ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemler Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğin etrafında dolanan bir yıldızın tıpkı Einstein'ın genel görelilik teorisinin tahmin ettiği şekilde hareket ettiğini ortaya çıkardı. Yörüngesi Newton'un çekim teorisi ile tahmin edildiği gibi bir elips değil, rozete benzer şekildedir. Bu çok sonra elde edilmiş olan sonuç neredeyse 30 yıldır arttırılan hassas ölçümlerin bir sonucu olup, bilim insanlarına gökadamızın merkezinde yer alan devin gizemlerini çözme imkanı vermiştir. Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi'ne göre bir nesnenin diğeri etrafındaki bağlı yörüngeleri Newtoncu Çekimde olduğu gibi kapalı değildir ve hareket düzlemi boyunca ileriye doğru kayar. Bu ünlü etki ilk kez Güneş'in etrafındaki Merkür gezegenin yörüngesinde görülmüştür Genel Göreliliğin ilk ünlü kanıtıdır. Bir yüz yıl sonra şimdi biz de aynı etkiyi Samanyolu'nun merkezindeki yoğun radyo kaynağı Sagittarius A*'nın yörüngesindeki bir yıldızın hareketinde tespit ediyoruz. Bu gözlemsel gelişme Sagittarius A*'nın 4 milyon Güneş kütlesinde süper kütleli bir karadelik olması gerektiğine kanıtları güçlendirmektedir, diyor bu sonuca ulaşmaya çalışan 30 yıllık çalışmaya liderlik eden, Almanya, Garching'teki Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Müdürü Reinhard Genzel. Güneş'ten 26 000 ışık-yılı uzaklıktaki Sagittarius A* ve çevresindeki yoğun yıldız kümesi başka türlü keşfedilmesi mümkün olmayan kütleçekiminin uç halini temsil eden eşsiz bir fizik laboratuvarı sağlamaktadır. Bu yıldızlardan biri olan S2, karadeliğe doğru en yakın nokta olan 20 milyar kilometrelik uzaklığa sürüklenmektedir ve bu sayede böyle büyük kütleli bir deve en yakın yıldızlardan biri haline gelmektedir. Karadeliğe en yakın noktada S2 ışık hızının yüzde üçü civarında bir hıza ulaşmakta ve bir yörüngesini 16 yılda tamamlamaktadır. Bu yıldızı yörüngesinde on beş yıldan uzun süredir takip ettikten sonra duyarlı gözlemlerimiz S2'nin Sagittarius A*'nın etrafındaki yolunda Schwarzchilde devinimi yaptığını net olarak tespit etmiştir, diyor bugün Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan ölçüm sonuçlarını yürüten MPE'den Stefan Gillessen. Çoğu yıldız ve gezegenin yörüngesi çembersel değildir ve bu nedenle etrafında dolandıkları nesneye yakınlaşıp uzaklaşırlar. S2'nin yörüngesi deviniyor, yani her turunda karadeliğe en yakın olduğu nokta yer değiştiriyor, aslında her dolandığı yörünge bir öncekine göre dönerek sonuçta rozet şekline dönüşüyor. Genel Görelilik bu yörünge değişiminin ne kadar olacağını tahmin edebiliyor, en son yapılan gözlemlerin ulaştığı sonuçlar ise teoriyle kesin bir uyum içinde. Schwarschild devinimi olarak bilinen bu etki daha önce bir süper kütleli karadeliğin etrafındaki bir yıldız için ölçülmemişti. ESO'nun VLT'si ile yapılan çalışma aynı zamanda bilim insanlarının gökadamızın yakın çevresi hakkında daha çok şey öğrenmelerine yardım ediyor. S2 ölçümleri Genel Göreliliği oldukça iyi takip ettiği için, Sagittarius A*'nın çevresine dağılmış karanlık madde ya da olası daha küçük karadelikler gibi görünmez maddelerin miktarına dair belirgin sınırlar koyabiliriz. Bu süper kütleli karadeliklerin oluşumu ve evrimini anlamak için ilgi çekici bir konu, diyor projeye liderlik eden Fransız bilim insanları Guy Perrin ve Karine Perraut. Bu sonuç Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan, zamanımızın en iyisi, bir dizi ESO VLT aygıtı kullanılarak, 27 yıldır sürdürülen S2 yıldızı gözlemlerinin toplamıdır. Yıldızın konumunu ve hızını ölçmek için alınan veri noktaları sayısı yeni araştırmanın hassasiyetini ve kusursuzluğunu ispat ediyor: ekip, GRAVITY, SINFONI ve NACO aygıtlarını kullanarak toplamda 330 ölçüm yapıyor. S2'nin süper kütleli karadeliğin etrafındaki turu yıllar adlığından, yıldızı otuz yıla yakın bir süre boyunca takip etmek ve yörünge hareketindeki karışıklığı ortaya çıkarmak oldukça önemliydi. Araştırma MPE'den Frank Eisenhauer liderliğinde, Fransa, Portekiz, Almanya ve ESO'dan ortakların yer aldığı uluslararası bir ekiple yürütülmüştür. GRAVITY işbirliğini oluşturan ekibe, dört adet 8-metrelik VLT teleskopundan alınan ışığı birleştirerek süper bir teleskopa (130 metre çapında bir teleskopun çözünürlüğüne eşit) dönüştüren, VLT girişimölçeri için geliştirildikten sonra bu aytıgın ismi verilmiştir. Aynı ekip Genel Görelilik tarafından tahmin edilen başka bir etkiyi 2018 yılında bildirmişti: yıldız Sagittarius A*'nın yakınından geçtiğinde S2'den alınan ışığın daha uzun dalgaboylarına doğru genişlediğini gördüler. Önceki sonuçlarımız yıldızdan yayılan ışığın Genel Göreliliğin etkilerine maruz kaldığını gösterdi. Şimdi görüyoruz ki, yıldızın kendisi de bu etkileri hissediyor, diyor GRAVITY projesinde yürütücü olan Portekiz Astrofizik ve Kütleçekim Merkezi'nden Paulo Garcia. Ekip ESO'nun gelecekteki Aşırı Büyük Teleskopu ile süper kütleli karadeliğe daha da yakın yörüngelerdeki çok daha sönük yıldızları görebileceklerini düşünüyor. Eğer şansımız varsa, kara deliğe daha da yakın, onun aslında dönüşünü hisseden yıldızları görebiliriz, diyor Cologne Üniversitesi'nden başka bir proje yürütücüsü Andreas Eckart. Bunun anlamı gökbilimciler Sagittarius A*'yı karakterize eden iki bileşeni, dönme ve kütleyi ölçerek etrafındaki uzay ve zamanı tanımlayabilecekler. Bu da yine göreliliğin tamamen başka boyuttaki bir testi olacak, diyor Eckart. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Bir karadeliğin bir yıldızı yakalamasıyla oluşan ve ışık hızında hareket eden parçacık akışı ilk kez görüntülendi. Güneş büyüklüğündeki bir yıldızı yakalayan süper kütleli karadeliğin yakınından yayılan jetler uluslararası astrofizikçi ekibi tarafından yakalandı. John Hopkins Üniversitesi'nden Sjoert van Velzen: Böyle olaylara ender rastlanır. Birkaç aydır izlediğimiz olayda, yok olma sürecindeki yıldızdan yayılan jet çıkışlarını fark ettik diyor. Karadelikler çok yüksek çekim kuvveti nedeniyle madde, toz, gaz hatta ışığın bile kendisinden kaçmasına izin vermez. Bu da onları görünmez kılar. Gökbilimciler karadelikleri yakaladıkları bir yıldızın yaydığı yoğun ışıma ile tespit ederler. Yıldız karadeliğin olay ufku adı verilen geri dönüşü olmayan yüksek çekim alanına girene kadar yoğun ışıma yapar. Bu çalışma öne sürülen bu düşüncenin doğru olduğunu gösterdi. Önceki gözlemler hep böyle bir jet çıkışlarını görebilmek içindi diyor van Velzen. Karadeliklerin süper kütleli olanlarının gökadaların merkezinde olduğu düşünülmektedir. Bir milyon güneş kütleli süper kütleli karadelik yakınındaki bir yıldızı kolayca silip süpürebilir. Yıldızın ilk gözlemleri Hawaii'deki bir optik teleskopu kullanan Ohio Üniversitesi'ndeki bir araştırma ekibince gerçekleştirildi. Ardından radyo teleskop verileri için İngiltere'de Oxford Üniversitesi'nden Rob Fender liderliğindeki ekiple temasa geçildi. Gözlem verileri X-ışını, radyo ve optik alanda gözlem yapan yer ve uzay teleskoplarıyla genişletildi. Olayın gerçekleştiği gökadanın Dünya'ya yakın olması jetlerin izleme şansını arttırdı. Bu gökada Dünya'nın 300 milyon ışık yılı uzağındadır. Bir ışık yılı yaklaşık 9,5 trilyon kilometredir. Ekip ilk olarak karadeliğin çevresinde toplanan malzeme diskine odaklandı. Böylece diskten yayılan ışığın aniden artışı karadeliğin bir yıldızı yakaladığını gösteren en önemli kanıt oldu. Bir karadeliğin bir yıldızı imha etmesini uzaktan da olsa izlemeyi başardık. Gözlemlerimiz bu olayları açıklayan kurama önemli kanıt sunarken yıldız enkazının akışı hakkında da bilgi verir diyor van Velzen.


Biraz ağır bir konu olacak ama astrofizik açısından önemli. Haber çok da anlaşılmayan karadelikler üzerine. Hemen dikkatinizi çektim değil mi? Karadelik deyince nedense hemen herkes meraklanır. İşin aslı bu canavarlar hakkında çok fazla şey bilinmemesidir. Eee, o zaman dikkat çeker. Fizik bilmeyenler bile karadelikler üzerine ahkam keser. Karadeliklerle ilgili bir yığın sahte bilim üretilir. Neyse ki bu haber böyle bir şey değil. Bilimin ne dediğini, yine çalışmaya katılan araştırmacıların da çok anlamadıkları bilgi yığınını ilave ederek anlattıkları bir yazı. Anlaşılır olması dileğiyle, iyi okumalar... Başlamadan bir rica: Lütfen yazıyı/haberi okuduktan sonra anladıysanız, bana da anlatın 🙂 3,9 milyar yıl önce uzak bir gökadanın merkezindeki canavar karadelik yakınından geçen bir yıldızı yakaladı ve parçaladı. Yıldızın yaydığı X-ışınları 28 Mart 2016'da Dünya'ya ulaştığında ilk kez NASA'nın Swift uydusu tarafından fark edildi. Swift J1644+57 adı verilen patlama daha sonra bir karadeliğin çevresindeki yıldızın gel-git kuvvetinin yol açtığı ani parlamalardan oluştuğu sonucuna ulaşıldı. Şimdi gökbilimciler Swift'in gözlemlerini esas alarak işi genişletti. ESA'nın XMM-Newton Gözlemevi ve Japonya'nın Suzaku uydusunu kullanarak yayılan X-ışınlarının yansımalarını gözlediler. Yazarken bile bayağı zahmet çektiğim bu çalışma oldukça titiz bir şekilde gerçekleştiği kesin. Böylece karadelik yakınlarındaki gaz akışını ışığın yankısından görebildiler. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Erin Kara: Karadeliğin yakınlarındaki X-ışını oluşumları sırasındaki ışık akışını ve bundan birkaç dakika sonraki nedenini bilmediğimiz yankıyı gözleyebiliyoruz. Böylece X-ışını yansıma haritasını ve karadelik çevresindeki bozulma sonucu üretilmiş kararlı diskleri keşfedebiliyoruz diyor. Astrofizikçilerin bildiği şu: Bir karadeliğe doğru düşen yıldız canavarın çevresinde madde diski oluşturur. Gazın düştüğü ve olay ufku denilen karadeliğin yüksek çekim sınırı içinde neler olup bittiği bilinmiyor. Çünkü bu sınırdan itibaren sinyal alınamıyor. Olay ufkunu saran gaz merkeze yaklaştıkça ısınır ve sıcaklığı milyonlarca dereceye ulaşır. Bu sayede kaotik olan ortam X-ışını yaymaya başlar. Yüksek enerjili X-ışınları diskin iç kısmında beraberinde bir de sürpriz getirir. Işık hızına yakın hızlara ulaşan oldukça yoğun ve dar alanda fışkıran parçacıklar jet adı verilen ışımaları oluşturur. Blazar adı verilen süper kütleli karadeliklerin bulunduğu en parlak merkezli gökada sınıfı yüksek enerjili jetler üretir. Maryland Üniversitesi'nden Lixin Dai: Swift J1644'de bir jet görüyoruz, ancak bu karadeliğin dibindeki kompakt bölgeden geliyor. Yankı üreten ve ışık hızının yarısına kadar hızlanırken bir huni yüzeyinde akıyormuşçasına hareket ediyor diyor. Dönen gaz içindeki demir iyonları kendine has yüksek enerjiye ulaşınca parlar. Bu da gözlenen X-ışınlarının parlayıp sönmesine yol açar. Gazdaki parlama kaynağa olan uzaklığa bağlı olarak kısa süreli gecikmelerle gerçekleşir. Michigan Üniversitesi'nden Jon Miller: Gözlenen işaret fişeğinin yankısında farklı özellikler vardır ve buradaki farklı X-ışını enerjilerinin nasıl değiştiği izlenerek yankıları tespit edilebilir diyor. Swift J1644+57'den yayılan yüksek enerjili X-ışınları ve gözlenen yankılar dev karadelik hakkında önemli bilgiler veriyor. Bu karadelikler evren şimdikinden daha küçükken de etkin olup gökadaların gelişiminde önemli rol oynadıklarını gösteriyor. Görseldeki beyaz ve mor renkler Swift'in morötesi ve optik gözlemleri, sarı ve kırmızı renkler birleşik ve X-ışını gözlemleridir. Maryland Üniversitesi'nden Prof. Chris Reynolds: Bir karadeliğe bakarak güçlü şekilde yargılara ulaşabiliriz. Ama biz böyle çalışmayız ve sonuçlardan emin olmak için çok daha fazla örneği incelemek istiyoruz diyor. Araştırmacılar yaklaşık bir milyon Güneş kütlesindeki karadeliğin dönme hızını kütlesine bakarak hesaplamaya çalışıyor. Bu anlamda karadeliğin kütlesinin net olarak bilinmesi önemlidir. Gelecek yıllardaki gözlemler ve çalışmalar bu alana önemli katkılar sağlayabilir.


