Gökbilimcilerden oluşan uluslar arası bir ekip güneş sistemi dışında başka bir yıldızın çevresinde dolanan sisteme ait dördüncü bir dev gezegeni keşfetti. Gökbilimciler gezegen sisteminin güneş sistemimizin süper-boyutlu bir görüntüsü olduğunu belirtiyorlar. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi fizik ve gökbilim profesörü Benjamin Zuckerman: sistemde dört dev gezegenin varlığı dışında küçük toz parçacıkları ile küçük kayalık ve buzlu nesneleren oluşan iki de enkaz kuşağının olduğu belirlendi diyor. Bizdeki enkaz kuşaklarının ilki Jüpiter ile Mars arasındaki Asteroit Kuşağı ve Neptün'ün ötesinde yer alan Kuiper Kuşağı'dır. Çıplak gözle de görülebilen Dünya'dan 129 ışık yılı uzaklıktaki HR 8799 parlak yıldızının çevresinde dolanan ve yeni keşfedilen dördüncü gezegeni HR 8799e'dir. HR 8799 sisteminin kütlesi oldukça büyüktür. Gökbilimcilere göre sistemin dört dev gezegeninin kütlesi Güneş Sistemi'ndeki tüm gezegenlerin kütlelerinin toplamından 20 kez daha büyük ve enkaz kuşaklarının da bizdeki enkaz kuşaklarından daha fazla nesne barındırıyor. Tüm bilinen ötegezegen sistemleri içinde görüntülenen yalnızca HR8799 sistemi oldu diyor Zuckerman. HR8799 yörüngedeki dört gezegen 5 ile 7 Jüpiter kütlesinde. Yen keşfedilen gezegen yıldızın çevresinde diğer üçüne göre daha yakın konumda dolanıyor. HR 8799e gezegeni bizim sistemimizde olsaydı konumu Satürn ile Uranüs arasında olacaktı. Gökbilimciler dördüncü gezegenin görüntüsünü elde etmek için Hawai'deki WM Keck Gözlemevi'ndeki Keck II Teleskopu'nu kullandılar. Kanada Ulusal Araştırma Merkezi'nden gökbilimci Christian Marois: HR 8799 sisteminin 2008 yılındaki keşfi ötegezegenler açısından bir dönüm noktası oldu. Son 10 yılda ötegezegenlerin gözlem ve incelenmesi açısından son derece hızlı ilerlemeler kaydedildi. Bu da bize Güneş'e yakın yıldızların sistemlerinde bulunan gezegenlerin daha iyi anlaşılabilmesini sağlıyor diyor. Lawrence Livermore Ulusal Laboratuarı'ndan Quinn Konopacky: Dört büyük gezegen arasındaki kütle çekim kuvveti etkisini hissettiriyor. Milyonlarca ya da milyarlarca yıl sonra sistem darmadağın olacak. Gökbilimciler sistemi önümüzdeki yıllarda daha ayrıntılı inceleyerek kesin yörüngelerini saptayabilecek diyor. Dört büyük gezegenin nasıl oluştuğu bilinmiyor ancak mevcut iki gezegen oluşum modelinden dört sonuç çıkarılıyor. LLNL'den Bruce Macintosh: En kolay modele göre dört büyük gezegen bulundukları yerde oluşmuş olabilir. Bu kuramsal çalışan arkadaşlarımızı biraz zorlayacak bir model. Zuckerman'a göre, gezegen sisteminde dört gezegene ilave olarak yıldıza daha yakın konumlarda kayalık, dünya benzeri gezegenler de bulunabilir. Ancak bu türden küçük gezegenlerin bulunmasının çok daha zor olduğunu da belirtmeden edemiyor. Lowell Gözlemevi'nden Travis Barman: Bu gibi görüntüler ötegezegen çalışmalarına yeni bir boyut kazandırıyor. Gökbilimciler şimdiden aynı maddeden oluşan ve aynı yaştaki bu dört gezegenin atmosferlerinin özelliklerini incelemeye başladı bile diyor. HR 8799e'nin ayrıntılı özelliklerinin ortaya çıkarılması ise yıldıza olan yakınlığı nedeniyle kolay olmayacak. Macintosh bu sıkıntıyı aşmak üzere Gemini Gözlemevi için Gemini Gezegen Görüntüleyicisi adında bir ötegezegen kamerasını yapmak için uğraş veriyor. Bu yeni alet yıldızdan gelen ışığı karartarak HR 8799e gibi gezegenleri hızlı bir şekilde algılayıp inceleme yapma olanağı sunacak. Kaynak: UCLA


Yıldızların bazıları olağanüstü boyutlarda olabilir. Bunların arasında en dev olanlardan biri de VY Canis Majoris'tir. Bu yıldız o denli büyüktür ki, Güneş'in yerinde olsaydı Satürn yörüngesine kadar olan alanı kaplardı. Hiperdev olarak bilinen bu yıldızın parlaklığı 300,000 Güneş'in parlaklığı kadardır. Buna karşılık uzaklığından dolayı 200 yıl önce Büyük Köpek takımyıldızında sönük bir yıldız olarak görülmekteydi. Ancak artık çıplak gözle görülememektedir. Gökbilimciler yıldıza yakından bakmak için Hubble teleskopunu kullanarak kararmanın nedenini aradılar ve sebebini buldular. Kırmızı aşırı dev VY Canis Majoris devasa toz bulutlarıyla kaplı. Yıldız yaşamının son aşamalarında büyük toz bulutlarını dışarı atmaktadır. Sonunda şişirilmiş yıldız bir süpernova olarak patlayarak çöküp karadeliğe dönüşebilir. Geçtiğimiz yıl Avcı takımyıldızındaki süper dev yıldız Betelgeuse birden sönükleşince gökbilimciler şaşkına döndü. Bu sönükleşme haftalarca sürdü. Şimdi de gökbilimcilerin hedeflerine Büyük Köpek takımyıldızındaki Canis Majoris'i koydular. Betelgeuse'dan çok daha büyük kütleli ve boyutlu kırmızı hiperdev VY Canis Majoris yıllarca süren sönük dönemler geçirmektedir. Hubble teleskopundan elde edilen yeni bulgular Betelgeuse'da meydana gelen aynı süreçlerin daha aşırı düzeyde ve çok büyük ölçekte gerçekleştiğini gösteriyor. Hubble verileri Betelgeuse'da olduğu gibi bu yıldızın da neden sönükleştiği yanıtını vermektedir. Betelgeuse'daki sönükleşme çevresini saran toz bulutundan kaynaklanmadır ki bu bulutun yapısını yıldızın dışarı püskürttüğü gaz oluşturmaktadır. Çalışma ekibinden Minnesota Üniversitesinden Roberta Humphreys: VY Canis Majoris'te de benzer bir süreç yaşanıyor olabilir ki bu durumu daha önce çok defa yaşamış olmalıdır diyor. Yıldızın çevresinde Yer-Güneş uzaklığının binlerce kat daha uzakta dev plazma yayları bulunur. Bu yaylar aslında daha büyük ölçekte, Güneş'ten kaynaklanan fışkırmalara benzemektedir. Bunlar yıldızdan kopmuş görünmektedir ve yıldızdan gittikçe uzaklaşmaktadırlar. Yani yıldızın dışarı attığı parçalarıdır. Yıldıza yakın diğer yapılardan bazıları ise daha kompakt olmakla birlikte küçük topaklar ve belirsiz özelliklere sahip gibi görünmektedirler. Başka kırmızı süper devlerde benzer şekilde çok fazla toz çıkarmasına karşılık hiçbirindeki mekanizma VY Canis Majoris kadar karmaşık değil. Bu da bu yıldızda özel bir şeyler olduğunu gösteriyor. Humphreys: Bu farklılık belki de evriminden kaynaklanmaktadır. Belki de yıldızın aktif olduğu süre sadece birkaç bin yılla sınırlıdır diyor. Yıldız hayatına sıcak, parlak ve mavi bir süper dev olarak belki de 35-40 Güneş kütlesinde başladı. Birkaç milyon yıl sonra çekirdeğindeki hidrojenin yanma hızı değiştikçe yıldız kırmızı süperdeve evrildi. Humphreys yıldızın kısa süre önce bu durumun gerçekleştiğini düşünüyor ve ekliyor: Belki de buradaki karmaşık kütle atımı kırmızı süperdeve dönüşmesinden kaynaklanmaktadır diyor. VY Canis Majoris kütlesinin yarısını çoktan atmış olabilir. Bir süpernova olarak patlamadan da doğrudan karadeliğe dönüşebilir.


Gökbilimciler uzunca bir süre kendi gezegen sistemimizi derinlemesine inceledi. Bir gezegenin oluşum sürecinin anlaşılması için diğer gezegen sistemlerinin gözlenen özellikleriyle kendi sistemimizi karşılaştırmak gerekir ki bu konuda geçmişte fazla bir şey söylenemiyordu. Ancak bu değişmeye başladı. 2009 yılında göreve başlayan NASA'nın Kepler Uzay Teleskopu gökyüzünün küçük bir alanını gözleyerek başka yıldızların çevresinde dolanan 4000'den fazla gezegen adayını belirledi. Bu boyutta uzak gezegen keşiflerini başlatan ilk çalışmadır. Böylece bir gezegen Dünya'ya mı yoksa gaz devi Jüpiter'e mi benzediği sorgulanabiliyor. Kepler'in verileri küçük gezegenlerin sayısının büyüklerden fazla olduğunu gösteriyor. İlginç bir şekilde bulunan gezegenlerden en sık rastlanan grup Dünya'dan biraz büyük olan Neptün'den küçük süper-Dünya sınıfında olanlardır. Gökadanın bu bölgesinde süper-Dünya bolluğu yaşanmasına karşılık kendi sistemimizde bu sınıftan gezegen bulunmamaktadır. Gözlemler sonucunda bu gezegenlerin büyüklükleri ve yörüngeleri belirlenmesine karşılık bileşimleri hakkındaki bilgimiz çok azdır. Caltech Teknoloji Enstitüsü'nden Heather Knutson: Süper-Dünyaların gökadadaki en yaygın gezegen türü olduğunu bilmemize karşılık bunların yapıları hakkında Bir şey bilmiyoruz diyor. Bu konuda çeşitli fikirler öne sürülmüştür. Bu süper-Dünyalar atmosferi olan karasal gezegenler olabilir. Ya da hidrojen ve helyumun sardığı kalın bir bulut içinde buzlu kayalık çekirdeğe sahip mini-Neptün olabilirler. Belki de su ve buharın oluşturduğu atmosferlerinin altında suyun da olduğu karasal gezegen de olabilirler. Bu gezegenler bu kadar farklı yapılarda olabilir. Bu gezegenleri düşünmek aynı zamanda gezegenlerin nasıl oluştuğu sorusunun yanıtlanmasını sağlayacaktır diyor Knutson. Örneğin çekim kuvvetiyle katı maddenin birleşmesi ve gezegenden uzak kısımların suyun donacak kadar soğuk olması oluşum aşamalarında etkili olabilir. Bilinen süper-dünyaların çoğu yıldızlarına oldukça yakındır. Bu yıldızların çevresinde dolanan suya sahip gezegenlerin keşfedilmesi oldukları yerlerde mi yoksa yıldızdan uzakta oluşup içe doğru göç mü ettiklerini söyleyebilir. Knutson ve öğrencileri ötegezegenlerle ilgili ayrıntılı bilgileri elde etmek için Hubble ve Spitzer gibi diğer uzay teleskop verilerinden de yararlanmaya çalışıyor. Örneğin bir gezegenin atmosferindeki gazları tespit etmek için atmosferden süzülüp bize kadar ulaşan yıldız ışığına bakmaya çalışıyorlar. Geegen atmosferindeki gazlar ışığın belirli dalga boyunu geçirir. Bu da gazların kimliğinin belirlenmesini sağlar. Bugüne kadar yaklaşık iki düzine kadar gezegen bu teknikle incelendi. Gözlemlerde sıcak Jüpiter olarak bilinen gaz-devi gezegenlerin su, karbon monoksit, hidrojen, helyum ve karbondioksit ve bir miktarda metan atmosferine sahip oldukları görüldü. Ancak yüzlerce süper-Dünyadan henüz atmoseri incelenen gezegen yok. Bundaki en önemli neden ise yıldızlarından gelen ışığın çok parlak olması. İlk süper-Dünya atmosferik incelemesi adayı Yılancı GJ 1214b gezegenidir. Kütlesi ve yarıçapı bilindiğinden yoğunluğuna bakarak gezegenin karasal olmadığı sonucuna ulaşıldı. Buna karşılık yüzeyinde suyun olması ve kalın bir atmosfere olması da bu yoğunluk değerinin nedeni olabilir. Sulu bir gezegenin atmosferinde çoğunlukla su olması gerekirken mini-Neptünlerin atmosferlerinde moleküler hidrojenin olması gerekir: atmosfere ait gözlemler gökbilimcilere hangi seçeneğin doğru olduğunu söyleyebilir. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'ndeki gökbilimcilerin ilgiyle izlediği GJ 1214b Hubble'ın ele aldığı ilk gezegendi ancak sonuç tam bir hayal kırıklığı oldu. 2009 yılında keşfedilen gezegenin atmosferinden gelen ışığın tayfında herhangi bir molekülün imzasına rastlanmadı. Daha sonra Chicago Üniversitesi'ndeki araştırmacıların desteğiyle bu durumun gezegeni saran kalın bir buluttan kaynaklandığı sonucuna ulaşıldı. Gezegende bulut olduğunu görmek heyecan verici olsa da bu bulutun yapısının anlaşılması daha önemlidir diyor Knutson. Knutson ve ekibi şimdi ise Aslan takımyıldızı yönündeki HD 97658b'yi hedefledi. Araştırmacılar gezegenin yıldızının önünden geçerken atmosferinden süzülen ışığa kızılötesi dalga boyunda bakmak için Hubble Teleskopu'nu kullandı. İlk veriler hayal kırıklığı doluydu. Bu gezegende bulutlarla örülüydü. Knutson'a göre buna rağmen gezegenin atmosferinde hidrojen olmayabilir. Böylesi bir atmosferde az sayıda su molekülü olabilir. Elimizdeki veriler atmosferdeki hidrojenin varlığı hakkında bilgi vermiyor. Atmosferin neye benzediğini ancak yorumlayabiliriz. Belki de önümüzdeki birkaç yıl içinde daha ayrıntılı gözlemlerle gezegendeki gizemi çözebileceğiz diyor Knutson. Atmosferdeki bulutların varlığı süper-dünya çalışmalarının önündeki en büyük engeldir. Daha çok gezegen gözlenerek bu engel aşılabilir. Bulutsuz gezegenleri hedefleyerek Hubble'ın eşsiz gücünden yararlanabiliriz. Knutson ve ekibi gelecek yıllarda daha ayrıntılı gözlem yapabilecek. 2017 yılında göreve başlayacak olan Kepler'in varisi K2 teleskopu ve Geçiş Gezegenlerinin Gözlemi Çalışması gibi yeni araçlar bu tür çalışmalara yardımcı olacak. Elbette Dünya benzeri gezegenleri de incelemek isteriz. Ama bu tür gezegenlerin çok küçük olması Hubble ve Spitzer gibi teleskoplarla gözlenmesini zorlaştırıyor. 2018 yılında fırlatılacak olan Hubble'ın varisi James Webb Uzay Teleskopu ile de bu tür gezegenler keşfedilebilecek.


