Uluslararası bir gökbilimci ekibi Samanyolu ile Sosis olarak adlandırılan küçük bir gökadanın geçmişte kafa kafaya çarpıştığını keşfetti. Samanyolu'nun ilk zamanlarındaki belirleyici bir olay olarak nitelendirilen kozmik çarpışma gökadamızın şeklini değiştirdi. Böylece gökadadaki çıkıntı belirdi ve içyapısı büyük bir değişikliğe uğradı. Gökbilimciler 8 ya da 10 milyar yıl kadar önce bir cüce gökadanın Samanyolu'na çarptığını ileri sürdü. Cüce gökada bu çarpışmanın etkisiyle hızla parçalandı ve enkazı her yere dağıldı. Çalışma ekibinden Vasily Belokurov: Parçalanan cüce gökadanın yıldızları şu an çok dikine yörüngelerde hareket ediyor. Yıldızların yörüngesi gökada merkezimize çok yakın. Bu da cüce gökadanın gerçekten garip bir yörünge izleyerek geldiğini ve adeta ölüme koştuğunu gösteriyor diyor. Çalışma Cambridge Üniversitesinde yüksek lisans öğrencisi olan GyuChul Myeong tarafından yönetildi. Ekip Avrupa Uzay Ajansının Gaia uydusu verilerini kullandı. Bu araç gökadamızdaki yıldızları içeriğine göre eşleştirerek Samanyolu'nda hareket eden yıldızların yörüngelerini ortaya çıkarıyor. Gaia sayesinde göksel komşularımızın konumları ve yörüngeleri net bir şekilde biliniyor. Galaktik birleşmeden etkilenen yıldızlara artık Gaia sosisleri deniliyor diyor Cambridge'den Wyn Evans. Yıldızların hız doğrultularını çizdik ve sosis şekliyle karşılaştık. Küçük gökadanın yıldızları çok dikine yörüngelere atılmış görünüyor. Bu sosis yıldızları Samanyolu'nun son büyük birleşmesinden arda kalanlar. Samanyolu birçok cüce gökada ile çarpışmaya devam ediyor. Ancak Sosis gökadası bunlardan oldukça büyüktü. Gaz, yıldız ve karanlık maddeyle birlikte toplam kütlesi Güneş'in kütlesinin 10 milyar katından fazlaydı. Sosis, genç Samanyolu'na çarptığında çok çarpıcı sonuçlara ve kargaşaya neden oldu. Samanyolu diski bu çarpışma etkisiyle parçalanmış ve büyümeye başlamıştı. Sosis'in kalıntıları Samanyolu'nun iç kısımlarında dağılmış ve gökada merkezinde bir şişkinliğe neden olmuştur. Surrey Üniversitesinden Denis Erkal'a göre galaktik değişimler sayısal simülasyonlarla test edilebilir. Erkal ve arkadaşlarının gerçekleştirdiği simülasyonlarda Sosis gökadasının yıldızları dikine yörüngelere sahip. Çarpışma sonrası şişen merkez nedeniyle Samanyolu diski biraz uzuyor. Durham Üniversitesinden Alis Deason: Bu galaktik yapılanmanın kanıtı ise cüce gökadanın yıldızlarının yollarından geçiyor diyor. Sosis yıldızları gökada merkezinden yaklaşık aynı uzaklıkta yer alıyor. Daha önce bu yıldızların belli bölgede yığılmasını öngören Deason keşif için mutlu olduğunu söylüyor. Keşif yıldızların başlangıçta bu kadar dar yörüngelere nasıl sıkıştığını açıklıyor. Yeni araştırma Sosis gökadası tarafından Samanyolu'na getirilen sekiz büyük küresel kümeyi de tanımladı. Küçük gökadalar genellikle küresel kümelere sahip değildir, işte bu nedenle Sosis'in bilinen cüce gökadalara göre daha büyük olması gerekiyor. Carnegie Mellon Üniversitesinden Sergey Koposov: Sosis yıldızlarının kinematiği ve küresel kümeleri inceledik. Sonuçta bunun Samanyolu'na şimdiye kadar çarpan en büyük cüce gökada olduğu sonucuna ulaştık diyor.


Gökadaların çoğu tozla dolu olsa da, bazılarında nadiren gaz ve yıldızları arasında sarmal hareketler sergileyen ve ışığı geçirmeyen karanlık çubuklar şeklindeki kozmik is maddesi bulunmaktadır. Bununla birlikte, ESO'nun Şili'deki VLT Tarama Teleskopu üzerinde bulunan OmegaCAM kamerası ile alınan bu yeni görüntüye konu olan olağandışı nesne IC 1613 adlı küçük gökada, tam bir temizlik delisi! IC 1613'te çok az miktarda kozmik toz bulunuyor, bu da gökbilimcilerin içeriğini tam olarak görebilmeleri için oldukça ideal. Bu sadece görünümle ilgili değil; gökadanın temizliği çevremizdeki Evren'i anlamak için hayati önem taşıyor. IC 1613 Balina takımyıldızı doğrultusunda bulunan bir cüce gökadadır. VST ile alınan bu görüntüde gökadanın alışılmadık güzelliği, etrafa saçılan yıldızları ve parlak pembe gazları ayrıntılı bir şekilde gözler önüne seriliyor. Alman gökbilimci Max Wolf IC 1613'ün sönük ışığını 1906'da keşfetti. 1928'de yine Alman Walter Baade buradaki yıldızları ayırt edebilmek için Kaliforniya'daki Mount Wilson Gözlemevi'nde bulunan 2.5-metrelik daha güçlü bir teleskopu kullandı. Bu gözlemler sayesinde, yıldızları tek tek görebilen gökbilimciler gökadanın Samanyolu'na oldukça yakın olduğu sonucuna ulaştı. Gökbilimciler o zamandan beri IC1613'ün aslında, aralarında Samanyolu'nun da bulunduğu 50'den fazla gökada içeren Yerel Küme'nin bir üyesi olduğunu doğruladılar. IC 1613'ün bize uzaklığı 2.3 milyon ışık-yılından fazla. Görece yakın olması nedeniyle yoğun ilgi görüyor; gökbilimciler gökadanın düzensiz bir cüce olduğunu ortaya çıkardı, ancak yine de diğer bazı cüce gökadalarda görülen özelliklere sahip değil, örneğin yıldızlardan oluşan bir disk gibi. Bununla birlikte, IC 1613'ün şekilsel eksikliği, düzenli görüntüsüne yarıyor. IC 1613'ün uzaklığı hem gökada içindeki hem de Samanyolu'ndan olan görüş mesafesi boyunca az miktardaki toz nedeniyle çok daha belirgin gözlemler yapılarak oldukça yüksek hassasiyetle biliniyor. IC 1613'ün uzaklığının kesin olarak bilinebilmesinin ikinci nedeni gökadanın iki tür dikkate değer yıldızdan çok sayıda içermesi: Sefeid değişenleri ve RR Lyrae değişenleri . Bu yıldız türleri düzenli bir şekilde zonklamakta ve belirli aralıklarla büyüyerek daha parlak hale gelmektedirler (AD 1). Yeryüzündeki günlük yaşantımızdan bildiğimiz üzere elektrikli lambalar ya da mum alevi bizden uzaklaştıkça daha sönük görünmeye başlar. Gökbilimciler bu basit mantıktan yola çıkarak gerçek parlaklık denilen, parlaklık bilgileri mevcut olan Evren'deki nesnelerin tam olarak ne kadar uzakta olduğunu bulmaya çalışıyorlar. Sefeid ve RR Lyrae değişenlerinin özel yönleri parlama ve sönümlenme dönemlerinin doğrudan gerçek parlaklıklarına bağlı olmasıdır. Bu sayede, parlaklıktaki değişim hızları ile gökbilimciler gerçek parlaklıklarını ölçebilmektedirler. Daha sonra bu değerler görünür parlaklık ölçümleri ile karşılaştırılarak uzaklıkları ölçeğinde ne kadar sönük görünmeleri gerektiği hesaplanıp, mesafeleri ortaya çıkarılmaktadır. Gerçek parlaklıkları bilinen yıldızlar gökbilimciler için standart ışık kaynakları olarak adlandırılır. Bu, parlaklığı belirli olan bir mum alevinde gözlenen parlaklığın belirli mesafeler boyunca ölçüm aleti olarak kullanılmasına benziyor. Gökbilimciler standart ışık kaynaklarını kullanarak örneğin IC 1613 içindeki değişen yıldızlar veya daha büyük kozmik ölçeklerde gerçekleşen, daha az yaygın olan Tür Ia süpernova patlamaları gibi bir kozmik uzaklık merdiveni geliştirmişlerdir ve bu evrenin derinliklerine kadar uzanmaktadır. Onlarca yıl önce, IC 1613 gökbilimcilere Evren'in uçsuz bucaksız genişliğini ölçme konusunda yardımcı olmuştur. Küçük ve şekilsiz bir gökada için hiç de fena değil. Notlar OmegaCAM Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT Tarama Telesopu üzerinde bulunan 32-CCD'den oluşan 256-milyon-piksellik bir kameradır. OmegaCAM ile alınan diğer görüntülere ulaşmak için buraya tıklayınız. Kozmik toz, karbon ve demirin yanı sıra moleküler yapıdaki daha büyük çeşitli ağır elementlerden oluşmaktadır. Toz sadece ışığı engellemekle kalmayıp, tozla-örtülmüş nesnelerin de görülebilmesini zorlaştırmakta ve tercihen mavi ışığı saçmaktadır. Sonuç olarak, kozmik toz, teleskopla gözlenen nesnelerin gerçekte olduklarından daha kırmızı görülmelerine neden olmaktadır. Bununla birlikte, daha az kızıllık, daha hassas gözlem yapılabilmesini sağlamaktadır. İki Macellan Bulutu dışında, IC 1613, içinde RR Lyrae türündeki değişenlerin bulunduğu tespit edilen Yerel Grup'taki tek düzensiz gökadadır. ESO-Türkiye


İçinde bulunduğumuz Samanyolu Gökadası, içlerinde yakın komşumuz Andromeda da olmak üzere 50'den fazla gökadanın yer aldığı Yerel Grup içindedir. Rus-Amerikan araştırmacılarından oluşan bir bilim ekibi şimdi 7 milyon ışık yılı uzaklıkta gizlenmiş yeni bir cüce gökada belirledi. Sonuçlar Royal Astronomical Society'de yayınlandı. Hubble Uzay Teleskobunun yardımıyla Küçük suyılanı takımyıldızı yönünde Ağustos 2014'de keşfedilen Samanyolu'nun onda biri kütlesindeki cüce gökadaya KKs3 adı verildi. KKs3 bir cüce küresel gökadadır. Yani Samanyolu gibi sarmal kollara sahip değildir. Bu tür gökadalarda gerekli hammadde eksik olduğundan yeni yıldız oluşturamazlar. Buna Andromeda gibi büyük gökadaların cüce küresel gökadalardan madde çalması sebep olmaktadır. Cüce küresel gökadalar genellikle büyük gökadaların çevresinde görülür. Gökbilimciler genel anlamda gökadaların oluşumlarını anlamak için cüce küresel gökadaları ararlar. Bu cisimlerde yıldız oluşumlarının farklı bir şekilde gerçekleştiği düşünülüyor. Bu gökadalarda bulutsu içlerinde yeterli hidrojen gazı olmadığından gökbilimciler bunun yerine yeni yıldızları seçmeye çalışırlar. Bu gibi nedenlerle keşfi zor olan bu cisimlerden en son, aynı grup tarafından 1999 yılında KKR 25 adlı cüce gökada bulunmuştu. Ekip üyesi Prof. Dimitry Makarov: KKs3 gibi soluk gökadaları bulmak Hubble Teleskopu için bile çok zor ve uzun süreli bir işlemdir. Ancak sabırla gerçekleştirdiğimiz çalışma sonucunda komşularımızı görmeye devam ediyoruz. Anlaşılan çevremiz sandığımız kadar boş değil. Bu gibi cüce gökadaların çok sayıda bulunması kozmosun evrimi hakkında da derin bilgiler verecektir diyor. Ekip daha fazla cüce küresel gökada keşfedilmek için James Webb Uzay Teleskopu ile Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu'nun hizmete girmesini sabırsızlıkla bekliyor.


Jüpiter geceleri gökyüzünü süslemeyi sürdürüyor. Güneş battıktan sonra adeta bir şölen yaşıyoruz. Aynı hat üzerinde batıdan doğuya doğru sırasıyla Venüs, Jüpiter, Satürn ve Mars'ı gözlüyoruz. Jüpiter'i çok daha yakından izleyen Juno uydusu birbirinden farklı görselleri Dünya'ya iletmeye devam ediyor. Juno'nun yolladığı son fotoğrafta gaz devinin kuzey yarımküresindeki fırtınalar görülmekte. Dünya'da olduğu gibi Jüpiter atmosferi de hızla hareket eden siklon ve antisiklonlara sahiptir. Görüntünün en sağında Jet N6 olarak adlandırılmış bir jet akışı görülüyor. Tam olarak sağ üst köşede yuvarlak ve beyaz renkli antisiklonik yapının hemen yanında. Aynı zamanda meşhur Kırmızı Leke'de bu fotoğrafta görülmektedir. Bu görüntü 15 Temmuz 2018'de alındığında uydu Jüpiter'e 14. yakın uçuşunu yapmaktaydı. Aracın gezegene uzaklığı bu sırada 17 bin kilometreydi. Brian Swift ve Sean Doran'ın gelen verileri kullanarak ürettiği bu fotoğrafta arka planda görülen yıldızlarsa sonradan eklenmiştir. Görsel telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Brian Swift and Sean Doran Yüksek çözünürlükteki jpeg ve tif uzantılı görseller


Bir yıldız ne kadar kütleli ise ölümü de o kadar ihtişamlı olur: Güneş gibi bir yıldızsa ölümü fazla şamatalı olmaz ama daha büyük bir yıldızsa ölümünü çok uzaklara duyurabilir. Güneş'ten yaklaşık sekiz kat kütleli bir yıldız ölümünden sonra evrene değerli bir hediye de sunar: gezegenimsi bulutsu. Bunlar göz alıcı şekillerde ve insanı hayrete düşüren renklerde olabilir. Ölüm yoluna giren bir yıldız çevresine yavaş yavaş madde bırakır. Bu madde zamanla genişler ve gezegenimsi bulutsunun ilk sınırlarını oluşturur. Teleskopla bakıldığında bu madde gezegen gibi disk şeklinde görüldüğünden gezegenimsi bulutsu adını alır. Yıldızın çekirdeği yavaş yavaş soğurken beyaz cüce görünmeye başlar ve çevresinde madde diski de kalınlaşır. İşte ortaya NGC 2371'de olduğu gibi görsel açıdan muhteşem bir görüntü çıkar. Böylesi bir cismi görüntülemek ise Hubble Uzay Teleskopu'na düşer. İkizler takımyıldızında yer alan NGC 2371 bulutsusu bizden 4300 ışık yılı uzaktadır. Yaklaşık üç ışık yılı uzunluğundaki cisim bilinen en büyük bulutsulardandır. Merkezinde parlayan yıldızı saran gaz kırmızı, mavi, yeşil tonlarda bir şeyler anlatmak ister gibidir. Her ne kadar bulutsunun üst kısmını karanlık yutmuş görünse de, NGC 2371'in eliptik şekle sahip olduğu söylenebilir. Sol ve sağ kısımlar birbirinden farklı parçalar gibi görünse de durum bu değildir. Uzun zaman önce William Herschel'de bunları farklı cisimler sanarak ünlü kataloğuna bu cismi NGC 2371 ve NGC 2372 olarak adlandırmıştı. Merkezdeki yıldızın her iki yanındaki pembeli alanlar açıkça görülmektedir. Bunlar akla geçmişte yıldız tarafından atılan yoğun bir gaz kitlesini getirmektedir. Renklerinin pembe olması çevrelerine göre daha soğuk ve yoğun olmalarının göstergesidir. Bulutsunun merkezindeki yıldız neredeyse Güneş büyüklüğündedir. Ama Güneş'e göre çok sıcaktır ve gittikçe soğumaktadır. Yıldızın yüzey sıcaklığı Güneş'e göre 25 kat daha sıcaktır ve 130.0000C'dir. Bu da yıldızın 700 Güneş parlaklığında olması demektir. Bu fotoğraf bulutsudaki azot ve kükürtten gelen ışığı belirlemek için özel filtrelerle oluşturulmuştur. Yeşil renk hidrojen ve mavi renk oksijeni göstermektedir.


