Gezegen ve kuyruklu-yıldız oluşumda dondurucu bir dönüm noktası Uzak, genç bir güneş sisteminde ilk kez bir buz çizgisi görüntülendi. Güneş-benzeri TW Hydrae yıldızının etrafındaki disk içerisinde bulunan buz çizgisi Güneş Sistemi'nin geçmişi ve gezegenler ile kuyruklu-yıldızların yapısını oluşturan faktörler hakkında daha fazla bilgi edinmemizi sağlayacak. Sonuçlar bugün Science Express'te yayınlanacak. Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan gökbilimciler genç bir güneş sistemine ait buz çizgisini ilk kez görüntüledi. Yeryüzünde, buz çizgisi sıcaklığın giderek düştüğü yüksek rakımlarda havadaki nemin buza dönüşmesiyle oluşur. Bu çizgi karla kaplı zirvenin bittiği ve kayalık yüzeyin başladığı bir dağ üzerinde açıkça bellidir. Genç yıldızların etrafındaki buz çizgisi benzer şekilde meydana gelir, yıldızdan uzakta, güneş sistemini oluşturan diskin soğuk kıyısında. Yıldızdan başlayarak dışarıya doğru, su (H2O) ilk olarak donmaya, ilk buz çizgisini oluşturmaya başlar. Yıldızdan daha da uzakta, sıcaklık düştükçe, daha ilginç moleküller donarak buza dönerler, karbondioksit (CO2), metan (CH4), ve karbon monoksit gibi. Birbirinden farklı bu buzlar toz taneciklerinin dış kısmında yapışkan bir tabaka oluşturur ve çarpışmalar nedeniyle parçalanmalarına karşı bir direnç sağlar, böylece bu toz parçacıkları gezegenler ve kuyrukluyıldızları oluşturan maddenin temel yapıtaşı haline gelirler. Buz ayrıca katı madde miktarını arttıraraj gezegen oluşum sürecini önemli ölçüde hızlandırmaktadır. Herbir farklı buz çizgisi su, karbon dioksit, metan ve karbon monoksit için belki de özel gezegen türlerinin oluşumu ile ilişkilendirilebilir . Bir güneş sisteminde bizimki gibi Güneş-benzeri bir yıldızın, su buzu çizgisi Mars ve Jüpiter yörüngeleri arasındaki bir uzaklığa karşılık gelmektedir, ve karbon monoksit çizgisi ise Neptün yörüngesi civarında olacaktır. ALMA ile gözlenen buz çizgisi yeryüzünden 175 ışık-yılı uzaklıkta bulunan genç yıldız TW Hydrae etrafındaki karbon monoksit buz çizgisinin ilk işaretidir. Gökbilimciler yeni oluşmakta olan bu güneş sisteminin sadece birkaç milyon yıl yaşındaki Güneş Sistemi'yle benzer özellikleri paylaştığına inanıyor. ALMA bize genç bir yıldızın etrafındaki buz çizgisinin olağanüstü heyecan verici olan ilk gerçek görüntüsünü sağladı, çünkü bu görüntü bize Güneş Sistemi'nin erken dönemleri hakkında da önemli bilgiler veriyor, diyor araştırma makalesinin baş yazarlarından biri olan Chunhua Charlie Qi . Şimdi bizimkine benzeyen başka bir güneş sisteminin daha önceden gizli kalan donmuş uzak bölgelerine ait detayları görebiliyoruz. Ancak karbon monoksit buz çizgisinin varlığı sadece gezegenlerin oluşmasından daha büyük etkilere sahip olabilir. Karbon monoksit buzu metanolün oluşması için gereklidir, bu da yaşam için gerekli olan daha karmaşık organik moleküülerin temel yapıtaşlarından biridir. Eğer kuyruklu yıldızlar bu molekülleri yeni oluşmakta olan Dünya-benzeri gezegenlere doğru taşırsa, bu gezegenler yaşam için gerekli olan içeriklerle donatılmış olacaklardır. Daha önce, buz çigzileri doğrudan görüntülenememişti, çünkü genellikle görece dar öncül-gezegenimsi disklerin merkezi bölgelerinde oluşmaktaydılar, bu nedenle konumları hassas bir şekilde belirlenememekteydi. Bu dar bölgenin üstünde veya altında yer alan buz çizgileri, yıldızdan gelen ışınım nedeniyle buz oluşumunu engellemektedir. Merkezi bölgedeki toz ve gaz yoğunluğu bölgeyi ışından korumak için gereklidir, böylece karbon monoksit ve diğer gazla soğuyarak donmaya başlarlar. Gökbilimciler ekibi zekice bir yöntem yardımıyla diskin iç kısımlarını, buzun oluştuğu bölgeyi incelemeyi başardılar. Buzu aramak yerine doğrudan gözlenemediği için diazenylium (N2H+) olarak bilinen bir molekülü aradılar, bu molekül tayfın milimetre bölgesinde ışıltılı bir şekilde parlamaktadır, ve böylece ALMA gibi bir teleskop için mükemmel bir hedef haline gelmektedir. Bu narin molekül karbon monoksit gazının varlığında kolayca yok olabilmektedir, bu nedenle sadece karbon monoksitin buz haline geldiği ve etkisini yitirdiği yerlerde tespit edilebilir miktarda görülmektedir. Aslında karbon monoksit buzunu bulmanın anahtarı diazenylium molekülünü bulmada yatıyor. ALMA'nın gökbilimcilere diazenyliumun varlığını ve dağılımını izleyebilme imkanı veren eşsiz duyarlılığı ve çözünürlüğü, yıldızdan yaklaşık 30 astronomi birimi uzaklıktaki bir sınırı açıkça belirlemeyi sağladı (Yer-Güneş arasındaki mesafenin 30 katı). Bunun etkisiyle TW Hydrae yıldızının etrafındaki disk içerisinde karbon monoksit buzunun negatif görüntüsü elde edildi, bu görüntü karbon monoksit buz çizgisinin, teorinin tam olarak tahmin ettiği yerde görülmesi için kullanıldı diazenylium halkasının iç kenarında. Bu gözlemler için tamamı 66 taneden oluşacak ALMA'nın sadece 26 antenini kullandık. Diğer yıldızların etrafındaki buz çizgilerinin işaretleri hali hazırda diğer ALMA gözlemlerinde ortaya çıkıyor, bu nedenle gelecekte teleskoplar tamamlandığında tam dizge ile yapılan gözlemler sayesinde bunların çoğu gözler önüne serilecek ve gezegenlerin oluşumu ve evrimi ile ilgili heyecan verici öngörülere sahip olacağız. Sadece bekleyin ve görün, diye sonlandırıyor Hollanda, Leiden Gözlemevi'nden Michiel Hogerheijde. Notlar Örneğin, kuru, kayalık gezegenler su buzu çizgisinin iç kısımlarında, sadece tozun bulunabileceği yerlerde oluşurlar. Diğer aşırı uçta, karbon monoksit buz çizgisinin ötesinde buzlu dev gezenler meydana gelirler. ESO-Türkiye


Mars'taki genç bir kraterin yanındaki kayaların üzerini kaplayan madde Fırsat'ın dikkatinden kaçmadı. Fırsat, uzun yolculuğuna çıkmadan önce 6 hafta süresince Concepcion adı verilen krateri inceledi. Krater yaklaşık 10 m çapındadır. Önce yörünge aracından saptanan hedefteki kraterden gelen ışınlar onun genç olduğunu söylüyordu. Kraterin açıldığı yerden dışarı fırlamış görünen kayalar, Fırsat'ın 2004'ten bu yana gözlemlediği Mars kaya yapısından farklı değil: yumuşak, sülfat açısından zengin, yüzeylerini küçük kürecikler şeklinde kaplamış olan kumtaşlı yapılar. Bu küçük kürecikler demir açısından çok zengin olduğundan yaban mersinine benzetildi. Yüzlerce kayanın üzerini kaplayan bu yabanmersinleri, koyu grimsi bir renkteler. Fırsat'ın kolunda bulunan gelişmiş aletler ile bu çikolata rengindeki tepeleri kaplayan madde incelendi. Bazı yerlerde kürelerin ince ve pürüzsüz olduğu görüldü. Oldukça hızlı ve sert gerçekleşen çarpma sonucunda oluşmuş kraterin oluşmasıyla açığa çıkan enerjiyle kumtaşının bir kısmı eriyerek buharlaşmış ve geriye böylesine parlak malzeme kalmış. Fırsat'ın incelmesi sonucunda iki varsayım ortaya çıkmış. İlkine göre, çarpmanın etkisiyle yabanmersininin yapısındaki kumtaşının bir kısmı eriyerek böylesine bir yüzey oluşturmuş. Diğerine göreyse böylesine bir yüzey başka bir etkene bağlı olmadan kayalardaki kırılmalarla gerçekleşmiş olabilir. Her iki sonuçta da yabanmersini şeklindeki yapılar ortaya çıkabilmektedir. İşin bir başka ilginç yönü ise, Mars'ta çok farklı yerlerde görülen bu tür yapıların, küçük bir kraterin çevresinde daha fazla yoğunlaşmasıdır. Burada kraterle, kraterin çevresindeki yapılar arasında bir bağ olabilir mi? Alınan koyu ışınlardan dolayı erozyona henüz uğramadığı belirlenen kraterin genç olduğu kesin. Fırsat'ın şimdiye kadar gördüğü en genç kraterdir. Kraterden alınan ışınların koyu olmasının nedeni de kraterdeki koyu renkli kumtaşlarıdır. Bu taşlardan gelen ışınlar yörüngeye gölgeli ulaştığından koyu görünüyorlar. Kaynak: NASA/JPL


Yeni bir çalışmaya göre yıldız oluşturan gazı bünyesinden atan gökadalar erken ölebilir. Gökadaların milyonlarca yıl boyunca büyümelerini sağlayan hammaddenin varlığı yaşamlarını uzatıyor. Ancak genç yaşta ölen gökadalara bakıldığında kendilerine gerekli hammaddeyi dışarı attıkları görüldü. Uluslararası Radyo Astronomi Araştırmaları Merkezi'nden Astrofizikçi Ivy Wong'a göre gökadaların iki türü var: Hala aktif yıldız üreten mavi gökadalar ve büyümesi duran kırmızı gökadalar. Çoğu gökada maviden kırmızıya iki milyar yıldan uzun zamanda yani yavaş yavaş geçerken, bazıları bir milyardan az süre içinde geçer. Dr. Wong ve ekibi geçiş aşamaları farklı olan dört gökadayı inceledi. Araştırmacılar yıldız oluşum aşamasının sonuna yaklaşan gökadaların kendilerine gerekli olan gazın çoğunu attığını belirledi. Dr. Wong gökadanın neden dışarı gaz attığıyla ilgili tahminleri olduğunu söylüyor. Bir olasılığa göre gaz gökadanın merkezindeki süper kütleli karadelik tarafından atılmış olabilir. Başka bir olasılık ise komşu gökadanın gazı sökmesi yönünde, ancak bunlardan başka tahminler de var diyor. İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü'nden Kevin Schawinskiye göre gökadaların hızla ölmeleri gaz kaybetmeleriyle orantılı. Doğrudan gaz çıkışını gördüğümüz dört gökadanın benzer özelliklere sahip olması bizim için şaşırtıcı oldu diyor.


NGC 2547 kümesindeki yıldızlar Bu sevimli parlak mavi yıldızlar güney gökküresi takım-yıldızlarından Yelken'de bulunan NGC 2547 kümesindeki yeni oluşmakta olan yıldızlardır. Görüntü Şili'deki ESO'nun La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınmıştır. Evren yaşlı bir yerdir yaklaşık 13.8 milyar yıl yaşında. Gökadamız Samanyolu da yaşlıdır yıldızlarından bazıları 13 milyar yıldan daha yaşlıdır (eso0425). Yine de, yeterince çok aksiyon vardır: bir yandan yeni gökcisimleri meydana gelirken, bir yandan var olanlar yok olur. Bu görüntüde, yeni dünyaya gelen bazılarını, NGC 2547 kümesinde oluşan yeni yıldızları görüyorsunuz. Peki gerçekten bu gençler gerçekten ne kadar gençler? Kesin yaşları halen belli olmasa da, gökbilimciler NGC 2547'deki yıldızların yaş aralıklarını 20 ila 35 milyon yıl olarak tahmin ediyorlar. O kadar da genç olmadıkları görülüyor. Bununla birlikte, Güneş 4600 milyon yıl yaşında olup henüz orta yaşlı bile değildir. Eğer Güneş'i 40 yaşında bir insan olarak düşünürseniz, görüntüdeki parlak yıldızlar üç aylık bebekler gibidir. Çoğu yıldız tek başına doğmaz, bunun yerine çoğu boyutları onlarcadan bir kaç bine kadar yıldız içeren zengin kümelerde meydana gelirler. NGC 2547 parlak mavi şekilde parlayan çok sayıda sıcak yıldızın genç oldukları bu şekilde anlaşılsa da, bazıları şimdiden evrimleşerek kırmızı deve dönüşmüş bir kaç sarı ya da kırmızı yıldız da bulabilirsiniz. Bunun gibi açık yıldız kümeleri diğerlerine göre daha kısa yaşarlar, kümeyi oluşturan yıldızların birbirlerinden uzaklaşıp kümeyi dağıtması birkaç yüz milyon yıl sürebilmektedir. Kümeler gökbilimcilerin yıldızların nasıl yaşadıklarını anlayabilmeleri için anahtar gökcisimleridir. Bir kümenin aynı anda aynı malzemeden doğan üyeleri, diğer yıldızsal özelliklerin etkilerini belirlemeyi daha kolay hale getirmektedir. NGC 2547 yıldız kümesi güney gökküresi takımyıldızlarından Yelken doğrultusunda, yeryüzünden yaklaşık 1500 ışık yılı uzaklıkta yer almakta olup, bir dürbünle kolaylıkla görülebilecek kadar parlaktır. 1751 yılında Fransız gökbilimci Nicolas-Louis de Lacaille tarafından Güney Afrika'daki bir gökbilim seferi sırasında açıklığı iki santimetre bile olmayan küçük bir teleskop kullanılarak keşfedilmiştir. Görüntüdeki parlak yıldızlar arasında başka nesneleri de görebilirsiniz, özellikle yakınlaştırdığınızda. Çoğu daha sönük, Samanyolu'ndaki uzak yıldızlardır, ancak bazıları, bulanık genişçe olup bunlar görüş alanındaki yıldızların ötesinde milyonlarca ışık-yılı uzaklıktaki gökadalardır. ESO-Türkiye