Yaklaşık iki Dünya büyüklüğündeki bir süper Dünya'nın sıcaklık haritası üretildi. Karasal yapıdaki gezegenin bir tarafından diğerine aşırı sıcaklık dalgalanmaları belirlendi ve üstelik bunun olası nedenlerinden birinin lav akıntıları olduğu sonucuna varıldı. Cambridge Üniversitesi'nden Brice Olivier Demory: Son veriler kurak gezegendeki yüksek ısı aktarımını gösterdi. Gezegen gece ve gündüz arasında önemli ölçüde sıcaklık farkı yaşamaktadır. Bu farklılığın nedeni ise ancak lav akıntıları olabilir diyor. Kızgın gezegen süper-Dünya 55 Cancri e, 40 ışık yılı uzaklığıyla nispeten bize yakın ötegezegenlerden biridir. Yıldızına oldukça yakın olan gezegenin bir yılı sadece 18 saattir. Gezegenin yıldızına bu kadar yakın olması kilitli olmasına ya da sadece bir yüzünü güneşine göstermesine neden olmaktadır. Bir tarafı sürekli gündüzü yaşayan gezegenin diğer tarafı hep karanlıktadır. Spitzer, Dünya'dan bakıldığında 55 Cancri e'nin evreleri olduğunu gösterdi. Ötegezegenin uydumuz Ay gibi neredeyse tüm evrelerini gözlemek mümkün. Bu gözlemler aynı zamanda gezegenin haritasının oluşmasına da katkı sağladı. Özellikle sıcak bölgelerin haritaları ilgimizi çekti diyor Demory. Spitzer kızılötesi gözlem yeteneğini kullanarak toplamda 80 saatlik süreyle gezegeni izledi. Elde edilen veriler gökbilimcilerin gezegendeki sıcaklık değişimlerini görmelerine olanak sağladı. Böylece gezegenin bir yüzüyle diğer yüzü arasında yaklaşık 13000C dereceye ulaşan sıcaklık farkı olduğu hesaplandı. Gezegenin sıcak tarafı 24000C derece iken gece kısmı 11000C derece dolaylarındadır. Spitzer'in verileri gece ile gündüz arasında ısının iyi dağılmadığını gösteriyor. Bu da sanıldığı gibi kalın bir atmosfer ve aşırı sert rüzgarların değil tam tersine ince bir atmosferin var olması demek. Gündüz kısmından geceye doğru akan lav burada ısı kaybederek sertleşiyor olmalıdır. Belçika'daki Liege Üniversitesi'nden Michael Gillon: Gündüz kısmı muhtemelen son derece sıcak lav nehir ve havuzlarıyla kaplıdır. Ancak gece kısmı tıpkı Hawaii Adası'nın oluşmasındaki gibi lav adalarıyla dolu olmalı diyor. Spitzer verileri gezegenin bize tamamen dönük yani dolun evresindeyken sıcaklıkta düşüş belirledi. Bunun nedeni lav akışlarından kaynaklanan ısı akışının gezegenin hareket yönünün tersine olmasıyla ilgisi olabilir. Elbette ek gözlemler şart. Bunun için James Webb Uzay Teleskopu'nun fırlatılması ve göreve başlaması gerekecek. Gökbilimciler 55 Cancri e gözlemlerini yapan Spitzer 'in performansından ise memnun kaldı. Geçtiğimiz birkaç yıl içinde gökbilimciler Spitzer'in yeteneğini ötegezegenler üzerinde nasıl kullanabileceklerini düşündüler. Sonuçta kullanılan bu yöntemle ötegezegen araştırmalarında şimdilik en uygun teleskopun Spitzer olduğu kanaatine vardılar. NASA'nın Spitzer Uzay Bilimleri Merkezi'nden Jessica Krick: Spitzer bu amaç için üretilmiş değildir. Ancak aldığı her piksel verinin hassasiyeti teleskopun gücünü de ortaya çıkarıyor diyor.


Olayın sorumlusu erken evrenin oldukça kalabalık dönemlerindeki gökada çarpışmaları değil. ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ve ESA'nın XMM Newton X-Işın uzay gözlemevinden elde edilen verilerin birleştirildiği yeni bir çalışma ile büyük bir sürpriz ortaya çıkarıldı. Gökadaların merkezlerindeki çok büyük kütleli karadeliklerin çoğunun geçen 11 milyar yılda, daha önceden düşünüldüğü gibi gökadalar arası çarpışmalarla faaliyete geçmediği ortaya çıktı. Hepsinin değilse de büyük gökadaların çoğunun merkezinde milyonlarca ya da bazen milyarlarca Güneş kütlesine sahip süper kütleli karadelikler bulunmaktadır. Gökadamız Samanyolu da dahil olmak üzere birçok gökadanın merkezindeki karadelik durağandır. Ancak bazı gökadalarda özellikle Evrenin erken geçmişindekilerde merkezi canavarlar karadeliğin üzerine madde düştükçe şiddetli ışınım yayan maddeyle ziyafet çekmektedir. Uyuyan bir karadeliği harekete geçiren maddenin nereden geldiği ve söz konusu gökadanın merkezindeki şiddetli patlamaları tetikleyerek aktif galaktik çekirdeğe dönüştürdüğü çözülememiş bir gizemdir. Şimdiye kadar, çok sayıda gökbilimci bu aktif çekirdeklerin çoğunun iki gökadanın çarpışmasıyla ya da birbirlerinin yakınından geçmesi ve bozulmuş maddenin merkezi karadeliğin yakıtı olduğunu düşünüyordu. Bununla beraber, yeni sonuçlar bu fikrin birçok aktif gökada için yanlış olabileceğine işaret etmektedir. Viola Allevato ve COSMOS işbirliğinden uluslararası bilim adamı ekibi COSMOS alanı denilen derinlemesine çalışılmış gökyüzü parçasındaki 600'den fazla söz konusu aktif gökadayı detaylı olarak incelemişler . Beklenildiği gibi, gökbilimciler geçen 11 milyar yılda aktif gökadaların merkezi bölgelerinin yalnızca kısmen parlak olmalarına rağmen, son derece parlak aktif çekirdeklerin nadir olduğunu bulmuşlardır. Ancak beklenmedik bir şey vardı; yeni veriler bu daha yaygın, az parlak aktif gökadaların büyük çoğunluğunun gökadalar arası çarpışmalarla tetiklenmediğini göstermiştir . Sonuçlar The Astrophysical Journal'da yayınlanacaktır. Aktif galaktik çekirdeğin varlığı ESA'nın XMM Newton uzay gözlemevinin yakalamış olduğu karadeliğin etrafından yayınlanan X-ışınlarıyla ortaya çıkmıştır. Ardından bu gökadalar ESO'nun Çok Büyük Teleskopuyla gözlenerek uzaklıkları ölçülebilmiştir . Ekip, gözlemler birleştirildiğinde bu gökadaların bulundukları yerleri gösteren üç boyutlu bir harita elde etmiştir. Çalışmanın yazarlarından biri olan Marcella Brusa Beş yıldan fazla sürdü, ancak X-ışın gökyüzündeki aktif gökadaların en büyük ve eksiksiz envanterini oluşturduk. diyor. Gökbilimciler bu yeni haritayı kullanarak aktif gökadaların nasıl dağılmış olduğunu bulabilir ve bunu teorik olarak yapılan öngörülerle kıyaslayabilirler. Ayrıca, Evren yaşlandıkça, yaklaşık 11 milyar yıl önceden neredeyse günümüze kadar, dağılımın nasıl değiştiğini de görebilirler. Ekip, aktif çekirdeklerin çoğunluğunun karanlık maddesi çok olan büyük kütleli gökadalarda olduğunu bulmuştur . Bu bir sürpriz olmuştur ve teoriden yapılan öngörülerle uyuşmamaktadır. Eğer en aktif çekirdekler gökadalar arasındaki çarpışmalar ve kaynaşmaların bir sonucu ise orta kütleli gökadalarda bulunmalıydı. Ekip en aktif çekirdeklerin kaynaşma teorisiyle öngörülen değerden yaklaşık 20 kat daha büyük kütleli gökadalarda olduğunu bulmuştur. Yeni makalenin başyazarı Viola Allevato Bu yeni bulgular süper kütleli karadeliklerin yemeklerine başlamadan önce nasıl olduklarına dair ipuçları veriyor diyor. Karadeliklerin gökada çarpışmaları yerine, genellikle gökada içindeki disk kararsızlıkları ve yıldız patlamaları gibi süreçlerle beslendiklerine işaret ediyor. Çalışmaya danışmanlık yapan Alexis Finoguenov 11 milyar yıl öncesi gibi uzak geçmişte bile gökada çarpışmaları orta parlaklıktaki aktif gökadaların küçük bir kısmı için düşünülebilir. O zamanlarda gökadalar birbirine daha yakın olduğundan kaynaşmalar yakın geçmiştekinden daha sık meydana geliyordu, o yüzden yeni sonuçlar çok şaşırtıcıdır. diye ekliyor. Notlar Büyük Patlama'dan yaklaşık üç ila dört milyar yıl sonra Evrende en parlak aktif gökadalar yaygındı ve daha sonra daha sönük cisimler Büyük Patlama'dan yaklaşık sekiz milyar yıl sonra en yüksek değerlerine ulaşmıştır. Yeni çalışma iki büyük Avrupa gökbilim programına dayanmaktadır: Profesör Günther Hasinger tarafından öncülük edilen COSMOS alanı XMM Newton taraması ve Profesör Simon Lilly tarafından öncülük edilen ESO'nun zCOSMOS'u. Bu programlar, ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ve diğer yer tabanlı tesisler tarafından yapılan gözlemlere ek olarak, NASA/ESA Hubble Uzay Teleksoou, ESA'nın XMM Newton ve NASA'nın Chandra X-ışın Teleskopuyla beraber NASA'nın Kırmızı Ötesi Spitzer Uzay Teleskopu ile bir gökyüzü parçasını uluslararası gözlemleme çalışması olan COSMOS girişiminin bir bölümüdür. COSMOS alanı, Sextans takımyıldızında gökyüzünde dolunaydan yaklaşık on kat daha büyük bir alandır. Farklı dalgaboylarında çok sayıda teleskop tarafından haritalanmıştır, bu yüzden bir dizi çalışma bu değerli verilerden faydalanabilecektir. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen (heic1101) geçen yıl yayınlanan çalışma göreli olarak yakın gökadalardan oluşan bir örnekte, gökadalardaki aktif çekirdekler ve kaynaşmalar arasında güçlü bir bağ olmadığını göstermiştir. Çalışmada geçmişte sekiz milyar yıl geriye gidilmiş, ancak yeni çalışma bu sonucu gökadaarın daha da yakın olduğu zamana 3 milyar yıl daha önceye götürmüştür. Ekip gökadalardan gelen sönük ışığı bileşen renklerine ayırabilmek için VLT üzerindeki tayfçekeri kullanmıştır. Dikkatli analizlerden sonra kırmızıya kaymayı belirlemeleri mümkün olmuştur: gökadalardan yayınlandıktan sonra ışığın ne kadarı Evrenin genişlemesiyle uzamıştır ve böylelikle ne kadar uzaktadırlar? Çünkü ışık sonlu bir hızda hareket ettiğinden bu aynı zamanda bu uzak nesneleri zamanda ne kadar geride gözlediğimizi söyler. Karanlık madde, büyük bir kısmı görünür olmayan, hepsi olmamakla beraber Samanyolu da dahil pek çok gökadada bulunan gizemli bir maddedir. Yazarlar her gökadadaki karanlık madde miktarını yeni çalışmalarındaki toplam kütleleri veren dağılımdan hesaplamışlardır. ESO-Türkçe


Bilim insanları evrenin sırlarını açığa çıkarmak için genellikle birden çok teleskopun güçlerini birleştirir. Böylece ortaya çok farklı bir görüntü çıkar. Bu da böyle ve etkili çalışma sonrasında ulaşılmış görüntülerden biridir. Dünya yörüngesinde dolanan Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen görselin merkezindeki sarımsı cisim Herkül A olarak bilinen dev bir eliptik gökadadır. Sadece Hubble verileri kullanılsaydı pembemsi dev balonlar görülmeyecekti . Ancak aynı bölgeye radyo teleskopla bakılırsa görüntü tamamen değişir. Görünür ışıkta görülemeyen pembe jetler ortaya çıkar. Yukarıdaki görüntü Hubble Uzay Teleskopu'nun Geniş alan Kamerası 3 ve Karl G. Jansky Very Large Array radyo gözlemevi verileriyle oluşturulmuştur. İkili jet yapıları gökadanın merkezinde saklanan süper kütleli karadelik tarafından sıcak ve yüksek enerjili plazmayla oluşturulmuştur. Karadelik 2,5 milyar Güneş kütlesinde olup Samayolu'nun merkezindeki karadelikten bin kat daha büyüktür. Herkül A'nın merkezinde karadeliğin ısıttığı malzeme olağanüstü yüksek hızlarda, ışık hızına yakın hıza ulaşarak dışarı püskürür. Çevreye yayılan jetler bulutlara çarparak enerji kaybedip yavaşlar ve dev damla görüntüsüne kavuşur. Birden fazla parlak halkaların varlığı karadelikten çeşitli zaman dilimlerinde yayılan ardışık sayısız patlamaları gösterir. Jetlerin 1,5 milyon yıl içinde yayıldığı alan Samanyolu'nun yaklaşık 15 katı büyüklüğündedir. 3C 348 adıyla da bilinen Herkül A, 2 milyar ışık yılı uzaktadır ve parlak radyo kaynaklarından biridir.


Yale Üniversitesi önderliğinde çalışan uluslararası bir ekip, alt sınıf bir süpernovaya ait olduğu düşünülen bir nesnenin kütlesinin üst sınırı da geçtiğini buldu. Bu keşfin, evrenin genişlemesiyle ilgili ölçümleri etkileyebileceği bildiriliyor. Sonuçlar Astrophysical Journal Dergisi'nde yayınlanacak. Kozmologlar, Tip Ia adı verilen ve ölü çekirdeğe sahip beyaz cücelerin bir şekilde madde kaparak patlamaları sonucunda oluşan süpernovaları, gerek gökadaların uzaklığını gerekse evrenin geçmiş ve gelecekteki genişleme hızını belirlemek ve karanlık enerjiyi ortaya çıkarmak için kullanır. Buradaki beyaz cüce süpernova olarak patlamadan önce Chandrasekhar sınırı olarak bilinen 1.4 güneş kütlesine sahip olmalıdır. Bu bilimsel sınır süpernovaya olan uzaklıkları ölçmek için kullanılan önemli bir anahtardır. 2003 yılından bu yana toplam dört süpernova bu kadar parlak görüldü. Bu da beyaz cücelerin nasıl olup da Chandrasekhar sınırını aşarak patladıkları sorusunu beraberinde getirdi. Bunların her birine süper-Chandrasekhar süpernovası adı verildi. SN 2007if olarak adlandırılan oldukça parlak süpernovayı oluşturan beyaz cücenin kütlesini ölçmeye çalışan grup, merkezden dışarıya genişleyen bir de kabuk buldular. Ekip bu keşifle süper kütleli süpernovaların yapısal modelini anlayacaklarını ümit ediyor. Şili, Hawai ve Kaliforniya'daki teleskopların gözlemlerinden yararlanan grup, merkezdeki yıldızın ve kabuğunun kütlesini ölçerek gerçekten Chandrasekhar sınırının aşıldığını kanıtlamayı başardı. Buna göre yıldız 2.1 (artı-eksi yüzde 10) güneş kütlesine sahip. Yıldızın uzaya dağılan tüm parçalarının kütlesi de ölçülebilirse yıldızın tam kütlesini ve değişimini ortaya çıkarılabilir, ama bunu sağlamak şu an için çok zor. Yıldızın patlama evresine gelinceye kadar ki süreci bilmeyi isteyen kozmologlar aynı zamanda bunun bir o kadar da zor olduğunun bilincindeler. Grup SN 2007if'in bir beyaz cüceden değilk de iki beyaz cücenin birleşmesi yoluyla da oluşabileceğini, hatta böylesi bir olayın akla daha yatkın olduğunu belirtiyorlar. Buna karşılık gökbilimciler bir beyaz cücenin nasıl olupta Chandrasekhar sınırına ulaşmasına karşılık kendi ağırlığı altında çökmeden kalabildiği sorusunun yanıtını aramaya devam ediyorlar. Evrenin genişlemesi problemlerinde kullanılan önemli bir başvuru kaynağı olan bu tür süpernovalarla ilgili her iki yanıtın da ölçümlerin tekrar değerlendirilmesini gerektirebilir. Kaynak: Science Daily *Görüntünün ayrıntılı açıklaması için tıklayınız.