Gökbilimciler bozuk yörüngeli, plansız dolanan düşük kütleli, düşük yoğunluklu sıradışı bir gezegen keşfetti. Dünya'dan 2300 ışık yılı uzaklıktaki PH3 adlı yıldızın çversinde dolanan PH3c gezegeni hidrojen ve helyumdan oluşmuş bir atmosfere sahiptir. Gezegenin sıradışı hareketi keşfini zorlaştırmıştır. PH3c'nin sistemdeki diğer gezegenlerin kütle çekiminden etkilenmesi nedeniyle oldukça tutarsız bir yörünge dönemine sahip olmasına neden olmuştur. Çalışma ekibi üyesi makalenin baş yazarı Joseph Schmitt: Dünya üzerinde bu etkiler ancak bir saniyeden küçük zaman ölçeğindedir. Ancak PH3c yörünge dönemi olan 10,5 saati 10 farklı yörüngede tamamlamaktadır diyor. Bu dengesizlik yıldız ışığının eğrilerindeki düzensizliğin bir sonucudur. Bugüne kadar Gezegen Avcıları programı ile 2010 yılından bu yana 60'dan fazla gezegen adayı tespit edildi. Program Kepler verilerinin yüklü olduğu Gezegen Avcıları web sayfası yardımıyla bilim insanı olmayan bilimseverlerin ötegezegen keşfetmesi amaçlanıyor. Yale'den ötegezegen ekibi üyesi Debra Fischer: Bilim insanlarının göreemediğini farklı gözler görebilir diyor. Yale ve Oxford Üniversitesi tarafından yürütülen Gezegen Avcıları projesinde 300.000'den fazla kayıtlı üye bulunmaktadır. Programın yenilenen alt yapısı sonucunda öncekine oranla daha hızlı verilere ulaşılmakta ve inceleme yapılabilmektedir. Bunun dışında Gezegen Avcıları yıldız türlerini ve çevrelerinde yeni gezegen oluşumlarını da görebilir. Bunun bilime benzersiz bir şekilde katkı sağladığını düşünüyorum diyor Fischer. Gezegen Avcılarının belirlediği noktadaki PH3c gezegenini etkilediği düşünülen olası iki gezegenin özellikleri de şimdiden belli. PH3c'den daha içeride yeralan PH3b karasal ve daha dışarıdaki PH3d ise Satürn kadar ağır biraz daha büyük bir gezegen olabilir. Ortadaki gezegenin keşfi diğerlerinin kütlesini bulmak için önemli ipuçları sunar. Dıştaki gezegenin yörünge dönemi yaklaşık 10 dakika hatayla bulunabilir. Ancak bu gezegen henüz yeterli bilgi vermemektedir diyor Schmitt. Üç gezegenin ilginç bir yönü daha bulunuyor. Dıştaki gezegen ortadakine göre 1,91 kat daha uzun bir yörünge dönemine, içteki ise 1,91 kat daha kısa yörünge dönemine sahiptir. Benzer oranlar sadece bir tesadüf. Bu oranın gezegenlerin oluşumuyla ilgili bize birşeyler anlatıp anlatmadığından ise henüz emin değiliz diyor Schmitt.


Samanyolu yarı büyüklüğündeki NGC 3344, 25 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan bir sarmal gökadadır. Gökadanın doğrudan yüzünü görebildiğimiz için ayrıntılı inceleyebilme şansına sahibiz. Gökadanın merkezinde ince bir çubuk yapı ve bunun çevresinde dolanan bir dış halka bulunuyor. Gökadanın merkezi bölgeleri ağırlıklı olarak genç yıldızların oluşturduğu aktif yıldız oluşum alanları oluşturuyor. Merkezi çubuk gökadanın yaklaşık üçte ikisine uzanıyor. Bazı gökadalarda (heic 1202 gibi) böylesi yapılar net görülmese de NGC 3344'deki yapı açıkça görülüyor. Gökadaların yoğun yıldızlı merkezleri, gökadanın diğer yıldızlarına yeterli kütle çekimi uygulayarak onların hareketlerini belirler. Ancak NGC 3344'ün dış yıldızları, gökbilimcileri şaşırtacak kadar yavaş hareket ediyor. Bu da geçmişte NGC 3344'ün yakınından geçen başka bir gökadanın yıldızlarının buraya katılmış olması sonucunu akla getiriyor. Ancak kesin bir yargıya varmak için daha çok gözlem yapmak gerekecek. Görüntü, Hubble'ın Gelişmiş Kamerası kullanılarak görünür ve yakın-kızılötesi dalga boyunda alınan görüntülerin birleştirilmesiyle oluşturuldu. Görüş alanı 3,4 x 3,4 yaydakikası ya da dolunay çapının onda biri kadardır.


Hubble Uzay Teleskobu ile alınan veriler ışığında evrendeki gökada türleri ve şekillerine yönelik bir çalışma yapıldı. Çalışmaya göre günümüzde bulunan sarmal gökadaların yarısından fazlasının 6 milyar yıl içinde çarpışmalar ve birleşmeler sonucunda oluştuğu kuramını doğruladı. Çalışma sonucunda Samanyolu'na ilişkin önemli ayrıntılarda elde edildi. Gökadaların şekilleri ve oluşumu Gökbilim'in en fazla tartışılan konularından biridir. Gökbilimde 1926 yılında Edwin Hubble tarafından yapılan Hubble Düzeni adlı gökada sınıfları çalışması hala kullanılmaktadır. Paris Gözlemevi'ndeki Avrupalı Gökbilimciler François Hammer liderliğinde ilk kez gökadaları farklı iki dizi oluşturarak sınıflandırmayı başardı. Bu diziyle gökadaların aynı zamanda nasıl oluştuğu da gösterildi. Çalışma sırasında 116 yakın ve 148 uzak gökada incelendi. Önceki düşüncenin tersine 6 milyar yıl önce gökada dağılımının çok farklı olduğu ortaya konuldu. Altı milyar yıl önce tuhaf gökada dağılımının çok farklı olduğu gibi şaşırtıcı bir sonuca ulaştık diyor Rodney Delgado Serrano. Bu tuhaf gökadalar geçen 6 milyar yıl içinde sarmal gökadalara dönüşmüşler. Gökbilimciler tuhaf gökadaların çarpışmalar ve birleşmeler yoluyla sarmal yapıya kavuştuğunu düşünüyor. Gökada şekillerinin oluşumlarına bu şekilde bakmak evrene bakmak anlamına geliyor. Yaşamın bazı aşamalarının hareketli, bazı aşamalarının ise durgun olduğu gibi gökadaların evrimleri de bu şekildedir: Bazen durgun bazen başka bir gökadayla çarpışacak kadar hareketli. Gökada birleşmelerinin 8 milyar yıl önce azaldığı ve günümüzde pek ender yaşandığı düşünülüyor. Buna karşılık çarpışma ve birleşmeler tamamıyla bitmiş değil. Hedefimiz çok daha uzaklarda yer alan gökadaları bu çalışma içine yerleştirmek. Böylece evrenin genel bir görüntüsünü elde edebileceğiz diyor Hammer. Kaynak: Hubble-NASA/ESA 1 Yorum evimiz olan samanyolunun ve başka bir galaksi andromeda birleşmesini bir canlandırmaya çalışın zihinlerinizde..


ESO'nun Şili'de bulunan Paranal Gözlemevi'ndeki Çok Büyük Teleskop'u ile alınan bu yeni görüntülerde altı olağanüstü sarmal gökada görülmektedir. HAWK-I kamerasının etkileyici gücü kullanılarak kızılötesi ışıkta çekilen görüntüler, gökbilimcilere gökadalardaki dikkat çekici sarmal şekillerin nasıl oluştukları ve evrimleştiklerini anlamaları konusunda yardımcı olacak. HAWK-I ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u üzerinde bulunan en yeni ve en güçlü kameralardan biridir. Gökadaların sarmal kollarındaki engelleyici tozların çoğunun, kameranın algılayıcılarına şeffaf hale geldiği kızılötesi ışığa duyarlıdır. Öncekiyle karşılaştırıldığında, VLT'nin halen sıkça kullanılan ISAAC kızılötesi kamerasına göre on altı kat fazla piksel sayısı ve daha yeni teknolojisiyle bir fotoğrafta gökyüzünün çok daha büyük bir alanını görüntüleyebilen HAWK-I kamerası sönük kızılötesi ışınıma daha duyarlıdır . Gökadalardaki parıldayan gaz ve tozun yanıltıcı etkilerini ortadan kaldırabildiği için sarmal kolları oluşturan çok sayıdaki yıldızın araştırılması için idealdir. Altı gökada ESO'dan Prebn Grosbol yönetimindeki sarmal yapı araştırmasının bir parçasıdır. Elde edilen veriler bu sistemlerdeki mükemmel sarmal şekillerin içinde oluşan yıldızlara ilişkin karmaşık ve fark edilmeyen süreçlerin anlaşılmasında yardımcı olacaktır. İlk görüntü, devasa iki kolun hakim olduğu 60-70 ışık-yılı uzaklıkta bulunan sarmal gökada NGC 5247'yi göstermektedir. Gökada yeryüzünden tam karşıdan görülmektedir, bu şekilde gökadanın fırıldak şeklindeki yapısının mükemmel bir görüntüsü elde edilmektedir. Burçlar takımyıldızlarından Başak içinde yer almaktadır. İkinci görüntüdeki gökada 18. yy'da keşfedilen ve NGC 4321 olarak ta bilinen Messier 100'dür. Muhteşem tasarıma sahip göze çarpan ve iyi tanımlanış- sarmal bir gökada türüne güzel bir örnektir. Yeryüzünden 55 milyon ışık-yılı uzaklıkta yer alan ve Berenis'in Saçı takımyıldızı içerisinde bulunan Messier 100, Virgo gökadalar kümesinin bir parçasıdır. NGC 1300'e ait olan üçüncü görüntü, kolları, olağanüstü göze çarpan merkez çubuğun sonuna kadar uzandığı sarmal bir gökadayı göstermektedir. 65 milyon ışık yılı uzaklıkta, Irmak takımyıldızı içinde bulunmakta ve çubuklu gökadaların ilk örneği olarak nitelendirilmektedir. Dördüncü görüntüdeki sarmal gökada yaklaşık 75 milyon ışık-yılı uzaklıkta Başak takımyıldızında bulunan NGC 4030'dur. 2007 yılında Japon astronot Takao Doi aynı zamanda amatör bir astronom olarak bu gökadada patlayan kısa sürede bulunduğu gökada kadar parlak olan bir süpernova bulmuştur. Beşinci görüntü, NGC 2997, yaklaşık 30 milyon ışık-yılı uzaklıkta Pompa takımyıldızında bulunan bir sarmal gökadaya aittir. NGC 2997 aynı adlı Yerel Süperküme'deki gökadalar grubunun en parlak üyesidir. Samanyolu'nun da üyesi olduğu bizim Yerel Grubumuz da Yerel Süperkümenin bir parçasıdır. Sonuncu fakat aynı zamanda önemli NGC 1232, 65 milyon ışık-yılı uzaklıkta Irmak takımyıldızında bulunan güzel bir gökadadır. Gökada çubuklu ve çubuksuz gökada arasında bir yerde orta dereceli sarmal gökada olarak sınıflandırılmaktadır. Bu gökadanın ve yoldaşı NGC 1232'nin görünür ışıktaki bir görüntüsü VLT'nin ilk ürünlerinden birisiydi (eso9845). Şimdi HAWK-I NGC 1232'ye, yakın kızılötesi dalgaboylarında başka şekilde görüntülemek için tekrar döndürüldü. Bu gökadalar galerisinin açıkça ifade ettiği şey, HAWK-I'in bu altı parlak gökadanın sarmal yapılarını oldukça detaylı olarak görmemizi sağladığı ve bunun da sadece kızılötesinde gözlem yapılarak mümkün olduğunu göstermesidir. Notlar : HAWK-I Yüksek Kesinlikte Geniş Alan K-bandı Görüntüleyicisi anlamına gelmektedir. Kamera hakkında ayrıntılı teknik bilgi daha önce yayınlanan bir basın bülteninde bulunabilir (eso0736). : VLT üzerindeki aygıtlara ait ayrıntılı bilgiler şu adreste bulunabilir: http://www.eso.org/public/teles-instr/vlt/vlt-instr.html Kaynak ve gökadaların bağımsız görüntüleri için: ESO-Türkçe


ESO'nun Şili'de bulunan Paranal Gözlemevi'ndeki VISTA Teleskopu Sarmal Bulutsusu'nun çarpıcı yeni bir görüntüsünü elde etti. Bu yeni görüntü kırmızı-ötesi ışıkta çekilmiş olup, zengin yıldız ve gökada arkaplanına ışık tutmanın yanı sıra görülebilir ışıkta alınan görüntülerde görülemeyen soğuk gaz bulutu şeritlerini de gözler önüne sermektedir. Sarmal Bulutsusu, en göze çarpan ve yakın gezegenimsi bulutsu örneklerinden biridir. Kova takımyıldızında bulunan bulutsu Yer'den 700 ışık yılı ötededir. Bu garip cisim, Güneş benzeri bir yıldızın hayatının son aşamalarında oluşmaktadır. Beyaz cüce olmaya doğru evrimleşiyor ve görüntünün merkezinde küçük beyaz bir nokta olarak görülüyor. Merkezdeki yıldızdan gelen mor-ötesi şiddetli parıltıyla ışıldayan bulutsu, güzel ve karmaşık çiçek benzeri desenleriyle molekül halindeki gaz, iyonlaşmış madde ve tozdan oluşan karmaşık bir cisimdir Sarmal'ın ana halkası, 2 ışık yılı, yani kabaca Güneş ve en yakın yıldız arasındaki mesefenin yarısı genişliğindedir. Yine de bulutsunun sahip olduğu madde yıldızdan en az 4 ışık yılı uzağa kadar yayılmaktadır. Bu durum, görüntü boyunca görülebilen kırmızı moleküler gaz sebebi ile ayrıca belirgindir. Görülebilir ışıkta fark etmesi oldukça güç olmasına rağmen, incecik yayılmış gaz, VISTA'nın kırmızı-ötesi ışığa oldukça hassas özel detektörleri ile kolayca görüntülenmiştir. Ayrıca 4,1 metrelik teleskop etkileyici yıldız ve gökada arkaplanını da kaydetmiştir. ESO'nun VISTA teleskobunun güçlü görüş kabiliyeti, bulutsunun halka yapısınıda ortaya çıkarmıştır. Kırmızı ötesi ışık soğuk, moleküler gazın nasıl düzenlendiğini ayırt edebilmektedir. Madde merkezden dışa doğru uzun ince yapılar halinde kümelenerek tüm görüntünün bir havai fişek gibi görünmesini sağlar. Küçük görünmelerine rağmen, kuyruklu yıldız benzeri düğümler olarak bilinen bu moleküler hidrojen telleri Güneş Sistemimiz boyutlarındadır. İçlerinde bulunan moleküller, bu noktalarda kümelenerek, toz ve moleküler gaz tarafından korunurlar ve ölmekte olan yıldızdan gelen yüksek enerjili ışımadan etkilenmezler. Kuyrukluyıldız benzeri düğümlerin nasıl oluştuğu ise henüz bilinmemektedir. Notlar Gezegenimsi bulutsuların, gezegenler ile bir bağlantısı bulunmamaktadır. Bu kafa karıştıran isim bu tip bulutsuların çoğunun görülebilir ışıkta yapılan gözlemlerinde küçük parlak disklere sahip olmaları ve bu nedenle Güneş Sistemi'nin dış gezegenleri, Uranüs ve Neptün'e benzemelerinden kaynaklanmaktadır. NGC 7293 katalog numarasına da sahip olan Sarmal Bulutsusu, küçük bir teleskop ile gözlemlendiğinde oldukça büyük fakat ayrıca oldukça sönük göründüğü için olağandışı bir cisimdir. ESO-Türkçe