Bizim gezegenler, şu anki yörüngelerine otururken çok sayıda cismi etkilemiş, onlara sağa sola fırlatmıştır. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu genç bir yıldızın çevresinde bazı anormallikler olduğunu bildirdi. Bölgede yeralan genç gezegenlerin yıldızın çevresinde dolanan küçük cisimleri ve kuyrukluyıldızları rahatsız ettiği, onlarla çarpışarak toz halesinde görünür olmak için uğraştıklarını düşündüren bir keşfi gerçekleştirdi. Gözlenen yıldız üç gezegeni olan HR 8799. Yıldızın Kasım 2008'de üç gezegeni olduğu bulunmuştu. Gezegenler dünya üzerinde kurulu olan Keck ve Gemini Gözlemevleri'nden ayrı ayrı görüntülendi. Bu aslında önemli bir haber. Sebebi ise daha önce sadece Fomulhaut yıldızının gezegeneninin Hubble ile görüntülenmesiydi. Bulunan 450 dolayındaki gezegenden sadece Fomulhaut'un fotoğrafı elimizdeyken, şimdi üç gezegenin daha gerçek görüntüsüne daha kavuştuk. Üstelik bu gezegenlerin görüntüleri uzay teleskoplarıyla da alınmadı. Gezegenler 7-10 Jüpiter kütlesinde. Hem Fomalhaut hem de HR 8799 Güneş'ten daha büyük olan genç yıldızlardır. Gökbilimciler daha önce 25 ışık yılı uzaklıktaki Fomalhaut yıldızının çevresinde dolanan gaz ve toz diskini hem Spitzer hem de Hubble Teleskoplarını kullanarak görüntülemeyi başarmışlardı. Benzer diskin HR 8799'da da olduğundan emin olamayan gökbilimciler Spitzer ile yıldızın toz diskini görüntülediler. Arizona Üniversitesi'nden Kate Su, diski oluşturan toz bulutunun olağandışı olduğunu belirtiyor. Toz diskinin bizim Kuiper Kuşağı'ndaki kuyrukluyıldızlar gibi buzlu cisimlerin çarpışmasıyla oluşmuş olabileceğini düşündüklerini belirtiyor. Üç büyük gezegenin kütle çekimleri de bu cisimlerin birbirleriyle çarpışmalarına sebep olduğu da açıklanan fikirler arasında. Gökbilimciler bu çarpışmaların nedenininin üç gezegenin kesin yörüngelerine yerleşme çabalarının sonucunda oluştuğunu düşünüyorlar. Sistem çok karışıktır ve çarpışmadan dolayı püsküren toz, diske katılmaktadır. Bizi asıl heyecanladıran bu gezegenimsi disklerle görüntülenen gezegenler arasında bir bağ olup olmadığıdır. Biz uzun zamandır gezegenimsi diskleri araştırmaktayız. Ancak elimizde gezegenler ile diskler arasındaki bağlantıyı verebilecek yalnız Fomalhaut ve HR 8799 sistemleri bulunuyor diyor Su. Güneş Sistemimizin genç olduğu zamanlarda da benzer oluşumları yaşadı. Jüpiter ve Satürn'ün korumasındaki Dünya, çoğu kuyrukluyıldız çarpışmalarından kurtuldu. Buna karşılık kartopu gibi yüzeyi buz tutmuş bir kuyrukluyıldız sayesinde Dünya'nın, su ile tanışmış olduğuna inanılır. Kaynak: Spitzer GB*: Gök birimi. 1 GB=150 milyon km, Dünya-Güneş uzaklığı


HH 151 olarak bilinen bu cismin görüntüsünde, yıldızın aydınlattığı gaz ve toz bulutunu ve yıldızdan kaynaklanan turuncu renkteki jet akımları görülüyor. 460 ışık yılı uzaklıktaki genç ve oldukça hareketli HL Tau yıldızı, Boğa takımyıldızı yakınlarında bulunuyor. Yaşamının ilk birkaç yüz bin yıl içindeki HL Tau gibi yıldızlar çevresindeki maddeyi kendine çeker. Bu madde yıldızın çevresinde sarmal ve sıcak bir gaz diski oluşturur. Gaz diski içindeki çarpışmalar sonucunda saniyede birkaç yüz kilometre hıza ulaşan jet akımları görülür. Tıpkı Herbig-Haro nesneleri arasında olan HH 151'de görülen gibi. Bu tür cisimlere yıldız oluşum bölgelerinde oldukça sık rastlanır. Bunlar yıldızların evrimlerinin çok kısa bir zaman diliminde görülür. Yeni kümeler birbiriyle çarpışırken bir yandan da yıldıza şeklini verirler.


ESO' ya ait Yeni Teknoloji Teleskopu açık yıldız kümesi NGC 2100'ın çarpıcı bir görüntüsünü yakaladı. Bu eşsiz yıldız kümesi yaklaşık 15 milyon yıl yaşındadır, ve Samanyolu gökadasının yanı başında olan Büyük Macellan Bulutu'nda yer almaktadır. Bu yıldız kümesi Tarantula Bulutsusu yakınından gelen parıldayan gaz tarafından sarılmış durumdadır. Gözlemciler sıkça NGC 2100 'ü onun etkileyici Tarantula Bulutsusu (eso0650) ve süper yıldız kümesi RMC 136'ya (eso1030) olan fazla yakınlığı nedeniyle gözden kaçırırlar. Tarantula Bulutsusunun gaz parıldaması bu görüntüdeki ilgi odağını dahi çalmaya çalışmaktadır buradaki parlak renkler bulutsusunun çevre kısımıdır. Bu yeni resim Şili'de ESO' ya ait La Silla Gözlemevi'ndeki Yeni Teknoloji Teleskopu'nda bulunan EMMI cihazını kullanarak pek çok farklı renkli filtrelerden elde edilen gözlemden oluşturulmuştur. İyonize olmuş hidrojen ve oksijen parıldamasından gelen ışık üst üste binerken, yıldızlar doğal renklerinde görülmektedir. Bulutsuda görülen renkler onları ışıldatan yıldızların sıcaklıklarına bağlıdır. Süper yıldız kümesi RMC 136'da yer alan Tarantula Bulutsusu' ndaki genç sıcak yıldızlar bu görüntünün üstünde ve sağındadırlar ve resimde kendini mavi bulutsulaşma olarak gösteren oksijenin parıldamasına neden olacak kadar kuvvetlidir. NGC 2100'ün altında kırmızı parıldama ya RMC 136'daki sıcak yıldızların etkisinin dışa erişiminin ulaşıldığını ya da yalnızca hidrojeni ortaya çıkarabilen soğuk ve yaşlı yıldızların bu bölgede baskın etkiye sahip olduğuna işaret etmektedir. NGC 2100'de oluşan yıldızlar yaşlı ve daha az enerjiktirler ve bu yüzden onlarla ilişkili az bulutsulaşmaya sahiptirler ya da hiç sahip değildirler. Yıldız kümeleri aynı zamanda tek bir gaz ve toz bulutundan oluşmuş olan yıldız gruplarıdır. En çok kütleye sahip yıldızlar kümenin merkezinde oluşma eğilimindeyken, daha az kütleli olanlar dış bölgelerde baskındırlar. Bu, merkezde yoğunlaşmış büyük miktarlarda yıldızlar boyunca, kümenin merkezini dış bölgelerden daha fazla parlak yapar. |Büyük Macellan Bulutu'ndaki NGC 2100, Tarantula Bulutsusu ve RMC 136'nın yerleri. NGC 2100 bir açık kümedir, yani yıldızları kütle çekimi tarafından göreceli olarak gevşek bir bağlılık gösterirler. Bu kümeler , diğer kümeler ile çekimsel etkileşim süresince nihayetinde dağıldıkları için, onlarca ya da yüzlerce milyon yıl olarak ölçülen bir yaşam süresine sahiptiler. Küresel kümeler, ki uzman olmayan bir gözlemciye benzer görünürler, çok daha fazla yaşlı yıldız içerirler ve birbirlerine daha sıkıca bağlıdırlar ve bu yüzden daha uzun yaşam sürelerine sahiptirler: pek çok küresel küme neredeyse Evren'in kendisi kadar yaşlı olarak ölçülmüştür. Bu yüzden, NGC 2100 Büyük Macellan Bulutu'ndaki komşularından daha yaşlı olabiliyor iken, yıldız kümeleri standartları bakımından hala yeni yetme bir gençtir. Genç kümelerin bu görüntüsünün verisi David Roma' nın ESO tarafından 2010'da yapılan gökbilim fotoğraf yarışmasının parçası olarak Gizli Hazineler başvurusu için çekilen ESO' ya ait veri arşivlerinin içinden seçilmiştir. Notlar EMMI ESO Çok Modlu Cihaz' a karşılık gelmektedir. Hem bir görüntüleme kamerası hem de tayfölçüm cihazıdır. Oksijenden gelen parıltının çoğu iki elektronunu kaybetmiş oksijen atomlarından gelmektedir. Bu güçlü yayınım bulutsuda genel bir durumdur fakat yakın zamanın astronomik tayf ölçme uzmanları için gizemliydi ve başlangıçta Nebukium adı verilen yeni bir elementten geldiği düşünülüyordu. ESO'nun Gizli Hazineler 2010 yarışması amatör gökbilimcilere ESO' nun devasa astronomi veri arşivlerini, katılımcılar tarafından ortaya çıkarılmaya ihtiyaç duyulan iyi gizlenmiş bir gizemi bulma umuduyla, araştırma fırsatı verdi. ESO-Türkçe


ESO gökbilimcileri NGC 3572 yıldız kümesi etrafındaki ilginç bulutların şimdiye kadarki en iyi görüntülerini elde etti. Yeni görüntüler bu gaz ve toz bulutlarının nasıl tuhaf kabarcıklara, kavislere ve sıcak genç yıldızlardan dışarıya atılan yıldız rüzgarlarının neden olduğu fil gövdesi olarak bilinen sıradışı özelliklere nasıl sahip olduklarını gösteriyor. Çoğu yıldız tek başına oluşmaz, tek bir gaz ve toz bulutundan yaklaşık olarak aynı zamanda birçok yıldız meydana gelebilir. Güney gökküresi takımyıldızlarından Omurga takımyıldızında bulunan NGC 3572, bu kümelerden biridir. Burası çok miktarda sıcak, genç, mavi-beyaz, parlak bir şekilde ışıldayan ve güçlü yıldız rüzgarları üreten, etrafındaki kalıntı gaz ve tozları uzaya saçmaya eğilimli yıldız barındırmaktadır. Parlayan gaz bulutları ve bunlara eşlik eden yıldız kümeleri ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerinde bulunan Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan bu yeni görüntünün öne çıkan kısımlarıdır . Görüntünün alt kısmında molekül bulutundan oluşan iri parça, yeni yıldızların oluşmasını sağlamakta olup halen görülebilmektedir. Burası halen oluşmakta olan yeni yıldızlardan gelen güçlü ışımadan çarpıcı bir şekilde etkilenmektedir. Işıma sadece özel bir renkte parlamasına değil, aynı zamanda bulutların, kabarcıklar da dahil, harika sarmak şekillere, yaylara ve gökbilimcilerin fil gövdesi dedikleri karanlık sütunlara dönüşmesini de sağlamıştır . Bu görüntüde yakalanan ilginç bir özellik de merkezi kısmın hemen üzerindeki minik halka-benzeri bir bulutsudur. Gökbilimciler halen bu küçük garip özelliğin kökeni hakkında emin değiller. Büyük olasılıkla kümeyi oluşturan molekül bulutundan geride kalan bir yoğun bir kalıntı, belki de çok sıcak parlak bir yıldızın etrafında oluşan bir kabarcık olabilir. Ancak bazı gökbilimciler bunun bir tür garip şekilli gezegenimsi bulutsu ölmekte olan bir yıldızın kalıntıları olabileceğini düşünüyor . Bir küme içerisinde doğan yıldızlar kardeş olabilirler ancak bunlar ikiz değillerdir. Neredeyse aynı yaştadırlar, ancak büyüklük, kütle, sıcaklık ve renkleri birbirlerinden farklıdır. Bir yıldızın yaşamında izleyeceği yol büyük oranda onun kütlesi ile belirlenir, bu nedenle herhangi bir kümede yaşamlarının farklı aşamalarında olan yıldızlar bunların nasıl evrimleştiklerini anlamaya çalışan gökbilimciler için mükemmel bir laboratuvardır . Bu yıldız grupları genellikle on ya da yüz milyon yıl gibi görece kısa bir zaman içerisinde birbirlerine bağlanabilirler. Kütleçekimsel etkileşimler nedeniyle yavaş yavaş etrafa dağılırlar, ancak çoğunlukla ömürleri kısa olan büyük kütleli yıldızların, yakıtlarını tüketerek yaşamlarını şiddetli süpernova patlamaları şeklinde sonlandırmaları kümeden geriye kalan gaz ve yıldızların ayrışmasına katkı sağlar. Notlar Bu görüntüyü oluşturmak için kullanılan veriler ESO gökbilimcisi Giacomo Beccari'nin liderlik yaptığı bir araştırma ekibi tarafından elde edilmiştir. Ekip NGC 3572'deki genç yıldızların gezegenimsi disklerinin fiziğini araştırmak için Geniş Alan Görüntüleyicisi'nin gücünü kullandı. Kümede yaşları on milyon yılın üzerinde olan ve halen kütle yığışmasının açık bir şekilde sürdüğü yani yıldız diskleri ile çevrili olmaları gereken yıldızlarla karşılaşmaları şaşırtıcı oldu. Buna göre NGC 3572'deki yıldız oluşumu süreci en azından 10-20 milyon yıldır devam ediyor ve bu nedenle gezegen oluşumu süreci daha önceden düşünülene göre daha uzun zaman ölçeklerinde gerçekleşiyor. Bu tür fil gövdesi örneklerinin en meşhuru NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu tarafından hassas bir şekilde görüntülenen Kartal Bulutsusu'ndaki Yaratılışın Sütunları'dır (http://www.spacetelescope.org/images/opo9544a/). Güneş-benzeri bir yıldız tüm yakıtını kullandığında, dış kısımlarını etrafındaki uzaya atar. Yıldızdan kalan sıcak kalıntılar bu maddenin üzerine doğru parlamaya devam eder, bu sırada güzel ancak kısa-ömürlü iyonlaşmış parlak gaz tabakaları meydana gelir ve bunlara gezegenimsi bulutular denir. Bu tarihi adlandırma sadece bu nesnelerin küçük bir teleskoptaki görünüşleri ile ilgilidir, bir gezegenle fiziksel bir bağlantıları yoktur. Bir yıldızın yaşam süresi ne kadar ağır olduğuna bağlıdır. Güneş'ten elli kat daha ağır bir yıldız sadece birkaç milyon yıl yaşam süresine sahiptir, Güneş yaklaşık 10 milyar yıl yaşına kadar gelebilirken düşük-kütleli bir kırmızı dev yıldız trilyonlarca yıl yaşayabilir Evren'in şimdiki yaşından çok daha uzun süre. ESO-Türkiye Molekül Bulutları ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız.