Diğerlerine göre parlak, mavi ve biraz garip. Geçenlerde Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nde gökbilimcilerden oluşan bir ekip yıldız patlamasının yeni bir türüne ait yeni örnekler keşfetti. Kozmosta görüntülenen süpernovanın yeni bir türü olan bu parlak nesneler, yıldız oluşumları ve erken evrenin oluşumu hakkındaki sorulara aranan yanıtlar için yardımcı olabilir. Caltech'te görevli bilim insanlarından ekip lideri Robert Quimby: Daha önce bilinmeyen süpernovanın yeni türü hakkında bilgi ediniyoruz diyor. Gökbilimcileri şaşırtan ve yeni bir süpernova türü olduğu sonucunu çıkaran araştırma önceden bilinen iki süpernovaya ek olarak yeni keşfedilen dört yeni patlamaya dayanıyor. Quimby 2007 yılında Teksas Üniversitesi'nde lisansüstü öğrencisiyken en parlak süpernova keşfini gerçekleştirerek ilgiyi üzerinde toplamıştı. Bu süpernovalar güneşten 100 milyar, diğer süpernovalardan ise 10 kat daha parlaktır. Keşfedilen ve Dubbed 2005ap adı verilen süpernova biraz tuhaftı. Süpernovaya ilişkin alınan tayf ölçümleriyle onun tahmin edilenden daha uzakta olduğu ortaya çıktı. Aynı zamanda süpernova patlamalarında görülen hidrojenin izine bu süpernovalarda rastlanmadı. Hubble Uzay Teleskopunu kullanan gökbilimciler daha önce de SCP 06F6 olarak adlandırılan gizemli bir süpernovayı keşfetmişti. Bu süpernova 2005ap'e benzememesine karşılık farklı bir tayfı olduğu belirlenmişti. Ekip dört yeni süpernovayı Palomar Gözlemevi'ndeki 1.2 metrelik Samuel Oschin Teleskopla keşfettiler. Quimby bu süpernovaların dört yıl önceki 2005ap süpernovasıyla benzerlik taşıdığını fark etti. Daha sonra da tayfları çizildi. Çok güzel bir geri dönüş oldu diyor Quimby. Sonuçta gözlenen toplam altı süpernovanın aynı tür olduğu ve tayflarının parlak ve çok mavi dalga boyunda olduğu belirlendi. Quimby, 2005ap ile SCP 06F6 süpernovaları arasındaki farklılığın uzaklıktan kaynaklandığını düşünüyor. 2005ap 3 milyar uzaklıkta iken SCP 06F6 ise 8 milyar ışık yılı uzaklıktadır. Daha uzakta yer alan süpernovalarda evrenin genişlemesine bağlı kırmızıya kayma oranı daha fazla olacağından bu süpernovalarda yaydığı ışığın dalga boyunu uzatan ve bu nedenle tayfı değişen bir durum söz konusudur. 2005ap ve SCP 06F6'ya benzeyen dört yeni süpernova ise orta uzaklıkta olup eksik bilgiyi tamamlayabilirler. Gökbilimciler şimdi bu süpernovalarla ilgili bazı bilgiler elde etmiş olsalar da çoğu soru henüz yanıtını bulamadı. Daha önceki modellerle açıklanamayan yepyeni bir süpernova sınıfıyla karşı karşıyayız diyor Quimby. Onların hakkında bildiklerimiz, sıcaklıklarının 10 000 ile 20 000 Kelvin derece dolayında olması,hidrojence fakir olmaları, saniyede 10 000 km hızla genişliyor olmaları ve sağlayan bilinen süpernovalara göre radyoaktif bozunma ile kendilerine güç sağladıklarından, çok uzun bir süre, 50 gün sonra parlaklıklarını azaltıyor olmalarıdır. Ancak çok parlak olmalarının altında başka bir mekanizma olması gerekir. Bu özelliklere sahip bir patlama için 90-130 güneş kütleli zonklayan* bir yıldız gereklidir. Yıldız mevcut hidrojen yakıtını tükettiğinde sıcaklığını ve parlaklığını arttırarak hidrojen içermeyen dış kabuğunu patlama ile uzaya püskürtür. İkinci bir modelde ise yıldız süpernova olarak patlar ancak geride yüklü parçacıklardan oluşmuş kuvvetli bir manyetik alan etkisiyle hızla dönen ve adına magnetar adı verilen nesne yavaşlarken çevreye de enerji yayar. Bu enerji önceden çevreye yayılan maddeyi ısıtır ve onun parlamasına neden olur. Yeni keşfedilen süpernova birkaç milyar yıldız barındıran cüce gökada da bulundu (Samanyolu'nda 200-400 milyar yıldız bulunmaktadır). İçinde bulundukları gökadadan neredeyse 100 kat parlak olan süpernovalar, çevreyi aydınlatan birer sokak lambası gibi düşünülebilir. Bu süpernovalar yardımıyla gökbilimciler yıldızlararası ortamı dolduran gazın tayfını ölçerek gökadalardaki madde dağılımını ortaya çıkarırlar. Gözlenen süpernova birkaç ay içinde ortadan kaybolur. Bu süpernovaları görmeseydik birçok gökadaya ait bilgilerimiz eksik kalacaktı. Bu süpernovaların kaynağı büyük bir olasılıkla Güneş'ten en az 100 kat büyük eski yıldızlardır. Gökbilimci Shri Kulkarni: Gökyüzü bizi şaşırtmaya devam ediyor diyor. California Institute of Technology * Yaşamının son evresine girdiği için büyüyüp küçülen yıldızlar için bu terim kullanılır.


Samanyolu'nun merkezindeki süper kütleli kara deliğin çevresinde bir yıldızın muazzam süratle dolandığı belirlendi. S4716 adlı yıldız Yay A* adlı kara deliğin çevresinde saniyede 8000 kilometre süratle yol alıyor. Yıldız kara deliğe 100 astronomik birim uzaktaki yörüngesini dört yılda tamamlıyor. Astronomi birimi Yer-Güneş arası uzaklıktır. Köln Üniversitesi ve Çek Cumhuriyeti'ndeki Masaryk Üniversitesindeki araştırmacıların gerçekleştirdiği çalışma Astrophysical Journal'da yayınlandı. Gök ada merkezindeki kara deliğin yakınında oldukça yoğun bir yıldız kümesi bulunur. S kümesi adlı bu küme, parlaklık ve kütleleri açısından birbirinden farklı yüzden fazla yıldızdan oluşur. S yıldızları oldukça yüksek süratle hareket eder. Çalışmanın başyazarı Dr. Florian Peissker: Öne çıkan S2 üyelerinden biri, sinemada önünüzde oturan iri bir insan gibi davranır: görüşünüzü engeller. S2 yıldızları da gök ada merkezini gizlemektedir. Sadece kısa bir süre için kara deliğin çevresine bakabilirsiniz diyor. Araştırma, neredeyse yirmi yılı kapsayan gözlemlerle sürekli eklenen veriler eşliğinde gerçekleşti. Bu sayede süper kütleli kara deliğin çevresinde dört yılda dolanan bir yıldız tanımlanabildi. Beş teleskopla yıldız izlendi ve bunlardan dördünün verileri ile bir büyük teleskoptan alınan veriler birleştirildi. Böylece daha doğru ve ayrıntılı gözlemlere olanak sağlanmış oldu. Bir yıldızın süper kütleli kara deliğe bu kadar yakın ve yüksek süratle yörüngede olması beklenmedik bir durumdur. Böyle bir durum geleneksel teleskoplar için gözlem sınırıdır diyor Peissker. Keşif, Samanyolu'nun merkezinde hızlı hareket eden yıldızların yörüngesinin kökenine ve evrimine de ışık tutuyor. Çalışmaya katılan Masaryk Üniversitesinden astrofizikçi Michael Zajacek: S4716'nın kısa süreli, dar yörüngesi kafa karıştırıyor. Yıldızlar bir kara deliğin yakınında bu kadar kolay oluşamaz. S4716, örneğin S kümesindeki diğer yıldızlara ve cisimlere yaklaşarak içe doğru hareket etmek zorunda kaldı ve bu da yörüngesinin önemli ölçüde küçülmesine neden oldu diyor.


Eta Karina, Dünya'dan 10.000 ışık yılı uzaklıktaki bir alan içinde yer alan en parlak ve en büyük yıldız sistemidir. Bilim insanları bu dev cismin özelliklerini ve davranışlarını anlamaya çalışıyor. 19. Yüzyılda iki kez patlama görülen Eta Karina şaşırtıcı özelliklere sahiptir. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden gökbilimcilerin, NASA uyduları, yer teleskopları eşliğindeki uzun dönemli bir çalışması ile en kapsamlı modelleme yapıldı. Yeni bulgular yıldızların etkileşimlerinin daha önce hiç görülmemiş özelliklerini ortaya çıkardı. Ortaya çıkan modelde Hubble Uzay Teleskopu görüntüleri eşliğinde iki büyük yıldızdan yayılan iyonlaşmış gazın saatte 1,6 milyon kilometre hızla yol aldığı belirlendi. Goddard'dan astrofizikçi Ted Gull: Biz bu olağanüstü cismin mevcut durumunu ve karmaşık doğasını anlamak ve gelecekte daha neler olacağını öngörecek çalışmalar yapıyoruz. On yıldan uzun süredir bu yıldızı izliyoruz diyor. Güney takımyıldızlarından Karina takımyıldızında bulunan 7500 ışık yılı uzaklıktaki Eta Karina'da alışılmadık yörüngede birbirinin çevresinde dolanan iki büyük yıldız her 5,5 yılda birbirine oldukça yaklaşır. Her iki yıldızın özelliklerini ölçmek için gereken veriler, muazzam yıldız rüzgarlarının ortaya çıkmasıyla sağlanır. Gökbilimciler sistemdeki soğuk birincil yıldızın 90 güneş kütlesinde, Güneş'e göre 5 milyon kat daha parlak ve tartışmalı olan sıcak diğer yıldızın 30 güneş kütlesinde, bir milyon güneş parlaklığında olduğunu belirledi. Yıldızlar birbirine en yakın olduklarında aralarında uzaklık Güneş-Mars uzaklığı (225 milyon kilometre) kadar olmaktadır. Gökbilimciler bu yakın uzaklığa erişmenin öncesi ve sonrasında neler olup bittiğini gözlüyor. Küçük yıldız diğerinin çevresinden dolanırken adeta bir gölge oluşturuyor. Bu sırada sistemden yayılan X-ışınları ve görünür ışıkla diğer dalga boylarındaki değişim izleniyor. Geçtiğimiz 11 yıl boyunca üç enberi geçişi yer teleskopları ve birçok NASA uydusunca izlendi. Araştırma ekibinden Thomas Madura: Geçişi gözlerken aldığımız verilerle geçmişteki geçiş verilerini birleştirdik ve bunları modele yerleştirdik diyor. Bu modele göre iki yıldız rüzgarları arasındaki etkileşim sistemde dönemsel değişikliklere yol açmaktadır. Her yıldızdan yayılan rüzgar değişik özelliklere sahiptir: birincil yıldızın kalın, yalın ve yavaş. Birincil yıldızdan atılan anlık kütle güneşin bin yılda attığıyla eşdeğer ve saatte bir buçuk milyon kilometre hızla yayılıyor. Buna karşılık eşi olan diğer yıldız ondan altı kat daha hızlı ve 100 kat daha az malzeme atmaktadır. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Ülker süper bilgisayarıyla üretilen model rüzgarın tüm karmaşasını ortaya koymaktadır. Ana yıldızın çevresinde dolanan diğer yıldızın yaydığı rüzgarlar, büyük bir sarmal boşluğa neden olmaktadır. Bu etkileşimi daha iyi görebilmek için Madura 3D modelini üç boyutlu yazıcıdan çıktı alarak inceledi. Böylece daha önce farkına varılmayan kenarlarda gaz çıkışları nedeniyle oluşan omurga benzeri çıkıntılar fark edildi. Bu yapıların enberi geçişlerinde oluşan tedirginlikler nedeniyle oluştuğunu düşünüyoruz. Bilgisayar benzetimlerinin 3D katı baskıları bunu görmemizi sağladı ve daha fazla 3D çıktıya ihtiyacımız olacak diyor Madura. Ekip sistemin iç işleyişini anlamak için birkaç anahtar gözlem yaptı. Son üç enberi geçişi Brezilya, Şili, Avustralya ve Yeni Zelanda'da yer teleskoplarıyla elektronunun birini kaybetmiş helyum atomlarınca uyarılmış mavi ışığın dalga boyunda izlendi. Modelde ana yıldızın rüzgarındaki helyum emisyonu izlendi. Hubble Uzay Teleskopu ile de Görüntüleme Tayfölçeri ana yıldızdan yayılan gazın diğer yıldızın yoğun morötesi ışığı ile iki elektronunu kaybetmiş demir atomundan yayılan mavi ışığın dalga boyunda gözlendi. Son olarak, sistemin X-ışını yayan milyonlarca derece sıcaklığına kadar ısınmış gazın yaydığı şok dalgalarının etkileştiği rüzgar analizi gerçekleştirildi. Maryland'daki Uzay Araştırmaları Merkezi'nden astrofizikçi Michael Corcoran: X-ışınlarının çarptığı bölgedeki görülen değişimler yıldızın nasıl kütle kaybettiğini gösterir diyor. 2012 yılında görevi biten NASA'nın Rossi X-Işını Zamanlama Tarayıcısı ile elde edilen son 20 yıllık veriler ile NASA'nın Swift X-Işını uydusunun enberi geçiş verileri karşılaştırıldı. Eta Karina'daki çift en son Temmuz 2014'de enberi noktasında buluştu ve bir dizi X-ışını emisyonu gözlendi. Bu ise yıldızlardan birinin kütle kaybetmesi anlamına gelse de hangisinin kütle kaybettiği anlaşılamadı. Goddard'dan Mairan Teodoro helyum emisyonlu yeni bir inceleme başlattı. 2014 emisyonu da 2009'daki gibi birincil yıldızdan yayılan rüzgara göre sabit kalmıştır. Her iki enberi noktasında da aynı X-ışını fişeklerini gördük diyor. NASA astronotlarının 2009'da tamir ettiği STIS ve yeni kamerasını yerleştirdiği Hubble Uzay Teleskopu ile ekip Eta Karina gözlemi istedi. Gökkuşağı renkleri gibi yıldız ışığını tayf renklerine ayrıştıran STIS ile kimyasal analiz yapılabilmektedir. Böylece elde edilen tayfta iki yıldıza yakın bölgede incecik yapılar ortaya çıkarıldı. STIS diğer kaynaklardan gelen ışık kirlenmesini sınırlamak için tek ve dar yarıktan hedefini görür. Aralık 2010'dan itibaren Gull ve ekibi elde ettikleri panoramik görüntüde 41 farklı yerde düzenli bir şekilde anlık tayfları karşılaştırdı. Bu görüntü aslında 4600 kat güneş-Dünya uzaklığı olan 670 milyar kilometre uzaklığı kapsamaktadır. Tüm bu çalışmalar sonucunda Gull'un ekibi gördükleri yengece benzer yaklaşık bir ışık yılı uzunluğundaki gaz demetinin karmaşık yapıya katıldığını belirledi. STIS görüntülerinde adeta yengecin kıskaçlarını andıran büyük gaz kabukları 1,6 milyon kilometre hızla yayıldığı ölçüldü. Büyük yıldızdan yayılan rüzgarla açılan sarmal boşluk bu hareketli kabukları oluşturup yapının dışarı doğru genişlemesine neden olmaktadır. Bu gaz kabukları Dünya ile Güneş arası uzaklığın binlerce katı uzaklığa kadar uzanmaktadır. Yaklaşık 11 yıl içindeki iki enberi nedeniyle gaz kabuklarının yapıda yaptığı değişimler, Eta Karina'da geçmişte neler yaşadığını da gösteriyor diyor Gull. Bir yıldız eşine yaklaştığında, ondan morötesi ışık emerek, yaydığı rüzgarın kalınlaşıp yavaşlamasına neden olur. Yıldızın çevresini yoğun rüzgarlar temizler ve morötesi ışığı emerek gaz kabuğuna iyonlaşmış demir atomları ve yeni enerji sağlar. Eta Karina dev yıldızı bir gün süpernova patlamalarının ardından hayatını sona erdirebilir. Yıldızın kütlesi onun kaderini ve sonunu belirleyecektir, ya kendi kütlesi altında çökecek ya da yıldız rüzgarları ve bilinmeyen başka nedenlerle çökme bitmeden yakıtını tüketecek. Araştırmacıların elinde yıldızın ömrünün bitmesine ilişkin herhangi bir kanıt bulunmuyor. İki yıldız bir sonraki buluşmasını Şubat 2020'de gerçekleştirecek ve gökbilimcilerin gözü o gün yine bu ikili de olacak. NASA, evreni, Güneş Sistemi'ni ve ötesini araştırmaktadır. Böylece evrenin sırlarını, evrimini ve yıldızlar arasında yaşamın izlerini bulmak için çeşitli araştırmalar sürdürülmektedir.


