Hubble Uzay Teleskopu Messier 68 (M68) olarak bilinen yıldızlarla dolu küresel yıldız kümesini görüntüledi. Bir yıldız kümesi yüzbinlerce hatta milyonlarca yıldızın karşılıklı kütle çekim dengesiyle milyarlarca yıl bir arada bulunurlar. Gökbilimciler buradaki yıldızların yaşına bakarak küresel kümelerin yaşlarını tespit ederler. Aynı zamanda bulundurdukları kimyasal elementleri de yolladıkları ışık ile belirleyen gökbilimciler bu yıldızlarda genellikle Güneş'te bulunan karbon, okjien ve demir gibi ağır elementlerin daha az olduğunu gördüler. Bu kümelerin içinde evrenin antik çağdan kalmış yıldız sayısı azdır ve sürekli yeni yıldızlar ürer. Öyle ki küresel kümelerde kayıtlı en yaşlı yıldız sadece 10 milyar yıl yaşındadır. Samanyolu Gökadası'nda 150'den fazla küresel küme bulunur. Galaktik ölçeğe göre bu tür kümelerin boyutu pek de büyük değildir. M68, 100 ışık yılından biraz fazla çapında bir alanı kaplamaktadır. Samanyolu'nun bir ucundan diğer ucuna uzunluğu ise 100 000 ışık yılından fazladır. 33 000 ışık yılı uzaklıktaki M68, Hydra takım yıldızında bulunur. Ünlü Fransız gökbilimci Charles Messier'in 1780 yılında hazırladığı kataloğa 68. sırada girmiştir. Hubble bu görüntüyü Geniş Alan Kamerası ile elde etti. Görüntü kızılötesi ve görünür bölge görüntülerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.


Gezegenimiz ve dolayısıyla Güneş Sistemi genç yıldızlarla çevrili 1000 ışık yılı genişliğindeki bir balonun merkezinde bulunuyor. Yeni yapılan bir çalışmaya göre 14 milyon önce başlayan bir dizi süpernova ile yıldızlararası uzaya yayılan gaz bulutu genişledi. Güneş bu sırada buluttan uzak olmasına karşılık Samanyolu çevresindeki hareketi nedeniyle bir süre sonra bu bulutun içine girdi. Çalışma için üretilen 3-boyutlu bir uzay-zaman animasyonuna göre 500 ışık yılı uzaklığa kadar yakınımızda bulunan tüm genç yıldızlar ve yıldız oluşturan bölgeler Yerel Kabarcık olarak adlandırılan dev balonun içinde yer alıyor. Gökbilimciler on yıllardır böyle bir yapının varlığını biliyor; ancak ilk kez Yerel Kabarcığın başlangıcını ve çevresine olan etkisini anlayabilecek durumdalar. Yeni veriler ve tekniklere dayanarak oluşturulan uzay-zaman animasyonu ilk kez 14 milyon yıl önce patlayan bir dizi süpernovanın yıldızlararası ortamdaki gazı ileri iterek yıldız oluşumu için gerekli olan yapıya büründüğünü gösteriyor. Bugün iyi bildiğimiz yedi yıldız oluşum bölgesi veya moleküler bulutlar balonun yüzeyinde bulunuyor. Uzay Teleskopu Bilim Merkezinden Hubble araştırma ekibi üyesi Catherine Zucker: Bugün gördüğümüz Yerel Kabarcığın oluşması için milyonlarca yılda yaklaşık 15 süpernova patlamasının olması gerektiğini hesapladık diyor. Gökbilimciler tuhaf şekli olan balonun hareketsiz olmadığını ve yavaş yavaş genişlemeye devam ettiğini belirtiyor. Saniyede yaklaşık 6.5 km hızla ilerliyor. Gücünün çoğunu kaybettiği için hızı neredeyse sabitlendi diyor Zucker. Balonun genişleme hızı ve yüzeyinde oluşan genç yıldızların geçmişi ve şu anki yörüngeleri Avrupa Uzay Ajansının Gaia adlı uzay gözlemevinden alınan verilerle hesaplandı. Viyana Üniversitesinden Prof. Joao Alves: Yerel Kabarcığı oluşturan ilk süpernova patladığında Güneş olay yerinden çok uzaktaydı. Fakat yaklaşık beş milyon yıl önce Güneş'in Samanyolu çevresindeki hareketi onu doğrudan balonun içine götürdü. Şu an Güneş Sistemimiz balonun merkezinde bulunuyor diyor. Bugün Güneş'in yakınından uzaya baktığınızda balonun yüzeyi boyunca oluşan yıldız oluşum sürecini ön taraftan izleyebiliyoruz. İlk kez 50 yıl önce Samanyolu'nda çok sayıda süper baloncuklar olduğu teorisi ileri sürüldü. Harvard Üniversitesi Astrofizik Merkezinden Alyssa Goodman: Şimdi elimizde bunun kanıtı var. Böyle bir balonun ortasında olma ihtimali kaçtır? İstatiksel olarak Samanyolu'nda bu tür baloncukların sayısı az olsaydı Güneş böyle bir balonun merkezinde olabilir miydi? diyor. Goodman, Samanyolu'nu çok delikli İsviçre peynirine benzeterek, peynirdeki her deliği süpernovalar tarafından oluşturulmuş ve yeni yıldızların doğum evleri olarak nitelendiriyor. Ekip şimdi bu baloncukların şekillerini ve boyutlarını 3 boyutlu görebilmek için daha fazla baloncuk haritasını çıkarmayı planlıyor. Baloncukların ve birbirleriyle olan ilişkilerinin haritasını ortaya çıkarmak ölmekte olan yıldızların Samanyolu gibi gökadaların evrimindeki rolünün anlaşılmasını sağlayacaktır. Zucker yanıtlanması gereken soruları sıralıyor: Bu baloncuklar nereye değiyor? Birbirleriyle nasıl etkileşiyor? Süper baloncuklar Samanyolu'ndaki Güneşimiz gibi yıldızların doğuşunu nasıl sağlıyor?


31 Mayıs 2013'de 1998 QE2 adlı asteroit Dünya'dan 5,8 milyon km ya da başka bir ifadeyle Dünya-Ay uzaklığının 15 katı kadar bir noktadan geçiş yapacak. Tehlikeli asteroitlere karşı her zaman alarm durumunda olan gözlemciler asteroiti 70 m'lik radar teleskopla izleyecek. Asteroit herhangi bir tehdit içermiyor. Jet İticileri Laboratuarı'ndan ve Goldstone radarından sorumlu gökbilimci Lance Benner: Asteroit 1998 QE2, Goldstone ve Arecibo radarları için mükemmel bir hedef olacak. Bu radarların elde edeceği yüksek çözünürlüklü görüntülerle asteroitin gizli özelliklerini ortaya çıkarmayı hedefliyoruz diyor ve ekliyor: Bu gözlemler asteroitin büyüklüğünü, yüzey, şekil ve dönem özellikleriyle kökeni hakkında bilgi verecek. Ayrıca yörüngesinin hesaplanmasıyla gelecekte Dünya'ya doğru yönelecek cisimlerin ne kadar yakından ne kadar hızla geçeceği daha doğru hesaplanabilecek. Asteroit 31 Mayıs 2013'de Türkiye saatiyle 22:59'da en yakın konumda olacak. Dünya'nın bu kadar yakınından önümüzdeki iki yüz yıl boyunca başka bir asteroit geçmeyecek. 207 kilometre uzunluğundaki 1998 QE2 asteroiti, New Mexico'daki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nün Dünya'ya Yakın Asteroit Taraması programı çerçevesinde 19 Ağustos 1998'de keşfedilmişti. Goldstone radarı Dünya'dan 4 milyon km uzaktan geçen 3,75 metre büyüklüğündeki küçük bir asteroiti bile görüntüleyebilecek yetenektedir. Böylesi bir asteroitin ayrıntılı görüntüsünü elde etmek için şimdiden sabırsızlanıyorum. Radarın yetenekleri, Dünya'dan uzakta küçük bir ışık noktası gibi geçecek cismi, ayrıntılı olarak görmeyi sağlar. Gerçek anlamda Dünya'ya yakın asteroitlerin radar görüntüleri ile Güneş Sistemi'ndeki asteroit sınıflarını ortaya çıkarmak için kullanılır diyor Benner. Güneş'e doğru yönelen asteroitlerin şekilleri değişime uğrar. Daha önce radar ve uzay araçlarının görüntüleriyle elmas, kek, patatese benzetilen asteroitlere göre 1998 QE2'nin neye benzetileceği merak konusu. Gökbilimciler 30 Mayıs-9 Haziran tarihleri arasında NASA'nın 70 m'lik Goldstone'un Derin Uzay Anteni ile Porto Riko Arecibo Gözlemevi'nin radarını kullanarak geniş bir gözlem çalışması yapmayı planlıyor. İki teleskopun farklı özellikleri nedeniyle birbirini tamamlayıcı çalışmaların ortaya çıkmasına yardımcı olacağından, asteroit hakkında çok daha fazla bilgi edinilecektir. NASA asteroitlerin izlenmesine gezegenimizin korunması anlamında önem veriyor. Bunun için oldukça sağlam ve verimli yürütülen bir araştırma programı da mevcut. Bugüne kadar keşfedilen Dünya'ya yakın cisimlerin % 98'i bu programla keşfedildi. Geçtiğimiz 2012 yılında NEO bütçesi 6 milyon dolardan 20 milyon dolara yükseltildi. Program sadece Dünya'ya yakın asteroit ya da kuyrukluyıldızları aramakla kalmayıp, bunların özelliklerini, yörüngelerini de belirlemeye çalışıyor.


11 Yeni gezegen daha keşfedildi. Gezegenler in hepsinde Keck Gözlemevi'nin katkısı bulunuyor. Gezegenlerden benim en fazla dikkatimi çeken HD 126614b gezegeni oldu. Çünkü gezegen 3'lü bir yıldız sistemine ait olan HD 126614A yıldızının çevresinde dolanıyor. Bulunan yeni gezegenlerle ötegezegen sayısı 443 yükseldi. En az 1 gezegeni olan yıldız sayısı da 376 oldu. Yeni keşfedilen gezegenlerin kütleleri 0.013 (HD 156668b) Jüpiter kütlesi ile 3.3 (HD 181342b) Jüpiter kütlesi arasında değişiyor. Gezegenlerden bize en yakın olanı 78 ışık yılı ile HD 156668b olurken, en uzaktaki 630 ışık yılı ile HD 206610b. Aşağıdaki tabloda yeni bulunan gezegenlerin ve yıldızlarının ayrıntılı özelliklerini inceleyebilirsiniz. |Gezegenin Adı > |HD 4313b |HD 95089b |HD 181342b |HD 206610b |HD 180902b |HD 136418b |HD 212771b |HD 156668b |HD 126614b |HD 13931b |G1 179b |Kütlesi |2.3 |1.2 |3.3 |2.2 |1.6 |2 |2.3 |0.013 |0.38 |1.88 |0.82 |Yıldızına Uzaklığı |1.19 |1.51 |1.78 |1.68 |1.39 |1.32 |1.22 |0.05 |2.35 |5.15 |2.41 |Bizden Uzaklığı |445 |450 |360 |630 |360 |320 |430 |78 |235 |144 |264 |Yörünge Dönemi |356 |507 |660 |610 |480 |464 |373 |4.6 |1244 |4218 |2280 |Yaşamsal Bölgede |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Hayır |Yıldızın Kütlesi |1.72 |1.58 |1.84 |1.56 |1.52 |1.33 |1.15 |0.77 |1.15 |1.02 |0.36 |Yıldızın Çapı |4.9 |4.9 |4.6 |6.1 |4.1 |3.4 |5 |0.72 |1.09 |1.23 |0.38 |Yıldızın Sınıfı |G5 |K |K |K |K |G5 |G8 |K2 |K0 |G0 |M |Yaşı |2 |2.5 |1.8 |3 |2.8 |4 |6 |8.6 |7.2 |8.4 | |Yıldızın Sıcaklığı |5000 |5000 |5000 |4870 |5030 |5070 |5100 |4850 |5585 |5830 |3370 Ayrıntılı bilgiler için: http://fr.arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/1003/1003.3445v1.pdf http://fr.arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/1003/1003.3488v1.pdf http://fr.arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/1003/1003.3444v1.pdf


GÖKADA-KUASAR-GÖKADA KÜMELERİgüncelleme tarihi28 Mayıs 202226 Mayıs 2013GÖKADA-KUASAR-GÖKADA KÜMELERİ için 3 yorum Samanyolu ve çevresindeki yapıların haritası NGC 4736 Gökadalar birleşiyor Ayçiçeği (M63) Uzak bir gökada kümesi. Abell 1689. Abell 1689. Gökada merkezindeki karadelik çevresinden yayılan jetlerin oluşturduğu renk cümbüşü. Görüntü üç farklı dalga boyunda alınan verilerle oluşturuldu. 2MASX J05210136-2521450 Gökadası. ESO 121-6 Çubuklu sarmal M82 gökadası.. Derin uzayda gökadalar.. Starburst galaxy.. Sombrera Gökadası.. Sharonun Gözü.. Samanyolu Samanyolu Samanyolu Samanyolu NGC 7090 NGC 6744 NGC6872 ve IC4970 NGC 5253 NGC 5806 NGC 5128 NGC 4945 NGC 6240 NGC 4526 NGC 4214 NGC4666-4668 NGC 4696 NGC 891 M101 M106 M83 M66 M51 Kuasar Kuasar IC342 Bir uzay gülü ! Hayalet Gökada çarpışması ESO 499-G37 Erken evren görüntüsü Erboğa A Erboğa A Derin uzay Derin uzay Cüce adam bulutsusu Çekimsel mercek Casus gökada Berenisin saçı Abell 1758 NGC 2683 NGC 3344 NGC 2841 NGC 300 NGC 1399 M77 gökadası NGC 1097 Sarmal gökada Andromeda Kozmik ünlem.. Abell 2444 Cüce gökada Erboğa A gökadası ARP 166 Heykeltraş gökadası Halkalı gökada Et Kancası bulutsusu Gökada yakınlaşması NuSTAR ve Chandra verileriyle oluşturulmuş Heykeltraş gökadası görüntüsü. Turuncu nokalar NuSTAR verileriyle gözlenen yüksek enerili X-ışını kaynaklarıdır. Hubble, biri parçalanmış çarpışan iki gökadanın görüntüsünü yayınladı. Bu görüntü WISE ile Spitzer Uzay Teleskopu'nun gözlemlediği iki gökada kümesini gösterir. Gökada kümeleri evrendeki en büyük yapılar arasındadır. Görüntülerin merkezlerinde görülenler en parlak gökada kümesi veya BCG adı verilen gruplara örnektir. Karşıdan görünen bir sarmal gökadanın güzelliği bir başkadır. Bu da öyle görkemli bir görsel. Berenisin Saçı'nın güneyinde yer alan büyük gökada Messier 100 (M100) 55 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan sarmal bir gökadadır. M100 çok net görülen sarmal kolları ve merkezindeki çubuksu yapıyla SAB türü bir gökadadır. Bir yandan yeni yıldızlar oluştururken diğer yandan dışarı büyük miktarlarda gaz pompalayan sarmal gökada NGC 253'ün ESO'daki Çok Büyük Teleskop görüntüsü. Gökada sarmal olmasına karşılık sarmal kollarını bize verdiği poz nedeniyle net göremiyoruz. XMM-Newton Teleskopu ile morötesi ışık altında elde edilmiş M101 görüntüsü. 3 Yorumlar Dünya üzerindeki varlıklarının büyük bir kısmında, insanlar kendilerini oldukça özel hissettiler. Fakat, bilimsel bir bakış açısıyla yaklaştığımızda, tek kelimeyle önemsiz olduğumuz ortaya çıkıyor. Evrenin merkezinde değiliz. Özel değiliz. Yalnızca, milyarlarca galaksinin bulunduğu ve biz olmadan da yaklaşık olarak 13.8 milyar yıl boyunca var olmuş evrende, bir galaksideki önemsiz bir yıldızın etrafında dolanan, önemsiz küçük bir gezegendeki türleriz. Yine de, kendimizi bu kadar çabuk bir hiç olarak görmekte acele etmeyelim diye düşünüyorum. Evrenin merkezinde olduğumuzu düşündüren bir his hala var içimde.Saygılarımla Daha biz evrenin geometrisini bile bilmiyoruz.Bilsek en azından evrenin neresinde olduğumuz hakkında bir fikrimiz olur gözlemlenebilen tek bir noktada milyarlarca galaksinin eşsiz güzelliklerini görmek çok güzel bir duygu,her bir galakside milyarlarca yıldızlar ve onlara bağlı gezegenler,oluşumlar belkide farklı yaşam formları olma ihtimalini gösteriyor,doğan her bir yıldız farklı yaşam formlarını meydana getiriyor olabilir ve bu gözlemlenebilen evrenin en küçük noktası insanın aklının alamıyacağı bir kavram.