ESO'daki gökbilimciler Magellan Bulutu'nu tararken Tarantula Bulutsusu'nun yeni bir görüntüsünü elde ettiler. Bu yakın kızılötesi görüntüde bulutsu ve yakın çevresi ayrıntılı olarak görülüyor. Görüntüde hem Magellan Bulutu hem de bizim gökadamıza ait çeşitli cisimler bulunuyor. İngiltere-Hertfordshire Üniversitesi'nden ekibin başkanı Maria-Rosa Cioni: Magellan Bulutu'ndaki 30 Doradis yıldız oluşum bölgesi olarak da adlandırılan Tarantula Bulutsusu, yapısında büyük yıldızların kümesi olan RMC-136'yı barındırır diyor. Görüntü yakın kızılötesi bölgeden gelen ışığı algılayan büyük bir fotoğraf makinesi VISTA ile elde edilmiştir. Gözümüzün algılayamadığı bu ışık, uzayda toz bulutlarının içerisinden geçebilir. Bu ışık özellikle toz bulutlarının arasında saklanan genç yıldızların keşfedilmesinde kullanılmaktadır. VISTA'nın bir başka özelliği ise büyük alan çekimlerini gerçekleştirebilmesidir. Bu görüntü VISTA'nın Magellan Bulutu Araştırması'nın son görüntüsüdür. Proje Büyük ve Küçük Magellan Bulutları'nı kapsayan 184 derecelik büyük bir alanı gözlemeyi hedeflemektedir. Sonuçta yıldız oluşum tarihinin ayrıntıları ve Magellan Bulutları'nın 3 boyutlu geometrisi elde edilecek. VMC ekibinden Chris Evans: VISTA görüntüleri Tarantula'nın iç bölgelerinde bulunan büyük ve genç yıldızları da yakından görmemizi sağlayacak. Bu yeni kızılötesi görüntülerle yaşlı yıldızların etkilediği yeni büyük yıldızların oluşumlarını araştırabileceğiz diyor. Geniş-alan görüntüsü birçok farklı nesneyi gösterir. Görüntünün merkezinin hemen üzerinde kendini gösteren Tarantula Bulutsu'nun merkezinde parlak RMC 136 yıldız kümesi bulunur. Bunun solunda NGC-2100 yıldız kümesi görülüyor. Sağda ise küçük kalıntı SN1987A süpernovası ve merkezin altında aralarında NGC 2080 ve NGC 2083 olmak üzere bir dizi yıldız oluşum bölgesi görülüyor. Yukarıdaki gösterimde çalışmanın görünür ışık ve kızılötesi ışıkla alınmış görüntüleri verilmiştir. Magellan Bulutu araştırması VISTA'nın Güney Gökyüzü araştırmasında ilk beş yılın büyük bir kısmını alacak olan altı dev kızılötesi incelemeden biridir. Kaynak: ESO


Bilim insanları bu yılın başlarında gökbilim dünyasına adeta bomba gibi düşen bir çalışmayı tartışıyor. Bilindiği üzere Güneş'ten oldukça uzakta, Oort bulutu içinde bir gezegen olması gerektiği öne sürülmüştü. Varlığı matematiksel olarak öne sürülen Gezegen 9 henüz gözlemsel olarak doğrulanmadı. Kuramcıların bir kısmının böylesi bir yörüngede gezegen olması üzerine ciddi itirazları var. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden bir grup araştırmacı gezegen varlığını, daha doğrusu nasıl oluşmuş olabileceğini öne süren bir dizi senaryoyu test etti. Sonuç ise inanılmazdı: böyle bir gezegenin var olma olasılığı çok zayıf. Böylece Gezegen 9 tartışması yanında kocaman bir ünlem işaretiyle gittikçe alevlendi. CfA'dan gökbilimci Gongjie Li: Gezegen 9'un var olmasına ilişkin çeşitli kanıtlar var, ama bunlar gezegenin nasıl oluştuğunu açıklamıyor diyor. Söz konusu makale Astrophysical Journal Letters'da yayınlanmak üzere kabul edildi. Gezegen 9, Güneş'ten 400-1500 astronomi birimi uzaktadır. Bilindiği gibi 1 astronomi birimi Dünya ile Güneş arası uzaklıktır. Yani Gezegen 9, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerden çok daha öteye yerleşmiş bir konumda. Tartışmanın ana unsuru da: Böylesi sıra dışı yörüngeye sahip bir gezegen nasıl oluşmuş olabilir? Burada mı oluştu, iç sistemden dışarı mı atıldı, yoksa başka bir yıldızdan koparak bu noktaya mı taşındı? Li ve makale eş yazarı Michigan Üniversitesi'nden Fred Adams üç ihtimali ele alan milyonlarca bilgisayar benzetimleri gerçekleştirdi. En çok üzerinde durulan başka bir yıldızdan koparak sistemimize katılmış olmasıydı. Böyle bir etkileşimde gezegenin bağlı olduğu yıldızdan oldukça geniş ve eliptik bir yörüngeye sahip olması gerekirdi. Güneş erken dönemde birkaç bin yakın komşu yıldızdan biriyle karşılaşmış olabilir ki Güneş sistemi oluşurken böylesi yakınlaşmalar sıkça gerçekleşmiş olmalı. Ancak, Gezegen 9'un bir yıldıza bağlı iken Güneş Sistemi içine çekilmesi olasılıklardan biri. Li ve Adams bu olasılığı hesapladı. Buna göre en iyi ve abartılı koşullara rağmen ihtimal %10'da kaldı. Üstelik şu an ki kabul gören yörüngesi için gezegenin bizden şimdikinden daha uzaktayken sistemimize girmiş olması gerektiğini fark ettiler. CfA'dan gökbilimci Scott Kenyon ve Utah Üniversitesi'nden Benjamin Bromley'e göre bunun başka bir çözümü olabilir. Ona göre Gezegen 9 geniş bir yörüngede çeşitli varsayımların bir araya gelmesiyle oluşmuş olabilir. Güneş Sistemi'nde ekstra gaz devi doğmuş olabilir ki en basit çözüm budur diyor Kenyon. Onlara göre Gezegen 9, Güneş'e daha yakın bir yerde oluşmuş, ancak gaz devleri Jüpiter ve Satürn'ün etkisiyle zamanla daha büyük bir yörüngeye oturmuş olabilir. Bir salıncaktaki çocuğu ittiğinizi düşünün. Her seferinde aynı kuvveti uygularsanız salıncak daha uzaklara ve yükseğe gidecektir. Benzer şekilde bu gezegen Güneş Sistemi'nin dışına itilmiş olabilir ki bu durumda sisteme dışarıdan giriş olamayacaktır diyor Kenyon. Kenyon ve Bromley ayrıca Gezegen 9'un daha uzak bir yerde oluşma olasılığına baktı. Yakından geçen bir yıldızın itmesiyle belirli yoğunluğa sahip bir gaz kütlesinin sistemimiz içine sokulup gezegen oluşmuş olabileceğini gördüler. Bu senaryoların en güzel kısmı başka bir yerdeki oluşumlarla yani gözlemsel verilerle desteklenebilir olmasıdır. Eğer gezegen yerinde oluşmuş ise dev bir Pluto, dağınık gaz kütlesinin yoğunlaşmasıyla oluşmuş ise soğuk bir Neptün gibi görünecektir diyor Kenyon. Li'nin bu çalışması Gezegen 9'un oluşumu veya göç etme zorunda kalması senaryoları hakkında fikir vermektedir. Doğru senaryoya belki de Güneş'in hangi yıldız kümesinde doğduğunun belirlenmesiyle ulaşılabilir. Gezegen 9 eğer çok geniş bir yörüngede doğduysa dışarıdan gelebilecek kütle çekim kuvvetlerine karşı savunmasız kalacaktır. Bu nedenle Gezegen 9'un Güneş'in doğduğu kümeden ayrılmasıyla şimdiki yörüngeye yerleşmiş olması daha muhtemeldir. Li ve Adams son olarak Gezegen 9'un başka bir yıldıza bağlı olmayıp Güneş'in yakaladığı bir serbest gezegen olup olmadığına baktı. Ancak bunun olma şansının %2'lerde kaldığını gördüler. Yorumum: Sonuç olarak Gezegen 9 gözlenemedi. Gözlenene kadar ya da daha net bilgiler gelip olmadığı söylenene kadar tartışması sürecek. Optik teleskoplardan daha çok Hubble'ın kızılötesi gözlem yeteneği ya da kızılötesi alanda gözlem yapma yeteneği olan bir başka teleskopun verileriyle sonuca ulaşılabilir. Eğer bu da olmazsa 2018'i yani James Webb Uzay Teleskopu'nun göreve başlamasını bekleyeceğiz.


Bugün Birleşik Krallık Ulusal Astronomi Toplantısı'nda geçiş yapan dokuz yeni ötegezegenin keşfedildiği duyuruldu. Yeni sonuçları geçiş yapan ötegezegenlerin daha önceki gözlemleriyle karşılaştıran gökbilimciler hayrete düştü, daha geniş 27 gezegen örneğinden altısı yörüngelerinde yıldızlarının dönme eksenine ters yönde dolanıyorlardı kendi Güneş Sistemi'mizde görülenin tam olarak tersi bir durum. Yeni keşifler şu anki gezegen oluşum teorileri için beklenmedik ve ciddi bir sorun teşkil ediyor. Ayrıca sıcak Jüpiterler olarak bilinen türden ötegezegen içeren sistemlerin de Dünya-benzeri gezegenler içermelerinin mümkün olmadığı öne sürülüyor. Gözlem kampanyasının önemli bir kısmına Andrew Cameron ve Didier Queloz ile birlikte önderlik eden Cenevre Gözlemevi'nden doktora öğrencisi Amaury Triaud, Bu, ötegezegenler alanına bıraktığımız gerçek bir bomba diyor. Gezegenlerin genç bir yıldızı çevreleyen gaz ve toz diski içinde oluştukları düşünülmektedir. Bu ilkel gezegen diski yıldızın kendisiyle aynı yönde dönmektedir ve şimdiye kadar bu diskten meydana gelen gezegenlerin hepsinin aşağı yukarı aynı düzlemde dolanmaları gerektiği, ve yörüngelerinde yıldızın dönme yönüyle aynı yönde hareket ettikleri düşünülüyordu. Güneş Sistemi'ndeki gezegenler için durum bu şekildedir. Geniş Alan Gezegen Araştırması'yla (WASP, ) dokuz yeni ötegezegenin ilk kez keşfedilmesinden sonra, gökbilimciler yeni ve eski taramalarda bulunan geçiş yapan ötegezegenlerin özelliklerini belirlemek ve keşifleri onaylamak için, Şili La Silla gözlemevindeki 3.6 metrelik ESO teleskobu üzerindeki HARPS tayfçekerini, yine La Silla'da bulunan Swiss Euler teleskobu ve diğer teleskoplarla elde edilen verileri kullandılar. Çalışma takımı eski gözlemlerle yeni verileri karşılaştırdığında, şaşırtıcı bir şekilde, araştırdıkları sıcak Jüpiter'lerin yarısından fazlasının yörüngelerinin kendi yıldızlarının dönme ekseniyle aynı doğrultuda olmadığını buldu. Hatta bu genişletilmiş çalışmada altı ötegezegenin geriye doğru harekete sahip olduğunu buldular: yıldızlarının etrafında yanlış yönde dönmekteydiler . Yeni sonuçları bu hafta BK Glasgow'daki Ulusal Astronomi Kongresi'nde sunan, St. Andrews Üniversitesi'nden Andrew Cameron Yeni sonuçlar gezegenlerin her zaman yıldızlarının dönme yönleriyle aynı yönde dolanmaları gerektiği görüşüne gerçekten meydan okuyor diyor. Sıcak Jüpiter'lerin ilk kez keşfedilmesinden bu yana, 15 yıldır kökenleri bir bulmaca gibiydi. Bu gezegenlerin kütlesi Jüpiter'le aşağı yukarı aynı büyüklükte veya daha fazla, fakat kendi güneşlerine çok yakın mesafede dolanmaktalar. Dev gezegenlerin merkezlerinin, gezegen sistemlerinin sadece soğuk dış sınırlarında bulunan taş ve buz parçaları karışımından meydana geldikleri düşünülüyor. Bununla birlikte sıcak Jüpiter'lerin yıldızlarından uzakta oluşmaları ve sonradan iç kısımlara doğru yer değiştirerek daha yakın bir yörüngede dolanmaları gerekiyor. Çoğu gökbilimci bunun, oluştukları toz diski ile kütleçekimsel etkileşiminden dolayı olduğuına inanmaktadır. Bu senaryo birkaç milyon yıldan daha uzun bir sürede meydana gelmektedir ve kendi yıldızının dönme ekseniyle aynı doğrultuda olan bir yörüngeyle sonuçlanmaktadır. Ayrıca sonradan Dünya-benzeri kayalık gezegenlerin oluşmasına da olanak sağlamaktadır, fakat bu senaryo yeni gözlemlere malesef bir açıklama getirememektedir. Ters yönde hareket eden yeni ötegezegenlere açıklama getiren alternatif yeni bir yerdeğiştirme teorisine göre sıcak Jüpiter'lerin yıldızlarına yakın olmalarının sebebi hiç de toz parçacıklarıyla olan etkileşim değil, daha yavaş bir evrim sürecini kapsayan daha uzak gezegen veya yoldaş yıldızlarla yüz milyonlarca yıldan daha uzun süren bir kütleçekimsel mücadeledir. Bu çalkantıların dev ötegezegeni eğilmiş ve uzatılmış bir yörüngeye sıçratmasından sonra gelgit sürtünmesine maruz kalacak olan gezegen, her defasında enerji kaybederek yıldızına daha yakın bir yörüngede dönecektir. En sonunda yıldıza yakın, neredeyse dairesel fakat gelişigüzel eğilmiş bir yörüngeye park etmiş olacaktır. Cenevre Gözlemevi'nden Didier Queloz Bu sürecin dramatik bir yan etkisi bu sistemlerdeki daha küçük diğer Dünya-benzeri gezegenleri yok etmesi diyor. Yeni keşfedilen gezegenlerden ters yönde hareket eden iki tanesi daha uzakta bulundular, büyük kütleli yoldaşlar muhtemelen bu tersine hareketin sebebi olabilir. Bu yeni sonuçlar diğer gezegen sistemlerinde fazladan cisimlerin daha yoğun araştırılmasına neden olacaktır. Araştırma bu hafta İskoçya'da gerçekleşen BK Ulusal Astronomi Kongresi'nde sunulmuştur. Bu özel durumda, uluslararası dergilere yayınlanmak üzere dokuz yayın gönderilmiştir, bunlardan dört tanesinde ESO tesislerinde elde edilen veriler kullanılmıştır. Aynı özel durumda, WASP konsorsiyumuna, 2010 Kraliyet Gökbilim Topluluğu Grup Başarı Ödülü verilmiştir. Notlar Bilinen ötegezegenlerin şu anki sayısı 454'dür. Yeni bulunan dokuz yeni ötegezegen Geniş Alan Gezegen Araştırması ile keşfedilmiştir. WASP her biri gezegen geçiş olayları için gökyüzünü eş-zamanlı olarak sürekli görüntüleyen sekiz geniş-alan kamerasından oluşan iki robotik gözlemevini kapsamaktadır. Bir gezegen kendi yıldızının önünden geçtiğinde bir geçiş olayı meydana gelir, yıldızdan gelen ışık geçici olarak az miktarda engellenir. Sekiz geniş-alan kamerası milyonlarca yıldızı eşzamanlı olarak görüntüleyerek bu nadir rastlanan geçiş olaylarını saptamaya çalışmaktadır. WASP kameraları Belfast Queen's Üniversitesi, Keele Üniversitesi, Leicester ve St Andrews, Açık Üniversite, La Palma Isaac Newton Grubu ve Kanarya Adaları Astrofizik Enstitüsü'nü içeren bir konsorsiyum tarafından işletilmektedir. Geçiş yapan yeni bir gezegenin keşfini onaylamak, özelliklerini tespit etmek ve yıldızın gezegenle birlikte ortak kütle merkezi etrafındaki yalpalama hareketini tespit etmek için dikine hız takip gözlemi gerekmektedir. Bu, dünya genelinde hassas tayfçekerlerle donatılmış teleskoplar ağı ile yapılmaktadır. Kuzey yarımkürede, Kanarya Adaları'ndaki Nordic Optik Teleskopu ve Fransa'daki 1.93 metrelik Haute-Provence teleskopu üzerindeki SOPHIE aygıtı bu araştırmaya öncülük etmektedir. Güneyde, her ikisi de La Silla da bulunan, 3.6 metrelik ESO teleskopuna bağlı ötegezegen avcısı HARPS ve Euler Swiss teleskopu üzerindeki CORALIE tayfçekeri, yeni gezegenleri onaylamak ve her gezegenin yıldızının ekvatoruna göre eğimli olan yörüngesi arasındaki açısını ölçmek için kullanılmıştır. Gezegenlerin büyüklüklerini belirlemek için gerekli parlaklık ölçümlerini Hawaii ve Avustralya'da bulunan Las Cumbres Gözlemevi robotik Faulkes Teleskopları sağlamıştır. WASP ötegezegen adaylarının takip gözlemleri Şili La Silla'daki Swiss Euler Teleskopu , La Palma Nordic Optik Teleskopu, ve Fransa Haute-Provence Gözlemevi'ndeki 1.93 metrelik teleskop ile elde edilmiştir. WASP gezegenlerinin yörünge eğikliği açısı çalışmaları her ikisi de güney yarımkürede La Silla'da bulunan 3.6 metrelik ESO teleskopuna bağlı HARPS ve Euler Swiss teleskopu üzerindeki CORALIE tayfçekerleri ile kuzey yarımküredeki Tautenburg Gözlemevi, McDonald Gözlemevi ve Nordic Optik Teleskopu ile gerçekleştirilmiştir. Sıcak Jüpiterler kütle olarak Jüpiter kütlesi civarında veya daha büyük kütleli, fakat kendi yıldızlarına Güneş Sistemi'mizdeki herhangi bir gezegenden çok daha yakın bir yörüngede dolanan gezegenlerdir. Hem büyük hemde yakın olmalarından dolayı yıldızlarına olan kütleçekim etkileri nedeniyle bulunmaları daha kolay ve yıldız diskinden geçiş yapmaları da daha muhtemeldir. Bulunan ilk ötegezegenlerin çoğu bu türdendir. Ek Dosya: Ötegezegen Rehberi Kaynak: ESO-Türkçe 5 Yorumlar Teşekkür ederim hocam şimdi anlaşıldı 🙂 HAT P 7 de de bir yörünge karışıklığından bahsedilmişti. bu durum kütle çekimkuvvetini nasıl açıklıyor Merhaba; Yazının sondan 2. paragrafında tam olarak ne demek istediğini anlamadım.Büyük kütleli yoldaşlar,fazladan cisimler derken uzak gezegenlerden mi yoksa diğer yoldaş yıldızdan mı bahsediyor? Burada büyük kütleli yoldaşlar ifadesinden kasıt gezegeni yolundan eden, ters yönde dönmeye zorlayan yıldızı ile arasındaki mücadele. Bu şelkilde ters yönde dönen gezegenler için de fazladan cisim terim kullanılmış.