Dünya'dan 330.000 kat daha büyük, tüm Güneş Sistemi'nin kütlesinin yüzde 99,86'sını oluşturan, saniyede 400 trilyon Watt güç üreten ve yaklaşık 10.000 C derece yüzey sıcaklığına sahip olan Güneş bu özellikleriyle insanı büyülese de aslında küçük bir yıldızdır. Gerçekte Güneş'e göre 20 kat daha kütleli, en az beş kat daha sıcak olan Wolf-Rayet yıldızları bulunur. Bu yıldızlara ender rastlandığından nasıl yaşadıkları ve öldükleri hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır. Yeni bir çalışma bu sır perdesini aralıyor. Polamar'daki Palomar Transient Factory , Ulusal enerji araştırma merkezi, National Energy Research Scientific Computing Center , Enerji Bilimleri Ağı ve Berkeley Laboratuarı ile süpernova gibi kozmik olarak kısa süreli olayları ortaya çıkarılıyor. Bu olaylardan biri Çoban takımyıldızı yönünde 360 milyon ışık yılı uzaklıkta görüldü. Olayın önemi bilinen en şiddetli süpernova patlamalarından Tip IIb türünde ve bir Wolf-Rayet yıldızına aitti. iTPF ağı yardımıyla İsrail'deki Weizmann Enstitüsü'ndeki astrofizikçi Avishay Gal-Yam liderliğindeki ekip patlamanın oluştuğu saatlerde süpernova SN 2013cu'yu yakaladı. Bu gözlem daha sonra yer-merkezli ve uzay teleskoplarıyla da izlendi. Bu gözlemler Wolf-Rayet yıldızının yaşam ve ölümüyle ilgili değerli bilgiler sağladı. Yeni gözlem yöntemleriyle süpernovaları gerçek-zamanlı olarak izleyebiliyor ve bunları çalışmak için gerekli olanaklara kavuşuyoruz diyor Gal-Yam. Berkeley'den Peter Nugent: İlk kez doğrudan gözlemle gördüğümüz parlama bir Wolf-Rayet yıldızının neden olduğu Tip-IIb süpernovasını işaret ediyor diyor. Astronomi profesörü Alex Filippenko: 1987 yılında ilk Tip IIb örneğini keşfettiğimiz zaman bunun nedeninin ne tür yıldızdan kaynaklandığını anlamamıştık. Şimdi bu patlamaların Wolf-Rayet türü yıldızlar ile oluştuğunu rahatlıkla söyleyebiliyoruz diyor. Tek parlamalı anlaşılması zor ışığın imzası Süper kütleli yıldızlar yaşamlarının sonunda Wolf-Rayet tipi olur. Gökadaların kimyasal madde açısından zenginleşmesini sağlayan bu yıldızlar gezegenlerin ve yaşam için gerekli temel yapıtaşlarını ve ağır metalleri barındırdığından bilimciler tarafından ilgiyle izlenir. Biz yavaş yavaş yıldız patlama türlerini belirleyerek bunların hangi elementleri ürettiğini belirliyoruz. Bu elementler yaşamın varlığı için çok önemlidir. Bu da gerçek anlamda kendi yıldızımızın kökenlerini bulmamızı sağlıyor diyor Filippenko. Boyutları ne olursa tüm yıldızlar hidrojeni yakarak helyumu oluşturarak yaşarlar. Yıldızlar kütle çekimi altında çökmemek için çekirdeğinde füzyon tepkimesi gerçekleştirir. Süper kütleli yıldızlarda hidrojen bittiği zaman çekirdeği demire dönüşene kadar karbon, oksijen, neon, sodyum, magnezyum ve diğer ağır metalleri üretmeyi sürdürür. Devam eden füzyon sürecinde bu atomlar enerji paketleri halinde saklanır. Bu durum kuantum mekaniğinde aynı iki elektronun aynı enerji seviyesinde olmamasına benzer. Bu olay elektron dejenerasyon basıncıyla desteklenir. Çekirdek yeterince büyüdüğünde artık denge bozulur ve çökme gerçekleşir. Bunun sonucunda proton ve elektronlar, hatta nötrinolar muazzam bir enerjiyle serbest kalır. Böylece yıldız süpernova patlamasıyla büyük bir şok dalgası yaratarak bu kalıntıları dışarı atar. Wolf-Rayet süpernovadan önce oluşur. Bu da nükleer füzyonu yavaşlatırken çekirdekten yüzeye çıkan malzeme güçlü rüzgarlarla atılır. Bu rüzgarların taşıdığı büyük miktardaki malzeme Dünya'daki teleskoplarla merakla izlenir. Wolf-Rayet yıldızı süpernovayla patladığında tipik bir yıldız rüzgarı üretse de ata yıldızdan olan tüm bilgileri saklar. SN 2013cu ile bu şansı yakaladık. Rüzgardan önce süpernovayı fark ettik ve kısa süre sonra da ısıtılmış ve rüzgarın yaktığı şok dalgalarının morötesi parlaması önemlidir diyor Nugent. Süpernovanın kalıntı rüzgarındaki kimyasal ışık imzalarını arayan iTPF ekibi Hawaii'deki Keck Teleskopu ile Wolf-Rayet'in izlerine rastladı. Bunun ardından NASA'nın Swift uydusuyla 15 saat süren takip gözlemleri gerçekleştirildi. Burada süpernovanın oldukça sıcak ve güçlü morötesi ışık yaydığı belirlendi. İlerleyen günlerde yıldızdan çıkan malzemenin kimliği için gözlem yapan tüm teleskopların verileri toplandı. Zamanla soğuyan süpernovanın kalıntısında zayıf hidrojenin imzasına ve güçlü helyum özelliğine sahip Tip IIb süpernovası tanımına uyan SN 2013cu sınıflandırıldı. Keck-I teleskopu ile patlamadan 6,5 gün sonraki gözlemlerle hızla genişleyen süpernova kalıntısının Wolf-Rayet'in özelliklerini gösteren parlak-iyonlaşmış rüzgarı içerdiğini gördük diyor Filippenko. Bu keşifle önümüze yepyeni bir araştırma alanı açıldı ve biraz da hayrete düşürdü. Teleskoplarımız ile ancak Samanyolu'na yakın 4 milyon ışık yılı uzaktaki bir gökadada Wolf-Rayet yıldızından tayf alınabilir. Ancak SN 2013cu neredeyse 100 kat, 360 milyon ışık yılı uzakta yer alıyor. Morötesi parlama yıldız rüzgarını aydınlatır böylece araştırmacılar süpernovayı görerek tayfını alabilirler. Normalde bu gözlemi tekrar tekrar yapmak ve Wolf-Rayet ile tüm süpernova türlerine ait eldeki istatistiki verileri geliştirmek istiyoruz diyor Nugent.


Küçük yoğun yıldızlar olan beyaz cüceler evrendeki en göz kamaştırıcı ışımalara neden olan Ia süpernovasına neden olabilirler. Bu patlamalar bulundukları gökada kadar ışık yayabilir. Son yıllarda bu tür süpernovalardan binlercesi bulunmasına karşı, bir beyaz cüceyi böylesi patlamaya uğratan süreç anlaşılamamıştır. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'ndeki gökbilimciler yakın sayılabilecek, 300 milyon ışık yılı uzaklıktaki IC831 gökadasındaki iPTF14atg adlı Tip Ia süpernovasını keşfetti. iPTF ekibinin topladığı veriler gözlenen süpernovanın kabul gören iki kuramdan birine uygun görülmektedir. Kozmik uzaklık hesaplarında Tip Ia süpernovaları 'tipik mum' gibi temel ölçü alınır. Bir lamba bir kilometre uzaklıkta normal parlaklığından 100 kat daha sönük görünür. Lambanın gerçek parlaklığını bildiğinizde uzaklığını tahmin edebilirsiniz. 1990'larda evrenin genişleme hızını bu cisimlere bakarak hesaplayan üç bilim insanı 2011 yılındaki Nobel Fizik ödülünü kazanmıştı. Ortak merkez çevresinde dolanan iki beyaz cüceden biri patlar. Patlamaya neden olan etki iki farklı modelle anlatılmaktadır. Modellerden birine göre patlamanın nedeni iki beyaz cücenin birleşmesidir. Diğer modelde ise çiftlerden biri güneş benzeri bir yıldız olup beyaz cüceye madde kaptırmaktadır. Beyaz cüce çevresinde oluşan madde diski cüce yıldızın merkezindeki sıcaklığını ve basıncını arttırır. Gökadamızda her yüzyıl içinde birkaç süpernova oluşmaktadır. Bunların uzaklığı ve az sayıda oluşması hangi modelin doğru olduğunun anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. İşte iPTF burada devreye giriyor. Palomar Dağı üzerindeki 48 inç büyüklüğündeki teleskopla gökyüzünde Tip Ia süpernovaları da olmak üzere parlaklığı değişen cisimler aranmaktadır. Çalışma gece yapılabileceğinden 24 saat gökyüzünün taranması gerekmektedir. Bu nedenle Avrupa ve Amerika'da birbirini izleyen gözlemler yapıldı. Bu gözlemlerin ardından 3 Mayıs günü Avrupa ekibinden Yi Cao aradıklarını buldu. Cao ve ekibi genç süpernovalara yakından bakmak için morötesi dalga boyunda gözlem yapan NASA'nın Swift uydusu da dahil olmak üzere yer ve uzay teleskoplarından yararlandı. Meslektaşlarımla birlikte bebek Tip Ia süpernovasından gelen morötesi ışımayı taramak için birçok uykusuz gece geçirdim. Tahmin edilebileceği gibi ilk morötesi ışıma süpernovanın en parlak anıdır. Biz de bu anı yakalayacağımızı ümit ediyorduk diyor Cao. Dünya atmosferindeki ozon görünür ışığa gore daha yüksek enerjili morötesi ışımanın neredeyse tamamını emdiğinden süpernova gibi sıcak cisimlerden yayılan ışıma ancak uzaydan gözlenebilir. Swift başta bir değişim algılamadı ama daha sonra aydınlanan süpernovadan yayılan yiksek enerjiyi farketti. Böyle bir parlama kısa ömürlü olduğundan iTPF gibi tüm gökyüzünü tarayan sistemler tarafından gözden kaçabiliyor. Gözlenen morötesi ışımanın şiddeti yıldızı çeviren malzemenin şok dalgası yaydığını dile getiren modelle uyumludur. Gökbilimci Daniel Kasen 2010 yılında yaptıkları kuramsal hesaplamalar ve süper benzetimlerle süpernovaların çarpışmalarla olabileceğini göstermişti. Bu tahminimden sonra birçok araştırmacı gökyüzünde bu imzayı aramaya çalıştı. Bu model patlayan yıldızların yaşadığı süreci anlatan önemli ve yeni bir yoldur. Caltech gökbilimcilerinden Shrinivas Kulkarni: Tip Ia süpernovası iki yıldızlı sisteme ve en azından bazı Tip Ia süpernovalarının bu yolla oluştuğuna işaret eder diyor. iPTF14atg süpernovasına ait veriler tekli dejenere modelini göstermesine karşılık diğer Tip Ia süpernovaları ikili sistemlerde oluşabilir. Aslında yakın gökadalardan Messier 101'de 2011 yılında görülen SN2011fe süpernovası tekli dejenere patlama modelini yalanlamak için kullanıldı. Sonuçta şu an için her iki modelin de geçerli olduğu söylenebilir.