12 Ekim'de küçük bir asteroit Dünya'yı neredeyse yalayıp geçecek. Asteroitin yakın geçişi, yapısı ve yörüngesi ile ilgili çalışmalar yapmak isteyen bilim insanlarını heyecanlandırdı. Dünya çapında görev yapan profesyonel ya da amatör tüm gözlemevleri bu ilginç geçişi izlemeye davet edildi. Dünya'ya çarpması olası küçük asteroitleri keşfetmek ve izlemek üzere ESA ve Avrupa Güney Gözlemevi-ESO arasındaki işbirliği çerçevesinde yapılan incelemeler asteroit 2012 TC4'ü ortaya çıkardı. İlk kez Hawaii'deki Pan-STARRS gözlemevi tarafından 2012'de keşfedilen asteroit gözlem altında tutuluyor. Asteroit son olarak ESO'nun Çok Büyük teleskopu tarafından görüntülendi. Eldeki gözlem verileri Dünya'nın ne kadar yakınından geçeceği konusunda çelişkiliydi. Ancak yeni gözlemlerle birlikte asteroitin Dünya'nın 44 000 kilometre yakınından geçeceği görüldü. Asteroitin 15-30 m'lik bir büyüklüğe sahip olduğu düşünülüyor. Yakın geçiş sırasında çok daha fazla bilgi edinilecek. Bu boyuttaki bir asterotin atmosfere girmesi Chelyabinsk olayına benzer bir etkiye neden olur. Asteroit başta NASA olmak üzere Dünya'daki diğer gözlemevleri tarafından da izlenecek.


20 Ağustos 1977'de fırltatılan Voyager 2, uzaydaki 12 000. gününü devirdi. Geçen 33 yıl içinde dış gezegenlerden tutun da, yıldızlararası ortamdaki rüzgarları, güneş rüzgarlarıyla ilgili bilgileri iletti. Güneş'ten 14 milyar km uzaklıkta bulunan araç aslında şimdiye kadar dolana dolana 22 milyar km yol aldı. Dünya'dan araca yollanan bir sinyal bu uzaklık nedeniyle araca 12.8 saatte ulaşıyor. Voyager 1 ise 13 Temmuz'da 22 milyar km yol almış olacak. Voyager Güneş'ten o zaman 17 milyar km uzaklıkta bulunacak. Voyager 2'nin bilgisayar sisteminde bir süre önce bir arıza oluşmuştu. NASA aracın bilgisayarlarında oluşan bu hatanın düzeltilmesi için yoğun çaba harcamaya devam ediyor. Bunun için aracın bilgisayar verileri 24 Mayıs'ta yenilenmişti. Kaynak: NASA-Voyager 4 Yorumlar Peki tam olarak nereye gidiyorlar sistemden çıkmışlar ötesi ışık yılı.Neden imha edilmiyorlar? Neden yok edilsinler anlamadım. Şimdiye kadar birkaç istisna dışında hiçbir uzay aracını görev süresi bitse dahi yok etmek için uğraş gösterilmedi. Çünkü bu da ayrı bir masraf ve enerji gerektirir. Kaldı ki bu araçların görevi zaten Güneş Sistemi'ni terkedip yıldızlararası uzaya girmek. Eğer şansları yeterince varsa bir gezegene düşmek ve yine eğer şansları varsa bir uygarlıkla karşılaşmak ve yine eğer şansları varsa bu uygarlığın gelişmiş olması. Araçlar Dünya'nın Samanyolu'ndaki yerini, insanı, hayvanı, bitkiyi kısacası Dünya'daki yaşamı anlatan resim, yazı ve seslerle donatıldı. acaba voyagerler şu an ne durumdalar. hala resim çekip yollama kabiliyetleri varmı. Voyager araçlarından görüntü istenmiyor. Bu da sanırım azalan enerjileriyle ilgili. Artık güneş ışığını yeterli alamıyorlar. Bu nedenle sadece veri akışı gerçekleşiyor. Araçlar hala yol alıyor. http://voyager.jpl.nasa.gov/index.html


VLT, Beta Pictoris b'nin dönüş hızını ölçtü ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemlerle, ilk kez, bir ötegezegenin kendi etrafındaki dönme süresi belirlendi. Beta Pictoris b'nin bir gününün sadece sekiz saat olduğu bulundu. Bu, Güneş Sistemi'ndeki herhangi bir gezegen gününden çok daha kısa bir süre ötegezegenin ekvator bölgesi saatte 100 000 km hızla hareket ediyor. Elde edilen yeni sonuçlar, Güneş Sistemi'nde görülen kütle ile dönme arasındaki ilişkiyi ötegezegenlere kadar genişletiyor. Benzer yöntemlerle gökbilimciler gelecekte Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu'nu kullanarak ötegezegenleri daha detaylı bir şekilde görüntüleyebilecekler. Beta Pictoris b ötegezegeni, güney gökküresi takımyıldızlarından Ressam doğrultusunda, yeryüzünden yaklaşık 63 ışık-yılı uzaklıkta bulunan ve çıplak gözle görülebilen Beta Pictoris yıldızının etrafında dolanmaktadır. Bu gezegen altı yıl önce keşfedilmiştir ve doğrudan gözlemi yapılan ilk ötegezegenlerden biridir. Yıldızına uzaklığı Yer-Güneş mesafesinin sadece sekiz katı kadardır (eso1024) bu da onu yıldızına en yakın doğrudan gözlenen gezegen yapmaktadır . VLT üzerindeki CRISES aygıtını kullanarak Leiden Üniversitesi ve Hollanda Uzay Araştırmaları Enstitüsü'nden bir Alman gökbilimciler ekibi ötegezegen Beta Pictoris b'nin ekvatordaki dönüş hızının saatte neredeyse 100.000 kilometreye kadar ulaştığını buldular. Karşılaştırma yapılırsa, Jüpiter ekvatorunun hızı saatte 47.000 km iken, Dünya'nın ekvatordaki dönüş hızı saatte sadece 1700 km'dir . Beta Pictoris b Dünya'dan 16 kat daha büyük ve 3000 kat daha ağırdır, buna rağmen gezegenin bir günü sadece 8 saat uzunluğundadır. Neden bazı gezegenlerin hızlı, diğerlerinin daha yavaş döndükleri bilinmiyor, diyor ikinci-yazar Remco de Kok, ancak bir ötegezegene ait bu ilk dönme ölçümü aynı eğilimin Güneş Sistemi'nde de var olduğunu gösteriyor, biz de de daha büyük gezegen daha hızlı dönüyor. Bu gezegenlerin oluşum aşamalarının bir sonucu olarak evrensel bir sonuç olmalı. Beta Pictoris b oldukça genç bir gezegen, yaklaşık 20 milyon yıl yaşında (Yeryüzünün 4.5 milyar yıllık yaşı ile karşılaştırınca) . Zamanla, gezegenin soğuması ve büzülmesi bekleniyor, bu da onu daha hızlı bir gezegen haline getirecek . Diğer yandan, diğer süreçler de gezegenin dönme hızını değiştirecek etkiler yapabilir. Örneğin, Dünya'nın dönüş hızı Ay'la olan çekimsel etkileşim nedeniyle gittikçe yavaşlamaktadır. Gökbilimciler yüksek-dağılımlı tayf ölçümü adı verilen hassas bir yöntemi kullanarak ışığı, kendisini oluşturan renklerine ayırdılar her bir renk tayf üzerindeki farklı dalgaboylarına karşılık geliyor. Doppler etkisi ilkesine göre, dalgaboyundaki değişimi kullanarak gezegen üzerindeki farklı bölgelerin farklı hızlarda ve gözlemciye göre farklı yönlerde hareket ettiğini tespit ettiler. Kendisinden çok daha parlak yıldızının etkileri göz ardı edildiğinde ise, gezegenin dönmesinden kaynaklanan sinyaller elde edilebildi. Gezegenden yayılan ışığın dalgaboyunu yüz binde bir hassasiyetle ölçmeyi başardık, bu sayede Doppler etkisinin duyarlılığı ışınım yapan nesnelerin hızının ölçülebilmesini sağladı. diyor çalışmanın yürütücüsü Ignas Snellen. Bu yöntemle gezegenin yüzeyindeki farklı bölgelerin farklı hızlarda bize doğru ya da ters yöne hareket ettiklerini bulduk, bu da gezegenin kendi ekseni etrafında dönüş yapmasıyla açıklanabilmektedir. Bu teknik onlarca yıl boyunca yıldız yüzeylerini görüntülemek için ve son olarak da kahverengi cüce Luhman 16B gözlemlerinde kullanılan Doppler görüntüleme ile yakından ilgilidir. Beta Pictori b'nin hızlı dönüşü sayesinde gelecekte gezegenin muhtemel bulut şekilleri ve büyük fırtınalarını gösteren küresel bir haritasını oluşturulabilir. Bu yöntem E-ELT'nin mükemmel çözünürlüğü ve hassasiyeti ile yüksek dağılımlı bir tayfölçer sayesinde çok daha geniş ötegezegen örnekleri üzerinde kullanılabilir. Planlanan orta-kırmızı-ötesi E-ELT Görüntüleyici ve Tayfçekeri ile ötegezegenlerin küresel haritalarını üretebilecek ve bu yöntemle Beta Pictoris b'den çok daha küçük gezegenlerin özelliklerini tespit edebileceğiz. diyor METIS proje yürütücüsü ve yeni makalenin eş-yazarı Bernhard Brandl. Notlar Beta Pictoris'in birçok ismi bulunuyor, örneğin HD 39060, SAO 234134 ve HIP 27321 gibi. Beta Pictoris tozlu enkaz diski ile çevrili olan yıldızların en iyi bilinen örneklerinden biridir. Diskin şu anda Yer-Güneş arasındaki mesafenin 1000 katına kadar genişlediği biliniyor. Beta Pictoris gezegenine ait daha önceki gözlemlerin aktarıldığı basın bültenleri ise eso0842, Hareketli Halindeki Gezegen ve Gaz Kümeleri Kuyruklu-yıldızların Eseri mi? 'dir. Uyarlamalı optik yöntemi kullanılarak yapılan gözlemler, dünyanın gökbilim için en iyi yerleşkelerinden yapılan gözlemleri bile olumsuz etkileyen Yeryüzü atmosferinin türbülans hareketlerinin görüntüler üzerindeki bozucu etkilerini telafi etmektedir. Gökbilimciler bu sayede süper-keskin görüntüler elde edebilmektedir, neredeyse uzaydan gözlem yapıyormuş gibi. Jüpiter'in gezegenin dönüş hızını belirleyen katı bir yüzeyi olmadığından, ekvatoryal atmosferin dönüş hızı dikkate alınmaktadır, bu da saatte 47 000 km'dir. Dünya'nın ekvatordaki hızı saatte 1674.4 km'dir. Daha önceki ölçümlere göre sistem daha gençti. Bu açısal momentumun korunumu nedeniyledir ve aynı etki kollarını kapatan bir buz patencisinde de görülür, bu şekilde daha hızlı dönmeye başlar. Kahverengi cücelere genellikle başarısız yıldızlar olarak bakılır, Güneş gibi yıldızların aksine, hiçbir zaman nükleer füzyon tepkimelerini başlatabilecek kadar sıcaklığa ulaşamazlar. ESO-Türkiye


NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi yaklaşık bir milyon saniye süreli gözlemle Samanyolu'na benzer sarmal bir gökadadaki yüzlerce parlak X-ışını noktalarını ortaya çıkardı. Messier 51 (M51) veya NGC 5194 adlı gökada aynı zamanda Girdap Gökadası olarak da bilinir. Samanyolu gibi Girdap Gökadası'da sarmal kollarında büyük miktarda gaz ve toz kümeleri bulundurur. Kendi gökadamızın tam şeklini bakış doğrultumuz nedeniyle göremeyiz ama 30 milyon ışık yılı uzaklıktaki Girdap bize kendi yüzünü göstererek gökadamızın neye benzediği hakkında bilgi verir. Chandra'yı kullanan gökbilimciler Girdap'taki bazı özel durumları X-ışınları gözlemiyle ortaya çıkarır. Yeni birleştirilmiş görüntüde Chandra verileri mor ile gösterilmiştir. Kırmızı, mavi ve yeşil renklerle kendini gösteren optik veriler Hubble Uzay Teleskopu'na aittir. X-ışını kaynaklarının çoğu X-ışını çiftlerini gösterir. Bu sistemler genellikle bir yıldız ve ona komşu olan bir nötron yıldızı, bir karadelik ya da yakın başka bir yıldızdan oluşur. Yakın komşu ana yıldızdan malzeme çalar. Bu malzeme cismin çevresini sarar ve sıkışır, böylece milyonlarca dereceye kadar ısınarak X-ışını yaymaya başlar. Chandra gözlemlerine göre M51'deki X-ışını kaynaklarından en az on tanesinde karadelik bulunuyor. Bu sistemlerin sekizindeki karadelikler büyük bir olasılıkla kendilerinden daha büyük güneşlerinin malzemesini çalıyor. Gökbilimcilerin bu kanıya varmalarının nedeni ise yaklaşık 10 yıldır süren M51 gözlemlerinde karadelik kaynaklı X-ışını sistemlerinin nasıl davrandığını bilmelerinde yatıyor. On yıldır süren Chandra gözlemlerinde bu noktaların sürekli parladığı gözlendi. Bu sonuçlara göre kütleli yıldızdan karadeliğe doğru sürekli malzeme akışını gerçekleştiren güçlü bir manyetik fırtına bulunmaktadır. Samanyolu ile Girdap gökadası arasındaki en önemli fark ise M51'in sol üstünde görülen küçük bir gökada ile çarpışma sürecinde olmasıdır. Gökbilimciler bu olayın yeni yıldız oluşumlarını tetiklediğini düşünüyorlar. Yeni oluşan dev yıldızlar ise birkaç milyon yıl içinde çökerek nötron yıldızı ya da karadeliğe dönüşecekler. Zaten M51'deki karadelikli XRG'lerin çoğunun birleşme hattı üzerinde olduğu görülüyor. Chandra ile yapılan önceki çalışmalarda Girdap Gökadası'nın 100 X-ışını kaynağı ortaya çıkarılmıştı. Yeni çalışmada 900.000 saniyeden fazla süren gözlem süresince yaklaşık 500 X-ışını kaynağı ortaya konuldu. Görüntü telif hakkı: X-ray: NASA/CXC/Wesleyan Univ./R.Kilgard, et al; Optical: NASA/STScI