Bu birleşik görüntü Dünya'dan 160.000 ışık yılı uzaklıktaki, Samanyolu'nun uydu gökadası Büyük Macellan Bulutu'ndaki , bir süperbaloncuğu gösterir. Macellan Bulutları içinde sıkça rastlanan bu bulutlardan NGC 1929 yıldız kümesindeki cisim, 44. bulutsu olup N44 olarak kodlanmıştır. Büyük kütleli yıldızlar yoğun ışıma yoluyla yüksek hızlarda maddeyi iterek ve bir süpernova gibi patlayıp yeni nesil yıldızlarını oluşturur. Rüzgarlar ve süpernovanın şok dalgaları bu gazı çevrelerindeki gazdan yalıtarak süper baloncuk denilen dev boşluklar oluşturur. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu ile kızılötesi dalga boyunda alınan verilerle kırmızı renkte görülen toz ve soğutucu gaz, NASA'nın Chandra X-Işını Teleskopu ile rüzgarlar ve şok dalgalarının ısıttığı yerler mavi ile gösterilmiştir. Sarı renk ile ise Şili'deki 2,2 metrelik Max-Planck-ESO teleskopu ile genç ve sıcak yıldızlardan yayılan morötesi ışımayla görünür bölgede parlayan gaz gösterilmiştir. Yüksek enerji astrofiziğini uzun zamandır uğraştıran sorunlardan biri de N44 gibi BMB'deki bazı süper baloncukların beklenenden daha fazla X-ışını üretmesi olmuştur. Mevcut modellere göre bu sıcaklık, büyük kütleli yıldızların X-ışınından ya da birkaç süpernova kalıntısından gelen rüzgarlar ile oluşur. Boşluk duvarında çarpan süpernova şok dalgaları ve sıcak madde buharlaşacağını gösteren 2011 yılına ait Chandra çalışması ise bu iki modelinde öngörmediği şekilde N44'ün bir X-ışını emisyon kaynağı olduğunu gösterdi. Çünkü Chandra gözlemleri ile ağır elementlerin oluşumu için gerekli hidrojen ve helyumun izine rastlanmaması nedeniyle üçüncü bir açıklama olarak burada bir X-ışını emisyonu olduğunu düşündürdü. Süper baloncuklar tarafından üretilen X-ışınının diğer kaynaklardan ayırtedilmesi için Chandra ile uzun gözlemler yapılması gerekmiştir. Görüntü telifi: X-ray: NASA / CXC / U.Mich / S.Oey, IR:. NASA / JPL, Optik: ESO/WFI/2.2-m


Tual üzerine çizilmiş bir resim gibi görülen bu manzara Cassini uzay aracının Satürn üzerinde gördüğü fırtınayı ve onun hareket ettiği yönü gösteriyor. İlk olarak Aralık 2010'da ortaya çıkan bu fırtına Cassini ile Mart 2011'de görüntülendi. Fırtınanın başı büyük ve yuvarlak hatlara sahip olan görüntü merkezine yakın aslında beyaz renkte olan kenarlara sahip girdaptır. Gezegenin 0 derece boylam ve 35 derece enlemi bölgesine ait görüntüde, Satürn atmosferindeki karmaşık süreçleri belirleyebilmek için yardımcı renkler kullanılmıştır. Beyaz renk yüksek bulutların tepelerine işaret etmesine karşılık insan gözünün bu alanları daha iyi görebilmesi için sarıya boyanarak parlak hale getirilmiştir. Cassini aynı zamanda atmosfere büyük hızla salınan enerjinin sıcaklık değişimlerine olan etkisini de izleyebilmektedir. Fırtına Dünya'da Avrupa kıtasını kaplayacak şekilde büyüdü. Böylesi büyüklükteki bir fırtınanın oluşması 30 yıl sürer ki Satürn'ün Güneş çevresindeki dolanımında her zaman ortaya çıkabilir. Ancak bilim insanlarını asıl şaşırtan olay bu fırtınanın ilkbahar mevsiminin yaşandığı kuzey yarıkürede ortaya çıkması oldu. ESA


Olağanüstü gezegenimsi bulutsu NGC 7009, ya da diğer adıyla Satürn bulutsusu, bir dizi garip-şekilli küreye benzer şekilde, karanlığın içinden pembe ve mavi renklerde parıldıyor. Bu renkli görüntü, bir gezegenimsi bulutsunun tozlu iç kısmını ilk kez görüntüleyen çalışmanın bir parçası olarak, ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki güçlü MUSE aygıtı ile alınmıştır. Toz içerisindeki, kabuklar, bir hale ve ilginç dalga benzeri karmaşık zenginlikleri ortaya çıkaran harita gökbilimcilerin gezegenimsi bulutsuların ilginç şekillerini ve simetrilerini nasıl geliştirdiklerini anlamalarına yardımcı olacak. Satürn Bulutsusu yaklaşık 5000 ışık yılı uzaklıkta, Kova takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. İsmini herkesin yandan-görülen favori halkalı gezegenine benzeyen garip şeklinden almaktadır. Aslında gezegenimsi bulutsuların gezegenlerle bir bağlantıları yoktur. Satürn bulutsusu daha önce düşük-kütleli bir yıldızken, yaşamının sonunda genişleyerek bir kırmızı deve dönüştü ve dış tabakalarını atmaya başladı. Güçlü yıldız rüzgarları ile dışarıya üflenen bu madde, geride kalan sıcak yıldız çekirdeğinden çıkan mor-ötesi ışınımla enerji kazanarak, yıldızın çevresinde toz ve parlak renklere sahip sıcak gazdan oluşan bir bulutsu meydana getirmiştir. Satürn bulutsusunun merkezinde, görünür halde olan ve beyaz cüce olma yolunda ilerleyen yıldız yer almaktadır . Gezegenimsi bulutsuların bu şekilde garip görünümlere nasıl büründüklerini daha iyi anlamak üzere, ESO'dan Jeremy Walsh liderliğindeki uluslararası bir gökbilimciler ekibi Satürn bulutsusunun toz örtüsünü kaldırmak üzere Çoklu Birim Tayf Kaşifi aygıtını kullandı. MUSE, ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevinde bulunan Çok Büyük teleskoplardan biri olan Birim teleskop üzerine kurulu bir aygıttır. Güçlü özellikleri sayesinde gözlenen nesnenin sadece görüntüsünü değil aynı zamanda görüntünün her noktasında ışığın tayfı renk aralığı hakkında da bilgi toplayabilmektedir. Ekip MUSE'yi ilk kez gezegenimsi bulutsu boyunca gaz ve tozun optik bölgedeki dağılımı ayrıntılı bir şekilde haritalamak için kullandı . Şaşırtıcı bir şekilde, ekip ayrıca toz içerisinde henüz tam olarak anlaşılamayan dalga benzeri bir özellikte buldu. Toz bulutsu içinde her yere dağılmış haldeyken, iç halkanın sınırında miktar olarak kayda değer bir düşüş görülmektedir, bu da tozun yok edildiğini göstermektedir. Bu yıkım için birçok potansiyel mekanizma vardır. İç kabuk özünde genişleyen bir şok dalgasıdır, bu nedenle toz taneciklerine çarparak onları imha etmiş olabilir, ya da fazladan bir ısıtma etkisi üreterek tozu buharlaştırabilir. Gezegenimsi bulutsulardaki gaz ve yoz yapılarını haritalamak, bunların düşük kütleli yıldızların yaşam ve ölümlerindeki rollerinin anlaşılmasına ve aynı zamanda gökbilimcilerin gezegenimsi bulutsuların ilginç ve karmaşık şekillerini nasıl aldıklarını anlamalarına yardımcı olacak. Ancak MUSE'nin yetenekleri gezegenimsi bulutsuların çok ötesine geçmektedir. Bu hassas aygıt aynı zamanda erken Evren'deki yıldız ve gökada oluşumlarını araştırabilirken, yakın evrendeki gökada kümelerinde bulunan karanlık madde dağılımını da haritalayabilmektedir. Notlar Gezegenimsi bulutsular genellikle kısa ömürlüdür; Satürn bulutsusu genişleyerek soğuyup bizim için görünmez hale gelene kadar yaklaşık birkaç on bin yıl daha yaşayacaktır. Sonrasında merkezdeki yıldız sıcak bir beyaz cüce olarak sönükleşecektir. NASA/ESA Hubble teleskopu daha önceden Satürn bulutsusunun dikkat çekici bir görüntüsünü almıştır ancak, MUSE'nin tersine, tüm bulutsu boyunca her noktada tayf özelliklerini tespit edememektedir. ESO/Türkiye 2 Yorumlar son gelişmelerde evrende galaksi sayısı 4 trilyon olduğunu izledim dogrumu Son yapılan çalışmada küçük kütleli yıldızların sanılandan daha çok sayıda olduğu ileri sürülmüştü. Dolayısıyla Samanyolu'nda kimi çalışmalarda 500 milyar, kimisinde 2 trilyon yıldız olduğu söylenir.


NASA'nın Cassini uzay aracı Güneş Sistemi'nin ötesinden gelen soluk ve yabancı tozu tespit etti. 2004 yılından bu yana Satürn Sistemi'ni inceleyen Cassini'nin ölçtüğü buzca zengin milyonlarca toz tanelerinin büyük bir kısmı Enceladus kaynaklı olmasına karşılık küçük bir kısmı dış kaynaklı. Cassini'nin ölçtüğü sayısız toz tanecikleri arasında birkaçının -sadece 36 tane- farklı yapıda olduğu görüldü. Bu toz tanelerinin yıldızlararası ortamdan Güneş Sistemi'ne girdiği sonucuna ulaşıldı. Güneş Sistemi'ndeki yabancı tozun varlığı ilk kez 1990'lı yıllarda ESA/NASA Ulysses görevi ile fark edilmiş ve ardından NASA'nın Galileo uzay aracı tarafından onaylanmıştı. Bunlar Güneş Sistemi'nden ayrı bir yönde ve hızda dolaşmaktadır. Toz taneleri geldikleri yöne doğru izlenerek yıldızlararası ortamdan geldikleri fark edildi. ESA'dan Cassini bilim ekibinden Nicolas Altobelli: Keşfedildiklerinden bu yana Cassini'nin Satürn Sistemi içerisinde bu tozları bulacağını umuyorduk. Sadece doğru yöne bakması gerekiyordu. Gerçekten de Satürn Sistemi'ndeki yerel tozlara göre daha yüksek hızda ve farklı yönde hareket eden birkaç toz tanesini yakaladı diyor. Satürn Sistemi içindeki minik toz taneleri Güneş ve gezegenlerin kütle çekimi nedeniyle Güneş Sistemi içinde bir yerde hapsolamayacak şekilde, saatte 72.000 km hızda hareket ettiği görüldü. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndan Cassini araştırmacısı Marcia Burton: Cassini'deki aletler sadece toz ölçümü değil, diğer tüm görevleri de başarıyla bitirdiği için sevinçliyiz diyor. Bundan daha önemlisi Cassini, Ulysses ve Galileo'nun tersine bu minerallerin özel bir karışım olduğundan çok, tozun bileşiminin analizini yapmayı başardı. Buna göre tozun içinde magnezyum, silisyum, demir ve kalsiyum gibi mineraller bulunuyor. Ancak sülfür ve karbon gibi elementler ortalama değerlerden daha az orandadır. Heidelberg Üniversitesi'nden Frank Postberg: Kozmik toz bir yıldızın ölmesiyle üretilir. Evrendeki yıldız türlerinin geniş yelpazesinden dolayı toz türlerinin büyük bir aralığı kapsaması beklenen bir sonuçtur diyor. Yıldız tozu taneleri Güneş Sistemi'nin doğumundan bu yana bazı meteorlarda kendilerine yer bulmuşlardır. Genellikle bozulmamış olan bu eski yapıların bileşimleri çeşitlidir. Ancak şaşırtıcı bir şekilde Cassini'nin tespit ettiği toz taneleri böyle değil. Görünüşe göre bu toz taneleri yolculukları boyunca yüzeyleri başka maddelerce kaplanmış. Cassini'nin uzun süreli gözlemleri bu tozların Güneş Sistemi dışı kaynaklı olduğunu doğruladı. Cassini'yi uzaydaki bir mikro-laboratuvar gibi kullandık ve bunda da başarılı oldu diyor Altobelli.


NASA'nın Cassini uydusu Satürn ile Enceladus arasında bir elektrik akımı olduğunu keşfetti. Bu keşif gezegen ile uyduları arasındaki etkileşimin anlaşılmasında yardımcı olacak. Bilim insanları daha önce Satürn'den yayılan bir elektrik akışı olduğunu ileri sürmüştü. Cassini'nin 2008'den bu yanan yolladığı verileri inceleyen araştırmacılar, dev gezegenin kuzey kutbundan 240 000 km uzaklıkta dolanan Enceladus'a doğru morötesi ışık altında parlayan bir parıltı olduğunu fark ettiler. Parıltı Satürn ile Enceladus uydusunu birbirine bağlayan manyetik alan çizgisinin sonunda görülüyor. Bu elektrik akışının nedeni ise gezegenin kuzey ve güney kutup gölgeleri arasında gerçekleşen elektron hareketi. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Cassini görevi ekip üyesi Marcia Burton: Satürn'deki bu tuhaf izin keşfi, Satürn'ün manyetik alanını ve parçacık akışının anlaşılmasında önemli rol oynayacaktır. Bu bize Satürn ile uyduları arasındaki bağlantının görsel açıdan ilk kanıtıdır diyor. Eliptik kutup ışığı Kaliforniya ya da İsveç büyüklüğünde olup en az 400 km ve 1200 km boyutlarında bir bölgeyi kapsıyor. Parıltı o denli şiddetli ki tayf ölçeri olmayan bir optik teleskopta bir görülebilir. Buna karşılık bilim insanları gezegenin güney kutbunda benzer bir oluşuma rastlamadı. Jüpiter'in aktif Io uydusu, dev gezegenin kuzey ve güney kutuplarında benzer izler oluşturur. Bu nedenle araştırmacılar Satürn ile Enceladus arasında da benzer bir elektrik akımının var olabileceğini düşündüler. Bu alan içine aktif bir şekilde su buharı ve organik moleküller püskürten tek uydu Enceladus'tur. Ancak yıllardır bilim insanları herhangi farklı bir durumla karşılaşmadı. Çalışmanın yayınlandığı Nature and Geophysical Research Letters'deki yazı sahibi Wayne Pryor: Cassini'deki parçacık algılayıcıları Enceladus yakınında ve Satürn'ün manyetik alanı kenarlarında parçacık akımına rastladı. Bu akımın sonunda ise Satürn üzerinde morötesi ışıkta dans eden parıltıyla karşılaştık diyor. 2008 yılında Cassini manyetik alan içinde elektron demetlerine ve Enceladus yakınlarında da yüksek enerjili proton demetlerine rastladı. Araştırmacılar bu parçacıkların Satürn'de bir kutup ışığı oluşturabilecek yeterlikte olduğu sonucuna ulaştılar. Birkaç hafta sonra da Cassini Satürn'ün kuzey yarımküresinde kutup ışığı görüntülerini iletti. 2009 yılında da Iowa Üniversitesi'nden Donald Gurnett liderliğindeki Cassini ekibi Satürn atmosferinin üst kısmında Enceladus ile manyetik bağlantısı olan sinyaller olduğunu bildirdi. Enceladus'tan fışkıran su buharı bulutu Satürn çevresindeki manyetik alan ile etkileşerek iyonlaşmış plazma bulutu üretir. Bu bulut manyetik alan çizgilerini etkiler. Kutup ışığındaki parlaklık Enceladus'tan fırlayan parçacıklara bağlıdır. John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuarı'ndan Abigail Rymer: Yeni veriler, aktif olan küçük uydu hakkında uzun sürecek tartışmalara neden olacak gibi görünüyor. Araştırmacılar şimdi bu akışın değişken olup olmadığını merak ediyor diyor.