Vesta ilk kez, 29 Mart 1807'de Alman gökbilimci Heinrich Wilhelm Olbers tarafından gökyüzünde iğne deliği kadar ışık yayarken görüldü. 204 yıl sonra NASA'nın Dawn uzay aracı bu nesneye ulaşmaya çalışırken, bilim insanları Vesta'nın hangi sınıfa ait olduğunu tartışıyor. Gökbilimcilerin çoğuna göre asteroit olan Vesta, Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağında yer alıyor. Buna karşılık 530 km'lik çapıyla Vesta bu alandaki şekilsiz, molozdan olma en büyüğünün çapı 100 km'ye varan asteroitlerden daha büyüktür. Washington'daki Bear Fight Enstitüsü'nden Tom McCord: Ben Vesta'yı asteroit sınıfına koymuyorum diyor ve ekliyor: Evet, Vesta büyük bir nesne değildir ama asteroitlere göre oldukça gelişmiştir. Onu asteroitlerden ayrılan diğer özelliği ise katmanlı olan iç yapısı. McCord, Vesta'nın iç yapısı Dünya, Venüs, Mars gibi gezegenlerle benzerlik gösterdiğini belirtiyor. Tıpkı gezegenler gibi onunda yeterli oranda radyoaktif maddeleri vardı zamanla soğuyarak katmanlar oluşturdu. McCord ve ekibi 1972 yılında kendi teleskoplarıyla yaptıkları gözlemlerle Vesta'da bazalt olduğuna ilişkin kanıtlar elde etti. Bu bilgi cismin önceden erimiş halde olduğunu gösteriyordu. Resmi olarak Vesta bir asteroittir. Yani Güneş'in çevresinde dolanan bir gezegen ya da kuyrukluyıldız değildir. Güneş Sistemi içinde 540 000'den fazla asteroit vardır. Dawn ilk hedefi olan Vesta'dan sonra cüce gezegen olan Ceres'e yönelecek. Vesta cüce gezegenliğe de kabul edilmiyor. Çünkü yeterince büyük değildir. Bilim insanları Vesta'yı bebek gezegen olarak tanımlamayı tercih ediyorlar. Çünkü Vesta bu ünvanı hak ettirecek kadar yoğun. Mars, Dünya, Merkür ve Venüs'de yoğun katmanlı özelliğe bebek gezegenlikten geçerek ulaştılar. Ama Vesta için büyüme zamanı çoktan geçti. Büyüyememesinin nedeni Jüpiter'in oluşturduğu tedirginlikler olabilir. Ufak tefek kayalar Vesta ile çarpışarak parçalandılar. Ancak Vesta hiçbir zaman yapısını ve görüntüsünü bozacak büyük bir nesne ile çarpışmadı. İşte bu nedenle Vesta bozulmadan günümüze kadar kalabilen bir gökcismidir. Los Angeles California Üniversitesi'nden Dawn görevi yöneticisi Christopher Russell: 4,5 milyar yıldır bombardımana uğramış dayanıklı bebek gezegenin yüzeyi onu büyük bir olasılıkla bilinen en eski gezegen yüzeyi yapar. Bu da bize Güneş Sistemi'nin hareketli geçen gençlik dönemleri hakkında bilgi verebilir diyor. Dawn ekibi Vesta'nın bu özelliklerini araştırmak için bir plan hazırladı. Araç önümüzdeki Temmuz ayında Vesta'ya ulaştığında cismin güney kutbundaki dev krater güneş ışığını karşıdan alır konumda bulunacak. Bu kraterin incelenmesi gezegen yüzeyinin kuruduktan sonra nasıl değiştiğiyle ilgili ipuçları barındırabilir. Dawn, Vesta'nın yüzey yapısı, topografya ve dokusuna ilişkin yüksek çözünürlükte veriler gönderip birçok ölçüm yapacak. Dawn tüm hakkında bunları öğrenebilmek için 12 ay boyunca Vesta'nın kütle çekiminden yararlanarak yörünge uçuşu gerçekleştirecek. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Marc Rayman: Dawn ile Vesta'ya doğru uçarken aynı zamanda en büyük uzay keşfini gerçekleştirmek için de sabırsızlanıyor. Dünya dışında başka bir nesnenin keşfedilmemiş özelliklerini ayrıntılarıyla ortaya çıkarmak oldukça heyecan vericidir diyor. NASA Science


Hubble verileri, Fomalhaut yıldızına ait olduğu söylenen b gezegeninin gerçekte var olmayabileceğini ortaya çıkardı. Buna göre gezegen aslında tamamıyla toz örtüsüyle kaplı ve muhtemelen şimdiye kadar eşine rastlanmamış bir nesne olabilir. Gökyüzünün parlak yıldızlarından biri olan 25 ışık yılı uzağımızdaki Fomalhaut, Güneybalığı takımyıldızında yer almaktadır. 2008 yılının Kasım ayında Hubble görüntülerini inceleyen gökbilimciler, ilk kez bir gezegenden yansıyan ışığı görerek Fomalhaut b gezegeninin keşfini duyurdular. Nesne yıldızdan uzakta olan geniş bir enkaz halkasının içindeydi. Gezegenin en fazla üç Jüpiter kütlesinde olduğunu hesapladılar. Son çalışma nesnenin gezegen olarak yorumlanmasının yanlış olduğunu ileri sürüyor. Nesnenin görünen hareketini Spitzer Uzay Teleskopu ile yapılan kızılötesi gözlemlerle izleyen gökbilimciler, gezegenle ilgisi olmayan kısa ömürlü bir toz bulutu olduğu savunuyor. Toronto Üniversitesi ve NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Thayne Currie: Elde ettiğimiz sonuçlar Fomalhaut b'nin bir gezegen olduğu iddiasını çürütüyor diyor. Çalışmada Fomalhaut b'nin parlaklığının iki değer arasında değiştiği ve bunun gezegenin gaz biriktirdiği anlamına geldiği belirtiliyor. İzleyen çalışmalar bu değişimin nesnenin gerçek ve değişken bir toz bulutu kanıtı olduğunu ortaya çıkarıyor. Currie ve ekibi yeni çalışmada Hubble'ın 2004 ve 2006 verilerini de ele aldı. 600 ve 800 nanometre dalga boyunda yapılan gözlemlere ek olarak bir de 400 nanometre dalga boyundaki gözlemler yapıldı. Sonuçta ekip önceki araştırmaların tersine gezegenin parlaklığında bir değişme fark etmedi. Ekip Hawai Subaru Teleskopu ile de kızılötesi dalga boyunda gözlem yapmak istediyse de bunu başaramadılar. Subaru ile elde edilemeyen gözlem, Spitzer sayesinde gerçekleşti ve Fomalhaut b'nin iki Jüpiter kütlesinden daha küçük bir nesnenin olduğu ortaya çıkarıldı. Bir başka tartışma konusu da nesnenin yörüngesiydi. Fomalhaut b, yıldızından uzaktaki bir yörüngede dolanan bir gezegen ise çok yavaş hareket etmesi gerekiyordu. Ancak çalışmalar onun olması gerekenden çok daha hızlı hareket ettiğini ortaya koymuştu. Ayrıca bazı araştırmacılara göre Fomalhaut b eğri bir yörünge izlemekteydi. Hubble verilerini işleyen Currie ve ekibi, Fomalhaut b'nin halka düzlemi içindeki hareketinde kütle çekiminin etkisiyle halkayı bozduğu ve tutarlı bir hızda hareket ettiğini belirledi. Ekip üyesi Arizona Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Timothy Rodigas: İncelememiz sonucunda nesnenin halka içindeki hareketinde iki yıl içinde halkayı araladığını gördük diyor. Currie ekibi bu sonuçları bir gezegen değil de bir toz bulutu için değerlendirdi. Fomalhaut yıldızı çevresine yayılmış halkanın en az 60 000 yılda dağılmış toz bulutundan oluşabileceği belirlendi. Halkadaki toz bulutunun aldığı yıldız ışığı çok daha hızlı ve kuvvetli etki oluşturur. Baltimore'daki Uzay Teleskopu Enstitüsü'nden John Debes: Gezegenin içinde olduğu toz bulutunun olası davranışlarını ele aldığımızda, gezegenin toz bulutu içinde gömülü bir nesne olduğunu düşünüyoruz diyor. Çalışma Astrophysical Journal Letters'da yayınlanacak. Gökbilimciler Fomalhaut b'yi atmosferinden saçılan ışık ile değil onu saran toz kümesinden gelen ışık ile keşfettiler. Bu da onu doğrudan gözlenen gezegen yapmaz. Currie'ye göre nesnenin şekli onun bir gezegenmiş gibi yorumlanmasına neden oldu. Fomalhaut en son Mayıs ayında Hubble ile görüntülenmişti. Gözlemler ve bunu işleyen bilimsel çalışmalar yakında yayınlanacak. Aşağıdaki film Fomalhaut b'nin gezegen olmayabileceğini eğlenceli bir dille aktarmış:


Princeton Üniversitesi'nden içinde gökbilimcilerin yer aldığı bir gurup bilim insanı, güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dolanan en az bir gezegen olduğunu keşfettiler. Keşif doğrudan gözlem yoluyla yapıldı. Keşif Hawai'deki Subaru Teleskobu ile yapıldı ve önümüzdeki ocak ayında detayları açıklanacak. Bulunan nesne GJ 758 b olarak kodlanmış olan bir büyük gezegen veya yıldız olmayı başaramamış bir kahverengi cüce olabilir. 480 trilyon km ya da yaklaşık 50 ışık yılı uzağımızda yer alan güneş benzeri yıldızın çevresinde dolanan nesnenin 10-40 Jüpiter kütleli olduğu tahmin edilmektedir. Nesneye ilişkin ilk görüntüler mayıs ve ağustos aylarında alınmış. Bir yıldıza göre son derece küçük kütleli nesnenin gezegen veya kahverengi cüce olması keşfin önemini kaybettirmeyecek. Gezegen ise bir dev gaz gezegeni ve Samanyolu'nda daha fazla sayıda gezegen olduğunu gösterecek, kahverengi cüceyse de yine aynı durum geçerli olacak. Bu türden gözlemler gökcisimlerinin dağılımını ve evrimleşmesiyle ilgili bilgileri bize sağlayacaktır. Kahverengi cüceler, bir yıldıza göre çok daha sönük ve soğuk yıldızlardır. Çünkü bir yıldız gibi füzyon tepkimesini başlamayacak kadar küçüktürler. Bu nedenle keşifleri oldukça zordur. 1992'de başlayan ötegezegen avı ile bugün 400'den fazla Güneş Sistemi dışında başka yıldızların çevresinde dolanan gezegen olduğunu gördük. Ancak bu gezegenlerin hiçbiri doğrudan gözlem yoluyla bulunamadı. GJ 458 b gezegeni doğrudan gözlem yoluyla keşfedilen ilk gezegendir. Bu gezegene göre yıldızına daha yakın veya uzak, daha büyük gezegenlerde keşfedildi. Ancak keşif yöntemine göre bu yapılan bir ilk. Teleskopla bakılarak keşfedilen ilk gezegen. Bilim insanları yıldızın parlak ışığına karşılık yörüngesinde dolanan gezegeni görmeyi başardılar. Bunu Subaru Teleskobuna bağlanan Uyarlanabilir Optik ve Yüksek Kontrast Koronografik Görüntü Aracı sayesinde gerçekleştirdiler. Bu türden araçlar parlak bir yıldızın yakınındaki yoğun ışığı maskeleyerek daha sönük nesneleri görmek amacıyla kullanılır. Gezegenin yeri Dünya-Güneş arası uzaklığın 29 katı kadar. Başka bir ifadeyle gezegen yıldızına, Neptün-Güneş kadar uzaklıkta yer alıyor. Bununla birlikte gezegenin gerçek boyutu ve yörüngesi hakkında net bilgiler daha fazla gözlem yapılması gerekiyor. Sıcaklığının 330 C derece olduğu düşünülüyor. Bu kadar büyük bir gezegenin böylesine uzak bir konumda yer alması ise kafaları karıştırıyor. Benzer sistemlere bakıldığında gezegenin yıldızından ya daha uzak ya da daha yakın bir konumda olması gerekiyor. Teleskop görüntülerinden bir başka nesnenin daha olduğu fark edilmiş: GJ 758 c. Bu nesnenin görünmesi kahverengi cüce olma olasılığını ortadan kaldırıyor. Çünkü iki kahverengi cüce birbirine bu kadar yakın konumda bulunamaz. Henüz tartışma bir sonuca ulaşmadığından ben de sayfanın sağ kısmında görünen ötegezegen sayısı sayacında bir değişiklik yapmayacağım. Keşif yeni ama bu keşfedilen nesnelerin gezegen mi kahverengi cüce mi olduğu haberden de anlayacağınız üzere netleşmemiş. Gezegen oldukları onaylanırsa sayaçtaki gezegen sayısını değiştireceğim. Kaynak: Science Daily 1 Yorum Evrenin muhteşem büyüklüğü ne kadar olağanüstü ve şaşırtıcı bir düzen içinde! Ne kadar çok güneş,ne kadar çok dünya...! *Christiaan Huygens*