Kömür Çuvalı Bulutsusu'na yakından bakış Karanlık is ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan bu yeni görüntüdeki zengin yıldız alanını neredeyse tamamen örtüyor. Mürekkeplenmiş gibi görülen bölgeler, çıplak gözle görülebilen türünün en göze çarpan nesnelerinden biri olan, Kömür Çuvalı olarak bilinen dev karanlık bulutsunun küçük parçalarıdır. Bundan milyonlarca yıl sonra, Kömürçuvalı'ndaki iri parçalar bölgedeki genç yıldızlardan gelen ışıltı ile fosil yakıtı kömür gibi tutuşacak. Kömür Çuvalı Bulutsusu yaklaşık 600 ışık-yılı uzaklıkta Güneyhaçı takım yıldızı doğrultusunda yer almaktadır. Bu dev, koyu renkli nesne Samanyolu'nun parlak, yıldızlı bandı üzerinde dikkat çekici bir gölge oluşturmakta ve bu nedenle bulutsu güney yarımküredeki insanlar tarafından türümüz var olduğundan bu yana bilinmektedir. İspanyol kaşif Vicente Yanez Pinzon Kömür Çuvalı Bulutsusu'nun varlığını ilk kez 1499'da Avrupa'da duyurmuştu. Aslında Samanyolu'nun uydu gökadaları olan iki parlak Macellan Bulutsusu ile karşılaştırıldığında karanlık görünümü nedeniyle Kömür Çuvalı daha sonra Siyah Macellan Bulutu takma adını aldı. Bu iki parlak gökada güney gökküresinde açık bir şekilde görülmekte olup, Ferdinand Magellan'ın 16. Yüzyıldaki keşifleri sırasında Avrupalılar'ın dikkatini çekmiştir. Bununla birlikte, Kömür Çuvalı bir gökada değildir. Diğer karanlık bulutsular gibi, aslında bir yıldızlar arası toz bulutu olup, kalın yapısı nedeniyle arka planda yer alan çoğu yıldızın ışığının gözlemcilere ulaşmasını engellemektedir. Karanlık bulutsularda bulunan kayda değer orandaki toz parçacıkları donmuş su, azot, karbon monoksit ve diğer basit organik molekülleri kaplamaktadır. Ortaya çıkan parçacıklar görünür ışığın kozmik bulut içerisinden geçişini büyük ölçüde engellemektedir. Kömür Çuvalı'nın ne kadar karanlık olduğunu anlamak için 1970'lerde Finlandiyalı gökbilimci Kalevi Mattila deneysel bir çalışma yayınlamış ve Samanyolu'nun parlaklığının onda biri kadar olduğunu tahmin etmiştir. Yine de bir miktar arka fon yıldız ışığı Kömür Çuvalı içerisinden geçmeyi başarmış ve bu da yeni ESO görüntüsünde ve modern teleskoplarla yapılan diğer gözlemlerde ortaya çıkarılmıştır. Bulutsu içerisinden geçerek gelen ışık bir miktar değişime uğramaktadır. Görüntüde gördüğümüz ışık normalde olduğundan daha kırmızı görülmektedir. Bunun nedeni karanlık bulutsulardaki toz parçacıklarının yıldızlardan gelen ışıktaki mavi ışığı, kırmızı ışığa göre daha çok soğurması, yıldızları normalde göründüklerinden daha koyu kırmızı halde göstermeleridir. Gelecek milyonlarca yıl sonra Kömür Çuvalı'nın karanlık günleri sona erecek. Bulutsudaki gibi çok miktarda toz ve gaz içeren yıldızlar arası bulutlar yeni yıldızların yakıtı haline gelecek. Kömür Çuvalı'ndaki başı boş madde kütleçekiminin ortak etkisi nedeniyle bir araya gelerek yıldızları meydana getirecek, ve Kömür Çuvalı'ndaki kömür külçeleri alev alırcasına yanacak. ESO-Türkiye


Yeryüzünde yaşam yaklaşık dört milyar önce ortaya çıktı. Gezegenimizin kayalık yüzeyi, sıvı su barındırması ve bunları örten atmosferi hayatın yeşermesine olanak sağladı. Buradaki önemli etkenlerden biri de gezegenin manyetik alanıydı ve yaşam bu etkenlerin birlikteliğiyle gelişti. Güneş benzeri genç bir yıldız olan Kappa Ceti'nin manyetik alanının yaşam için elverişli gezegen oluşumunda önemli rol oynadığını göstermektedir. Harvard-Smitsonian Astrofizik Merkezi'nden ve Brezilya Rio G. Do Norte Üniversitesi'nden Jose-Dias Do Nascimento: Bir gezegenin yaşanabilir olması için sıvı suyu tutacak atmosfere ve sıcaklığa, bir de şiddetli güneş rüzgarından korunması gerekir diyor. Balina takımyıldızındaki 30 ışık yılı uzaklıktaki Kappa Ceti, Güneş'e çok benzeyen genç bir yıldızdır. Yıldızın 400-600 milyon yıl yaşında olduğu hesaplanmıştır. Bu yaş yeryüzünde yaşamın ortaya çıkmaya başladığı zamana denk gelmektedir. Yani Kappa Ceti, Güneş Sistemi'ndeki yaşamın ortaya çıkmasıyla ilgili ipuçlarını barındırmaktadır. Yaşına uygun yıldızlarda olduğu gibi Kappa Ceti de manyetik açıdan oldukça dinamiktir. Yüzeyinde oldukça büyük ve çok sayıda güneş lekeleri gibi aktif noktalar bulunmaktadır. Yıldız aynı zamanda uzaya bol miktarda plazma ya da iyonlaşmış gaz atmaktadır. Araştırma ekibi, oluşan yıldız rüzgarının Güneş'ten yayılanın 50 katı olduğunu göstermektedir. Yaşam alanında yer alan bir gezegenin manyetik alanı şiddetli yıldız rüzgarına şemsiye olabilir. Eğer manyetik alan yoksa gezegen atmosferini kaybeder. Mars'ın atmosferinin bu nedenle kaybolduğu düşünülmektedir. Çalışma ekibi Kappa Ceti'den yayılan rüzgarın genç Dünya'ya olan etkisini modelledi. Bunun için genç Dünya'nın manyetik alanının şimdikinden zayıf ve güçlü olduğu durumlar karşılaştırıldı. Sonuçta atmosferinin yok olmaması ve yaşamın ortaya çıkması için manyetik alanın şimdikinin 1,5 katı ile üçte biri oranında olması gerektiği hesaplandı. Erken Dünya'nın manyetik alanı şimdiki gibi değilse bile en azından koruyucu olacak kadar yeterliydi diyor Do Nascimento. Kappa Ceti'de gözlenen fışkırmalar Güneş'tekinin 10 ile 100 milyon katına kadar enerji yaymaktadır. Yıldızın yaydığı enerjinin incelenmesi ile Güneş'in gençlik döneminde ne sıklıkta yüksek enerji yaydığı ortaya çıkarılabilir.


ALMA'yı kullanan gökbilimciler tuhaf kırmızı yıldız U Antliae tarafından uzaya salınan balon şeklindeki maddenin dikkat çekici görüntüsünü yakaladı. Gözlemler, gökbilimcilerin yıldızların yaşamlarının son dönemlerinde nasıl evrimleştiklerini anlamalarına yardımcı olacak. Dürbün kullanan dikkatli bir gözlemci güney gökküresindeki sönük Pompa takımyıldızında parlaklığı haftalık olarak hafifçe değişen oldukça kırmızı bir yıldız göreceklerdir. U Antliae olarak adlandırılan bu olağandışı yıldızın Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ile yapılan yeni gözlemleri, yıldızın etrafındaki dikkat çekici incelikte küresel bir kabuğu gözler önüne sermektedir. U Antliae bir karbon yıldızı olup, evrimleşmiş, soğuk ve parlak asimtotik dev kolu türüne girmektedir. Yaklaşık 2700 yıl önce, U Antliae kısa bir süre boyunca hızlı kütle kaybı sürecinden geçmiştir. Sadece birkaç yüzyıl süren bu dönemde, yeni ALMA verilerinde görülen kabuğu oluşturan madde, yüksek hızlarda yıldızdan atılmıştır. Kabuğun ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ile ipliksi alt-yapılar olarak bilinen ince, şeritler halinde gaz bulutlarına dair bazı kanıtlar görülmüştür. Bu dikkat çekici görüntü çoklu dalgaboylarında keskin görüntüler oluşturabilme yeteneğine sahip Şili'nin Atacama Çölü'ndeki Chajnantor Platosu'nda bulunan ALMA radyo teleskopu sayesinde mümkün olabilmiştir. ALMA U Antlieae kabuğundaki daha önce görülmesi mümkün olmayan çok daha ince ayrıntıları görebilmektedir. Yeni ALMA verilerinde sadece tek bir görüntü yer almıyor; ALMA ile her bir kısmı farklı bir dalga boyunda görüntülenen üç boyutlu bir veri seti üretilmiştir. Doppler Etkisi nedeniyle, veri küpündeki her farklı dilim, farklı hızlarda gözlemciye yaklaşan ya da uzaklaşan gazı göstermektedir. Bu kabuk aynı zamanda küresel şekilde oldukça simetrik ve incedir. Farklı hızların görüntülenmesi sayesinde bu kozmik baloncuk insan vücudu için yapılan bilgisayarlı tomogrofi tekniğindeki gibi yapay dilimlere ayrılabilmektedir. Bu yıldızlardaki kabuk yapısının kimyasal içeriği ile atmosferlerinin ve kabukların kütle kaybıyla nasıl oluştuklarının anlaşılması, erken Evren'de yıldızların nasıl evrimleştiklerini düzgün bir şekilde anlamak için önemlidir. Notlar U Antliae ismi Pompa takımyıldızında parlaklığı değişen dördüncü yıldız anlamını taşımaktadır. Bu tür değişenlerin isimlendirilmesi karmaşık bir sırayı izlemekte olup, burada ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. ESO-Türkiye


ESA'nın Mars Express uydusunun çektiği görüntülerden oluşturulan bir film Mars'ın güney yarıküresindeki 102 km genişliğindeki Neukum kraterini gözler önüne seriyor. Krater adını Mars Express projesinin kurucularından Alman fizikçi ve gezegen araştırmacısı Gerhard Neukum'dan almaktadır. Bu çarpma kraterinin kenarı ve zeminindeki çeşitli özellikler karmaşık bir jeolojk geçmişi göstermektedir. Kuvvetli rüzgarların şekillendirdiği koyu alan kumul kısımlar volkanik malzemelerden oluşmaktadır. Yine kraterin iç kısmı çökeller tarafından doldurulmuştur. Bunun yanında aşınarak zayıflamış iki şekilsiz çöküntü de göze çarpmaktadır. Zaman içinde krater duvarı toprak kayması ve yığılmış malzeme ile değişen derecelerde çökmüştür. Bunun dışında kenarlardaki küçük kraterler Neukum kraterinin uzun tarihi geçmişi olduğunun kanıtıdır. Neukum krateri Mars'ın bilinen en eski yapılarından biri olup en az 3,9 milyar yıl önce oluşmuştur. 1 Yorum görüntüler mükemmel,mars hakkında çok önemli bilgiler verebilir.insanlı uçuşlar için referans olabilir.geriye sadece uygun yaşam koşullarını meydana getirmek.insanoğlu ileride bunu da başaracağına inanıyorum.


Hawai Üniversitesi'nden Tomotsugu Goto liderliğindeki ekip Dünya'dan 12,8 milyar yıl ışık yılı uzaklıktaki dev bir gökadanın merkezinde dev bir karadelik keşfettiler. Gökadanın merkezindeki karadeliğin 1 milyar Güneş kütleli olduğu bildiriliyor. Gökada ve karadelik evrenin erken dönemlerinde oluşmuş. Bu kadar uzaklıkta yer alan bir gökadayı gözlemlemek, hakkında bilgi edinmek kolay değil. Bu kadar uzaklıkta yer alan bir gökadadan gelen ışık son derece zayıftır. Keşif bu nedenle önemli. Büyük bir yıldız öldüğü zaman oluşan daha küçük karadeliklerden daha farklı olan süper kütleli karadeliklerin kaynağı henüz çözülememiş problemlerden biridir. Daha çok kabul gören model birkaç orta büyüklükteki karadeliğin birleşmesiyle süper kütleli karadeliklerin oluşması yönündedir. Keşfedilen gökada gibileri orta büyüklükteki karadelikler barındırır. Süper kütleli karadelik oluştuktan sonra da büyümeye devam eder. Çünkü yüksek çekim kuvveti nedeniyle yakınındaki nesneleri kendine çekecektir. Gökbilimciler karadeliği görebilmek için Mauna Kea'daki Subaru Teleskobuna kızılötesi bir yeni nesil hassas CCD kamera yerleştirdiler. Yapılan inceleme sonucunda 9100 A* dalga boyunda alınan ışığın %40'ının gökadadan kaynaklandığı görüldü. Geriye kalan %60 ise karadeliği kuşatan iyonize bulutsulardır. Ekibe göre keşif erken evrende oluşan gökadaların ve karadeliklerin ortak gelişimi hakkında yeni bir pencere açacak. Kaynak: IFA-Hawai *A:Angström. Dalgaboylarını ölçmek için kullanılan bir uzunluk ölçü birimi. 1 A, 1 metrenin 10 milyarda biridir.


Ülkemiz gökbilimcilerinden, TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi kurucularından Prof. Dr. Zeki ASLAN onuruna düzenlenen 18. Ulusal Uzay Bilimleri Kongresi ve 7. Ulusal Öğrenci Astronomi ve Uzay Bilimleri Kongresi Malatya'da devam ediyor. Kongrede birbirinden değerli bilimcilerimiz ve geleceğin bilimci adayları kendi çalışmalarını içeren sunumlarını anlatıyor. Toplantıdaki sürpriz ise Avrupa Güney Gözlemevi 'nin Bilim Direktörü Bruno Leibundgut'un katılması oldu. Bilindiği üzere ülkemiz bilimcilerinden bir grup ülkemizin ESO'ya üyelik sürecini başlatmış ve bu girişim süreci devam etmektedir. ESO'dan üst düzey bir yetkilinin böylesi özel ve önemli bir kongreye de katılması ESO-Türkiye ekibini de mutlu etmiş görünüyor. Kongreye katılımın yüksek olması da ülkemiz adına sevindirici bir gelişme. Böylece ülkemiz üniversitelerindeki kısıtlı olanaklara karşılık çeşitli çalışmalar ve gözlemler yapıldığını anlamış bulunuyoruz. Hele bir de Dünya çapında ünlü ve büyük teleskoplara sahip bir kuruma üye olmamız bu tür çalışmaların artacağı ve ses getirecek keşiflere ülkemiz bilimcilerinin de katkı sağlayacağı düşüncesindeyim. Bu açıdan bakıldığında ESO'ya olan üyelik süreci oldukça önemli. ESO Türkiye gibi genç nüfusu fazla olan bir ülkenin kendilerine üye olmasına da olumlu yaklaşıyor. Leibundgut'un kongreye katılması bunun bir göstergesi. Burada artık söz hükümetimize düşmekte. Bilimsel gelişmelere olan katkı bakımından kendi kabuğundan sıyrılıp dünya bilimcilerinin paylaştığı teknolojik araçları verimli bir şekilde kullanabilmek, onların verilerine ulaşabilmek adına ESO üyeliği bir ilk olur ümidindeyim. Elbette bu süreç sadece bilimcilerimize değil Türk sanayisine, elektroniğine de olumlu etki katacaktır. Nasıl mı? ESO-Türkiye'nin açıklaması için tıklayın. İnönü Üniversitesi'nde gerçekleştirilen kongreyle ilgili program ve diğer ayrıntılar tıklayınız. 1 Yorum Ellerinize sağlık Ümit hocam, çok güzel özetlemişsiniz. Sizi de aramızda görmeyi çok isterdik. Bir dahaki sefere inşallah. Görüşmek dileğiyle. Malatya'yan sevgi ve selamlarımızla.


2 km genişliğindeki 1998 OR2 adlı asteroit bugün dibimize kadar sokulacak. Asteroit 6.3 milyon km uzağımızdan yani Yer-Ay uzaklığının yaklaşık 20 katı kadar uzaktan geçecek. Asteroit Temmuz 1998'de NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarındaki Yakın Dünya Asteroit İzleme Programı tarafından keşfedildi ve 20 yıldır izlenmekteydi. Asteroitin yörüngesini belirleyen gökbilimciler bunun önümüzdeki 200 yıl boyunca hiçbir tehlikesinin olmayacağının altını çiziyor. 2079'da Ay-Yer uzaklığının dört katı kadar yakınından geçecek. Buna karşılık 1998 OR2 potansiyel olarak tehlikeli asteroit sınıfındadır. Bu cisimlerin kütleleri küçük olduğundan yörüngeleri üzerindeki ufak değişimler büyük tehlike göstermelerine neden olabilir. Bu tür asteroitlerin keşfi, izlenmesi bu açıdan çok önemlidir. 1998 OR2 gibi görece büyük asteroitlerin bu kadar yakından geçmesi oldukça ender rastlanan bir durumdur. Son olarak Eylül 2017'de 5 km genişliğinde bir asteroit 18 Yer-Ay uzaklığı kadar yakınımıza sokulmuştu. Bu büyüklükteki bir asteroit ortalama her beş yılda bir yakın geçiş yapmaktadır. Büyük asteroitler diğerlerine göre daha fazla ışık yansıttığından teleskoplarla keşfedilmeleri daha kolaydır. Şimdiye kadar yakın dünya asteroitlerinin %98'i keşfedilmiş ve 1998 OR2 gibi büyük asteroitler, izlenmiş ve kataloglanmıştır. Büyük bir asteroitin önümüzdeki yüzyıl içinde Dünya'ya çarpma olasılığı son derece düşük olmasına karşılık asteroit tarama programları devam etmektedir.


