NASA'nın Gezgin-2 (Voyager-2) uzay aracı 25 yıl önce Güneş Sistemi'nin hakkında en az bilgi sahibi olunan gezegeni Uranüs'ün yakınından geçmiş ve gaz devine ait birçok veri yollamıştı. Alınan görüntülerde özellikle Uranüs'ün buzlarla kaplı uydusu Miranda araştırmacıları şaşırtmıştı. Bilim insanları bu uydunun buzlarla kaplı yüzeyinin kraterlerle dolu bir yapıda olduğunu bekliyordu. Ancak alınan görüntülerde Miranda'nın yüzeyinde çizgi şeklinde vadiler ve sırtlar, zikzak şeklinde derin oluşumlar olduğunu fark ettiler. Uydu yüzeyinde derin uçurumlar ve fay hatları dikkat çekiyordu. Tüm bu bilgiler uydunun geçmişte tektonik ve termal hareketlerle sarsıldığını gösteriyor. Bilim insanları şaşırtan sadece bu değil. Uranüs'ün manyetik kuzey ve güney kutuplarının gezegenin yörüngesinin kuzey-güney ekseniyle uyumlu olmadığı da anlaşıldı. Gezegenin manyetik alan kutupları aksine ekvatora daha yakındı. Bu da manyetik alanları yüzeyde oluşan Dünya, Jüpiter, Satürn'ün tersine Uranüs'ün manyetik alanının yüzeye yakın olduğunu gösteriyor. Gezgin-1, 4 Ağustos 1977'de ve ikizi olan Gezgin-2 ise 16 gün sonra fırlatılmıştı. Gezgin-2 yolu üzerindeki Jüpiter ve Satürn'ü ziyaret ettikten sonra Dünya'dan 3 milyar km uzaklıktaki Uranüs'e 24 Ocak 1986'da 81 500 km kadar yakınına ulaşmayı başarmış ve Uranüs ile ilgili bilim insanlarını şaşırtan birçok bilgiyi sağlamıştı. Gezgin-2 öncesinde bilim insanları yer teleskoplarıyla Uranüs hakkında bilgi edinmeye çalışmışlardı. Bir yıldızın önünden geçişi sırasında gezegenin dokuz dar halkaya sahip olduğu anlaşılmıştı. Bu halkaların görüntüsünü almak ise Gezgin-2'ye kadar mümkün olmadı. Uranüs halkaları, buzdan oluşmuş parlak Satürn halkalarının tersine güneş ışığını az yansıttığı için koyu renkte görülür. Bilim insanları aynı zamanda Uranüs'ün sıcaklığının kararlı bir durumda olduğunu yani kutuptan kutba sıcaklığının değişmediğini ve -210 C derecede de fark ettiler. Bu da onları şaşırtan bir başka bilgiydi. Gezgin-2, Uranüs'te bilinenden başka 11 yeni uydu ve iki yeni halkanın da var olduğunu bildirdi. Gezgin-2 Ağustos 1989'da son gezegen Neptün'ün yanından geçti. Araç şu anda yıldızlararası uzaya çıkmak üzere yoluna devam ediyor. Araç Güneş'ten 14 milyar km uzaklıkta bulunuyor. Gezgin-1 ise 17 milyar km uzaklıkta ve yıldızlararası uzayla tanışmak üzere.


Belki bir gün uzaydaki olası yabancılar Dünya'nın başıboş olarak uzaya yolladığı araçla ve buradaki sürprizle karşılaşabilir. Araç içindeki altın plakta güzel bir hikaye saklı. Gezgin 1 ve 2 gaz devlerinin yakınından uçup güneş sistemini terk etmek üzere tasarlandı. NASA çalışanları ile bir araya gelen Carl Sagan olası dünya dışı medeniyete bazı mesajlar iletmek üzere bir araya geldi. O zamanki ekip üyesi Ann Druyan: Uçsuz bucaksız uzay boşluğunda yol alacak araç son derece küçük bir olasılıkta olsa olası gelişmiş bir medeniyetle karşılaşabilir. Carl ve Tim Ferris bu projeyi dile getirdiklerinde çok farklı olacağını anlamıştım diyor. Gezgin Dünya'nın en büyük müzik arşivini, gezegen ve yaşayanlarını sergileyen bir fotoğraf galerisi, karasal sesler, hem doğal ve teknolojik sesleri taşıyor. Bu nasıl yapıldı? 1970'li yıllardaki teknolojideki manyetik bantlar ışıma ve manyetik alanlar nedeniyle bozulabilirdi. Sagan ekibinin üyesi Radyo gökbilimci Frank Drake bir öneri getirdi: fonograf kayıt. Uzaylılar böylece eski bir teknoloji olmasına karşılık daha dayanıklı olan fonograf kayıtlara ulaşabilirdi. Fonograf kayıtların mikro meteoroit etkilerle bozulması ise bir metalin yağmur damlaları ilke bozulması sürecindeki gibi yüz milyonlarca yıl alır. Kayıt içinse altın kaplamalı bakır plaklar kullanılmalıydı. 90 dakikalık kayıtta müzik ve yüz kadar görüntü yer alacaktı. Böylece dünya müziği, coğrafyası, tarihi, kültürel çeşitlemelerini içeren bir kayıt örneği elde edildi. Konuşma dillerinde de bilinen en eski dil olan Sümer dilinden günümüzde konuşulan tüm dillere kadar geniş bir yelpaze sunuldu. Hepsinde de Amerikalı beş yaşındaki çocuğun dediği cümle yer aldı: Dünya gezegeninin çocuklarından Merhaba. 90 dakikalık müzik bölümünde ise 55 dilde selam, bir balina sesine, havlayan köpek sesine, Birleşmiş Milletler Sekreterinin şiirsel selamlamasına yer verildi. Ayrıca aşık bir kadının beyin dalgaları, çok çeşitli konuları ele alan 118 fotoğrafta arşivde kendine yer buldu. Tüm bu kayıtlar herhangi bir ET'nin ilgisini çekebilir. Çünkü dinleyen insanlar üzerinde etkili olmuştur. Özellikle de aşık bir kadının beyin dalgaları. Benim aklıma bir fikir gelmişti. Kayıtlardan birisi EEG olmalıydı. EEG desenleri düşüncenin izidir. Bizim teknolojimizden belki de birkaç milyon yıl daha ileri olan bir uygarlık böylesi bir düşünce şifresini gerçekte çözebilirdi. Yani bir insanı deşifre edebilir diyor Druyan. Sagan ve ekibin diğer üyeleri bu öneriyi benimsediler ve düşünce dalgaları için Druyan gönüllü oldu. New York Üniversitesi Tıp Merkezi'nden Dr. Julius Korein ve Tim Ferris yardımıyla yaklaşık bir saatlik bir çalışma yapılarak kayıt alındı diyerek ekliyor Druyan. EEG 3 Haziran 1977'de tamamlandı. 1 Haziran günü, yani kayıttan iki gün önce, Carl bana telefonda önemli bir şey söyledi. Ona iki altın plağın hazırlanması sırasında aşık olmuştum. Evlenmeye karar verdik. Sanki birbirimiz için yaratılmıştık diyor Druyan. O anın duyguları kayıt sırasında adeta yankılandı. Tüm dizi bir dakikalık zaman dilimine sıkıştırıldı. 27 yaşında ve aşık bir kadının tüm duygu ve düşünceleri işte o kayıttadır. Şimdi o kayıt soznsuza dek yaşayacak. 100 milyon yıl boyunca duracak. Benim için Gezgin çok önemli ve değerli bir araçtır ve beni ölüm korkusundan uzak tutar. Günün birinde eğer Gezgin araçlarından biri yabancı bir uygarlıkla karşılaşırsa onlara müzisyenler, balina, köpek, cırcır böceği gibi birçok sesin yer aldığı çalışmayı sunacak. Onlar için çözülmesi en büyük sır ise genç bir kadına ait olan çizgi dizisi olacak. Gezgin araçlarını bulacak olası uygarlıklar arasında biz de varız. Teknoloji bir gün uzak sondaları yakalayacak kadar ilerleyebilir. Böylesi bir durum için çözüm ise Arthur C. Clarke'dan geldi. Arthur C. Clarke altın kayda bir not eklemeyi teklif etti: Lütfen bana, yıldızlara doğru ilerleyebilmem için izin verin. Çünkü Gezgin'in başkalarına anlatacak çok hikayesi var. 1 Yorum vay be! yeni çağın aşıkları aşklarını dünyaya duyurmaya çalışmıyor, yeni hedefleri uzaylılar. inşallah kayıt başarıyla bir uzaylının eline ulaşır.


Yakın gökada M51'de patlayan bir yıldız alışılmadık bir gösteriye imza attı. Patlamayla uzaya atılan madde fazla sayıda dağılım gösterdiğinden erken dönem süpernova olaylarından biri olduğu düşünülüyor. Patlayan yıldızlar, vücudumuzda da bulunan, bilinen tüm ağır elementleri barındıran birer fabrika gibidir. Bu süpernovalar bazen gökyüzünü de aydınlatan son derece yüksek enerjili olaylardır. Bu patlama genelde kütle çekimi iç basınç dengesizliği sonucu içeri çekilen maddenin çekirdeğin sıcaklığının yükselmesine ve termonükleer olay başlatmasıyla gerçekleşir. Böylesi yıldızlar güneşten daha genç olmalarına karşılık çok daha büyük kütlelidirler (10-100 kat). Bu yıldızlardaki nükleer tepkime güneşteki gibidir yani hidrojeni helyuma çevirirler. Ancak bu süreç daha ağır elementlerin oluşumuna kadar sürer. Nükleer tepkime sonunda oluşan demir tepkimeyi durdurur. Böylece kütle çekimiyle termonükleer aktivite arasındaki denge bozulur. Kütle çekimiyle yıldız çöker ve izleyen süreçte çok fazla enerjiyle patlar. Yıldız dış kabuğunu uzaya savurur ve parlayarak kendini gökyüzünde gösterir. Böylesi bir yıldız Samanyolu'na komşu olan M 51 Gökadası'nda 31 Mayıs ve 1 Haziran tarihleri arasında kendini gösterdi. Süpernova ilk kez Fransız amatör gökbilimcilerce görüldü ve ardından Weizmann Enstitüsü'ndeki bilim insanlarınca incelemeye alındı. Nesne Tel Aviv Üniversitesi'nin Wise Gözlemevi tarafından görüntülendi. Bu görüntüler bilim insanlarına süpernova olaylarının izlenmesi için önemli veriler sağladı. 26 milyon ışık yılı uzaklıktaki M51'de son süpernova 2005 yılında gözlenmişti. Bir gökada da her 100 yılda bir süpernova ortaya çıktığı düşünülmektedir. M51'de daha fazla süpernova görülmesinin nedeni, kütleli yıldız oluşumları nedeniyle oluşan etkileşimler ve böylece yıldızı çöktüren ve patlatan süreçlerle açıklanmaktadır. Araştırmacılar patlamanın tam zamanını ölçmek ve olayın izlenmesi için daha fazla veriye ihtiyaç duyduklarından amatör gökbilimcileri yardıma çağırıyor. Not: Konuyla ilgili güzel bir yazıyı Arif Bayırlı kendi sitesinde kaleme almış. Yazı için tıklayın.


M51 ve NGC 5194 olarak bilinen Girdap Gökadası, sarmal gökadaların en iyi örneklerindendir. İki kıvrılmış sarmal kollarıyla gökada, yüz milyardan fazla yıldıza evsahipliği yapıyor ve kollardan biri küçük gökada NGC 5195 ile birleşmektedir. 30 milyon ışık yılı uzaklıktaki gökada bir dürbünle bile gözlenebilir. Gökbilimciler ellerindeki iyi teleskopları kullanarak gökadanın ayrıntılı yapısını inceleyebiliyor. ESA'nın Herschel ve XMM-Newton uzay teleskopları ile üç farklı dalga boyunda elde edilen görüntüler eşliğinde üç ayrı yaş grubundaki yıldızların Girdap Gökadası'nı nasıl oluşturduğunu anlamak için birleştirilmiştir. Herschel'in kızılötesi dalga boyu ile elde edilen veriler kırmızı ve sarı ile gösterilip, gökadanın sarmal kollarındaki yıldızlar arasındaki birçok önemli maddedeki küçük kozmik tozunu kırmızı rengiyle gösterir. Bu gaz ve toz karışımı Girdap Gökadası'nın geleceği için gerekli hammaddeyi sağlar. Görünür ve morötesi ışıkla ise gökadanın şu andaki yıldız kuşakları görülebiliyor. Çevrelerine güçlü rüzgarları ile ışıma saçan genç ve büyük kütleli yıldızlar XMM-Newton ile morötesi dalga boyunda görülebiliyor. Bu yıldızlar birleştirilmiş görüntüde yeşil ile gösterilen parlak noktalar yüksek sıcaklığa sahip yıldızları ve kümeleri gösterir. Görüntüde ayrıca XMM-Newton ile de X-ışınları saçan eski yıldız kalıntıları görülebiliyor. Mavi renk ile gösterilen X-ışını kaynakları ya ağır yıldızların son birkaç bin yıl içinde süpernova ile ya da eşi nötron yıldızı veya karadelik olan ikili sistemlerdeki patlamalarla geriye kalan kalıntıların izleridir.


Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Teleskopu'nun gücünü kullanan iki uluslar-arası gökbilimciler ekibi gökadaların merkezlerinde bulunan dev karadeliklerden uzaya atılan jetlere ve bunların çevrelerini nasıl etkilediklerine odaklandılar. Her iki ekip de yakın, sessiz bir karadeliğin etrafındaki moleküler gaz bulutlarının şimdiye kadarki en keskin görüntülerini elde ederek uzak bir karadelikten çıkan beklenmedik güçlü bir jetin anlık görüntüsünü yakaladılar. Aralarında kendi gökadamız, Samanyolu'nun da olduğu, Evren'de bulunan neredeyse her gökadanın kalbinde süper-dev kütleli birkaç milyar güneş kütlesinde karadelikler bulunmaktadır. Uzak geçmişte, bu tuhaf nesneler oldukça akitflerdi, çevrelerinde bulunan çok miktarda maddeyi yutarak göz kamaştırıcı şekilde parlıyorlar ve yuttukları maddenin çok az miktarını olağanüstü güçlü jetlerle dışarıya doğru atıyorlardı. Şimdiki Evrende, çoğu süper kütleli karadelik daha az aktif, ancak bunlardan çıkan jetler ve çevreleriyle ilişkileri halen gökada evrimini etkilemeye devam ediyor. Farklı ölçeklerdeki karadelik jetlerini araştırmak için ALMA'yı kullanan iki yeni çalışma da bugün Astronomy & Astrophysics dergisinde yayınlandı: NGC 1433 gökadasında bulunan yakın ancak görece sessiz bir karadelik ve oldukça uzak ve aktif nesne PKS 1830-211. ALMA NGC 1433'ün merkezine yakın bir bölgedeki moleküler gazın içinde şaşırtıcı bir sarmal yapı ortaya çıkardı,, diyor ilk makalenin başyazarı Françoise Combes . Bu, malzemelerin karadeliğe nasıl yakıt sağladıklarını açıklıyor. ALMA ile elde edilen keskin görüntüler sayesinde, karadelikten dışarıya doğru atılan bir jet maddesi keşfettik, uzunluğu ise sadece 150 ışık-yılıydı. Bu bir dış gökada içerisinde şimdiye kadar bulunan en küçük moleküler bulut örneğidir. Merkezi karadelikten jetlerle sürüklenen bu akışın keşfi, bu tür jetlerin yıldız oluşumunu nasıl durdurabileceğini ve gökadaların merkezi bölgelerinin büyümelerini düzenleyebileceğini gösteriyor . PKS 1830-211'de Ivan Marti-Vidal ve ekibi ayrıca Evren'in erken dönemlerine ait çok daha parlak ve aktif, jet akışları olan süper kütleli bir karadeliği gözlediler . Alışılmadık bir özelliği var çünkü parlak ışığı araya giren büyük kütleli bir karadeliğin içinden geçerek kütleçekimsel merceklenmeye uğruyor ve yeryüzüne iki görüntü şeklinde ulaşıyor . Zaman zaman, süper kütleli karadelikler aniden çok miktarda maddeyi yutarlar , bu da jetlerin gücünü arttırır ve böylece ışımaya fazladan enerji sağlar. Şimdi ALMA bu olaylardan bir tanesini PKS 1830-211 içerisinde gerçekleştiği sırada yakaladı. Karadelik hazımsızlığının ALMA gözlemi tamamen şans eseriydi. PKS 1830-211'i başka bir amaçla gözlüyorduk, sonra kütleçekimsel merceklenme görüntülerindeki renk ve yoğunluk değişimini fark ettik. Bu beklenmedik davranışı dikkatle izlediğimizde şans eseri taze yeni maddelerin karadeliğin jet üretim bölgesine doğru giriş yaptığını gördük, diyor ikinci makalenin yardımcı yazarı Sebastien Muller. Araştırma ekibi daha sonra bu şiddetli olayın başka teleskoplarca görülüp görülmediğini araştırdı ve Fermi-LAT uydusu ile yapılan görüntüleme çalışmalarında oldukça açık bir gama ışın sinyali bulunduğunu gördüler. ALMA'nın gözlediği uzun dalgaboylarındaki ışımayı arttıran bu süreç ayrıca jet ışımasındaki ışığı hızlandırarak Evrendeki en yüksek enerjilere kadar yükseltmektedir . İlk kez gama ışınları ile milimetre-altı radyo dalgaları arasında bir karadeliğin jetinden kaynaklanan açık bir bağlantı kurulmuş oldu, diye ekliyor Sebastien Muller. Aşağıdaki film bu olayı göstermektedir. ALMA'nın yakın ve uzak süper kütleli karadeliklerin jetleri ile ilgili araştırmaları bu iki yeni gözlemle başlamış oldu. Hali hazırda ALMA ile diğer yakın aktif gökadaları ve eşsiz nesne PKS 1830-211'i inceleyen Combes ve ekibinin araştırmaları ALMA'nın ve diğer teleskopların gelecekteki araştırmalarının odağında olması bekleniyor. Hala karadeliklerin nasıl olup da bu dev, enerji yüklü madde ve ışıma jetlerini meydana getirdiği konusunda öğreneceklerimiz var, diye sonlandırıyor Ivan Marti-Vidal. Ancak ALMA, henüz tamamlanmadan elde ettiği yeni sonuçlarla, bu jetleri tespit etmek için eşsiz güçte bir alet olduğunu göstermiştir ve bu keşifler şimdilik sadece başlangıç! Notlar Bu süreç geri-bildirim olarak adlandırılır ve bir gökadanın merkezindeki karadeliğin kütlesi ile onu çevreleyen şişkinliğin kütlesi hakkındaki gizemli ilişkiyi açıklayabilir. Karadelik gazı hızlandırarak, daha aktif hale getirir, ancak daha sonra jetleri meydana getirerek etrafındaki gazı temizler ve yıldız oluşumunu durdurur. PKS 1830-211'in kırmızıya kayma değeri 2.5'tir, yani ışığının bize ulaşmadan önce 11 milyar yıl geçmesi gerekmektedir. Gördüğümüz ışık Evren şimdiki yaşının henüz % 20'sinde iken yayılmaya başlamıştı. Karşılaştırma için NGC 1433'ten gelen ışığın, Yeryüzü'ne ulaşması için 30 milyon yıl geçmesi gerektiğini söyleyebiliriz, bu da galaktik ölçekte oldukça kısa bir zaman dilimidir. Einstein'in genel görelilik teorisi ışığın bir gökada gibi büyük kütleli bir nesnenin yakınından geçişi sırasında sapacağını tahmin etmektedir. Bu etkiye kütleçekimsel merceklenme adı verilir ve ilk kez 1979 yılında, çok sayıda kütleçekimsel merceklenme olayı keşfedilmiştir. Merceklenme arka tarafta yer alan ışık kaynaklarının çoklu görüntülerini oluşturmasının yanısıra, ışık şiddetini arttırmakta ve kaynakların biçimlerini bozmaktadır. İçeriye düşen madde bir yıldız ya da bir molekül bulutu olabilir. Bu tür bir bulut Samanyolu'nun merkezine düşerken gözlenmiştir . Bu enerji gama ışınları olarak salınır, bu da elektromanyetik radyasyonun en kısa dalgaboyuna sahip en yüksek enerjili türüdür. ESO-Türkiye


ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde elde edilen yeni bir görüntüde muhteşem Messier 4 küresel yıldız kümesi gösteriliyor. Bu on binlerce yaşlı yıldızlar topluluğu bize en yakın ve en çok araştırılan küresel kümelerden olup, küme üzerindeki son çalışmalar buradaki yıldızlardan birinin beklenmedik özelliklerini ortaya çıkarmıştır. Yıldızın sonsuz gençliğin gizemine sahip olduğu görülüyor. Samanyolu gökadası bazıları Evrenin geçmişine kadar uzanan (eso1141) 150'den fazla küresel kümeye ev sahipliği yapmaktadır. Yeryüzüne en yakın olan Messier 4 kümesi (NGC 6121 olarak da bilinir) olup Akrep takımyıldızı doğrultusunda bulunmaktadır. Bu parlak nesne dürbünle kolayca görülebilmekte olup, kırmızı parlak yıldız Antares'e yakındır, ve küçük amatör bir teleskopla bazı yıldızları görülebilir. ESO'nun La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metrelik teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile elde edilen kümenin bu yeni görüntüsünde kümenin on binlerce yıldızı gözler önüne seriliyor ve küme Samanyolu'nun zengin arka fonuna karşı görüntüleniyor. Gökbilimciler ayrıca kümedeki çok sayıda yıldızı özel olarak ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile inceledi. Yıldızlardan gelen ışığı bileşenlerine ayırarak onların kimyasal yapıları ve yaşları ortaya çıkarılabiliyor. Messier 4'teki yıldızlardan elde edilen yeni sonuçlar heyecan verici. Küresel kümedeki yıldızlar yaşlılar ve bu nedenle normalde ağır kimyasal elementlerce zengin olmamaları beklenir . Bulunan şey bu, ancak son yapılan taramalarda bir yıldızın beklenenden çok daha fazla miktarda hafif element lityum içerdiği görüldü. Bu lityumun kaynağı ise gizemli. Normalde bu elementin zamanla yıldızın milyarlarca yıllık yaşamında yok olması gerekiyor, ancak binlercesi arasından bu yıldız sonsuz gençliğin gizemini çözmüş gibi görünüyor. Ya bir şekilde orjinal lityumunu korumayı başardı, ya da kendini yeni üretilmiş lityumla zenginleştirmenin bir yolunu buldu. Bu WFI görüntüsü kümenin geniş bir görüntüsünü ve zengin çevresini göstermektedir. Ayrıca merkezi bölgenin yörüngedeki NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile alınan tamamlayıcı ve daha ayrıntılı bir görüntüsü bu hafta Hubble Haftanın Görüntüsü serisinin bir parçası olarak yayınlandı. Notlar Helyum'dan daha ağır olan çoğu kimyasal element yıldızlarda meydana gelir ve yıldızların yaşamının sonunda yıldızlar-arası ortama aktarılır. Bu zengin maddeler daha sonra gelecekteki yıldız nesillerinin yapı taşlarını oluştururlar. Sonuç olarak küresel kümelerdeki gibi elementler açısından kayda değer bir zenginleştirme öncesindeki bir ortamda meydana gelen çok yaşlı. ESO-Türkiye