Aralarında Avrupa Güney Gözlemevi'nden 3 gökbilimcinin de bulunduğu uluslararası bir grup, Samanyolu gökadasında gezegenlerin ne kadar yaygın olduğunu ölçmek için kütleçekimsel mikromercekleme tekniği adı verilen bir yöntem kullandı. Milyonlarca yıldız taramasının yapıldığı 6 yıllık bir araştırmadan sonra grup, yıldızların etrafındaki gezegenlerin varlığının istisnadan çok bir kural olduğu sonucuna vardı. Sonuçlar 12 Ocak 2012'de Nature dergisinde yayınlanacak. Geçtiğimiz 16 yıl içinde, gökbilimciler 700'den fazla ötegezegen tespit etti ve bu gezegenlerin tayflarını (eso1002) ve atmosferlerini (eso1047) araştırmaya başladı. Her bir ötegezegenin kendi özelliklerini çalışmak inkar edilemeyecek kadar değerli iken, geride çok daha temel bir soru kalmaktaydı: Samanyolu içerisinde gezegenlerin varlığı ne kadar olağan? Bilinen pek çok ötegezegen ya gezegenin yıldızına uyguladığı kütleçekimsel etkinin saptanmasıyla ya da gezegenin yıldızının önünden geçerken ve yıldız ışığını sönükleştirirken yakalanmasıyla bulunmuştur. Her iki yöntem de gezegenlerin büyük kütleli ya da yıldızlarına daha yakın olduğu sistemler için daha duyarlı sonuçlar vermektedir, bu özelliklerden en az birini sergilemeyen sistemler, bu yöntemle gözden kaçırılmaktadır. Uluslararası bir gökbilim ekibi, ötegezegenleri tamamen farklı bir yöntem kullanarak araştırdı kütleçekimsel mikromercekleme. Bu yöntemle geniş bir kütle aralığındaki ve yıldızlarından uzakta bulunan gezegenler saptanabilmektedir. Nature makalesinin baş yazarı Arnaud Cassan'ın 'nin açıklamasına şöyle: Altı yıl boyunca mikro mercekleme gözlemleriyle ötegezegenler için kanıt aradık. Bu gözlem verileri, dikkat çekici bir şekilde gezegenlerin gökadamızda yıldızlardan çok daha yaygın olduğunu göstermiştir. Ayrıca, süper dünyalar veya soğuk Neptünler gibi hafif kütleli gezegenler, ağır olanlarından daha çok yaygın olmalıdırlar. Gökbilimciler, PLANET ve OGLE ekiplerince sağlanan gözlemleri kullandı. Bu sistemlerde ötegezegenler, yıldızlarının kütleçekim etkisiyle tespit ediliyor. Ekip bu gözlemleri gezegenlerin arka plandan gelen yıldız ışığını büyüterek, mercek gibi davranan muhtemel gezegenlerle birleştirdiler. Eğer mercek gibi davranan yıldızın etrafında bir gezegeni varsa, gezegen arka plandaki yıldızın parlatma etkisinde tespit edilebilir bir katkı yapabilmektedir. PLANET grubunun lideri Jean-Philippe Beaulieu şu şekilde bir ekleme yapıyor: PLANET grubu, Avusturalya ve Güney Afrika'dan Şili'ye, güney yarımkürede yer alan dünya geneli teleskoplar ağı üzerinden umut verici mikro mercekleme olaylarının takibi için kurulmuştur. ESO teleskopları bu araştırmaya büyük katkıda bulunmuştur. Mikromercekleme başka hiçbir yolla bulunamayan ötegezegenlerin tespit edilmesi için potansiyeli olan çok güçlü bir yöntemdir. Fakat arka fonun ve mercekleyen yıldızın çok nadir rastlanır tesadüfi yönelimi görülebilir bir mikro mercekleme olayı için gereklidir. Ve bir olay sırasında gezegenin yerinin saptanması için gezegen yörüngesinin ek rasgele yönelimi ayrıca gerekmektedir. Bu nedenle mikro mercekleme yöntemi ile bir gezegen bulmak kolay bir çalışma olmamasına rağmen, analizlerde 6 yıllık mikro mercekleme verileri kullanılmıştır, aslında PLANET ve OGLE araştırmalarında 3 ötegezegen gerçek anlamda saptanmıştır. Bunlar, süper-dünya ve Neptün ve Jüpiter ile kıyaslanabilir kütledeki gezegenlerdir. Mikro merceklemenin standardlarına göre bu etkileyici bir mesafedir. 3 gezegenin keşfinde, ya gökbilimciler inanilmaz şanslılardı ve büyük oranda bulunmamalarına rağmen büyük ikramiyeyi yakalamışlardı ya da gezegenler Samanyolu gökadasında o kadar fazla sayıdalar ki gezegenlerin bulunması kaçınılmazdı . Gökbilimciler sonrasında saptanan 3 ötegezegeni, önceki çalışmalardan elde edilen 7 ilave gezegen hakkındaki bilgiyle birleştirdi, bununla beraber bu bilgiye 6 yıllık verilerdeki yüksek miktarda saptanamayan gezegenleri de ekledi. Saptanamayan gezegen bilgisi sadece istatistiksel analiz için önemlidir, ki bunların sayısı çok fazladır. Sonuçlara göre çalışılan 6 yıldızdan biri Jüpiter'in kütlesine yakın kütledeki bir gezegene, yarısı Neptün kütlesindeki gezegenlere, ve 3'te ikisi süper-dünyalara ev sahipliği yapmaktadır. Tarama, yıldızlarından 75 milyon ila 1.5 milyar kilometre arasındaki bir uzaklıkta ve kütle olarak dünyanın beş katı büyüklüğünden Jüpiter'in 10 katı büyüklüğüne kadar ki aralıkta bulunan gezegenler için hassastır. Birleştirilen sonuçlara göre bir yıldız etrafındaki gezegenlerin ortalama sayısı birden fazladır. Bunlar istisnadan ziyade kuraldır. Makalenin diğer baş yazarı Daniel Kubas sonucu şöyle özetliyor: ''Dünya'nin gökadamızda eşsiz olabileceğini düşünürdük. Fakat şimdi görünen o ki Samanyolu Gökadası'ndaki yıldızların etrafında dünyanın kütlesine benzer kütleye sahip tam olarak milyarlarca gezegenin bulunduğu görülmektedir. Notlar Kepler görevi bu gezegenlere dahil edilmeyen muazzam sayıda ötegezegen adayları keşfetmiştir. Mercekleme Anomalilerini Tespit Etme Ağı . Bu çalışmada kullanilan PLANET kesif tarama verilerinin yarısından fazlasi, ESO'nun La Silla Gözlemevi'ndeki 1.54 metrelik Danimarka teleskopundan gelmektedir. Optik Kütlecekimsel Mercekleme Deneyi Bir süper dünya, Dünya kütlesinin iki ila on katı arasında bir kütleye sahiptir. Şu ana kadar farklı gözlemsel stratejiler kullanılarak toplamda 12 mikro mercekleme gezegeni hakkında makale yayınlanmıştır. Gökbilimciler mikro mercekleme olaylarına için milyonlarca yıldız taramıştır. Hassas yönelim çok da olası olmadığından, 2002-2007 arasında sadece bu tarzda 3247 olay saptanmıştır. İstatistiksel sonuçlar, 440 ışık eğrisinden oluşan temsili bir alt küme üzerinden saptanan ve saptanamayan verilerden çıkarılmıştır. ESO-Türkçe


Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi TW Hydrae öncül gezegen diskinde organik molekül metil alkol izine rastladı. Bu genç bir gezegen oluşum diskinde bu tür bir bileşiğe ilişkin tespit oldu. Metanol tartışmasız bir şekilde bir buzul bir formdan oluşan disklerde şimdiye kadar keşfedilmiş olan tek karmaşık organik moleküldür. Tespit edilmesi gökbilimcilerin gezegen sistemlerini oluşumu sırasında gerçekleşen kimyasal süreçleri anlayabilmeleri açısından önemli olup bu da sonuç olarak yaşam için gerekli olan bileşenlerin oluşumuna gitmektedir. Bununla birlikte, metanolün kendisi temel prebiyotik öneme sahip olan daha karmaşık türler için bir yapı taşıdır, örneğin amino asit bileşikleri gibi. Sonuç olarak, metanol yaşam için gerekli olan zengin organik kimyanın ortaya çıkması için önemli bir role sahiptir. Çalışmanın baş yazarı Catherine Walsh şu açıklamaları yapıyor: Bir öncül-gezegen diskinde metanolü bulmak ALMA'nın disklerdeki karmaşık organik buz rezervlerini tespit etmedeki eşsiz yeteneğini göstermiş oluyor, bu sayede, ilk kez, zamanda geriye giderek Güneş-benzeri genç bir yıldızın etrafında oluşmakta olan bir gezegenin karmaşık kimyasının kökenine bakabiliyoruz. Öncül-gezegen disklerinde gaz halinde bulunan metanolün astrokimyada oldukça önemli bir yeri var. Uzayda keşfedilen diğer türler sadece gaz-fazı kimyası ile oluşurken, ya da hem gaz hem de katı-hal birleşimi ile meydana gelirken, metanol sadece buz halindeki toz taneciklerinin yüzeyinde gerçekleşen reaksiyonlarla oluşan bir karmaşık organik bileşiktir. ALMA'nın keskin görüşü sayesinde gökbilimciler aynı zamanda TW Hydrae diskindeki metanol gazının dağılımını da görüntüledi. Halka-benzeri bir yapıyı keşfetmelerinin yanı sıra merkezi yıldıza yakın bir yerden kayda değer bir gaz salınımı olduğunu da gözlediler . Gaz halindeki metanolün dağılım bilgisiyle birlikte gözlenmiş olması, diskin buzlu taneciklerinde oluşarak sonradan gaz halinde salındığı anlamına geliyor. Bu ilk gözlemler metanolün buz-gaz geçişi ile ilgili bilmeceyi ortaya çıkarmaya yardım edebileceği gibi, astrofiziksel ortamlardaki kimyasal süreçlerin de genel olarak anlaşılmasını sağlayacaktır . Çalışmanın eş-yazarı Ryan A. Loomis şunları ekliyor: Diskte gaz halinde bulunan metanolün varlığı yıldız ve gezegen oluşum sürecinin erken dönemlerindeki zengin organik süreçlerin tartışmasız bir göstergesidir. Bu sonuçların oldukça genç gezegen sistemlerindeki organik maddelerin nasıl bir araya geldiği hakkındaki bilgilerimize etkisi büyük olacak. Soğuk gaz-fazındaki metanolün bir öncül-gezegen diskindeki bu başarılı ilk tespiti, disklerdeki buzlu kimyanın oluşumunun artık keşfedilebileceği, bunun da gezegen oluşum bölgelerindeki karmaşık organik kimyanın gelecekteki tespitlerinin önünü açacağı anlamına geliyor. Yaşam-içeren ötegezegen avında gökbilimcilerin artık güçlü bir yeni araca erişimleri var. Notlar 30 ila 100 astronomi birimi arasındaki metanol halkası ALMA ile elde edilen gözlemsel metanol verilerindeki düzeni oluşturmaktadır. Tespit edilen yapıya göre öne çıkan görüş diskteki buz rezervi öncelikle gazdan ayrılarak yıldıza doğru sürüklenen, 50 au'ya kadar olan iç kısımdaki daha büyük toz taneciklerinde barındırılmaktadır. Bu çalışmada ısısal salmadan ziyade, ekip olarak diğer mekanizmalar desteklendi ve tartışıldı, bunlar arasında mor-ötesi fotonlarla ortaya çıkan ışıkla-salınım ve reaktif salınım bulunuyor. Daha ayrıntılı ALMA gözlemleri bu görüşlerden birini öne çıkarmaya yardımcı olacaktır. Diskin orta-düzlemindeki kimyasal türlerin bileşimindeki radyal değişim, ve özellikle buz-çizgisinin konumu oluşmakta olan gezegenlerin kimyasını anlamak için kritik önemdedir. Buz-çizgisi özel bir uçucu kimyasal türün toz tanecikleri üzerinde donduğu sınırın ötesine işaret etmektedir. Diskin daha soğuk dış kısımlarında metanolün tespit edilmesi, süblimleşme sıcaklığının altında ısısal salmayı tetiklemek için gerekli olan sıcaklıklarda taneciklerden kaçabildiğini göstermektedir. ESO-Türkiye


Yakın yıldızın etrafındaki benzersiz yapılar ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile alınan görüntüleri inceleyen gökbilimciler yakın bir yıldızın etrafındaki tozlu disk içerisinde şimdiye kadar görülmemiş yapılar keşfetti. AU Microscopii adlı yıldızın diskinde dalga-benzeri yapısıyla hızla yer değiştiren nesne şimdiye kadar gözlenen ya da tahmin edilen hiçbir şeye benzemiyor. Kökeni ve doğası bilinmeyen bu gizemli özellikleri gökbilimcilerin çözmesi bekleniyor. Sonuçlar Nature dergisinde 8 Ekim 2015'te yayımlandı. AU Microscopii, ya da kısaca AU Mic, genç ve geniş bir toz diski ile çevrelenmiş yakın bir yıldızdır . Bu tür enkaz diskleri üzerinde yapılan çalışmalar, bu disklerden meydana gelen gezegenlerin nasıl oluştukları hakkında değerli bilgiler sağlamaktadır. Gökbilimciler muhtemel gezegenlerin yerlerini tespit edebilmek için disk içerisinde kümelenme ya da eğrilmiş bölgelere dair işaretler arıyor. Araştırmalarında 2014 yılında daha güçlü özelliklere sahip ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerinde yeni kurulan SPHERE aygıtını kullanarak karşıt renkleri görüntüleme imkanlarını artırdılar ve oldukça beklenmedik birşey keşfettiler. Gözlemlerimiz beklenmedik bir şeyi ortaya çıkardı, diye açıklıyor araştırmaya öncülük eden Paris Gözlemevi, Fransa'dan Anthony Boccaletti. SPHERE ile elde ettiğimiz görüntülerde disk içerisinde açıklanamayan bazı özellikler görüldü, bunlar daha önce hiç gözlenmemiş yay-benzeri ya da dalga-benzeri şeylerdi. Yeni görüntülerde yıldızdan farklı uzaklıklarda yer alan su dalgabalarını anımsatan beş adet dalga-benzeri yay ortaya çıktı. Bu özellikleri SPHERE verilerinde ortaya çıkaran ekip, diskin daha önce NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile 2010 ve 2011 yılında alınmış olan görüntülerini inceleyerek bu özelliklerin orada görülüp görülmediğini araştırdı . Benzer özellikleri daha önceki Hubble görüntülerinde tespit etmekle kalmayıp zamanla değişmiş olduklarını da keşfettiler. Görünüşe göre bu dalgalar hareket ediyordu hem de oldukça hızlı! Dört yıllık süre boyunca bu gizemli özelliklerin hareketlerini izleyebilecek kadar bilgi toplayana kadar Hubble verilerindeki görüntüleri tekrar analiz ettik, diyor ekip üyelerinden Christian Thalmann . Bunu yaparak, bu dalgaların yıldızdan yaklaşık olarak 40 000 kilometre/saat hızla uzaklaştıklarını bulduk! Daha ötedeki özelliklerin yıldızdan yakındakilere göre daha hızlı bir şekilde uzaklaştıkları görülüyor. Özelliklerden en az üçünün yıldızın kütleçekim etkisinden kaçabilecek kadar hızla hareket ediyor. Bu kadar yüksek hızlardaki yer değiştirmeleri bunların geleneksel disk özellikleri olmadığını ortaya çıkarıyor, normalde disk içerisindeki nesnelerin gezegenler gibi yıldızın etrafında dolandıkları sırada meydana getirdikleri tedirginlikler bu tür özelliklere neden olmaktadır. Bu dalgaları hızlandıran başka şeyler işin içine karışmış olmalı ki, bunlar beklenenden daha hızlı hareket ediyorlar, buna göre bu özellikler gerçekten beklenmedik birşeylerin işaretçisi olmalı . Bu bulgular hakkındaki her şey gerçekten oldukça şaşırtıcı! diye yorum yapıyor ABD, Eureka Scientific'ten Carol Grady. Çünkü buna benzer bir şey ne gözlenmiş ne de teoride tahmin edilmiş, sadece neyi gördüğümüzü ve bunun nasıl ortaya çıkmış olduğunu tahmin edebiliyoruz. Araştırma ekibi yıldızın etrafındaki diskte görülen bu gizemli dalga özelliklerine neyin sebep olduğuna emin değil. Ancak ele aldıkları ve eledikleri bir takım olgular var, bunlardan birinin açıklaması da, sistemin kütleçekiminde dengesizlikleri tetikleyen sarmal dalgalar ve geride çok miktarda toz bırakan iki büyük kütleli ve nadir görülen asteroid-benzeri nesnenin çarpışması. Ancak tartışılan diğer fikirler de umut verici olarak kabul ediliyor. Garip yapıları için yapılan açıklamalardan biri de onları yıldızın parlamalarına bağlıyor. AU Mic yüksek parlama özellikleri sergileyen bir yıldız yüzeyinde ya da ona yakın bölgelerde sürekli dev ve ani enerji patlamaları gerçekleşiyor, diye açıklıyor ekip üyelerinden Glenn Schneider . Bu parlamalardan bir tanesi belki de gezegenlerden eğer gezegenler varsa biri üzerinde bazı şeyleri tetiklemiş olabilir, örneğin şiddetli bir madde kazıma işlemi ile, sürüklenen madde parlama kuvveti ile disk boyunca ilerliyordur. SPHERE'in bunun gibi diskleri incelemede oldukça yetenekli olduğunu hem de ilk faaliyet yılından itibaren kanıtlaması oldukça tatmin edici, diye ekliyor hem yeni çalışmanın üyelerinden hem de SPHERE'in kendisini geliştiren çalışmalara liderlik eden Jean-Luc Beuzit. Ekip AU Mic sisteminde neler olduğunu anlamak için hem SPHERE hem de ALMA gibi diğer tesisleri kullanarak gözlemlere devam etmeyi planlıyor. Ancak şimdilik bu ilginç özellikler birer gizem olarak kalmaya devam edecek. Notlar AU Microscopii yeryüzünden yaklaşık 32 ışık-yılı uzaklıktadır. Disk temelde birbirleri ile çarpışan ve toza dönüşen asteroidlerden oluşmaktadır. Veriler Hubble Uzay Teleskopu Görüntüleme Tayfölçeri ile toplanmıştır. Diskin yandan görünümü üç boyutlu yapının yorumlanması konusunda zorluklara yol açıyor. ESO-Türkiye