Biri 6 Nisan'da, diğer ikisi 12 Nisan'da olmak üzere toplam 3 yeni gezegen keşfedildi. Gezegenlerden ikisi yıldızlarına oldukça yakın iken, diğeri çok uzaklarda dolanıyor. Yani bulunan gezegenlerin ikisi yanıyor, biri donuyor. Bu keşiflerle gezegen sayısı da 445 oldu. Gelelim keşfedilen yeni gezegenlere... Donan Gezegen, 2M J044144 b: 6 Nisan'da keşfedilen gezegene ilişkin veriler henüz çok az. Sadece yıldızına uzaklığını ve kütlesini biliyoruz. Gezegen 450 ışık yılı uzaklıktaki M sınıfı cüce bir yıldızın çevresinde dolanan gezegenin yıldızına uzaklığı 15 GB* ve kütlesi 7.5 Jüpiter kütlesinde. Yıldızı ise 1 milyar yıl yaşında ve 0.02 Güneş kütlesinde. Yanan Bir Gezegen, WASP-22b: Neredeyse Güneş büyüklüğünde ve kütlesinde olan yıldızın bulunan ilk gezegeni kendisine çok yakın dolanıyor. Gezegenin yıldıza uzaklığı 0.0468 GB, başka bir deyişle 7 milyon km kadar. Yörünge dönemi 3.53 gün olan gezegenin kütlesi ise Jüpiter'in yarı kütlesi kadar. Buna karşılık büyüklüğü Jüpiter'den biraz fazla. Gezegenin çapı 1.12 Jüpiter çapında. Bu da gezegenbin yoğunluğunun Jüpiter'den daha küçük olduğunu gösteriyor. Yani arşivimizde bir gaz gezegen daha oldu. Yanan Diğer gezegen, WASP-26 b: 6 milyar yıl yaşında olan güneş benzeri yıldız WASP-26'nın ilk gezegeni kendisine 0.04 GB ya da 6 milyon km uzaklıkta dolanıyor. Sistem 815 ışık yılı uzağımızda yer alıyor. Gezegenin kütlesi neredeyse Jüpiter kadar, ama çapı 1.32 Jüpiter çapı kadar. Aynı WASP-22 b gibi bu gezegeninde yoğunluğu Jüpiter'den düşük ve bir gaz gezegen. Bu iki gezegende büyük bir olasılıkla hidrojen gazı çoğunlukta olabilir. Zaman içinde bunu öğreneceğiz. GB*: Gökbirimi, 1 GB=150 milyon km Kaynak: Ötegezegen Ansiklopedisi


Güneş'teki patlamalarla uzaya saçılan elektromanyetik enerji ve parçacıklar Dünya'nın sonunu mu hazırlıyor? Güneş, Dünya'nın yok olması işin gerekli enerjiyi gerçekten 2012'de mi yollayacak? 2012 için endişeli olmalı mıyız? Nereye saklanmalıyız? Pencere ve kapıları kurşunla kaplamak gerekli mi? Depremlerin nedeni Güneş mi? Aslında bu bunun gibi sorular son zamanlarda biraz daha fazla yüksek sesle dile getirilmeye hatta yanıtlarıyla birlikte verilmeye başlandı. İşin aslı şu: Güneş bundan 11 yıl önce de bir çevrime girdi ve şimdi en az 11 yaşında olanlar bu patlamaları 'bilmeyerek' de olsa yaşadı. NASA bu konuda önceki aylarda yaptığı açıklamayı yenileme gereği duydu. Astronomi Diyarı'da bu bilgiyi buradan yayınlamayı görev biliyor. Güneş çevrimleri yeni değil, binlerce yıl süren bir doğal olay. 11 yaşın üzerindeki herkes bir önceki güneş aktivitesini yaşadı ve hiç kimsenin bundan dolayı burnu bile kanamadı, hissetmedik bile. Yakın zamandaki maksimum güneş aktivitesi ise 2013'ün sonu ya da 2014'ün başında olacağı tahmin ediliyor ama kesinlikle 2012'de değil. Bundan daha da önemlisi Güneş'te oluşacak ve Dünya'yı yok edecek güçte bir ateş topu ise 150 milyon km'yi kat edecek yeterli enerji sahip olamaz. Tabi bu gezegenimizin tamamen etkilenmeyeceği anlamına gelmez. Güneş parlaması sonucunda gezegene ulaşan elektromanyetik ışıma ve enerji yüklü parçacıklar tüm Dünya'yı kaplamaz. Bu parçacıklar geçici arızalara örneğin diyelim ki bir GPS uydunun Dünya ile iletişiminde kesintilere neden olabilir. Bundan daha da ileri gidersek, koronal kütle atımı ile Dünya içine giren parçacıklar atmosfer içinde elektromanyetik dalgalanmalara neden olabilir. CME parçacıklar bir uyduyla çarpışıp onun elektronik sistemlerinde arızalara sebep olabilir. Dünya gün geçtikçe daha fazla teknolojik cihazlara kavuşuyor. Herkesin kullandığı cep telefonlarının çalışma ilkesi GPS uydularına dayanır. Aynı zamanda uçaklardaki navigasyon sistemleri, mali işlemlerin yürütüldüğü son derece hassas saatler uzay hava durumu için oldukça ciddi konulardır. Aynı şekilde kasırgalar da bir sorun oluşturabilir. Biraz ön bilgi ve uygun önlemlerle kendinizi koruyabilirsiniz. Mesela evin tüm elektronik sistemlerini kapatıp oradan uzaklaşabilirsiniz. Benzer şekilde gruplar halinde böylesi önlemler alınabilir. CME Dünya'ya ulaşmadan önce NASA ve NOAA bilim insanları, elektrik şirketleri, uzay operatörleri ve havayolu pilotları için gerekli uyarılarda bulunurlar. NASA, güneş aktiviteleri ve uzay hava durumuyla ilgili son birkaç on yılda öngörü yeteneklerini oldukça hızlı geliştirmiştir. Bunun için gerekirse gerekli önlemleri almaya NASA birimleri davet edebilir. Ancak en kötü senaryoda bile Dünya fiziksel olarak yok olmayacaktır. Astronomi Diyarı notu: Bu yazıda NASA özellikle uydu sinyaliyle çalışan sistemlere ve kasırgalara vurgu yapıyor. Daha önce de bu konuda çeşitli tartışmalar yapılmıştı. Ancak hiçbir bilim insanı güneşteki patlamaların bir insanı doğrudan etkilemeyeceğini belirtiyor. Bu konuda rahat olabiliriz. Depremlerin nedeni ise tamamıyla yer kabuğu hareketlerinden kaynaklanıyor. Bunun da Güneş'le bir ilgisi yok. 2012 ile ilgili felaket senaryoları bununla kalmıyor. Bir başka senaryo da 'bilinmedik' bir gezegenin birden bire ortaya çıkıp Dünya'ya çarpması. İlginç olan bu gezegenin her 3000 yılda bir ortaya çıkıp Dünya ile çarpışması. Bu nasıl bir çarpışmadır ki Dünya'daki yaşam bundan etkilenmemiş. Konuyla ilgili ayrıntılı bir haberi GökBilgi'de bulabilirsiniz.


2012'de Gökbilim'de neler oldu? Bu yazıda önemli keşif ve haberleri hatırlatmak istedim. İşte öne çıkan 10 haber... 1. Dünya'ya En Yakın Yıldız Sisteminde Gezegen Bulundu Avrupalı gökbilimciler yeryüzüne en yakın yıldız sistemi Alpha Centauri'deki bir yıldızın yörüngesinde kütlesi yaklaşık Dünya büyüklüğünde olan bir gezegen keşfettiler. Bu aynı zamanda Güneş benzeri bir yıldızın etrafında görülen en hafif gezegen. Yeni gezegen keşifleri gökbilimcilerin çalışmalarını daha geniş bir ölçeğe yayıyor. Daha önce amatör ve profesyonel gökbilimciler çift yıldızların çevresinde dolanan gezegenler bulmuştu. Yale Üniversitesi'ndeki gökbilimciler dört yıldızlı bir sistemde dolanan bir gezegen keşfetti. 3. Venüs Geçişi Venüs'ün Güneş'in önünden geçişine bu yüzyılda son kez tanık olduk. Geçiş bulunulan yere bağlı olarak 5 ya da 6 Haziran'da görüldü. İzleyiciler gözü Güneş'ten gelen yoğun ışımadan korumak için güvenlik önlemleri alarak izlediler. Güneş'in önünden küçük bir noktanın yavaş yavaş geçişine takın oldular. Mars'ın yeni gezgini Merak yumruk büyüklüğündeki kayayı incelemek için lazerini ilk kez kullandı. Araçtaki kimyasal kamera olan ChemCam'in yardımıyla kayaya 10 saniyede 30 vuruşla lazer yolladı. Her vuruş bir saniyenin beş milyarda biri zamanında oluşan lazerle kayaya yaklaşık bir milyon watt'lık güç iletir. Asteroit Vesta'dan ayrılmak üzere olan Şafak uzay aracının yeni hedefi cüce gezegen Ceres. Böylece ilk kez bir uzay aracı iki ayrı cismin yörüngesine girerek ayrıntılı çalışma yapmış olacak. Şafak 2007 yılında asteroit kuşağının iki önemli nesnesini gözlemek amacıyla fırlatılan aracın Ceres'e 2015 yılı başlarında ulaşması bekleniyor. 6. En Büyük Karadelik Püskürmesi Keşfedildi Yeni ESO gözlemleri şu ana kadarki en güçlü kuasar madde çıkışını ortaya çıkardı. Yeni keşfedilen madde çıkışı, SDSS J1106+1939 kuasarının merkezindeki süper kütleli karadeliğin yaklaşık 1000 ışık yılı uzağında bulunuyor. Bu madde çıkışı, daha öncekilerin en güçlüsünden en az beş kat daha güçlü. Satürn'ün en büyük uydusu Titan üzerinde, 400 km'den fazla uzunluğa sahip bir nehrin görüntüsü elde edildi. NASA'nın Cassini uzay aracının elde ettiği veriler, Dünya'daki Nil nehrinin bir minyatürü olan nehrin bir denizle buluştuğunu gösteriyor. Güneş Sistemi'nde sadece Dünya ile Titan yüzeyinde sıvı göl, deniz ve akarsu bulunuyor. 8. Sondalar Başarıyla Ay'a Çarptı Ebb ve Flow 17 Aralık 2012 gecesi 00:28'de planlandığı şekilde saniyede 1680 m hızla Ay yüzeyine çarptı. Çarpışma noktası Goldschmidt Krateri'nin kenarında, 2.4 km yüksekliğe sahip kenarıydı. Flow bu sırada motorunu 4 dakika 3 saniye, Flow ise 5 dakika 7 saniye süreyle çalıştırabildi. ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanan gökbilimciler uzayda büyük olasılıkla yıldızı olmadan dolaşan bir gezegen buldular. Bu şimdiye kadarki en heyecan verici serbest dolaşan gezegen adayı ve 100-ışık-yılı uzaklığı ile bu tür nesneler arasında Güneş Sistemi'ne en yakın örneklerden birisi. NASA'nın MESSENGER uzay aracından gelen veriler, Merkür'de ABD'nin başkentini örtecek kadar buz olduğunu gösteriyor. Güneş'e yakınlığı göz önüne alındığında Merkür'de buz olması pek olası değildir. 20 yıl önce Merkür kutuplarında parlak noktalar olduğu belirlenmiş ancak nedeni anlaşılamamıştı.


Hawai Üniversitesi'ndeki gökbilimciler 2013 başlarında çıplak gözle seyredilebilecek olan yeni bir kuyrukluyıldız keşfettiler. Gökbilimci Richard Wainscoat ve yüksek lisans öğrencisi Marco Micheli 5/6 Haziran gecesi Pan-STARRS-1 Teleskopu ile keşfi gerçekleştirdiler. Cambridge'deki Küçük Gezegen Merkezi tarafından yörüngesi hesaplanan kuyrukluyıldız 2013 yılında Güneş'e Merkür kadar yani 50 milyon km yaklaşacak. Buna karşılık kuyrukluyıldızın Dünya için herhangi tehlike oluşturmayacağı da belirlendi. Wainscoat: Parabolik bir yörüngeye sahip olan kuyrukluyıldız Güneş'e ilk kez bu kadar yaklaşacak olabilir. Bu ziyareti onun sonu da olabilir diyor. Kuyrukluyıldız şu anda Jüpiter'in yörüngesinin ilerisinde yani Güneş'ten 1,2 milyar km uzaklıkta bulunuyor. Şu anda elinde hassas elektronik algılayıcısı takılı bir teleskopla sönük görülüyor. Kuyrukluyıldızın Güneş'e en yakın zamanı ve dolayısıyla parlaklığını en fazla arttrıcağı zaman Şubat ya da Mart 2013 olarak tespit edildi. Cisim güneş battıktan sonra batı ufkuna yakın belireceği için gökyüzünün tam kararmaması nedeniyle zorlukla görülecek. Önümüzdeki birkaç ay içinde kuyrukluyıldızı izleyen gökbilimciler onun parlaklık derecesini daha iyi tahmin edebilecek. Wainscoat ve gökbilimci Henry Hsieh daha önceki kuyrukluyıldızlarda parlaklık tahminlerinin tutmadığını belirterek bu sefer daha dikkatli olunması gerektiğini belirtiyorlar. Gökbilimciler cismin ne kadar buz içerdiğini bilmedikleri için parlaklık tahmininde bulunurken zorlanıyor. Katı-gaz dönüşümü bir kuyrukluyıldızın ana faaliyeti olduğundan bu da parlaklıkta önemli bir rol oynuyor. Kuyrukluyıldız Güneş'e yaklaşırken parlaklığı artacağından gökbilimciler onun ne kadar buz taşıdığını da daha net belirleyebiliyor. Kuyrukluyıldıza C/2011 L4 adı verildi. Kuyrukluyıldızlar genelde onu ilk görenin ismiyle anılır. Ancak bu sefer onu bulan daha geniş bir ekip olunca onu bulan teleskopun adı verildi. C/2011 L4 büyük bir olasılıkla Oort Bulutu içinden geliyor. Muhtemelen Güneş'e doğru yönelmesi, komşu bir yıldızın onu sahatsız etmesiyle gerçekleşti. Bu kuyrukluyıldızların yapıları bozulmadan kaldığı için gökbilimcilere güneş sisteminin oluşumuyla ilgili değerli bilgiler sunmaktadır. Kuyrukluyıldız birgün Dünya'yı vurması olası tehlikeli asteroitleri ararken bulundu. Ekip çektikleri her görüntüyü bilgisayarda karşılaştırıp hareketli nesneleri arayan bir yazılım yzadılar. Nesne bu yazılımla bulundu.