Satürn'de büyük fırtınalar 30 yıldır sırrını koruyor. Ancak gökbilimciler NASA'nın Cassini uzay aracı verilerinin yardımıyla çözüme ulaşmış olabilir. Dev gezegendeki fırtınalar tüm gezegende parlak bantların oluşmasına neden olup kaybolmakta, ardından yenisi oluşmaktadır. 140 yıllık teleskop gözlemlerinde Satürn'de altı büyük fırtınaya rastlandı. Cassini ve Dünya'daki gözlemcilerce fark edilen son fırtına ise Aralık 2010'da başladı ve Ağustos 2011'e kadar sürdü. Nature Dergisi'nde yayınlanan makaleye göre bilim insanları bu periyodik patlamaların sırrını çözdü. Buradaki temel fikir su buharından oluşan dev kütleler. Satürn atmosferi genelde hidrojen ve helyumdan oluşmuştur. Daha ağır olan diğer bileşenleri atmosferin alt katmanlarındadır. Alt katmanlardaki madde aldığı ısının etkisiyle yükselir, konveksiyon süreci gerçekleşmediğinden sıcak hava soğuk havayla karşılaşır ve böylece yeni bulut ve ardından fırtına oluşur. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden yüksek lisans öğrencisi Cheng Li: Bir fırtınanın ardından Satürn'ün derin atmosferinde sıcak hava yeterli yoğunluğa ulaşınca yükselmeye başlar ve süreç yenilenir. Soğuk havayla karşılaşan sıcak havanın soğuması ise yaklaşık 30 yıl sürer, bu nedenle peş peşe fırtınalar ortaya çıkar diyor. Li'ye göre Satürn'ün atmosferi Jüpiter'e göre daha fazla su içermektedir. Araştırmacılar bunu Satürn'de Jüpiter'e göre daha öfkeli fırtınalar görülmesine bağlıyor. Satürn'de az miktarda su olsaydı Jüpiter'deki gibi küçük fırtınalara rastlanırdı. Ancak Satürn'deki fırtınalar çok daha büyük ve daha etkili. Yer ve uzay teleskoplarıyla Satürn'ün sulu bir iç yapısı olduğu belirlenmiştir. Makalenin eş yazarı Caltech'ten Andrew Ingersoll: Tayfölçer kullanarak Satürn'ün iç yapısının Jüpiter'e göre daha ıslak, üç kat daha fazla metan ve diğer uçucu madde olduğunu gördük diyor. Uçucu maddeler düşük sıcaklıklarda sıvı ya da doğrudan gaza dönüşebilen katı bileşiklerdir. Bilim insanları Satürn ve Jüpiter'deki oksijen ve diğer uçucu madde miktarını da ölçmeye çalıştı. Bu bilgiler Güneş Sistemi'nin ve iki gaz devinin oluşumuna ait önemli ipuçları vermektedir.


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile NASA'nın Cassini uzay aracı birlikte çalışarak Satürn gezegeninin atmosferinde nadir görülen bir fırtınayı şimdiye dek mümkün olmayan oldukça ayrıntılı bir şekilde görüntüledi. Uluslararası bir ekip tarafından yürütülen yeni çalışma Science dergisinin bu haftaki sayısında yayınlanacak. Normalde Satürn gezegeninin atmosferi sakin ve durgun görünür. Fakat yaklaşık olarak her Satürn yılında bir (yaklaşık 30 Dünya yılı), dev gezegenin kuzeyine bahar mevsimi geldiğinde bulutların altında bir şeyler gezegen-boyunca karışıklığı başlatan çarpıcı bir çalkantıya sebep olmaktadır (eso9014). Buna benzer en son fırtına ilk olarak Aralık 2010'da gezegenin yörüngesindeki NASA'nın Cassini uzay aracının üzerinde bulunan radyo ve plazma dalgaları bilimi aygıtı tarafından tespit edildi ve aynı zamanda amatör gökbilimciler tarafından da takip edildi. Fırtına şu anda ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki VISIR kırmızı ötesi kamerası ve Cassini üzerindeki CISR aygıtı ile birlikte ayrıntılı olarak inceleniyor. Bu 1876'dan beri saptanan dev fırtınalardan sadece altıncısı. İlk kez bir Satürn fırtınasının -içindeki sıcaklık değişimlerini görebilmek için- kırmızı ötesinde gözlemi yapılıyor ve bu gözlem ilk kez gezegenin yörüngesinde bulunan bir uzay aracı tarafından gerçekleştiriliyor. Satürn'ün kuzey yarımküresindeki çalkantı nedeniyle karmaşık bulut maddesi şiddetli bir patlamayla gezegenin tümüne yayıldı, diye açıklıyor yeni çalışmanın başyazarı Leigh Fletcher . VLT ve Cassini'nin aynı anda bu fırtınayı araştırmaları sayesinde Cassini gözlemlerini değerlendirme şansını elde ettik. Bu fırtınalara ait daha önceki çalışmalar sadece gezegenden yansıyan güneş ışığı kullanılarak yapılırken, şimdi ilk kez termal kırmızı ötesi ışığın gözlenmesiyle gerçekleştiriliyor, bu sayede atmosferin gizli bölgelerini açığa çıkarabilir ve bu olayla ilgili sıcaklıkta ve bulutlarda meydana gelen gerçekten önemli değişiklikleri ölçebiliriz. Fırtına gök gürültüsünün dev bulutların hareketini tetiklemesine benzer şekilde su bulutlarının içinde meydana gelmiş olabilir: tıpkı sıcak havanın ısınan odada yükselmesi gibi bu gaz kütlesi yukarıya doğru yönelerek Satürn'ün genelde durgun olan üst atmosferine çarptı. Bu devasa çalkantılar doğuya ve batıya doğru hareket eden bulutlarla etkileşerek atmosferin üst kısımlarında çarpıcı sıcaklık değişimlerine sebep olmaktadır. Yeni gözlemlerimize göre fırtına atmosferde önemli etkilere sebep oluyor. Fırtına nedeniyle madde ve enerji uzun mesafeler boyunca taşınıyor, -kıvrımlı jet akımları ve dev girdaplar oluşarak- atmosferik bulutlar üzerinde değişimlere neden oluyor ve Satürn'ün yavaş ilerleyen mevsimsel dönüşümü de bozuluyor, diye ekliyor ekibin diğer üyelerinden Glenn Orton . VISIR ile elde edilen yeni verilerdeki beklenmedik özellikler sergileyen görüntülere stratosferik fenerler adı verildi. Bunlar Satürn'ün stratosferinin üst kısmında, atmosferin alt kısmının en üst bölgesinde yer alan bulutlardan 250 300 km yukarıda meydana gelen ve fırtınanın atmosferin içinde ne kadar mesafede etkili olduğunu gösteren çok güçlü sıcaklık değişimleridir. Bu mevsimde Satürn stratosferindeki ortalama sıcaklık normalde -130 santigrat derecedir fakat bu fenerlerin 15 20 santigrat derece daha sıcak oldukları ölçülmüştür. Fenerler yansıyan güneş ışığında neredeyse tamamen görünmezler, fakat VISIR ile termal kırmızı ötesi ışıkta saptandıklarında gezegenin geri kalanından gelen ışıktan çok daha parlak görünürler. Bu fenerler daha önce hiç tespit edilmedi, bu nedenle gökbilimciler bunların fırtınalara özgü yaygın bir özellik olup olmadığı konusunda emin değiller. 2011 yılı başlarındaki gözlem tarihini ileri bir tarihe alma olanağı sağlayan ESO sayesinde fırtınayı olabildiğince çabuk görme imkanı yakaladığımız için şanslıydık. Başka bir talih kuşu ise Cassini üzerindeki CIRS aygıtının fırtınayı aynı zamanda gözleyebilmesiydi, böylece VLT ile görüntülemenin yanında karşılaştırmak için Cassini ile de tayf ölçümü yapabildik, diye aktarıyor Leigh Fletcher. Kırk yılda bir görülecek olan bu olayı gözlemeye devam ediyoruz. Notlar Cassini-Huygens görevi NASA, Avrupa Uzay Ajansı ve İtalyan Uzay Ajansı'nın birlikte yürüttüğü bir projedir. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'ne bağlı Kaliforniya, Pasadena'daki Jet İtki Laboratuarı, görevi NASA'nın Bilim Görevi Müdürlüğü adına yürütmektedir. VISIR kırmızı ötesinde çalışan bir VLT tayfölçeri ve görüntüleyicisidir. CEA/DAPNIA/SAP ve NFRA/ASTRON tarafından geliştirilmiştir. CIRS, Birleşik Kırmızıötesi Tayfölçeri anlamına gelmektedir. CIRS ısıl ışımayı analiz etmektedir ve maddenin bileşenlerini ayırt edebilmektedir.


NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn halkalarına çarpan küçük meteoritleri doğrudan görüntüledi. Böylece gökbilimcilerin gözlediği Dünya, Ay ve Jüpiter gibi çarpışmaların yaşandığı gökcisimleri arasına Satürn halkaları da eklendi. Güneş Sistemi küçük ancak hızla hareket eden cisimlerle doludur. Bu cisimler zaman zaman gezegenlere çarpar. Satürn halkalarına dalan meteoritlerin büyüklüğünün birkaç santimetre ile birkaç metre arasında değişiyor. 2005, 2009 ve 2012 yıllarına ait dokuz meteoritin bıraktığı izlerin incelendi. Cassini Satürn Sistemini ayrıntılı bilgiler sunan dedektörleri yardımıyla gözlüyor ve bunlar yardımıyla da halkalardaki çarpışmayı gözledi. Örneğin en içteki halkada görülen dalgalanma, 1983 yılında ince ama geniş çaplı bir boşluk oluşturan büyük bir göktaşının etkisiyle olmuştur. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Cassini bilim ekibinden Linda Spilker: Güneş Sistemi içinde bizden çok uzakta bir yerde, Dünya'daki gibi, Satürn'de de küçük parçacıklara rastlamak çok heyecan verici. Dev göktaşlarının halkalar üzerindeki etkisi Dünya'nın 100 katı kadar bir alanı kaplayan boşluklara neden olabilmektedir. Cassini göktaşlarının neden olduğu etkiyi tam anlamıyla Satürn'ün 2009 yılında yaşadığı ekinoksla birlikte gördü. Bu sırada güneş ışığı halkaların yandan aydınlatarak onların düzlüğünü ortaya çıkardı ve buradaki karanlıkta kalmış yerler ortaya çıktı diyor. Cornell Üniversitesi'nden Matt Tiscareno: Bulutları bıçak gibi kesen cisimlerin hareketi gibi böylesi çarpışmaların olduğunu bilmemize karşılık ne kadar sık yaşandığını bilmiyorduk. Satürn ekinoksu sırasında halka kenarını aydınlatan güneş ışığı, halkaları dümdüz göstererek sakladıkları sırların ortaya çıkmasını sağladı diyor. Tiscareno ve ekibi Satürn çekimine kapılan cisimlerin parçalanarak halkalara çarptığını düşünüyor. Oluşan meteoritler halkaları bir bulutu yarar gibi geçerek üzerlerinde çapraz ve uzun çizgiler oluşturur. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Jeff Cuzzi: Satürn'ün halkalarından bazılarının parlak ve çok temiz olmaları genç olduklarını gösterir. Doğru bir değerlendirme için dış halkalardaki çarpışma miktarlarını bilmek gerekiyor. Bu son çalışma bize ek bilgiler vermekte ve çarpışmaların başlamadan önce gözlemlenmesini mümkün kılmaktadır diyor.


NASA'nın Cassini uzay aracının görüntüleri eşliğinde Satürn'ün halkalarında boşlukların nedeni olan yeni uydular görüntülendi. Bu keşif gezegen oluşum aşamasındaki bir diskte olup bitenleri anlamak için kullanılabilir. Güneş Sistemi'nin tarihini yıldızlara bakarak anlamaya çalışan gökbilimciler bu sayede daha yakın bir yerde bulunan diski inceleyerek sorularına yanıt bulabilecek. Uzay Bilimleri Enstitüsü'ndeki Cassini Görüntüleme ekibinden Carolyn Porco: Diskteki gömülü cisimlerin hareketi bize bir güneşi çevreleyen madde diskinden gezegenlerin nasıl oluştuğu hakkında fikir verebilir. O bir anlık görüntü bize güneş sisteminin günümüze kadar olan serüvenini anlatabilir diyor. Sonuçlar Astrophysical Journal Letters Dergisi'nin 8 Temmuz'da çıkan sayısında yayınlandı. Cassini bilim insanları ilk kez 2006'da Satürn'ün en yoğun dış halkasında delik açan bir çift cisim keşfetti. Gökbilimciler bu nesneleri 4 yıldır izliyor. Cisimler halkaları oluşturan maddeden büyük ancak bilinen uydulardan ise küçük olduğundan yeni bir sınıf uydu olarak nitelendirildi. Sayıları milyonlarca olduğu tahmin edilen bu hafif uydular, yolları üzerindeki halka nesnelerini temizleyen Pan ve Daphnis uyduları gibi büyük uydular değildir. Boşluklar en fazla birkaç bin km uzunluğunda ve birkaç km genişliğindedir. En fazla 500 m kalınlığa ulaşabilen halkalar ise en çok 10 m kalınlığındaki nesnelerden oluşur. Cornell Üniversitesi'nden Matthew Tiscareno ve arkadaşları düzinelerce olduğunu tahmin ettikleri bu boşluklardan 2005 ile 2009 yılları arasında 11 tane gördüler. Bunlardan birine ünlü pilot Louis Bleriot'un onuruna Bleriot adını bile taktılar. Ancak daha sonra Cassini gerek tayfölçeriyle gerekse morötesi görüntüleme ile bu nesnelerden 100'den fazlasını gözleyince Satürn'ün Forrest Gump ile tanışılmış oldu. Tiscareno: Bilim insanları şimdiye kadar evrenin hiçbir yerinde böylesi diske gömülü nesneler görmemişti. Tüm gezegen ve uydularının boş uzayda kendi yörüngelerinde dolandıklarını biliyorduk. Daha önce bu cisimlerden görmüş olmamıza karşılık ne olduğu konusunda bir fikrimiz yoktu. Bu keşifle birlikte artık gördüklerimizin halkalara gömülü uydular olduğunu anladık diyor. Dört yıldan uzun zamandır gözlenen hafif uyduların yörüngelerinin zamanla kaymasına neyin sebep olduğu henüz bilinmiyor. Belli ki uyduları rahatsız eden etkileyen bir şeyler var. Ama ne? Bunun nedeni halkaları oluşturan irili ufaklı buz yapıları olabilir. Uydular bunlara çarpıp onları dağıtırken yörüngeleri değişebilir. Ya da bu değişiklik yakınlarından geçen daha büyük bir uydunun kütle çekiminin etkisiyle olabilir. Bilim insanları genç güneş sistemlerindeki disklerde de böylesi çarpışmaların olduğunu düşündükleri için Satürn'deki bu ilginç uyduları izlemeye devam edecek. Tiscareno'ya göre burada bir benzerlik varsa ilk kez doğrudan gözlemle ölçümler yapılabilecek. NASA'nın Jet Motorları Laboratuvarı'ndan Cassini projesinden sorumlu bilim insanı Linda Spilker: Halkalardaki bu boşlukla bize daha büyük cisimler hakkında beklenmedik şekilde bilgi verebilir. Artık amacımız önümüzdeki yedi yıl boyunca Cassini ile bu nesnelerin gelişimini izleyerek onların yörüngelerini değiştiren etkinin ne olduğunu bulmak olacak diyor. Kaynak: NASA-JPL


Bugünlerde gökyüzünü izlemek isteyenler için pek iyi geçmiyor. Hava genelde kapalı. Buna karşılık birkaç gündür iyi sayılabilecek bir havada var ve özellikle meraklıları için Satürn gökyüzündeki yerini almış durumda. Hele hele 21 Mart'ta daha parlak ve daha büyük görünecek. Bu tarihte hava açık olursa teleskoplarınızı Satürn'e yönlendirin ve çekici gezegeni halkalarıyla birlikte bir kez daha keşfedin. Satürn bize göre karşı konuma 21 Mart'ta ulaşıyor. Bu sırada Satürn Dünya'dan 1.27 milyar km kadar uzakta olacak. Satürn'ü bulmak için Güneş battıktan sonra doğu ufkuna bakmak gerekecek. Burada yer alan Başak takımyıldızı ile birlikte yükselecek olan Satürn'ün hemen üstünde ise Aslan takımyıldızı bulunuyor. Gözlem için en iyi zaman Güneş'in battığı an değildir. Çünkü bu saatte Satürn'de ufka yakın olacağından pek iyi bir görüntü ile karşılaşmayız. Çünkü burada atmosferi daha geniş açıdan görürüz ve bu da görüntünün kalitesini sınırlar. Bunun yerine Satürn'ün biraz daha yükselmesini beklemeliyiz. Bu da yaklaşık 2 saat demek. Yani saat 21:00'a doğru Satürn için daha net gözlem yapma şansımız doğacaktır. Teleskop ya da dürbünüzle güzel Satürn fotoğrafları da çekebilirsiniz. 15 cm'lik bir aynaya sahip teleskobunuzla bir mercimek tanesinden biraz daha küçük bir görüntü elde edersiniz. Bu kadar küçük görüntüyle bile Satürn'e bakmak inanın çok keyifli ve heyecanlıdır. Halkalarını görmek için biraz dikkatli bakmak gerekebilir. Çünkü gezegen Geçtiğimiz Ağustos ayında girdiği gece-gündüz eşitliği durumundan henüz tam olarak çıkamadı. Dolayısıyla halkaları bizim bakış doğrultumuza göre yalnız 3 derecelik açı yapıyor. Buna karşılık gezegen üzerine düşen çok ince gölgeyi görebilirsiniz. İyi seyirler.