ESA'nın Herschel Kızılötesi Gözlemevi morötesi yıldız ışığının uzayda su oluşumu için anahtar madde olduğunu keşfetti. Bu keşif, ölen bir yıldızın neden sıcak su buharı bulutuyla çevrili olduğunu da açıklıyor. Her oluşum gizli bir maddeye ihtiyaç duyar. Gökbilimciler 2001 yılında yaşlı bir yıldız olan IRC+10216'nın çevresini saran su buharı bulutunu keşfettiklerinde hemen bunun kaynağını aramaya başladılar. IRC+10216 gibi karbon yıldızları çevresinde suyu tutmaması gerekir. Başlarda yıldızın yaydığı ısının kuyrukluyıldız ve cüce gezegenlerdeki suyu buharlaştırdığı düşünülmüştü. Ancak Herschel suyun bu cisimlerden oluşamayacak kadar sıcak olduğunu ve buradaki gizli maddenin morötesi ışık olduğunu gösterdi. Belçika-Katholieke Üniversitesi'nden Leen Decin, Bu gelişmiş bir aletin gördüğümüz resmi nasıl değiştirdiğinin iyi bir örneğidir diyor. Herschel, IRC+10216'nın çevresindeki suyun sıcaklığının -200 ile 800 C derece arasında olduğunu ve bu sıcaklık aralığının yıldıza çok yaklaşan kuyrukluyıldızların etkisiyle değiştiğini ortaya çıkardı. IRC+10216 kırmızı dev bir yıldızdır ve boyutu Güneş'ten yüzlerce kat büyük olmasına karşılık kütlesi sadece birkaç Güneş kütlesindedir. IRC+10216'yı Güneş'in yerine koysaydık Mars'ı da içine kalacak kadar büyük alanı kaplayacaktı. 500 ışık yılı uzaklıkta olan yıldız görünür ışık altında zorlukla görülebilirken, kızılötesi ile çalışan bir teleskopla bakıldığında en parlak yıldızlardan biri oluverir. Çünkü yıldız ile bizim aramızdaki tozlu yapı görünür ışığa engel olurken kızılötesini engelleyememektedir. Yıldız üstelik bir de su buharından oluşmuş bir bulutun içindedir. Peki bu su nereden gelmiş olabilir? Sorunun yanıtına ilişkin önemli bir ipucu Herschel ile bulundu. Gözlemler IRC+10216'nın bir toz zarfı içinde olduğunu gösteriyordu. Herschel'in burada suya rastlaması gökbilimcilere, morötesi ışığın zarfın derinlerine kadar ilerleyebildiğini ve karbondioksit ve silisyum monoksit gibi molekülleri parçalayarak oksijen atomlarını serbest bıraktırdığını düşündürdü. Boşta kalan oksijen atomları sonra hidrojenle birleşerek su molekülünü oluşturdu. Decin ve ekibi şimdi başka karbon yıldızları gözleyerek onlarda da su bulmayı umuyor. Herschel ile daha fazla yıldızın çevresinde su bulacaklarına inanıyorlar. Kaynak: ESA


Geçtiğimiz sonbaharda Dünya'dan sadece 11 ışık yılı uzaklıkta keşfedilen Ross 128b gezegeni büyük bir merak uyandırmıştı. Şimdi ise bu yıldızın kimyasal elementleri ortaya çıkarılmaya çalışılıyor. Böylece gezegenin Dünya'ya ne kadar benzediği anlaşılabilecek. Brezilya'daki Observatorio Nacional'dan Diogo Souto'nun liderliğindeki çalışma, Carnegie'den Johanna Teske'nin dahil olduğu bir ekip tarafından gerçekleştiriliyor. Geçtiğimiz yıllarda ölçümleri yapmak için bir teknik geliştiren Souto: Yakın zamana kadar bu tür yıldızların ayrıntılı kimyasal yapısını elde etmek zordu diyor. Samanyolu'ndaki yıldızların yaklaşık yüzde 70'i Ross 128 gibi soğuk ve küçük kırmızı cücelerden oluşuyor. Şimdiye kadar gerçekleşen gezegen tarama verilerinden hareketle bu tür kırmızı cücelerin çevresinde en az bir gezegen olduğu düşünülüyor. Üstelik birkaç kırmızı cüce çevresinde gezegen sistemi olması gökbilimcilerin iştahını arttırıyor. Örneğin TRAPPIST-1 gibi yedi gezegeni olan sistemler ve Güneş'e en yakın sistemin küçük üyesi olan Proxima Centauri'nin gezegeninin olması gibi. Sloan Sayısallaştırılmış Gökyüzü Taramasının APOGEE tayfsal aletini kullanan ekip karbon, oksijen, magnezyum, alüminyum, potasyum, kalsiyum, titanyum ve demir miktarını ölçmek için yıldızın yakın kırmızı ötesi ışığını ölçtü. Teske: APOGEE'nin Ross 128'in en parlak olduğu dönemde yakın kırmızı ötesi ışığı ölçebilmesi bu çalışmanın ana noktasıdır. Bu da, Ross 128b'nin Dünya ile benzerliği hakkında bazı temel sorulara yanıt vermemizi sağladı diyor. Yıldızlar gençken karasal gezegenlerin hammaddesi olan dönen gaz ve toz diskiyle çevrilidir. Yıldızın kimyası diskin içeriği ve sonuçta ortaya çıkan gezegenin mineralojisi ve içyapısı ile ilgili bilgi verir. Örneğin, bir gezegendeki magnezyum, demir ve silikon miktarı, çekirdek ve manto katmanlarının kütle oranlarını belirler. Ekip, Ross 128'in Güneş'e benzer demir seviyelerine sahip olduğunu belirledi. Silikonun miktarını ölçememelerine rağmen demir ve magnezyumun oranı gezegenin (Ross 128b) çekirdeğinin Dünya'nınkine oranla daha büyük olduğunu gösterir. Ross 128b'nin minimum kütlesi yıldızın elementlerinden bilindiğinden, ekip ayrıca gezegenin yarıçapı için bir aralık belirledi; gezegenin yörüngesi gereği bunu doğrudan ölçmek mümkün değildi. Bir gezegenin kütlesini ve yarıçapını bilmek nasıl bir yapısı olduğunu anlamak açısından önemlidir. Bu iki değer yoğunluğu bulmak için kullanılır. Buna göre gezegenin karasal yapıda olması gerekiyor. Son olarak da Ross 128'in sıcaklığının ölçülmesi ve gezegen yarıçapının tahmini ile gezegenin aldığı yıldız ışığının ne kadarını yansıtacağı belirlendi. Sonuç; şu ana kadar bilinen en ılıman ikinci gezegen komşumuz olduğu. Souto: Bir gezegenin kimyasını onun bağlı olduğu yıldızın yaydığı ışığa bakarak anlamamız oldukça heyecan verici. Ross 128b'nin jeolojik hareketliliğini bilmesek de yüzeyinde suyun sıvı halde olduğunu şimdi daha iyi biliyoruz diyor.


Gökbilimciler bir zamanlar büyük kütleli bir yıldızın daha sonra elmas bir gezegene dönüştüğünü düşündükleri yeni ve sıra dışı bir gezegen keşfetti. Avustralya, Almanya, İtalya, İngiltere ve ABD'li gökbilimcilerden oluşan ekip Birleşik Krallık'taki Lovell Radyo Teleskopu ve Hawai'deki Keck Teleskoplarıyla gezegenin özelliklerini ortaya çıkardı. Radyo dalgaları yayan atarcanın büyüklüğü küçük bir büyüklüğü kadar, sadece 20 km. Yıldızın spini ve radyo ışını Dünya'ya düzenli radyo dalgaları olarak ulaşıyor. Yeni keşfedilen atarca, PSR J1719-1438 olarak kodlandı. Atarcanın yörüngesinde dolanan bir gezegen arkadaşı olduğu da belirlendi. Atarca 4000 ışık yılı uzaklıkta ve Yılan takımyıldızında bulunmaktadır. Radyo ölçümleri gezegen hakkında gökbilimciler bilgi taşımaktadır. Birincisi iki nesne arasındaki uzaklık 600 000 km. Bu uzaklığıyla gezegen atarca çevresinde Güneş'in yarıçapından da az bir uzaklıkta dolanıyor. Dolanım süresi ise iki saat on dakika. İkincisi ise gezegenin çapının 60 000 km'den daha küçük (Dünya çapının yaklaşık 5 katı) olması gerektiğidir. Pulsara bu kadar yakın olan gezegen başka bir büyüklüğe sahip olsaydı parçalanırdı. Jüpiter'den çok küçük olmasına karşılık gezegen Jüpiter'den biraz daha fazla kütlelidir. Prof. Bailes: Gezegenin sahip olduğu yüksek yoğunluk onun yapısı hakkında ipuçları veriyor diyor. Çok hızlı dönen J1719-1438 atarcası bir milisaniyelik atarcalardır. Atarca kendi çevresinde dakikada 10 000'den fazla dönüş yapar. Kütlesi Güneş kütlesinin 1.4 katı olmasına karşılık bu kütleyi sadece 20 km'lik bir çapa sığdırmıştır. Gökbilimciler bir yıldızdan madde çalan ölü bir pusların sonunda böylesi hızlı dönen milisaniyelik atarcalara dönüştüğünü düşünüyorlar. Çalışma ekibi üyesi İtalya-INAF-Osservatorio Astronomico di Cagliari'den Dr. Andrea Possenti: J1719-1438 bu senaryoya göre ortaya çıkmış olmalı. Aslında düşük kütleli X-ışını çifti atarcalarından olan J1719-1438'i, atarcaların atalarından kabul edebiliriz. J1719-1438 atarcası, eşi beyaz cüce yıldızdan madde çalarak onun dış katmanlarını aldı. Böylece geriye kristal malzeme kaldı ki bu bir anlama geliyor: yıldızın büyük bir kısmı elmas yapısına benzemekteydi. Zaten yıldızın yoğunluğu da buna işaret ediyor. Dr. Michael Keith: Eğer grup, hidrojen ve helyumdan oluşsaydı yörüngeye sığamayacak kadar büyük bir alanı kaplardı. Bu nedenle grubun yapısı karbon ve oksijenden oluşmuş olmalı diyor. J1719-1438 atarcası yaklaşık 200 000 Gigabayt veri arasından bulundu. Keşif için aynı zamanda Almanya Max Planck Enstitüsü Radyo Astronomi'ne ait olan Effelsberg 100 metrelik radyo teleskopu da kullanıldı. Prof. Michael Kramer: Bu şimdiye kadarki en geniş ve en büyük çalışma oldu. Çalışma sonucunda heyecan verici ve sıra dışı bir şeyi keşfetmekten ise mutluyuz diyor. 2 Yorumlar Gezegenin kütlesi Dünya'nın 5 katı ise bu yaklaşık 30 septilyon eder. Elmasın 1 karatı 200 miligram ve bunun piyasa değeri yaklaşık 5000 lira ise gezegenin ekonomik değeri yaklaşık 150 oktilyon lira yapar. Son olarak bu da Türkiye'de bir memurun (maaşı 2000 lira ise) 75 septilyon yılda elde ettiği kazanca karşılık geliyor. 75 septilyon yıl ise evrenin bugünkü yaşının ( yani yaklaşık 14 milyar yıl) yaklaşık 6 katrilyon katı. Rakamlar büyük ! Hesabınızı anlamadım. 30 septilyon dediğiniz kg, ton veya gr mı? Buradan memur maaşına bağlayıp gezegenin yaşını nasıl ortaya çıkarıyorsunuz. Haberde adı geçen gezegen aslında zamanında bir beyaz cüce iken eşi olan atarcanın etkisiyle dış katmanlarını kaybedip geriye katı kısmı kalan bir cisim. Yani eskiden bir gezegen değilmiş. Bu da yaşının evrenin yaşından büyük olmaması demek oluyor.


ESA'nın Herschel ve XMM-Newton Gözlemevi'nin uzak-kızılötesi ve X-ışını verileriyle W44 süpernova kalıntısının yeni görüntüsü elde edildi. Görüntüde yıldızın patlaması sonucunda uzayda oluşan şok dalgaları kendini gösteriyor. Kartal takımyıldızdaki 10 000 ışık yılı uzaklıktaki W44 yoğun yıldız oluşum bölgesi, çevresindeki molekül bulutları ile etkileşen süpernova kalıntıları içindeki iyi örneklerden biridir. W44, yaşamının sonuna gelmiş ve büyük bir patlamayla dış katmanlarını uzaya savuran ve sonu nötron yıldızı ya da atarca haline gelmiş yıldızdan oluşan bulutsudur. PSR B1853+01 atarcası, W44'ün sol üstünde mavimsi rengiyle kendini gösteren parlak bir noktadır. Yaklaşık 20 000 yıl yaşında olduğu düşünülen yıldız, çok hızlı döndüğü için çevresinde radyo ve X-ışını enerjisinde son derece enerjik parçacıklar savurur. Süpernova kalıntısı merkezindeki birkaç milyon derece sıcaklıktaki kabuktaki sıcak gaz parlak X-ışınları yaymaktadır. Yüksek enerji yayılımı bölgede sıklıkla ağır elementlerin bulunduğunu gösterir. Gaz süpernova kalıntısından uzaya yayılırken soğuyup yukarı süzülür. Genişleyen kabuğun sağ üstünde küçük bir boşluğu dolduran süpernova kalıntısından kaynaklı bir yay şeklini andıran şok bulutu bulunuyor. Bu bölge genç ve büyük yıldızlardan gelen mor ötesi ışımanın iyonlaştırdığı sıcak gaz ile doludur. Hershel'in uzak kızılötesi dalga boyunu gören gözleri, W44'ün toz bölgelerindeki sıcak gazın bir araya oluşturduğu yıldızları görebilir. W44'ün sağında ok başı şeklinde ayrı bir yıldız oluşum bölgesi de bulunuyor. Görüntüde ayrıca kendi kozası içinde toplanmış gazın oluşturduğu yapılar geleceğin yıldızlarını oluşturmak için yoğunlaşıyor. Son olarak da görüntünün sol altında mor renkteki yayılım gökada düzleminin kenarını gösteriyor.


Gökbilimciler yıldızından oldukça uzakta, adeta özgürce dolanan bir gezegen keşfetti. 2MASS J2126 adlı cisim yıldızından yaklaşık 1 trilyon kilometre uzakta bulunuyor. Bu uzaklık Dünya'nın Güneş'e uzaklığının (1 astronomik birim) 7000 katıdır. Son beş yıl içinde çok sayıda serbest alanda dolanan gezegen keşfedildi. Bu Jüpiter benzeri soğuk gaz devleri, zamanla parlaklıkları azalan, nükleer tepkime için gerekli kütleye ulaşamamış cisimlerdir. Bu cisimlerin sıcaklıklarının ölçülmesi kolay görünse de aslında bu değer kütle ve yaşa bağlıdır. Gökbilimciler bu gezegenlerin yapılarını öğrenmek için 'yıldız olmayı başaramamış' kahverengi cücelerde olduğu gibi önceliği yaş analizine çevirir. Araştırmacılar olası, genç ve dolayısıyla da küçük kütleli cisimlerin bulunmasını sağlayan kızılötesi verileri tararken 2MASS J2126'yı fark etti. İlk olarak Kanadalı araştırmacılar 45 milyon yaşındaki cismi belirledi. Cismin kütlesi gezegen olduğuna işaret ediyordu. Gezegen, TYC 9486-927-1 adlı genç yıldızın çevresinde dolanıyordu. Keşfinden bu yana hiç kimse TYC 9486-927-1 ile 2MASS J2126 arasındaki ilişkiyi saptayamamıştı. Hertfordshire Üniversitesi'nden Dr. Niall Deacon'ın başını çektiği ekip birkaç yıldır genç yıldızların çevresindeki geniş alanları tarıyordu. Bu çalışmanın bir parçası olarak genç yıldızlarla birlikte kahverengi cüce ve özgür gezegenler aranmaktaydı. Böylece 104 ışık yılı uzaktaki TYC 9486-927-1 ile 2MASS J2126 arasında bağ olduğunu gördüler. Sekiz yıldır bilinen bu cisimlerin aslında bir sistem olduğunu gösterdik. Evet, gezegen yıldızdan çok uzakta ama kesinlikle özgür değil diyor Dr. Deacon. Ekip bunun için yıldızın tayfına bakarak ne kadar lityuma sahip olduğunu anlamaya çalıştı. Lityum, yıldızların yaşama başlamasıyla erkenden tükenen bir unsurdur. Tucana üstküme grubu üyesi 45 milyon yıl yaşındaki TYC 9486-927-1 yıldızının 10 milyon yıl yaşındaki yıldızlara göre daha fazla lityum olduğu görüldü. Ekip bu yöntemi genişleterek gezegenin 11,6-15 Jüpiter kütlesinde olduğunu belirledi. Bu değer gezegenle kahverengi cüce sınırındadır. Bu açıdan 2MASS J2126'nın doğrudan görüntülenen beta Ressam b ile benzer yaş, kütle ve sıcaklık değerine sahip olması demektir. Ekip üyesi Dr. Simon Murphy: Beta Ressam b'ye göre bu gezegen yıldızına çok daha uzakta dolanıyor. Akla gelen soru gezegenlerin yıldızdan en fazla ne kadar uzakta dolanabileceği yönünde diyor. Yıldızından 7000 astronomik birim ya da başka bir ifadeyle 1 trilyon kilometre uzakta dolanan gezegenin yörünge dönemi ise 900.000 yıldır. Elbette böyle bir gezegende yaşam aramak fazla hayalcilik olacaktır.