En hareketli, keşiflerin peşi sıra geldiği gökbilimde 2014 yılı içinde önemli gelişmeler yaşandı. Bunların arasında seçim yapmak zor olsa da akılda kalan, manşetlere kadar çıkan keşifleri hatırlamakta fayda var. Burada oluşturduğum liste keşif tarihine göredir ve hepsi özel ve önemli keşiflerdir. Evreni keşfetmeye 2015'de de devam ediyoruz. 2014'ü hatırlayalım. Başlıklara tıklarsanız ilgili haberin ayrıntısına ulaşacaksınız... Yeni Bir Cüce Gezegen Keşfedildi Güneş sistemi üyelerini kabaca üç kısma ayırabiliriz. İlki Güneş'e yakın ve Dünya gibi karasal olan gezegenler, ikincisi Güneş'ten biraz daha uzak olan dev gaz gezegenleri ve üçüncü grupta Neptün ötesi Kuiper Kuşağı ve ötesinde bulunan Pluto gibi buzlu cisimler. Şimdiye kadar bilinen en uzak cisim cüce gezegen Sedna idi. Ancak yeni bulunan cüce gezegen 2012 VP113 ile Sedna'nın pabucu dama atıldı ve en uzak üye olma sıfatını kaybetti. 2012 VP113, Güneş'e, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığından 80 kat daha uzaktadır... İlk Kez Ötegezegende Gün Uzunluğu Ölçüldü ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemlerle, ilk kez, bir ötegezegenin kendi etrafındaki dönme süresi belirlendi. Beta Pictoris b'nin bir gününün sadece sekiz saat olduğu bulundu. Bu, Güneş Sistemi'ndeki herhangi bir gezegen gününden çok daha kısa bir süre ötegezegenin ekvator bölgesi saatte 100 000 km hızla hareket ediyor. Elde edilen yeni sonuçlar, Güneş Sistemi'nde görülen kütle ile dönme arasındaki ilişkiyi ötegezegenlere kadar genişletiyor. Beta Pictoris b ötegezegeni, güney gökküresi takımyıldızlarından Ressam doğrultusunda, yeryüzünden yaklaşık 63 ışık-yılı uzaklıkta bulunan ve çıplak gözle görülebilen Beta Pictoris yıldızının etrafında dolanmaktadır. Bu gezegen altı yıl önce keşfedilmiştir ve doğrudan gözlemi yapılan ilk ötegezegenlerden biridir. Yıldızına uzaklığı Yer-Güneş mesafesinin sadece sekiz katı kadardır bu da onu yıldızına en yakın doğrudan gözlenen gezegen yapmaktadır... Dördüncü Komşumuz Soğuk Bir Yıldız Teleskopların ilettiği görüntüler sonucu Güneş'e en yakın dördüncü cisim olarak kayda geçirilen cismin uzaklığı 7,2 ışık yılı olarak belirlendi. Bize en yakın istem Alfa Erboğa adlı üçlü bir yıldız sistemi olup yaklaşık 4 ışık yılı uzaktadır. Kahverengi cüceler yeterli kütleye sahip olmadıklarından nükleer füzyonu başlatmazlar. Yaydıkları enerji ise plastik bir top gibi yavaşça çökmelerinden kaynaklanır. Keşfedilen bilinen en soğuk kahverengi cüce WISE J085510.83-071442.5 olarak adlandırıldı. Cisim eksi 9 ile eksi 54 Celcius derece arası sıcaklığa sahiptir. Daha önce WISE ve Spitzer tarafından bulunan en soğuk kahverengi cüce oda sıcaklığındaydı... Cassini: Enceladus'ta Yeraltı Denizi Var Cassini uzay aracına göre Satürn'ün sıradışı buzlu uydusu Enceladus bir yeraltı denizine sahip. Cassini 2005 yılında Enceladus'un güney kutbundaki 'kaplan çizgisi'ni andıran kırıklardan fışkıran buz ve subuharı jetlerini keşfettiğinden bu yana ilgiyle izlenir olmuştur. Sonraki gözlemlerde jetlerin diğer bölgelere göre daha ılık ve daha tuzlu olduğunu ortaya koymuştu. Gezegen bilimciler Cassini'nin radyo bilim aleti yardımıyla uydunun içini doğrudan inceleyebildi. Cassini, 2010 ve 2012 yıllarında biri kuzey kutbuna olmak üzere toplamda üç kez Enceleadus'un 100 km kadar yakınından geçti... Jüpiter'in markası haline gelmiş Büyük Kırmızı Leke'nin küçülmeye başladığı belirlendi. Lekenin içindeki oval şeklin noktasal boyuta doğru küçüldüğü görüldü. Aslında 1930'lardan bu yana küçülme olduğu söyleniyordu ancak NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu bu küçülmenin her zamankinden daha farklı olduğunu gösterdi. 1800'lerden bu yana dikkatle izlenen leke o sıralarda üç Dünya'nın yan yana sıralanacağı kadar geniş olup 41.000 kilometre uzunluğa sahipti. 1979 ve 1980 yıllarında NASA'nın Gezgin görevleri lekenin 23.335 kilometreye kadar küçüldüğünü hesaplamıştı. Hubble yeni görüntüler eşliğinde lekenin küçülmeye devam ettiğini gösterdi. 2012 yılında başlayan amatör gözlemler lekenin küçülme hızında gözle görülür bir artış olduğunu ortaya koymuştu. Buna göre leke her yıl 1000 kilometre kadar küçülüyordu. Bu küçülmenin nedeni ise henüz bilinmiyor... Güneş'in ilk kardeşi keşfedildi. Yıldız, Güneş'in komşuları projesi kapsamında keşfedilen ilk yıldızdır. Güneş'in nasıl oluştuğu ve bugüne kadar nasıl geldiğinin izlerine bu yıldız ve diğer olası kardeş yıldızlarca saptanabilir. Yeni keşfedilen Güneş'in kardeşi HD 162826, 110 ışık yılı uzaklıkta olup Herkül takımyıldızındadır. Yıldız Güneş'ten % 15 daha büyüktür. Vega'nın parlaklığı nedeniyle çıplak gözle görülemeyen yıldız küçük bir dürbünle görülebiliyor. Ayrıca bu kardeş güneşin çevresinde dolanan gezegenleri de olabilir. Elbette bu olasılık yıldızın ve çevresindeki gaz ve toz bulutunun evrim bilmecesinde yatıyor. Oluşum aşamasında sistemden atılan malzemeler daha sonra Güneş Sistemi içine bile girmiş olabilir. Belki de Dünya'ya ilkel yaşamı getiren bu malzemelerdi. Ya da yörüngedeki gezegenlerin bu işte parmağı olabilir... Dünya'daki Su Güneş'ten Daha Eski Dünya'daki yaşam için çok kıymetli bir madde olan su, ötegezegenlerdeki yaşam olasılığı açısından çok önemlidir. Dünya'daki suyun geldiği kaynağı belirlemek yaşamın ortaya çıkış basamaklarını anlama yolundaki önemli bir anahtardır. Su, Güneş Sistemi içerisinde farklı hallerde bulunuyor. Dünya'da katı, sıvı, gaz halinde gördüğümüz suyu, kuyrukluyıldızlarda, Mars yüzeyinin altında, büyük gezegenlerin uydularında ve hatta Ay'da bile buz şeklinde görebiliyoruz. Kuyrukluyıldız ve asteroitlerin Güneş Sistemi'nin erken döneminde oluşmuş, değişmemiş cisimler olması gökbilimcilerin özel ilgisine neden olmaktadır. Bu cisimlerin üzerindeki buzun nasıl oluştuğu henüz yanıtlanmış değil.... Hubble Ölü Gökadada Hayalet Işık Gördü NASAnın Hubble Uzay Teleskopu birkaç milyar yıl önce kütle çekimsel kuvvetin etkisiyle birleşmiş yaşlı bir gökada kümesinin arasından sızan soluk, hayalet ışık yakaladı. Bu ışık yaklaşık 4 milyar ışık yılı uzaklıktaki 500 gökada barındıran ve Pandora Kümesi lakaplı Abell 2744 adlı gökada kümesinin ara boşluklarından sızıyor. Görüntü açıklaması: Pandora'nın Kümesi takma adlı Abell 2744 gökada kümesindeki yıldızlardan yayılan ışık görüntüyü maviye boyamış. Görüntüde gökadalar parlak beyaz renkleriyle görülüyor. koyu mavi bölgeler ise yıldız ışığının bir kısmının küme içinde dağıldığı yerleri işaret ediyor. bu ışık ise ölü gökadalardan gelmektedir. Kümenin oluşumu sırasında parçalanan gökadaların serbest kalmış yıldızları küme içinde rahatça dolaşırken soluk bir ışık yaymaktadır... Avrupa Uzay Ajansı'nın Rosetta aracı 67P kuyrukluyıldızına yardımcı aracını başarıyla indirdi. Philae adlı sonda kuyrukluyıldızın önceden belirlenmiş noktasına yumuşak bir iniş gerçekleştirdi. Rosetta 2 Mart 2004 tarihinde fırlatıldıktan 6 Ağustos 2014'de kuyrukluyıldıza ulaşana kadar 6,4 milyar kilometre yol aldı. Rosetta'nın yüzey aracı olan Philae kuyrukluyıldızın Agilkia adlı bir bölgesine indi. Bu bölge iki ayrı yuvarlak bölümden oluşan tuhaf şekilli 67P kuyrukluyıldızının 6 haftalık analiz sonrasında belirlenen en güvenli yeridir. Philae Rosetta'dan ayrıldıktan bu bölgeye ininceye kadar 10 kilometre yol aldı. Philae istenilen noktaya değil başka bir yere indi. Bu da aracın yeterli güneş ışığını alamamasına neden oldu. Konuyla ilgili haber dökümü için tıklayınız. Dokuz yıldızda Zodyak Işığı Görüldü Uluslararası gökbilimci ekibi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu Girişimölçeri'ni son gücüyle kullanarak dokuz yakın yıldızın yaşanabilir alanından yayılan ötezodyaksal ışığı yakaladı. Bu ışık yıldız ışığının tozlar, asteroitler ve kuyrukluyıldızlar arasından saçılması sonucunda görülür. Bazı yıldızların yakınındaki büyük miktarlarda tozun var olması bölgedeki olası Dünya benzeri gezegenlerin görülmesini engelleyebilir. Çok Büyük Teleskop'un Girişimölçeri ile kızılötesi alanda yapılan 92 yakın yıldızın yaşanabilir alanına ilişkin gözlem verilerinde sıcak tozdan kaynaklanan zodyaksal ışık tarandı. Bu yıldızlardan dokuzunda toz taneleri arasından saçılarak yayılan parlak ötezodyaksal ışık görüldü. Zodyak ışığı Dünya'da güneş doğmadan ya da battıktan hemen sonra gökyüzünde görülen parlak beyaz bir parıltıdır. Güneş ışıklarının atmosferdeki toz parçacıklarınca saçılması sonucunda göğe doğru incelerek oluşan bir ışıktır. Bu ışık sadece Dünya üzerinde değil Güneş Sistemi'ndeki her gezegen üzerinde gözlenebilir... Merak Mars'ta Organik Molekül Buldu NASA'nın Mars yüzeyinde dolanan Merak robotu deldiği kaya içerisinde atmosferdekinin on katı yoğunlukta metan gazı ile birlikte diğer organik moleküller buldu. Araştırmacılar atmosferdeki metan miktarının ölçülmesi için Merak ile 20 aylık süre içinde bir düzine kadar analiz yaptı. Araştırmacılar Cumberland'den alınan örnekte bulunan organik molekülün Mars kaynaklı olup olmadığını anlamak için aylarca çalıştı. Merak daha önce aldığı çeşitli örneklerde Dünya'ya taşınan organik karbon moleküllerini tespit etti. Ancak son sözü söylemek için daha fazla test gerekliydi. Araştırmacılar Chumberland kayasında saklanan molekülün üç milyar yıl önceki suyla ilgili olduğunu ve bu suyun önce bir kısmının daha sonra çok büyük bir miktarının kaybolduğunu belirtiyor.


Bu görsel 2017 yılı boyunca Güneş'in değişen aktivitesi ve bir de kısmi tutulmayı içeriyor. Görüntüler ESA'nın Proba-2 uydusu ile elde edildi. Her fotoğraf Güneş'in sıcak hareketli atmosferini gözlemek için uydunun uzun morötesi dalga boyunda çalışan SWAP kamerası ile çekildi. Genel olarak Güneş'in 11 yıl süren etkinlik döngüsü çerçevesinde, görüntülerde parlak bölgelerin minimum düzeyde, buna karşılık koronal alanların daha büyük ve belirgin olduğu dönemler göze çarpıyor. Yakından bakıldığında birkaç görüntü öne çıkmaktadır. Nisan ve Mayıs başında yaklaşık bir haftalık süre boyunca Güneş karenin ortasında değildir. Bu kasıtlı yapılmıştır. Buradaki amaç Güneş'in parlaklığını azaltarak geniş atmosferi gözlemektir. Bu çoklu görüntüde yine gözden kaçmayacak olan bir fotoğrafta 21 Ağustos tarihlidir. Burada Güneş'in neredeyse yarısı yok olmuş gibidir. Geçtiğimiz yıl 21 Ağustos'ta ABD'de gözlenen tutulmanın uydu gözünden kısmi hali yakalanmıştır. Bu sırada Ay'ın gölgesi ABD'yi boydan boya kat etmişti. Yüksek çözünürlükteki görüntüler için: Proba uydusu ile uzaydan Güneş tutulması:


Bir yılı daha geride bıraktık. 2020 yılı pandemi nedeniyle insanlığın akıllarında kalacak bir yıl oldu ve bu nedenle birçok araştırma projeleri de ertelendi ya da iptal edildi. Elbette astronomide buradaki payını aldı. Her şeye rağmen astronomi yine bilimin lokomotifi olmayı sürdürdü ve önemli keşifler gerçekleşti. 2021 yılının bilim açısından oldukça verimli bir yıl olması dileğiyle 2020 yılındaki keşifler içinden öne çıkanlar... Spitzer Veda Etti Gökbilimcilerin gözde teleskoplarından biri olan Spitzer teleskopu kırmızıöte bölgede gözlem yaparak önemli bilgilere ulaşılmasını sağladı. 16 yıldan uzun süre görev yaptı ve 30 Ocak 2020'de emekliye ayrıldı. Ötegezegen keşifleri, kahverengi cücelerin atmosferlerinin analizi, antik gökadaların gözlenmesi, yıldız doğumları gibi birçok alanda veri topladı. Spitzer teleskopunun görevini şimdi daha üst yeteneklere sahip olması beklenen James Webb teleskopu alacak. Spitzer ile haberlere ulaşmak için tıklayınız. Mars'ta Depremler Olduğu Kanıtlandı Kasım 2018'de Mars'a inen ve geçtiğimiz yılın Şubat ayında resmen göreve başlayan InSight bugüne kadar Mars'ta 174 deprem olduğunu kaydetti. Yaklaşık iki günde bir depremin olduğu Kızıl Gezegen, Dünya ve Ay gibi sismik açıdan aktif. Buna karşılık oluşan depremlerin sayısı ve gücü Dünya'dakilere göre oldukça zayıf. Mars'ta oluşan depremlerin hiçbiri 4 büyüklüğünü geçmedi. Genel anlamda oluşan depremler zayıf. Hiçbiri 4 büyüklüğünü aşmadı. Bu tip depremler Dünya'da yılda binlerce oluşur ve teknik araçlar olmadan algılanamaz. Mars'da Dünya'dan daha az deprem oluşmasının nedeni muhtemelen sürekli tektonik plakadan oluşmasıdır. Dünya'da ise bitişik plakalar arasında biriken ve sonra kırılan yapılar deprem üretir. Konuyla ilgili ayrıntılar için tıklayınız. Burnumuzun Dibinde Karadelik Varmış! Avrupa Güney Gözlemevinin başını çektiği bir grup gökbilimci Yer'den sadece 1000 ışık yılı uzakta bir karadelik keşfetti. Karadelik Güneş sistemine şimdiye kadar bulunanlardan daha yakındır ve çıplak gözle görülebilen üçlü bir sistemin üyesidir. Karadelik ESO'nun Şili'deki La Silla gözlemevindeki MPG/ESO 2.2 metrelik teleskopuyla keşfedildi. Bu çalışmayla gelecekte daha fazla karadelik bulunabileceği belirtiliyor. Güney yarıküredeki Dürbün takımyıldızında bulunan sistem karanlık bir yerde çıplak gözle görülebilir. Sistem, bize en yakın karadeliği barındıran üçlü sistem unvanını elde ediyor. HR 6819'daki karadelik çevresiyle şiddetli etkileşime girmeyen yıldız kütleli karadeliktir. Ancak ekip iç yıldızın yörüngesine bakarak kütlesini hesaplayabildi. Buna göre karadelik en az 4 Güneş kütlesinde. Ayrıntısı için tıklayınız. Üç Ülke Mars'a Araç Yolladı Birleşik Arap Emirlikleri, Çin ve ABD, konumunun uygun olduğu 2020'de Mars'a araç yolladı. ESA'nın projesi için pandemi nedeniyle ertelendi. Mars'ın Dünya'ya en yakın konumundan yararlanmak isteyen üç ülke; Umut , Tianwen-1 ve Mars 2020 adlı araçlarını Kızıl Gezegen'e yolladı. Komşu gezegen 26 ayda bir Dünya'ya bu kadar yaklaşır ve tüm Mars araçları bu zaman fırlatılır. Her üç ülkenin uzay ajansları Mars'ta geçmiş oluşmuş olası yaşamın izlerini bulmak için görev tanımı yaptılar. Araçların yolculukları altı ay sürecek. Araçların ayrıntılı görevlerini öğrenmek için tıklayınız. En Yakın Yıldızda İki Gezegen Olduğu Onaylandı 2016'da keşfedilen Güneş'e en yakın yıldız olan Proxima Centauri çevresinde dolanan Yer büyüklüğündeki gezegenin varlığı onaylandı. Buna göre Proxima b gezegeni 1.17 Yer kütlesinde ve 11.2 yörünge dönemine sahip olup yıldızın yaşam alanında yer alıyor. Onay Şili'de bulunan Çok Büyük Teleskop üzerine takılan ESPRESSO adlı oldukça hassas dikine hız ölçümü yapabilen tayfölçerle yapıldı. Proxima b ilk kez dört yıl önce Cenevre'deki bir ekip tarafından yıldızın hızındaki belirsizlik HARPS adlı tayfölçerle ölçülerek tespit edilmişti. Proxima b, Yer'e göre yıldızına 20 kat daha yakın olmasına karşılık benzer miktarda enerji alır. Bu da eğer yüzeyinde su varsa bu sıvı halde olabilir anlamına gelmektedir. Buna karşılık yüzeyinde yaşam olup olmadığını söylemek için çok erken. ESPRESSO bununla kalmayıp yıldıza bağlı ikinci bir gezegen olabileceğini gösteren ize de rastladı. Alınan tuhaf bir sinyal Yer'in üçte biri kütlesinde bir başka gezegen daha olduğu yönünde. Bu gezegen de onay alarak Proxima Centauri'nin ikinci gezegeni oldu. Ayrıntılar için tıklayınız. Bir Tutulum Düzlemimiz Daha Varmış! Kuyrukluyıldızların hareketlerini ele alan bir çalışma Güneş Sisteminde ikinci bir tutulum düzlemi olduğunu ortaya çıkardı. Uzun yörünge dönemli kuyrukluyıldızların yörüngelerinin analitik incelenmesi sonucunda kuyrukluyıldızların bazılarının gezegenlerin bulunduğu düzlemde, diğerlerinin ise bundan farklı olan boş ekliptik düzlemde hareket ettiği belirlendi. Bu bilgi kuyrukluyıldızların Güneş Sisteminde nasıl oluştuğuna dair benimsenen modeller için önemli sonuçlar vermektedir. Haberin ayrıntısı için tıklayınız. Venüs'te Yaşam mı Var? Uluslararası bir gökbilimciler ekibi bugün Venüs bulutlarında nadir bulunan bir molekül keşfini duyurdu fosfin. Dünya'da, bu gaz sadece endüstriyel olarak ya da oksijensiz ortamlarda yaşayan mikroplar tarafından üretilmektedir. Gökbilimciler onlarca yıldır Venüs'ün yüksek bulutlarının mikroplara ev sahipliği yaptığını tahmin ediyordu ancak bunlar yüzeydeki kavurucu sıcaktan kaçsa da oldukça yüksek asidik ortamlara maruz kalmaktadırlar. Fosfinin keşfi bu türden yer-ötesi havadaki yaşama işaret ediyor olabilir. Haberin tamamını okumak için tıklayınız. Ay'da Güneş Işığı Alan Bir Bölgede Su Bulundu NASA'nın kırmızıöte bölgede gözlem yapan SOFIA adlı araştırma uçağı ile Ay'ın güneş ışığı alan bir bölgesinde su olduğu belirlendi. Keşif, Ay'da var olan suyun sadece soğuk ve güneş ışığı almayan derin noktalarında değil, farklı yapıdaki bölgelerinde de olabileceğini ortaya koyuyor. Bulunan su miktarını karşılaştırırsak, SOFIA'nın tespit ettiği su miktarı Sahra çölündeki su miktarının yüzde biridir. Az miktarda olmasına karşılık suyun böylesine havasız ve sert koşulların olduğu Ay yüzeyinde nasıl olabildiği sorusu yanıt beklemektedir. Ayrıntılar için tıklayınız.