Gökbilimciler Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu'nu kullanarak bir novadan gelen gama ışınlarını fark ettiler. Keşif, nova patlamalarının böylesi yüksek enerji ışınım yayamayacağı varsayımına karşı koyacak nitelikte. Nova, bir yıldızın ani ve kısa süreli bir patlamasıdır. Patlama ikili bir sistemdeki beyaz cücenin çok yüksek oranda termonükleer patlama ile dışarı madde püskürttüğü sırada gerçekleşir. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Elizabeth Hays: İnsan için inanılmaz olan bu patlama, Güneş'in uzaya yaydığı 1 yılda yaydığı enerjinin 1000 katına eşit bir enerji taşır. Bu nova Fermi'nin daha önce bulduklarına göre daha küçüktü. Biz aslında Fermi'nin böylesi bir patlamayı görmesine şaşırdık diyor. Gama ışınları ışığın en yüksek enerjili biçimidir. Fermi'nin Geniş Alan Teleskopu 15 günlük izleme süresince novayı keşfetti. Bilim insanları patlama nedeniyle oluşan şok dalgasının uzaya saatte yaklaşık 1,6 milyon km hızla madde fırlattığını belirtiyorlar. Hikaye 11 Mart günü şafak öncesi Japonya'da başladı. Japon amatör gökbilimciler Koichi Nishiyama ve Fujio Kabashima Kuğu takımyıldızındaki bir yıldızın parlaklığında belirgin bir değişikliğin olduğunu bildirdiler. V407 Cyg olarak bilinen yıldız üç gün önceye göre 10 kere daha parlaktı. Bunun üzerine ekip Kyoto Üniversitesi'nden Hiroyuki Maehara'ya novanın keşfini bildirdiler. 13 Mart'ta Goddard'dan Davide Donato LAT'ın Kuğu bölgesine ilişkin verilerini incelemeye başladı. Donato: Bu bölge gama ışın kaynaklarının birçok türünü, atarcaları, süpernova kalıntılarını bir arada barındırır. Nova eğer gökyüzünün başka bir bölgesinde gerçekleşseydi yakalanması daha kolay olurdu diyor. LAT ekibi izleyen günlerde kaynağı tanımak için çalışmaya başladı. 17 Mart günü araştırmacılar NASA'nın Swift uydusunu kullanarak gözlem yapma fırsatını buldular. Deniz Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı'ndan Astrofizikçi Teddy Cheung: Swift'in hedefinde V407 Cyg olduğunu biliyordum ama bunun nedenini bilmiyordum diyor. Swift'in verilerinde herhangi bir X-ışını kaynağına rastlanmadı. Ama V407 Cyg'de bir şey olmuştu. Yarım saat sonra Cheung sistemin bir nova patlamasına uğradığını e bu nedenle gözlemlerin yapıldığını öğrenmiş oldu. Sisteme daha yakından LAT ile baktığımızda novanın ilk gama ışınlarını gördük. V407 Cyg, 9000 ışık yılı uzağımızda yer almaktadır. Simbiyotik sistemde biri beyaz cüce diğeri 500 güneş boyutlu kırmızı dev olmak üzere iki yıldız bulunuyor. Fransa, Joseph Fourier Üniversitesi'nden Adam Hill: Kırmızı dev öylesine şişmiştir ki atmosferinin dış katmanı uzaya madde sızdırmaktadır. Her on yıl da bir kırmızı dev uzaya dünya kütlesine eşit kütlede hidrojen gazı saçar diyor. Burada gerçekleşen rüzgarlar güneş rüzgarına benzemekle birlikte ondan çok daha güçlüdürler. Beyaz cüce işte bu gazı yakalayarak yüzeyinde biriktirir. Yüzyıllar boyunca biriken gaz yığını artık helyumu oluşturacak kadar sıcak ve yoğun kıvama gelir. Böylece gazın patlamasına neden olan bir tepkime gerçekleşir. Ancak beyaz cüce bu patlamadan dolayı zarar görmez. Patlama, sıcak ve yoğun olan kabuktan fırlayan yüksek hızlı parçacıkların oluşturduğu manyetik alan içinde genişleyerek yayılır. Fransa'nın TOLOSAN Gözlemevi sonuçlarına göre novanın şok dalgası, saatte 11 milyon km (ışık hızının yüzde 1'i) gibi bir hızla genişlemektedir. Manyetik alan kabuğu içinde sıkışmış olan parçacıklar yukarıya doğru yüksek hızlarla itilmiştir. Bu parçacıklar ışık hızına yakın hızlara kadar hızlanmışlardı. Bilim insanları gama ışınlarının bu parçacıkların kırmızı devin rüzgarıyla etkileşmesi sonucu oluştuğunu düşünüyor. Deniz Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı'ndan Soebur Razzaque: Bu tür parçacık hızlanmalarının çok güçlü süpernova patlamalarında olması beklenir. Novaların manyetik alanları parçacıkları bu denli hızlandırmaya yetecek kadar güçlü değildir. Bu sonuç bizi bu nedenle şaşırttı diyor. Kaynak: NASA-Fermi


İki milyar ışık yılı uzaklıktaki bir yıldız kozmik zaman ölçeğinde göz açıp kapatma süresine denk gelen milyon yıllık savaşı kaybetti ve çöktü. Kütle çekim kuvvetine yenilen yıldız süpernova patlaması sonrası bir karadeliğe dönüştü. Doğan karadelik ise 19 Aralık 2016'da NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi tarafından yaydığı gama ışınları sayesinde fark edildi. Patlama sonrası oluşan kaynaktan yayılan gama ışınları yedi saniye içinde yok olurken, X-ışını, görülebilir ışık ve radyo dalgaları gibi uzun dalga boylu dalgalarla parlamayı sürdürdü. Kaynak GRB 161219B olarak adlandırıldı. Son olarak ALMA ile yapılan ek gözlemlerle ayrıntılar fark edilmeye başlandı. ALMA ile milimetre altı dalga boyunda yapılan gözlemlerle kaynaktan yayılan jetlerin çevredeki toz ve gazla iletişimi gözlendi. Bu ek gözlemlerle gökbilimciler kozmik patlamanın ilk zaman aralıklı filmini üretti. Patlama sonrasındaki uzun süreli ters şok dalgası bu sayede fark edildi. Normalde birkaç saniye sürmesi gereken ters şok neredeyse bir gün süreyle devam etti. Gama ışını patlaması sonrası püsküren malzeme jeti bir gaz içinden geçerken ters şok oluşturur. Bu kaynaktan uzaklaşan malzemenin yavaşlamasına ve jetin arkasında bir şok dalgası oluşmasını sağlar. Genel olarak jetlerin birkaç saniyeden fazla sürmemesi gerektiğinden ters şok da kısa süreli olmalıdır. Ancak durum bu değil! GRB 161219B'deki uzun süreli ters şokun sebebi henüz bilinmiyor. Ancak jetin içindeki malzemenin yavaş hareket etmesi buna neden olmuş olabilir. Ters şok bir hafta içinde tamamen kayboldu. Süpernova sırasında oluşan yoğun parlaklık şok dalgasının görülmesini engellemişti. İşte, ALMA gözlemlerinin önemi bu noktada ortaya çıkıyor. ALMA ile süpernova ışığı engellenerek jetin görülmesi sağlandı. Yıldızdan bu süreçte yayılan enerjinin Güneş'in bir milyar yılda yaydığı enerji kadar olduğu hesaplandı. Yayılan enerji miktarı çok yüksek görünse de evrende bundan daha yüksek enerjik olaylara da rastlanmaktadır.


Görüntüdeki dağınık süpernova kalıntısının, Samanyolu'ndaki en genç karadeliği barındırdığı düşünülüyor. Birleşik görüntüde yeşil renk NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi, pembe renk NSF Çok Büyük Radyo Dizisi ve sarı renk Palomar Gözlemevi'nin kızıltesi verilerinden oluşmaktadır. W49B olarak adlandırılan kalıntı yaklaşık bin yıl yaşında ve 26 000 ışık yılı uzağımızda yer alıyor. Kütleli yıldızların patlamasıyla oluşan bu tür kalıntılar genellikle her yöne eşit miktarda madde atıldığından simetriktir. Bununla birlikte W49B süpernova kalıntısı içindeki yıldızın kutuplarından fışkıran madde ekvatorundan fışkırana göre daha hızlı yayılmıştır. Bu da şeklin asimetrik olmasını sağladı. Gökbilimciler yıldız kalıntısındaki elementleri Chandra ile inceleyerek bir yıldızın nasıl patladığı hakkındaki kuramları karşılaştırabildi. Kalıntı içinde kükürt ve silisyum gibi farklı elementlere rastlansa da maddenin neredeyse yarısının demirden oluştuğu görüldü. Bu ise asimetrik patlamaya ilişkin tahminleri doğrulamaktadır. Araştırmacılar ayrıca süpernova patlamasının ardından geride kalan cismin ne olduğunu da anlamaya çalıştı. Çoğu zaman süpernova patlamasının ardından merkeze çöken kalıntı yıldız oldukça yoğun olan nötron yıldızlarını oluşturur. Bazen X-ışını yayılımı görülmeyen bu tür cisimler grnelde X-ışinı ya da radyo sinyalleri ile algılanabilir. Chandra verilerini dikkatle inceleyen gökbilimciler buradaki cismin nötron yıldızı değil bir karadelik olabileceğini düşünüyor. Eğer öyleyse bu son bin yıl içinde oluştuğundan Samanyolu içinde bilinen en genç karadeliktir. İçinde bir karadelik olduğu sanılan bir başka örnek de SS433 kalıntısıdır. Ancak bu kalıntı W49B'ye göre daha yaşlı olup 17 000 ile 21 000 yıl yaşındadır. Chandra kalıntıyı iki buçuk gün boyunca gözlemiştir.


Yılbaşı geçti ama havai fişek gösterisi sürüyor. ESA'nın Herschel Gözlemevi verilerinden elde edilen bu görüntü bir patlama kalıntısına ait. Yani burada kutlamalar sırasında görülen renkli yapay patlamaları değil, yıldız türünden doğal bir gösteriyi görüyorsunuz. G54.1+0.3 olarak kodlanmış bu cisim, oldukça şiddetli bir şekilde ölen yıldızın artıklarından oluşan bir süpernova kalıntısıdır. Dünya'dan yaklaşık 20 bin ışık yılı uzaklıktaki cisim Okçuk takımyıldızı yönünde yer alıyor. Bu yıldızın yakıtı bitince dış katmanlarını güçlü bir patlamayla uzaya saçtı. Çekirdeği ise kütle çekiminin etkisiyle çökerek yoğun bir nötron yıldızına dönüştü. Kalıntının merkezindeki hızla dönen pulsar elektromanyetik tayfın radyo ve X-ışını alanlarında parlamaktadır. Yıldız kalıntısının yanı sıra çevresindeki gaz ve toz da oldukça dikkat çekicidir. J. Rho ve ekibinin ele aldığı bir çalışmaya göre bulutta gezegenimizin kabuğunun %60'ını oluşturan silikon dioksit bulunmaktadır. Ayrıca cam ve kum gibi bildik maddenin süpernova patlamalarında da oluşabileceği gösterilmiştir. Bu görüntü üç uzay gözlemevinin kızılötesi ve X-ışını verilerini ve yerden yapılan radyo gözlemlerini içermektedir. Görüntüde yeşil renk Herschel, mavi renk Spitzer, kırmızı renk Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisi ve sarı renk Chandra X-Işını Gözlemevi verilerini ifade etmektedir. Görüntü telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/CXC/ESA/NRAO/J. Rho 2 Yorumlar çekirdek çökmesi yıldızın çekirdeğinde kara delik oluşturmazmı?nötron yıldızına dönüşmesi yıldızın çok büyük olmadığını gösteriyor gibi.20000 değilde 20 ışık yılında böyle bir patlama olsa sanırım dünyamız etkilenebilirdi.olmayacak diye birşey yok.Allah korusun.selamlar. Her yıldız öldüğünde çekirdeği kütle çekiminin gaz basıncını yenmesi nedeniyle çöker. Nötron yıldızları kütlesi 1,5-3 Güneş kütleli yıldızların çekirdeğinin çökmesiyle oluştuğu tahmin edilmektedir. Küçük kütleli karadelikler ise 3 Güneş kütlesinden büyük yıldızların ölmesiyle oluştuğu düşünülmektedir. Bkz:http://www.astronomidiyari.com/link/yildiz.html


Bir grup araştırma ekibi W44 süpernova kalıntısının genişleme hızını ölçmeyi başardı. 10.000 ışık yılı uzaklıktaki süpernova kalıntısı Kartal takımyıldızında bulunuyor. Keio Üniversitesi'nden Tomoro Sashida ve Tomoharu Oka'nun liderliğini yaptığı ekip yüksek sıcaklık ve yoğunluğa sahip moleküler gazı milimetre/milimetre altı dalga boylarında görmeyi başardı. Çalışma sonucunda W44'ün şok dalgasının genişleme hızı saniyede 12,9 0,2 kilometre olarak saptandı. Ayrıca süpernova patlamasının yıldızlararası ortama (1-3) x 10 50 erg kadar serbest enerji bıraktığı belirlendi. Güneş saniyede 3,6 x 10 33 erg enerji yayar. Bunun yanısıra saniyede 100 kilometreden daha yüksek hızla hareketli başka gaz molekülleri de görüldü ki bunların kökeni belirsizliğini koruyor. Güneş'in sekiz katı kütlesindeki bir yıldız öldüğünde muazzam enerji yayarak süpernova patlamasıyla yaşamına son verir. Süpernova patlamasıyla birlikte yıldızın çevresi yıldızlararası ortama madde püskürterek genişler ve uzaya kinetik enerji yayar. Galaktik rüzgarlar genellikle etkin yıldız oluşumlarının görüldüğü gökadalarda sıklıkla gözlenmektedir. Bu galaktik rüzgarların enerji kaynağının süpernova patlamaları olduğu sanılıyor. Süpernova patlamalarının yıldızlararası uzaya çok önemli etkileri olmaktadır. Bununla birlikte genişleme hızı ve süpernova şok dalgası kinetik enerjisi araştırma konusu olmuştur. Bunlar arasındaki ilişki araştırmaya değer bir konudur. Günümüz teknolojisiyle geniş alanda gözlem yapmak için uzun süreler gerekmektedir. Bu nedenle süpernovanın şok dalgasının yıldızlararası gaza etkisiyle ilgili gözlemler ancak dar bir alanda yapılabilmiştir. Araştırma ekibi 1990'ların sonunda radyo teleskoplarla işe koyuldu. Amaç W44 süpernova kalıntısı ile komşusu dev molekül bulutu arasındaki etkileşmeyi izlemekti. W44 yaklaşık 10.000 ışık yılı uzaklıkta olup 6500 ile 25.000 yıl yaşında bir süpernova kalıntısıdır. Bağlı olduğu BMB ise yaklaşık 300.000 Güneş kütlesindedir. Gözlem başladığından bu yana tayfölçerlerle görülen çeşitli yerlerde geniş bir alan içinde hızla hareketli W44 molekül bulutunun izlerine rastlamışlardır. Bunların süpernova şok dalgasıyla ivme kazanan gaz olduğu şeklinde yorum getirilmiştir. Araştırma ekini W44'ün tamamını yüksek çözünürlüklü görüntülerle görmek amacıyla 45 metrelik Nobeyama Radyo Gözlemevi ve 10 metrelik Atacama milimetrealtı Teleskop Dizisi gözlem araçlarını kullandılar. Gözlemlerle W44 ve BMB'nun tayf hatlarından gaz kümelerinin hızı hesaplandı. Genişlemenin şok dalgasının tetiklediği hızla genişleyen moleküler gaza bağlı olduğu düşünüldü. Kalnıtının dış kısmındaki hızın ölçümüyle genişlemenin saniyede 12,9 0,2 kilometre olduğu tespit edildi. Şok dalgasının kütlesinin ise 1.2 0.6 Güneş kütlesinde olduğu hesaplandı. Bu değerler eşliğinde süpernova kalıntısının yıldızlararası uzaya (1-3) x 10 50 erg'lik kinetik enerji yaydığı hesaplandı. Bu değer süpernova patlamasının (yaklaşık 1051 erg) % 30'u kadar bir enerjiye denk gelir. Çalışma önceki tahminlerle kabaca tutarlı (yaklaşık % 10'luk sapmayla) görülmektedir. Bunun dışında gözlemlerde son derece yüksek hızlara sahip (saniyede 100 km) bir molekül gazı demeti de belirlendi. Bu süper hızlı moleküler gazın varlığı güçlü bir yerel şokun varlığını işaret etmesine karşılık kökeni henüz bir sırdır. Araştırma ekibinin şimdiki hedefi ise bu sırrı yanıtlamak. Ekip şok dalgası kuramsal modelleriyle gözlemsel sonuçlarını karşılaştırabilmek amacıyla da süpernovayı çevreleyen şok gazlarla ilgili çok sayıda gözlem yapmayı da planlıyor.