Bir gaz devi az sayıdaki doğrudan görüntüleme yöntemiyle keşfedilenler arasına eklendi. 155 ışık yılı uzaklıktaki yeni gezegen, GU Psc adlı üç Güneş kütlesinden daha az kütleli yıldızıyla birlikte Balıklar takımyıldızında yer alıyor. Yıldızından 2000 astronomi birimi (Dünya-Güneş uzaklığı 1 astronomi birimidir) uzaklıktaki gezegen ötegezegenler arasında yıldızından en uzakta olan gezegen olma ünvanını elde etti. Gezegenin yıldızı çevresindeki bir turu ise yaklaşık 80.000 yıl sürmektedir. Gezegenin bu kadar uzakta olması keşfedilmesini kolaylaştırdı. Montreal Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Marie-Eve Naud'ın başını çektiği uluslararası br araştırma ekibinin İkizler Gözlemevi, Mont-Megantic Gözlemevi , Kanada-Fransa-Hawaii Teleskopu ve WM Keck Gözlemevi verilerini kullanarak keşfettikleri gezegen farklı dalga boylarındaki görüntülerin karşılaştırılmasıyla elde edildi. Yüzey sıcaklığı diğerlerine göre daha düşük olan yıldızlara görünür ışık yerine kızılötesi dalga boyunda bakıldığında gezegenler daha parlak olur. Bu da bize GU Psc b gezegeninin keşfini getirdi diyor Naud. Nereye Bakılacağını Bilmek Araştırmacılar genç bir yıldız grubunu barındıran AB Kılıçbalığını tarayarak GU Psc'yi farkettiler. Sadece 100 milyon yıl yaşındaki genç yıldız çevresindeki gezegenler yeni oluşum evresinde olduklarından henüz tam anlamıyla soğumamıştır. Montreal Üniversitesi'nden Etiene Artigau'nun da belirttiği gibi bu keşif GU Psc b benzeri gezegenlerin çok olduğu anlamına gelmeyebilir. 90 yıldız içerisinde ancak birinde gezegen keşfettik, ancak aslında bu kozmik bir garipliktir diyor. Bir gezegeni doğrudan görseniz bile bu kütlesi hakkında bilgi vermez. Araştırmacılar gezegenin özelliklerini belirlemek için gezegenlerin evrim kuramı modellerini kullanır. Hawaii'deki İkizler Kuzey Teleskopu'nun tayfölçerini kullanan bilim insanları GU Psc b gezegeninin sıcaklığını 800 C derece dolayında olduğunu mevcut modellere dayanarak gösterdi. AB Kılıçbalığı'ndaki konumu nedeniyle de GU Psc'nin yaşı bilindiğinden ekip gezegenin 9-13 Jüpiter kütlesinde olduğunu hesapladılar. Astrofizikçiler önümüzdeki yıllarda yeni teknolojik araçlarla yıldızlarına çok yakın gezegenlerin keşfedileceğini umuyor. Bu tür gezegenlerin keşfedilmesi için GU Psc b gibi örneklere ihtiyaç vardır. OMM yöneticisi Rene Doyon: GU Psc doğanın bir hediyesi. Yıldızından bu kadar uzakta bulunan dev ötegezegenlerin iyi anlaşılmasını sağlayacak araçlarla daha doğru çalışmalar yapılabilir diyor. Böylesi araçlardan biri de hemen her konuda destek vermesi beklenen James Webb Uzay Teleskopu'dur.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopunu kullanan gökbilimciler, gezegen oluşumu kuramına ters düşen bir gezegenin varlığıyla ilgili sağlam kanıta ulaştı. Gezegen yıldızından 12 milyar km uzakta yer alıyor. Bugüne kadar tespit edilmiş 900'e yakın gezegen içinde böylesi uzakta yer alan başka bir örnek bulunmuyor. Suyılanı takımyıldızında ve 176 ışık yılı uzaklıkta yeralan gezegen adayı, popüler gökbilimin hedef yıldızlarından küçücük kırmızı cüce TW Hydrae'nin çevresinde dolanıyor. Hubble'ın keskin gözleri TW Hydrae'nin çevresinde dolanan gaz ve toz diski içinde bir boşluk olduğunu belirledi. 65,6 milyar km genişliğindeki diskin içindeki boşluk 3 milyar km genişliğindedir. Bu boşluğu oluşturduğu düşünülen gezegen tıpkı bir kar küreyicisi gibi kütle çekimsel etkiyle malzemeyi itmiş ve kendine bir boşluk oluşturmuştur. Gezegenin nispeten küçük olduğu ancak Dünya'nın 6 ile 28 katı büyüklüğünde olduğu tahmin ediliyor. Geniş bir yörüngeye sahip olması yıldızı çevresinde çok yavaş döndüğü anlamına gelir. Bu gezegen Güneş Sistemi'nde olsaydı Pluto'nun Güneş'ten uzaklığının iki katı kadar bir yerde olurdu. Gezegenlerin on milyonlarca yıl içinde oluştuğu düşünülüyor. Öngezegenimsi diskteki toz, kaya ve gaz birikintilerinin yavaş bir süreç içinde birleşmesiyle ilkel gezegen oluşmaktadır. Yıldızın bulunan bu ilk gezegeninin 12 milyar km uzakta çevresini temizlemesi Jüpiter'in temizlik sürecine göre 200 kat daha fazla sürmüştür. Güneş'ten 500 milyon km uzaklıktaki Jüpiter 10 milyon yıl içinde oluşmuştur. TW Hydrae'nin kurama ters gelen gezegeni sadece 8 milyon yıl yaşındadır. Gezegen bu süreç içinde büyüyebilmek için yeterli zamana sahip olamamıştır. Bu hikaye TW Hydrae'nin Güneş'in % 55'i büyüklüğünde olması nedeniyle zorlaşmaktadır. Baltimore'daki Uzay Teleskopu Enstitüsü'nden John Debes: Böyle bir sistemin olması çok ilginç. Bu, bugüne kadar diski içinde boşluğu olduğunu gördüğümüz en küçük kütleli yıldızdır diyor. Diğer gezegen oluşumu kuramına göre diskteki bir yığın kütleçekimi altında çökerek gezegen oluşur. Buna göre bir gezegen birkaç bin yıl içinde hızla oluşabilir. Biz bu gezegenin varlığını aslında diskteki boşluğun özellikleriyle gösterdik. Bu da yıldızdan çok uzaklarda bir gezegenin oluşabileceği anlamına geliyor diyor Debes. TW Hydrae diskinin dış kısımlarında büyük toz taneleri bulunmuyor. Şili'deki Atacama Büyük Milimetre Dizgesi gözlemlerine göre yıldızdan 5,5 milyar km uzaklıktaki diskte yaklaşık kum tanesi büyüklüğünde parçacıklar dışında büyük parçalar bulunmuyor. Eğer bir gezegen varsa, iri kayalar olmadan kum tanelerinden, çakıllardan ya da tozdan gezegen oluşamayacağını söyleyen kurama açıkçası ters gelecektir diyor. Araştırma ekibi yıldızı gözlemek için Hubble'ın Yakın Kızılötesi Kamerası ve Çoklu Nesne Tayfölçerini kullandı. Daha sonra alınan veriler karşılaştırıldı. Bunun sonucunda yıldızın çevresindeki diskte boşluk olduğu belirlendi. http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/tw-hydrae.html


Chandra X-Işını Gözlemevi'nden alınan yeni verilere göre bir gezegen yıldızının hızla yaşlanmasına neden oluyor. Bu keşif aynı zamanda bir gezegenin kendi yıldızı üzerindeki etkisini de ortaya koyuyor. WASP-18 yıldızı ve gezegeni WASP-18b Dünya'dan 330 ışık yılı uzaktadır. WASP-18b yaklaşık 10 Jüpiter kütlesinde olup sıcak Jüpiter sınıfındadır. Yıldızı çevresindeki bir turunu 23 saatten az bir sürede tamamlar. WASP-18b güneş kütlesindeki bir yıldızın yaşlanmasını sağlayan türünün ilk örneğidir. İtalya INAF'dan Ignazio Pillitteri: WASP-18b büyük bir gezegen. Bu bilinen en büyük kütleli sıcak Jüpiterlerden biri olup yıldızına yakın olması nedeniyle beklenmedik etkilere neden olmaktadır. Gezegen yıldızın yaşlanmasını sağlıyor diyor. Pillitteri ve ekibi kuramsal modellere ve diğer verilere dayanarak WASP-18'in 500 milyon ile 2 milyar yıl yaşında olduğunu hesapladı. Astronomik açıdan bu bir genç yıldızdır. Güneş yaklaşık 5 milyar yıl yaşında olup WASP-18'in iki katı yaşındadır. Genç yıldızlar güçlü manyetik alanları, güçlü ışınımları ve yoğun X-ışını emisyonu gösterirler. Manyetik etkinlik, ışıma şiddeti ve X-ışını emisyonu genelde yıldızın dönmesine bağlı olup yaşla birlikte azalır. Gökbilimciler WASP-18'i uzunca bir süre izlemelerine karşılık herhangi bir X-ışını emisyonu tespit edemediler. Yıldız modellerine göre araştırmacılar WASP-18'in yaklaşık 100 kez daha az aktif olması gerektiğini hesapladı. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Scott Wolk: Biz gezegenin adeta tozu dumana katarak dolanıp yıldızını yaşlandırdığını düşünüyoruz diyor. Araştırmacılar büyük gezegenin kütle çekiminin uyguladığı gel-git kuvvetleri nedeniyle Ay'ın Dünya üzerine uyguladığı kuvvete benzemekle birlikte şiddeti daha büyüktür- yıldızının manyetik alanının bozulmuş olabileceği sonucuna vardılar. Manyetik alanın gücü, yıldızın konveksiyon miktarı ya da başka bir ifadeyle ne kadar sıcak gaz barındırdığıyla ilgilidir. INAF'dan Salvatore Sciortino: Gezegenin kütle çekimi konveksiyonu zayıflatıp yıldızın iç kısmında gaz hareketlerine neden olabilir. Bu da genç yıldızın manyetik alanında dinamo etkisi yapar diyor. Gezegenin yıldıza yakın olması konveksiyon bölgesinin bu kuvvete daha duyarlı olması anlamına gelir. Böylece gel-git kuvvetleri etkisiyle yıldız savunmasız duruma gelir. WASP-18'le ilgili önceki çalışmalarda bulunan alışılmadık derecede yüksek lityum miktarının açıklaması bu gel-git kuvvetleri olabilir. Lityum genellikle genç yıldızlarda bol miktarda olmasına karşılık zamanla nükleer tepkimeler yoluyla dış kısımlardan sıcak iç bölgelere taşınır. Daha az konveksiyonu olan yıldızlarda lityum yıldızın içinde dolanamaz.


ESA'nın Herschel Gözlemevi yıldızlararası ortamdaki bulutların karışık gaz iplikçi yapıları içerdiğini gösterdi. İlginç olan gökada boyunca yıldızlararası ortamda yayılan ipliksi yapılan yaklaşık aynı genişliktedir. Herschel yeni doğan yıldızların bu yapıların en yoğun bölgelerinde olduğunu saptadı. Kartal bölgesini gözleyen Herschel, her ipliksi de yaklaşık 100 yeni doğmuş yıldızlardan oluşan kümenin olduğunu belirledi. Yıldızlararası ortamdaki ipliksi yapılar daha önce kızılötesi teleskoplarla görüntülenmiş ancak genişlikleri ölçülememişti. Herschel bir ipliksinin uzunluğu veya yoğunluğu ne olursa olsun genişliklerinin yaklaşık aynı olduğunu gösterdi. Paris'teki AIM Laboratuarı'ndan Doris Arzoumanian: Bu büyük bir sürpriz diyor. Çalışma ekibi inceledikleri 90 ipliksinin hepsinin de yaklaşık 0,3 ışık yılı (Dünya-Güneş uzaklığının yaklaşık 20000 katı) genişliğindeydi. Bu ise sağlam bir açıklama gerektirmektedir. Bilgisayar modelleri ile yapılan gözlemlerle karşılaştırıldığında ipliksileri oluşturan bulutların muhtemelen şok dalgası ile yıldızlararası ortama yavaşça dağıldığı sonucuna varıldı. Bu ise patlayan yıldızlardan uzaya yayılan enerjinin oluşturduğu etkidir. Böylece yoğun ipliksiler gökada boyunca seyrelerek uzandı. Yıldızlararası bulutlar oldukça soğuktur, yaklaşık 10 K sıcaklığındadır ki bu sıcaklık mutlak sıfır sıcaklığının biraz üzeridir. Üstelik oldukça yavaş hareket eden bulutlar yavaşlamaya devam ediyor. Bu yavaşlamanın nedeni patlamalar sonucunda oluşan şok dalgalarıdır. Bulutların arasında gerçekleşen bir patlamanın oluşturduğu ses dalgasının dağılması gibi burada da enerji kaybı söz konusudur. Dr. Philippe Andre: Bu doğrudan bir kanıt olmamasına karşılık yıldızlararası ortamdaki ipliksiler arasındaki bağ için güçlü bir kanıttır. Bu ise yıldız oluşum kuramlarına yeterli desteği sağlıyor diyor. Ekip Herschel'in SPIRE ve PACS aletlerini kullanarak IC5146, Kartal ve Polaris denilen üç yakın bulutu ve aralarındaki bağı inceledi. ESA'nın Herschel Proje Bilimcisi Göran Pilbratt: Oldukça karmaşık olan ipliksi yapılar ile yıldız oluşumları arasındaki ilişkiyi Herschel ipliksilerdeki boncuk gibi dizilen yıldız kümelerinden ortaya çıkardı diyor.