Gökbilimde tahminde bulunmak zordur. Buna karşılık Ay ve Güneş tutulmalarını, bazı kuyrukluyıldızların Güneş'e yaklaşmaları ile ilgili zaman tahminlerini kolaylıkla yapabilirler. Güneş Sisteminin çok ötesine bakan gökbilimciler Süpernova Requiem adlı patlayan bir yıldızın 2037'de ölümünün tekrarının oluşacağını tahmin ettiler. Yakın gelecekte gerçekleşmesi beklenen bu olayın teleskoplarla rahatça izlenebileceği belirtiliyor. Süpernovaya ilişkin üç görüntü ilk kez 2016'da Hubble teleskopu ile yakın bir gökadanın mercek etkisi oluşturmasıyla elde edilmişti. Ön plandaki gökada kümesi, süpernovadan gelen ışığı güçlü kütle çekimiyle bükerek ve büyüterek uzaktaki cismin birden fazla görüntüsünün oluşmasını sağlar. Bu olaya kütleçekimsel mercekleme adı verilir. İlk olarak Albert Einstein tarafından ileri sürülen bu etki uzak cisimlerin görüntüsünü büyütmek için kullanılan cam merceğin ışığı bükmesine benzer. Tek bir Hubble görüntüsüyle yakalanan küçük noktalar şeklinde görülen üç mercekli süpernova görüntüsü patlama sonrasında yayılan ışığı temsil etmektedir. Farklı renk ve parlaklıktaki noktalar zamanla soğuyup sönen patlamanın üç farklı aşamasını gösterir. Hubble'ın MACS J0138.0-2155 kümesinde yakaladığı ışığın Yer'e ulaşması 4 milyar yıl sürer. Süpernova Requiem'den gelen ışık ise bulunduğu gökadanın uzaklığına bağlı olarak tahminen 10 milyar yılda ulaşmaktadır. Araştırma ekibinin süpernovanın tekrarlamasına ilişkin tahmini, galaktik kümede bulunan karanlık madde labirentinden süzülen ışığın çeşitli yollarını belirleyen bilgisayar modellerine dayanmaktadır. Karanlık madde evrenin büyük kısmını oluşturan görünmez bir malzemedir ve gökadalar ile gökada kümeleri arasını kaplamaktadır. Büyütülmüş her görüntü küme boyunca farklı yollar izler ve kısmen izlediği yolların farklılığı nedeniyle Yer'e farklı zamanlarda ulaşır. Süpernovanın çeşitli ışık yolları, aynı anda aynı hızla istasyondan ayrılan ve aynı yere giden birkaç trene benzetilebilir. Tek fark trenlerin farklı rotalar izleyerek hedefe ulaşmalarıdır. Trenler farklı arazilerde farklı hat uzunluklarında yolculuk edeceklerinden varış noktasına aynı anda ulaşmazlar. 2037'de ortaya çıkması öngörülen mercekli süpernova görüntüsü aynı süpernovanın diğer görüntülerinin gerisinde kalması da buna benzer. Çünkü yayılan ışık daha yoğun karanlık madde kümesinin ortasından geçmektedir. Bu da ışığın muazzam derecede bükülerek daha geç bir zamanda Yer'e ulaşmasını sağlamaktadır. Yenilenen patlamayı görmek gökbilimcilerin dört süpernova görüntüsü arasındaki zaman gecikmelerini ölçmelerini sağlayacak ki bu bilgi yıldızın ışığının ne kadar farklı uzay arazisinden geçtiğine yönelik ipuçları verecek. Bu ölçümlere dayanılarak kümenin kütlesi daha ince hesaplanabilir. Büyük gökada kümelerinin karanlık madde haritalarını geliştirmek, evrenin genişleme hızını ve kütle çekimine karşı çalışan kozmosun hızlı genişlemesine neden olan gizemli karanlık enerjinin doğasının anlaşılmasına yardımcı olacaktır.


Bilindiği gibi bugünlerde internette ve dilden dile bir haber dolanıyor: 21 Aralık 2012 Dünya'nın sonunu mu getirecek? Bilimciler işlerini güçlerini bırakıp bugünlerde bu soruları sabırla yanıtlıyor. Astronomi Diyarı'nda da 2012'de kopacağı söylenen 'kıyametlerle' ilgili küçük bir yazıyı ele aldım. Buyrun. Ama bundan önce, son sözü başta söyleyelim: 21 Aralık 2012'de Dünya'ya bir şey olmayacak, 22 Aralık 2012'de kalkıp yine işimizin başına döneceğiz. Ancak 21 Aralık 2012 gökbilim açısından önemli bir tarih: Astronomik açıdan kış mevsiminin başlangıcı. NASA bilimcileri 2012 ile ilgili şu sorulara yanıt verdi: -Dünya'nın sonu. -'Kehanetin' kökeni -Maya Takvimi -Genel kararma -Gezegenlerin aynı hizaya gelmesi -Nibiru/Gezegen X/Eris -Meteor çarpması -NASA çalışanlarının yorumu -Güneş fırtınaları Soru : 2012 yılında Dünya'nın karşılaşacağı bir tehdit var mı? Birçok internet sitesine göre Dünya'daki yaşam Aralık 2012'de sona erecek. Yanıt : 2012'de Dünya'nın başına Bir şey gelmeyecek. Gezegenimiz daha en az 4 milyar yıl daha varlığını koruyacak. Bilimciler, 2012'de Dünya'yı tehdit edecek bir cisim keşfetmedi. S: 2012'de Dünya'nın yokolacağıyla ilgili kehanetin kökeni nedir? Y: Hikaye aslında Sümerler tarafından görüldüğü öne sürülen Nibiru adlı gezegenin Dünya'ya çarpacağıyla başladı. Bu çarpışma için önce Mayıs 2003 tarihi belirlendi, ancak bu tarihte birşey olmayınca tarih antik Maya takviminin de sonu olan 2012 yılının Aralık ayına alındı. Böylece sözde kıyamet tarihi belirlendi. S: Maya takvimi Aralık 2012'de mi bitiyor? Y: Mutfağınızda asılı olan takvim 31 Aralık'ta bitmiyor mu? Bunun gibi Maya takvimi de 21 Aralık 2012'de sona eriyor. Bizim takvimimiz Maya takviminden farklı olarak 1 Ocak'ta yeniden başlayacak. S: 23-25 Aralık tarihlerinde Dünya'nın kararacağı bir tahmin mi? Y: Kesinlikle değil. Ne NASA ne de başka bir bilimsel kuruluş böyle bir kararmayı öngörmüyor. Evrendeki cisimlerin 'aynı hizaya' gelmesinin bilinç kaybına neden olacağı iddiası üzerine birçok sahte rapor ya da çalışma üretiliyor. Böylesi hizalamalar uzayda zaman zaman gerçekleşir. NASA yöneticisi Charles Bolden'ın acil bir durumda hükümete ve insanlara yapmaları gereken hazırlıklarla ilgili bir uyarı programı vardır. Bu programa atıfta bulunuluyor. Ancak program bu tarihlerde bir kararma olacağından bahsetmiyor. S: Gezegenlerin aynı hizaya gelmesi Dünya'yı etkiler mi? Y: Önümüzdeki birkaç on yıl içinde hiçbir gezegen hizalaması olmayacak. Böylesi bir hizalama ortayan çıksa bile bunun Dünya üzerindeki etkisi önemsiz olacaktır. Bundasn önce de 1962, 1982 ve 2000 yıllarında büyük hizalamalar gerçekleşti. Ayrıca her yılın Aralık ayında Dünya ve Güneş Samanyolu merkeziyle aynı hizaya gelir. Bu her yıl gerçekleşen bir gök olayıdır. Hizamalama hakkında ayrıca 'Son 2012 Senaryosu: Karadelik Bizi Görecek!' yazısını okuyabilirsiniz. S: Dünya'ya yaklaşmakta olan ve tahdit unsuru olan bir kahverengi cüce Nibiru ya da Gezegen X ya da Eris adında bir cisim var mı? Y: Nibiru ve serseri gezegenlerle ilgili birçok hikaye internet ortamında serbestçe dolaşan bir aldatmacadır. Bunların hiçbirinin bilimsel bir temeli yoktur. Nibiru ya da Gezegen X gerçekten 2012'de Dünya'ya çarpacak olsaydı, Dünya'daki amatör ya da profesyonel gökbilimciler bunu son 10 yıldır izliyor olurdu ve şimdi de çıplak gözle herkes tarafından gözlenebilirdi. Asma böyle bir gezegen yok. Eris ise gerçekten var. Ancak bu Pluto gibi cüce gezegen olup dış güneş sisteminde yer alır. Bize çarpması için olağanüstü bir olayla karşılaşıp 4 milyar km kadar yol alması gerekir. S: Kutup kayması teorisi nedir? Yerkabuğunun bir gün içinde yaklaşık birkaç saatte çekirdeğin çevresinde 180 derece döndüğü bilgisi doğru mu? Y: Dünya'nın rotasyonu sona erdirmek mümkün değildir. Dünya'daki kıtalar çok yavaş bir şekilde de olsa hareketlidir , ancak sorudaki gibi dönme hareketi mümünkün değildir. Bu tür afet söylemlerini yayınlayan siteler insanları kandırmak için ortaya bu tür yemler atar. Bu iddia bilimin söylediği her 400 000 yılda bir Dünya'nın manyetik kutbunun değişimi bilgisini oldukça çarpıtarak kullanır. Bilindiği üzere manyetik alanların ters dönmesi yaşamı herhangi bir şekilde etkilemez. Bilimciler manyetik alanın ters dönmesinin önümüzdeki birkaç bin yıl içinde gerçekleşeceğine inanıyor. S: 2012'de Dünya'ya bir meteorun çarpacağı doğru mu? Y: Günümüzde çok ender rastlanmakta birlikte Dünya'ya zaman zaman kuyrukluyıldız ya da asteroitler çarpmıştır. En son büyük çarpışma 65 milyon yıl önce gerçekleşti ve bilindiği üzere bu da dinozorların yok olmasına neden oldu. Günümüzde ise bu tür tehlikeli, asteroitleri önceden keşfedebilmek için dünya üzerinde çeşitli araştırma birimleri kurulu durumdadır. Bunlardan biri de NASA'ya bağlı olan Spaceguard Araştırması'dır. Bu programlar şimdiye kadar dinozorları yok eden asteroit büyüklüğünde çeşitli tehlikeli asteroitleri keşfettik. Bu konudaki çalışmaları görmek için NASA Dünya'ya Yakın Tehlikeli Cisimler Programı sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Böylece 2012'de böyle bir asteroitin çarpıp çarpmayacağına kendiniz karar verebilirsiniz. (Astronomi Diyarı: En azından önümüzdeki 20 yıl boyunca Dünya'ya çarpacak bir cisim yok. Aslında bu istatisik 70 yıla kadar uzatılabilir. Ancak asteroitler gezegenlere göre daha küçük olduklarından Güneş'in ya da başka bir gezegenin yakınından geçerken yörüngesi değişebilir. Bu nedenle bilimciler kesin konuşmayı tercih ediyor.) S: NASA bilimcileri 2012 yılında gerçekleşeceği söylenen Dünya'nın sonu iddiaları hakkında ne düşünüyor? Y: 2012 yılında gerçekleşeceği söylenen felaket ya da çarpışmalarla ilgili bilimsel veriler nerede? Kanıtlar nerede? Böyle Bir şey yok, ellerinde sadece kitap, film, belgesel ya da internet ortamlarında yayınlanan çeşitli kurgusal iddialar var. Ancak bunlar bildiğimiz basit gerçeği değiştirmez. Aralık 2012'de gerçekleşeceği söylenen olağandışı olaylarla ilgili hiçbir inandırıcı kanıt yoktur. S: 2012 için öngörülen dev güneş fırtınaları tehlikesi sözkonusu mu? Y: Güneş aktivitesi yaklaşık her 11 yılda düzenli olarak tekrarlanır. Mühendisler artık ürettikleri elektronik malzemeleri güneş fırıtnalarına dayanıklı yapıyor. Buna rağmen güneş fırtınaları uydu iletişimlerinde kesintiye neden olabilir. Ancak 2012 ile ilgili bilinen bir risk yoktur. Güneş çevrimi 2012-2014 yılları arasında maksimuma ulaşacak. Bunun da önceki yıllarda gerçekleşen güneş çevrimlerinden bir farkı olmayacak. (Bu konuda daha önce yayınlanan '2012'de Ne Olacak?' başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz.)