Arizona Üniversitesi Steward Gözlemevi'ndeki gökbilimciler yıldızına yakın yörüngede dolanan bir gezegenin keşfedilmesiyle ilgili yeni bir optik yöntem geliştirdiler. 63 Işık Yılı Uzaklıktaki Beta Ressam yıldızının 7-10 Jüpiter kütleli gezegeninin varlığı daha önce Avrupa Güney Gözlemevi'ndeki Çok Büyük Teleskop ile onaylanmıştı. Yıldız ışığını izleyerek bu yoğun ışık içinde yer alan gezegen bulunabiliyor. Steward Gözlemevi'nden Phil Hinz: Bu teknik yeni gezegenlerin keşfinde önemli bir kapı açmıştır. Şimdiye kadar Neptün yörüngesinde ve daha ötesi kadar uzaklıklarda yer alan gezegenler bulabiliyorduk. Şimdi ise yıldıza daha yakın yerlerde bulunan gezegenleri görebileceğiz diyor. Başka bir ifadeyle sistemimize bizdeki olanaklarla dışarıdan bakan bir yabancı gökbilimci, ancak Uranüs ve Neptün'ü keşfedebilirdi. Daha içeride yer alan Merkür, Venüs, Dünya, Mars ve Satürn'ü ise göremezlerdi. Yeni optik sisteminin gücünü karşılaştırmak amacıyla Neptün'ün Güneş'ten 4.5 milyar km ya da 30 GB (1 GB=Güneş-Dünya uzaklığı, 150 milyon km) kadar uzaklıkta yer aldığını hatırlatmakta fayda var. Yeni görüntülenen Beta Ressam b gezegeni yıldızından, yıldız sistemlerinde gezegen kütlelerinin çoğunluğunu oluşturduğu düşünülen, 7 GB uzaklıkta bulunuyor. Hinz'e göre yıldızların 5 ile 10 GB kadar uzaklıktaki yörüngeleri büyük kütleli gezegenleri barındırır. Gezegen avcıları çeşitli yöntemlerle ötegezegenlerin izlerini bulmaya çalışır. Bu yöntemlerden biri olan gezegenin yıldızda oluşturduğu küçük kütle çekimi nedeniyle yıldızın sallanmasıyla ilgili yöntemle şimdiye kadar çok az gezegen keşfi yapıldı. Hinz'e göre sayısı gittikçe artan ötegezegenlerin arasında yıldızdan uzak dev gaz gezegenlerin keşfi daha kolaydır. Geliştirdiğimiz teknik Jüpiter büyüklüğündeki alt kütleli gaz gezegenlerin keşfine izin verir. İlk kez biz Alfa Erboğa gibi çevresi oldukça aydınlık olan bir yıldızın çevresinde dev gaz gezegenlerinin görülebileceğini gösterdik diyor Hinz. Yıldız ışığının son derece duyarlı bir yöntemle arıtılması ve yüksek ölçüde karmaşık matematiğin kullanımı gökbilimcilerin buluş yapmasını sağlıyor. Steward Gözlemevi'nden John Codona: Aslında gezegenden gelen sönük ışık yıldızın daha güçlü ışığı altında kaybolur. Biz bu sönük ışığı ortaya çıkarıyoruz. Eğer siz yıldız ışığından 1 milyon kez daha sönük yeni şeyler bulmayı hedefliyorsanız büyük bir sorununuz var demektir diyor. Ötegezegenlerden gelen bu zayıf ışığı bulmak için gökbilimciler yıldızın parlak diskini örtüyor. Kendi matematiksel yöntemini kullanan Codona, teleskop içine giren yıldız ışığını içindeki dalgalanmaları aradı. Bu okyanusun dibinden güneşe bakmaya benzer. Yüzeydeki dalgalanma nedeniyle gökyüzü ve bulutlar tamamıyla farklı görünecektir diyor İsviçre Ulusal ve Enstitü ve Teknolojisi'nden gökbilimci Sascha Quanz. Tekniğin uygulanmasında Arizona'daki Hopkins Dağı'nda bulunan 6.5 metrelik teleskopun büyük etkisi olmuştur. Kaynak: Science Daily


Güneş'e yakın yıldızlardan biri olan Gliese 581'in çevresindeki yaşam alanı içinde bulunan gezegende olası yaşam izini belirleyebilmek için bugüne kadar birkaç çalışma yapıldı. Daha önce yaşam olabilecek gezegenlerden ikisinden ümidini kesen gökbilimcilerin yeni gözdesi Gliese 581 d gezegeni. Gezegen dünya gibi yaşamı destekler özelliğe sahip olabilir. Evrende yalnız mıyız? Uzayın herhangi bir yerinde Dünya gibi yaşam olan bir gezegen bulunuyor mu? Bu sorunun yanıtını arayan gökbilimciler çalışmalarını yıldızlarının yaşam alanı içinde bulunan karasal gezegenlerde yoğunlaştırdı. Çünkü yaşam alanı içinde yer alan bir gezegenin sıcaklığı ne soğuk ne de sıcak olur ve bu nedenle yaşam için en gerekli madde olan sıvı suyu barındırabilir. Bu arayışta kırmızı cüce Gliese 581 yıldızı özel bir yerde. 2007 yılında yıldızın yaşam alanının iç ve dış kısmında iki gezegen bulunduğu belirlendi. Gliese 581 d gezegeni başta soğuk bir gezegen olarak nitelense de araştırmacılar bu gezegenin yaşamı barındırabileceğini belirledi. Yine de atmosfer uzmanları gezegende dünya gibi sıvı okyanusların bulunmasının Venüs'de olduğu gibi sera etkisi nedeniyle buharlaşabileceğini gösterdi. Santa Cruz Üniversitesi'nde Steven Vogt'un başkanlığını yaptığı bir ekip 2010 yılında Gliese 581 g adlı Zarmina'nın Dünyası olarak nitelendirdikleri bir gezegenin varlığını belirledi. Dünya kütlesine yakın bir kütleye sahip olan gezegen yaşam alanının tam ortasında bulunuyor. Bu keşifle Dünya benzeri bir gezegen bulunmuş gibiydi. Ancak başka araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen gözlemlerle gezegenle ilgili umutların tükenmesine neden oldu. Gökbilimcilerin büyük bir çoğunluğu şimdi Gliese 581 g'de yaşamın olamayacağına inanıyor. Nihayet Gliese 581 g'den daha büyük ve ondan uzaktaki yörüngesinde dolanan Gliese 581 d'de yaşam olabileceği belirlendi. Çalışma Paris'teki Pierre Simon Laplace Enstitüsü'ndeki Meteoroloji Hareketleri Laboratuarı çalışanları ile Robin Wordsworth, François Forget ile gerçekleşti. Dünya'dan iki kat büyük ve yedi dünya kütlesindeki gezegenin karasal olduğu düşünülüyor. İlk bakışta gezegenin yaşamı destekler nitelikte olmadığı düşünülür. Çünkü gezegen Dünya'nın aldığı enerjinin üçte birini aldığı ve yıldızına kilitli olduğu için bir kısmı sürekli gündüz diğer kısmı ise sürekli gecedir. Keşfinden sonra atmosferinin kalın olabileceği ve bu durumun gündüz kısmında sıcaklığın yüksek olmasına ve gece kısmında ise çok düşük olmasına neden olacağı düşünülüyordu. Bu düşüncenin doğruluğunu test etmek için Wordsworth ve ekibi bir bilgisayar modeliyle ötegezegenin iklimini öngörmeye çalıştı. Model Dünya'daki iklim değişikliğini göz önünde tutarak üç boyutta gezegen atmosferini ve yüzeyini ortaya çıkarmaya çalışır. Model gazlar, bulut ve parçacık akımları etkilerinin de eklenmesiyle gerçeğe yakın duruma getirilmeye çalışılacak. Bu kadar büyük bir gezegende en olası senaryo okyanus, bulut ya da yağışların olması değil, gezegenin yoğun karbondioksit bulutlarıyla kaplı olmasıdır. Bunun en önemli sonucu Dünya'daki gökyüzünün mavi görünmesinin nedeni olan Rayleigh saçılmasıdır. Atmosferden geçen Güneş ışığının kalın atmosfer tarafından saçılmaya uğramasıyla gökyüzü mavi bir renge bürünür. Ancak Gliese 581 yıldızının kırmızı ışığı bu durumdan neredeyse etkilenmez. Bu da atmosferde sera etkisi oluşturan karbondioksitin gezegeni ısıtarak yükseklerde karbondioksit buzunun oluşumuna neden olur. 3 boyutlu benzetimde gündüz ışığı ile ısınan atmosferin dolanarak gece tarafında ve kutuplarda atmosferin çökmesini engellediği gösterildi. Bilim insanları 20 ışık yılı uzaklıktaki Gliese 581'in bize yakın yıldızlardan biri olduğu için de mutlular. Konu böylesi bir yıldıza gitme değil. Yıldızlararası uzaya gönderilen Gezegen 1 (Voyager 1) böylesi bir yıldıza 300 000 yılda ancak ulaşır. Bilim insanlarını mutlu eden gezegenin doğrudan gözlemlerle atmosferinin incelenebileceğidir. Her ne kadar Gliese 581 d için yaşamı barındırabilecek gezegen olma olasılığı varsa da Uranüs ya da Neptün gibi atmosferinde hidrojeni tutmuş, yıldızın erken döneminde esen yıldız rüzgarları atmosferi yırtmış olabileceği olasılığını da göz ardı etmemek gerekiyor. Yakın gelecekte daha güçlü teleskoplarla ayrıntılı bilgiler gün ışığına çıkabilecek. Eğer Gliese 581 d yaşam için uygun bir yerse ilginç bir yüzeyi ve oldukça kalın bir atmosferi olmalıdır. Ancak gezegen alışık olduğumuz iklim çeşitliliği yönünden zengin olmayabilir. Elbette yaşam için Dünya'daki durumun şart olmadığı da düşünülenler arasında.


Sarmal yapılar, bitkiler ve hayvanlardan, tropikal siklonlara ve gökadalara kadar çeşitli doğal cisimlerde görülür. Kuzey Karolina Doğa Bilimleri Müzesindeki araştırmacılar sarmal gökadaların sarmal kollarını doğru şekilde ölçmek için basit bir teknik geliştirdiler. Üstelik bu çalışmaya herkes katılabilir. Yeni ve basit yöntemde kişilerin kalıpları tanıma özelliğinden yararlanılması amaçlanıyor. Böylece araştırmacılara oldukça basit yöntemle yardımcı olunabilir. Samanyolu gibi sarmal gökadalar yakın evrenimizin yaklaşık %70'ini oluşturur. Bu gökadaların çoğunda sarmal kolları ile kollar arası bölgeler arasındaki parlaklık farkı çok incedir ve bu da bilgisayarlarca yapılan otomatik yöntemlerin analizini zorlaştırabilir. Ön planda yer alan yıldızlar bile bu analizin önündeki engeldir. Buna karşılık sarmal gökadalardaki kalıplar insanlar tarafından kolayca görülüp izlenebilir. Bilgisayar algoritmaları özellikle sürekli değilse sarmal kolların nerede başlayıp bittiğini belirlemesi bir insanın analizine göre daha uzun zamanlar alabilir. Proje ekibinden Patrick Treuthardt: İnsanlar tarafından oluşturulan izlemelerle yazılımızın sonuçlarını test edebiliyoruz. Sarmal kolların sarım derecesine eğim açısı adı verilir. Sarmal bir desen çok sayıda sarılmış kollara sahipse küçük bir eğim açısına sahiptir. Sarmal model çok açıksa geniş bir eğim açısına sahiptir. Eğim açısı neden önemlidir? Çünkü ana gökadanın çekirdeğinde bulunan karadeliğin kütlesi ya da karanlık madde içeriği gibi ölçülmesi daha zor ve zaman alıcı parametrelerin hesabını kolaylaştırır diyor. Çalışmaya https://www.zooniverse.org/projects/astro-lab-ncmns/spiral-graph adresinden ulaşabilirsiniz.