Genel olarak gezegenlerin oluşumu yemek pişirmeye benzetilebilir. Gezegeni oluşturan malzemelere göre pişirme yöntemi de değişebilir. Hubble teleskopunu kullanan araştırmacılar, bir gezegeni disk kararsızlığı adı verilen şiddetli ve yoğun bir süreç olan kızarma aşamasındayken yakaladılar. Bu yöntemde madde ve gaz çeken çekirdek büyürken aynı zamanda yıldız çevresindeki maddeyi çeker ve böylece dış kısmı soğur ve kütle çekiminin diski parçalamasıyla bir ya da daha çok gezegen oluşur. Gökbilimciler uzun süredir Jüpiter benzeri büyük gezegenleri oluşumunu açıklayan uygun aday aradılar. Bu konuda Hubble'ın çözünürlüğü yapbozun önemli bir parçasını tamamladı. Araştırmacıların yoğun ve şiddetli bir süreç olarak tanımladığı Jüpiter benzeri bir ilkel gezegenin kanıtlarına Hubble teleskopu ile ulaşıldı. Bu keşif, Jüpiter gibi gezegenlerin disk kararsızlığı olarak adlandırılan döneme ilişkin ileri sürülen teoriyi destekliyor. Oluşma sürecinde olan yeni gezegen henüz 2 milyon yıl yaşında olduğu tahmin edilen genç yıldızı çevreleyen ön-gezegenimsi toz ve gaz diskinde gömülüdür (Güneş sistemimiz 4.6 milyar yıl yaşındadır). Subaru teleskopu ve Eureka Scientific'ten Thayne Currie: Doğa zekidir; gezegenleri farklı şekillerde üretebilir diyor. Tüm gezegenler çeşitli gaz ve tozun içerdiği disk içinde oluşur. Jüpiter'in oluşumu için öne çıkan teori, diske gömülü gezegenlerin, bir yıldızın çevresinde yörüngede dolanırken birbiriyle çarpışıp yapışan ve bu sayede büyüyen çekirdek yığılma olayıdır. Bu çekirdek daha sonra yavaşça gaz biriktirir. Buna karşılık disk kararsızlığı yaklaşımı bir yıldızın çevresindeki büyük disk soğurken kütle çekimi diskin hızla bir veya daha fazla gezegen kütlesi oluşturacak şekilde parçalanmasını sağladığını ileri sürer. AB Aurigae b olarak bilinen yeni oluşan dokuz Jüpiter kütleli gezegen, yıldızının çevresinde 14 milyar kilometre uzakta dolanıyor. Bu, Pluto'nun Güneş'e olan uzaklığından iki kat daha fazladır. Bu kadar uzak konumda çekirdeğin büyümesiyle bir Jüpiter oluşması oldukça uzun zaman alacaktır. Böylece araştırmacılar disk kararsızlığının bu kadar büyük mesafelerde de oluştuğu sonucuna ulaşıyor ki bu da genel kabul gören çekirdek birikim modeli tarafından ileri sürülen gezegen oluşumu modeliyle tezat bir görüntü oluşuyor. Yeni analiz iki Hubble cihazından gelen verilerle yapıldı: Uzay teleskopu görüntüleme tayf çekeri ve yakın kırmızı öte kamera ve çok nesneli tayf çeker. Veriler daha sonra Hawaii'de Mauna Kea'nın zirvesinde bulunan Japonya'nın Subaru teleskopundaki SCExAO adlı son teknolojiyle üretilmiş gezegen görüntüleme cihazından alınan verilerle karşılaştırıldı. Uzaydan ve yer merkezli teleskoplardan elde edilen veri zenginliği bu kritik süreçte önemli rol oynadı, çünkü bebek gezegenleri ve gezegenlerle ilgisi olmayan karmaşık disklerin özelliklerini belirlemek çok zordur. Bu sistemi yorumlamak çok zor. Proje için Hubble'a başvurmamızın nedenlerinden biri de; ışığı diskten ve herhangi bir gezegenden ayırmak için temiz görüntü ihtiyacı diyor Currie. Doğa da bu konuda yardımcı oldu: AB Aurigae yıldızının çevresinde dolanan geniş toz ve gaz diski Yer'den bakıldığında kenarı değil, neredeyse yüzü görülüyordu. Currie, Hubble'ın uzun ömürlü olması da keşifte önemli rol oynadığını belirtiyor. Başta AB Aurigae b'nin bir gezegen olduğu konusunda şüpheleri vardı. Hubble'ın arşiv verileri ve Subaru'dan alınan ek veriler birleştirildiğinde elde edilen sonuç fikrini değiştirdi. Hareketi bir ya da iki yıl boyunca tespit edemedik. Hubble, Subaru verileriyle birlikte yörüngedeki hareketi anlamamız 13 yıllık veri bütünü sayesinde oldu diyor Currie. Washington DC'deki Carnegie Bilim Enstitüsünden Alan Boss: Bu yeni keşif bazı gaz devi gezegenlerin disk kararsızlık mekanizması tarafından oluşabileceğinin güçlü bir kanıtıdır. Sonunda önemli olan tek şey kütle çekimidir, çünkü yıldız oluşum sürecinin artıkları şu ya da bu şekilde gezegen oluşturmak üzere kütle çekimiyle bir araya gelebilir diyor. Jüpiter benzeri gezegenlerin oluşumunun ilk günlerini anlamak, gökbilimcilere Güneş Sistemimizin tarihi hakkında da önemli ipuçları verir. Bu keşif aynı zamanda James Webb Uzay teleskopu da dahil birçok gözlem aracıyla AB Aurigae gibi gezegen öncesi disklerin kimyasal yapısıyla ilgili gelecekte yapılacak çalışmaların yolunu açıyor.


Dünya, Ay ve Mars kabuklarında altın, paladyum, platin ve diğer demir benzeri elementlerin varlığı güneş sistemindeki gezegen oluşumlarının mini-gezegen boyutlarındaki cisimlerle çarpışmasından oluştuğunu kanıtlıyor. İnsanlar için en değerli maddelerden olan altın günümüzden 4.5 milyar yıl önce gezegenimize çarpan başka bir cisim tarafından getirildiği düşünülüyor. Elde edilen yeni bulgular gezegenlerin böylesi bir çarpışma sonucunda oluştuğunu gösteriyor. Ay için bile büyük etki oluşturan çarpışmalar on milyonlarca yıl boyunca devam etmiş. Maryland Üniversitesi'nden jeoloji profesörü Richard Walker: Dünya ve diğer gezegenlerdeki demir çekirdek ve silikat manto katmanını oluşturan demir ve benzeri elementlerin gezegenin oluşumu aşamasında içine çekilmiş olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla aslında biz kabuğunda altın ya da demir benzeri elementleri olmayan bir dünyada yaşıyor olmalıydık diyor. Walker'a göre, gezegenin metalik çekirdek ve silikat manto oluştuktan sonra yüzeye demir benzeri elementlerin gelmiş olmalı. Bilim insanlarının bilmediği bir süreç içinde yüzeydeki bu maddeler yağmur gibi küçük parçalar ve daha büyük parçalar halinde inmiş olmalıdır. Buradaki sayısal modeller ihtiyaç duyulan parçaların boyutlarının kriterlerini belirliyor. Bu kriterler: - Dünya, Ay ve Mars'taki demir benzeri metallerin miktarını doğru saptaması, - Çarpışmanın etkisiyle yerel bölgelerde erimiş kayanın göletler oluşması ve bir kısmının da mantoya karışması, - Gezegen çekirdeklerinin parçalanmasına izin vermeyecek ölçüde büyük parçaların çarpışmaması. Bu kriterlere göre Ay'a çarpan en büyük cismin 250-300 km çapında ve Dünya'ya çarpan en büyük cismin ise Plüton boyutlarında yani 2400-3200 km çapında olması gerektiği sonucuna ulaşılıyor. Güneybatı Araştırma Enstitüsü'nden William Bottke: Bu çarpışma sonucunda çarpan cismin demir içerikli çekirdeği gezegenin çekirdeğiyle kaynaştı diyor. Ekip aynı zamanda günümüz asteroit büyüklük dağılımının Mars'a çarpan ve krater oluşturan eski asteroit izlerinin birbiriyle tutarlı olduğunu belirtiyor. Kaynak: Astronomy


Bir grup gökbilimci 2009 yılında keşfedilen, 47 ışık yılı uzaklıktaki GJ 1214b gezegeniyle ilgili iki olası durumu öne sürdü. Buna göre gezegen ya mini-Neptün büyüklüğünde olup atmosferi hidrojen ve helyumdan oluşmuştur, ya da üç Dünya büyüklüğünde olup tamamıyla su ile kaplıdır. Chicago Üniversitesi'nden Astronomi ve Astrofizik alanında çalışan bilimci Jacob Bean, büyük yer merkezli teleskopların büyük gezegenlerin atmosferlerine ait verilerini kullanarak çoklu-cisim tayfölçümü ve analizi adlı bir yöntem geliştirdi. Dr. Bean ve arkadaşlarının birkaç yıl önce geliştirdiği bu yöntemle görülemeyen gezegenlerin atmosferlerinin nasıl olabileceği tahmin edilebiliyor. Güneş Sistemi'ndeki gaz devlerinin özelliklerini kullanarak diğer gaz devlerinin yapısını -ağırlıklı olarak sudan oluşan atmosfer- tahmin ediyoruz diyor Bean. Güneş dışında diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegen sayısında son on yılda önemli bir artış gerçekleşti ve ötezegen keşifleri astronominin hızla büyüyen yeni bir alanı oldu. Bu alanda Chicago Üniversitesi'nde de son yıllarda sayısı hızla artan çalışmalar yapılmaktadır. Ocak ayında yapılan bir çalışmada Samanyolu'nda en az 17 milyar gezegenin Dünya büyüklüğünde olup bir kısmının da yaşamalanı içerisinde olduğu ileri sürülmüştü. Bean, kendi çalışmalarının kaynağının Hubble Uzay Teleskopu'nun kaydettiği GJ 1214b'nin 60 yörünge geçişi olduğunu belirtiyor. Gezegen atmosferine yönelik çalışmalar Hubble'ın ilk 10-20 yörünge verisini kapsıyordu. Bean atmosferin kimyasal bileşimini daha önce görülmemiş kadar hassasiyetle ölçmek için iletim tayfölçeri adı verilen bir yöntemi kullandı. Büyük Sürpriz Gezegenin atmosferindeki kesin sonuç büyük bir sürprize neden olabilir: Kozmik uzaklıktaki Dünya ikizinde bir yaşam biçimi ortaya konulabilir. Bir ötegezegende yaşamın izi atmosferindeki oksijen ve diğer gazların varlığıyla belirlenebilir. Gezegen bilimcileri oldukça fazla sayıda öne sürülen olasılıkları azaltmak için kuramsal çalışma yapıyorlar. Ötegezegen atmosferlerini ortaya çıkarmak için tasarlanmamış olan gözlem araçlarını gökbilimcilerin bu amaç için kullanabilmeleri ilginçtir. Tabi bunu yaparken oldukça sıradışı yollara başvuruyoruz. Elimizdekilerle yetiniyoruz diyor Bean. Bean GJ 1214b gezegeni üzerine uyguladıkları yöntemi diğer ötegezegenlere de yaymayı planlıyor. Henüz kesin olmayan sonuçlara göre, elimizdeki veriler çoğunlukla sudan oluşan bir atmosferin varlığını gösteriyor. Henüz göremediğimiz çok daha farklı yapılarda mümkün olabilir. Harvard Üniversitesi'nden Prof. David Charbonneau, eğer GJ 1214b bir su dünyası ise, diye başlayan cümleyi, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerden tamamen farklı yapıda bir gezegenle karşı karşıyayız demektir diyerek tamamlıyor. Zor Sorular Modern bilimin en zor sorularından biri: Evrende sadece biz mi varız ve yaşam için gerekli şartları sağlayan sadece Dünya mı var? Ötegezegenler hakkında böylesi bir soruyu sorma cesareti gösteren İtalyan filozof Giordano Bruno, Katolik Kilisesi'nin bağnaz görüşleri nedeniyle 1600 yılında yakılarak öldürülmüştü. Bruno şöyle diyordu: Gökyüzünde gördüğümüz güneşlerin yanında karanlıkta kaldıkları için göremediğimiz gezegenler vardır. Kendi güneşleri çevresinde dolanan sayısız Dünya gibi gezegenler bulunur. Ve günümüzde yeni ötegezegen keşifleri son yıllarda çorap söküğü gibi gelmeye başladı. Sayıları 850'yi geçti. 1990'larda başlayan ötegezegen avında, başlarda daha büyük ve bulunmaları kolay olduğu için Jüpiter gibi gaz devleri keşfedilebiliyordu. Yıldızlarına daha yakın olan bu devlere 'sıcak Jüpiter' demeye başladık diyor Charbonneau. Hedef Dünya benzerlerini bulmaktı. Son yıllarda bilimciler birbiriyle yarışırcasına daha küçük gezegenleri keşfetmeye başladı. Özellikle 600 milyon dolarlık Kepler Teleskopu'nun 2009'da göreve başlamasıyla bu alanda bir atılım gerçekleşti. 100 üyeden oluşan Kepler bilimcileri güneş benzeri yıldızların çevresindeki gezegenleri keşfedebilmek için teleskoptan gelen verileri incelemeyi sürdürüyor. Kepler güneş benzeri ve küçük yıldızların çevresindeki yaşam alanlarında olası küçük gezegenleri görebilecek yetenektedir. Görevin amacı da zaten buydu diyor Fabrycky. Fabrycky, Kepler verilerindeki geçiş zamanlarını alarak yıldızın önünden geçen gezegenlerin sebep olduğu mini tutulma zamanlarını ölçtü. Geçiş zamanlarındaki tutarsızlıklar genellikle diğer gezegenlerin çekimsel etkisinden kaynaklanır. Kepler'in şimdiye kadar 105 gezegeni onay gördü, 2740 gezegen adayı ise onay sırasını bekliyor. Fabrycky iki yıl önce Santa Cruz'daki Californiya Üniversitesi'nde Kepler-11 adlı tek bir yıldızın çevresinde dolanan altı gezegeni keşfeden ekibin bir üyesiydi. Kepler-11 gezegen sinyalleri en iyi olan gezegen sistemleri arasındaydı diyor Fabrycky. Bean ve arkadaşları bugüne kadar Hubble Teleskopu, Spitzer Uzay Teleskopu ve Şili'deki Çok Büyük Teleskop ile Magellan ikiz Teleskoplarını kullanarak gezegenlerin atmosferlerini gözlediler. Ancak planlanan Dev Magellan Teleskopu ile önümüzdeki on yıl içinde göreve başlayacak olan James Webb Teleskopu'nun yetenekleri, bu teleskopları gölgede bırakacak nitelikte olacaktır. Yeni teleskoplarla aynı şekilde ötegezegenlerin atmosferik çalışmalarını yapmak mümkün olacak. Aslında onlarla birlikte yaşanabilir küçük gezegen çalışmalarını da yapabileceğiz diyor Charbonneau.


NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ile Güneş'e yakın dört gezegenimsi bulutsu karşılaştırıldı. Burada Kedi Gözü Bulutsusu olarak bilinen NGC 6543, NGC 7662, NGC 7009 ve NGC 6826 görülmektedir. Birleştirilmiş görüntülerde pembe renk Chandra görüntüsünü, kırmızı-mavi-yeşil renkler ise Hubble ile alınan görüntüleri gösteriyor. Dünya'ya yakın, 5000 ışık yılı içerisinde yer alan yirmi bulutsuya ilişkin çalışmanın ilk bölümü tamamlandı. Çalışma Chandra ile önceden çalışılmış ayrıca ondört bulutsuyu da içermektedir. Birkaç milyar yıl sonra Güneş'in de bir gezegenimsi bulutsuya döneceğini düşünürsek, bunun yıldız evriminin bir parçası olduğunu söyleyebiliriz. Güneş benzeri bir yıldız, hidrojenini bitirdiğinde yarıçapının yüzlerce katına ulaşacak kadar büyüyerek bir kırmızı dev haline gelir. Bu aşamadan sonra yıldız bir beyaz cüce oluşturacak şekilde küçülür ve geriye sıcak çekirdeği kalarak dış katmanlarını uzaya atar. Sıcak çekirdekten kaynaklanan yıldız rüzgarı ile atmosferindeki gaz dışarı doğru fırlar ve teleskoplarla görülen ipliksi ve kabuksu bir yapıya bürünür. Yeni çalışmaya örnek olan bulutsulara göre gezegenimsi bulutsuların % 30'u yıldızın atmosferinden yayılan X-ışınları, yıldız rüzgarıyla çarpışarak şok dalgalarını oluşturur. Yeni çalışma X-ışınlarının sönük halelerle çevrili karmaşık kabuklu görüntülerini ortaya koyuyor. Bu şok dalgalarının yayıldığı alan ölçü alınarak nesnenin 5000 yıldan daha genç olduğu ortaya çıkarıldı. Çalışmada bulutsuların yarısında X-ışınlarının patlayan yıldıza eşlik eden başka bir yıldızdan kaynaklandığı ve bu nedenle yüksek enerjili X-ışınlarının oluştuğu düşünülüyor. Gelecekte yapılacak çalışmalarla gezegenimsi bulutsuların yapısı ve bunların evriminde çift yıldızların rolü daha iyi anlaşılabilecek. Sonuçlar The Astronomical Journal'ın Ağustos 2012 sayısında yayınlandı. Çalışma New York'taki Rochester Teknoloji Enstitüsü'nden Joel Kastner ve Rodolfo Montez Jr.'in başını çektiği 23 kişilik bir ekiple yapıldı.


ESO'nun Yeni Teknoloji Teleskopu ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nu kullanan gökbilimciler gökadamızın merkezinde 100'den fazla bulutsu keşfettiler. Kelebek-şeklindeki bu kozmik aile üyelerinin gizemli bir şekilde hizanlandıkları bulundu bu, gökcisimlerinin özellikleri ve birbirlerinden farklı geçmişleriyle şaşırtıcı sonuçlar ortaya çıkardı. Güneş'imiz gibi bir yıldızın yaşamındaki son evreler yıldızın dış katmanlarını etrafındaki uzaya atmasıyla sonuçlanır, bu nesnelere daha sonra geniş yelpazedeki güzel renkleri ve şaşırtıcı şekilleri nedeniyle gezegenimsi bulutsular adı verilir. Bu tür bulutsuların bir türü, çift kutuplu gezegenimsi bulutsu olarak bilinirler ve oluştukları yıldızın etrafında kum saati veya kelebek benzeri şekiller meydana getirirler. Bütün bu bulutsular farklı yerlerde ve farklı özelliklerle doğdular. Ve ne tekil bulutsular ne de onları oluşturan yıldızlar, diğer gezegenimsi bulutsularla herhangi bir etkileşimde bulunmadılar. Bununla birlikte, İngiltere'deki Manchester Üniversitesi'inden gökbilimcilerin yaptığı yeni bir çalışma bu bulutsuların bazıları arasında şaşırtıcı benzerliklerin olduğunu gösterdi: çoğu gökyüzünde aynı şekilde hizalanmışlardı . Bu gerçekten şaşırtıcı bir buluş, eğer doğruysa çok önemli bir yere sahip, diyor araştırma makalesinin yazarlarından biri Byran Rees . Bu hayalet kelebeklerin çoğunun uzun eksenlerinin gökadamız düzlemiyle aynı doğrultuda oldukları görülüyor. Hem Hubble hem de NTT'yi kullanarak, bu nesnelerin gerçekten iyi görüntülerini elde edebildik, ve böylece üzerlerinde detaylı olarak çalışabildik. Gökbilimciler Samanyolu'nun merkezinde bulunan 130 gezegenimsi bulutsuyu gözlediler. Üç farklı tür tespit ettiler , ve bunların özellikleri ve görünüşleri üzerinde durdular. Bu kümelenmelerden iki tanesi beklendiği gibi gökyüzünde rastgele hizalanmış olsalar da, üçüncü olanın çift kutuplu bulutsu şaşırtıcı bir şekilde özel bir hizalanma gösterdiğini gördük, diyor makalenin ikinci yazarı Albert Zijlstra, Manchester Üniversitesi. Herhangi bir hizalanma bile şaşırtıcı olsa da, böyle bir şeyi gökadanın kalabalık merkezi bölgesinde görmüş olmak çok daha beklenmedik bir şey. Gezegenimsi bulutsuların oluştukları yıldız sisteminin dönmesi ile şekillendirildikleri düşünülüyor. Bu, bir sistemin özelliğine bağlıdır örneğin, bir çift yıldız sistemi , ya da etrafında gezegezenleri olan bir yıldız, her ikisi de şişen baloncuğu büyük ölçüde etkileyebilmektedir. Çift kutuplu bazı bulutsuların şekilleri olağandışı olabilmektedir, ve belkide çift yıldız sistemindeki kütlenin jetlerle yörünge düzlemine dik bir şekilde dışarıya atılmasıyla oluşmaktadırlar. Bu çift kutuplu bulutsularda gördüğümüz hizalanma, gökadanın merkezi bölgelerindeki yıldız sistemleri ile ilgili garip şeylerin habercisi olabilir, diye açıklıyor Rees. Bunların gördüğümüz gibi hizalanmış olması, bulutsuları meydana getiren yıldız sistemlerinin yıldızlar-arası buluta dik bir şekilde dönmesiyle açıklanabilir ki, bu da oldukça ilginç. Bu bulutsuları onların ataları olan yıldızların özellikleri şekillendirmiş olsa da, yeni bulgular gizemli bir faktörün daha olabileceği ipuçlarını veriyor. Bu karmaşık yıldızsal özelliklerin yanında, Samanyolu'nun çekirdek bölgesi de gökada merkezinin etrafında dönüyor. Bu çekirdek bölgesinin tüm gökada üzerindeki etkisi düşünüldüğünden daha fazla olabilir manyetik alanı vasıtasıyla. Gökbilimciler gezegenimsi bulutsuların düzenli hareketlerinin, çekirdek bölgesi oluştuğu sırada etkili olan güçlü manyetik alanların varlığı nedeniyle açıklanabileceğini öneriyorlar. Bu tür bulutsulardan merkeze yakın olanlar aynı düzenli şekilde hizalanmıyorlar, manyetik alanlar günümüz koşullarından çok daha şiddetli değerlere sahip olmalılar . Bu nesneleri çalışırken çok şey öğrendik, diye sonlandırıyor Zijlstra. Gerçekten bu şekilde beklenmedik davranışlar sergiliyorlarsa, bunun sonuçları sadece tekil olarak yıldızların geçmişini değil, tüm gökadanın geçmişini etkileyecektir. Notlar Bir çift-kutuplu bulutsunun Uzun ekseni kelebeğin kanatları boyunca bölünürken, kısa ekseni gövde boyunca şekillenmektedir. Gezegenimsi bulutsuların şekillerine ait görüntüler üç şekilde sınıflandırılır, eliptik, ya hizalanmış ya da hizalanmamış iç yapı, ve çift kutup. Bir çift yıldız sistemi, ortak kütle-çekim merkezi etrafında dolanan iki yıldızdan oluşmaktadır. Gökadamızın erken dönemlerinde var olan manyetik alanın kökeni ve özellikleri hakkında çok az şey biliniyor, bu nedenle zamanla şiddetlendikleri veya sönümlendikleri henüz bilinmiyor. ESO-Türkiye


Dünyanın en büyük dört teleskobunu kullanan bilim insanları, onlarca ışık yılı uzaklıkta yer alan iki genç yıldızın çevresinde, Dünya-Güneş uzaklığı kadarlık bölgelerinde tozlu ve kayalık disklerin olduğunu keşfettiler. Gökbilimciler ESO'nun 8 m çapındaki Çok Büyük Teleskobuna takılan MIDI kızılötesi ile 100 m çapındaki bir teleskop ile elde edilebilecek verileri elde ettiler. MIDI, biri Güneş'ten daha sıcak diğeri daha soğuk olan Güneş benzeri iki yıldızı gözledi. İlki HD69830 olarak kodlanmış 2 milyar yıl yaşındaki K0V turuncu yıldız. Yıldız 41 ışık yılı uzağımızda ve Pupa takımyıldızında bulunuyor. Yıldızın Neptün benzeri üç gezegeni bulunmaktadır. İkinci yıldız olan eta Corvi, 59 ışık yılı uzaklıkta, Karga takımyıldızında bulunuyor. Yıldız 1.3 milyar yıl yaşında ve F2V sınıfında yer alıyor. Daha önceden yapılan gözlemler her iki yıldızın çevresinde madde diski olduğunu göstermişti. Disk eta Corvi'den 22.5 milyar km uzaklıkta dolandığı için kolaylıkla bulunmuştu. MIDI ile taranan HD69830 yıldızının 7.5 ile 360 milyon km uzaklığını saran görece küçük toz diski açık bir şekilde görülüyor. Burada bulunan gezegenlerden bu toz diskinin manzarası müthiş görünecektir. Tozun kaynağına ilişkin yapılan bir tahmin yıldızın çevresinde dolanan gezegenler, asteroitler ve kuyrukluyıldızların yüksek oranda çarpışması olarak yürütülüyor. Benzer bir diskte eta Corvi'den 24 ile 450 milyon km kadarlık alanı kaplayan bölgesinde keşfedildi (Dünya-Güneş uzaklığı 150 milyon km'dir.) MIDI ile elde edilen bu sonuçlar disklerin yıldızlarına çok yakın olduğunu gösteriyor. Her iki yıldızın yaşı ve disklerin konumları burada yer alan büyük nesnelerin çarpışmış olabileceğini de akla getiriyor. Kele Üniversitesi'nden Dr. Rachel Smith, bu arayışın temelinde dünya benzeri gezegen keşfinin yattığını belirtiyor. MIDI ile varılan bu sonuçlara ancak evreni gözleyen büyük teleskoplarla varabilirdik. Yörüngesinde kayalık gezegen olduğu bölgelerde oluşan çarpışmaların benzerini dünyada yaşamıştı. Bu karşılaştırmalar ile kuramın söylediği gezegenlerin nasıl oluştuğunu ve geliştiğini, doğrudan gözlem yaparak yeni yeni test edebiliyoruz. Kaynak: Science Daily


İlk kez, bir yıldızın bir gezegeni yuttuğu keşfedildi. Gözlemler kırmızı dev aşamasına gelmiş bir yıldızın genişlemesinden dolayı bir gezegeni yuttuğunu gösteriyor. Penn State Üniversitesi'nden Prof. Alex Wolszczan: Benzer bir kader Güneş 5 milyar yıl sonra kırmızı dev aşamasına yani Dünya'nın yörüngesinin bulunduğu bölgeye kadar genişleyince Güneş Sistemi'ndeki iç gezegenleri de bekliyor. Böylesi bir sonu güneş sistemi dışında ilk kez gözledik diyor. Hem de gökbilimciler Güneş'in on katından daha büyük ve eski olan BD+48 740 adlı yıldızın çevresinde değişik bir yörüngede dolanan büyük bir gezegen de keşfettiler. Yıldızın kimyasal yapısı ve gezegenin şaşırtan eliptik yörüngesi sistemde oldukça farklı olaylar olduğunu işaret ediyor. Polanya Kopernik Üniversitesi'nden Monika Adamow: Ayrıntılı tayfölçer incelememizle kırmızı devde 14 milyar yıl önce oluşan ve ender rastlanan oldukça yüksek miktarda lityumun izine rastladık diyor. Yüksek orandaki lityum bu kırmızı devi oldukça yıpratmaktadır. Wolszczan: Kuramcılar lityum içerikli yıldızların büyük patlama dışında evrende sadece birkaç tane çok özel durumlarda oluştuğunu tespit etti. BD+48 740 olayında yıldıza bir helezon yayı çizerek giden bir gezegendeki lityum miktarının yıldızı çok fazla ısıttığını düşünüyoruz diyor. Gökbilimcilerin elde ettiği ikinci bir kanıt ise yıldızın çevresinde anormal bir eliptik yörüngede dolanan 1,6 Jüpiter kütlesindeki gezegen. Kopernik Üniversitesi'nden Andrzej Niedzielski: Bu gezegen Mars'ın yörüngesinin biraz uzağından yıldıza çok yakın bir bölgeye kadar ilerliyor. Böylesi yörüngeler yaşlı yıldızlarda ender görülür diyor. Çünkü gezegenler arasındaki kütle çekimsel kuvvet onların kendilerine ait özel yörüngeler oluşturmalarını sağlar. Bu gezegendeki sıra dışı yörüngenin yıldızın, yuttuğu gezegenden dolayı anormal ısınarak dev gezegene bir patlamayla enerji püskürtmesi ve gezegenin normal yörüngesinden sapması şeklinde açıklanıyor. İspanya-Madrid'deki Autonoma Üniversitesi'nden Eva Villaver: Bir yıldızın oldukça hızlı bir şekilde bir gezegeni yakalaması neredeyse olası olmayan bir durumdur, ancak yıldızın farklı kimyası böylesi bir çarpışmanın gerçekleştiğini gösteriyor. Yüksek oranda lityumla kirlenen kırmızı dev yıldızın yörüngesinde sıra dışı bir yörüngede dolanan bir gezegenin varlığı, yıldızın en azından bir gezegeni yakalayıp yuttuğunu gösterir diyor. Keşif Hobby-Eberly Teleskopu kullanılarak gerçekleşti.


