazladır. Karşılaştırırsak Güneş ile en yakın yıldız arasındaki mesafe dört ışık yılından daha fazladır. Bulutun karadelikle buluşacağı yerin uzaklığı Güneş ile Neptün arasındaki uzaklığın on katından daha az olacaktır. Bu etki akışkanlar fiziğinden oldukça iyi bilinir ve bir bardak sudaki şurup örneğinde görülebilir. Şurubun suyun içinde aşağı doğru akışı bozulacak ve damla parçalanacak ve sudaki şurup etkin bir şekilde seyrelecektir. ESO-Türkçe


Gökbilimciler ilk kez süper kütleli bir karadeliğin güçlü kütle çekimi nedeniyle bir yıldızdan kopup hızla hareket eden malzemenin oluşturduğu jetin püskürmesini ve genişlemesini doğrudan görüntüledi. Araştırmacılar Ulusal Bilim Vakfının Temel Dizisi ve NASA'nın Spitzer teleskopu da olmak üzere radyo ve kızılaltı teleskoplarla Arp 299 adlı ikili bir sarmal gökadayı izledi. Gökadalar Dünya'dan 150 milyon ışık yılı uzakta yer alıyor. Gökadaların birinin merkezinde Güneş kütlesinin 20 milyon katından daha büyük bir karadeliğin, iki Güneş kütlesinden daha büyük bir yıldızı parçalamasıyla ortaya çıkan şiddetli olayları ortaya çıkardı. Araştırmacılar ayrıca olay zincirleri belirmeden önceki durum için Hubble gözlemlerine başvurdu. Bu tür bozulma olaylarında gerçekleşen yıldız ölümlerine daha önce çok az rastlanmıştı. Kuramcılar esir olan yıldızdan çalınan malzemenin karadelik çevresinde bir disk oluşturduğunu, bu maddenin yoğun X-ışınları ve görünür ışık altında parladığını ve aynı zamanda diskin kutuplarından malzeme püskürdüğünü belirlediler. İspanya Granada'daki Endülüs Astrofizik Enstitüsünden Miguel Perez-Torres: Bu olaylardan birinde jet oluşumunu ve evrimini doğrudan gözleyemedik diyor. Bir Jet Keşfi İlk veri 30 Ocak 2005'te Kanarya Adaları'ndaki William Herschel teleskopu ile Arp 299 adlı çarpışan gökadaların birinin çekirdeğinde parlak bir kızılaltı emisyon dalgası gözlendiğinde alındı. Ayrıca VLBA ile de aynı yerden 17 Temmuz 2005'te bir radyo emisyon kaynağı belirlendi. Finlandiya'daki Turku Üniversitesinden Seppo Mattila: Zamanla kızılaltı ve radyo dalgalarının parlak, buna karşılık görünür ışık ve X-ışınlarının sönük olduğu görüldü. Buna ilişkin en olası açıklama gökadanın merkezine yakın yıldızlararası ortamdaki kalın gaz ve tozun görünür ışık ve X-ışınlarını emmesi nedeniyle kızılaltı dalga boyunda ışık yaymasıdır diyor. Araştırmacılar cismin kızılaltı emisyonunu izleyebilmek için Kanarya Adaları'ndaki Nordic Optik teleskopunu ve NASA'nın Spitzer kızılaltı teleskopunu kullandı. Yaklaşık on yıl süren gözlemler gözlenen jetin tek yönde yayılan bir radyo kaynağı olduğunu gösterdi. Jet içerisinde genişleyen malzemenin ışığın hızının dörtte biri kadar hızla hareket ettiğini gösterdi. Radyo dalgalarını toz emmez ancak içinden rahatça geçer. Canavarın iştahı Çoğu gökadada milyonlarca ya da milyarlarca Güneş kütlesinde süper kütleli karadelik bulunmaktadır. Karadelikte kütle o kadar yoğundur ki kütle çekimsel etkisi çok büyüktür, bu nedenle ışık bile bu etkiden kurtulamaz. Süper kütleli bir karadelik yakaladıkları malzemeyi çevrelerinde biriktirir. Bu malzeme karadeliğin çevresinde dönerek bir disk oluşturur ve süper hızlı parçacıkların yayılmasına neden olur. Bu durum radyo gökadalarında ve kuasarlarda gözlenen bir durumdur. Çoğu zaman süper kütleli karadelikler bir şey tüketmez yani çoğunlukla sakin konumdadırlar. Aniden ortaya çıkan bu tür jet akımları olayın sürecinin anlaşılması açısından önemlidir diyor Perez-Torres. Tozun