Gökbilimciler oldukça sakin sanılan bir gökadanın merkezinde oldukça şaşırtıcı enerjik hareketlilik saptadı. Bu da gökadaların çekirdeklerinde yatan süper kütleli karadeliklerin, gökadalar üzerinde ne kadar büyük bir etkisi olduğunu gösteriyor. Keşif, Ulusal Bilim Vakfı'na ait Çok Büyük Dizi Teleskopu ile yapıldı. Araştırmacılar bu durumu sönmüş köze benzin dökmeye benzetiyor. Süper kütleli karadeliğin tuttuğu ve çevresinde dolanan gaz kitlesi zaman zaman suskun canavarı uyandırıyor. Gökadalar temelde ikiye ayrılır. Biri gaz zengini ve bol yıldız oluşturan aktif gökadalar, diğeri ise gaz fakiri ve az yıldız oluşturan eliptik gökadalar. Tüm gökadalar yaşamlarına aktif olarak başlar. Merkezlerindeki süper kütleli karadelikler tarafından dağılmaktan kurtulurlar. Ancak bu canavarların yaydığı güçlü jet akımları ve madde rüzgarları, yıldız oluşumu için gerekli hammaddenin dağılmasına neden olur. Çalışmanın başyazarı Durham Üniversitesi'nden Chris Harrison: Uzun yıllardır radyo teleskoplarla yaptığımız son derece parlak gökada gözlemleri sonucunda, bu olayla ilgili doğrudan kanıtlara ulaştık. Bunlar, merkezlerindeki karadelikleri saran gazdan yayılan jetlerle kendilerini gösterir. Bu sürecin anlaşılması çalışmamızın odak noktası oldu diyor. Harrison ve arkadaşları Fincan olarak bilinen J1430+1339 gökadasını incelemek için VLA'yı kullandı. Dünya'dan yaklaşık 1,1 milyar ışık yılı uzaktaki gökadanın merkezindeki karadeliğin tükettiği madde miktarının gökadanın özelliklerini ortaya çıkardığı anlaşılmıştı. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu ile yapılan düzenli gözlemlerle gökadanın eliptik olduğu belirlendi. Ama çok yıldız oluşturan gökada ile eliptik gökada arasındaki dönüşüm sürecinde olduğu anlaşıldı. VLA gözlemleri ile 2000 ışık yılı boyutlarındaki küçük püskürtü yapıların, gökadanın merkezinden 30.000 ile 40.000 ışık yılı uzaklıklara kadar yer aldığını gösterildi. Görünür ışık gözlemleri ile gazın saniyede 1000 kilometrelik hızla hareket ettiği hesaplandı. Çalışma ekibinden Durham'daki başka bir gökbilimci Alasdair Thomson, gökada merkezindeki karadelikten bir fırtına sonucunda madde jetlerinin yayıldığının radyo gözlemleriyle belirlendiğine işaret ediyor. Daha büyük ölçeklerde gaz çarpışmaları yaşanıyor. Bu da son derece güçlü radyo ışıklı gökada olması demektir. VLA'nın inanılmaz yetenekleri çok soluk radyo gökadaların bu özelliklerini de ortaya çıkarır diyor. Fincan'ın yıldız oluşum süreci, karadeliğin sorumlu olduğu jetlerle yok olabilir. Çevremizdeki gökadaların evriminin anlaşılmasında bu çalışma önemli rol oynayacaktır diyor Harrison. Harrison ve ekibi bunun gibi toplamda sekiz gökadaya bakarak benzer özelliklere sahip olup olmadıklarını anlamaya çalışıyor.


Bir süre önce Samanyolu'nun merkezinden iki yana açılan dev balonların varlığı keşfi yapılmıştı. Bu dev balonların varlık nedeninin gökadamızın merkezindeki dev karadelik olduğu düşünülüyordu. Bu keşifte sanki bu düşünceyi doğrular nitelikte. Birleşik görüntü merkezdeki 105 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan eliptik gökada NGC 5813'ün çevresini saran hava haritasını gösteriyor. Dünya üzerindeki yerel bir bölgenin hava durumu haritasında böylesi farklı renkler görülür. NASA'nın Chandra X-Işınları Teleskopu ile alınan görüntüde renklerin nedeni ise sıcaklık farklılıklarıdır. Daha sıcak yerler kırmızı ile gösterilmiştir ve sonra sıcaktan soğuğa doğru turuncu, sarı, yeşil ve mavi renkler sıralanır. Görüntünün dikkate değer özelliği ise hava haritasındaki gözlenen küçük değişimlerdir. Yüz bin ışık yılı kadar bir alanın yalnız % 30'unda dikkate değer bir değişme görülüyor. Isı kaynağı olmadan merkezdeki sıcaklık ışıma kaybından dolayı daha soğuk olmalıydı. Gökada merkezindeki süper kütleli karadelik nedeniyle gökadanın aşırı soğumasının önüne geçiliyor. Soğuk gazın azlığı nedeniyle de yeni yıldızlar oluşabiliyor. Buradaki süreç dünya atmosferindeki su ve su buharı ile güneşten gelen ısının dengeli bir şekilde olması ve bizi donmadan kurtarması sürecine benzetilebilir. Isı dengesi, karadelik patlamaları ile nasıl sağlanıyor? Karadelikten fışkıran şok dalgaları çevresindeki gazı ısıtır. 3 milyon yıl önce oluşan patlamalar görüntü merkezinin sekiz şekline benzediğini gösteriyor. Bu şok dalgaları çevredeki soğuk gazın ısınması için yeterlidir. Böylesi şokların yayıldığı çok büyük alanların ısınması için küçük bir karadelik yeterli olacaktır. NGC-5813'ü çevreleyen gaz 3 milyon, 20 milyon ve 90 milyon yıl önce karadelikte oluşan üç ayrı patlamanın oluştuğunu gösterir. Son iki patlamanın ortalaması bize karadelikten her 10 milyon yılda bir şok dalgası yayıldığını gösterir. Kaynak: NASA-Chandra


İmzası Hubble'a ait olan bu aile portresi, tuhaf gökada çifti oluşturmak üzere birbirine hareketli olan Arp 116'ya ait. Sarmal ve eliptik iki gökadanın çarpışması dramatik sonuçlar doğurabilir. Arp 166, M60 adlı büyük eliptik gökada ile NGC 4647 olarak bilinen küçük sarmal gökadadan oluşuyor. Eliptik gökada olan M60'dan sarmal NGC 4647 manzarası güzel olabilir ancak aynı şeyi NGC 4647 için söyleyemeyiz. M60, Başak Kümesi'nin 1300'den fazla gökadasından biridir ve kümenin en parlak 3. gökadasıdır. Komşusuna göre daha büyük ve yüksek kütleli yıldızlara sahiptir. M60, diğer eliptik gökadalardaki gibi eski, soğuk ve kırmızı yıldızların varlığından dolayı altın rengindedir. NGC 4647 ise daha çok genç ve sıcak yıldızlara sahip olduğundan mavimsi renktedir. Gökbilimciler uzun zamandır bu iki gökadayı aralarında bir etkileşme olup olmadığını anlamak için gözlüyor. Gökada çiftleri arasındaki etkileşme nedeniyle gökadalar içindeki gaz ve toz bulutları dağılır ve bunun sonucunda da gaz bulutları çökerek ani bir patlamayla yeni yıldızları oluşturur. Buna karşılık dünyadan güzel bir şekilde görülen gökadalar da yıldız oluşumu için net bir kanıt elde edilemedi. Aslında etkileşme için bu iki gökada birbirine çok yakın değiller. Yine de bize komşu olan iki gökadadır. Onların arasındaki etkileşmeyi Hubble ile izlemek büyüklük, renk ve yapının ne gibi değişikliklere uğrayacağı açısından önemli. M60 birbirinden bağımsız iç gökbilimci tarafından 1779'da keşfedildi. İlk olarak 11 Nisan 1779'da Johann Gottfried, ertesi gün bir kuyrukluyıldız gözlemi yaptığını düşünen İtalyan gökbilimci Barnabus Oriani Koehler ve 15 Nisan 1779'da ise Fransız gökbilimci Charles Messier tarafından gözlendi. Charles Messier gözlemin ardından nesneyi kataloğuna Messier 60 (M60) olarak kodladı. Gökada çifti ilk kez 5 m'lik Hale Teleskopu ile ABD'li gökbilimci Halton Arp tarafından 1966'da yayınlanan birleşen, örtüşen ve gökadalar arası etkileşimi içeren atlası tuhaf gökadalar da yayınladı. Bu görüntü Hubble'ın Gelişmiş Kamera'nın Geniş Alan ve Gezegen Kamerası'nın görünür ışık ve kızılötesi görüntülerinin birleştirilmesiyle oluşturuldu.


ESA'nın Herschel uzay gözlemevi Samanyolu'ndan 2000'den kat daha fazla yıldız üreten bir gökada keşfetti. Evren 1 milyar yıl yaşındayken oluşmuş erken gökada, bu haliyle mevcut gökada evrimi kuramına karşı koyuyor. HFLS3 olarak adlandırılan gökada, Herschel Çok Katlı Extragökada Araştırması ile elde edilen görüntüde soluk kırmızı leke gibi görünüyor. Ancak bu görünüşü tamamen aldatıcı. Gökada aslında büyük bir hızla gaz ve toz bulutlarından yeni yıldızlar oluşturan bir yıldız fabrikasıdır. Samanyolu eşdeğer bir hızla yılda ancak bir güneş kütlesi yıldız oluşturmasına karşılık HFLS3 iki bin kat daha fazla yıldız oluşturuyor. Bu şimdiye kadar görülen en yüksek yıldız oluşturma oranlarından biridir. HFLS3 gözlemi için uzay aracı 13 milyar yıl geriye gitti. Bu, Büyük Patlama'dan sadece 880 milyon yıl sonrası ya da evrenin şu anki yaşının %6,5'u olup, bebek evren dönemine denk gelir. HFLS3 bu zamanda neredeyse Samanyolu kütlesinde oluşmuş olmalı. Öyleyse geçen 13 milyar yıl içinde gökada, evrenin bilinen en büyük gökadası olmalıdır. Bu da tam bir karmaşaya neden olur. Çünkü gökada evrimi kuramlarına göre HFLS3 gibi büyük bir gökadanın Büyük Patlama'dan hemen sonra oluşması mümkün değildir. Böyle bir gökadanın birkaç milyar güneş kütlesinde yani küçük ve hafif olması beklenir. Bu ilk gökadalar günümüz modern gökadalarına göre ancak birkaç kat hızlı yıldız oluşumuna sahne olurlar. Küçük gökadalar daha sonra gökadalar arası boşluktaki soğuk gazı yutarak beslenir ve yakınlarındaki kendilerinden daha küçük gökadalarla birleşerek büyürler. Dolayısıyla büyük gökadaların oluşumunu gökada evrimi kuramlarıyla karşılaştırabilir ve yaşlarını hesaplayabilirsiniz. Ancak bu elbette kolay bir iş değildir. Cornell Üniversitesi'nden Dominik Riechers: Bu büyük yıldız fabrikalarının ilk örneklerini aramak samanlıkta iğne aramaya benzer diyor. Herschel tarafından algılanan büyük yıldız oluşum gökadalarının onbinlercesinin en ilginç olanları Hermes ile ortaya çıkarılır. Londra Imperial College'den ortak araştırmacı Dave Clements: Diğerlerine göre çok daha kırmızı ve parlak olan bu özel gökadaya karşı özel bir ilgi duyuyoruz diyor. Uzun kızılötesi dalga boylarındaki kırmızı parlaklık genişleyen evren nedeniyle görülen kırmızıya kayma etkisidir ve oldukça uzak noktaları işaret eder. HFLS3 gökadasının kırmızıya kayma değeri 6,34 yani Büyük Patlama'dan 880 milyon yıl sonra oluştuğu yer teleskoplarıyla gerçekleşen ek gözlemlerle onaylandı. HFLS3 'yıldızla dolup taşan' bir gökada olup çok hızlı bir şekilde yıldız oluşturmaktadır. Bütün gökada üzerinde genç yıldızların yaydığı yoğun ışıma, gökadanın neredeyse her noktasına yayılıyor. Bunun gibi ölçeklere günümüz gökadalarında rastlanmıyor. HFLS3 gibi erken yıldızla dolup taşan gökadalar sonraki yeni nesil gökadaların ağır elementler ile bildiğimiz maddenin temel yapıtaşlarını oluşturabilmeleri için ideal koşullar sunar diyor Dr. Riechers. Bunların erken evrende son derece ender olması beklenmektedir. Bu gökadanın keşfi ile erken evrende beklenenden daha fazla sayıda büyük kütleli gökadalar olabileceği ortaya çıkar ki bu da mevcut kuramlar için büyük bir sorundur. Herschel verileriyle ile erken gökadaların keşfi çalışmaları sürüyor. ESA'nın Herschel Projesi bilimcisi Göran Pilbratt: Bu gözlemler kozmik tarihte sayısı çok az olan yıldızla dolup taşan gökadalara bir örnek buldu. Herschel ile gökadaların doğasını ve nasıl oluştuğunu kavrayarak erken evrenin gizli özelliklerini belirleyebiliyoruz diyor.