Samanyolu'ndaki yıldızların kimyasal yapısını inceleyen araştırmacılar yıldızların yaklaşık üçte birinin yörüngelerini değiştirdiğini keşfetti. Bu keşif bir yıldızın oluştuktan sonra gökada üzerindeki hareketini ele aldığı için ilginç sonuçlar doğuruyor. New Mexico State Üniversitesi araştırmacıları Sloan Sayısallaştırılmış Gökyüzü Araştırması verilerini kullanarak Samanyolu'ndaki yıldızların üçte bir gibi büyük bir kısmının yörüngelerini değiştirdiğini belirledi. Günümüzde birçok insan doğduğu yerden çok uzakta hayatını devam ettirmektedir. NMSU'dan astronomi doktora öğrencisi Michael Hayden: Aynı şeyin yıldızların yaklaşık % 30'u için de geçerli olduğunu fark ettik. Yani yıldızlar doğdukları yörünge seviyesinden başka bir seviyeye göç etmekteler diyor. Bilim insanları Samanyolu'nun yeni haritasını oluşturmak için 4 yıllık süre içinde 100.000 yıldızı Apache Point Gözlemevi'ndeki 2,5 metrelik SDSS teleskopunun Galaktik Evrim Tarayıcısı tayfölçerini kullandı. Gökadamızın bu haritasını oluşturmanın en önemli anahtarı her yıldızın atmosferindeki maddenin ölçülmesidir. Bir yıldızın kimyasal bileşimi onun soy ve yaşam öyküsü hakkında bilgi içerir diyerek ekliyor Hayden. Yıldızın yaydığı ışığı esas alarak oluşturulan tayf, kimyasal yapısını çözümler. Tayfların belirgin hatları belirli element ve bileşiklere karşılık gelir. Gökbilimciler bu tayf çizgilerine bakarak yıldızdaki kimyasal yapıyı okuyabilir. NMSU'dan Prof. Jon Holtzman: Yıldız tayfları gökadamızın kimyasal yapısının sürekli değiştiğini gösteriyor. Yıldızın çekirdeğinde oluşan ağır elementler yıldız öldüğünde sonraki yıldız nesillerine aktarılır diyor. Kimyasal zenginleşme diye adlandırılan bu süreç sonrasında her yıldız nesli bir öncekine göre daha fazla ağır element barındırır. Gökadanın bazı bölgelerinde yıldız oluşumları diğer bölgelere göre daha yüksek oranda gerçekleşmektedir. Bunlar daha dinç bölgelerdir. Yani ağır element oluşma miktarı gökadanın farklı bölgelerinde değişim gösterir. Gökbilimciler bir yıldızın üzerindeki ağır elementlere bakarak gökadanın hangi bölgesinde doğduğunu kestirebilir. Hayden ve arkadaşları gökadadaki her yıldızda başta karbon, silisyum ve demir olmak üzere 15 farklı kimyasal öğe miktarını elde etmek için APOGEE verilerini kullandı. Sonuç ise şaşırtıcıydı: yıldızların % 30'u şu anki yörüngelerine başka bir yerden gelmişti. Ekip, ayrıntılı element desenlerine bakarak gökada merkezinden çok uzak ya da yakın olan yıldızların bu hareketini radyal göç modeliyle açıklıyor. Bu hareket büyük olasılıkla gökadanın sarmal kolları ile galaktik disk arasındaki etkileşme nedeniyle beliren düzensizlikten kaynaklanmaktadır. Daha önce Güneş'e komşu yıldızların göç ettiği belirlenmişti ama ilk kez bu göçün gökada genelinde olduğu görüldü. SDSS verileri açıkçası daha fazla keşiflere neden olabilir. APOGEE baş araştırmacısı Steven Majewski: Bu sonuçlara APOGEE'deki verilerin küçük bir yüzdesiyle ulaştık. Verilerin tamamını işlediğimizde gökadamızın kimyasal yapısını ve şeklini net olarak ortaya çıkarabileceğiz diyor.


Yeni ESO görüntüsü ürkütücü bulutsuyu gözler önüne serdi. Balina'nın karnında bulunan uzun süre önce ölmüş bir yıldızın bu göksel kalıntısı, uzayda süzülen bir kafatasının tedirgin halini anımsatıyor. Bu yeni görüntüde güzel kırmızı renklerde gösterilen korkutucu Kafatası bulutsusunun ayrıntıları ESO'nun Çok Büyük teleskopu ile müthiş bir şekilde görüntülendi. Bu gezegenimsi bulutsunun birbirlerine yakın bir çift yıldızın etrafında dolanan üçüncü bir dış yıldızla ilişkilendirildiği ilk nesne olduğu bilinmektedir. NGC 246 olarak da bilinen Kafatası bulutsusu Dünya'ya yaklaşık 1600 ışık-yılı uzaklıkta, güney-yarımküresi takımyıldızlarından Balina doğrultusunda yer almaktadır. Güneş-benzeri bir yıldızın yaşlandığında dış katmanlarını uzaya atarak arkasında sadece çekirdeğini bırakmasıyla oluşmaktadır bir beyaz cüce iki yıldızdan biri NGC 246'nın tam ortasında görülebilmektedir. Bu bulutsu yüzlerce yıldır biliniyor olsa da, ESO'nun VLT'sini kullanan gökbilimciler, ancak 2014 yılında beyaz cüce ve yoldaşının Kafatası bulutsusunun tam merkezinde üçüncü bir yıldızı sakladığını bulmuştur. Bu görüntüde görünmeyen bu yıldız sönük bir kırmızı cüce olup, beyaz cüceye Dünya ve Güneş arasındaki mesafenin 500 katı uzaklıkta yer almaktadır. Kırmızı ve beyaz cüce yıldızlar bir çift olarak birbirleri etrafında dolanmakta üçüncü ve diğer yıldızın bunlara uzaklığı ise Yer-Güneş mesafesinin 1900 katı kadardır. Toplu olarak bu üç yıldız, merkezinde sıralı olarak üçlü yıldız sistemini barındıran bilinen ilk gezegenimsi bulutsu olarak NGC 246'yı oluşturmaktadır. Kafatası bulutsusunun bu yeni görüntüsü Şili'deki Atacama çölünde bulunan ESO'nun VLT'si üzerindeki FORS2 aygıtı ile kasten bazı dar dalgaboyu aralıklarındaki ışık kullanılarak elde edilmiştir bunlar hidrojen ve oksijen gazlarına karşılık gelmektedir. Belirli elementler tarafından yayılan ışığın gözlenmesiyle bir nesnenin kimyasal ve yapısal özellikleri hakkında zengin bilgilerin elde edilmesine yardımcı olmaktadır. Kafatası bulutsusunun bu yeni görüntüsü NGC 246'nın hangi bölgesinin hidrojen ve oksijen açısından zengin ya da fakir olduğunu göstermektedir. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen girişimle elde edilmiştir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici nesnelerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de gelecekteki bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere erişime açık hale getirilmektedir. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi Mersin


Evin içinde toz olmasını kimse istemez. Ama uzay için aynı şey geçerli değil. Tam tersine uzay boşluğunda biriken toz yığınları anlam taşır. Hele bu tozun içinde su varsa... Yaşamın kaynağı olan su biz ve tüm canlılar için çok önemlidir. Heriot-Watt Üniversitesi'nden bir grup araştırmacı şimdi önemli bir sorunun yanıtını bulmayı hedefliyor: Bütün bu su nereden geldi? Kraliyet Gökbilim Topluluğu'ndan Victoria Frankland: Biz dünyadaki suyun Dünya tarihinin erken aşamalarında kuyrukluyıldızlar tarafından getirildiğini ve kuyrukluyıldızların da yıldızlararası malzemeden oluştuğunu düşünüyoruz diyerek bilinen kurama dikkat çekiyor. Su atomları (H2O) oksijen ve yıldızlararası ortamda bolca bulunan hidrojenden oluşur. Uzay söz konusu olduğunda ise suyun oluşmasında bir sorun ortaya çıkar. Yıldızlararası ortamda yer alan gaz tepkimeleri, düşük sıcaklık ve basınçla sınırlanır. Deneyler oksijen (O2) ya da ozon (O3) moleküllerinin uygun koşullarda hidrojen ile birleşebileceğinin mümkün olduğunu gösteriyor. Ancak uydu gözlemleri ile evrendeki gaz kümelerinde ya çok az O2 ve O3 molekülleri bulundu ya da hiç rastlanmadı. Diğer taraftan oksijen atomunun bolca bulunduğu görülmesine karşılık, bu moleküllerin hidrojen molekülleriyle birleşip suyu oluşturacak tepkimeyi sağlayamadığı da görüldü. Oksijen atomlarının yıldızlararası ortama göre yıldız oluşum bölgelerinde eksik olduğu da gözlendi. Frankland ve Herio-Watt'daki meslektaşları yıldızlararası ortamın %1'inden fazlasında suyu oluşturacak gerekli tepkimeyi gerçekleştirecek yapının olduğuna inanıyor. Ayrıca bazı moleküllerin zaman içinde kirli buz gibi herhangi bir yapıyı kaplamış olabileceği de düşünülüyor. Bu su-buz kaplaması da tepkimelerde etkin rol oynayacaktır. Heriot-Watt ekibi böylesi bir tepkimenin nasıl oluşabileceği yolundaki deneyleri yapabilecek, gerekli teknikleri uygulayabilecek ortam ve ekipmana sahiptir. Tek sorun yıldızlararası ortamda görülebilen mutlak sıfırın biraz üstündeki sıcaklıklara laboratuar koşullarında çıkılmasının güçlüğüdür. Frankland: Deneylerimizi laboratuvarlarda çok alçak basınç ve yıldızlararası ortamın düşük sıcaklıklarını mümkün olduğu kadar elde edilebilecek düzeyde gerçekleştiriyoruz. Bir vakum odasında kurduğumuz deneylerde -268 C dereden daha aşağı sıcaklıklarda buz ve toz tanelerinin yüzeylerindeki oksijen atomları ve moleküllerinin fiziksel ve kimyasal davranışlarını gören bir teknik kullanıyoruz dedi. Deneyler önce toz taneciklerinin çeşitli formlardaki oksijenle tepkimeye girerek su biçimlerini ortaya çıkardığını görmeye çalışmakla başladı. Bu araştırmanın son hedefi ise oksijen ile hidrojenin birleşip suyu oluşturmasını görmek olacaktır. Frankland: İlk deneyler toz taneciklerindeki buz kaplamasının nasıl geliştiğini gösteriyor ve buradan ilginç sonuçlara ulaşabileceğiz. Bu oksijen atomları buzlu manto içinde hapsolmuş gibi görünmektedir. Yapacağımız daha fazla deneyler ile suyu oluşturan atomlardan oksijen atomunun nerede olduğu sorusuna yanıt bulabiliriz. Kaynak: Science Daily


Görüntünün ortasındaki yıldıza dikkatle bakın. Hapşuuu! Sanki hapşırmış. Birkaç bin yıl gibi yıldızlar için göz açıp kapatma süresi kadarlık anda oluşan müthiş bir güzellik değil mi? Yıldız birkaç yıl boyunca izleyebilseydik ardı sıra gelen hapışırmalarını görebilirdik. Genç yıldız süper sıcak gazı hızla fırlatıyor ardı sıra: hapşuuu, hapşuuu... Gazdaki bu patlamalar ise Herbig-Haro nesneleri adı verilen yapıları oluştururken çevresine de şekil veriyor. Bu nesneler yıldızların enerjik hapşırmaları ile oluşur. Bu kütle gezegenimiz kütlesinde olup saniyede yüzlerce kilometre hızla yakın bulutların içine dalabilir. Şok dalgalarının etkisiyle de yıldızdan aşağıda görüldüğü gibi bir U-şekline bürünebilir. Çoğu gökbilim olayından farklı olarak buradaki hareketlenme bir insan ömrüne sığabilir. Yakın zamanda bu hapşırma duracak ve sonuçta Güneş gibi benzeri bir yıldız doğacaktır. Bu bölge aslında birkaç ilginç cisme sahiptir. Merkezdeki yıldızımızın adı V633 Cassiopeiae. Sol tarafta bulunduğu kozayı aydınlatan yıldızın oluşturduğu yapı ise V376 Cassiopeiae olarak bilinir. Bu yıldız da hapşırma nöbetlerine yenik düşmüş değişken bir yıldızdır. Sonuçta buradaki her iki yıldız da benzerleri gibi kendi oluşumlarından arta kalan tozlu madde ile çevrili durumdadır. Görüntü telif hakkı: ESA/Hubble & NASA


Değerli öğretmenlerimiz, Ortaöğretim okullarında Seçmeli Astronomi ve Uzay Bilimleri dersi öncelikli olarak Fizik ve Matematik öğretmenleri tarafından okutulmaktadır. Ancak Astronomi konularında yeterli Üniversite eğitimi bu branşlarda verilmediği için dersin işlenişinde ciddi sıkıntıların yaşandığı görülmektedir. Aynı zamanda mevcut müfredatımıza göre Fizik dersi 11. Sınıf konularımızdan birisi Yıldızlardan Yıldızsılara isimli Astronomi konularıdır. 2015-2016 Eğitim ve Öğretim yılından itibaren yeni müfredat gelmekte ancak Astronomi konuları değişik başlıklar altında 12. Sınıf konularına yayılmıştır. Bizler TÜBİTAK tarafından desteklenen bu projemizde; 21-27 Temmuz 2015 tarihleri arasında, Astronomi konularının hem okullarda işlenişinde oluşan bilgi eksikliğini gidermek, hem de popüler bir konu olması nedeniyle konuya istekli, meraklı Lise Fizik ve Matematik öğretmenlerimize teorik ve uygulamalı olarak eğitim vermeyi planlamaktayız. Nalan Kaynak Anadolu Lisesi Gözlemevinden yapacağımız gökyüzü gözlemleriyle derin uzay cisimlerini inceleyeceğiz. Astrofotoğraf çekmeyi ve işlemeyi öğreneceğiz. Mercekli ve aynalı teleskop yapmayı öğreneceğiz. Pratik atölye çalışmalarıyla Astronomi konulu modellemeler yapacağız. Gerekli izinler alındığı takdirde Pamukkale Hiearapolis'te Antik Tiyatroda Antik dönem Astronomi çalışmalarını öğrenip karanlık gökyüzü farkındalığı oluşturacağız. Astronomi alanında yetişmiş ülkemizin en değerli bilim insanları 7 gün boyunca sizlerle olacak. Biz onlara Ak Saçlılar (1) diyoruz. Yaz Üçgeni (2) ve Uğur İKİZLER atölye çalışmalarına önderlik yapacaklar. Aslı NACAR eğitimde yeni yaklaşımlar konusunda sizlere destek verecek. 01-20 Mayıs 2015 tarihleri arasında açılacak başvurularınızı bekliyoruz. Sıcak bir Temmuz haftasında Denizli-Pamukkale'de gökyüzü sizi bekliyor. Projemizde katılımcı olmaya hak kazanan öğretmenlerimizin Denizli'ye geliş-gidiş ulaşım ücretleri hariç, 7 gün boyunca konaklama, sabah öğle akşam yemekleri, etkinliklerdeki ulaşım ücretleri TÜBİTAK desteğiyle tarafımızdan karşılanacaktır. Başvuruların sonuçlanarak asil ve yedek listelerin ilan tarihi 01 Haziran 2015'tir. Daha fazlası http://www.yildizlardanyildizsilara.com/ adresinde. Notlar: (1) Prof. Dr. Dursun Koçer, Prof. Dr. Zeki Aslan, Prof. Dr. Ethem Derman, Prof. Dr. Zeynel Tunca, Prof. Dr. Serdar Evren. (2) Ümit Fuat Özyar, Tahsin Demirciler, Mert Koçer. 2 Yorumlar Hocam astronomi meraklıları bizlerinde katılması mümkünmü acaba? İyi çalışmalar. Sadece yapılırsa halk gözlemine katılabilirsiniz. Bu program bir şenlik değil, eğitim olduğu için katılımcılar dışında izleyici alınamıyor.