ışığı emmesi nedeniyle gözlediğimiz bu olay aslında buzdağının görünen kısmı olabilir. Bunların fazlasını kızılaltı ve radyo teleskoplarla keşfedebilir ve yeni bilgiler edinebiliriz diyor Mattila. Bu tür olaylara uzak evrende daha sık rastlanabilir. Bunların keşfi bilim insanlarının milyarlarca yıl önce gökadaların geliştiği ortamı anlamalarına yardımcı olacaktır. Bilim insanlarının bu keşfi aslında bir sürpriz olarak geldi. İlk kızılaltı patlama, çarpışan bu gökada çiftindeki süpernovaların keşfedilmesi amacıyla yürütülen bir projenin parçası olarak keşfedildi. Arp 299'da sayısız yıldız patlaması görüldü ve bir süpernova fabrikası adını aldı. 2011'de yani keşfinden sadece altı yıl sonra radyo dalgaları gözlendi. Sonraki gözlemlerle gözlenen genişlemenin bir süpernova değil bir jet olduğunu gösterdi.


ESA'nın Integral Gama Işınları Gözlemevi bir maddenin karadeliğe yakalanmadan 1 milisaniye önce sıcaklığının aşırı derecede yükseldiğini gözledi. Ancak gerçekten yakalanmış mı? Bu gözlemler maddenin büyük bir kısmının karadelikten kaçmış olabileceğini akla getiriyor. Kimse bir karadeliğin yakınında bulunmak istemez. Karadeliğin ölümcül yüzeyinden sadece birkaç yüz km uzakta parçacık ve ışımanın olduğu büyük bir girdap bulunur. Parçacıklar bu bölgede ışık hızına yakın bir hıza ulaşırlarken, bölgenin sıcaklığı da milyonlarca dereceye ulaşıyor. Genellikle parçacıkların bu mesafeyi geçip kendini kurtarması bir milisaniye kadar sürede olur ve bunu çok azı başarabilir. Gökbilimciler şimdi Integral Gözlemevi yardımıyla bu karmaşık bölgenin manyetik alanlarla kontrol edildiğini gördüler. Bu manyetik alanın karadeliğe çok yakın olduğu tespit edildi. Daha da önemlisi Integral uydusu parçacıkların bir kısmının alandan kaçmasını sağlayan manyetik tünel yapılarının olduğunu ortaya çıkarmasıdır. Fransa CEA Saclay'den Philippe Laurent'in başını çektiği ekip Dünya'ya yakın ve eşi olan yıldızdan gaz çalarak beslenen Kuğu X-1 (Cygnus X-1) karadeliğini gözleyerek bu sonuca ulaştılar. Karadeliğin yakınındaki parçacıklar güçlü manyetik alanca yakalanıp çekildiğinde dışa doğru fışkırmalar oluştuğuna ilişkin kanıtlar elde edildi. Bu fışkırmalar sırasında parçacıklar manyetik alandan kurtulmak istediğinden sarmal yörüngede hareket ediyor ve bu nedenle gama ışını yayıyorlar. Işık gibi bir dalga türü olan gama ışını, dalganın yönü ve kutuplanması sonucunda oluşur. Hızlı bir parçacık manyetik alana girdiğinde sarmal bir yörüngede dönmeye zorlanır ve gama ışını yaymaya başlar. Ekibin böylesi bir ışını gözlemesi ise hiç kolay olmadı. Bunun için Integral Gözlemevi'nin yaptığı tüm Kuğu X-1 gözlemlerini kullanmak zorundaydık diyor Laurent. Yedi yıl boyunca elde edilen gözlemleri derleyen ekibin elinde iki ay ya da 5 milyon saniye sürelik pozlamayla oluşturulabilecek tek bir görüntü elde edildi. Böylesi bir pozun oluşabilmesi için önceki gözlemlerin birleştirilmesi gerekiyordu. Laurent: Biz hala madde jetlerinin nasıl oluştuğunu bilmiyoruz. Bu gözlemler kuramcılar arasında süren tartışmaya katkı sağlayacaktır diyor. Karadelik çevresindeki fışkırmalar radyo teleskoplarıyla daha önce gözlenmesine karşılık bu fışkırmaların karadeliğin ne kadar yakınında olduğu anlaşılamadı. Bu da Integral gözleminin önemini ortaya çıkarır. Bir karadelikten yayılan fışkırmaların keşfi 8 yıldan fazla bir süredir görevde olan ESA'nın Integral aracının yüksek enerji bölgesinde çalışma yapabilmesinin bir sonucudur.