Geçtiğimiz yıl Anka Kuşu ile NASA Mars'ın yüzeyinin altında buz olduğunu ortaya çıkarmıştı. Şimdi de Mars'a çarpan meteorlar ile yüzey altındaki buzun ortaya çıktığını gösteren bir haberimiz var. NASA, Mars yörünge dolanan Keşif Aracının gezegenin orta enlemlerinde bir kraterdeki donmuş suyun iki ayrı tarihte aldığı görüntülerini yayınladı. Krater bir göktaşının gezegene çarpmasıyla oluşmuş ve yüzeyin altındaki buzu ortaya çıkarmıştır. Gökbilimciler yörüngede dolanan araca bağlı aygıtları uzaktan kontrol ediyor. Bölgede bulunan yaklaşık yarım metrelik bir meteorun açtığı 2,5 metrelik çukurda parlak bir buz görüntüsüne rastlanmıştı. Buradaki parlaklık buzun buharlaşarak atmosfere karışması nedeniyle bir süre sonra kayboluyor. Keşifler gezegenin kuzey kutbu ile ekvatorunun ortasındaki bölgede yapıldı. Bulunan su-buzu Mars'ın geçmişte ılıman bir iklime sahip olabileceğini gösteriyor. Yörünge aracındaki HIRISE kamerası gezegenin yüzeyindeki her ayrıntıyı inceleyebilecek ölçüde bir teknolojiye sahiptir. Aynı bölgelerin farklı zamanlarda alınmış görüntüleri de birbiriyle karşılaştırılarak o bölgede herhangi bir değişiklik olup olmadığı da sınanabiliyor. 10 Ağustos 2008 tarihinde kameradan alınan görüntü ile aynı bölgenin 67 gün önce alınmış görüntüsü karşılaştırıldı. Bölgede birçok krater göze çarpıyordu. 12 Eylül 2008'de bölgenin görüntrüsü aracın yüksek çözünürlüklü kamerasıyla tekrar alınarak bölgedeki küçük kraterlerin varlığı doğrulandı. Kraterlerde farklı bir yapı olduğu görüldü. Renklendirme yöntemleriyle kraterlerde parlayan bir yapının olduğu bulundu. Parlak yapının ne olduğu önce anlaşılamadı. 18 Eylül 2008'de araç normalde sekiz ay önce varolmayan bir krater buldu. Bu kraterde de parlak bir yapı vardı. Parlak yapıların su olabileceği düşünüldü ama bunu onaylayacak daha detaylı bir çalışma yapılmalıydı. Daha önce 1976'da Viking-2 aracının gezegene indirdiği bir deneysel aracın da gezegende krater oluşturup su-buzunu ortaya çıkarmış olma olasılığı da akla geldi. Eğer bu araç gezegenin yüzeyinde 10 cm'den daha büyük bir oyuk oluşturabilmişse tabi. 18 Ekim 2008 ile 14 Ocak 2009 tarihlkerinde alınmış bir kraterde ait görüntüde parlak yapının su-buzu olduğu doğrulandı. Ekim ayında alınan görüntüde parlak kısım oldukça belirgin şekilde dururken Ocak ayında alınan görüntüde bu parlaklığın çok azaldığı görülüyor. Bunun tek sebebi, su-buzunun buharlaşarak atmosfere karışmasıdır. Kaynak: NASA-JPL


24 Mayıs sabaha karşı yeni bir meteor yağmuruyla tanışabiliriz. Üstelik tahminlere göre saatte 200'den fazla göktaşının Dünya atmosferine gireceği düşünülüyor. Bu ise yılın en iyi meteor yağmuru olarak sayılan Perseid'lerden daha fazla. Üstelik meteor yağmurunun yaşanacağı sabah Venüs ile Ay yakınlaşması da görsel şöleni zirveye taşıyacak. NASA'dan meteoroidlerden sorumlu ekibin başkanı Dr. Bill Cooke düzenli olarak gökyüzünü izliyor. Cooke ve ekibi Dünya atmosferine giren cisimlerin belirlenmesi amacıyla kurulan büyük bir ağı yönetiyorlar. Buna karşılık 24 Mayıs sabahı tüm ekip dışarı çıkıp gözlerini gökyüzüne dikmek istiyor. Bu meteor yağmurunu hiçbir şekilde kaçıramam, kendi gözlerimle bu görsel şöleni görmek istiyorum diyor Cooke. Zürafa takımyıldızı yönünden gelecek olan meteoroidlerin nedeni 209P/LINEAR kuyrukluyıldızıdır. Bazı tahminlere göre saatte 200'den fazla göktaşı görülecek diyor Cooke. 209P/LINEAR kuyrukluyıldızı NASA'nın finanse ettiği Yakın-Dünya Asteroit Araştırma Projesi çerçevesinde ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından Şubat 2004'te keşfedildi. Bu cisim Güneş çevresinde beş yılda bir dolandığından sönük bir cisim olarak görülür. İki yıl önce iki meteor uzmanı, Finlandiya'dan Esko Lyytinen ve NASA Ames Araştırma Merkezi'nden Peter Jenniskens, Dünya'nın 209P/LINEAR kalıntısının üzerinden geçeceğini açıkladı. Ancak buna katılmayan gökbilimciler de vardı. Dünya gerçekten de 24 Mayıs'ta bir kalıntı topluluğunun içinden geçecek. Ancak bunun yoğunluğunun ne kadar olacağı kestirilemiyor. Bu kalıntı diskinin 1800'lerde kuyrukluyıldızca atılan parçalar olduğu sanılıyor. Aslında kuyrukluyıldızın 1800'lerde ne yaptığını bilmiyoruz. Bu belirsizlik sonucunda ya bir şölen izleyeceğiz ya da bir şey göremeyeceğiz diyor Cooke. Gözlem için en uygun saat 24 Mayıs sabahı. Ancak ülkemizin konumu gereği Zürafa takımyıldızı ufka yakın olacağından pek fazla meteor yağmuru göremeyebiliriz. Buna karşılık kuzeye yakın ülkelerde Zürafa takımyıldızı ufuktan daha yüksekte olacağından daha fazla meteor sayabilirler. Meteor yağmuru Kutup yıldızının yakınlarında bulunan ve sönük yıldızlardan oluşan Zürafa takımyıldızı üzerinden gelecek. Gece boyunca gökyüzünde olacak olan takımyıldızını izlemenizi öneririz diyor Cooke. Bu iyi fikir olabilir. 24 Mayıs'ta ortaya çıkması beklenen yeni meteor yağmurunun yeni olması beraberinde birçok sürprizi de getirebilir. Meteor parlamaları hesaplanandan daha erken ya da daha geç bir saatte başlayabilir. Bu belirsizliğe karşın yine de 24 Mayıs gecesi gözlerinizi gökyüzüne çevirin. Çünkü sabah karşı Ay ile Venüs yakınlaşması bugünün son hediyesi olacak. Güneş doğmadan hemen önce doğu ufkunda birlikte yükselecekler. Bu olaya işaret eden Cooke: Göktaşı yağmuru olsa da olmasa da güne güzel başlamak sizin elinizde diyor.


Gün batımı günün oldukça özel bir anıdır. Gökyüzündeki bulutlar kızarırken ufuk çizgisi üzeri kırmızı ya da turuncu görülür. Bundan sonra gökyüzü gözlemcilerinin merakla izlediği yıldızlar yavaş yavaş ortaya çıkar. 26 Mayıs'taki gün batımında ender görülen bir gökyüzü olayına tanık olacağız. O gün Venüs, Jüpiter ve Merkür sadece üç derecelik alan içinde bir üçgen oluşturacak şekilde birbirine yakınlaşacak. Gezegenlerin gökyüzünde yakınlaşması ender görülür. En son Mayıs 2011'de gerçekleşen olay bir daha Ekim 2015'de olacak. Gezegen üçgeni ışık kirliliğinin yüksek olduğu kentlerde dahi görülebilecek. Üçgenin en iyi zamanı ise günbatımından sonra 30 ile 60 dakika arası. Batı ufkunun açık olması bu önemli olayı görmek için yeterli tek şart. Rehber olarak Venüs'ü seçmelisiniz. Venüs diğerlerinden daha önce ve daha parlak görülecek. Venüs'ü daha erken görmek için bir dürbün kullanabilirsiniz. Tipik bir dürbünde her üç gezegen görüş alanına sığacak. Karanlık giderek etkisini artırdığında ise gezegen üçgeni net bir şekilde ortaya çıkacak. Gösterinin tadını çıkarmak için 26 Mayıs'ı beklemenize gerek yok. Gezegenler bir hafta önce yakınlaşmaya başlayacak. Tarihler şöyle: 11-13 Mayıs tarihleri arasında Hilal evresindeki Ay, Jüpiter ve Venüs bir çizgi üzerinde görülecek. 23 Mayıs'ta Jüpiter ve Venüs birbirine 5 dereceden daha küçük uzaklıkta olacak. 26 Mayıs'tan önceki ve sonraki iki günde ise gezegen üçgenini -biraz farklı şekle bürünse de- görebileceğiz. 28 Mayıs'ta Venüs Jüpiter'in sadece 1 derece yakınında olacak. Çıplak gözle izlenebilecek yakınlaşma yaklaşık bir hafta sürecek ve 26 Mayıs'ta üç gezegen birbirine en yakın konumda görülecekler. İzlemeye, fotoğraf çekmeye değer bir gökyüzü olayı.


Bir grup gökbilimci ve öğrencileri 500 milyon ışık yılı uzaktaki gökadalar arasında 2,6 milyon ışık yılı uzunluğa sahip atomik hidrojen gazından oluşmuş bir köprü keşfettiler. Birkaç yıl önce başlatılan Arecibo projesiyle daha önce Başak Kümesi'nde keşfedilen 1 milyon ışık yılı uzunluğundaki gazdan daha uzun bir köprü keşfedilmiş oldu. Proje ekibi ve makalenin baş yazarı Dr. Rhys Taylor'a göre bu son derece beklenmedik bir keşifti. Biz gözlemlerimiz sırasında sıkça gökadalar arasındaki gaz alışverişini sağlayan köprüleri fark ederiz ama ilk kez bu kadar uzun bir köprüyle karşılaştık diyor. Burada şaşırtıcı olan sadece gazın uzunluğu değil aynı zamanda 15 milyar güneş kütlesindeki ağırlığıdır. Bu ise Samanyolu ve Andromeda'nın toplamından daha fazla kütle demek. Ekip bu akımın kaynağı üzerinde çeşitli varsayımlarda bulunuyor. Bir fikre göre büyük bir gökada geçmişte küçük gökada grubunun yakınından geçerek bir gaz köprüsünün oluşmasına ve uzamasına neden oldu. İkinci fikre göreyse büyük gökadanın içinden fışkıran gazın ileri doğru süzülmesini sağladı. Ekip hangi fikrin daha iyi olduğunu anlamak için Arecibo Teleskopu verilerini kullanarak bilgisayar benzetimlerine başvuracak. Keşif Arecibo Gökada Çevresi Araştırması projesi çerçevesinde 2008 ile 2011 yılları arasında Teleskopu ile alınan verilerin işlenmesiyle gerçekleşti.


Geçtiğimiz hafta Avrupa Uzay Ajansı'nın Integral uydusu, eşi olan yıldızı yiyip bitiren bir karadeliğin olağanüstü bir patlamayla ürettiği yüksek enerjili ışık gözledi. Bu tür karadelik çevresinde gerçekleşen güçlü patlamalar evrenin en enerjik olayları arasında olup X-ışını ve gama ışını yayarlar. Geceleri gökyüzünde gördüğümüz sakin ve barışçıl gökyüzünün aksine yüksek enerjili olaylar on yıllar boyunca sürebilir. Kuğu takımyıldızında ve sizden 8000 ışık yılı uzaklıktaki V404 Kuğu adındaki sistem bir yıldız ve karadelikten oluşmaktadır. Uzun zamandır bilinen sistem 15 Haziran 2015'de ilgi noktası oldu. İkili sistemde yıldızdan karadeliğe doğru helezonik şekilde akan malzeme disk oluşturup, görünür, morötesi ve X-ışını dalga boylarında ışıma yapar. V404 Kuğu'daki yenilenen enerjik olayın ilk belirtileri aniden ortaya çıkan ve NASA'nın Swift uydusundaki Burst Alert Teleskobu ile gözlenen gama ışınları ile tespit edildi. Kısa bir süre sonra MAXI adlı , Uluslararası Uzay İstasyonu Japon Deney Modülü ile gökyüzünün bu bölümünde X-ışını parlaması gözlendi. Bu ilk tespitlerin ardından V404 Kuğu'yu yer ve uzay teleskoplarıyla elektromanyetik tayfın birçok dalga boyunda izlemek için büyük bir gözlem çalışması başlatıldı. Bu büyük çabanın bir parçası olan ESA'nın Integral Gama Işını Gözlemevi 17 Haziran'da karadelikten dışarı doğru yayılan patlamayı izlemeye başladı. ESA'nın Integral uydusu bilim insanlarından Erik Kuulkers: Bu kaynak ender rastlanan karadelik sistemlerinde görülen yanıp sönen ışık yayarak olağanüstü düzenli çalışan bir saat gibi zamanı ölçekler diyor. V404 Kuğu gökyüzündeki en parlak X-ışını kaynaklarından olan Yengeç Bulutsusu'ndan elli kat daha parlak bir cisim durumuna geldi. V404 Kuğu sistemi Japon X-ışını uydusu Ginga ve Mir Uzay istasyonu ile 1989'daki gözleminden bu yana bu kadar parlak ve aktif olmamıştı. Günümüz profesyonel gökbilimcilerin çoğu o yıllarda gökbilimci değildi ve günümüzle karşılaştırılamayacak ölçüde az sayıda teleskop ve gözlem tesisi bulunmaktaydı. Ancak o zamanın gözlemleri ile bugün yaptığımız gözlemleri karşılaştırabiliyoruz diyerek ekliyor Kuulkers. 1989'da farkedilen V404 Kuğu karadelik çalışmasında önemli rol oynadı. O zamana kadar gökbilimciler gökyüzünde ancak bir avuç kadar karadelik biliyordu. V404'de onların arasına girdi. 1989'daki patlamalardan birkaç yıl sonra kaynak sessiz duruma geçti. Gökbilimciler o zaman eşi olan yıldızı farkettiler. İkili sistemdeki yıldızın hareketine bakılarak yıldızın Güneş kütlesinde ve çevresinde dolandığı karadeliğin on iki güneş kütlesinde olduğu hesaplanmıştı. Bunun ardından her iki ve üç yılda bir hareketlenme zirveye ulaşıp sonra yavaş yavaş sakinleşti. Bu hareketlilik karadeliği çevreleyen diskten kaynaklanmaktadır. İsviçre Üniversitesi'nden Integral Bilim Veri Merkezi'nden Carlo Ferrigno: Ve cisim şimdi yeniden uyandı. Üstelik tüm gücümüzle onu gözlediğimizi biliyormuş gibi diyor.


NASA'nın Ay Yörünge Keşif Aracı'ndaki kameraları kullanan bilimciler yüksek çözünürlüklü topografik haritalar yaparak yüzeyin 3 boyutlu görüntülerini elde ettiler. Bu görüntüleri kırmızı-mavi/yeşil yani 3 boyutlu gözlüklerinizle izleyebilirsiniz. 3 boyutlu görüntüler araştırmacıların Ay yüzeyini daha iyi anlamasını sağlar. Kraterler, volkanik kayaçlar, lav izleri ve tektonik özellikler 3-boyutlu görüntülerde ortaya çıkar. Ay'daki nispeten genç ve küçük lob ve onların oluşturduğu diklikler. Bilimciler bunların Ay'ın küçülmesi sonucunda kabuğunun kırılmasıyla oluştuğunu düşünüyor. Peki Ay neden küçülüyor? Ay çekirdeğindeki sıvının yavaş yavaş katı hale dönmesi, çekirdeğin kapladığı hacminde azalmasına neden oluyor. Birkaç km uzunlukta ve 10-50 m yüksekliğe sahip lob diklikleri genç yaşta olmalıdır. Tersi durumda bu gölgenin göktaşı yağmuruna tutulduğuna dair izler görülebilirdi. 12 km çapındaki Janssen Krateri. Krater duvarından aşağı inen çeşitli moloz yığınları da görüntüde fark edilebiliyor. Bir zamanlar çeşitli patlamalar sonucunda yüzeyden akan lavın Ay yüzeyinde kanallar oluşturduğu görülüyor. Apollo 15 astronotları bunlardan biri olan Hadley Kanalı'nın kenarına inmişti. Aynı hizadaki kraterlerin ön plana çıktığı yüzlerce km uzunluğa sahip Orientale havzası kumul benzeri bir yapıya sahiptir. 2 Yorumlar Kaynak varmı acaba. 😀 Astronomi Diyarı'nda hiçbir haber kaynaksız verilmez. Üstelik kaynaklar her zaman ilk elden verilir. Her yazının sonunda haberin kaynak adresini bulabilirsiniz.