Hubble Teleskopu ile küresel kümelerin oluşum perdesini aralamak isteyen gökbilimcilerin kafası daha fazla karışmıştı. Hubble Uzay Teleskopuna evrenin en gizemli kozmik olaylarından birini daha da karmaşık hale getirdiği için teşekkür etmek gerekir. Samanyolu içindeki küresel kümeler gibi küçük gökadalardaki kümelerin de oluşum şekillerinin aynı olması gerekiyordu. Bu kümelerin oluşumunu açıklayan ve genel kabul gören kurama göre yaşlı yıldızların sıkışmış birlikleriydiler. Ancak bu yaşlı yıldızlar her ne kadar Samanyolu'nda yeter sayıda görülse de gözlenen küçük gökada da olmaması karşımıza büyük bir soru işareti olarak çıkıyor. Gökada merkezleri çevresindeki olağan yörüngelerinde dolanan küresel kümeler kozmolojinin büyük sırlarını saklamaya devam ediyor. Bunların yaklaşık aynı zaman dilimlerinde oluşmuş yıldız toplulukları olduğu düşünülür. Samanyolu'ndaki küresel kümelerin incelenmesi karşımızda daha karmaşık bir durum olduğunu ve en az iki farklı yaşta yıldız topluluğunu ortaya çıkarıyor. Bunların ilki birincisi normal yıldızlardan diğeri farklı kimyasal elementler ile donanmış ikinci nesil yıldızlardan oluşuyor. Özellikle ikinci nesil yıldızlar birincilere göre 50-100 kat fazla miktarda azot içerebilir. Samanyolu'ndaki küresel kümelerde gökbilimciler beklentilerden daha yüksek miktarda ikinci nesil yıldız olduğunu gördüler. Bu soruna karşı önerilen bir çözüme göre küresel kümelerdeki bazı birinci nesil yıldızlar kümeden atılmış olmalıdır. Bu açıklamayı Samanyolu'nun halosu içerisinde yaşlı yıldızlar arasında kendini gizleme olasılığı nedeniyle onaylamak zor olsa da daha küçük gökadalarda daha rahat görülebilirler. Gökbilimciler bunun için Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile yakındaki küçük bir gökada olan Ocak Cüce Küresel Gökadası'ndaki dört küresel kümeyi gözledi . Hollanda'daki Radboud Üniversitesi'nden Soren Larsen: Samanyolu'ndaki kümelerin oluşumlarının kuramlarda ileri sürülenden daha karmaşık olduğunu düşünüyordum. Buna karşılık bunları test etmek için farklı ortamlardaki kümelere balmak gerekliydi. Gözlemlerden önce küçük gökadalarda birden çok farklı nesil küresel küme olduğunu bilmiyorduk diyor. Ocak Gökadası'ndaki Samanyolu'ndaki küresel kümelere benzer dört küme neredeyse aynı oranda ikinci nesil yıldız barındırdığı saptandı . Üstelik bu yıldızlardaki azot miktarının Samanyolu'ndakilerle aynı seviyelerde olduğu görüldü. Bu bilgi Ocak'taki küresel kümelerin oluşumunun Samanyolu'ndaki benzerleriyle aynı kuram kapsamına alınabileceği anlamına geliyor. Kümelerdeki ikinci yıldızların sayısına bakarak ilk nesil yıldızların atılmış olabileceğini söylenebilir. Tersi durumda kümelerin şimdiki boyutlarına göre on kata kadar daha büyük olması gerekirdi. Ancak Samanyolu dışında bu küçük gökadalarda kurama destek sağlayacak sayıda sürgüne gönderilmiş yaşlı yıldız bulunmuyor. Danimarka'daki Aarhus Üniversitesi'nden Frank Grundahl: Eğer kümeden yedikleri tekme ile atılan yıldızlar varsa onları görmek istiyoruz. Ama görmüyoruz. Eğer Ocak'taki küresel kümeler içinde bir yerlerde saklanmış olsalardı, kümeler daha büyük boyutlara sahip olmalıydı diyor. Bu bulgu gerek Samanyolu'nda gerek diğer gökadalardaki küresel kümelerin nasıl oluştuğunun hala sırrını koruduğu anlamına geliyor. Notlar Ocak, Samanyolu çevresinde dolanan bir uydu gökadadır. Gözlemlenen Ocak 1, 2, 3 ve 5 küresel kümelerinden 1,3 ve 5 topluluklarında % 40 birinci nesil ve % 60 ikinci nesil yıldızlar, 2 kümesinde ise % 40 ikinci, % 60 birinci yıldız nesli bulunmaktadır.


Avrupa Uzay Ajansı'nın XMM_Newton ve NASA'nın Swift uzay teleskoplarının birlikteliği birbirlerinin etrafında dolanan iki yıldızın ürettikleri yıldız rüzgarlarının çarpıştıklarını gösterdi. Yoğun ışığın oluştuğu büyük kütleli yıldızın yüzeyinden uzağa itilen yıldız rüzgarlarının çevrelerine büyük etkisi vardır. Bu rüzgarlar, gaz ve toz bulutlarının çöküşünü hızlandırarak yeni yıldızların oluşmasını sağlar. XMM-Newton ve Swift, Kuğu yıldız bölgesinde Cyg OB2#9 olarak bilinen birbirinin çevresinde hızla dolanan iki büyük yıldızın oluşturduğu yıldız rüzgarlarını gördü. Kuğu'nun Cyg OB2#9 nesnesi bir soru işaretiydi. Nesneden 2008 yılında alınan radyo dalgaları onun tek bir yıldız olmadığını ortaya çıkardı. Keşifle nesnenin yaydığı X-ışını arandı, ancak iki yıldızın rüzgarıyla ilgili bir kanıt elde edilemedi. Birbirlerinin çevresindeki turu 2,4 yıl süren yıldızlar Haziran-Temmuz 2011 arasında en iyi konuma geldiler. Uzay teleskopları saatte birkaç milyon km hıza ulaşan X-ışını yayarak parlayan yıldız rüzgarının, bir milyon derece sıcaklığındaki sıcak plazma nedeniyle oluştuğunu belirledi. Teleskoplar yıldızların normal X-ışını enerji değerinden dört kat fazla enerji ürettiğini keşfetti. Liege Üniversitesi'nden Yael Naze: Bu bir sistemdeki rüzgarların çarpıştığına ilişkin ilk kanıt diyor. Biz ikili yıldızların oluşturduğu rüzgarların oluşturduğu çöküşe ait çeşitli örnekler biliyoruz ama bu kendi türünün ilk örneği olarak gösterilebilir. Diğer sistemlerdeki çarpışan yıldız rüzgarlarının tersine burada yoğunluk artışına karşılık yıldızların yörüngesi değişmez. Diğer örneklerde çarpışma sonucunda yıldız rüzgarlarının etkisiyle yıldız üzerine düşen maddenin yaydığı X-ışını yayılımı aniden düşebilir diyor Naze. Ancak Kuğu'nun Cyg OB2#9 sisteminde böyle birşey gözlenmemiştir ve bu nedenle bu türün görülen ilk örneği olduğu söylenebilir. Bu gerçekten güçlü yıldız rüzgarlarının oluşumunu anlamamıza yardımcı olabilecek ve iyi bir model geliştirmemizi sağlayacak bir örnektir. ESA'nın XMM-Newton projesinden Norbert Schartel: Bu ikili sistem, yıldız rüzgarlarının çarpışmalarına yönelik X-ışığını yayılımını anlamamıza yardımcı olacaktır. Bu da X-ışını teleskoplarıyla sistemin izlenmesiyle olur diyor.


CSIRO'nun 64 m'lik Parkes radyo teleskopu ile yüklü parçacıkların gökadamız merkezinden süpersonik hızlarla uzaklaştığı tespit edildi. 2010 yılında Fermi baloncukları adıyla bilinen gözlemlere ait bulgular, Nature Dergisi'nin 2 Ocak sayısında Avustralya, ABD, İtalya ve Hollanda gökbilimcilerinin oluşturduğu bir ekip tarafından yayınlandı. Ekip üyesi Batı Avustralya Üniversitesi'nden ve Uluslararası Radyo Astronomi Merkezi Gözlemevi müdür yardımcısı Profesör Lister-Staveley-Smithİnanılmaz miktarda enerji çıkışları gerçekleşiyor diyor. Enerji kaynakları her zaman gizemlidir, ancak biz bir süpernova patlaması sonucunda milyon kere enerjinin açığa çıktığını biliyoruz. Bunlar galaktik düzlemde üstten alta 50 000 ışık yılı kadar uzağa gider. Bu da gökadamızın yarısı çapına (100 000 ışık yılı ya da bir milyon kere milyon kere milyon kilometre) eşittir. Güneş Sistemimiz Samanyolu merkezinden yaklaşık 30 000 ışık yılı uzaklıkta olduğundan ve bu jetler farklı yönlerde hareket ettiğinden bize bir zararları olmaz diyor Profesör Staveley-Smith. Dünya'da insan gözünün göremediği parçacık akımları, ufkun bir ucundan diğerine kadar gökyüzünün üçte ikisi boyunca uzanır. NASA'nın Fermi Uzay Teleskopu ile farkedilen akım daha sonra mikrodalga yayılımı ile Wilkonson Mikrodalga Anizotropi Sondası ve gama ışını ile Planck Uzay Teleskopu ile de gözlendi. Uzay telekoplarının gözlemlerine, yer merkezli Parkes radyo teleskopunun gözlemleri eklenince bu muazzam çıkışların gücünü anlamaya başladık diyor Profesör Staveley-Smith. Daha önce bu çıkışların gökada merkezindeki süper kütleli karadeliğin yakaladığı yıldız oluşumları ve benzeri gök cisimlerinden yayıldığı üzerine tartışmalar vardı. Nature'de duyurulan son veriler bunun son yüz milyon yıldır galaktik merkezde patlayan yıldızlı cisimlerden kaynaklı olduğunu gösterir. Ekip üyesi Profesör Bryan Gaensler: Bu çıkışların manyetik enerji içeriğini inceleyerek birçok yıldız oluşum sırasında yayılmış olduklarını belirledik diyor. Kutuplanma özellikleri ve çıkışların manyetik alanlarına ait ileri analizler gökada merkezinde neler olup bittiği hakkında gökbilimcilere önemli bilgiler sunar. Işıma çıkışlarının yapısının yüksek bir olasılıkla homojen olmadığı ortaya çıkıyor. Gökada'daki genel manyetik alanın nasıl oluşup korunduğunun anahtarı olduğunu düşünüyoruz diyor Profesör Gaensler. Science Daily


29-30 Ocak gecesi yani bu gece 2010 yılının en parlak ve en büyük Dolunay'a yakın Ay'ı göreceğiz. Dünya'ya ortalama uzaklığı 384 000 km olan Ay, bu gece 356 630 km kadar uzağımızda olacak. Bu da Ay'ın Dünya'ya % 12 yaklaşması anlamına geliyor. Ay Dünya'nın çevresinde bildiğiniz üzere dairesel değil, eliptik bir yörüngede dolanıyor. Hava açık olursa gözlerinizi kuzey-doğuya yönlendirin. Burada hem büyük Ay'ı hem de Mars'ı göreceksiniz. Mars'da bize 2014 yılına kadar bu kadar yakın olmayacak. Teleskobu olanların Ay'a filtreyle bakmalarında fayda var. İyi seyirler. 1 Yorum Ayın o derece yakın görüntüsü insanı çok etkiliyor.Bu görüntü kainatın ne büyük insanlığın ne küçük va çaresiz olduğunu bize haykırıyor..


Bugünlerde kafanızı arada bir de olsa gökyüzüne kaldırın. Belki bir yıldız kayması görürsünüz. Yılın en iyi göktaşı yağmuru olan Perseid göktaşı yağmuru asıl 12 Ağustos'u 13 Ağustos'a bağlayan gece göreceğiz. Üstelik o gece göktaşı yağmurlarını ışığıyla gölgeleyen Ay'da yok. Ay'ın olmadığı böyle bir gece de saatte 50-60 akan yıldız görebilirsiniz. Ama o zamana kadar da gökyüzünde tek tük meteor yağmuru görebilirsiniz. Halk arasında yıldız kayması, akan yıldız gibi terimlerle bilinen göktaşı yağmurları, aslında kuyrukluyıldızların uzaya bıraktığı kalıntılardır. Dünya zaman zaman bu kalıntıların üzerinden geçer. Böylece bu kalıntılar büyük bir hızla dünyaya düşüp atmosferde uğradıkları sürtünmenin etkisiyle alev alırlar. Biz de bu alevi parçaların hareketlerinden dolayı gökyüzünde bir ışık izi şeklinde görürüz. Yıl içerisinde dünya zaman zaman böylesi kalabalık grupların arasından geçmektedir ki bunlar arasında en ünlüsü ve görsel zevki en yüksek olanı 12-13 Ağustos geceleri izlenen Perseid'lerdir. Yukarıdaki fotoğraf amatör gökbilimcimiz Uğur İkizler'in 2010 yılında gözlemlediği Perseid Göktaşı yağmuruna ait. Perseidlerin nedeni olan kuyrukluyıldız ise 109P/Swift-Tuttle'dır. Bu kuyrukluyıldızın yörünge dönemi 133 yıl olarak hesaplanmıştır. Kuyrukluyıldızın kalıntıları Dünya'ya saniyede 60 km gibi bir hızla ulaşıyor. Gözlem Perseid'lerin adını aldığı Perseus Takımyıldızı'nın doğmasıyla başlayacak. Bu da saat 22:00 dolayları demek oluyor. Gözlem en iyi bu takımyıldızın biraz yükselmesiyle gece yarısı zirve yapacak. Gece yarısı çok daha fazla göktaşı yağmuru izleyebileceksiniz. Tabi göktaşı yağmurunu izlemek için Kahraman Takımyıldızı yönüne bakmanıza gerek yok. Yere uzanıp gözünüzü gökyüzüne dikmeniz yeterli olacak. Böylece bir yandan da gökyüzünün büyülü güzelliğine tanık olacaksınız. Ay'sız bir gecede muhteşem bir güzellik sizi bekliyor olacak. Bakalım rekor sayıya kim/ler ulaşacak? İyi seyirler... 1 Yorum Belçika'dan da izleyebileceğimi umuyorum şimdiden. Havanın kapalı olmamasını da tabii ki. 😀