Dünya mavi, Mars kıpkırmızıdır. Venüs ise parlak beyaz. Gökbilimciler gezegenlerin gerçek renklerinin önemli ayrıntıları ortaya çıkarabileceğini belirtiyor. Örneğin Mars kırmızıdır, çünkü toprağında demir oksit denilen paslı madde bulunur. Ya gezegenimizin benzersiz mavi rengi? Çünkü atmosferimiz kırmızıdan daha çok mavi ışın saçar. Bu nedenle de atmosferin üstü ve altı mavi görünür. Diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerde Güneş Sistemi'ndeki gezegenler gibi farklı renklere sahip olabilirler. Gökbilimciler Dünya benzeri bir gezegen kayalık mı yoksa gaz mı olduğunu anlamak için bir renk çalışması yaptılar. Astrophysical Journal'da yayınlanan ve gökbilimci Lucy McFadden ve UCLA lisans öğrencisi Carolyn Crow'un yürüttüğü çalışma güneş sistemindeki gezegenleri renklerine göre sınıflandırdı. Çalışmada Dünya diğer gezegenlere göre tıpkı bir martının gökyüzündeki yükselişi gibi en önde duruyor. Crow: Geliştirdiğimiz yöntem gezegenleri ayırmaktadır. Bu çalışma, Dünya'ya benzeri olmayan bir gezegen sıfatını verir diyor. McFadden: Gelecekte ötegezegenlerden gelen ışığı toplayabilecek olan teleskoplar ile gezegenin rengine bakıp ayrıntılı çalışma yapılabilir. Dünya Benzeri Gezegenler Dünya, Ay ve Mars'ın renk bilgisi NASA'nın Deep Impact uzay aracı ile elde edildi. 103P/Hartley 2 ile 4 Kasım tarihinde karşılaşan araç uzaktan Dünya'yı gözledi. Bu çalışma uzaklarda bir yerlerde bulunabilecek yabancı birileri için Dünya'nın neye benzediğini tespit etmeye yardımcı oldu. Deep Impact'taki yüksek çözünürlüklü araç ile Dünya'nın ışık şiddeti ölçüldü. HRI tekeri yardımıyla dönebilen 30 cm çapında ve yedi farklı filtreye sahip bir teleskoptur. Her filtre ışığın farklı renklerini gösterir. Deep Impact 28 Mayıs 2008'de Dünya'nın önünden geçerken Ay'dan gelen ışığı ve 2009'da ise Mars'tan gelen ışığı test etti. Filtrelerin diğer gezegenler ve uyduları ile Dünya arasındaki farkı nasıl göreceği merak ediliyordu ki çalışmaya bu nedenler sekiz araştırmacı daha katıldı. Büyük Karışım Dünya, Ay ve Mars Deep Impact ile renklendirildi. Filtrelerden geçen ışık parmak izi gibi gezegenden gezegene fark ediyordu. Bunun için ekip Merkür, Venüs, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve Satürn'ün dev uydusu Titan'ı da çalışmaya ekledi. Büyük gezegenlerdeki renk verilerini yan yana koyunca bir karışıklık yaşandı. Çözüm için sadece üç ana renk; mavi, yeşil ve kırmızı renge sahip filtrelerin kullanılmasına karar verildi. Ekip daha sonra gezegenlerin atmosfer ve yüzeylerinden yansıyan ışığın dalga boylarındaki benzerlikleri gruplayarak kümeler oluşturdu. Böylece Satürn, Jüpiter, Uranüs ve Neptün devleri kümenin bir köşesinde toplandı. Kayalık iç gezegenler Merkür, Venüs ve Mars ise ayrı bir bölgede yerlerini aldı. Gruplandırmada Dünya diğerlerinde çok farklı bir noktada yerini buldu. Bunun da iki nedeni bulunuyor. İlki mavi ışık saçılması. Buna Rayleigh saçılması denir. Diğeri de Dünya'nın kızılötesi ışığı emmemesidir. Atmosferimizdeki metan ve amonyak gibi emiciliği düşük olan gazlar, Jüpiter, Satürn gibi dev gezegenlere göre az miktarda bulunur. Dünya'nın renklerinin nedeni atmosfer. Atmosfer morötesi ve kızılötesi ışınları soğurmadan saçmaktadır. Renkli Gelecek Gelecekte üç filtre yöntemiyle yapılan bu çalışma ötegezegenlere uygulanabilir. Elde edilen renklere bakarak gezegen hakkında ayrıntılı bilgilere sahip olabiliriz diyor Crow. Örneğin bir ötezegezen Dünya'ya benzer renkteki izi gösterebilir. Elbette bu gezegenin mavi ve geniş okyanuslarla kaplı olduğu anlamına gelmiyor. Kaynak: NASA 5 Yorumlar gök kuşağı gibi neden bunu yapmışlarki zaten ne gezegenlerin renkleri var nede başka bir şeyi Sorunuzun yanıtı yazı içinde var aslında. Gezegen renkleriyle gezegenlerin yüzey yapıları, atmosferleri gibi fiziksel özellikleri hakkında bilgi edinilebiliyor. Her gezegen farklı yapıda olabilir ve bu nedenle optük bölgede farklı renkte görülür. Teleskopla Satürn'e, Jüpiter'e ya da Mars'a baktığınızda bu renkleri görebiliyorsunuz. İnternet üzerinde ve yazı görselinde de bu renkleri görebilirsiniz. güneş sistemindeki gezegenler neden renksiz bunun tanımı neden yok 'Renksiz' değiller. Her gezegenin kendine özel rengi ya da renkleri var. Yazıda bu belirtilmiş.


Gezgin 1'den (Voyager 1) gelen veriler aracın yıldızlararası uzaya ulaşan ilk insan yapımı cisim olduğunu doğruluyor. Araç şu an Güneş'ten 18 milyar km uzaktadır. Gezgin 1 verilerine göre araç Güneş'i saran heliosfer ya da güneşi saran devasa kabarcıktan yıldızlararası uzaya geçiş yaptı. Bilimciler aracın yıldızlararası ortama giriş yaptığını iki kanıtla belirledi: Güneş'in manyetik alanı boyunca uzaklaşan yüklü parçacıkların dışarıdan gelen yüklü parçacıklarla yok olması ve yine dışarıdan kaynaklanan kozmik ışınların yoğunluğunun artması. Yani Gezgin 1 artık yıldızlararası ortamın manyetik alanında. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü Gezgin projesi bilimcilerinden Ed Stone: Bu tuhaf yıldızlararası ortama giren Gezgin 1 ile insanlığın ulaştığı en uzak noktanın keşfi demektir. Bu nedenle araç dikkatleri üzerine çekiyor. Kozmik ışın ve yalıtılmış enerjik parçacık verilerine bakıldığında aracın yıldızlarası ortama girdiğini söylüyoruz. Buna karşılık araç Güneş'in manyetik alanını hala hissediyor diyor. Bilimciler Gezgin 1'in tam anlamıyla yıldızlararası uzayda olması için ne kadar daha yol alması gerektiğini bilmiyor. Onlara göre bu birkaç ay hatta birkaç yıl daha sürebilir. Heliosfer güneş Sistemi'ndeki gezegenlerden en az 13 milyar kilometre kadar uzağa uzanır. Burada güneşin manyetik alanı ve güneşten dışa doğru genişleyen iyonize rüzgar hakimdir. Heliosfer dışındaki uzayı ise Samanyolu'ndaki yakın yıldızların manyetik alanı doldurur. Gezgin 1 ve ikizi Gezgin 2, 1977 yılında fırlatıldı. Araçlar 1990 yılında yıldızlararası görevlerine başlamadan önce Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ü izledi. Şimdi ise heliosferin dışına çıkıyorlar. Heliosferin büyüklüğünü belirlemek Gezgin görevlerinin bir parçasıdır. Gezgin-2 Güneş'ten yaklaşık 15 milyar kilometre uzakta olup henüz heliosferin içindedir. Bulunduğu bölge yüklü parçacıkların oluşturduğu düzgün manyetik çizgiyle kaplı olduğundan heliosferin dışına güvenle ulaşmasını sağlar. Bölgede ölen yıldızlardan kaynaklanan düşük enerjili kozmik ışınların tespiti yapılabilir. John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuarı'ndan Stamatios Krimigis: Güneş'ten kaynaklı parçacıkların dramatik şekilde ve hızla yok olduğunu gördük. Manyetik karayolu girişinde sanki büyük bir vakum varmış gibi yoğunluk birden 1000 kat azalıyor. Gezgin 1'in yaklaşık 34 yıl önce Jüpiter'in dev manyetosferini terk ettiğinden beri böylesi bir düşüşle karşılaşmamıştık diyor. Gezgin 1'in yüklü parçacık gözlemleri aracın hala yıldızlararası ortam geçiş bölgesinde olduğunu gösteriyor. Bölgeye geçerken güneşin manyetik alanı çizgileri boyunca gözlenen yüklü parçacık sayısı hızla azaldı. Ancak manyetik alana dik doğrultuda hareket eden parçacık sayısı bu denli azalmadı, alan boyunca ve alana dik hareket eden kozmik ışın yoğunluğu ise arttı. Yıldızlararası uzayda hareket eden yüklü parçacıkların yönünde önemli bir değişiklik beklenmemektedir. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Leonard Burlaga: Manyetik alan yönünde önemli bir değişiklik söz konusu olduğu için biz hala güneş kaynaklı manyetik alan çizgilerini gözlemliyoruz diyor. Not: Astronomi Diyarı üzerinde paylaştığım 1000. yazı güzel bir haberle oldu. Dile kolay 1000. Gökbilimle dolu 1000 haber ya da yazı. Sadece bilim. Nice 1000'ler diyelim artık.


NASA'nın Gezgin 1 (Voyager 1) uzay aracı 33 yıllık yolculuğunun ardından Güneş Sistemi'ndeki güneş rüzgarlarının etkisini kaybettiği en uzak noktaya ulaştı. Gezgin 1 aracı şu an Güneş'ten 17.4 milyar km uzaklıkta bulunuyor. Bilim insanları bu bölgedeki güneş rüzgarı ile yıldızlararası bölgede yıldızlardan kaynaklanan rüzgarın karşılaştığını düşünüyor. Aracın vardığı yer güneş sisteminin son bölgesi olması nedeniyle bir dönüm noktası olma özelliğini taşıyor. Yani şimdiye kadar insanoğlunun yaptığı bir araç ilk kez güneş sisteminin son noktasına ulaştı. Kaliforniya Enstitüsü ve Teknolojisi'nden Gezgin görevinden sorumlu ekipten Ed Stone: Güneş rüzgarının ulaştığı son noktayı geçtik. Bu da Gezgin 1'in şu anda yıldızlararası boşluğa daha yakın olduğunu gösteriyor diyor. Güneşimiz, Güneş Sistemi'nin çevresini bir balon gibi saran ve adına heliosfer denilen yüklü parçacıklarla dolu bölgeye kadar etkir. Şok dalgasıyla ses hızından daha yüksek bir rüzgarın etkisiyle fırlayan parçacıklar etkinin geçtiği bölgeye kadar ulaşır. Bu noktada güneş rüzgarı önemli ölçüde yavaşlar ve heliosfere ulaşır. 5 Eylül 1977 tarihinde fırlatılan Gezgin 1 Aralık 2004'te heliosfere ulaştı. Bilim insanları buradaki güneş rüzgarının hızını anlayabilmek amacıyla araçtaki Düşük Enerji Yüklü parçacık Aleti'nden gelen verileri kullandılar. Araştırmacılar, Gezgin 1'in dış yüzüne çarpan parçacıkların hızının aracın hızına eşit olduğunu anladıklarında güneş rüzgarının etkisinin artık hissedilmediğini anladılar. Gezgin 1 geçtiğimiz Haziran ayında Güneş'ten yaklaşık 17 milyar km uzaklıktaydı. Bilim insanları bölgedeki güneş rüzgarının hızının değişken olduğunu bildiklerinden dört ay boyunca ölçümler aldılar. Ölçümlere göre güneş rüzgarının hızı aracın aldığı yola göre yılda saniyede 20 km azalarak Ağustos 2007'de saniyede 60 km'ye kadar düştü. Geçtiğimiz Haziran ayından bu yana da ölçülen hız sıfır oldu. Bilim insanları Gezgin 1'in henüz heliosfer ötesi bölgesine girmemiş olduğunu düşünüyor. Yıldızlararası uzaya doğru geçişte sıcak parçacıkların sayısı azalırken soğuk parçacıkların sayısında artış gözlenir. Bilim insanları heliosferin yapısıyla ilgili verileri kullanarak Gezgin 1'in bu bölgeden ne zaman çıkabileceğini hesapladılar. Buna göre araç 4 yıl içinde bölgeyi terk edecek. Atina'daki Uygulamalı Fizik Laboratuarı ve Atina Akademisi'nden Tom Krimigis: Bilimin gerçekleri ile Gezgin 1'in gerçekleri arasında bir çıkmazda olduğumuz görünüyor. Bu nedenle modellerimizi yeniden yapmak zorundayız diyor. Gezgin 1'in ikiz kardeşi olan Gezgin 2 ise 20 Ağustos 1977'de fırlatıldı. Araç şu anda 14.2 milyar km uzaklıkta bulunuyor. İki araç farklı yörüngelerde ve farklı hızlarda yollarına devam ediyorlar. Gezgin 2'nin hızı saniyede 15 km iken Gezgin 1 saniyede 17 km'lik bir hıza sahip. Önümüzdeki birkaç yıl içinde Gezgin 2'yi, Gezgin 1'in karşılaştığı olgular bekliyor olacak. Kaynak: NASA-JPL Şok Sınırı : Güneş'ten milyarlarca km uzağa dek uzanan güneş rüzgarıyla üflenen elektrik yüklü gaz akışının sınırladığı yerdir. Bu rüzgar saniyede 300 ile 700 km arasında değişen bir hızla hareketlidir. Yıldızlararası rüzgarın etkisinin hissedildiği bu noktada güneş rüzgarının hızı düşmeye başlar. Heliosfer : Güneş'ten yayılan rüzgar gezegen yörüngelerini de geçerek geniş bir kabarcık oluşturur. Bu kabarcık uzayda Güneş ile birlikte hareket eder. Heliosfer Kırsalı : Heliosferin dış bölgesidir. Gezgin Güneş'ten 14 milyar km uzaklıktayken bu bölgeye girdi. Bu uzaklık Dünya-Güneş uzaklığının 94 katıdır. Bu bölgede güneş rüzgarı ile yıldızlararası uzaydan gelen yıldız rüzgarları ilk kez karşılaşır. Heliosfer Sonu : Bu sınır noktasında güneş rüzgarıyla yıldız rüzgarları arasında basınç dengelenmiştir.Gezgin bu bölgeyi de geçince artık yıldızlararası uzayda olacak. Yay şoku : Bir dere içindeki kayanın önünde oluşan suyun etkisi gibi yıldızlararası uzayda oluşan yay şeklindeki şok formu.


Gezgin-1 aracı ilkini Şubat 2014'de gözlediği şok dalgalarının devam ettiğini ve üçüncüsünü gözlediğini bildirdi. Her şok dalgası aracın yıldızlararası uzayda yol aldığının da bir kanıtı. NASA'nın Gezgin-1 (Voyager-1) uzay aracı bu yılın başlarında dışa doğru yayılmakta olan tsunami dalgası içinde kaldı. Araştırmacılara göre bu görülen en uzun ömürlü şok dalgasıydı. Iowa Üniversitesi'nden fizik profesörü Don Gurnett: Çoğu insan gibi ben de yıldızlararası ortamın sakin ve durgun olduğuna inanırdım. Ama bu şok dalgalarının varlığı bu fikri değiştirecek gibi diyor. Güneş'in korona katmanından atılan kütle yüzeyden ayrılarak adeta bir tsunami dalgası oluşturur. Aslında bu bir basınç dalgasıdır. Yüklü parçacıklardan oluşan şok dalgası yıldızlararası ortamda ilerlemeye başlar. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Ed Stone: Tsunami dalgası dışarıya iyonlaşmış gaz olarak çıkar ve uzayda bir çalgının teli gibi titreşir diyor. Bu, Gezgin-1'in yaşadığı üçüncü şok dalgasıydı. İlki Ekim-Kasım 2012'de, daha şiddetli olan ikincisi Nisan-Mayıs 2013'deydi. Gezgin-1'in yaşadığı son şok dalgası Şubat 2014'te başladı ve Kasım ayındaki verilere göre de devam ediyordu. Uzay aracı son şok dalgasının başlangıcından bu yana 400 milyon kilometre yol aldı. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden emekli astrofizikçi Leonard Burlaga: Bu sıra dışı olay aslında yıldızlararası ortamda şok dalgalarının yoluna devam ettiğini göstermekle birlikte akla yeni soruların gelmesine neden oluyor diyor. Bu son dalganın neden bu kadar uzun ömürlü olduğu anlaşılmış değil. Bölgenin ne kadar geniş olduğu ya da dalganın ne kadar hızla hareket ettiği ise belirsiz. Gezgin-1 ise tüm bu belirsizliğin içinde yoluna devam ediyor. 1977 yılında 16 gün arayla fırlatılan Gezgin-1 ve Gezgin-2 araçları gaz gezegenlerin yakınından geçti. Gezgin-1'den önce fırlatılan Gezgin-2 Güneş Sistemi'nde ikizine göre daha fazla dolandığı için birkaç yıl içinde yıldızlar arası uzaya girmesi bekleniyor. Buna karşılık Gezgin-1 yıldızlar arası uzaya çoktan açıldı.