NASA'nın Cassini uzay aracı verilerini kullanan araştırmacılar, dev gezegen çevresindeki yüklü parçacıkların hareketlendiği yeni bir yol belirlediler. Çalışma, gezegende doğal yolla oluşan radyo sinyali bilmecesinin çözümüne önemli ipuçları sağlayacak. Sonuçlar aynı zamanda daha iyi uzay uçuş güvenliğinden, uydu ve cep telefonu iletişimlerine ve Dünya manyetosferi ve Van Allen ışıma kuşaklarındaki değişimlerin anlaşılması gibi konularda bilimcilere yardım edebilecek. Çalışma Iowa Üniversitesi'nden fizik lisans öğrencisi ve Cassini radyo ve plazma dalgası bilim ekibi üyesi Tim Kennelly ve arkadaşları tarafından gerçekleştirildi. Temmuz 2004 ile Aralık 2011 tarihleri arasındaki verilerin işlendiği çalışmada, Satürn çevresindeki yüklü parçacıklardan oluşmuş huni şeklindeki sıcak plazma ve elektrik yüklü gaz yapısı incelenmiştir. Araştırmacılara göre başlangıçta kuzey ve güney yarıkürede oluşan radyo dalgaları daha sonra mevsim değişimi altında manyetosfer etkisiyle dağılarak tüp şeklinde yayılmaya başladı. Bu mevsimsel etki Dünya'da da ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde de kuzey ışıkları şeklinde görülürler. Jüpiter'in dönme süresi için de kullanılan güvenilir radyo dalgalarını bilimciler, Satürn'ün dönme süresinin belirlenmesinde de kullanılacağını düşünüyor. Kuzey ve güney yarımküre kaynaklı radyo dalgası dağılım deseni iki kutup için farklı bir desene sahip. Yeni sonuçlar bilimcilere bu desendeki farklılığı neyin oluşturduğunu bilmelerini sağlayabilir. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgiye, http://now.uiowa.edu/2013/03/telling-time-saturn adresinden ulaşabilirsiniz.


Cassini Satürn Sistemi'ndeki bilinmedikleri ortaya çıkarmaya devam ediyor. Bunların arasından seçtiklerim; Enceladus'taki buz fışkırmaları, buz fışkırtan hilal, pataes şekilli uydu, Titan'ın kanalları, gölgelerin oyunu, tekerlek halka ve son çalışma Titan'ın içi. 1. Enceladus'taki buz fışkırmaları: Cassini, Satürn'ün uydusu Enceladus'tan uzaya saçılan su ve buzu görüntüledi. Görüntüdeki tüysü yapılar uzaya saçılan buz ve suyu gösteriyor. Enceladus'un buzlu yüzeyinin altında sıvı su olup olmadığı ise hala sırrını koruyor. Cassini, 21 Kasım 2009'da uydunun yakınına yaptığı uçuş sırasında dar açılı kamerasıyla bu fışkırmaları görüntüledi. Araç bu sırada uydudan 14 000 km kadar uzaktaydı. Ölçek piksel başına 81 metredir. 2. Buz fışkırtan hilal: İlk baktığınızda yakın plandaki Satürn'den bakıldığında Enceladus'u hilal olarak görüyorsunuz ve hoş bir görüntü diyorsunuz. Ama işin iç yüzü bu kadar değil. Görüntüyü büyüttüğünüzde hilalin altında buz fışkırması olduğunu seziyorsunuz. Bu da Enceleadus'u normal bir uydu olmaktan çıkarıyor. Evreleri bile normal bir uydu gibi değil. Enceladus 504 m çapında ve Satürn'ün E halkasını oluşturmaktan sorumlu buz bir uydu. Cassini bu görüntüyü 21 Kasım 2009'da üzerindeki geniş açılı kamerasıyla aldı. O sırada Enceladus'a 17 000 km kadar yakındı. Ölçek piksel başına 974 metredir. 3. Patates Şekilli uydu: Satürn'ün yamuk ya da patates şekline benzeyen yapısıyla Prometheus. Farklı renklerdeki iki görüntünün birleştirilmesiyle elde edilen bu görüntüyü görebilmek için bir tarafı kırmızı diğer tarafı mavi olan 3 boyutlu bir gözlüğe ihtiyacınız olacak. 86 km uzunluğundaki uydunun bu görüntüsü 26 Aralık 2009'da alındı. Bu sırada Cassini uydudan 57 000 km uzaklıktaydı. Görüntü ölçeği piksel başına 339 metredir. 4. Titan'daki kanallar: Cassini'den gelen bu radar görüntüsünde Titan'da sulu buz fışkırtan volkanları olacağını akla getiriyor. Soldaki görüntünün üstündeki radar alıntısı Cassini'nin görsel ve kızılötesi tayfölçeriyle alınmış. Burada Titan'ın Hotei Regio alanı görüntülenmiş. Görüntüdeki mavi çizgiler bu alandaki kanalları gösteriyor. Alttaki daha karanlık görüntüde ise kanallar kendilerini gösteriyor. 5. Gölgelerin oyunu: Satürn'ün gölgesi birkaç halka üzerine düşünce böylesine ilginç bir görüntü ortaya çıkmış. Üstten alta çaprazlamasına uzanan ve altta daha eğri bir konumda yer alan siyahlık dev gezegenin gölgesi. Halkalar ise üstten aşağı doğru C,B ve A olarak sıralanıyor. Ortadaki halkanın daha koyu görünmesinin nedeni, bu halkanın toz yoğunluğunun daha az olması. Bu nedenle de ışığı az yansıtmasıdır. Gerçek görüntü piksel başına 20 metre olup buradaki görüntü % 70 küçültülmüştür. Cassini bu fotoğrafı 26 Aralık 2009'da Satürn'den 225 000 km uzaklıktayken çekmiş. 6. Tekerlek halka: Satürn'ün tekerleği andıran koyu görünümlü B halkasının ayrıntılı görüntüsü. Görüntünün sağında ve solundaki tekerleği andıran yapı hemen göze çarpıyor. Bu farklı ve ilginç çalışma Cassini'den geniş açılı kamerayla 27 Ocak 2010'da geldi. Bu sırada araç gezegene 260 000 km uzaklıktaydı. Ölçek, piksel başına 18 km'dir. 7. Titan'ın içi: Bir ressam tarafından çizilmiş bu resimde Titan'ın iç yapısı, katmanları görünüyor. Aslında sadece iki katmandan oluştuğu sanılıyor: buz katmanı ve kaya katmanı. İşin ilginç yanı buz katmanının çok derinlere 500 km'ye kadar inebilmesi. Yüzeyden 500 metrelik derinliğe kadar kayadan eser olmayan buz tabakası, kayasal tabakayı çevrelemiş durumda. Ressam arka plana -ölçeksiz olarak- Satürn'ü ve Cassini uzay aracını da eklemeyi unutmamış. Resimdeki sarı rengin temsil ettiği kısım Titan'ın bulutlarından dolayı görülemeyen yüzeyi. Bu yüzeyin altındaki gri renkle tabaka ise buz katmanını temsil ediyor. Bu katmanın altında mavi renkte su ve onun altında yine gri renkte buz katmanı bulunuyor. En içteki siyah katman ise kaya tabakasını temsil ediyor. Kaynak: Cassini


15 Eylül'de görevi Satürn'e çarparak bitecek olan Cassini, gaz devinin halkalarının arasından geçişini sürdürüyor. 13 yıldır Satürn sistemini inceleyen Cassini, 22 Nisan'dan beri hiç bilinmeyen bölgeye geçiş yaparak halkaların arasından böylesi ilginç fotoğraflar yolluyor. Cassini'nin 7 Haziran'da elde ettiği bu görüntüde gezegeni, halkalarını ve gezegen gölgesini görüyoruz. Fotoğraf araçtaki geniş açılı kamerayla alındı. 22 eliptik yörüngeyi tamalyacak olan Cassini, her yörüngeyi yaklaşıl 6,5 günde tamamlar. Araç bu sırada 2400 km genişliğinde bir alanı geçerek saatte 121 000-126 000 kilometre hıza ulaşacak. Aracın halkaların arasından geçişi bilim insanlarına halkaların kütlesi ve gezegenin dönüş hızı ile ilgili bilgiler verecek. Araç son beş yörüngesinde ise Satürn'ün üst atmosferini gözleyerek inişini gerçekleştirecek. Cassini son yörüngesine geçtiğinde hafif bir manevra yaparak gezegen atmosferine kontrollü olarak girecek. Cassini'nin bu süreçte çektiği birbirinden güzel görselleri https://saturn.jpl.nasa.gov/galleries/raw-images/ adresinden izleyebilirsiniz. Yüksek çözünürlükteki görsel için tıklayınız. Görsel telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute


Bir süre önce Cassini'nin Satürn Sistemi'ne yönelik fotoğraflarından bazılarını sizlerle paylaşmıştım. Cassini'den güzel Satürn görüntüleri gelmeye devam ediyor. Bu defa çok özel bir çalışmayı NASA kendi sitesinde yayınladı. Geçtiğimiz Ağustos ayında ekinoks durumuna geçen Satürn'ün Cassini tarafından çekilen yüksek çözünürlükteki fotoğrafı yayınlandı. Fotoğraf müthiş. Halkaları, halkalar arası boşluğu ve minik birkaç uydusunu gözler önüne seriyor. Ekinoks durumundaki Satürn'ün halkaları gezegene göre neredeyse düz olduğundan bakmaya, incelemeye değer bir görüntü ortaya çıkmış. Satürn 11 Ağustos günü ekinoks durumuna geçti. Bir yılı 29,7 yıl süren Satürn'e bu günde güneş ışığı tam karşıdan dik olarak vurdu ve gezegende gece-gündüz eşitliği sağladı. Bu fırsatı değerlendiren Cassini Uzay Aracı da gezegenin güzel bir fotoğrafını çekti. Dünyamız ekinoksa bugün yani 22 Eylül'de girecek. Cassini tarafından iletilen fotoğrafı inceleyen bilim insanları halkalarda yüksek bölgeler ve gölgeli kısımlarda saptadı. Halkalarda 4000-4500 metrelik yüksek tepelerin olduğu yani sanılanın aksine halkaların düz olmadığı görüldü. Buna karşılık fotoğraftaki en büyük sürpriz halkaların kağıt gibi ince görüntüsü oldu. Bu görüntülerle şimdi halkaların kaç yaşında oldukları hesaplanabilecek. Dünya'dan bakıldığında Satürn halkalarını bu derece net göremiyoruz. Cassini'nin de böylesine bir fotoğraf alabilmesi için Satürn'ün ekinoks durumunda olması gerekirdi ki Cassini'de bu fırsatı kaçırmadı. Görüntünün solunda yeralan Satürn uydusu Janus'tur(179 km çapında). Fotoğrafın altında görülen uydu ise 113 km'lik çapıyla Epimetheus'tur. Sağ kısımda göze çarpan uydunun adı Pandora'dır (81 km çapında). Yine bu kısımda ancak en dıştaki F halkası içinde kalmış görünen uydu ise 30 km'lik çapıyla Atlas uydusudur. Bu uyduların görülebilmesi için parlaklık 30 ile 60 kez arttırılmıştır. Arka planda sönük görülebilen parlak noktalar ise uzaktaki yıldızlardır. Bu görüntü 12 Ağustos 2009'da tam ekinoksatanm yaklaşık 1,25 gün sonra geniş açılı kameradan, kırmızı, mavi ve yeşil fitreler kullanılarak alınan görüntülerin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Cassini bu sırada dev gezegenden 847 bin km uzaklıktaydı. Fotoğraf ölçeği piksel başına 50 km'dir. Meraklısı için: 1 Yorum Satürn'ün halkaları ile ilgili olarak Carl Sagan'ın Kozmos adlı kitabından okuduğum bir bölümü sizlerlerle paylaşmak isterim; ....bir uzay aracıyla bu buz parçalarının yakınına gidebilmek için süratimizi saatte(45000 mil) yaklaşık 62000 km yapmalıyız ki,beraberinde dolaşabilelim.başka bir deyişle,o buz parçalarının Satürn çevresindeki dönüş hızlarına ayak uydurarak biz de Satürn çevresinde yörüngede dolanmalıyız. Ancak o taktirde ne olduklarını tam olarak anlayabiliriz.... .....halkayı oluşturan madde parçası,Satürn'e yakın bulunduğu oranda yörüngede dönme hızı artacaktır;içteki parçacıklar dıştaki parçacıklardan daha hızlı dönmektedirler. Her ne kadar komple grup olarak parçacıklar gezegenin çevresini saniyede 20 km hızla dönüyorsa da birbirine yakın iki parçacığın görece hızı düşüktür.Dakikada bir kaç santimetre fark edecek kadar.Bu görece devinimden ötürü parçacıklar karşılıklı çekimin etkisiyle hiçbir zaman birbirlerine yapışamıyorlar.Yapışmaya çabalayınca,yörüngesel hızlarının az fakat değişik oluşu onları birbirinden ayırıyor.Eğer halkalar Satürn gezegenine bu denli yakın olmasalar,sözünü ettiğimiz etkinin gücü azalır ve küçük kartopları bir araya gelerek sonuçta bir uydu oluştururlardı... Kaynak:Carl Sagan/ Kozmos