Gökbilimciler oldukça sıra dışı yörüngeye sahip bir gezegen keşfetti. 117 ışık yılı uzaklıktaki gezegen, yıldızına o kadar yaklaştı ki, atmosferinden yayıldığı düşünülen oldukça büyük bir parlama oluştu. Parlamayı kaydeden gökbilimciler ilginç yörüngeli gezegeni keşfetmiş oldu. HD 20782 adlı yıldızın çevresinde dolanan gezegen San Francisco State Üniversitesi'ndeki gökbilimci Stephen Kane'in başını çektiği araştırma ekibi tarafından keşfedildi. Gezegenin yörüngesinin neden bu kadar eliptik olduğu henüz bilinmiyor. Güneş Sistemi'ndeki gezegenler daireye yakın eliptik yörüngeye sahiptirler. Buna karşılık şimdiye kadar yörüngesi son derece eliptik veya sıra dışı olan birkaç ötegezegen keşfedilmişti. HD 20782b gezegeni 0,96 gibi muazzam bir dış merkezliğe sahiptir. Dış merkezlik 0 ile dairesel yörüngeyi, 1 ise parabol yörüngeyi temsil eder. Bu gezegen anlaşılan yıldızına oldukça yaklaşıp daha sonra çok uzaklara yönelmektedir. Neredeyse düzleşmiş bir yörüngeye sahiptir. Gökbilimciler HD 20782'den gelen ışığı inceleyerek gezegenin atmosferini ve bileşimini ortaya çıkarmayı planlıyor. Gezegen yıldızından Dünya-Güneş uzaklığına göre en fazla 2,5 katı kadar uzakta ve 0,06 katı kadar yakın konumdan geçiyor. Bu uzaklık Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığından çok daha yakındır. Jüpiter'in arkasında bir kuyruk olduğunu düşünün; olan tam da bu diyor Kane. Ekip yıldızdan yayılan ışıktaki değişimi görmek için uydu teleskop kullandı. Böylece gezegenin atmosferinden saçılarak yansıyan ve ışık eğrisinde parlaklık değişimi gibi görünen pik noktasını tespit ettiler. Gelen ışık gezegenin yıldıza oldukça yakın konumda olduğunu gösterdi. Ancak gezegen daha fazla zamanı yıldızdan oldukça uzakta geçirmektedir. Gezegenin atmosfer yapısı takip gözlemlerle belirlenecek. Gezegenin atmosferinden yansıyan ışık miktarı atmosferin bileşimi hakkında bilgi verir. Venüs gibi yoğun bulutlu ya da Jüpiter gibi buz parçacıklarla örülü bir atmosferi mi olduğu anlaşılabilir. Jüpiter gibi bir gezegen Güneş'e çok yakın olursa aldığı ısı buzlu maddeyi buharlaştıracaktır. Kısaca dairesel yörüngeye sahip gezegenlerdeki parçacıkların ışığı yansıtma miktarı önemli ipuçları taşır. Ancak aynı şeyi HD 20782b'de denemenin bir şansı yok. Yıldızın çevresinde oldukça hızlı dolanan gezegen bir anda yıldızdan uzaklaşacağından atmosferindeki buzlu yapı tamamen buharlaşamaz diyor Kane. Gökbilimciler HD 20782b'nin atmosferindeki bileşimi belirleyemese de, Jüpiter-benzeri gezegenin yüksek yansıtıcı bulutla kaplı olduğunu düşünmektedir. HD 20782b gibi bir gezegenin keşfi beraberinde birçok soru getirmiştir. Böyle bir gezegenin neden böyle tuhaf bir yörüngeye sahip olduğunu açıklamak gerçekten zor. Başına ne geldi ki bu kadar ilginç yörüngeye sahip oldu? Duvarlara sıçramış kana bakarak cinayeti çözmeye çalışan bir dedektif gibi çalışarak aslında ne olduğunu anlamaya çalışıyoruz diyor Kane. Yine de birkaç çözüm önerisi akla gelmektedir. Sistemde başlangıçta birkaç gezegen olması ve aralarındaki etkileşme nedeniyle gezegenin yörüngesinin bozulması bir neden olabilir. Belki de bir çarpışma buna yol açmıştır. Sıra dışı gezegen için sıra dışı da düşünülebilir: İkili yıldız sisteminden atılmış ve sonra HD 20782'nin çekimine kapılmış da olabilir. İlerleyen yıllarda bu ilginç gezegenle ilgili daha çok bilgi sahibi olunacaktır.


Kepler Uzay Teleskopu verileri işlendikçe heyecan verici keşifler yapılıyor. Şimdi de Dünya'nın büyük kuzeni diyebileceğimiz bir gezegen bulundu. 1400 ışık yılı uzaklıktaki Güneş benzeri yıldızının çevresinde dolanan gezegenin bir başka dikkat çekici ise yaşı... Kuğu takımyıldızı doğrultusunda bulunan gezegen Kepler 452b olarak adlandırıldı. Ötegezegenler b harfinden başlamak üzere kodlanır. Harfin önündeki rakam ya da terimler ise yıldızın adıdır. Dolayısıyla adını şöyle de söyleyebiliriz: Kepler 452 yıldızına bağlı b gezegeni. Dünya'ya göre % 60 daha büyük çapa sahip Kepler 452b'nin yaklaşık yarısının kayalarla kaplı olduğu düşünülüyor. Gezegen yıldızının yaşam alanı içerisinde bulunuyor. Yaşam alanı yıldızın çevresinde suyun sıvı halde bulunduğu bölgedir. Güneş için bu alan Venüs ile Mars arasındadır. Gezegenin yaşam alanı içerisinde olması, 1,6 Dünya büyüklüğündekide gezegende su, dere, göl ya da okyanus olması olasılığını güçlendiriyor . Gezegenin yıldızı çevresindeki dolanım süresi Dünya ile benzerlik gösteriyor: 385 gün. Kepler 452 yıldızı yaklaşık 6 milyar yıl yaşında. Dolayısıyla b gezegeni de aynı yaşta kabul edildiğinde bir başka ilginç olasılık ortaya çıkmaktadır: Yaşam varsa teknolojileri bizden ileridir. Dünya'nın yaşının 4,5 milyar yıl olduğu ve buna bağlı olarak teknolojimizin gelişimini dikkate alırsak, daha yaşlı bir gezegende bize göre çok daha ileri bir uygarlık olabilir. Kepler 452b'de gelişmiş uygarlığa sahip adaylardan biridir . Kepler Uzay Teleskopu şu an görevini sürdürüyor. Ancak artık planlanmış bölgeye bakamıyor. Veri yollamayı sürdürse de önceden baktığı bir alana tekrar bakma şansı az olduğundan yeni gezegen keşfedebilmesi daha zor. Kepler 452b gezegeni uzay aracının yolladığı bir yığın veri arasından bulundu. Kepler verileriyle şu an için aday gezegen sayısı 521 artarak 4696'ya ulaştı. Bu adaylardan yaşam alanı içindeki 12'si 1-2 Dünya büyüklüğünde ve bunların da dokuzu Güneş benzeri yıldızın çevresinde dolanıyor. Şimdi ise gökbilimcileri daha zor bir görev bekliyor. Gezegenin atmosferini inceleyip hangi elementlerin, gazların olduğuna bakacaklar. Ama bu işlem için 2018'de fırlatılacak James Webb Teleskopu gibi gelişmiş ve yetenekli bir teleskoba ihtiyaç var. Ümit Fuat Özyar Kaynak: NASA/Kepler


Gezgin-1 aracının gönderdiği verileri inceleyen bilimciler aracın artık Güneş Sistemi dışına çıktığını düşünüyor. Veriler heliosfer adı verilen devasa manyetik kabarcığa Güneş'ten ve dışarıdan kaynaklı ne kadar parçacığın ulaştığını ortaya koyuyor. Gezgin-1 sayacının elde ettiği sayıma göre heliosferin dışından gelen parçacıklar içeriden gelenlere göre daha fazla. Bu parçacıklar özellikle daha yavaş hareket eden protonlardan oluşuyor. Her altı saatte güncellenen verilere göre parçacık düzeylerindeki değişim Güneş Sistemi sınırında ani olarak değişti. Bu da aracın yıldızlararası uzaya yelken açtığını doğruluyor. Bilimcilere göre uzay aracı güneş rüzgarının etkisini kaybettiği bölgeye yani büyük kozmik okyanusa çıktığının belirlenmesi manyetik alandaki değişimi görmekle orantılıdır. Manyetik alanın yönü ise periyodik alet güncellemesi ve karmaşık bir analiz gerektirir. Bu nedenle aracın dünyaya ilettiği verilerin incelenmesi birkaç ay sürmektedir. Gezgin-1 en uzak uzay aracıdır. Araç bilimcilerin manyetik otoyol olarak tanımladığı yıldızlararası uzaya çıkmış görünüyor. Henüz manyetik alan yönünde bir değişiklik sezilmemesine karşılık aracın saydığı iç ve dış kaynaklı parçacık sayısında ani bir farklılık görüldü. Dış kaynaklı parçacık sayısı birden arttı. Ancak manyetik alanda bir değişme görülmemesi bilimciler arasında aracın heliosfer dışına çıkıp çıkmadığı hakkında küçük de olsa bir tartışma başlattı. Diğer uzak araç olan Gezgin-2 ise henüz Gezgin-1 kadar yol almadı. Gezgin-2'nin sayacında da dış kaynaklı parçacık sayısında belirgin bir artış gözlendi. Yani Gezgin-2 henüz manyetik otoyola ulaşmadı. 2 Yorumlar hocam bildiğim kadarıyla Pioneer Aracı voyager uzay aracından daha uzak yerlere gitmiştir.ama yazıda en uzak yere ulaşan voyager uzay aracı olduğunu belirtmişsiniz.çünkü pioner voyager uzay aracı hem voyagerden daha önce fırlatıldı hemde o zamanlarda en hızlı hareket eden uzay aracıydı.yanılıyor muyum hocam? Pioneer serisinde Pionner 11 Güneş sistemini terk edip şansı muazzam derecede fazlaysa gelişmiş bir uygarlığa düşebilir düşüncesiyle içi donatılmış ilk araç. Araçla iletişim 1995 yılında kesildi ve nerede olduğu bilinmiyor. Araç bu tarihte 13 milyar km yol almıştı. Gezgin-1 ise 2010 yılında 14 milyar km uzaktaydı ve toplamda 22 milyar km yol almıştı. İki aracı karşılaştırdığımızda Pioneer 11'in daha uzakta olması gerektiği akla gelebilir. Ama bilim olasılıkla iş görmediği için ve Pioneer 11'in başına bir iş gelip gelmediğini bilmediğimizden şu an en uzak aracı Gezgin-1 olarak tanımlıyoruz. Ayrıntılı bilgiye http://www.nasa.gov/centers/ames/news/2013/pioneer11-40-years.html adresinden edinebilirsiniz.


NASA'nın Mars yörünge keşif aracı bir kraterin yüksek çözünürlüklü kamerayla çekilen fotoğrafını yayımladı. Fotoğraf 3 Ağustos 2009 tarihinde alındı ve yaklaşık 1 km'lik alanı kapsıyor. Birkaç yıl önce Mars'ta su yollarına bağlı eğimler ve kraterler keşfedilmişti. Bu keşif heyecan yaratmasına karşılık Mars'ta bilinen anlamda sıvı suyun olmadığı da çok geçmeden farkedildi. Buradaki fotoğrafta da suyun aktığı ve bu yolla oluşan V-şekilli kanallar görülmekte. Su buradan büyük bir olasılıkla yüksek yerlerden aşağı doğru akarken bazı kayaların kenarlarından geçerken bazı kayaları da aşındırmış olmalı. Fotoğraftaki arazi Mars'ın 36,5 güney enlemi ve 322,7 kuzey boylamında bulunuyor. Su yollarının olduğu bölgeler ilginçtir, çünkü hala değişim içerebilmektedirler. Oluşan şekiller birkaç yıl içinde su yollarının izlerini bize gösterdi. Bugün Mars yüzeyinde suyun oluşup oluşmadığının belirlenmesi için HiRISE kamerası kullanılıyor. İşte bölgenin fotoğrafı: Kaynak: NASA


Görüntünün yüksek çözünürlüğü için tıklayınız. Karadeliklerin küçük bir bölümü neden yüksek miktarlarda enerji yayar? Gökbilimciler bu sorunun yanıtı için NASA'nın Swift uydusundan aldıkları verileri değerlendiriyor. Bu sorunun kaynağı ise süper kütleli karadeliklerin yalnızca yüzde biri. Elde edilen veriler bu yüksek enerjiyi birleşen gökadaların yeni karadeliklerinin oluşturduğunu gösteriyor. İleride Samanyolu'nun merkezindeki karadeliğin de aynı etkiye sahip olabileceği ortaya çıkarıldı. Çalışma sonuçları Astrophysical Journal Letters'ın 20 Haziran sayısında yer alacak. Gökada merkezleri ya da çekirdeklerindeki gelen bu yoğun ışımadan bir milyon ile bir milyar güneş kütleli karadelikler sorumlu. Güneş enerjisinin 10 milyar katı kadar enerji yayan aktif gökada çekirdekleri evrendeki en parlak nesnelerdir. Bu nesneler arasında kuasar ve blazarlar bulunuyor. Maryland Üniversitesi'nden Michael Koss, Kuramcılar gökada birleşmelerinden oluşan enerjinin merkezdeki Karadeliği beslediğini gösterdi. Çalışma bize karadeliklerin nasıl genişlediğini açıklıyor diyor. Swift uydusunun X-ışınlarıyla çalışması gökbilimcilere aktif gökada çekirdeklerinin çokluğunu da gösterdi. Gökada çekirdeğindeki karadelikten ışık gelmezken onun çevresini saran toz ve gaz diskinden salınan ışık görünür ve morötesi dalga boyu ile düşük dalga boylu X-ışınları yardımıyla sezilebilir. Karadeliğin yakınındaki sıcak tozdan gelen kızılötesi ışık yolu üzerindeki yıldız oluşum bölgelerinden de geçebileceğinden gökbilimcileri yanıltabilir. Güçlü ve enerjik X-ışınları karadeliğin yerini doğrudan saptanması için yeterli olabilir. 2004 yılından bu yanan görevi başında olan Swift uydusu, gökyüzünün haritasını X-ışınlarını algılayarak yapıyor. Şimdiye kadar yapılan çalışmalarla 650 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan aktif gökada çekirdeklerinin düzinelercesini ortaya çıkarıldı. Koss: Swift bize çok farklı aktif gökada çekirdeklerinin görüntülerini iletiyor. Bu gökadaların belki de % 60'ı önümüzdeki 1 milyar yıl içinde birleşecek. Birleşmenin tetikleyicileri de bu aktif gökada çekirdekleridir. Michigan Üniversitesi'nden Gökbilimci Joel Bregman ise bugüne kadar hiç bu kadar net şekilde aktif gökada çekirdeği hareketinin başlangıcını görmediklerini belirtiyor. Bu Swift'in güçlü X-ışınlarını algılama yeteneğiyle oluyor ve sürecin başını bize gösteriyor diyor. Swift uydusu NASA/Goddard tarafından Kasım 2004 yılında fırlatılmıştı. Swift uydusunun çalışmalarına İngiltere, Almanya, İtalya ve Japonya'da destek sağlamaktadır. Kaynak: NASA/Swift


Bu görüntü Dünya'dan 300 ışık yılı uzaklıktaki Yumurta Bulutsusu adlı kozmik bir feneri gösteriyor. Hubble Uzay Teleskobu Güneş benzeri bir yıldızın hayatındaki kısa ama acıklı bir anı yakaladı. Yumurta Bulutsusu bir öngezegenimsi bulutsudur. Ölmekte olan yıldızdan atılan sıcak madde onu çevreleyen toz ve gazı aydınlatır. İsmi gezegenimsi bulutsu olsa da bu tür cisimlerin gezegenle ilgisi yoktur. 18. yüzyılda ilk keşfedildiklerinde Güneş Sistemi'ndeki gezegenlere benzetilmişler ve bu takma ismi almışlardır. Ölen yıldız bu görüntünün merkezindeki parlak çizgilerin arasındaki kalın toz şeritte gizli olmasına karşılık kenarlara doğru yayılan dört ışık kanadı yerini işaret etmektedir. Bu güçlü ışımaların nedeni henüz bilinmiyor ancak bu ışınlar nedeniyle yıldızdan çıkan maddenin güçlü jetleri kalın bulutları oyarak merkezi toz şeritlerin ortaya çıkmasını sağladı. Gezegenimsi bulutsuya neden olan yıldız düzenli aralıklarla -genellikle her yüzyılda bir- madde püskürtür. Bu nedenle yoğun halka disklerinin arasında az yoğun maddeye rastlanmaktadır. Bu tozlu kabukların içindeki yıldız görülmese de oluşumları ve evrimleri hakkında önemli bilgilere bulutsuyla ulaşılabilir. Birkaç milyar yıl yaşayan yıldıza göre sadece birkaç bin yıllık dönemini kapsayan ve oldukça sönük olan bu kısa anını yakalamak önemlidir. Yumurta bulutsusu 40 yıl önce keşfedilmişti. Görüntü hubble'ın Gelişmiş Kamerası ile alındı. Renkler yıldız ışığını yansıtan tozun özelliklerini görmek için oluşturulmuştur. Görüntü kırmızı, mavi ve yeşil renkteki filtreler yardımıyla oluşturulmuştur. Görüntü 1,2 ışık yılı uzunluğundaki alanı gösterir.