Bir karadelik çevresine etkisi ne boyuttadır ya da çevresindeki maddenin karadeliğe etkisi nedir? Bu soruların yanıtları için bol araştırma, istatistiksel veri ve model gerekiyor. Bunlardan biri de Kanada'daki Alberta Üniversitesi fizikçilerinden geldi. Üç uluslararası uzay ajansının 20 yıllık verilerini kullanan araştırmacılar yıldız kütleli karadeliklerin yer aldığı ikili sistemlerde gözlenen X-ışını patlamalarını incelediler. Sonuçlara göre karadelikleri çevreleyen malzeme diskinde güçlü rüzgarlar oluşuyor. Önceki çalışmalarda güçlü rüzgarların sınırlı yerlerde gözlendiği belirtiliyordu. Çalışmanın baş yazarı doktora öğrencisi Bailey Tetarenko: Rüzgarların oluşması karadeliğin maddenin bir kısmını tükettiği anlamına gelmektedir. Modellerimizin birinde rüzgarların karadeliğin yemeğinin %80'ini uzaklaştırdığını belirledik diyor. Yıldızların büyüklüğüne göre karadelikler 3 ile 150 kilometre yarıçapında olup, herşeyi yiyebilen canavarlardır. Çalışmanın ortak yazarı Doç. Gregory Sivakoff: Işık bile karadelikten kurtulamaz. Süper öldürücü karadelikler olarak nitelendirilen çok büyük canavarlar gökadaların evrimini etkilemektedir. Böylesi bir karadelik bile boyutu açısından Güneş Sisteminden daha küçük bir alan kaplar. Buna karşılık son derece şaşırtıcı etkileri vardır diyor. Uzaydaki rüzgarların nedeni ne? Bu şimdilik bir sır. Prof. Craig Heinke: Burada manyetik alanların önemli rol oynadığını düşünüyoruz. Bu rüzgarların anlaşılması için geniş çapta bir araştırma yapmamız gerekiyor diyor. Meraklısına makale adresi: B. E. Tetarenko, J.-P. Lasota, C. O. Heinke, G. Dubus & G. R. Sivakoff. Strong disk winds traced throughout outbursts in black-hole X-ray binaries. https://www.nature.com/articles/nature25159


2011 yılında yaklaşık 11 milyar yıl önce büyük bir karadeliğin evrene saldığı muazzam miktardaki enerji Dünya'ya da ulaşmıştı. NASA'nın Fermi Gama-ışını Uzay Teleskopu ve Ulusal Bilim Vakfı'nın Çok Uzun Ana Dizi , Dünya'nın en büyük radyo teleskopunu kullanan gökbilimciler bu antik döneme ait patlamayı araştırıyor. Kuramcılar gama ışını patlamalarının gökada merkezindeki dev karadeliğe yakın noktalarda gerçekleştiğini düşünüyor. Ancak birkaç gözlem sonucu bunun bu şekilde olmayacağını söylüyor. 2011 yılında görülen 4C+71.07 gökadası gökbilimcilere ihtiyacı olan en uzak gökadayı gösterdi. Gama ışını kaynağının gökada merkezinden 70 ışık yılı uzaklıktaki bir karadelikten kaynaklı olduğu belirlendi. 4C+71.07 gökadası 1960 yılında güçlü radyo kaynağı olarak keşfedildi. 1990'lı yıllarda NASA'nın Compton Gama-Işını Gözlemevi yüksek enerji patlamalarını algılamasına karşılık Fermi'nin yörüngeye oturduğu ilk iki buçuk yıl içerisinde sessizliği tercih etmişti. 2011 yılının Kasım başlarında patlama şiddetinin zirveye ulaşmasıyla gökada Samanyolu'ndaki tüm yıldızların parlaklığından 10 000 kat daha parlak hale geldi. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Fermi projesi bilimcilerinden David Thompson: Bu yeni aktivite uzun süren bir uykudan sonra geldi. Ve radyo teleskoplar patlamanın ardından hızla yükselen gama ışını yayılımı tespit ettiler. Büyükayı takımyıldızı içerisinde yer alan 4C+71.07 Gökadası'nın ışığı bize 10,6 milyar yılda gelir. Gökbilimciler gelişmiş teleskoplarla, evren şimdiki yaşının dörtte biri zamanından daha önce oluşmuş diğer gökadalar gibi bu gökadayı da görebiliyor. Gökadanın merkezinde 2,6 milyar Güneş kütleli süper kütleli bir karadelik bulunmaktadır. Maddenin bir kısmı karadeliğe düşerken bir kısmı da zıt yönde çift parçacık jetleri oluşturarak neredeyse ışık hızında dışarı doğru itilir. Jetin yönü Dünya'ya doğru ise algılanır. 4C+71.07 Blazarı gökyüzündeki en parlak gama-ışını kaynağı sınıfına girer. Boston Üniversitesi gökbilimcileri Alan Marscher ve Svetlana Jorstad, VLBA yardımıyla 4C+71.07 gibi blazarları izleyebilecek olanağa sahiptir. Kullandıkları cihaz Hawai'den Virgin Adaları'na, Kuzey Amerika'ya yayılan 5300 km'lik sinyalleri birleştirerek tek bir çanaktan geliyormuş gibi düzenler. Sonuçta VLBA, Fermi'den bir milyon, Hubble'dan 1000 kat daha küçük ayrıntıları görebilir. 2011 sonbaharında VLBA 20 kat daha hızlı hareket eden parlak noktaları gözledi. Bu açıkça ışık hızının 99,87'si gibi muazzam bir hızla neredeyse bize doğru hareket eden bir gama ışını topluluğuydu ve buna neden olan karadeliğin yerini açıkça işaret ediyordu diyor Marscher. Gökbilimciler 9 nisan 2011'de radyo çekirdek olarak adlandırdıkları parlak bir jet gördü. Bu gama ışını Fermi'nin algılayıcıları ile görüldü ve Marscher ile Jorstad'ın adım adım izleyeceği şekilde parlaklaştı. Ekim 2011-Ocak 2012 arasında en parlak ve en yoğun dönemine ulaşan radyo yayılımının dönmesiyle kutuplanma yönü belirlendi. Onlar bu dönmenin nedenini görünür ve gama ışınına bağlıyor. Böylece araştırmacılar patlamaya neden olan yerin merkezden 70 ışık yılı uzakta bir nokta olduğunu belirledi. Gökbilimciler görünür ve kızılötesi dalga boyunda hareketli elektronların çarpışarak jet akımlarını ve dolayısıyla da gama ışınlarını oluşturduğunu düşünüyor. Böylesi bir çarpışma aslında Compton Saçılması olarak bilinen bir çarpışma sonucunda yüksek enerjili ışık ve taneciklerin oluşumuyla ilgilidir. Düşük enerjili ışık kaynağı net değildir. Araştırmacılar jetin oluştuğu bölgeyi saran ve daha yavaş hareket eden bir kılıf olabileceğini tartışıyor. Boston Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Nicholas MacDonald, gama ışını parlaklık gözlemlerini karşılaştırarak bir sonuca ulaşılabileceğini düşünüyor. VLBA geni bir süper kütleli karadeliği, Fermi LAT gökadanın yüksek enerjili jetlerini görebilen türlerinde tek araçlardır diyor Jorstad.