Tokyo Üniversitesi ve Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi'nde görevli bir araştırma ekibi 4 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökada kümesi içinde kırmızı yıldız oluşturan gökadaların yerlerini saptadılar. Bunun için Subaru Teleskopu ile geniş açılı gözlemler yapıldı. Bilim insanları yanan kırmızı gökadaların bir gökadanın gençlik evresinden yaşlılık evresine geçişte ortaya çıktığına inanıyor. Gökadaların evriminde bu evrenin özel bir yeri bulunuyor. Günümüzden 10 milyar yıl önce gökada doğumlarına daha sık rastlanıyordu. Gökadanın kütle çekimine giren daha küçük gökadalarla büyüyen gökadalar, küçük grupları ve ardından da büyük kümeleri oluşturdular. Birleşmeler sonucunda gökadaların fiziksel görünümleri değişti, tıpkı bir insanın büyürken değişen fiziksel görüntüsü gibi. Örneğin gökada kümelerinde yüksek yoğunluk çevrelerinde gruplananlar eliptik ya da dairesel şekline büründüğü gibi buralardan uzakta yer alanlar sarmal bir görünümdeydi. Gökadaların oluşumu ve gelişimi gökbilimin en önemli sırlarından biridir. Gökadalar nasıl ve ne zaman oluşur ve şekillenir? Bu sorunun yanıtı için birçok gökbilimci erken evrende oluşmuş uzak gökada kümelerini araştırıyor. Dr. Yusei Koyama başkanlığındaki bir araştırma ekibi 4 milyar ışık yılı uzaklıktaki zengin küme CL0939+4713'ü gözlediler. Ekip kullandıkları hidrojen-alfa filtresiyle 4 milyar yıl önce yayılan iyonlaşmış hidrojenin izine rastladılar. Koyama'nın ekibi özel filtrelerle elde ettikleri görüntüleri dikkatle inceleyerek yapısında He gösteren 400'den fazla gökadanın görüntülerini karşılaştırdı. Böylesi gökadaların, çok sayıda yıldız oluşturan gökadalar olması muhtemeldir. Koyama ekibi şaşırtıcı bir beklemediklerinden daha fazla sayıdaki gökadanın kırmızı renkli olduğunu gördüler. Daha da ilginci bu kırmızı gökadaların kümenin merkezinin uzağında gruplanmalarıydı. Bu bilgiler beraberinde yeni soruları getirdi. Kırmızı gökadaların fiziksel kökeni nedir? Neden bunlar kümenin merkezi dışında gruplanmışlar? Henüz bu soruların yanıtı bilinmiyor. Ama en azından H-alfa verileri kırmızı gökadalarda yeni yıldızların oluştuğunu gösteriyor. Bu nedenle kırmızı renklerdeki tozun eski yıldızlar tarafından üretilmiş olduğu düşünülüyor. Araştırmacılar ana kümenin güçlü kütle çekimi ile birçok kırmızı gökada gruplarının oluşmasına neden olduğu sanılıyor. Bu araştırma ile ulaşılan en önemli sonuçlardan biri de gökadanın özelliklerinin küme merkezinden uzaktaki seyrek yoğunlukta değişime uğramasıdır. Araştırma ekibi aktif yıldız oluşumunun gözlenmediği eski gökadaların sayısı ile kırmızı gökadaların en çok nerede gruplandığını da ortaya çıkardı. Buna göre kırmızı gökadalar yaşlı ve genç gökadalar arasında bulunmaktadır. Yani gençlikten yaşlılığa geçişi üstlenmektedirler. Bu geçiş gökadaları çalışması ile gökadaların, gökada kümelerinin ve gruplarının evrimi ve gökadaların nasıl şekillendiğini anlamak için anahtar rol oynamaktadır. Araştırma ekibi bu çalışma için Subaru Teleskopu'nun geniş-alan yeteneğini kullandı. Ekip kırmızı gökadaların fiziksel özelliklerinin belirlemek için yeni, bir gözlem yapmayı planlıyor. Bu günümüz evrenindeki gökadaların nasıl şekillendiğini anlamak açısından önemli bir çalışma olacak.


Avrupa Uzay Ajansı'nın Planck Uzay Teleskopu 1 milyar ışık yılı uzaklıktaki gökada kümelerini birbirine bağlayan on milyon ışık yılı uzunluğa sahip sıcak gaz köprüsünün varlığını ortaya çıkardı. Planck'ın asıl görevi evrenin oluşumu sürecinde yayılan ilk ışık olan Kozmik Mikrodalga Arka planı ortaya çıkarmaktır. Kütle çekimiyle birbirine bağlı olan yüzlerce hatta binlerce gökada kümeleri arasına dağılmış olan soluk ışığı tarıyor. CMS'nin büyük kozmik yapılardaki sıcak gazla etkileşim halindeki bu enerji daha sonra Sunyaev-Zel'dovich etkisi olarak adlandırıldı. Bu etki zaten Planck'ın gökada kümelerini algılamak için kullanılıyor, şimdi ise kümeler arasındaki soluk gaz iplikçilerini görmek için bir yol gösteriyor. Erken evrende oluşan yoğunlaşmış gaz iplikçileri daha sonra dev kozmos yapıyı doldurdu. Günümüzde artık çok zayıf ışıma yapan gaz iplikçileri gökada kümeleriyle etkileşerek ısındığından keşfedilebiliyor. Planck'ın keşfettiği Abell 399 ve Abell 401'i birbirine bağlayan sıcak gaz köprüsü, yüzlerce gökada için bir örnektir. İlk kez ESA'nın XMM-Newton Gözlemevi'nin X-ışını verileriyle ortaya çıkarılan mişlyar ışık yılı uzaklıktaki kümeler arasındaki sıcak gaz varlığı, Planck'ın yeni gözlemleriyle onaylandı. Planck'ın algıladığı izler için SZ etkisinden de yararlanıldı. Alman uydusu Rosat'ın X-ışını verilerinin Planck verileriyle birleştirilmesiyle köprü içindeki gazın sıcaklığının 80 milyon derece dolayında olduğu belirlendi. İlk incelemede gazın, kümelerden kaynaklan gaz ile görülmesi zor kozmik ağın bir karışımı olabileceğini gösterdi. Daha ayrıntılı inceleme sonucunda başka kümeler arasındaki gaz köprülerinin ortaya çıkmasını sağlayacak. Planck sayesinde evrene dağılan gazla kümeler arasındaki gazın karışımıyla oluşan köprülerin araştırması yapılabiliyor.


Renklendirilmiş görüntü 3.2 milyar ışık yılı uzaklıktaki Abell 1758 gökada kümesinde çarpışmaya uğrayan iki küçük gökadanın etkilerini ortaya çıkarmıştır. Görüntüdeki mavi renk Chandra X-ışını verilerini ve pembe renk ise Hindistan'daki Dev Metre Dalga boyu Radyo Teleskop ile oluşturuldu. Bu bölgeler hızlı parçacıklar ile oluşmuş çok büyük ölçekli manyetik alanları kapsamaktadır. Altın rengi ise görünür ışıkla oluşturmuştur. Bu gökada kümesi ile birlikte 31 diğer gökada kümeleri arasında gerçekleşen çarpışmalar Chandra ve GMRT ile ortaya çıkarılmıştır. Bu sonuç gökada kümeleri arasında birleşmelerden dolayı elektronların hızlandığını gösteriyor. Birbirlerine kütle çekimi ile bağlı gökada kümeleri evrendeki en büyük yapılardır. Bunlar küçük kümelerle ya da gökada gruplarıyla çarpışıp birleşirler. Bu tür çarpışmalarla toplanan Abell 1758 gibi kümeler büyük patlamadan bu yana hareketlidirler. Chandra'nın önceki çalışmalarında görüleceği üzere 7 milyar yıl yaşın üzerinde olanlardaki hareketlilik karanlık enerjinin etkisi nedeniyle azalmıştır. Kaynak: Chandra


Uzak bir gökada kümesi üzerinde çalışan gökbilimciler evrende Büyük Patlamadan bu yana görülen en büyük patlamayı keşfettiler. Patlama yüz milyonlarca ışık yılı uzaktaki bir gökadanın merkezindeki süper kütleli karadelikte meydana geldi. Oluşan patlama bilinen en şiddetli patlamaya göre beş kat fazla enerji yaydı. International Centre for Radio Astronomy Research 'den Prof. Melanie Johnston-Hollitt patlamanın olağanüstü enerjik olduğunu belirtiyor. Çeşitli defalar gökada merkezlerinde patlamalar gördük ama bu gerçekten çok büyük ve nedenini bilmiyoruz. Patlama oldukça yavaş hızla gerçekleşti. Yüz milyonlarca yıl süren ağır çekimde görülen bir patlama gibi. Patlama 390 milyon ışık yılı uzaklıkta Ophiuchus gökada kümesinde meydana geldi. Patlama öylesinde şiddetliydi ki küme plazmasında karadeliği çevreleyen süper sıcak gaz- bir boşluk oluşturdu. ABD Naval Research Laboratory 'dan Dr. Simona Giacintucci'ye göre gözlenen 1980 yılında St. Helens dağının tepesini yok eden patlamaya benziyor. Buradaki fark 15 Samanyolu'na eşdeğer bir enerjinin bu kraterden yayılmasıdır diyor. Johnston-Hollitt, küme plazmasındaki boşluğun X-ışını teleskoplarıyla gözlendiğini belirtti. Buna karşılık bilim insanları ilk başta bunun enerjik bir patlama sonucunda oluşmuş olma fikrini reddetti, çünkü böylesi bir patlama çok enerjik olmalıydı. Elbette böyle büyük bir patlamayı hemen kabul etmek kolay değil. Ama gerçekten böyle bir patlama oluştu, evrende gerçekten garip yerler var diyor. Araştırmacılar keşfi ancak radyo teleskoplarıyla bakınca gerçekleştirdi. NASA'nın Goddard Space Flight Center 'dan Dr. Maxim Markevitch: Radyo verileri röntgen ışınlarından daha büyüktür. Veriler bize eşi benzeri görülmemiş bir patlama olduğunu gösterdi diyor. Keşif NASA'nın Chandra, ESA'nın XMM-Newton X-Işını gözlemevleri, Batı Avustralya'daki Murchison Widefield Dizisi ve Hindistan'daki Dev Metre Dalgaboyu Radyo Teleskopu olmak üzere 4 teleskopla gözlendi.


Gökada merkezimizdeki Yay A* adlı süper kütleli karadeliğin yakınında yeni tuhaf nesneler grubu keşfedildi. Cisimlerin gaz gibi göründüğü ancak yıldız gibi davrandığı belirtiliyor. Keşfedilen yeni cisimler çoğu zaman kompakt görünmesine karşılık yörüngeleri onları karadeliğe en yakın konuma getirdiğinde gerilirler. Bu yörüngelerin 100 ile 1000 yıl içinde değişeceği öngörülüyor. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi Astrofizik Bölümünden Andrea Ghez'in başını çektiği grup 2005 yılında gökada merkezinde daha sonra G1 olarak adlandırılacak bilinmedik bir cisim belirlemişti. 2012 yılında Almanya'daki gökbilimciler aynı bölgede G2 adı verilen başka bir garip cisim belirledi. Bu cisim 2014 yılında karadeliğin yakınından geçti. Ghez ve ekibi G2'nin muhtemelen bir çift yıldızla ilgili olduğunu düşünüyor. Ekibe göre iki yıldız, olağandışı kalınlıkta gaz ve tozla kaplanmış yapının ardına sığınarak karadeliğin yakınından geçtikten sonra birleşip büyük bir yıldız oluşturdular. Ghez: G2 karadeliğe yaklaştığında oldukça garip davranmaya başladı. Böyle birşeyi daha önce de görmüştük. Cisim karadeliğe yaklaşıp gazının bir kısmı parçalanıncaya kadar ortada tuhaf birşey yoktu. Karadeliğin yakınından geçerken gerildi, uzadı ve dış kabuğunu kaybetti. Şimdi ise toparlanıyor diyor. UCLA Astrofizik Bölümünden ortak yazar Mark Morris: G cisimleri hakkında herkesi heyecandıran olaylardan biri, karadeliğin çekim gücü nedeniyle dağılan maddenin kaçınılmaz olarak karadeliğe düşmesi gerektiğidir. Bu olduğunda ise madde karadeliğin olay ufkuna düşmeden önce ısınıp bol ışınım yaparak etkileyici bir ışık gösterisi sunabilir diyor. G1 ve G2 farklı cisimler mi yoksa daha büyük bir nesnenin parçaları mı? Ghez bu soruya yanıt olarak G3, G4, G5 ve G6 olarak adlandırılan dört cismin daha olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar bu cisimlerin yörüngelerini de belirledi. G1 ve G2 benzer yörüngelere sahipken diğer dördünün yörüngeleri oldukça farklı. Ghez, altı cismin de süper kütleli karadeliğin güçlü kütle çekimi nedeniyle birleşmiş iki yıldızın parçaları olduğunu düşünüyor. Bu iki yıldızın birleşme süreci 1 milyon yıldan fazla sürmüştür. Yıldız birleşmeleri düşündüğümüzden daha sık gerçekleşiyor olabilir. Karadelikler bu gibi çift yıldızları birleştirmeye iten önemli bir etkendir. İzlediğimiz ve anlamadığımız birçok yıldızın şu an sakin olan durumları geçmişte gerçekleştirdikleri birleşmenin sonucu olabilir. Bu bilgiler yardımıyla gökadaların ve karadeliklerin nasıl evrimleştiğini anlıyoruz. İkili yıldızlar birbiriyle ve karadelikle etkileşime girme biçimi ile tek yıldızların karadelikle etkileşimi oldukça farklıdır. Çalışma ekibinden Anna Ciurlo gazın dış kısmının gerilmesine karşılık içindeki tozun çok gerilmediğini belirtiyor. Birşey onun dağılmasını engelliyor olmalı ki bu da G2 içindeki yıldızın kanıtıdır diyor. Bizden yaklaşık 26,000 ışık yılı uzaktaki gökada merkezi oldukça yoğun yapıdadır. Buradaki madde ve dolayısıyla yıldız sayısı yoğunluğu gökada kenarlarına göre 1 milyon kat fazladır. Kütle çekiminin oldukça güçlü olduğu bölgede ayrıca manyetik alanlar oldukça şiddetlidir. Buradaki karadeliğin yakınındaki astrofizik etkiler ise oldukça karmaşıktır. 1 Yorum gökadamızda çok önemli keşifler yapılıyor.merkezdeki karadelik ışığı bile emerken nasıl oluyorda tekli ve çiftli yıldızlar denilen garip cisimler karadelik etrafında dolanıyor.karadeliklerin bu esrarengiz ve bilinmiyen yönleri ortaya yeni buluşlar sayesinde cikacak.keşfedilecek çok şeyler var.bekliyoruz.bizi bu konuda aydınlattığınız için çok teşekkürler ve selamlar.