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu bir kırmızı dev yıldızı çevreleyen, gaz ve tozdan oluşan Toby Jug Bulutsusu'nın kayda değer detaylara sahip yeni bir görüntüsünü elde etti. Görüntü bulutsunun karakteristik yay şeklindeki yapısını, ismine benzer şekilde, eli olan bir sürahiyi andırıyor. Yeryüzünden 1200 ışık-yılı uzaklıkta güney takımyıldızlarından Omurga doğrultusunda bulunan Toby Jug Bulutsusu, daha resmi ismiyle IC 2020, bir yansıtma bulutsusu örneğidir. Burası, iç kısmında bulunan HD 65750 adlı yıldız tarafından aydınlatılan bir gaz ve toz bulutudur. Tür olarak kırmızı dev olarak bilinen bu yıldızın kütlesi Güneş'in beş katı kadardır, ancak 50 milyon yıllık genç yaşına rağmen, yaşamında ileri bir safhadadır, yani aslında yaşlıdır . Bulutsu sahip olduğu maddenin bir kısmını kaybeden yıldız tarafından meydana getirilmiştir, yıldızın dış tarafından uzaya atılan madde soğuyarak bir gaz ve toz bulutuna dönüşür. Toz içerisinde karbon ve basit, ısıya dayanıklı titanyum dioksit ve kalsiyum oksit gibi bileşikler bulunmaktadır. Bu durumda, bulutsunun kırmızı-ötesi ışık bölgesinde yapılan detaylı gözlemleri yıldız ışığını yansıtan bileşenin büyük olasılıkla silikon dioksit olduğuna işaret ediyor. IC 2220 yıldız ışığı toz tanecikleri tarafından yansıtıldığı sürece görünür durumdadır. Bu göksel kelebek benzeri yapı neredeyse simetriktir, ve bir ışık-yılı genişliğindedir. Bir yıldızın ömründe bu aşama kısa-sürelidir ve bu tür nesneler nadir olarak görülmektedir. Kırmızı devler, yıldızların yaşlanıp ömürlerinin sonuna yaklaşmalarıyla oluşur. Yıldızların uzun ömürleri boyunca yakıt olarak kullandıkları hidrojen tükenmeye başlayınca bu safhaya geçilir. Bundan sonra yıldızın atmosferi dışarıya doğru gittikçe genişler. HD 65750 gibi yıldızlarda bir karbon-oksijen çekirdeğini çevreleyen helyumdan oluşan bir kabuk bulunur, buna bazen yıldızın yüzeyine yakın bir bölgede bulunan hidrojen kabuğu eşlik eder. Milyarlarca yıl içinde, Güneş'imiz de bir kırmızı dev olarak genişleyecek. Güneş atmosferinin bu genişlemeyle Dünya'nın şimdiki yörüngesinin ötesine kadar şişmesi bekleniyor, bu süreçte iç gezegenler yutulacaklar. Sonrasında, yeryüzü çok kötü bir hale dönüşecek. Yıldızsal genişleme ile başlayan güçlü yıldız rüzgarları ve artan radyasyon yeryüzündeki yaşamın sonunu getirecek ve tüm gezegen sonunda erimeye başlamadan okyanuslardaki sular tümüyle buharlaşacak. İngiliz gökbilimciler Paul Murdin, David Allen ve David Malin IC 2220'ye şeklinden dolayı Toby Jug Bulutsusu adını verdiler. Toby Jug eski bir İngiliz sürahisidir ve üzerinde insan figürleri bulunur. Bu görüntü ESO Kozmik Mücevherler programı kapsamında oluşturulmuştur . Notlar Çok fazla kütleye sahip yıldızlar Güneş gibi daha hafif yıldızların milyarlarca yıllık yaşam sürelerine göre çok daha kısa süren, milyon yıl mertebesinde hızlı bir yaşam süreci geçirirler. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında elde edilmiştir. Bu, ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getirilmektedir. ESO-Türkiye


Bir amatör ekip 22 Şubat'ta 2012 DA14 adlı sıra dışı bir göktaşı keşfi gerçekleştirdi. Küçük boyutlu nesne daha önce Ay'ın Dünya'dan yedi kat daha uzak bir yörüngeden geçmişti. Şimdi ise çok daha yakın bir noktadan geçişini gerçekleştirecek. Asteroit 15 Şubat 2013'de birçok ticari uydunun yer aldığı yörüngeler kadar yakın bir yerden, Dünya'dan 24 000 km uzaklıkta geçecek. ESA Uzay Durumu Farkındalığı bürosundan Detlef Koschny: Dünya için bir tehlikenin olmayacağı güvenli bir noktadan geçecek olan asteroit normal bir dürbünle bile görülebilecek diyor. Asteroit Avrupa ana karasının en karanlık yerlerinden olan İspanya'nın Granada yakınlarında yer alan 1700 m yükseklikteki La Sagra Gökyüzü Gözlemevi tarafından keşfedildi. Ekip üyesi Jaime Nomen: Sabaha doğru kendini gökyüzünde oldukça sönük gösteren ve hızlıca gözden kaybolan nesne olduğu için Dünya'yı ziyareti sırasında bile kolayca gözden kaçabilirdi diyor. Ekip genellikle gökyüzünün görünmez nesneleri olan asteroitleri bulmak için gökyüzünü birkaç otomatik teleskopla tararken şans eseri asteroiti gördü. 2012 DA14'ün yörünge dönemi Dünya'nın Güneş çevresindeki yörünge döneminden sadece bir gün fazla olarak 366,24 gün olarak hesaplandı. Asteroitin iki farklı yörüngesi bulunuyor diyor Jaime. Asteroitin bu yakın ziyareti gökbilimciler için Dünya ve Ay'ın bu nesne üzerindeki etkisini gözlemek açısından farklı bir anlam taşıyor. Gelecekte gerçekleşmesi olası böylesi bir başka yakınlaşmanın Dünya üzerindeki tehlikesini belirlemek için bu çalışma önemli olacak diyor Detlef. Yarım Milyon Keşfedilmemiş Nesne 2012 DA14'ün keşfi, büyüklüğü en az 30 m olan yarım milyon dolayındaki diğer nesnelerin keşfi için önemlidir. Biz Dünya'ya en yakın noktaya gelmeden en az üç hafta önce asteroiti keşfetmek için otomatik optik teleskoplarımızı geliştiriyoruz diyor Detlef. Bunun için ESA uzmanları gökyüzünün geniş görüş alanı taraması için 1 m'lik teleskoplardan oluşan bir ağ kurmayı planlıyor.


Geçtiğimiz yıl gökbilimciler Scheila adlı bir asteroitin kısa bir süreliğine parlaklığını birden arttırdığına keşfetti. NASA'nın Swift ve Hubble teleskopları verilerine göre bunun nedeni Scheila'ya çarpan küçük bir asteroit. Maryland Üniversitesi'nden gökbilimci ve Swift ekibi üyesi Dennis Bodewits: Gezegenler ve onların uydularının etkisiyle asteroitler arasında gerçekleşen çarpışmalardan küçük kaya ve toz parçacıkları oluşur. Bu olayı çarpışmadan bir hafta sonra yakalayabildik diyor. Asteroitlerin 4.6 milyar yıl önce oluşan güneş sisteminin enkazlarından meydana geldiği düşünülüyor. Bunların milyonlarcası Mars ile Jüpiter arasında bulunan asteroit kuşağında bulunuyor. Güneş çevresindeki dönüşünü beş yılda tamamlayan Scheila yaklaşık 112 km çapındadır. Kaliforniya Üniversitesi'nden Hubble görevi başkanı David Jewitt: Hubble verilerinden yaklaşık 30 m çapındaki bir göktaşının saatte 17 700 km gibi bir hızla asteroite çarptığı sonucuna ulaşılıyor diyor. 11 Aralık 2010'da NASA'nın Dünya yakınındaki nesneleri gözleme programı çerçevesinde gözlenen Scheila'nın iki kat parlaklığının nedeninin bir kuyrukluyıldız olduğu saptandı. Arşiv verilerini inceleyen araştırmacılar patlamanın 11 Kasım ile 3 Aralık arasında başladığını belirledi. Patlama üç gün sonra duyuruldu, Swift'in morötesi ve optik gözlemleri ile asteroitin çeşitli görüntüleri ve tayfı elde edildi. Morötesi ışık kuyrukluyıldızların kuyruğundaki hidroksil ve hidrojene dönüşen su gibi gaz moleküllerini ortaya çıkarır. Scheila çevresinde böylesi bir gazın olmadığı ancak ortaya savrulmuş görünen buz böylece gözlenmiş oldu. Görüntüler asteroitin güneyde sönük ancak kuzeyde son derece parlak bir toz bulutuyla sarılı olduğunu gösterdi. Çift kuyruk yapısı güneş ışığı nedeniyle itilen zayıf bir parçayı işaret ediyordu. 17 Aralık 2010 ve 4 Ocak 2011'de asteroitteki toz bulutunun artık solduğu gözlendi. Her iki gözlem sonucunda çarpmanın asteroite 30 derecelik bir açıyla gerçekleştiği ve 300 m'lik bir krater oluşturduğu belirlendi. Laboratuar deneyleri daha doğrudan bir etkinin iki ayrı toz bulutunu oluşturmayacağını gösterdi. Araştırmacılar çarpışma sonucunda 660 000 tondan fazla tozun atıldığını hesapladı. Maryland Üniversitesi'nden Michael Kelley: Scheila çevresine yayılan toz bulutu, NASA'nın Derin Darbe göreviyle 9P/Tempel 1 kuyrukluyıldız çarpışmasıyla ortaya çıkan tozun 10 000 katıdır. Çarpışmalar bize kuyrukluyıldız ve asteroitlerin iç yapısı hakkında bilgi verir diyor. Derin Darbe göreviyle kuyrukluyıldızın iç yapısının buz olduğu ortaya çıkmasına karşılık buradaki gözlemler astroitin içinde buz olmadığını gösteriyor.


NASA'nın birçok aracı ile birlite yeryüzündeki amatör ya da profesyonel birçok gökbilimci 21 Ocak'ta gökyüzündeki bir noktayı dikkatle izledi. Bu noktada gökyüzünde çok sık görmediğimiz bir olay meydana gelmişti: süpernova patlaması. Bizden 12 milyon ışık uzaklıktaki, görece yakın gökadalardan olan M82 ya da diğer adıyla Puro gökadası'nda belirgin bir parlama görüldü. Parlama bir süpernovaydı ve hemen SN 2014J adını aldı. Bu Ia tipi bir süpernovaydı. Olayı daha net izleyebilmek adına gökbilimciler hemen uzay teleskoplarını M82'ye yönlendirdi: Hubble, Chandra X-ışını, NuSTAR, Fermi Gama-Işını ve Swift'i. Patlama ilk Swift ile gözlendi. 22 Ocak'ta Swift'in Morötesi/Görünür Teleskopu ile gökada tarandı. Süpernovayı olması gerektiği gibi parlak görmemizin nedeni gökadanın kalın toz bulutlarıdır. Ancak bu bulutlar patlamanın şiddetini bile gizleyemiyor, sadece biraz parlaklığını azaltabiliyor. Buna karşılık bu gözlem gökbilimcilere bir olanak sağladı: süpernova patlamalarından yayılan ışığın tozdan nasıl etkilendiğini hesaplamak. Ia süpernovaları tıpkı bir mum alevi gibi belirgin bir parlaklığa sahiptir ve o nedenle bu tür patlamalarda gördüğümüz ışığın şiddetini ölçerek diğer sönük cisimlerin uzaklığını daha net belirleyebiliriz. Adeta bunlar uzayı keşfetmemizi sağlayan standart bomba gibidirler. Ülkemizde de birçok amatör gökbilimci bu sıkça rastlanmayan müthiş gök olayını teleskoplarıyla, fotoğraf makineleriyle çekmeye çalıştı. Uğur İkizler'de bunlardan biri. Çektiği fotoğraflarla oluşturduğu filmi de bizlerle paylaştı. İkizler bu filmi el yapımı 15 cm aynalı teleskopuyla çekti. Film aslında iki görüntüyü ele alıyor: biri Mart 2012 tarihli yani patlamadan öncesi ve diğeri 23 Ocak 2014 tarihli. Böylece süpernovanın yerinin net olarak görülmesine olanak sağlıyor. Bu tip süpernovaların oluşumuyla ilgili iki senaryo üretilmiştir. Birine göre biri beyaz cüce diğeri normal yıldız olan çift yıldızdan oluşan sistemde beyaz cüce eşi olan yıldızdan madde çalar. Bu madde beyaz cüce çevresinde dolanmaya başlar, birikir ve bir süre sonra da patlamayı sağlayan kritk kütleye ulaşır. Diğer senaryo ise iki beyaz cücenin birbiri çevresinde sarmal yörüngelerde dolanırken bir süre sonra çarpışmasıyla ifade edilir. Hangi şekilde olursa olsun patlama sonucunda uzaya saatte on milyonlarca kilometre hızla genişleyen kızgın bir plazma kabuğu atılır. Gittikçe genişleyen kabuğu kısa ömürlü radyoektif maddeler sıcak tutar. Süpernovanın parlaklığının zirveye ulaşmasını kabuğun boyutu, şeffaflığı ve radyoaktif ışıma arasındaki etkileşim belirler. Gökbilimcilere göre süpernova Şubat ayının ilk haftasında basit bir dürbünle bile görülecek kadar parlaklığa ulaşacak. Puro Gökadası Büyükayı takımyıldızı içerisinde bulunuyor. Gökada küçük teleskoplar için ideal bir gözlem cismidir. M82 bizim gökadamıza göre birkaç kat daha parlak olup bu nedenle fotojenik görüntü vermesi, içindeki güçlü yıldız oluşumlarına bağlıdır.


NASA'nın Swift uydusu Samanyolu merkezine doğru bir kaynaktan yükselip alçalan yüksek enerjili X-ışınları yakaladı. Ender rastlanan X-ışını kaynağının daha önce bilinmeyen bir yıldız kütleli karadelik olduğu belirlendi. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Neil Gehrels: Parlak X-ışını novaları gökyüzünde çok ender rastlanır ve Swift bunlardan birini yakaladı. Aslında bu beklediğimiz bir şeydir diyor. Kısa ömürlü bir X-ışını novası bir aylık süre içinde kaybolur birkaç gün içinde muazzam parlaklığa ulaşır. Bir nötron yıldızı ya da karadelik çevresinde depolanan gaz bir süre sonra patlayarak kendini gösterir. 16 Eylül günü ve ertesi günü Swift'in Burst Alert Teleskopu bu patlamayı gördü. Swift J1745-26 olarak kodlanan nova Yay takımyıldızı yönünde ve gökadamızın merkezinden birkaç derece uzağında yer almaktadır. Gökbilimciler nesnenin net uzaklığını bilmemesine karşılık onun gökadanın 20 000-30 000 ışık yılı uzağında olduğunu düşünüyor. Yer merkezli gözlemevleri kızılötesi ve radyo emisyon algılamasına karşılık kalın toz bulutları nedeniyle görünür ışıkta Swift J1745-26 nesnesi görülemedi. 18 Eylül tarihinde nesneden gelen yüksek enerjili X-ışınları, -görünür ışığın 10 000 elektron volt ya da birkaç katı- meşhur Yengeç Bulutsusu'na eşdeğer bir yoğunluktaki süpernova kalıntısına denk gelir. Bu nedenle de nesne Güneş Sistemi dışındaki parlak kaynaklardan biri olarak kabul edilir. Swift J1745-26 novasından gelen X-ışınlarının normal X-ışınlarının 30 katından fazla parlaklığa ulaştığı belirlendi. Swift ekibinden İtalya'daki Brera Gözlemevi'nde çalışan astrofizikçi Boris Sbarufatti: Gördüğümüz X-ışını novanın merkezinde bir karadelik olduğunu söyleyebiliriz. X-ışınları kaybolduktan sonra onun kütlesini ölçüp karadeliğin durumunu onaylayabiliriz diyor. Düşük kütleli X-ışını ikili sistemi bir karadelik ve güneş benzeri bir yıldızdan oluşur. Yıldızdan karadeliğe doğru akan gaz karadelik çevresinde dönerek yoğunlaşır ve disk içine girer. Çoğu LMXB'de karadeliğe yönelerek biriken gaz ısınarak X-ışınları üretir. Bu akışın düzeni yıldızdan karadeliğe akan maddenin oranına bağlıdır. Bir barajda biriken suyun akan su nedeniyle soğutması gibi yıldızdan akan gaz biriken sıcak gazı iyonlaştırır ve bu da bir gelgit dalgasına neden olur. Goddard'dan astrofizikçi John Cannizzo: Her patlama sonucunda iç disk parçalanır ve karadeliğe düşen maddenin azalmasına neden olarak X-ışını yayılmasını durdurur. Yıllar sonra karadeliğe akan gazın diskte birikmesiyle yeni bir X-ışını patlaması ortaya çıkar diyor. Bu olgu daha geniş ölçekte görülen ani parlamaları da açıklar. Bir beyaz cüce çevresine sarılan gaz, genç yıldızların çevresinde dolanan gezegenimsi diskler ve hatta gökadaların merkezlerinde bulunan süper kütleli karadelik çevrelerine sarılan gaz bu patlamalara neden olur. Swift Kasım 2004'de göreve başladı. Araç Goddard Uzay Uçuş Merkezi tarafından izleniyor. Swift ABD, Birleşik Krallık, İtalya, Almanya ve Japonya katkılarıyla yapılmıştır.