NASA'nın Mars Yörünge Aracı ile 3 boyutlu Mojaver Krateri görüntüsü yayınlandı. Kraterlerin 3-boyutlu görüntüleri yüksek çözünürlüklü dijital görüntü işleme kamerayla elde edildi. Elde edilen görüntüyle birlikte kraterlerin duvarları içinde kalmış kütleler de görünür halde. Mars yüzeyinde bu türden yüzlerce krater bulunuyor. Bu kraterlerin içinde göktaşlarının çarpmasının etkisiyle erimiş olan gölcükler yer alıyor. Mojaver Krateri 60 km çapında olan büyük bir kraterdir. 10 milyon yıl yaşında olan kraterin derinliği 2.6 km'dir. Erozyon ve diğer jeolojik süreçlerden etkilenerek bugünkü görünümüne ulaşmıştır. Mojave gibi yeni oluşmuş kraterler gezegenin uğradığı göktaşı saldırılarını ve bu çukurlarda yer alan erimiş maddeyi de ortaya çıkardığı için önemlidir. Yakın zamanda böyle bir göktaşı, düştüğü yerde, toprağın altında buz olduğunu açığa çıkarmıştı. Üstteki 1 ve 2. görüntü yaklaşık 5 km uzunluğundaki bölgeyi göstermektedir. 2. görüntü kraterin güneydoğu kısmını, 3. görüntü ise kuzeybatı kısmını gösteriyor. 4. görüntüde işaretlenen yer ise görüntüsü alınan kısımdır. Kaynak: NASA/JPL


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler, bir yıldızın patlaması sonucu uzaya dağılan kalıntısının üç boyutlu görüntüsünü elde ettiler. Sonuçlara göre patlamanın güçlü bir patlama olduğu dışında belli bir yönde gerçekleştiği sonucuna da ulaşıldı. Bilgisayar modellerine göre süpernova patlaması oldukça çalkantılı geçmiş. Daha sakin bir sonla hayatını sona erdirecek olan Güneş'ten farklı olarak büyük yıldızlar süpernova şeklinde patlayarak ölü katmanlarını uzaya savururlar. Burada yakın zamanda Büyük Magellan Bulutu'nda 1987 yılında patlayan 1987 A (SN 1987A)'nın özel bir yeri vardır. Çünkü bu süpernova insanoğlunun 383 yıl aradan sonra çıplak gözle gördüğü bir süpernovaydı. Böylesi bir olayın gökbilimcileri oldukça memnun ettiği söylenebilir. Çünkü bu süpernovayı gözleyen gökbilimciler birçok sorularına yanıt bulabilmişti. SN 1987A astrofizikçiler açısından oldukça önemli bir olaydı. Bu sayede yıldızın çekirdeğini çöktüren etkenin nötrinolar olduğu, patlama sırasında radyoaktif öğelerin kendini göstermesi gibi çeşitli gözlemler gerçekleştirildi. ESO'nun 3 boyutlu çalışmasının temelinde ise Çok Büyük Teleskopa takılan SINFONI aracı yatıyor. Aletin çıkardığı sonuca göre patlama bazı bölgelerde daha hızlı ve güçlü bir şekilde gerçekleşmiş. Patlama sırasında uzaya fırlayan ilk madde, ışık hızının % 1'i ya da başka bir deyişle saatte 100 milyon km gibi inanılmaz bir hıza ulaşmış (ışık bir saatte yaklaşık 1 milyar km yol alır). Bu hızla merkezdeki yıldızından 10 yıl süresince uzaklaşan toz bulutu şimdi bir halka şeklinde kendini gösteriyor. Görüntülerden bu atıktan sonra buna göre daha yavaş bir başka kalıntının da yol aldığı ortaya çıkarıldı. İlk yapıya göre bu yapı 10 kat daha yavaş bir hızla yayılıyor. Keşif ekibi yöneticisi Karina Kj r: Biz, 1987 A süpernovasından fırlayan maddenin hız dağılımını elde ettik. Yıldızdan uzaklaşan maddenin simetrik bir şeklinin olmadığını, belli bir yönü tercih edecek şekilde hareket ettiğini gördük. Bu doğrultu halkanın konumundan farklı bir yöndedir diyor. Böylesi asimetrik davranışlar bilgisayar modelleriyle gerçekleştirilen yeni süpernova patlamalarıyla da elde edilmişti. Böylece bilgisayar modelleri gözlemsel olarak da desteklenmiş oldu. SINFONI aleti, türünün gelişmiş bir örneğidir. Yapısındaki gelişmiş optik sistemleri dünya atmosferinden gelecek istenmeyen etkileri gidererek çalışma için uygun ortamı hazırlar. Gökbilimciler bu sayede süpernovanın 3 boyutlu görüntüsünü elde edebildiler. Kaynak: ESO


20 Mart 2015 Cuma günü uydumuz Ay Dünya'nın küçük bir bölümüne gelen güneş ışığını engelleyecek. Tutulma tam olmasa da kısmen Türkiye'den de izlenebilecek. Ay, Güneş ile kıyaslanamayacak kadar küçüktür. Ancak bize en yakın gökcismi olması nedeniyle gökyüzünde neredeyse eşit çapta görülürler. Ay bazı zamanlarda Güneş'in önünden geçerek güneşten gelen ışığı kapatarak tutulmaya neden olur. Türkiye'de gözlenecek tutulma sırasında Güneş'in bir bölümü (yaklaşık % 40'ı) Ay tarafından kapanacak. Tutulma yarın 11:00 gibi başlayacak ve 12:00 dolaylarında maksimuma gelecek. Tutulma 13:00 gibi de sona erecek. Tam tutulmanın görüleceği yerler resimde kalın mavi çizgiyle gösterilmiştir. Tutulmayı izleyebilmek için bu iş için üretilmiş özel filtreler kullanılmalıdır. Kesinlikle röntgen filmi, CD, isli cam kullanmayınız. Gözlerinizde geri dönüşü olmayan hasarlara neden olabilir. Tutulmayı izlemek için ülkemizdeki gözlemevlerinin gerçekleştiği etkinliklere katılabilirsiniz. Tutulmayı izleyecek bazı iller linkleriyle birlikte aşağıda. Tutulmayı izleyecek gözlemevlerinin etkinlikleri oluştukça listeye eklenecektir. İzmir-Ege Üniversitesi Aksaray-Yunus Emre Anadolu Lisesi Batman-Atatürk İlkokulu ve Ortaokulu Antalya-TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi, Akdeniz Üniversitesi Yerleşkesi Tutulmanın bulunduğunuz yerde nasıl, saat kaçta görüleceğini görmek için tıklayınız.


Bilim insanları helyum açısından zengin yaşlı bir yıldız sisteminde üçüncü tür bir patlamayı ortaya çıkardı. Dev yıldızların sonunu getiren süpernova patlamaları, yalnızca kozmik uzaklıkların belirlenmesinde kullanılmaz. Süpernovalar aynı zamanda evrenimizdeki önemli kimyasal öğe üreten fabrikalarıdır. Astrofizikçiler şimdiye kadar bu patlamaların iki fiziksel süreç sonunda gerçekleştiğini biliyorlardı: Biri ömrünün sonuna gelmiş büyük bir yıldızın çekirdeğinin çöküşü, diğeri yaşlı bir beyaz cücenin termonükleer patlamasıdır. Max Planck Enstitüsü'ndeki uluslar arası bir astrofizikçi ekibi helyum bakımından zengin yaşlı yıldızlardan oluşan bir sistemde bu patlamaların üçüncü bir türünü belirledi. Bu tür yıldızlarla ilgili süpernova patlamaları kimyasal öğelerine göre Tip Ia, Ib, Ic ve Tip II olarak sınıflandırılır. Tip Ia süpernovalarının ışık eğrileri daha karakteristik ve düzgün olduğundan gökbilimciler bu süpernovaları daha çok uzaklık belirlemede kullanırlar . Bu süpernova bir beyaz cüce, Güneş benzeri bir yıldızın yanmış kalıntısı, ikili sistemdeki yıldızlardan birinin diğerinden çaldığı madde nedeniyle oluCnün sonuna gelmiş büyük bir yıldızın çekirdeğinin çöküşü, diğeri yaşlı bir beyaz cücenin termonükleer patlamasıdır. Max Planck Enstitüsü'ndeki uluslar arası bir astrofizikçi ekibi helyum bakımından zengin yaşlı yıldızlardan oluşan bir sistemde bu patlamaların üçüncü bir türünü belirledi. Bu tür yıldızlarla ilgili süpernova patlamaları kimyasal öğelerine göre Tip Ia, Ib, Ic ve Tip II olarak sınıflandırılır. Tip Ia süpernovalarının ışık eğrileri daha karakteristik ve düzgün olduğundan gökbilimciler bu süpernovaları daha çok uzaklık belirlemede kullanırlar . Bu süpernova bir beyaz cüce, Güneş benzeri bir yıldızın yanmış kalıntısı, ikili sistemdeki yıldızlardan birinin diğerinden çaldığı madde nedeniyle oluşabilir. Genellikle karbon ve oksijenden oluşan yoğun çekirdeğin tutuşması ve çok yüksek bir enerjiyi açığa çıkaran yıldız süpernova olarak patlar. Yıldızı bir süpernova patlamasına götüren sürecin sonu ise çekirdeğinin kütle çekimine yenik düşerek çökmesidir. Gökbilimciler Tip Ib/c ya da Tip II süpernovaların genç yıldızlarla ilgisi olduğuna inanırlar. Yıldız bünyesindeki maddenin büyük bir kısmını çok büyük bir enerjiyle dışarı fırlatarak geriye artık durumdaki çekirdeğini bırakır. 2005 yılının Ocak ayında NGC 1032 yakın gökadasında zayıf bir süpernova (SN 2005E) kendini gösterince gökbilimciler teleskoplarını buraya yönelttiler. Ancak ilginç bir şekilde ne kimyasal öğeler ne de uzaya yayılan maddenin miktarı hakkında net bir bilgi edinilemedi. Patlama, büyük bir yıldızın çekirdeğinin çökmesi sonucunda çevreye yayılması gereken maddenin çok az olduğunu gösteriyordu ki bu da Güneş'in üçte bir kütlesinde bir yıldızın patlaması anlamına geliyordu. Alternatif çözüm olarak eski bir beyaz cücenin patladığı düşünülse de gözlemler bu sonucu doğrulamıyordu. Süpernova sonucu uzaya yayılan maddede şimdiye kadar görülenden daha fazla miktarda kalsiyum ve titanyum bulunuyordu. Be öğeler nükleer tepkimesini karbon yerine helyum ile gerçekleştiren ve merkezinde oksijen bulunan beyaz cücelerde bulunur. Bilgisayar modelleri birbirine yakın bulunan iki beyaz cüceden birindeki helyum kabuğunun diğeri tarafından çalınmasıyla süpernovanın oluştuğunu gösterdi. Max Planck Enstitüsü'nden Arizona Üniversitesi'nde görevli Astrofizikçi Paolo Mazzali, Maddeyi çalan yıldızın kabuğunda biriken helyum eşik değeri aşınca patlayarak yanmaya başlar. Bu patlamaları sağlayan kimyasal öğeler, elimizdeki bulmacanın bir kısmını çözebileceğimiz kimyasal zenginleştirmeyi sağlayabilir. Örneğin titanyumun kaynağı böylesi bir kaynak olabilir diyor. Sönük süpernova SN 2005E, bu farklı süpernova türünün yeni bir alt sınıfı olabilir. Buna benzer birkaç süpernova olayı daha ışık eğrilerinden ve eliptik gökadalarda rastlandı. Harvard Üniversitesi'nden Weizmann Enstitüsü ve Astrofizik Merkezi'nden Hagai Perets: SN 2005E'nin yeni tip süpernova olduğunu biliyorduk. Bu tür süpernovalar zayıf oluştuklarından fark edilmesi çok zor olmaktadır. Ama bu süpernovalar evrende ender rastlanan kimyasal öğelerin üretimiyle ilgili birçok sorunun yanıtını verebilir diyor. Bu gökbilimci ekibi yeni süpernova türünü araştırmaktalar. Daha önce bu türden birkaç süpernova türü bulunmuştu. Bunlardan biri de yakınımızdaki bir cüce gökadada gerçekleşen SN2007bi süpernovasıydı. Kaynak: Astronomy


Almanya, Bulgaristan ve Polonya'dan oluşan bir gökbilim ekibi yeni bir yöntemle ötegezegen keşfi gerçekleştirdi. Yöntem, diğer yıldızların çevresinde dolanan dünya gibi daha küçük gezegenleri keşfedecek kadar da hassas. Almanya Jena Üniversitesi'nden Dr Gracjan Maciejewski liderliğindeki ekip, zamana bağlı geçiş yöntemini kullanarak, 700 ışık yılı uzaklıktaki Çalgı takımyıldızında bulunan WASP-3 yıldızının çevresinde dolanan 15 dünya kütleli gezegeni buldular. Bu yöntem birkaç yıl önce gezegenleri keşfedebilmek için ileri sürülmüştü. Yıldızının önünden geçen gezegen belli bir süre boyunca yıldızının ışık parlaklığının azalmasına neden olur. Şimdiye kadar Kepler ve Corot uzay araçları geçiş yöntemiyle bir dizi ötegezegen* buldu. Genellikle bir büyük gezegen yakınındaki küçük gezegenin etkisiyle yörüngesinde yalpalama hareketi yapar. TTV yöntemiyle gökbilimciler bu sapmaları bilgisayar ortamında karşılaştırarak yeni gezegenleri bulabilir. Ekip, Jena Üniversitesi'ndeki 90 cm çapındaki teleskop ile Bulgaristan'ın Rohzen Ulusal Gökbilim Gözlemevi'ndeki 60 cm çapındaki teleskopla 630 dünya kütleli WASP-3b gezegeninin geçişlerini incelediler. Dr. Maciejewski: Biz WASP-3b'nin geçiş zamanlarındaki dönemsel değişimleri saptadık. Bu değişimler bize sistemde 15 dünya kütleli bir gezegenin 3.75 günlük yörünge dönemiyle dolandığını gösterdi. Kurallara uygun olarak da bu yeni gezegeni WASP-3c olarak adlandırdık diyor. Güneş'ten daha büyük bir yıldızın çevresinde dolanan bu yeni gezegen, şimdiye kadar keşfedilenlerin içindeki en küçük gezegenlerden biridir. WASP-3c, dolaylı gezegen bulma yöntemlerinden olan TTV ile bulunan ilk gezegendir. WASP-3c yıldızından, sistemdeki diğer gezegene göre iki kat daha uzakta dolanmaktadır. Gezegenlerin yıldıza bu kadar yakın yer almaları büyük bir olasılıkla erken geliştiklerini gösteriyor. TTV, dünya gibi küçük gezegenlerin keşfi için kullanılabilecek oldukça hassas bir yöntemdir. Dünya büyüklüğündeki bir gezegen, yıldıza daha yakın olan dev bir gezegenin geçişini 1 dakikadan daha fazla zaman boyunca sapmaya uğratabilir. Bu sapma ise 1 m çapındaki teleskoplarla bile bulunabilir. Ekip şimdi WASP-3c'nin özelliklerinin ayrıntıları için Teksas'ta bulunan 10 m'lik Hobby-Eberly Teleskopu'nu kullanıyor. Kaynak: Science Daily *Geçiş yöntemiyle tüm araçların bulduğu gezegen sayısı 87'dir. WASP 3 sistemiyle ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız.


Şili'de ESO'nun 3,6 metrelik teleskobundan 32 yeni ötegezegen keşfi yapıldı. Keşif teleskoba bağlı olan HARPS adlı tayf çekerle Doppler etkisiyle gerçekleşti. 32 ötegezegenle birlikte sağ taraftaki sayaçta görüldüğü üzere ötegezegen sayısı 403'e ve gezegeni olan yıldız sayısı da 340'a yükseldi. Gezegenler arasında Dünya gibi karasal ve küçük gezegenlerin bulunması da, tüm ötegezegenler içindeki % 30 oranındaki karasal gezegen sayısının da artmasına neden olacak. 1999 yılında kurulan 3,6 metrelik teleskoba, 2003 yılında HARPS tayf çekeri eklendi. Teleskop o günden bu yana değişik keşiflere imza attı. 5 yıldan bu yana HARPS ile gezegeni olma olasılığı yüksek olan güneş benzeri ve daha küçük, cüce yıldızlar ve metal yoğunluğu yüksek yıldızlar incelendi. İncelenen yıldızlar içerisinde son keşifle birlikte hem düşük kütleli hem de daha büyük gaz gezegenler keşfedildi. Konuyla ilgili detaylar ilerleyen günlerde buradan paylaşmaya devam edeceğim. Daha fazla bilgi için: ESO