Evren bir yandan patlayarak etrafa madde fışkırtan, bir yandan da bu kalıntılardan yeni yaşamların doğmasını sağlayan cisimlerle doludur. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu bu kozmik hareketin anlarından birini yakaladı. Hubble'ın elde ettiği görüntünün merkezinde yumurta biçimindeki mavi halkanın içinde iki gökada görülüyor. Bu gökadaların birbiriyle birleşme sürecinde olduğu ve genç yıldız üst kümelerin bu zincir çekirdeklerin çevresini sardığı görülmektedir. Görüntü merkezindeki olağan yollarından sapmış görünen iki eliptik gökada SDSS J1531+3414 olarak bilinen gökada kümesinin parçalarındandır. Daha önce bölge gözlenmesine karşılık bu çift ilk kez fark edildi. Bu ikilinin birleşme sürecinde olması kimliklerinin bir süre sonra tek olacağı anlamındadır . Birleşen iki eliptik gökadaya ender rastlanır, ancak yıldız oluşumunu tetikleyen gaz bakımından zengin iki eliptik gökadayı birleşirken görmek çok daha zordur. Hubble'ın yakın görüntüsüne göre kümedeki gaz fakiri gökadalarda bir hareketlilik görülmektedir. Yeni yıldız oluşumlarının gerçekleştiği düşünülen gaz ipliksilerinin düğüm oluşturduğu yerlerde yıldız oluşum süreci yağmur tanelerinin yere düşmesini sağlayan fizik yasalarıyla aynı ilkelere bağlıdır . Genç yıldızlardan oluşan ondokuz küme hidrojen gazı iplikçileriyle dokunmuş ve bir dizi oluşturmuştur. Bu yıldız oluşum dizisi yaklaşık Samanyolu'nun çapı kadar, yani 100.000 ışık yılı uzunluğuna sahiptir. İplikçikler birleşen gökadalara göre oldukça küçük görülmektedir. Bu gökadalar gökadamıza göre yaklaşık üç kat daha büyük olup 330.000 ışık yılı çapındadırlar. Bunlar evrendeki en büyük gökadalardan olup küme merkezlerindeki gökadalara tipik örnek olarak gösterilebilir. Bu cisimleri yumurta gibi çevreleyen elektrikli mavi ark benzeri halka çerçeve gökada kümesindeki kütle çekimini gösterir. Kütle çekimi çevresindeki boşluk uzak gökadalardan gelen ışıktan dolayı böylesi tuhaf desenler oluşturur. Gökbilimciler yıldızlı üst kümelerin büyümesinde soğuk gazın kökeninin etkili olduğunu düşünüyor. Burada ise üç senaryo ön plana çıkıyor. Gökadaların birleşmesi gazın da etkiliyor. Ya da iki gökadayı çevreleyen X-ışını plazması yağmur damlaları gibi yoğunlaşıyor. Son olarak da gökadaları çevreleyen on milyon derece sıcaklığındaki gaz haleleri arasındaki çarpışmalar X-ışını yayarak soğuyor. Bu gizem ancak yer ve uzay merkezli gözlemlerinin ayrıntılı gözlemleriyle çözebilecek. Notlar İki ya da daha fazla gökadanın birleşmesi ortaya çok büyük bir cismi çıkarır (heic0912). Buradaki şiddetin etkisiyle gaz, toz ve uzak gökadaların yıldızlı şeritleri ve büyük gaz kuyrukları ile gökadanın şekli değişir (heic0810). Birleşme sürecinde musluktan eşit aralıklarla damlayan su zerrecikleri gibi eşit aralıklı yıldız üst kümelerini oluşturur. Buradaki temel fark ise sudaki yüzey gerilimi ile yıldız oluşturan zincir arasındaki kütle çekimi kuvvet farklılığıdır. Fiziğin temel yasaları ister yağmur damlası ölçeğinde ister 100.000 ışık yılı ölçeklerde olsun, ölçeğe göre değişmeyen harika gösterinin açıklamasını yapabilmektedir. Videolar


Bilim insanları roketler yoluyla elde edilen sonuçlar neticesinde yerden yükseldikçe zamanın daha hızlı aktığını biliyorlardı. Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'ndeki fizikçiler şimdi 33 cm gibi daha düşük bir yükseklik farkında da aynı olayın gerçekleştiğini gösterdiler. Bu da bir-iki merdiven basamağı kadar yüksekte duran birinin daha hızlı yaşlanacağı anlamına geliyor! Peki ne kadar? Buradaki fark hiç de önemsenecek ya da fark edilecek kadar değil. 79 yıllık ömrün 1 saniyesinin 90 milyarda 1'i kadar! Benzer şekilde NIST araştırmacıları hız için de bir deney yapılar. Daha önce jet uçaklarıyla yapılan deneyi, bu sefer saatte 20 mil (yaklaşık 32 km) hızla giden bir araç için tekrarladılar. NIST'deki bilim insanları zaman genişlemesi deneylerini bir çift atomik saat kullanarak gerçekleştirdiler. Neredeyse aynı zamanı gösteren saatlerde iki enerji düzeyi arasından bir alüminyum iyonu saniyede milyon kere milyar kez titreştirdiler. Aralarında 75 metre bulunan iki saati birbirlerine fiber optik kablo ile bağladılar. Alüminyum saatlerin deneysel sonuçlarını yorumlamak için ayrıca yüksek kararlılıktaki kuantum bilgisayarlar kullanılmıştır. Saatlerin çalıştırılmasında günümüz standart atom saatlerindeki sezyum atomunda olduğu gibi yüksek güçle gönderilen lazer ışığı kullanıldı. Optik saatler normal bir saate göre zamanı 100 kat daha doğru gösterir. NIST araştırmacılarından James Chin-Wen Chou: Alüminyum saatlerdeki hassas ölçüm, göreliliğin küçük etkilerini gösterir diyor. NIST deneylerinde özellikle görelilik kuramının iki sonucu üzerinde duruldu. İlki eşit yüksekliklerde olmayan saatlerden daha yüksekte olacağının daha hızlı çalışacağını belirten sonuçtu. İkincisi de daha hızlı hareket eden bir gözlemcinin saatinin yavaşlayacağını söyleyen sonuçtur. Burada ünlü ikizler paradoksunu hatırlamakta fayda var. İkizlerden biri daha hızlı hareket eden gemiye konulup uzayda yolculuk yapıp döndüğünde kardeşine göre daha genç görünecektir. Burada yolculuk yapan ikiz kardeşin gidiş ve dönüşündeki hızlanma ve yavaşlamaya bağlı ivmelenmesi önemli rol oynar. NIST bilim insanları iki alüminyum saatin birinde özel değişikler yaparak bu etkileri gözlemeyi başardı. İki saat için de iyonların göreliliğe bağlı olarak frekanslarını ölçtüler. Deneylerin birinde ekip, saatlerden birini diğerinden 1 metrenin üçte biri kadar yükseğe yerleştirdi. Sonuç beklendiği gibiydi. Yüksekte duran saat diğerine göre küçük farkla da olsa daha hızlı çalışıyordu. İkinci deneyde ise iyonun fiziksel harekete karşı olan tutumu incelendi. Ekip iyonun birini iterek saniyede birkaç metreye kadar ileri-geri hareket yaptırdılar. Beklenen bu saatin diğerine göre daha yavaş işlemesiydi. Hareketli iyonun tıpkı ikizler paradoksundaki yolculuk eden ikiz kardeş gibi davrandığı görüldü. Süper hassas saatlerle yapılan böylesi deneylerin jeodezi, jeofizik ve hidroloji uygulamalarına, dünya ve çekim alanının hesaplanmasında, diğer fizik kuramlarında, uzay deneylerinde yararı olabilir. NIST bilim insanları alüminyum saatlerin duyarlığını iyonu tuzaklayan geometrik yapıyı, hareketini arttırarak ve çevre etkenlerini azaltarak 10 kat arttırmayı planlıyor. Buradaki amaç 1 cm yükseklikteki zaman değişimlerini hesaplayabilmek. Böylece deniz seviyesi ile yüksek bir nokta arasındaki gerekli bağıntı kurulabilecek. Kaynak: NIST 9 Yorumlar Dünyanın Güneş etrafındaki her dönüşü 1 yıldır.Eski insanların binlerce yıl yaşadığı rivayet edilir. Doğru olabilir.Çünkü Dünyamız her yıl güneşten belirli mesafe ve oranda uzaklaşmaktadır.Bu süre bugün için ortalama 100 yıl olabilir.Yani eskinin 1000 yılı , şimdikinin 100 yılına yakındır.Şöyle de yorumlayabiliriz.Eskiden dünyanın güneş etrafındaki yolculuğu şimdikinin 1 / 10 katı ise de insanlar gene aynı sürede yaşlanıyorlar.Zaman dilimi 1 gün 24 saat. Eskinin zaman dilimi 1 gün 2,4 saat . O zamana göre 1000 yaşayan insan aynı süreye denk gelen 100 yıl yaşıyor. Hadi faraziyelerinizi buradan çıkarıp devam ettirelim. Yorumunuzun konuyla ilgisini kestiremedim. Ancak Dünya'nın Güneş'ten uzaklaşması dikkate alınacak ölçülerde değil. Eskiden insanlar 1000 yıl yaşıyor muydu? Bilmiyorum. Bildiğim şey Dünya'nın Güneş'ten her yıl birkaç cm uzaklaştığı. Bu da aradaki 150 milyon km'yi düşünürseniz dikkate alınacak bir uzaklık değişl. 100 000 yılda bile bu uzaklık ancak birkaç km eder. Kaldı ki insanoğlunun Dünya macerası 100 000 yıldan daha yakın zamanda başladığını biliyoruz. ne demişler hemen yukarıda. . . // Buradaki fark hiç de önemsenecek ya da fark edilecek kadar değil. 79 yıllık ömrün 1 saniyesinin 90 milyarda 1'i kadar! // demişler. bunu hemen hesaplayalım,............................ çıkacak sonuca bakınız. . .1 / (79 * 365 * 24 * 60 * 60 * 90.000.000.000 = 1 / 224.220.960.000.000.000 (1 / saniye) = 2,2422096 *10^ 17 saniye (2,2422096 * 10-17 saniye)......................................hemen yukarıda benim yaptığım matematiksel hesap, bilim adamlarının yapmış olduğu ölçümlerde, yeryüzüne göre aralarında 33 santimetre fark bulunan alüminyum atomlarının elektronlarının tınısı yani dönme sayıları arasındaki fark denebilir. yukarıda bulduğum bu sonuç yani bu fark, aynı tip atom elektronlarının yerçekimi etkisinde, 33 santimetre aralıkta, alttaki atomun son elektronu üstteki atomun son elektronundan 2,2422096 * 10-17 saniye daha az bir süre ile yörüngesindeki turunu tamamlar. şimdi bu matematiksel hesap ve bu tınıları bu bilim adamları, bu fizikçiler zamanı hızlandırma ile nasıl bağdaştırabildiler aklım almıyor. zaman el ile tutulur göz ile görülür bir şeymiki azaltıp çoğaltabiliyorsunuz, hızlandırıp yavaşlatabiliyorsunuz..............................................................hayret ki hayret. . . aslında hocamız öyle her hafta değişik bi konu belirlese bizde o konu hakkında düşüncelerimiz birbirimizle paylaşsak ne kadar güzel olur.tıpkı bu konuda olduğu gibi.konumuza gelince zaten bu yolculuk önümüzdeki enaz 100 sene için hemen hemen imkansız.zaten o zamana kadar bana sorarasanız dünya pekte yaşanılabilir bir yer olmayacak.ama şimdide olsa bana böyle bi yolculuğa var mısın deseler tabiki de EVET olur cevabım Burada önemli olan , bir ötegezegene yolculuk esnasında, yolcuların zamanının kendilerine göre yavaş, dünyadaki gözlemciye göre hızlı akmasıdır. Örneğin dünyadan 50 ışıkyılı uzaklıktaki bir gezegene gidiş esnasında, uzay gemisinin ışık hızına yaklaşık bir hızda gittiğini düşünelim. DÜnyadaki gözlemciye göre yolculuk 80 yıl sürsün, bu durumda uzay gemisindeki yolcuların kendilerine göre zamanın yavaşlaması gerekmejktedir. gzegene varıldıuğında yolcular diyelimki 5 yıl yaşlansınlar ama dünyadakiler ise 80 yıl yaşlansınlar... Eğer gerçekten böyle oluyorsa, İnsanoğlu uzay gemilerini hızlandırmanın bir yolunu bulmalı... Tabiki bir başka seçenekte, kurt delikleri olarak bilinen uzay zamandaki kısa yol tünelleri... Eğer bunlarda gerçekten varlarsa ve günün birinde kontrol edilebilecek bir yol bulunursa işte asıl o zaman bu Evrende muazzam mesafeleri kısa zamanda almak adına çığır açıcı bir gelişme olur. Yolculuk gerçekten bi insan için oldukça zor olucaktır bana göre.Hele biz yeryüzünün çocukları ne kadarda gelişmiş teknoloji olsa o kapalı alanda ne kadar durabiliriz ki 🙂 Ayrıca böyle bi yolculuğa girişip dünyaya geri dönmek istediğin zaman onca seneden beri karşılaşacağı manzara nasıl olurdu kimbilir.Bilmiyorum ama bunu yapmak isteyen kişi yada kişiler oldukça cesur olan insanlar olucaktır heralde.Bana deseler böyle bi yolculuğa çıkarmısın diye tabikide bunu düşünmem.Her ne kadar uzayı kendi gözlerimle görmek istesemde dünya özlemi orda beni zor durumda bırakacaktır er yada geç 🙂 Belkide birgun Arthur.C.Clarke'in yazdığı Rama gibi bir uzay aracı ile insanları senelerce uyutarak başka bir sisteme gideriz.insan ırkı bu dünyada uzun süre yasamayı başarırsa neden olmasın ? Gerçi kitapta bunu dünya dısı varlıklar sağlıyordu ama o bile cilgincada gelse imkansız değil 🙂 vayy canına.o zaman dünya gibi yaşanılabilir bi gezegen keşfettiğimizde ve o gezegene bizi ulaştıracak bir uzay aracı yapabilirsek ölmden önce o gezegeni görebiliriz...nasılsa bizi o gezegene ulaştıracak uzay aracımız hipersonik hızlı olacak.buda bizi daha geç yaşlanmamızı sağlıyacak... Burada bir ötegezegenden bize ışığın onlarca yılda geldiğini hatırlatmakta fayda var. Işığı bize 50 yılda gelen bir gezegene gidebilecek bir uzay aracı ışık hızında gidemeyeceğine göre ışığın %99.99'unda gitse bile yolculuk en az 50 yıl sürecektir. Bu kadar süre içerisinde yolcunun küçük bir alanda hayatını sürdürmesi o kadar kolay olmayacaktır.