College Park'taki Maryland Üniversitesi ve Lowell Gözlemevi'ndeki gökbilimciler yüzyılın kuyrukluyıldızı olarak bilinen ISON'u (C/2012 S1) gözlemek için NASA'nın Swift aracından yararlanıyor. Swift'in Optik/Morötesi Teleskop özelliği ile son iki ay içinde elde edilen veriler eşliğinde kuyrukluyıldızdan saçılan su ve tozun miktarı esas alınarak buzlu çekirdeğin büyüklüğü tahmin edilmeye çalışıldı. UMCP'den gökbilimci Dennis Bodewits: Son 50 yılın en parlak kuyrukuyıldızı olan ISON, ayrıntılı gözlem yapmamıza olanak sağlıyor. Böylece zamanla üzerindeki değişimleri izleyebiliyoruz diyor. Mars'ın yakınından geçecek olması, Güneş'e neredeyse kavurulacak kadar yaklaşacak olması ISON'u özel bir duruma getiriyor. Şubat ayı sonlarından itibaren kuyrukluyıldız uzmanlarından oluşan bir ekip yer ve uzay teleskoplarının elde ettiği verileri kullanarak ISON Gözlem Çalışması başlattılar. Her kuyrukluyıldızda olduğu gibi ISON'da toz ve donmuş gaz karışımından oluşmuştur. Kirli kartopu olarak tanımlanan bu özel yapı, cisim Güneş'e yaklaşırken ısınarak yanmaya ve arkasında alev ve subuharı kuyruğu oluşturmaya başlar. Bir kuyrukluyıldızın üzerindeki buz genellikle cisim Güneş'e, üç Dünya-Güneş uzaklıktayken erimeye başlar. Swift'in UVOT gözlemi ile doğrudan su gözlenemese de molekülün morötesi ışıkla etkileşmesi sonucunda oluşan hidrojen ve hidroksit moleküllerinden ve tozdan yayılan ışığı algılar. 30 Ocak'taki UVOT gözlemlerine göre ISON dakikada 51 000 kg tozu uzaya bırakmaktadır. Buna karşılık dakikada 60 kg su üretmekte olup bu miktar saçtığı su miktarının dört katıdır. Buradaki dengesizlik kuyrukluyıldızın Güneş'ten uzak olmasına bağlanabilir. Kabonmonoksit ya da karbondioksit buzu gibi diğer uçucu maddeler daha büyük mesafelerde buharlaşmış ve geriye daha ağır ve temel maddeler kalmıştır diyor Bodewits. Swift'in gözlem yaptığı sırada ISON Dünya'dan 640 milyon km ve Güneş'ten 740 milyon km uzaktaydı. Parlaklığı ise 15,7 yani insan gözünün seçebildiği en sönük cisimden 5000 kat daha sönüktü. Su ve toz üretim miktarlarının dengesizliğine karşılık ISON'daki buzun miktarı tahmin edilebilir. Normal bir kuyrukluyıldızdaki gaz miktarıyla ISON'un saçtığı gaz miktarı karşılaştırıldığında bilimciler kuyrukluyıldızın yaklaşık 5 km boyutlarında olduğunu düşünüyor. Bu hesap Güneş'e yakın olan kısmının yüzde 10'unun aktif jetler ürettiğini varsayarak elde edilir. Burada akla gelen bir soru ISON'un parlaklığının aynı hızda devam edip etmeyeceğidir. Yani parçalanacak mı? Lowell Gözlemevi'nden gökbilimci Matthew Knight: Bu sorunun yanıtı gelecek. Geçmiş kuyrukluyıldızlara baktığımızda bir kısmı Güneş çevresindeki turunu tamamlayamadı. ISON'un akibeti ise önümüzdeki birkaç ay içinde yapılacak gözlemlerle kesinleşecek diyor. Gökbilimciler ISON'un yörüngesine bakarak onun iç güneş sistemine ilk kez geldiğini düşünüyor. Oort bulutundaki trilyonlarca buzlu cisimden biri olan ISON, geçtiğimiz sonbaharda dış güneş sistemini geçti. Resmi adı C/2012 S1 olan ISON Kislovodsk yakınındaki Uluslararası Bilimsel Optik Ağ Teleskopu ile Rus gökbilimciler Vitali Nevski ve Artyom Novichonok tarafından 21 Eylül 2012'de keşfedildi. Birçok ilginç gözlem olanağı sunacak olan ISON 1 Ekim'de Mars'ın 6,7 kilometre yakınından geçecek. UMCP'den gökbilimci Michael Kelley: Bu yakın geçiş şu an Mars yörüngesinde görev yapan NASA ve ESA'ya ait uzay araçlarıyla gözlenebilir. Şahsen son Mars gezgini Merak'ın kuyrukluyıldızla ilgili bir kartpostal göndermesini umut ediyorum diyor. Bu tarihten elli sekiz gün sonra yani 28 Kasım'da ISON Güneş'in bunaltıcı sıcaklığıyla tanışacak. Bu sırada yaklaşık 1,2 milyon km uzunluğunda bir kuyruğa sahip olacak. Yüzeyi aşırı derecede ısınacak olan kuyrukluyıldızın buz kuyruğu da büyüyecek ve Güneş'i izleyen uyduların görüş alanına girecek. Kuyrukluyıldızın kaderi güneş çevresinde dolanırken kaybedeceği maddeye bağlı olacak. Muhtemelen kuyrukluyıldız % 10 oranında küçülecek ve tahminen parçalarına ayrılmayacak. Kuyrukluyıldıza ulaşan enerji yüzeyindeki buz tarafından soğurulur ve bu da onun aşırı ısınmasını önler diyor Knight. ISON Güneş ile karşılaşmadan önce Aralık ayında Dünya'dan görülecek. Özellikle 26 Aralık'ta Dünya'ya Ay'ın Dünya'ya uzaklığının 167 katı kadar yani 64,2 milyon km yaklaşacak. Gökbilimciler yüzyılın kuyrukluyıldızını gözlem fırsatını kaçırmadan izleyerek bu sıradışı cismin kozmik kalıntılarını inceleme olanağı bulacak.


Gökbilimciler WM Keck Gözlemevi'ndeki Dünya'daki en büyük iki teleskopu kullanarak Samanyolu merkezinde tuhaf bir cismi yakaladılar. Süper kütleli karadeliğe doğru ilerleyen G2 kod adı verilen cismin son anda kurtulduğunu fark ettiler. Sonuçlar Astrophysical Journal Letters'da yayınlandı. Bazı bilim insanlarına göre gaz bulutundan oluşan cismin dağılması an meselesiydi, ancak son gözlem daha ilginç bir sonucu beraberinde getirdi. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi Galaktik Merkez Grubu üyelerinden Andrea Ghez: G2 büyük bir iş başardı ve şimdi yörüngesinde mutlu. Bir gaz bulutu bunu asla başaramazdı. G2'nin çevresinde herhangi bir dağılma ya da parlama görmedik diyor. Ekip gaz ve toz topağı yerine karadeliğe doğru yönelmiş ve son anda kurtulan cismin birleşmiş ikili yıldız sistemi olduğuna inanıyor. G2 yalnız değil. Süper kütleli karadeliğe yakın olan bölgede binlerce yıldız Keck Gözlemevi tarafından izleniyor. Karadeliğin yakınlarında yeni bir yıldız sınıfı görmeyi ümit ediyoruz diyor Ghez. Ghez ve ekibi çalışma süresince Keck Gözlemevi'ndeki 10 m'lik teleskopu kullandılar. Ghez, Keck Gözlemevi'nde Dünya atmosferinin bozucu etkilerinden etkilenmemek için karadeliğin çevresini gözlerken yüksek teknoloji ürünü uyarlamalı optikten yararlandılar. Böylece süper kütleli karadelik çevresinde gelişen sürpriz olayları görme şansını yakaladılar. Örneğin bölgede genç yıldızların değil yaşlı yıldızların bulunduğunu belirlediler. Keck Gözlemevi son on yıldır uyarlamalı optik gözlemlerinde ve yüksek açısal çözünürlüklü görüntüleme yöntemlerinde lider konumuna yerleşmiştir. Böylece atmosferin bozucu etkilerinden kurtulabiliyoruz diyor Ghez. Keck gibi en ileri teknoloji olmadan araştırmacıların bu sonuçlara ulaşması mümkün değildi. Çalışma ekibinden Gunther Witzel: Keck'deki 10 metrelik teleskoplar olmasa bu sonuca ulaşamazdık diyor. Evrenin başka bir yerindeki karadeliklerle ilgili asla göremeyeceğimiz bir olayı gözlüyoruz. Daha önce görmediğimiz bu olay sayesinde gökada merkezindeki karadeliklerin fiziği anlamaya çalışıyoruz diyor. Gökadamızda büyük kütleli yıldızlar başlangıçta çift yıldızdırlar. İki yıldız bir milyon yıl içerisinde birleşerek büyük bir yıldız oluşturabilir. Samanyolu merkezinde bu tip oluşumların çok miktarda gerçekleşmesi gerekir. Çünkü burada ikili yıldızlardan ve büyük kütleli yıldızlardan bol miktarda bulunur. G2 'de bu açıdan son zamanlarda dikkatle izlediğimiz yıldızlardan biridir diyor Ghez. G2 karadelik çevresindeki eliptik yörüngesinde 300 yılda bir dolanıyor. Bu yazın G2 karadeliğe en yakın noktadaydı ve Keck Gözlemevi'ndeki gözler üzerindeydi. Maddenin kendi üzerine çökmesiyle oluşan son derece yoğun karadeliklerden hiç bir sinyal alamazsanız. Doğrudan görülemeyen bu cisimler ancak yakınına sokulan yıldızların takındığı gariplikler nedeniyle farkedilir. WM Keck Gözlemevi Dünya'daki en büyük ve en bilimsel veri üreten teleskopa sahiptir. Hawaii Adası'ndaki Mauna Kea zirvesinde bulunan iki 10 metrelik optik / kızılötesi teleskop, üzerindeki kameralar, tayfölçerleri, yıldız uyarlamalı optik sistemleri gibi gelişmiş aletlere sahiptirler.


VST Deniz Kulağı Bulutsusu'nu Görüntüledi ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan VLT Tarama Teleskopu Deniz Kulağı Bulutsusu'nun zengin detaylara sahip yeni bir görüntüsünü elde etti. Bu dev gaz ve toz bulutu oldukça parlak genç yıldızları meydana getirmekte ve genç yıldız kümelerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu görüntü ESO teleskopları kullanılarak gerçekleştirilen on bir gökyüzü taramasından sadece bir tanesinin küçük bir kısmıdır. Bu taramaların hepsi birlikte küresel gökbilim topluluğu için erişime açık dev bir miras sağlamaktadır. Deniz Kulağı Bulutsusu yeryüzünden 5000 ışık-yılı uzaklıkta, ünlü Yay takımyıldızı doğrultusunda yer alan şaşırtıcı bir nesnedir. Diğer adı Messier 8 olan bu dev bulut 100 ışık-yılı genişliğinde olup içerisindeki gaz ve toz bulutlarından yeni yıldızlar meydana gelmektedir . 16 000 piksel genişliğindeki bu yeni görüntü Şili'nin kuzeyindeki ESO'nun Paranal Gözlemevi'nde bulunan gökyüzü taramaları için özel olarak tasarlanan VLT Tarama Teleskopu ile elde edilmiştir. Görüntünün daha detaylı olarak incelenebilen halinde, bu nesneye ait daha dikkat çekici bölgeler ayrıntılı bir şekilde incelenebilmektedir. Deniz Kulağı VST ile kasten görüntülenmemiştir, burası Samanyolu'nun çok daha geniş bir alanını kapsayan ve VPHAS+ adı verilen dev gökyüzü görüntüleme gözlemlerinin bir parçası olarak yer almaktadır. VPHAS+, VST kullanılarak görünür ışıkta gerçekleştirilen üç tarama gözleminden biridir. Bunlar VISTA tarama teleskopu ile yapılan altı adet kırmızı-ötesi gökyüzü tarama gözlemiyle tamamlanmaktadır. Bu taramalar modern gökbilimde çoğu önemli problemin çözülmesini hedeflemektedir. Bunlar arasında, karanlık enerjinin doğası, Evren'in erken dönemlerindeki parlak kuasarların bulunması, Samanyolu'nun yapısının ortaya çıkarılması buradaki gizli ve beklemedik nesnelerin araştırılması ile komşu Macellan Bulutları'nın detaylı bir şekilde incelenmesi ve çoğu diğer konular bulunmaktadır. Tarihi tecrübeler genellikle bu tür taramalarla beklenmedik şeylerin bulunabildiğini ve bu sürprizlerin gökbilim araştırmalarındaki gelişmeler için önemli bir yere sahip olduklarını göstermektedir. VISTA ve VST ile birlikte dokuz görüntüleme taramasına ek olarak diğer ESO teleskoplarınca yürütülen iki ilave tarama gözlemleri de şu anda yürütülmektedir. Biri, Gaia-ESO Taraması olup, Paranal'daki Çok Büyük Teleskop kullanılarak Samanyolu gökadasında bulunan, 100 000'in üzerindeki yıldızın özelliklerini ortaya çıkarmayı ve diğeri ise La Silla'daki Yeni Teknoloji Teleskopu ile süpernovalar gibi kısa süreli nesnelerin takip edilmesini amaçlamaktadır . Bu taramalardan bazıları 2010 yılında başlamıştır, diğerleri ise çok yakın bir zamandan beri sürmektedir, ancak hepsi ile alınan veriler şu anda ESO arşivi ile tüm dünyadaki gökbilimcilerin erişimine açık olarak sunulmaktadır. Halen yürütülmekte olsalar da, gökyüzü taramaları gökbilimcilerin birçok keşif gerçekleştirmelerini sağlamıştır. Bu yeni sonuçlardan sadece bir kaç tanesi VVV taraması ile bulunan yeni yıldız kümelerini (VISTA Tozun Arkasında Gizlenmiş 96 Yıldız Kümesi Buldu, eso1141), Samanyolu gökadamızın merkezi bölgesinin en iyi görüntüleri (eso1242, Gökadamızın Merkezindeki Fıstık), kırmızı-ötesi gökyüzünün çok derin bir görüntüsü (eso1213), ve çok kısa bir zaman önce, şimdiye kadar keşfedilen en uzak kuasalardan bazılarını içermektedir. Erişime açık ESO Taramaları önümüzdeki yıllarda da devam edecektir ve gökbilim açısından taşıdıkları miras ise gelecek on yıllara uzanacaktır. Notlar ESO bu nesneye ait birçok dikkat çekici veri üretmiştir bunlar arasında özellikle GigaGalaxy Zoom projesi (eso0936) kapsamında elde edilen 370-megapiksel büyüklüğündeki görüntü öne çıkmaktadır ve Deniz Kulağı'nın kırmızı ötesindeki keşfini tamamen farklı bir görünümle gözler önüne seren VISTA VVV taraması ile elde edilen görüntü yer almaktadır. On bir adet tüm taramalara ait ayrıntılı bilgiler burada erişime açık olarak sunulmuştur ve şimdiki durumları ve sonuçları hakkındaki kapsamlı bir çalışma ESO Messenger dergisinin son sayısında özel olarak yer almıştır. On bir ESO tarama projesine ait veri sunumlarının özeti buradan erişime açıktır. Videolar: ESO-Türkiye