Güneş Sistemi'nde sadece Dünya'nın bir uydusu vardır. Buna karşılık kalabalık nüfusu olan gaz devlerinden örneğin Satürn'ün 62 uydusu bulunurken Merkür ve Venüs'ün hiç uydusu yoktur. Cassini'nin çektiği bu görüntüde Satürn'ün en büyük iki uydusu görülüyor: Titan ve Rhea. Titan uydumuz Ay'dan % 50 daha büyük olup 5150 km'lik çapa sahipken Rhea ondan biraz küçük, 1528 km çapındadır. Birbirinden tamamen farklı renklere sahip olan bu uydulardan Titan altın rengiyle, Rhea ise koyu rengi ve kraterle kaplı yüzüyle ön plana çıkıyor. Rhea'nın dörtte üçü buz ve geriye kalan kısmı ise kayalıktır. Cassini uzay aracı verileriyle Rhea'nın kayalık bir çekirdeğinin olmadığını tespit edildi. Yani Rhea aslında kirli bir buz topu gibi sadece kaya ve buzdan oluşur. Titan'ın turuncu rengini ise atmosferi vermektedir. Titan atmosferi metan, azot, hidrojen ve hidrokarbonlar açısından zengindir. Bu moleküller atmosferin alt katmanlarına hareketlenirken güneş ışığıyla tepkimeye girerler ve böylece turuncu renkte bir sis oluştururlar. Titan'ın bazı görüntülerinde atmosferi bir soğan kabuğu gibi saran mavi renkte puslu bir bant görülür. Burada da gözlenen bu oluşum özellikle kutup bölgelerini aydınlatmaktadır. Titan'ın kuzey kutbu sağ üstte ve güney kutbu sol altta bulunmaktadır. Bu mavi bant mevsim değişimlerine göre büyür. Satürn ile birlikte dolanan uydularında bir mevsim yedi dünya yılı sürmektedir. Cassini 2004 yılında Satürn Sistemi'ne ulaştığında Titan'ın kuzey kutbu kış mevsimini yaşamaktaydı. Ağustos 2009'daki Satürn'deki gece-gündüz eşitliğinin ardından Titan'ın kuzey yarıküresine bahar gelmeye başlarken güney enlemleri sonbahara girdi. Bu mevsimsel kayma sonucunda Titan'ın güney kutbu üzerinde bir girdap oluştu. 2012 yılındaki dokuz saatte bir tam tur atan şiddetli girdapı Cassini görüntülemişti. Cassini şimdiye kadar Titan ve Rhea'nın yakınından sayısız kez geçti. Her geçişte eşsiz görüntüleri ileterek özellikle Titan'ın iç yapısı, kütle çekimi ve yüzey özelliklerinin anlaşılmasında yardımcı oldu. Rhea'nın yüzeyindeki çukurlar geçmişte yaşadığı savaşı anlatıyor. Uyduda küçük ya da büyük birçok krater bulunmaktadır. Rhea'nın incelenmesinin sebebi ise Satürn Sistemi üzwerine yğan kozmik toz ve meteoridlerin oranının belirlenmesi. Cassini bu görüntüyü dar açılı kamerasındaki kırmızı, yeşil ve mavi filtreler yardımıyla 15 Haziran 2011'de almıştı.


NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn'ün kuzey kutbunda dönen dev kasırgaya yakın çekim yaptı. Yüksek çözünürlüklü fotoğraf ve filmde, Dünya'daki ortalama büyüklükteki bir kasırgaya göre 20 kat büyük (2000 km) kasırga görülüyor. Kasırganın dış kısmında ince ve parlak bulutlar saniyede 150 metrelik hızla dolanıyor. Kasırga altıgen olarak bilinen büyük ve gizemli bir hava içinde dolanıyor. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Cassini görüntüleme ekibi üyesi Andrew Ingersoll: Bu sarmal yeryüzünde gördüğümüz kasırgalara benziyor. Ama bu çok daha büyük. Satürn'deki bu fırtınalar hidrojen atmosferinin içindeki az miktardaki su buharıyla oluşuyor diyor. Bilimciler sıcak okyanus suyundan beslenen Dünya'daki kasırgaların oluşumunu ölçü alarak dev gezegendeki kasırgayı anlamaya çalışıyor. Satürn atmosferinin yüksek bulutlarındaki suyla ilişkisini buna benzeterek çözmeye çalışıyorlar. Kuzey yarıküredeki bulutlar saatin tersi yönünde dolanmaktadır. Dünya ve Satürn üzerindeki kasırgalar arasındaki önemli farklardan biri de Satürn kasırgalarının çok daha büyük ve şaşırtıcı derecede hızla dönmesidir. Satürn fırtınası Dünya'daki fırtınaya göre daha sert rüzgarların etkisiyle dört kat daha hızlı dönmektedir. Karasal kasırgaların atmosfer üzerinde hareket etme yeteneğine karşılık Satürn'deki fırtına kuzey kutbu üzerinde kilitlenmiştir. Dünya'daki kasırgalar Dünya'nın kendi ekseni dönüşü nedeniyle kuzeye doğru yönelme eğilimindedir. Satürn'de ise böylesi bir sürüklenme kasırganın zaten kuzey kutbu üzerinde olması nedeniyle görülmemektedir. Hampton Üniversitesi'nden Cassini görüntüleme ekibi üyesi Kunio Sayanagi: Kasırga kuzey kutbu üzerinde sıkışmış olduğundan hareket edemiyor diyor. Bilimciler bu kasırganın birkaç yıldır devam ettiğini belirtiyor. Gezegenin kuzey kutbu 2004 yılında kış mevsimine girdi ve karanlıkta kaldı. Cassini bu sırada üzerindeki birleşik kızılötesi tayfölçer ve görsel kızılötesi haritalama tayfölçeri yardımıyla sarmal fırtınayı saptadı. Kutup karanlıkta kaldığı için görünür ışıkla görüntü alabilmek içinse Ağustos 2009'daki ekinoksu beklemek zorunda kaldı. Ancak o zaman kuzey kutbuna güneş ışığı ulaştı. Cassini'nin kutbu net görebilmesi için yörüngesinde küçük bir değişiklik yapması gerekti. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Scott Edgington: Aracın gezegenin ekvatoral düzlemindeki yörüngesinden kutup noktasını görmesi zordu. Bu nedenle ve gezegenin farklı enlemlerindeki bulut dağılımını görebilmek için yörüngesinin değişmesi gerekliydi. Bu sayede kuzey kutbundaki muazzam fırtınayı görebildik diyor. Cassini her birkaç yılda farklı gözlem noktalarını görebilmek için yörünge açısını değiştirir. Uzay aracı bunun için Satürn'ün dev uydusu Titan'a yakın uçuş gerçekleştirir. Ancak bunun dikkatli bir şekilde planlanması gerekmektedir.


Yeni bir çalışmayla Satürn atmosferi üzerine su parçacıklarının yağmur gibi yağdıklarını gösterdi. Yağmurun Satürn üst atmosferinin sıcaklığını etkilediği ortaya çıkan çalışma İngiltere'deki Leicester Üniversitesi liderliğinde gerçekleşti. Leicester Üniversitesi'nden James O'Donoghue: Satürn, atmosferi ile halkaları arasında etkileşim olduğu görülen ilk gezegendir. Halkalardan kaynaklanan yağmur etkisi, parçacıkların iyonosfer üzerine hareketinden kaynaklanır. Başka bir ifadeyle yağmur, oluştuğu bölgelerdeki elektron yoğunluğunu azaltır diyor. O'Donoghue uzun yıllardır süren gözlemlerde Satürn'ün belirli enlemlerindeki yoğunluğun düşük olduğunun görüldüğünü ve bunun nedeninin halkaların etkisiyle gerçekleşen elektron yoğunluğuna bağlı olduğunu gördüklerini belirtiyor. Çalışma bilimciler halkaların ve gezegenin atmosferindeki değişimlerin tarihini ve evriminin anlaşılmasında yardımcı olacak. 1980'lerin başında NASA'nın Gezgin uzay aracından gelen görüntülerde Satürn'de iki ya da üç koyu renkte bant olduğu görülüyordu. Bilimciler bunun su grupları olabileceği üzerinde durdular. Bantlar Nisan 2011'de Hawai'deki Mauna Kea Dağı üzerindeki WM Keck Gözlemevi'nin yakın kızılötesi görüntülerinde görülene kadar tekrar ortaya çıkmadı. Satürn'ün parlaklığı ince bir yayılım gösteren bandın görülmesini zorlaştırıyordu. Bunu görebilmek için Keck gibi geniş tayfta gözlem yapma özelliği olan araçlar gereklidir. Halka yağmuru atmosferdeki enerjik nötr parçacıkların ters yöndeki hareketi ya da güneş ışıması nedeniyle üretilen yüklü parçacıklarla Satürn iyonosferinde oluşur. Bilimciler su zerreciklerinin Satürn'ün manyetik alan çizgileri boyunca gezegen çevresinde dizilmiş olduğunu ve üç atomlu hidrojen iyonlarını nötrleştiğini düşünüyor. Bu da gezegen üzerinde kızılötesi görüntüde büyük gölgeler görünmesine neden olur. Gölgeler gezegenin 25 ile 55 derece enlemlerinde görülüp üst atmosferin yüzde 30 ile 43'ünü kaplamaktadır. Bu da NASA'nın Gezgin aracının gördüğünden daha geniş bir alan demektir. Dünya ile Jüpiter düzgün parlayan ekvatoral bölgeye sahiptir. Satürn'de de benzer durumu bekleyen bilimciler bunun yerine Satürn'de parlaklığın farklı enlemlerde değiştini gördüler. Leicester Üniversitesi'nden Tom Stallard: Jüpiter'in ekvatoral bölgesindeki parlama düzgün iken Satürn'de iyonosfere gelen su nedeniyle koyulaşması gezegen üzerinde koyu bantların ortaya çıkmasına neden oluyor. Şimdi Satürn Sistemi'nde görev yapan Cassini aracından yararlanarak ayrıntılı bir çalışma yapmak istiyoruz diyor.


Hubble teleskopu 4 Temmuz 2020'de Yer'den 1.34 milyar kilometre uzaklıktaki Satürn'ün fotoğrafını çekti. Satürn'ün bu görüntüsünde yaz aylarını yaşamaya başlayan kuzey yarımküresi bize dönük durumda görülüyor. Hubble teleskopu, gaz devinde bir dizi küçük atmosferik fırtınaya rastladı. Bunlar Hubble gözlemlerine göre geçici olaylardır. Kuzey yarımküredeki şeritler 2019'daki gözlemlere göre biraz renk değiştirmiş. Halkalı gezegenin atmosferinin sarımsı kahverengi renge sahip olmasını sağlayan amonyak, metan, su buharı ve hidrokarbondur. Gezegen çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşmuştur. Hubble bu renkli görüntüde kuzey yarımkürede hafif kırmızımsı bir pus olduğunu belirledi. Bunun nedeni atmosferik dolaşımı değiştirebilen ya da atmosferdeki buzları kaldırabilen aerosol oluşumuyla bağlantılı güneş ışığının ısıtma etkisi olabilir. Bir başka teori ise yaz aylarında artan güneş ışığının etkisiyle oluşan fotokimyasal pus miktarının değişmesidir. Kuzey yarıkürenin tersine kış mevsimi yaşamaya başlayan güney yarıkürede mavi renk hakimdir. Hubble'ın elde ettiği ayrıntılı görüntü ince yoğun halka yapısının ayrıntılı incelenmesini sağlar. Halkalar genellikle küçük tanelerden dev kayalara kadar değişen boyutlarda buz parçacıklardan oluşur. Halkaların nasıl oluştuğu hala çözülmemiş bir sorudur. Yeni yağan kar gibi taze yapıdadırlar ki bu da halkaların dinozorlar çağında oluştuğunu savunan bir teorinin çıkış noktasıdır. Dolayısıyla halkaların tarihiyle birlikte nasıl oluştukları sorusu yanıt beklemeye devam etmektedir. NASA'nın Satürn sistemini inceleyen Cassini aracı verileri halkaların ancak 300 milyon yıl daha dayanabileceğini göstermiştir. Görüntüde Satürn'ün sağında Mimas ve altında ise Enceladus uyduları parlak noktalar halinde görülmektedir. Gaz devlerine ait bu tür görüntüler, bu gezegenlerdeki atmosferik davranışları ve evriminin anlaşılması için önemlidir. Bu sayede Satürn'deki değişen hava durumları ve fırtınalar izlenebilmektedir. Görsel telif hakkı: NASA, ESA, A. Simon , M.H. Wong , and the OPAL Team


Cassini uzay aracı Satürn halkası içinde uydu olması muhtemel yeni bir oluşum gözledi. Bu gözlem gezegenin bilinen uydularının oluşumuna da ışık tutabilir. Cassini'nin 15 Nisan 2013 tarihinde dar açılı kamerasıyla elde ettiği görüntülerde Satürn'ün A halkasının kenarında bir bozulma olduğu saptandı. Bu bozulma ya da tedirginlik sonucunda diğerlerinden yüzde 20 daha parlak ve 1200 km uzunluğunda ve 10 km genişliğinde bir yay belirdi. Bilim insanları ayrıca genellikle düzgün olan halkalara göre bu halkanın kenarında alışılmadık derecede tümsek bölge farketti. Bilim insanları bunun yakındaki bir cismin kütleçekim etkisinin bir sonucu olduğuna inanıyor. Gözlemle ilgili ayrıntılar Icarus dergisinin 14 Nisan 2014 sayısında yayınlandı. Sadece büyüyen bir cisim değil parçalanan bir cisim olabileceği üzerinde de duruluyor. Ancak bulutlarla sarılı Titan ve yüzeyinin altında okyanus olduğu düşünülen buzlu uydu Enceladus'un büyük halkalar içinde oluşarak daha sonra dışa doğru hareketlendiği düşünülüyor. Ayrıca Güneş Sistemi'ndeki Dünya ve diğer gezegenlerin oluştuktan sonra şimdiki yörüngelerine kavuşmak için hareketlendikleri düşünülür. Londra'daki Queen Mary Üniversitesi'nden Carl Murray: Daha önce böyle bir şey görmemiştim. Bir cismin oluştuğu halkaları terk ederek tek başına bir uydu olarak doğum sürecini bitirdiğini gözlüyor olabiliriz diyor. Şimdilik Peggy adı verilen cisim görüntüde görülemeyecek kadar küçük. Bilim insanları uydunun yaklaşık 1 kilometre çapında olduğunu düşünüyor. Satürn'ün buzlu uydularının gezegene yakınlığı büyüklüğüne göre değişir büyük olanlar daha uzak. Satürn'ün halkalarını oluşturan parçacıklar gibi uydularının birçoğu da buzdan oluşmuştur. Bu gerçekler ve diğer göstergeler eşliğinde araştırmacılar son zamanlarda halka parçacıklarından oluşan ya da olan uydularla birleşen cisimlerin dışa doğru hareket ettiğini öne sürüyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Cassini Projesi bilim ekibi üyesi Linda Spilker: Küçük bir uydunun olası doğumuna tanıklık etmek heyecan vericidir diyor. Cassini şu an A halkasına yakın olan Peggy'yi 2016'da halkadan yeterince uzaklaştığında daha net gözleyebilecek. Satürn'ün halkaları büyük bir olasılıkla Peggy ile birlikte artık uydu oluşumunu tamamlayacak. Yine de bu süreci gözlemek için daha fazla gözlem yapmak gerekiyor. Kurama göre Satürn büyük uyduları oluşturma yeteneğine sahip büyük bir halka sistemine sahiptir. Halka sınırlarında geçmişte oluşan uydular daha sonra büyüklüklerine göre uzaklaşmıştır diyor Murray.