Avrupa Güney Gözlemevi'nin Kozmik Mücevherler Programı ölmekte olan bir yıldızın son nefesini yakaladı Gezegenimsi bulutsu ESO 577-24'ten çıkan sönük, kısa ömürlü parıltı sadece 10.000 yıl, yani gökbilimsel tanımla göz açıp kapayıncaya kadar geçen bir süre devam etmektedir. ESO'nun Çok Büyük teleskopu bu iyonlaşmış parıldayan gaz kabuğunu görüntüledi ölmekte olan yıldızın son nefesi şeklindeki sakin görünür kalıntılar görüntünün merkezindeki yer almaktadır. Bu gezegenimsi bulutsunun gazdan kabuğu genişleyip sönükleştikçe, giderek görünmez hale gelecektir. Uzaya yayılan kısa ömürlü parıldayan gaz kabuğu gezegenimsi bulutsu ESO 577-24 bu görüntüye egemen olmaktadır . Bu gezegenimsi bulutsu dış kabuklarını uzaya atarak, geride küçük, oldukça sıcak bir cüce yıldız bırakan dev bir ölü yıldızın kalıntılarıdır. Bu küçülen kalıntı giderek soğuyacak ve sönükleşerek, bir zamanlar dev bir kırmızı cüceden geriye kalan yaşamına önemsiz bir hayalet olarak devam edecek. Kırmızı dev yıldızlar çekirdeklerindeki hidrojen yakıtını tüketerek yaşamlarının sonuna gelen yıldızlar olup kütleçekimi altında büzülmeye başlamaktadırlar. Bir kırmızı dev küçüldükçe yoğun basınç altındaki yıldız merkezi dış kabuğu güçlü yıldız rüzgarları şeklinde boşluğa atmaktadır. Ölmekte olan yıldızın parlak çekirdeği morötesi ışınım yayarak dışarıya atılan kabukları iyonlaştırır ve parlamalarını sağlar. Sonuçta gördüğümüz şey bir gezegenimsi bulutsudur yaşamının sonundaki yaşlı yıldızın son vasiyeti . Bu parıltılı gezegenimsi bulutsu 1950'lerdeki Ulusal Coğrafya Topluluğu Palomar Gözlemevi Gökyüzü Taraması'nın bir parçası olarak keşfedilmiştir ve 1966 yılında Gezegenimsi Bulutsuların Abell Kataloğu'na kaydedilmiştir . Yaklaşık 1400 ışık-yılı uzaklığı ile ESO 577-24'ün hayaleti andıran parıltısı sadece güçlü teleskoplarca görülebilmektedir. Cüce yıldız soğudukça, bulutsu uzaya genişlemeye devam edecek ve yavaşça görünmez hale gelecektir. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen girişimle elde edilmiştir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici nesnelerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de gelecekteki bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere erişime açık hale getirilmektedir. Notlar Gezegenimsi bulutsular gökbilimciler tarafından ilke kez 18. yy'da gözlendi onlara göre sönük parıltıları ve kıvrımlı dış bölgeleri Güneş Sistemi'ndeki gezegenleri andırmaktaydı. Güneş'imiz bir kırmızı cüce haline geldiğinde yaşı yaklaşık 10 milyar yıl olacak. Bununla birlikte şu anda panik yapmaya gerek yok, Güneş'in yaşı şimdilik sadece 5 milyar yıl. Gökbilimsel nesnelerin genellikle değişik türde resmi isimleri olmaktadır çünkü farklı kataloglardaki isimlendirmeler farklılık arz etmektedir. Bu nesnenin Gezegenimsi Bulutsuların Abell Kataloğundaki resmi adı PN A66 36'dır. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Avrupalı bilim insanları, NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile şimdiye kadar yapılmamış ölçüde kapsamlı bir çalışma yapıyor. Araştırmacılar ilk zamandan bu yana evrenin genişlemesini sağlayan kütle çekimini zayıf mercek etkisi yöntemini kullanan Hubble verileriyle inceleyecek. Leiden Gözlemevi'nden Tim Schrabback liderliğindeki bir grup gökbilimci, Hubble verileriyle şimdiye kadar yaklaşık 446 000 gökadanın incelemesini bitirdi. Bunun için Hubble gelişmiş kamerasıyla 1000 saate yakın zaman içinde 575 görüntü aldı. Hubble verilerine ek olarak dünya üzerinde kurulu teleskoplarla da 194 000 gökadanın kırmızıya kayma değerleri ölçüldü. Ekip üyelerinden Edinburg Üniversitesi'ndeki Patrick Simon: Yaptığımız bu kapsamlı çalışmayla evrendeki görünmeyen yapılar hakkında da bilgi edinebileceğiz diyor. Çalışmada gösterilen titizlik ve evrenin geniş bir bölümünü kapsaması nedeniyle, genişleme hızını arttıran karanlık enerjinin gizemini ortaya çıkaracak. Genişlemeyi karanlık enerjiye bağlayan birçok çalışma bulunuyor. Bilim insanları, evrenin tarihsel sürecini, genişlemesini, maddeyi bir arada tutan kütle çekimini, genişleme hızını arttıran karanlık enerjinin sırlarını ortaya çıkarmak istemekteler. Bonn Üniversitesi'nden Benjamin Joachimi, Karanlık enerji iki sebepten dolayı ölçümlerimizi etkiliyor. Birincisi gökada kümelerinin daha yavaş büyümesine yol açar, ikinci olarak da aralarındaki uzaklığı arttırarak genişleme yolunu değiştirir. Bizim incelememiz her iki sonuca da duyarlıdır diyor. Paris Astrofizik Enstitüsü'nden Martin Kilbinger ise; Çalışmamız ayrıca Einstein'ın Genel Görelilik Kuramını ve mercek etkisiyle alınan kırmızıya kaymayı da doğrulamaktadır diyerek ekleme yapıyor. Çalışmada hedeflenmiş olan gökadaların kırmızıya kayma değerleri ile evrendeki gökada dağılımına ilişkin harita da netleşmektedir. Bonn Üniversitesi'nden Jan Hartlab; Gökadalar arasındaki uzaklığı ve bizim ile onlar arasındaki madde dağılımını daha net ölçebiliyoruz diyor. Yine ekip üyelerinden Harvard Üniversitesi'nde görevli William High; Şimdiye kadar yapılan çalışmaların çoğu göğüs röntgen filmi gibi 2D (2 boyutlu) idi. Bizim çalışmamız ise insan iskeletini görmek gibi 3D (3 boyutlu)'dir. Böylece karanlık maddenin evrendeki evrimini tıpkı genç bir iskeletin olgunlaşıncaya kadar ki filmini izlemek gibi gözlemleyebiliyoruz diyerek örnekliyor. Gökbilimciler özellikle kozmos incelemesini seçtiler. Çünkü evrenin seçilen küçük bir örneği büyük yapıyı temsil etmektedir. İleride bir gün birileri bu çalışmayı alıp daha büyük alanlara uygulayarak resmin daha da genişlemesini sağlayabilir. Kaynak: NASA/ESA Hubble


Avrupa Uzay Ajansı'nın iki gözlemevi Zincirli Prenses (Andromeda, M31, NGC 224) Gökadası için güçlerini birleştirdi. Herschel ile kızılötesi dalga boyunda şimdiye kadar görülmemiş ölçüde yıldız oluşum disklerini ve XMM-Newton Teleskopu da X-ışınları ile ölmekte olan yıldızları gözledi. ESA'nın iki teleskopu 2010 yılı başında komşu gökada M31'e gözlerini dikti. Bu gökada Samanyolu'na benzeyen yapısıyla birkaç yüz milyar yıldız barındırır. Gökadanın şimdiye kadar alınan en ayrıntılı kızılötesi görüntüsü ile çok daha fazla yıldız oluşturduğu görüldü. Uzak kızılötesi ışığa duyarlı yapısıyla Herschel, soğuk toz ve gaz bulutları arasında oluşan yıldızları görebilir. Bu bulutların içindeki yıldız acelesi olmadan yüz milyonlarca yıl boyunca çevresindeki maddeleri kendine yavaşça çekerek tozlu bir koza içinde doğar. Yıldız yeterli yoğunluğa ulaştığında ise görünür ışıkta parlamaya başlar. İşte bu andan sonra sıradan teleskoplarla görünür hale gelir. Birçok gökada dikkati çekecek ölçüde sarmal şekildedir. Ancak Zincir Prenses daha farklı bir görüntü verir. Gökadanın sarmal şeklinin 75 000 ışık yılı uzaklığına kadar merkezi çeviren büyük bir toz halkaya sahiptir. Bazı gökbilimciler bu toz halkasının başka bir gökada ile çarpışması sonucunda oluştuğunu düşünüyor. Yeni Herschel görüntüleri halkanın daha karmaşık bir yapıda olduğunu gösteriyor. Dev toz yapı, en az beş yıldız oluşturan eş merkezli halkalardan oluşuyor. Kızılötesi görüntü üzerine eklenen diğer görüntü ise XMM Newton ile alınan X-ışını görüntüsüdür. Kızılötesi görüntüler genellikle yıldız oluşum sürecini gösterirken, X-ışını görüntüleri yıldız evriminin son basamağını gösterir. XMM Newton, Zincirli Prenses içindeki ve özellikjle merkez çevresinde toplanan yüzlerce x-ışını kaynaklarını gösterdi. Bunların bir kısmı şok etkisiyle patlayıp uzaya kalıntılarını fırlatan yıldızlar, diğerleri ise ölümcül bir kütle çekimi etkisiyle birbirini sınayan kilitli yıldız çiftleridir. Bu ölümcül çekim nedeniyle yıldızlardan biri yaşamı için diğerinden madde çalar. Gazı çalan yıldız ısınır ve x-ışını dalga boyunda parlamaya başlar. Madde çalan yıldız nihayetinden diğer yıldızdan daha kütleli olacak ve kendini saran çalıntı gazın da etkisiyle patlar. Hem kızılötesi hem de x-ışını görüntülerini atmosfer etkisi nedeniyle yeryüzünden almak olanaksızdır. Dünya'dan görülen bir yıldız ışığı güzel olabilir ama bu onun görünen kısmının an fazla yarısıdır. Görünür ışık yıldızların yetişmiş olanları gösterirken, kızılötesi doğan yıldızları ve x-ışını da ölmekte olanları gösterir. Yıldızların yaşam haritalarını yapmak için daha fazla veriye ihtiyaç duyarız ve Herschel ile XMM Newton bu açıdan güzel bir katkı sağlamışlardır. Kaynak: ESA


VLT beyaz cücenin yemeğinden kalanları görüntüledi Ölü bir yıldızla onun asteroid yemeği arasındaki ölümcül etkileşimden geride kalanlar ilk kez uluslararası bir gökbilimciler ekibi tarafından ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskop ile ayrıntılı bir şekilde araştırıldı. Her ikisi de VLT üzerinde bulunan Mor-ötesi ve Görsel Eşel Tayfölçeri ve X-işaretleyici'nin de aralarında bulunduğu birçok aygıt kullanan ekip, beyaz cüce ve etrafındaki bölgeden gelen ışığı 2003 ile 2015 yılları arasında, on iki yıl gibi görülmemiş bir zaman aralığında inceleyerek, oldukça ayrıntılı gözlem verilerine ulaştılar. Bu kadar uzun süren gözlemler sistemi birkaç noktadan görüntüleme ihtiyacı nedeniyle ortaya çıktı . İşlenmiş verilerden elde ettiğimiz görüntü bu sistemin gerçek bir disk-benzeri yapıda olduğunu ve tek bir gözlem karesi ile tespit edemeyeceğimiz çok sayıda yapıdan meydana geldiğini gösterdi, diye açıklıyor araştırma makalesinin başyazarı Christopher Manser. Doppler tomografisi insan vücudunu taramak için tıpta kullanılan tomografik taramaya ilke olarak benzer adı verilen bir teknik kullanan ekip, ilk kez ölü bir yıldızın yemeği olan J1228+1040 etrafındaki parıldayan gazdan kalıntının yapısını ayrıntılı bir şekilde görüntüleyebildi. Çok büyük yıldızlar Güneş'ten yaklaşık on kat daha büyük kütleye sahip olanlar yaşamlarının sonunda bir süpernova patlaması olarak olağanüstü şiddetli bir zirveye erişirler, daha küçük yıldızlar bu tür dramatik sonuçlara maruz kalmazlar. Güneş gibi yıldızlar yaşamlarının sonuna geldiklerinde, yakıtlarını tüketmiş olarak, kırmızı devler olarak genişleyip dış katmanlarını uzaya atarlar. Önceki yıldızın sıcak ve oldukça yoğun merkezi bir beyaz cüce geride kalan tek şeydir. Peki, gezegenler, asteroidler ya da böyle bir sistemde bulunan diğer nesneler bu ateş çemberinden sağ çıkabilir mi? Geride neler kalır? Yeni gözlemler bu soruları cevaplamaya çalışacak. Beyaz cüceler açısından gaz maddesinden oluşan yörünge diskleri ile çevrili olmak nadir bir olay sadece yedi kadarının şimdiye kadar böyle olduğu bulundu. Ekibe göre asteroid ölü yıldıza tehlikeli bir şekilde yakınlaşarak şimdi görünür halde olan disk maddesinin yoğun gelgit kuvvetine maruz kaldı ve parçalarına ayrıldı. Yörünge diski Satürn gibi, gezegenlerin etrafında, gezegene yakın bir yörüngede bulunan ışık yayan halkalara benzer şekilde meydana gelmiş. Bununla birlikte J1228+1040 halkalı gezegenden çap olarak yedi kat daha küçük olduğu halde, kütlesi 2500 kat daha büyüktür. Ekip beyaz cüce ile halka arasındaki uzaklığın oldukça farklı olduğunu gördü Satürn ve halkaları bu aradaki boşluğa rahat bir şekilde sığabilir . VLT ile yapılan uzun-dönemli yeni çalışma sayesinde ekip, diskin beyaz cücenin oldukça güçlü kütleçekimi etkisinden kaynaklanan devinim hareketini izleyebiliyor. Diskin ayrıca şekil olarak oranız olduğu ve henüz daire haline gelmediği bulundu. 2006 yılında beyaz cücenin etrafındaki enkaz diskini keşfettiğimiz sırada, şimdi bu görüntüde görebildiğimiz ayrıntılara ulaşabileceğimizi hiç düşünmemiştik, on iki yıllık verilerin hepsi burada ve kesinlikle beklediğimize değmiş, diye ekliyor çalışmanın yardımcı yazarı Boris Gansicke. J1228+1040 gibi kalıntılar yıldızların yaşamlarının sonun ulaştıklarında karşılaştıkları ortamı anlamak için anahtar ipuçları sağlayabilir. Bu da gökbilimcilerin ötegezegen sistemlerinde görülen süreçleri anlamalarına yardım edebilir ve hatta yaklaşık yedi milyar yıl içinde Güneş yaşamının sonuna geldiğinde Güneş Sistemi'nin kaderini tahmin etmeye. Notlar Beyaz cücenin tam adı şu şekildedir: SDSS J122859.93+104032.9. Ekip iyonlaşmış kalsiyumdan gelen ve kalsiyum üçlüsü denilen, üç-dallı ve anlaşılması kolay tayfı tespit etti. Bu üç çizgiye ait gözlenen ve bilinen dalgaboyları arasındaki fark ile gazın hızı oldukça iyi bit hassasiyette belirlenebiliyor. Her ne kadar bu beyaz cüce etrafındaki disk Güneş Sistemi'ndeki Satürn'ün halka sisteminden çok daha büyük olsa da, genç yıldızların etrafındaki gezegenleri oluşturan kalıntı disklerine göre çok küçük kalmaktadır. ESO-Türkiye