Yakınımızdaki yıldız oluşum bölgesi 30 Doradus Samanyolu'na komşu gökada Büyük Macellan Bulutu'nda yer alır. Tarantula Bulutsusu'nun merkezindeki 2400 büyük kütleli yıldız yoğun ışıma ve güçlü rüzgar üretirler. Chandra X-Işını Gözlemevi'nin bulduğu multimilyon derece sıcaklığındaki gazın yaydığı X-ışınları multimilyon derece sıcaklığındaki gazdan gelmektedir. Gazın nedeni ise yıldız rüzgarları ve süpernova patlamalarının oluşturduğu şok dalgalarıdır. Sıcak gazı çevreleyen ve burayı soğutan dev gaz ve toz baloncukları ise Spitzer Uzay Teleskopu'nun kızılötesi görüntüsünde ortaya çıkmıştır. Tarantula Bulutsusu HII bölgesi olarak bilinen sıcak ve genç yıldızlardan gelen ışıma, buradaki nötr hidrojen atomları ile iyonlaşarak iyonlaşmış hidrojeni oluşturur. Samanyolu, Andromeda, iki Magellan Bulutsusu ve 30 diğer gökadanın oluşturduğu yerel grubun en büyük HII bölgesidir. Bu nedenle Tarantula Bulutsusu da büyük kütleli yıldızların evriminde HII bölgesindeki etkilerini araştırmak için çok güzel bir hedeftir. Tarantula Bulutsusu genişliyor ve araştırmacılar bu büyümeyi neyin sağladığını anlamak için iki çalışma yayınladı. Yeni çalışma Tarantula'nın gelişimine büyük ölçekli yapısının sıcak ve X-ışını balonlarıyla kendini gösteren parlak gaz ve onu kuşatan gaz bölgesiyle sınırlandırdı. Bureada büyük yıldızların ışıma basıncının etkin olmadığı ancak genel şekilde etkisi olduğu belirlendi. Daha önce 2011'de yayınlanan bir çalışma ise bunun tersini savunuyordu. Buna göre Tarantula'nın merkezi bölgelerinde yer alan büyük yıldızların, sıcak gaz basıncı oluşumuna neden olduğu savunuluyordu. Daha ayrıntılı yapılacak bir inceleme ile Tarantula'ya ait farklı fikirlerden hangisinin doğru olduğu anlaşılabilir.


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu Büyük Macellan Bulutsu'ndaki büyük yıldız oluşum gaz diski, Tarantula Bulutsusu'na ait güzel bir görüntü elde etti. Tarantula Bulutsusu'nun merkezine yakın olan bölgeyi gösteren görüntüde genç yıldızların aydınlattığı iyonlaşmış gazlar görülüyor. Tarantula Bulutsusu'nun adı incecik kollarıyla bir örümceğin uzun bacaklarına benzetildiği için verilmiştir. Hubble'ın Geniş alan Kamerası-3 ile elde edilen bu görüntü bir süpernova patlaması sonrasında oluşan gaz bulutunu gösterir. NGC 2060 süpernova kalıntısı, merkezin sol üstünde parlak bir pulsarı da barındırır. Yine görüntüde 1987'de patlayan SN 1987a süpernovası teleskopların kullanılmaya başlandığı 17. yüzyıldan bu yana gözleniyordu. Patlama sonrasında oluşan şok dalgası çevresindeki gazı aydınlatmıştır. SN 1987a'ya ait güzel bir görüntü ESO'nun 2.2 metrelik MPG teleskopu ile elde edilmişti. Ölü yıldızla birlikte Tarantula Bulutsusu hidrojen kaynağı olan ve yeni yıldızları oluşturan yapıdadır. Henüz yürümeye başlayan bu çocuk yıldızlar, çevresindeki gazı iyonlaştıran şiddetli morötesi ışımaya sahiptir ve bulutsunun hafif kırmızı renk almasına neden olurlar. Samanyolu'na 170 bin ışık yılı uzaklıkta olan Tarantula Bulutsusu gökbilimciler tarafından gözlenen en parlak bulutsu örneklerinden biridir. Yine son derece parlak bir yıldız kümesi olan RMC 136, sol tarafta kendini gösteriyor. Yakın zamana kadar gökbilimciler bu yoğun ışık kaynağının bir yıldız kümesinden mi yoksa bilinmeyen bir yıldız türüne ait ve binlerce kat güneş kütleli bir yıldızdan mı kaynaklandığını tartıştı. Ancak son 20 yıl içinde gerek Hubble ile gerekse yer teleskoplarıyla yapılan ayrıntılı gözlemler kaynağın bir yıldız kümesi olduğunu gösterdi. Tarantula Bulutsusu her ne kadar böylesi süper bir yıldızı barındırmasa da öne çıkan başka özellikleri nedeniyle sürekli olarak teleskopların hedefidir. Bu gözlemler parlak yıldız kümesi içinde 300 güneş kütleli RMC 136a1 yıldızının tanımlanmasını sağladı. Yıldız kuramındaki üst sınırdan da yukarıda yer alan yıldız bu durumuyla gökbilimcileri zor durumda bırakmış gibi görünüyor.


Evrende milyarlarca kez milyarlarca yıldız olmasına karşılık, 1923 yılında keşfedilen değişken yıldızla gökbilimin seyri değişti. Edwin Hubble'ın verdiği numarayla V1 olarak kodlanan Sefeid yıldız komşu gökada Andromeda (M31)'nın dış kısmında bulunuyor. 1900'lerin başlarında gökbilimciler evrende Samanyolu'nda başka bir gökada olduğunu bilmiyorlardı ve bu nedenle Samanyolu'nu evrendeki tek gökada olarak kabul etmişlerdi. Andromeda ise oldukça soluk bir bulut gibi göründüğünden sarmal bulutsu olarak kodlanmıştı. Görünen bu sarmal bulutsular Samanyolu'nun bir parçası mıydı yoksa her biri ayrı ve bağımsız birer gökada mıydı? Soruyu Edwin Hubble Andromeda'da tıpkı deniz feneri gibi değişen ışık saçan V1 yıldızını Andromeda'da görmesi sonucunda yanıtladı. Böylece bu özel yıldız sayesinde gökadanın bizden uzaklığı da anlaşıldı. Yıldız sayesinde Hubble, Andromeda'nın bizim gökadamızın çok daha ötesinde yer aldığını anladı. Hubble'ın keşfi, bu bulanık bulutsuların Samanyolu'nun bir parçası olduğunu ileri süren gökbilimci Harlow Shapley'in de yanıldığını gösterdi: Evren sanılandan daha büyük bir yerdi. Aradan geçen yaklaşık 90 yıl sonunda V1 tekrar kendini gösterdi. Edwin Hubble'ın adını taşıyan Hubble Uzay Teleskopu V1'deki değişikliği fark etti. Gökbilimciler Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü Hubble Projesi eşliğinde Amerika Değişken Yıldız Gözlemleri (American Association of Variable Star Observers ile yıldızı incelediler. AAVSO gözlemcileri 6 ay boyunca yıldızın parlaklığındaki yükselme ve düşme değerlerini izlediler. Baltimore'deki Uzay Teleskopu Bilim Merkezi'nden (Space Telescope Science Institute gökbilimci Dave Soderblom: V1 kozmoloji tarihinin en önemli yıldızıdır. Bu evrenin gökadalarla dolu ve ne kadar büyük olduğunu gösterdi. Yıldızın onu keşfeden Edwin Hubble'ın adını alan Hubble Teleskopu ile izlenmesi ise çok daha güzel diyor. Hubble ekibi üyesi Max Mutchler: Sefeidler bugün bile önemli bir yere sahiptir. Onlar sayesinde Andromeda'dan çok daha uzaktaki gökadaların uzaklıklarını belirleyebiliyoruz diyor. V1, Temmuz 2010 ile Aralık 2010 tarihleri arasında AAVSO Müdürü Arne Henden ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki 10 amatör gökbilimci tarafından 214 gözlemle incelendi. Her biri 31 günden fazla süren dört çevrimi kaydettiler. AAVSO çalışması yıldızın en parlak ve en sönük evrelerini kaydederek Hubble çalışmasına gerekli desteği sağlamış oldu. Gözlemleri gerçekleştirmek oldukça zordu. Yıldızın parlaklığı bir veya iki günde zirveye ulaşıp ardından kademeli olarak düşüşe geçiyordu diyor Mutchler. Hubble'ın Geniş alan Kamerası 3'ü kullanan ekip Aralık 2010 ve Ocak 2011 arasında dört inceleme gerçekleştirdi. Hubble Teleskopu, Edwin Hubble'ın gördüğünden çok daha sönük ama çok daha fazla değişken yıldız görür. Onların hareketliliği gökadanın adeta yaşadığını kanıtlıyor gibi. Görüntülerdeki yıldızlar bir kumsaldaki kum taneleri gibi oldukça fazla diyor Mutchler. 1984 yılında enstitüye gelen Soderblom, Hubble uzay teleskopunu taşıyacak olan Discovery mekiğine bir hatıra koymak istedi: Başta mekiğe Edwin Hubble'ın piposunu koymayı düşündük. Ancak daha sonra Allan Sandage başka bir fikirle geldi: Hubble'ın 1923'te elde ettiği V1'in fotoğrafı. 4 inç ve 5 inç'lik cam fotoğraf levhaların 15 kopyası üretildi. Bunlardan onu 1990 yılında Hubble'ı uzaya götüren mekiğe yerleştirildi. Diğer 5 kopya ise 2009 yılında Hubble'da iyileştirmeler yapacak olan Atlantis aracına konulmuştu. V1'in keşfinden önce gökbilimcilerin çoğu bulutsuların Samanyolu'nun bir parçası olduğuna inanıyorlardı. Bir kısım gökbilimci ise bu konuda emin değildi. Gökbilimciler Shapley ve Heber Curtis 1920 yılında bulutsularla ilgili bir açık oturum düzenledi. Shapley Samanyolu'nun 300 000 ışık yılı boyutlarında olduğunu çok şiddetli bir şekilde savundu. Shapley'in bu verdiği sayı abartılmış da olsa o günlerdeki büyüklüklere göre daha doğruydu. Ayrıca sarmal şekilde gözlenen bulutsuların devasa, Samanyolu'nun bir parçası olduğunu da belirtiyordu. Ancak buna Curtis itiraz etti. Ona göre Samanyolu Shapley'in tahmininden daha küçük ve evrende Samanyolu birçok ada gökadalar bulunuyordu. Tartışmanın sonuca ulaşması için sarmal bulutsuların uzaklıklarının belirlenmesi gerekiyordu. Bundan dolayı bulutsular içinde parlayan yıldızlara bakarak uzaklıkları kestirilmeye çalışıldı. Bir yıldızın gerçek parlaklığını bilinirse gökbilimciler o yıldızın bizden olan uzaklığını kestirebilir. Ancak seçilenlerden bazıları bunun için uygun yıldızlar değillerdi. Örneğin sarmal bulutsuların en büyüğü olan Andromeda uzaklıkla ilgili çeşitli ipuçları veriyordu. Gökbilimciler bulutsuda farklı yıldız patlamalarını izlemişti. Ancak yıldızların oluşum süreci tam olarak bilinmediğinden bunların Dünya'dan uzaklıklarını saptamak mümkün olmadı. Bu nedenle Andromeda içinde gözlenen yıldızların uzaklıkları değişiklik gösteriyordu. Acaba hangi değerler doğruydu. Edwin Hubble'ın bunun için bir fikri vardı. Gökbilimci, 1923 yılında o devrin en güçlü teleskopu olan Kaliforniya Mount Gözlemevi'ndeki 110-inçlik (yaklaşık 250 cm) Hooker teleskopu ile birkaç ay Andromeda'yı taradı. Bu teleskopla bile Andromeda'yı gözlemek zordu. O nedenle bulutsunun görüntülerini fotoğrafik cam levhalara döktü. Dikkatini üç bölge üzerinde yoğunlaştırdı. Bunlardan biri sarmal kolların birinin içindeydi. Hubble 5 Ekim 1923 akşamından ile 6 Ekim 1923 sabahına kadar süren bir gözlem gerçekleştirdi. Kötü bir görüntü almasına karşılık 45 dakika süreyle patlaması süren üç nova belirledi. Bu nesnelerin yanına nova olduklarını belirtmek için N harfi koydu. Buradaki novaları daha önceki görüntülerle karşılaştırdığında şaşırtıcı keşfini gerçekleştirdi. Bunlardan biri diğerlerine göre daha kısa sürede parlayıp soluklaşıyordu. Hubble 31,4 günlük bir periyoda sahip V1 yıldızının Sefeid değişken yıldızı olduğunu belirledi. Daha sonra onun parlaklık değişiminden hareketle uzaklığını belirledi. Yıldız Dünya'dan 1 milyon ışık yılı uzaklıktaydı ki bu uzaklık Shapley'in belirlediği Samanyolu büyüklüğünün 3 katından fazlaydı. Hubble bu yıldızın diğer N türlerinden ayrılması için bu harfin yanına değişken olduğunu belirtmek amacıyla VAR ekledi. İzleyen birkaç ay boyunca Andromeda'da başka değişken yıldız gözleme umuduyla gözlemlerine devam etti. Bunun ardından Hubble Shapley'e yaptığı keşfi anlatan bir mektupla birlikte elde ettiği ışık eğrisi grafiğini yolladı. Mektubu okuyan Shapley kanıtlar karşısında gerçek durumu anladı. Anlatılana göre bir meslektaşına, işte benim evrenimi yok eden mektup dediği söylenir. Hubble 1924 sonuna kadar Andromeda'da 36 değişken yıldız ve 12 Sefeid yıldızı keşfetti. Tüm sefeidleri kullanarak uzaklığın 900 000 ışık yılı olduğunu buldu. Günümüzdeki ölçümlere göre Andromeda'nın uzaklığı 2 milyon ışık yılıdır. Shapley ve gökbilimci Henry Norris Russell Aralık 1924'de yapılacak gökbilim toplantısına Edwin Hubble'ı çağırdılar. Hubble'ın çalışması en iyi çalışma olarak ödüllendirildi ve ödül haberi 10 Şubat 1925'de New York Times'da yayınlandı. Edwin Hubble'ın V1 gözlemleri görünen evrenin çok daha büyük ve görkemli olduğunu ortaya çıkaran ilk adım oldu. Bu keşfin ardından Hubble Samanyolu'nun dışındaki gökada keşiflerine başladı. Bu gökadalar aynı zamanda evrenin genişlemekte olduğunu da gösteriyordu. Hubble şimdi yani yaklaşık 100 yıl sonra amatör gökbilimcilerin bile kendi bahçelerinde kurulu olan küçük teleskoplarla V1'i gözleyebileceğini hayal edebilir miydi? Ya da kendi adını taşıyan bir teleskopun evrenin genişleme oranını net olarak belirlediğini ve onun başlattığı macerayı sürdürdüğünü hayal edebilir miydi?