Hubble Uzay Teleskopu Samanyolu'nun merkezive yıldızlarla dolu eski bir köşesinde ender rastlanan bir yıldız türü olan başıboş mavi yıldızları görüntüledi. Başı boş mavi yıldızların yoğun bulunduğu bölgenin gözlemi gökbilimcilere bu yıldızların büyüklüğünü ya da genç ve yaşlı yıldızlar arasında yer alan bir tür olup olmadığının kıyaslanmalarını sağlayacak. Ayrıca keşifle bu yıldızların nasıl oluştuğu da anlaşılabilir. Başı boş mavi yıldızlar yarım yüzyıl önce eski küresel yıldız kümelerinin birinde bulundu. Bu yıldızlar Güneş gibi gökadanın kenarına yakın olan bölgelerde bulunmuştu. Bu yıldızlar ilk kez Hubble ile gökadanın merkezinde gözlendi. Hubble ile gökbilimciler Samanyolu'nun kalabalık ve geniş merkezi bölgesinde başı boş mavi yıldızlar buldu. Başı boş mavi yıldızlar çok sıcak olduklarından mavi görünür. Başı boş mavi yıldızların olduğu şişkin bölgenin incelenmesi bu yıldızların evrimi hakkında fikir verebilir. Sonuçlar Boston'daki Amerikan Astronomi Derneği toplantısında Indiana Üniversitesi ve Los Angeles'daki Californiya Üniversitesi ortak çalışması olarak ekip lideri Will Clarkson tarafından sunulacak. Bu çalışma sonucuna göre Samanyolu'nun merkezindeki şişkinlik nedeniyle milyarlarca yıl önce yıldız oluşumu durdu. Bölge şimdi Güneş benzeri yıldızlar ve kırmızı cücelere ev sahipliği yapıyor. Bir zamanlar orada bulunan dev mavi yıldızlar milyarlarca yıl önce süpernova şeklinde patladılar. Gökadamızı bir yemek tabağı büyüklüğünde düşünürsek merkezi bölge tabağın ortasına konulan bir greyfurt kadar olacaktır. Bu keşif 2006 yılında yapılan ve yedi gün süren bir gezegen arama projesi olan Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search araştırmasının bir sonucudur. Hubble 26 000 ışık yılı uzaklıktaki gökada merkezindeki şişkin bölgede yer alan 180 000 yıldızın değişkenliklerini izledi. Aslında çalışma yıldızlarına çok yakın dolanan sıcak Jüpiterleri keşfetmek amacındaydı. Ancak SWEEPS ekibi parlaklık ve sıcaklıklarıyla kendilerini gösteren 42 tuhaf mavi yıldız keşfetmişti. Başı boş yıldızların uzun ömürlü olduğu düşünülüyor. Şimdiye kadar gökadanın merkezi hattı görüntüyü kapatan toz ve gaz diskleri ile genç yıldızların varlığı kanıtlamamıştı. Hubble Samanyolu'nun ön kısmından merkezine doğru bir hareketlilik olduğunu gösterdi. Şişkin merkeze yönelen yıldızlar farklı hızlara sahip. Bu yıldızların hareketlerine ait gözlemler iki yıl sonra ilk gözlem dönemini bölgeye ayıran Hubble ile gerçekleşti. Başı boş mavi yıldızların diğer yıldızlarla birlikte hareket ettiği belirlendi. Hubble'ın gözlem bölgesinin gökyüzünde kapladığı alan bir tırnak ucu kadar olmasına karşılık aslında içinde çeyrek milyon yıldız bulunmaktadır. Sadece Hubble'ın üstün görüş yeteneği böylesine kalabalık bir alanda ölçüm yapılmasına izin verir diyor Clarkson. 42 aday başı boş mavi yıldızdan 18-37 tanesinin ön plandaki nesnelerle görülen genç şişkin küçük yıldız topluluğunun arasında olduğu düşünülüyor. Başı boş mavi yıldızların yapısı ise birden fazla seçenek olduğu düşünüldüğünde kesin değil. Gökbilimcilerin ortak fikri bu başı boş mabi yıldızların çiftler halinde olduğudur. Çok büyük bir yıldızdan madde alan yıldız büyüyüp genişler. Yapısına karışan hidrojen nedeniyle yıldızdaki nükleer füzyon daha hızlı bir şekilde gerçekleşir, sıcak ve mavi bir yıldız olur. Yedi günlük gözlemlerle elde edilen ışık eğrileri başı boş mavi yıldızların birbirine yakın dolanan ikili yıldızlar olabileceğini ortaya çıkardı. Bir yıldızın şekli onu etkileyen arkadaş yıldız nedeniyle değişikliğe uğrar. Baltimore'daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü'nden Kailash Sahu: SWEEPS programı geçiş yöntemine göre küçük ışık değişimlerini ölçerek gezegen keşfetmek için tasarlanmıştır. Bu nedenle program başı boş mavi yıldızların ikili olduğunu kolayca tesoit edebilir diyor.


Samanyolu merkezini gözleyen NASA'nın Nükleer Tayfölçerli Teleskop Dizisi ölü yıldızlardan yayılan yüksek X-ışınlarına benzer bir ışıltı keşfetti. Gökada merkezi ve Sagittarius A* adlı süper kütleli karadeliğin çevresi genç- yaşlı yıldızlarla, ölü yıldızlarla ve küçük karadeliklerle dolu olduğundan henüz bu parlamanın nedeni şimdilik belli değil. New York'taki Columbia Üniversitesi'nden Kerstin Perez: NuSTAR görüntülerinden yeni bir bileşen belirledik. Ancak bu yeni X-ışını kaynağının ne olduğu hakkında henüz bir şey söyleyemeyiz diyor. 2012 yılında göreve başlayan NuSTAR, uzaydaki yüksek enerjili X-ışınlarını tarayan ve Samanyolu merkezinin en net görüntülerini sunan ilk teleskoptur. Yeni görüntüler süper kütleli karadeliğin 40 ışık yılı çapındaki çevresini gösteriyor. Gökbilimciler her zamanki yıldız aktivitesinin beklendiği bölgede yüksek enerjili X-ışınlarının sıra dışı puslu görüntülerini fark edince şaşırdı. Galaktik merkezdeki hemen her cisim X-ışını yayabilir. Bunlar genelde düşük X-ışını kaynaklarıdır. Ancak yeni sinyal bunlardan farklı diyor Perez. Gökbilimciler bu durumu açıklayabilmek için biri yıldız cesetleri olan dört teoriye güveniyor. Yıldızların bazıları öldüğünde sessizce ortadan kaybolmaz. Güneş gibi tek yıldızların tersine bazı yıldızlar çift ya da ikili sistemin üyesidir. Arkadaşlarından çaldıkları madde nedeniyle çökebilirler. Zombi türü beslenme adı verilen bu olgunun sonucundaki patlama güçlü X-ışınları doğurur. Bir teoriye göre zombi yıldız bir atarca olabilir. Atarcalar süpernova patlamalarının sonucundaki kalıntıdır. Kendi çevresinde son derece hızlı dönerler ve yoğun ışıma yayarlar. Dünya'daki deniz fenerleri gibi bir yanıp sönen ışımalarıyla keşfedilirler. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Fiona Harrison: Belki de galaktik merkezdeki gizli bir atarca topluluğunun işaretlerini yakaladık. Bu da gökada merkezinde özel bir şeyler olduğu anlamına gelir diyor. Diğer olası senaryoya göreyse süpernova patlamasına neden olamayacak kadar küçük olan bir yıldızın çökerek oluşturduğu beyaz cücelerle ilgili. Güneş 5 milyar yıl sonra hayatını bir beyaz cüceye çevirerek sönecek. Bu cisimler çok daha yoğun ve güçlü kütle çekimlerine sahip olduklarından yüksek enerjili X-ışınları üretebilir. Eşi olan yıldızdan çaldığı malzemeden ya da küçük bir karadeliğe yem olmasıyla yüksek enerjili X-ışını yayabilir. Bir başka açıklama ise yıldız cesetlerine değil kozmik ışınlar olarak bilinen yüklü parçacık bulutlarından geliyor. Bu parçacıkların kaynağı ise süper kütleli karadelik olabilir. Kozmik ışınları çevreleyen yoğun gaz bulutu etkileşime girerek X-ışını yayabilir. Tüm bunlara rağmen hiçbir teori bu tuhaf parlamayı tam anlamıyla açıklamıyor. Columbia Üniversitesi'nden Chuck Hailey: Bu yeni keşif gökada merkezinin oldukça tuhaf bir yer olduğunu gösteriyor. Süper kütleli karadeliğin çevresindeki sıkışmış maddenin davranışının oldukça tuhaf olduğunu gösteriyor diyor. Şimdiden yeni gözlem planları hazırlanıyor. Ama o zamana kadar araştırmacılar mevcut modellere göre bu cismin ne olduğunu anlamaya çalışacak. NASA Genel Merkezi'nden Paul Hertz: Evreni ancak bu belli dalga boyunda gözlem yapan araçlarla tanıyabiliyoruz. NuSTAR gibi araç gözlemleriyle her zaman bu tür sürpriz sonuçla karşılaşabilirsiniz diyor.