NASA'nın Cassini uzay aracı yaklaşık bir yıldır Satürn'ün kuzey yüzünü kasıp kavuran devasa fırtınanın yeni görüntülerini iletti. Bu görüntüler eşliğinde yeni filmler üretildi. Görüntüler küçük bir nokta olarak 5 Aralık 2010'da görülen fırtınanın Ocak 2011'e kadar büyümesini gösteriyor. Fırtına son iki yıl içinde şimdiye kadar görülen en büyük genişliğe, 15 000 km'ye ulaştı. (Dünya'nın çapının 12 400 km olduğunu hatırlatalım) Cassini'nin yüksek çözünürlükteki kameraları ile yakalanan fırtına görüntüleri yanı sıra araçtaki radyo ve plazma dalga algılayıcısı fırtınadaki elektriksel hareketliliği tespit etti. Haziran sonunda fırtına gücünü büyük ölçüde kaybetti, ancak bulutların hareketliliği atmosferde kendini gösteriyor. 200 günlük aktif dönem fırtınayı Satürn'de şimdiye kadar görülen en uzun ömürlü fırtına yapar. Daha önceki rekor 1903'te gözlenen ve 150 gün süren bir fırtınaydı. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu 21 yıl önce 55 gün boyunca bu fırtınanın sonuçlarını izlemiş. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Cassini görüntüleri inceleme ekibinden Andrew Ingersoll: Satürn'deki fırtına daha çok yerdeki bir volkanın havayı etkilemesine benziyor. Fırtına patlak vermeden önce bir kayanın yıllarca basınca dayanması gibi karşı koymuş ve bu nedenle de fırtınayı geciktirmiş diyor. Cassini görüntüleme ekibi Satürn fırtınasını izleme programı çerçevesinde bu fırtınaya ilişkin yüzlerce görüntüyü elde etti. Buna Cassini'nin Satürn'ün uyduları ve uydularını görüntülerken ortaya çıkan fırtına görüntüleri de dahildir. 2004 yılından bu yana görevde olan Cassini'nin görüntülerinden, fırtına öncesi ve sonrası olanları karşılaştırarak, fırtınanın hızı ve yüksekliği, gezegen üzerinde oluşturduğu değişimleri ortaya çıkarmaya çalışıyorlar. Fırtına ilk olarak Satürn'ün yaklaşık 35 derece kuzey enleminde göründü ve sonunda 5 milyar kilometrekarelik bir alanı kapladı. Cassini tüm gezegeni etkileyen fırtınanın güney yarımküreye de dar bir kanal açarak indiğini gözledi. Bu 2009 ile 2010 arasında birkaç ay sürdü. Yerel bölgelerde fırtınaın etkisi beş gün kadar sürdü ve bölge bölge etkilenen kümeler oluşturdu. Ortaya yeni çıkan kuzeydeki fırtına ise kuzey yarıkürenin beşte birini etkiliyor. Los Angeles'taki Kaliforniya Üniversitesi'nden Cassini görüntüleme ekibi üyesi Kunio Sayanagi: Bu yeni fırtına daha öncekinden farklı bir canavar. Bu tür patlamalar her 20 ile 30 yıl arasında sürekli tekrar ediyor ve gezegenin daha iç kısımlarıyla ilgili bilgiler veriyor. Bunun ne olduğunu anlamaya çalışıyoruz diyor. 2017 yılında görevde kalacak olan Cassini uzay aracıyla bu son güne kadar gezegenin kuzey ve güneyinde yaşanan mevsimler ve buna ek olarak atmosfer değişimleri daha ayrıntılı incelenebilecek. Boulder'daki Uzay Bilimi Enstitüsü'nden Cassini görüntüleme ekibi başkanı Carolyn Porco: Cassini'nin yeteneği bu olayları izlemek için bize ihtiyacımızı olan gözü sağlıyor. Yedi yıldır görevde olan araç sayesinde birçok bilinmeyene ışık tutuldu diyor.


Ocak 2009'da Satürn'de Güneş Sistemi'nin en büyük fırtınası gözlendi. Kasım 2007 ve Temmuz 2008'de Cassini'nin gözlediği büyük fırtınaları da geride bırakan bir fırtınaydı bu. Cassini Satürn gözlemine başladığı 2004 yıolından bu yana gezegendeki dokuzuncu fırtına gözlenmiş oldu. Fırtına sırasında Satürn'ün atmosferinde Cassini Radyo ve Plazma Dalga Bilim alıcısının ölçtüğü güçlü radyo dalgaları da kayıt edildi. Radyo dalgaları fırtınanın Satürn'ün atmosferinde 3000 km'lik bir alanda etkili olduğunu ve fırtına şiddetinin de karasal bir gezegende olabilecek en büyük fırtınadan 10 bin kat daha güçlü olduğunu gösteriyordu. Fırtınayla ilgili çalışma yapan Dr Georg Fischer'a göre bu fırtınaların güçlerine ve uzun süreli olmasına şaşırmamak gerekiyor. Satürn'ün iyonosfer yapısı için bu tür fırtınaların gerekli olduğunu belirtiyor. Satürn'deki şimşek gözlemleri Cassini RPWS projesi, Avusturya, ABD ve Fransa'dan oluşturulan bir ekip tarafından yürütülüyor. Daha önce Voyager uydusuyla alınan iyonizasyon seviyelerine ilişkin bilgiler bu fırtınalar yoluyla da doğrulanmış oldu. Satürn'de fırtınalar genellikle ekvatorun 35 derece güneyine oluştuğu biliniyordu. Ancak son fırtına bu savı yalanlar derecede hiç beklenmeyen bir yerde çıktı. Bu sırada (25 Ağustos günü) Titan Satürn'ün önünden geçiş halinde olduğundan fırtınanın önünü kapatmıştı. Ancak daha sonrasında görülenler gökbilimcilere büyük sürpriz oldu. Kaynak: Astronomy now


Kozmik bir ampul gibi davranan Satürn'ün yaydığı enerji 2005-2009 yılları arasında kademeli olarak azalmış. Ancak sıradan bir ampulün tersine gezegenin güney yarımküresinin yaydığı enerjinin kuzey yarımküreye arttığı belirlendi. Bunun üzerine gezegendeki mevsimler değişti. Bu bilgi Satürn çevresinde dolanan Cassini'nin termal kamerasıyla elde edildi. Daha önce başka bir yerde görülmemiş bu bilgi kapsamlı bir veri analiziyle geldi. NASA'nın Goddard Uçuş Merkezi'nin derlediği veriler daha önce Voyager Uzay aracıyla elde edilen verilerle karşılaştırıldı. Bu bilgiler Güneş'ten Satürn'e ulaşan enerji ile Saütrn'ün iç enerji kaynağının doğasının anlaşılmasında yardımcı olabilecek. Çalışma NASA'nın Goddard ve JPL araştırma birimleri de içinde olmak üzere Cornell Üniversitesi ve Houston Üniversitesi'ndeki gökbilimcilerin çalışmalarıyla yapıldı. Cassini görevi yöneticisi Liming Li: Cassini'nin Satürn hakkında gönderdiği veriler çok değerli. Dev gezegenin yaydığı enerjiyle ilgili yapılan ilk çalışmadır diyor. Güneş Sistemi'ndeki gezegenler insan gözünün algılayamadığı dalga boylarında ışınım yaparak ve ısı kaybederler. CIRS aleti termal kızılötesi bölgesinden gelen ve ısı yayılmasına karşılık gelen kırmızı ışığı algılar. Gezegen bilimi gezegenlerin her yöne ve sabit bir hızla güç kaybettiğini söyler. Şimdi Satürn'de bunu görmüyoruz diyor Li. Kuzeyden güneye akan enerji nedeniyle Satürn'de bir dengesizlik görünüyor. Tahminler bunun 5 dünya yılı içinde güney yarımkürede kış kuzey yarımkürede yaz yaşanıyordu. (1 Satürn yılı 7 dünya yılına eşittir.) Gezegen Dünya gibi kendi ekseni üzerinde hareket ederken güneş ışığını daha az alan yerler kış ve daha fazla alan yerler yaz mevsimindeydi. Her şey Satürn'ün ekinoksa uğradığı Ağustos 2009'da değişti. Çalışmaya göre her şey dünyada olduğu gibiydi. Her yarımkürede ısı değişimi algılanmaya başlandı. Bir taraf ısınırken diğer taraf soğuyordu. Satürn'deki hava değişken olduğundan atmosferdeki ısı sıcaklık değişimlerinden korunuyordu. Sıcaklık değişimleri Satürn atmosferinin anlaşılmasında önemli rol oynar. Cassini kuzey yarımkürede 2005 ile 2008 yılları arasında sıcaklığın yavaş yavaş düştüğünü ve 2009'da tekrar ısındığını gösterdi. Ekinoksun yaklaştığı sıralarda Satürn güney yarımküresindeki sıcaklık ise 2005-2009 yılları arasında düşüyordu. Her iki yarımkürenin yaydığı enerji ve sıcaklık değeri düşmeye başladı. Bu nedenle de gezegen soğuyarak daha az enerji yaymaya başladı. Benzer değişikliklerin daha önce de olup olmadığını anlamaya çalışan gökbilimciler 1980-1981 yıllarında Voyager'in yolladığı verileri mercek altına aldı. Voyager'da Cassini'nin CIRS aleti gibi enerji dalgalanmalarını rapor etmişti. Ancak bir farkla: Voyager gezegenin her iki yarımküresinde bir dengesizlik olmadığını ve bu iki yarımküredeki enerjini birbiriyle tutarlı olduğunu iletmişti. Voyager böyle bir farkı neden görememiş olabilir? Hava ve atmosfer sıcaklığı güneşten gelen enerjiye göre bir yıl içinde değişmesi gerekir. Goddard Gezegen Sistemleri Laboratuarı'ndan Amy Simon-Miller: Bunun Satürn'deki güç değişiklerinin görülmesini engelleyen bulut yapısı olabilir diyor ve ekliyor: Bulut örtüsünün kalınlığı uzaya kaçan ışımayı da değiştirir. Satürn gibi diğer dev gezegenler Jüpişter ve Neptün'ün de kendi ısı kaynaklarına sahip olduğu düşünülüyor . Güneşten gelen ısı ile Saütrn'den yayılan ve zamanla değişebilen enerji yayılması incelenerek gezegenin iç enerji kaynağının yapısı hakkında zaman içinde daha fazla bilgi edinilebilir. Li: Voyager Satürn'ün iki yarım küresindeki asimetrik özelliği görememesi akla bir soru getiriyor: Satürn'ün iç ısısı zamanla değişiyor mu? Bu sorunun yanıtı Satürn'ün evrimi, havası ve iç yapısı ile diğer dev gezegenleri anlamamızı sağlayacak diyor. Kaynak: NASA-JPL


Aynı karede Saturn, halkaları, uyduları, Mars, Venüs ve Dünya. Görüntü yaklaşık 650.000 kilometre genişliğindeki bir alanı gösteriyor. Görüntü insan gözünün algılayabildiği optik bölgeye aittir. Cassini'nin elde ettiği bu muhteşem panoramik manzara Saturn, Dünya ve Mars'ı birlikte gösteren son görseldir. Cassini ekibi bu görüntü için 141 tane geniş açılı fotoğrafı kullandı. Görüntüde Saturn'ün dış halkalarından E halkası da dahil olmak üzere Saturn tüm iç halkalarıyla birlikte yaklaşık 651.591 km'lik bir alanı kaplar. Saturn Sistemi'nde olsaydık Dünya ve Ay ikilisi Saturn'den E halkasına göre daha yakın konumda olacaktı. Cassini bize harika bir evren görüntüsü iletti. Soluk mavi nokta üzerindeki bizler bu görüntü için hep birlikte el salladık diyor. Görüntü aslında 19 Temmuz'da önceden planlanan uzak diyarlardan Dünya'yı görme projesinin bir parçasıydı. NASA internet üzerinden Cassini'nin Dünya'ya dönüp bakacağını duyurmuş ve herkesin Saturn'e dönerek el sallamasını istemişti. Elde edilen görüntüde Dünya Saturn'ün sağ altında parlak mavi nokta olarak görülüyor. Venüs Saturn'ün sol üstünde ve Mars ise Venüs'ün sol üstünde kırmızı bir nokta olarak görülüyor. İçinde Saturn ve Enceladus'un da olduğu yedi uydusu da görüntüde kendine yer bulmuş. Tozlu ve ince buz parçacıklarından oluşmuş E halkasını bu uydunun oluşturduğu düşünülüyor. Saturn'ün iç halkalarını çevreleyen E halkası bir hale gibi parlamaktadır. Çok sayıda küçük parçacıklardan oluşan halka küçük ve az yoğun olduğundan, çoklu ışık kırılmalarına karşılık arka planı gösterir. Saturn'ün halkalarına odaklanan bilimciler bu tip ışık kırılmalarını arar. Bu tür görüntülerde kontrastı arttırmak, renk desenini tersine çevirmek gibi işlemlerle örneğin Anthe ve Methone gibi çok daha küçük uydular keşfedilebilir. Moskova'daki Idaho Üniversitesi'nden Cassini bilim ekibi üyesi Matt Hedman: Bu mozaiği ise yeni incelemeye başladık. Böylesi halkaları yüksek kalitede gösteren veriler bize önemli bilgiler sağlayacaktır. E halkasında görülen farklı parlamaları güneş ışığının farklı açılardaki kırılmasına bağlıdır. Böylece halka üzerinde sanki farklı desenler varmış gibi görülür diyor. Cassini üzerindeki optik araçların güneş ışığını doğrudan alması zararlı olduğundan bu türden görüntülere ulaşması istenmez. Cassini'nin bu nedenle Güneş'e yakınlığa göre Saturn'ün önünde bulunan Dünya'yı güneş ışığını doğrudan almadan görmesi için özel bir konumda olması beklenir. Bu fırsatı yakalayan Cassini 19 Temmuz'da sadece Dünya ile yetinmeyip Mars ve Venüs'ü de panoramik görüntüde yakaladı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Linda Spilker: Cassini birçok açıdan karışık olan Saturn Sistemi'ni araştırmak amacıyla, Saturn çevresinde farklı açılı yörüngelerde dolanan bir araçtır. Halkalı gezegenin güzelliğini bu tür görsellerle pekiştirmekle kalmayıp halkaların tarihini ve dahası Güneş Sistemi'nde gezegenlerin oluşumunu ve çevrelerindeki bu tip disklerin nasıl büyüdüğünü de anlıyoruz diyor. Cassini 1997 yılında fırlatıldı ve dokuz yıl önce de Saturn yörüngesine yerleşti. Aracın şimdiye kadar yaptığı gibi 2017 yılına kadar Saturn ve uyduları ile halkalarını incelemeye devam edeceği düşünülüyor. Görseller için ayrıntılı bilgiye ve yüksek çözünürlükteki görüntülere ulaşmak için tıklayınız.


Satürn çevresinde dolanan Cassini uzay aracı, Satürn halkalarının üzerinden soluk mavi renkteki gaz gezegen Uranüs'ü görüntüledi. Uzay aracı Güneş'ten uzaklığına göre yedinci sırada bulunan gezegeni 11 Nisan 2014'te görüntülerken aynı zamanda Satürn halkasının güzelliğini de ortaya çıkardı. Uranüs ve Neptün, büyük kardeşleri Jüpiter ve Satürn gibi her ne kadar gaz devleri olsalar da buz devleri olarak da adlandırılırlar. Bu tanımlama güneş sisteminin soğuk derinliklerinde yer alan gezegenlerin büyük bir ölçüde donmuş su, amonyak ve metandan oluşmasından kaynaklanır. Jüpiter ve Satürn'de de bu türden buzlar olmasına karşılık gezegenlerin tamamı hidrojen ve helyumdan oluşmuştur. Bu görüntü sırasında Satürn ile Uranüs Güneş'e göre karşı konumlarda olup aralarında 28,6 astronomi birimi kadar uzaklıkta yeralıyordu. Bir astronomi biriminin Dünya ile Güneş arası uzaklığa yani 150 milyon kilometreye eşit olduğunu hatırlatmakta fayda var. İki gezegenin birbirine en yakın olduğu uzaklık ise, Satürn'ün bir yörünge dönemi yani 30 yılda bir, 10 astronomi birime kadar düşer. Cassini'nin bu güzel görüntüleri arka planda başka bir amaca daha hizmet eder. Bu tür görüntüler görüntülerin netliğinin sağlanması için aracın kamerasının kalibre edilmesi için bilim insanlarına olanak sağlar.


Güneş ışığının aydınlattığı Satürn halkaları içerisinde görülen küçük parlak nokta, Venüs'tür. Satürn Sistemi'ni gözetleyen Cassini bu görseli geçtiğimiz Kasım ayında elde etti. Cassini Satürn ve halkalarının bu dikkat çekici görüntüsünü elde etmek için Güneş ışığının aydınlattığı yönde yerini almıştı. Dünya'nın ikizi olarak nitelendirilen Venüs, görüntü merkezinin sağ üstünde halkaların üzerinde parlak bir nokta şeklinde kendini gösteriyor. Görüntü halka düzlemine göre yaklaşık 17 derecelik bir açı yapıyor. Görüntünün sağındaki parlak bölge dev gezegen Satürn'ün bir parçasıdır. Öyle ki gölgesi halkaların sağ üstteki kısmının üzerine düşmüştür. Venüs, Merkür, Dünya ve Mars iç Güneş Sistemi'nin karasal gezegenleridir. Büyüklüğü, kütlesi ve karasal olmasıyla Dünya'nın ikizi olan Venüs diğer açılardan Dünya'dan oldukça farklıdır. En başta Venüs Güneş Sistemi'ndeki -karbondioksit ve kükürtdioksitten oluşmuş yoğun ve kalın atmosferi nedeniyle- en sıcak gezegendir. Gezegenin yüzey sıcaklığı 500 C derece dolayındadır. Gezegendeki basınç ise Dünya basıncının 100 katından fazladır. Ama tüm bunlar, aldığı güneş ışığının bir kısmını yansıtarak dış Güneş Sistemi'nin uzak bir köşesinden görülmesine engel değil. Cassini-Huygens, NASA, ESA ve İtalyan Uzay Ajansı işbirliğiyle yürütülen bir projedir ve Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü ile Jet İticileri Laboratuarı tarafından yönetilmektedir.


Cassini aracı Satürn gezegenine düşeli yaklaşık bir yıl oldu. Aracın verileri ise bilimsel çalışmalara temel oluşturmayı sürdürüyor. Cassini'nin verileri gaz devi ile halkalar arasında daha önce bilinmeyenleri ortaya çıkardı. Daha önce ortaya atılan çoğu fikrin yanlış olduğu da belirlendi. Cassini Eylül 2017'de Satürn'e düşmeden hemen önce çok değerli fotoğrafları Dünya'ya iletmeyi başardı. Araç yapısına uygun olmadığı için daha önce hiç girmediği bölgeye girdi. İlk kez Satürn'ün manyetize olmuş ortamını inceledi, buzlu halka parçacıkları arasında uçtu. Halkalar ile bulutlar arasındaki 2000 kilometre genişliğindeki boşlukları gözledi. Böylesi tehlikeli bir rota aracın dayanma sınırlarını ortaya çıkardığı gibi üzerindeki aletlerin ne kadar güçlü ve çevik olduklarını da gösterdi. Veriler işlendikçe daha çok ilginç sonuçlara ulaşılacaktır. Anca şimdilik elde edilenler şunlar: - Aralarında su molekülünün de olduğu çeşitli kompleks organik bileşikler Satürn halkalarından atmosfere yağmaktadır. Araştırmacılar bu maddeler arasında ilk önce su ve silikatı fark etti. Ancak daha sonra bulutun içinde metan, amonyak, karbon dioksit, karbon monoksit ve azotun da olduğu görüldü. Organik bileşimler Enceladus uydusunda olanlardan ve hatta Titan'daki bileşenlerden farklıdır. Yani Satürn sisteminde en az üç farklı molekül deposu bulunmaktadır. - Cassini ile birlikte ilk kez halkalar ile gezegen arasındaki etkileşim yakından izlendi. İç halkadan kopan parçacıklar ve atmosfere düşen gazlar gözlendi. Bazı parçacıklar elektriklenerek manyetik alan çizgileri boyunca sarmal yol izleyip Satürn'ün yüksek enlemlerine düşer. Ancak bilim insanları bir kısım parçacığın ekvatorda hızla sürüklendiğini görünce şaşırdılar. Üstelik Satürn'e müthiş miktarda madde düşmekteydi saniyede 10 bin kilogram. - Bilim insanları halkalar ile Satürn arasındaki boşluğun neye benzediğini görünce şaşırdılar. Halkalar arasında parçacıkların büyükten küçüğe değiştiği biliniyordu. Ancak boşluktaki örnekler genelde henüz bilinmeyen bir sürecin işlediğini ve bunun sonucunda nanometre boyutunda parçacıkların olduğu gözlendi. - Satürn ve halkaları birbirine sanılandan daha güçlü şekilde bağlılar. Cassini, halkalar ile gezegenin atmosferini birbirine bağlayan önceden bilinmeyen bir elektrik akımı olduğunu ortaya çıkardı. - Bilim insanları gezegene yakın ve enerjik parçacıklardan oluşan yeni bir radyasyon kuşağı keşfettiler. Kuşak aslında en içteki halka ile kesişirken oldukça zayıf olduğu fark edildi. - Güneş Sisteminde manyetik alana sahip tüm gezegenlerin tersine Satürn'ün manyetik alan ekseni, dönme ekseni ile aynı hizadadır. Yeni veriler iki eksen arasında 0,0095 dereceden daha küçük açı farkı olduğunu gösterdi. Yerkürenin manyetik alanı ile dönme ekseni arasındaki açı farkı 11 derecedir. - Cassini, Satürn'ün manyetik kutuplarının üzerine çıkarak, radyo emisyonların üretildiği alanlara baktı. Böylece evrende radyo dalgası üreten az sayıdaki merkezden gelen ölçümler iki katına çıktı. Anlaşılan Cassini verileri daha çok bilinmeyene ışık tutacak. Her keşif başka soruları gündeme getiriyor. Cassini verilerinden çıkan sonuçlar Satürn'ün hayallerden de öte bir gezegen olduğunu doğruluyor. 1 Yorum sanatsal açıdan görsel açıdan satürn bu kadar güzel her açıdan güzel estetik mükemmel satürn her övgüyü hakkediyor.onun halkaları arasında cassini ile satürn'ü gözlemlemek isterdim tabiki olmaz ama olsa mükemmel olurdu.cassinin gönderdiği fotoğrafları ben çekip göndersem olmazmıydı?cassininin gönderdiği bilgiler bakış açımızı değiştirdi dahada neler olacak olacakgöreceğiz gerçekden çok önemli bilgiler.SELAMLAR.


NASA' nın Cassini uzay aracı verileriyle Satürn'ün altıgen şekilli kuzey kutbu çevresindeki jet akımını gösteren yüksek çözünürlüklü bir film elde edildi. Renk filtreleri kullanılarak elde edilen türünün ilk altıgen filmi, Satürn'ün tam üzerinden 70 derece aşağıya kadar olan kutup bölgesini gösterir. Tamamı 30.000 kilometreyi kapsayan altıgenin merkezinde dönen büyük fırtına (saatte 320 kilometre) dalgalı bir jet akışıdır. Güneş Sisteminde başka hiç bir yerde böylesine sürekli hava hareketi yoktur. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Andrew Ingersoll: Altıgen hava benzer özelliklerin toplandığı oldukça istikrarsız ve bol fırtınalı hava akımıdır. Dünya'da büyük bir kasırga ortalama bir hafta sürerken buradaki fırtına yıllardır devam etmektedir. Belki de yüzyıllardır diyor. Dünya'daki hava hareketliliği yeryüzü şekillerinden veya buzullardaki sürtünmeden dolayı kesilir. Gökbilimcilere göre Satürn'deki altıgen fırtınanın dev gezegende katı yüzeylerin az olması ya da olmamasıyla ilgili. Altıgen, Güneş tarafından 2012 yılında aydınlatmaya başladığından bu yana daha net görmeye başlaladık. Cassini bilim insanlarının altıgen üzerindeki bulutların hareketliliğini gösteren yüksek çözünürlüklü görüntüler, aracın kameralarıyla 10 saatlik zaman diliminde alındı. Kutup çevresindeki fırtınayla birlikte altıgene ters yönde dönen küçük girdaplar da görüldü. Girdapların bazıları sanki yarış pistindeymişler gibi jet akışlarıyla birlikte hareketlendi. Bu girdaplar yaklaşık 3500 kilometrelik alana yayıldı ki bu şimdiye kadar kaydedilmiş Dünya'daki en büyük kasırgadan iki kat daha büyüktür. Sise neden olan daha küçük parçacıklar -iç ve dış altıgende farklı renkle gösterilmiş- atmosferdeki diğer parçacıklarla etkileşimini göstermek için farklı bir işleme tutulmuştur. Görüntü bu sayede analiz edilebilmiştir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Scott Edgington: 2017 yılıyla birlikte Satürn'ün kuzey kutbunda yaz dönümü başlayacağından kutbun aydınlanma şartları da değişecek. Böylece hem altıgenin içinde ve sınırlarında hem de dışında oluşacak değişiklikleri izleyebileceğiz diyor. Satürn ve uydularını gözlemek için 1997 yılında fırlatılan Cassini 1 Temmuz 2004'te Satürn'e ulaştı. Cassini'nin 2017 yılının Eylül ayına kadar görevini sürdürmesi planlanıyor.


Bir sanatçının püskürttüğü grafiti gibi buz yüzeyli Tetis yüzeyinde bilinmeyen kırmızı renkte yay çizgileri görülüyor. Bu görüntü Satürn Sistemi'ni izleyen NASA'nın Cassini uzay aracı tarafından oluşturuldu. Kırmızı yaylar yüzeyde dar ve kavisli çizgiler oluşturarak uydunun sıra dışı yönünü gösteriyor. Yeşil, kızılötesi ve morötesi filtreler kullanılarak elde edilen yakın çekim görüntüsü insan gözünün algılayacağı görsele dönüştürüldü. Böylece uydunun yüzeyindeki ince renk farklılıkları ortaya çıkarıldı. 2004'ten bu yana Satürn ve uydularını izleyen Cassini bu görüntüyü Nisan 2015'de elde etti. Tetis'in yüzeyindeki bu ayrıntılar sisteme yaz gelmesi yani uydunun kuzey yarımküresinin daha iyi aydınlanması sonucunda gerçekleşti. Houston Gezegen Enstitüsü'nden Paul Schenk: Bu görüntülerde kırmızı yaylar adeta gözümüzü aldı. Bunlar son derece şaşırtıcı diyor. Bu kırmızı renge neyin sebep olduğu henüz sır. Ancak araştırmacılar kırmızımsı maddenin yüzey altından çıkarak buzu kirleten kimyasal bir madde olduğunu düşünüyor. Bu hatlar üzerinde kırıklar olabilir. Birkaç krater çevresinde kırmızımsı çizgiler görülen Dione dışında diğer Satürn uydularında böylesi yaylara ender rastlanmaktadır. Yüzeyinde birçok bölgede kırmızımsı hatlar bulunan Jüpiter'in Europa uydusu gözlemleri sırrın çözümünü sağlayabilir. Cassini görüntüleme biriminden Paul Helfenstein: Bu kırmızımsı çizgiler, üzerinden geçtikleri kraterlere göre genç olmalı, ancak yaşları nedir bilmiyoruz. Buzlu toprak üzerine saçılmış bu leke eğer ince ise kısa bir süre sonra uzay ortamındaki değişkenlerle silinebilir diyor. Cassini ekibi şimdi bu özellikleri yüksek çözünürlükte veriler elde ederek izlemeyi planlıyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndan Cassini projesi araştırmacısı Linda Spilker: Yörüngedeki 11. Yılında Cassini şaşırtıcı keşiflerini sürdürüyor. Bu sıra dışı izlerin kaynağını ve yapısını anlamak için aracın Kasım ayında Tetis'e yapacağı yakın uçuşu bekliyoruz diyor.


İkinci uyduyu bulun... Satürn'ün halkaları ile uyduları bazen sıra dışı görüntü oluşturur. Cassini uzay aracının elde ettiği bu görüntüde halkalarla birlikte iki uydu görülüyor. Satürn'ün halkaları 1610 yılında Galileo Galilei tarafından ilk kez ortaya konulduğundan bu yana ilgi çekmiştir. Bu halkaların nasıl oluştuğu kesin olmamakla birlikte, Satürn'ün çekiminden etkilenen büyük bir uydunun parçalanmış olduğu ya da iki cismin çarpışmasıyla oluştuğu fikirleri ön plana çıkmaktadır. Halkaları oluşturan irili ufaklı buz taneleri ile 60'dan fazla uydunun Satürn çevresinde dolanması, gaz devinin kütle çekiminin gücünü ortaya koymaktadır. Bu görüntüyü ise Titan ve Enceladus uyduları süslemektedir. Sadece 505 km çapındaki Enceladus ile yaklaşık on kat daha fazla çapa sahip 5150 km'lik Titan Cassini'nin özellikle ilgilendiği cisimlerdir. Titan'ın atmosferinden süzülerek kırılan güneş ışınlarından dolayı fotoğrafta bulanık bir görüntü sergilemektedir. Titan yüzeyine Aralık 2004'de Huygens adlı bir sonda indirilmişti. Sonda, uydunun atmosferinin yoğunluğunu ve yüzeydeki buzlu dağların fotoğraflarını iletmişti. Enceladus küçük bir uydu olmasına karşılık Cassini'nin özel hedefindedir. Bunun nedeni özellikle güney kutbundaki buz gayzerleridir. Uydudan boş uzaya düzenli olarak buz fışkırmaktadır. Bu görüntü Cassini'nin dar açılı kamerası ile kızılötesi ışıkta 10 Haziran 2006'da alınmıştır. Cassini bu sırada Enceladus'a 3,9 milyon km ve Titan'a 5,3 milyon km uzaktaydı. 12 yıldır Satürn Sistemi'ni inceleyen Cassini artık görevinin sonuna yaklaşıyor. Uzay aracı 15 Eylül 2017'de Satürn atmosferine dalarak görevini bitirecek. Bunun için Satürn'e zaman içinde yaklaşacak ve daha alt yörüngelere yerleşecek. Cassini, Satürn atmosferine dalarken aynı zamanda dev gezegenin kütle çekim ayrıntılarını da ölçecek.


Galileo Galilei tarafından keşfedilen Satürn halkalarını dört yüzyıl sonra yani bugün rengarenk görüntüleyebiliyoruz. Satürn halkaları ilk kez 1610 yılında Galileo'nun küçük teleskopu ile keşfedildi. Galileo gördükleri karşısında şaşkına dönmüştü: Bunlar Satürn'ün çocukları olmalı demişti. Çünkü gördüğü gezegeni çevreleyen ve Galileo'ya göre 'kulağı' andıran tuhaf şekillerdi. Daha sonra Christian Huygens bu sırrın çözümü için 'yörünge halkası' önerisini getirdi. Günümüzde bu halkalar gezegene yakınlığına göre alfabetik harflerle anılıyor: D, C, B, A, F, G ve E. 30 Haziran 2004'te Satürn yörüngesine giren Cassini uzay aracındaki Morötesi Tayfçekeri ile alınan bu görüntünün sol kısmı gezegene daha yakın olan C halkasının sonu ile B halkasının başladığı yeri gösteriyor. Adından da anlaşılacağı üzere UVIS ile morötesi dalga boyunda gözlemler yapılmaktadır. Cassini Satürn çevresinde dolanırken zaman zaman halkalara yakından bakmaktadır. Burada gözlenen görüntüdeki bölge yaklaşık 10.000 kilometre uzunluğundadır. Halklardaki renk farklılığı ise bileşimlerindeki farklılığı gösterir. Kırmızımsı renk daha kirli, turkuaz rengi ise neredeyse saf sudan oluşmuş buz kadar temiz buz parçacıklarını gösterir. Satürn'ü saran bu karmaşık halka topluluğunun nasıl oluştuğu ise henüz bilinmemektedir. Bir modele göre bu halkalar Güneş Sistemi kadar yaşlıdır. Başka bir fikre göreyse bu halkalar gezegenden daha gençtir ve Satürn'ün çekim etkisiyle zamanla buraya yığılmış malzemelerle oluşmuştur. Ancak bir şey kesin: Cassini'nin ilettiği bu muhteşem görüntüler ışığında doğru yanıtı bulmak an meselesi.