Gökbilimciler, Samanyolu'nun merkezinden gelen olağandışı sinyaller keşfettiler. Alınan radyo dalgaları şu anda bilinen hiçbir değişken radyo kaynağı modeline uymadığından yeni bir yıldız cismi olduğu düşünülüyor. Makalenin başyazarı, doktora öğrencisi Ziteng Wang: Sinyalin en tuhaf özelliği tek polarizasyonlu olması. Yani, ışığı bir yönde salıyor ve ışığın yönü zamanla değişiyor diyor. Cismin parlaklığı 100 faktör kadar değişiyor ve görünüşe göre rastgele açılıp kapanıyor. Daha önce böyle bir şeyle karşılaşmamıştık. Birçok yıldız türü, elektromanyetik tayf boyunca değişken ışık yayar. Radyo astronomideki muazzam ilerlemelerle birlikte, değişken ya da geçici cisimlerin yaydığı radyo dalgalarının incelenmesi evrenin sırlarını ortaya çıkarmamıza yardımcı oluyor. Bunlar, pulsarlar, süpernovalar, parlayan yıldızlar ve hızlı radyo patlamaları, parlaklıkları değişen her tür astronomik cisimlerdir. İlk önce bunun bir atarca ya da büyük patlamalar yayan bir yıldız türü olduğunu düşündük. Atarca çok yoğun olup hızlı dönen yıldız ölüsüdür. Ancak bu yeni kaynaktan gelen sinyaller beklentilerimizle örtüşmüyor. Aslında bilinen hiçbir cisme uymuyor diyor Wang. Makale Astrophysical Journal'de yayınlandı. Cisim uluslararası araştırmacılarla birlikte Batı Avustralya'daki CSIRO'nun ASKAP radyo teleskopu kullanılarak tespit edildi. Takip gözlemleri için Güney Afrika Radyo Astronomi Gözlemevinin MeerKAT teleskopu kullanıldı. Sidney Astronomi Enstitüsü ve Fizik Okulundan Prof. Tara Murphy: 2020 ve 2021 yılları içinde Değişkenler ve Yavaş Geçişler projemizle ASKAP ile olağandışı cisimler bulmak için tüm gökyüzünü tarıyoruz diyor. Gökada merkezine baktığımızda adını koordinatlarından alan ASKAP J173608.2-321635 cismini fark ettik. Bu cisim parlaklaşması ve soluklaşması açısından benzersizdi. Doğrusu olağandışı davranıyordu. Gökbilimciler 2020'de dokuz ay boyunca kaynaktan altı radyo sinyali tespit ettikten sonra cismi optik ışıkta bulmaya çalıştı. Ancak bir şey bulamadılar. Parkes radyo teleskopuyla da kaynağı tespit edemediler. Daha sonra Güney Afrika'daki oldukça hassas MeerKAT radyo teleskopuyla cismi bulmak umuduyla birkaç haftada bir 15 dakika gözledik. Neyse ki sonunda sinyal geri döndü, ancak öncekinden önemli ölçüde farklıydı. Önceki ASKAP gözlemlerimizde cisim haftalarca parlamasına karşılık bir günde kayboldu diyor Murphy. Bu yeni gözlem geçici radyo kaynağıyla ilgili daha fazla bilgi vermedi. Wisconsin-Milwaukee Üniversitesinden Prof. David Kaplan: Sahip olduğumuz bilgiler Galaktik Merkez Radyo Geçişleri olarak bilinen 'kozmik gaz bombası' olarak nitelendirilen tip de dahil olmak üzere yeni ortaya çıkan gizemli cisimler sınıfıyla bazı paralellikler gösteriyor diyor. Bu cisim GCRT'lerle bazı benzer özellikleri paylaşsa da farklılıkları bulunuyor. Zaten bu kaynakları gerçekten anlamıyoruz ki bu da gizemlerini arttırıyor. Bilim insanları cismin ne olabileceğine ilişkin daha fazla ipucu aramak için yakından takip etmeyi planlıyor. Önümüzdeki on yıl içinde kıtalararası Kare Kilometre Dizisi radyo teleskopu çalışır hale gelecek. Böylece gökyüzünün daha hassas haritasını elde edebileceğiz. Bu teleskopun gücünün son keşfimiz gibi gizemleri çözmemize yardımcı olacağını umuyoruz. Aynı zamanda kozmosun geniş alanlarını radyo tayfında tarayarak yeni keşiflerin de önünü açacaktır diyor Murphy.


Gökadamızın merkezinde neler oluyor acaba? Neden bu kadar parlak? Gökada merkezinde gerçekten dev bir canavar mı yatıyor? Daha birçok soru akla gelebilir. Yeni bir çalışma Samanyolu gökadamızın merkezinde olan biteni gözler önüne seriyor: Orada olmak istemezdiniz. Los Angeles California Üniversitesi'ndeki Galaktik Merkez Grubu Samanyolu merkezini en yüksek açısal çözünürlükte görmek için iki yıldır WM Keck Gözlemevi verilerinden yararlanıyor. Çalışma sonucunda gökadamızın merkezindeki dev karadeliğin varlığı da, başka bir şekilde de olsa, bir kez daha onaylandı. Süper kütleli karadelik her ne kadar kendisini göstermese de çevresindeki gaz diski ve yıldızların hareketi yerini belli ediyor. Karadeliğin beslenme şekli ancak kızılötesi ortamda alınan verilerle algılanabiliyor. Karadeliğin çevresindeki değişkenlik bilim insanlarına çözümü de getiriyor. Üstteki bilgisayar benzetiminde gökada merkezinin 1.0 x 1.0 yay saniyelik alanı içinde yer alan yıldızların yörüngeleri görülüyor. 1995 ile 2012 yılları arasındaki veriler ışığında yıldızların yörüngeleri bilgisayar yardımıyla tamamlandı. Yıldızları birbirinden ayırtetmek için yörüngeleri boyunca farklı renklerde gösterilmişlerdir. Buna en uygun 'devam yörüngeleri' de tahmin edilerek çizilmiştir. Bu yörüngeler beraberinde gökada merkezinin 4 milyon Güneş kütleli bir karadeliğe sahip olduğunu gösteren en iyi kanıtı da getiriyor.


APEX öncül-kümedeki gizemli yıldız oluşumunu ortaya çıkardı APEX teleskopunu kullanan gökbilimciler Evren'in erken dönemlerinde oluşan dev bir gökada kümesini görüntüledi ve burada gerçekleşen yıldız oluşumunun sadece toz tarafından engellenmediğini ayrıca beklenmedik yerlerde gerçekleştiğini de gözler önüne serdi. İlk kez yıldız oluşumunun bu tür bir nesne içerisinde mümkün olduğu konusunda fikir birliğine varılıyor. Gökada kümeleri kütleçekim kuvveti tarafından bir arada tutulan Evren'deki en büyük nesneler olup oluşumları çok iyi anlaşılamamıştır. Örümcek ağı gökadası (resmi adıyla MRC 1138-262 ) ve çevresi ESO teleskopları ve diğer teleskoplarca 20 yıldır araştırılmaktadır, ve on milyar yıl önce oluşum aşamasındaki bir öncül kümenin en iyi örneklerinden birine ev sahipliği yaptığına inanılmaktadır. Ancak Helmut Dannerbauer ve ekibi hikayenin henüz tamamlanmadığını düşünüyor. Yıldız oluşumunun karanlık tarafını ortaya çıkarmak ve Örümcek ağı gökadası içerisinde tozun arkasında gerçekleşen yıldız oluşum miktarını bulmak istiyorlar. Araştırma ekibi Şili'de bulunan APEX teleskopu üzerindeki LABOCA kamerasını kullanarak Örümcek ağı gökadasını milimetre-altı dalgaboyunda gözledi bu dalgaboyunda yayılan ışık kalın toz bulutları boyunca, onlardan etkilenmeden ilerleyebilmektedir. LABOCA geniş bir görüş alanına sahip ve bu tarama için mükemmel bir aygıttır. Carlos De Breuck şunu vurguluyor: Bu şimdiye kadar APEX ile gerçekleştirilen en derin gökyüzü gözlemidir ve teknolojiyi son sınırına kadar zorlamaktadır aynı zamanda yüksek irtifadaki, deniz seviyesinden 5050 metre yukarıda APEX yerleşekesinde çalışma sabrı gösteren bir ekip gerektirmektedir. APEX gözlemlerine göre Örümcek ağı bölgesinde, çevredeki alana göre dört kat daha fazla kaynak bulunmaktadır. Dikkatli bir şekilde verileri diğer dalgaboylarında gerçekleştirilen tamamlayıcı gözlemlerle birleştiren ekip, bu kaynaklardan çoğunun gökada kümesinden aynı uzaklıkta bulunduğunu tespit etti, bu sayede bunların oluşmakta olan kümenin bir parçası olduğu ortaya çıkarıldı. Helmut Dannerbauer şöyle açıklıyor: Yeni APEX gözlemleri bu mega yıldız şehrinde yaşayan sakinlerin tam bir sayısına ulaşmamız için gerekli olan son parçayı da eklemiş oldu. Bu gökadalar halen ouşum aşamasındalar, aynı Dünya'daki inşaat alanları gibi, buralar da, oldukça tozlu görünüyorlar. Ancak yeni tespit edilen bir yıldız oluşumu bölgesine baktıklarında ekibi bekleyen bir sürpriz vardı. Bu bölgenin gökadaya bağlanan geniş iplikçiklerin olduğu bölgede yer almasını bekliyorlardı. Tersine, çoğunlukla tek bir bölgede yoğunlaşmış olarak buldular, bu yer ise öncül küme içerisindeki Örümcek ağı gökadasının merkezinde bile değildi . Helmut Dannerbauer son olarak şunları söylüyor: Örümcek ağı gökadası içindeki gizli yıldız oluşumlarını bulmayı hedefledik ve bunu başardık ancak başka bir gizemi ortaya çıkardık; burası beklediğimiz yer değildi! Bu mega şehir asimetrik olarak büyüyor. Hikayenin devamı için daha fazla gözlem gerekiyor ALMA ise sonraki adımların atılması ve bu tozlu bölgenin çok daha detaylı bir şekilde araştırılabilmesi için mükemmel bir alet. Notlar örümcek ağı gökadası süper kütleli bir gökada içermektedir ve bu güçlü bir radyo dalgası kaynağıdır ki bu sayede gökbilimciler tarafından ilk kez dikkat çekilmiştir. Bu bölge farklı ESO teleskoplarınca 1990'ların ortasından bu yana yoğun bir şekilde gözlenmiştir. MRC 1138-262 radyo gökadasının kırmızıya kayma ilk kez La Silla'da ölçülmüştür. VLT üzerindeki ilk ziyaretçi modu FORS gözlemleri öncül kümeyi keşfetmiştir ve sonradında yapılan gözlemlerde ISAAC, SINFONI, VIMOS ve HAWK-I kullanılmıştır. APEX LABOCA verileri ise ESO teleskoplarından alınan optik ve yakın kırmızı-ötesi veri setlerini tamamlamıştır. Araştırma ekibi ayrıca 12 saatlik VLA görüntülerini kullanarak optik görüntülerdeki LABOCA kaynaklarını çapraz belirleme işlemine tabi tutmuşlardır. Bu tozlu yıldız oluşumları bölgelerinin bugün etrafımızdaki yakın gökada kümelerinde görülenler gibi, eliptik gökadalara evrildikleri düşünülmektedir. ESO-Türkiye


Samanyolu'nun dışında bulunan türünün ilk örneği ALMA'yı kullanan Japon gökbilimciler ekibi yeni doğmakta olan bir yıldızı saran sıcak ve yoğun bir karmaşık molekül topluluğu keşfetti. Bu benzersiz moleküler çekirdek Samanyolu'nun dışında keşfedilen türünün ilk örneğidir. Kendi gökadamızdaki benzer nesnelerden oldukça farklı bir kimyasal bileşime sahip olan nesne sayesinde evren boyunca gerçekleşen kimyasal süreçlerin beklenildiğinden çok daha farklı çeşitlerde gelişebileceğine dair ipuçları elde edilmiş oldu. Bir Japon araştırmacılar ekibi Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesinin gücünü kullanarak komşumuz cüce gökada Büyük Macellan bulutundaki ST11 yıldızını gözledi. Gözlem kaynağında çok sayıda moleküler gazdan yayılan salma keşfedildi. Henüz yeni oluşan ST11 yıldızının etrafında çevresine rağmen görece sıcak ve yoğun bir moleküler gaz kümesi keşfedildi. Bu Samanyolu dışında daha önce görülmeyen bir şeyin kanıtıydı sıcak bir moleküler çekirdek . Japonya Tohokü Üniversitesinden gökbilimci ve araştırma makalesinin başyazarı Takashi Shimonishi şu yorumda bulunuyor: Gökada dışında keşfedilen ilk sıcak moleküler çekirdek sayesinde yeni nesil teleskopların Samanyolu'nun ötesindeki astro-kimyasal olayları araştırabilecek kadar yetenekli olduklarını göstermiş olduk. ALMA gözlemleri LMC'de yeni keşfedilen bu çekirdeğin Samanyolu'ndaki benzer nesnelerden oldukça farklı bir bileşime sahip olduğunu ortaya çıkardı. LMC çekirdeğinde en göze çarpan kimyasal özellik sülfür dioksit, nitrik oksit ve formaldehid gibi bilinen molekülleri içermesi ve bununla birlikte sık rastlanan toz içeriğne sahip olmasıdır. Ancak aralarında metanolün de bulunduğu birçok ornagik bileşik yeni keşfedilen moleküler çekirdekte oldukça düşük oranlarda bulunmaktadır. Buna karşılık Samanyolu'ndaki çekirdeklerin metanol ve etanol gibi karmaşık organik moleküllerin geniş karışımlarını içerdikleri gözlenmiştir. Takashi Shimonishi şu açıklamayı yapıyor: Gözlemlere göre yıldızları ve gezegenleri oluşturan malzemenin moleküler bileşenleri beklediğimizden daha fazla çeşitliliğe sahip. LMC hidrojen ve helyum dışındaki elementlerce düşük bir yoğunluğa sahiptir . Araştırma ekibine göre yeni doğan ST11 yıldızının etrafında gerçekleşen moleküler-oluşum süreçleri oldukça değişik bu gökadasal çevreden etkilenmiş olabilir. Bu da gözlenen kimyasal bileşen farklılıklarına açıklama getiriyor. Samanyolu'nda keşfedilen büyük, karmaşık moleküllerin diğer gökadalardaki sıcak moleküler çekirdeklerde bulunup bulunmadığı henüz bilinmiyor. Karmaşık moleküller özel olarak ilgi çekiyor çünkü bazılarının uzayda oluşan ilksel moleküler yapılarla bağlantısı bulunuyor. En yakın komşu gökadalarımızdan birinde keşfedilen bu yeni nesne bu sorunla başedebilmek için gökbilimcilere mükemmel bir fırsat sağlıyor. Bunun yanısıra başka bir soruya da yol açıyor: gökadalardaki kimyasal çeşitlilik gökada-ötesi yaşamın gelişmesini ne kadar etkiliyor? Notlar ST11'in tam adı 2MASS J05264658-6848469'dur. İlginç isimli bu genç büyük kütleli yıldız Genç Yıldızsal Nesne olarak tanımlanmaktadır. Şimdilik tek bir yıldız gibi görünse de, birbirlerine sıkıca bağlı yıldız kümesinin ya da bir olasılıkla birçoklu yıldız sisteminin üyesi de olabilir. Bilim ekibinin gözlemlerinin hedefinde bulunan yıldızın gözlemler sonucunda sıcak bir moleküler çekirdekle çevrelenmiş olduğu sonradan ortaya çıkarıldı. Sıcak moleküler çekirdekler şu şekilde olmalılar: küçük, 0.3 ışık-yılından daha küçük bir çapta; metreküp başına bir trilyon (1012) molekülden oluşan bir yoğunlukta ; ve ılık bir sıcaklıkta 173 Santigrat derecenin üzerinde. Bu onları aynı yoğunluğa sahip olmalarına rağmen standart bir moleküler buluttan en az 80 santigrat derece daha sıcak hale getirmektedir. Bu sıcak çekirdekler büyük kütleli yıldızların evrimlerinin erken aşamalarında oluşurlar ve uzayda karmaşık moleküllerin oluşumunda anahtar bir rol oynarlar. Çekirdekte gerçekleşen birleşme reaksiyonları bir yıldızın daha ağır elementleri oluşturmak üzere hidrojenden helyum üretme aşaması durduğunda meydana gelmektedir. Bu ağır elementler büyük bir yıldız ölürken süpernova olarak patladığı sırada uzaya saçılırlar. Bununla birlikte, evrenimiz yaşlandıkça, ağır elementlerin bolluğu artmıştır. LMC'deki ağır element bolluğunun azlığı evrenin erken dönemlerinde gerçekleşen kimyasal süreçlere ışık tutmaktadır. ESO-Türkiye (Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi verileri bir gökadadan kuyruk gibi uzanan sıcak gaz kitlesini ortaya çıkardı. Gökadalar arası uzaya yayılan sıcak X-ışını kuyruğunun gökadadan atılmış olması muhtemeldir. Kuyruk en az 250.000 ışık yılı uzunluğundadır. Bu görüntüdeki mavi ton Chandra X-Işını Gözlemevi, sarı renkler optik alanda gözlem yapan Kanarya Adaları'ndaki Isaac Newton teleskoplar ile elde edilmiştir. Kuyruk 700 milyon ışık yılı uzaktaki Zwicky 8338 gökada kümesinde yer almaktadır. Kuyruk, Samanyolu'nun çapının iki katından daha uzundur. Gaz on ile yirmi milyon derece sıcaklığındadır. Zwicky 8338'deki kuyruğun nedeni olan CGCG254-021 gökadasının uyguladığı basınç gazı yığınının şeklini de belirlemektedir. Bu büyük gökada grubunda bol miktarda benzer sıcak gaz grubunun olabileceği düşünülmektedir. Chandra ve NSF Karl Jansky Çok Büyük Dizi 'den gelen görüntülerde CGCG254-021 gökadasından atılan gaz kuyruğunun görüntünün alt kısmına doğru hareket ettiğini gösteriyor. X-ışını kuyruğu ile gökada arasında büyük bir boşluk bulunmaktadır. Bu da kuyruğun gökadadan tamamen koptuğu anlamına gelir. Gökbilimciler gökada ile kuyruğun özelliklerini gözleyerek aralarındaki etkileşme süreci hakkında çok bilgi elde edebilir. Kuyrukta bundan sonra kafa olarak nitelenecek parlak bir nokta bulunmaktadır. Kafanın arkasında dağınık görünen X-ışını emisyon yığını bulunmaktadır. Kafadaki gazda diğer kısma göre daha fazla helyumdan ağır elementler olabilir. Kafanın önündeki CGCG254-021 gökadasından, bir jet uçağının oluşturduğu şok dalgasına benzer, şok dalgaları oluştuğuna ait kanıtlar bulunmaktadır. Kızılötesi dalga boyunda alınan bağımsız gözlemlerle CGCG254-021 ve diğer gökadalarla birlikte, bunların arasındaki gazın Zwicky 8338 kümesinin nasıl geliştiğini gösterir. Buna göre CGCG254-021'de gazın yakınındaki bölümde geçmişte daha fazla yıldız oluşmuş olmalıdır. Ancak gaz kuyruğunun kopmasının ardından yeni yıldız oluşumlarına ait kanıtlar bulunmamaktadır.


Genel olarak gökadalar birbirlerini etkileyebilen sosyal yapılar olarak düşünülebilir. Ancak NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu böylesine dostça etkileşimde değil, tersine saldırgan bir gökadayı belirledi. Bulunan grup bizden yarım milyar ışık yılı uzaklıktaki fosil yani çok eski eliktik gökadalar gurubudur. ESO 306-17 olarak kodlanmış grup birçok aktif topluluğun son kalıntılarıdır. Gökadalar arasında oluşan kütle çekimi onları birbirine yaklaştırır ve büyük olan gökadalar küçük olanları yutar. Samanyolu içinde de böyle birçok küçük gökadaların bulunduğuna ilişkin kanıtlar bulunmaktadır. ESO 306-17 ve diğer fosilleşmiş gruplar, önlerine geleni yiyen, durdurulamayan aç kurtlar gibi gökada yamyamlığının uç örnekleri olabilir. Bu görüntüyü Hubble 2005 yılında aldı. ESO 306-17'nin sol alttaki diğer gökadalar tarafından kuşatıldığı görülüyor. Küresel gökadanın çevresine uyguladığı zorbalığı ve bu nedenle ona yakınlaşan parlak yıldız kümeleri de görünüyor. ESO 306-17 ve çevresindeki etkileşimi incelemek gökbilimcilere büyük fayda sağlayacağı açıkça belli oluyor. Araştırmacılar bu görüntüyü kullanarak yakın plandaki aşırı küçük, cüce gökadaları da arıyorlar. Bu nesneler büyük gökadaların çekimi nedeniyle çekirdeklerini bırakmış cüce gökadaların küçük versiyonlarıdır. Şimdiye kadar bu tür aşırı küçük gökadalar dev eliptik gökadaların yakınlarında saptanmıştı. Eğer gökbilimciler aynı nesneleri böylesine fosilleşmiş gruplarda görürlerse ilginç olacak. Kaynak: ESA/Hubble


Japon ve Danimarkalı gökbilimcilerin işbirliği ile keşfedilen antik gökadalardan birinin Büyük Patlamadan 1,5 milyar yıl sonra ölmeye başladığını belirledi. Dev gökada, Samanyolu'ndan daha büyük ve Büyük Patlamadan 1 milyar yıl sonra oluşmuş. Keşif, evrenin oluşumu hakkındaki bilgileri genişletecek olan gökbilimcilerin temel araçlarından bilgisayar modellerinin revize edilmesini sağlayacak. Ölü gökada nedir? Gökadalar genelde ölü ya da canlı olarak sınıflandırılır: ölü gökadalar artık yıldız oluşturmazken, canlı olanlarda yıldız oluşumları dinamiktir ve parlaktırlar. Ölmek üzere olan gökadalarda yıldız oluşumları son derece zayıftır ancak ölü gökadalar kadar karanlık değillerdir. Araştırmacılar evrendeki gökadaları gözlemlerken bu parlaklık tayfını kullanır. Şimdiye kadar keşfedilmiş en uzak gökada kayda değer bir yaşta olduğunu gösteriyor. Gökadalar neden ölüyor? Bu soru astrofiziğin en büyük ve cevaplanamamış sorularından biri. Niels Bohr Enstitüsünden Francesco Valentino: Yıldız oluşumu bitmek üzere olan bir gökada artık ölmekte olduğu anlamına gelir. Ama neden yıldız oluşturamadığı hala çözemediğimiz bir soru. Gözlediğimiz gökada bu sorunun yanıtını bulabilmemiz için ayrıntılar verecek türden diyor. Örneğin, Samanyolu yaşamaktadır ve yeni yıldızlar oluşturmaktadır. Buna karşılık kozmolojik açıdan çok da uzakta olmayan Başak Kümesinin merkezindeki M87 gökadası ölüdür. Neden? Valentino'ya göre bunun bir nedeni M87 gibi dev gökadaların merkezindeki süper kütleli ve aktif karadelik olabilir. Yer merkezli teleskoplar gökyüzünde en aykırı cisimleri, gökbilimciler normal cisimleri arar. Bu teleskoplar gökadaları ayrıntılı olarak gözleyemez. Üstelik evrendeki cisimlerin çok büyük bir kısmı normal olanlardır. Normal durumları keşfetmek ya da anormal görünen durumları açıklamak için mevcut gözlem sınırlarının aşılması gereklidir diyor Valentino. Bu noktada James Webb teleskopu gökbilimcilerin ümitlenmesini sağlıyor. 2021'de fırlatılması planlanan JWST ile gökbilimde önemli bir eşik aşılabilir. Japon ekip ile Niels Bohr Enstitüsündeki ekip arasındaki bilimsel işbirliğiyle geliştirilen yöntem oldukça başarılı olmuştur. Çalışmamız önemlidir, üstelik JWST ile daha yüksek kaliteli verilere ulaşıldığında daha kolay çözülebilecek gökadalar da gözleyebileceğiz diyor Valentino. Makale adresi: https://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/ab4ff3#artAbst


NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu verilerini kullanan gökbilimciler yıldızlarla dolup taşan gökadaların, çevresindeki gazın etkisiyle büyüdüklerini doğrudan gözleyerek gördüler. Gökadalar geliştikçe değişir ve bu sayede madde ve enerji evrene yayılır. Bu enerjik olaylar gökadanın görünür boyutundan yirmi kat daha uzaktaki kozmik bir gazı etkileyebilir. Yıldızlarla dolup taşan gökadalara erken evrende çokça rastlanmasına karşılık günümüz evreninde ender bulunurlar. Yıldız oluşumu sırasında gözlenen patlamalar nedeniyle gökada dışına doğru güçlü rüzgar akımları görülür. Bu rüzgarların gökadanın gelişiminde pay sahibi olduğu biliniyordu ama yeni bir araştırmayla eskiden düşünülene göre çok fazla etkinin söz konusu olduğu ortaya çıktı. Gökbilimciler yıldızlarla dolup taşan bu gökadalardan bilinen 20 tanesini mercek altına aldı. Onların yıldız oluşum süreçlerine eşlik eden rüzgarların iyonize olduğunu belirlediler ki bunlar gökada merkezinden 20 kat dışarı ya da 650 000 ışık yılı uzaklığa kadar etkili olabiliyor. Bu, yıldızlarla dolup taşan ve yıldız oluşturmaya devam eden bir gökadanın çevresindeki gazı etkilediğini gösteren ilk doğrudan kanıttır. St. Andrews Üniversitesi'nden Vivienne Wild: Bu kadar sönük görülen bir gökadanın çevresini bu kadar geniş düşünerek çalışmak zordur. Gökadaların çevresindeki soğuk gazın taşınan kütle ve enerji nedeniyle gökadayı büyüttüğünün önemli ipuçlarını gördük. Gökada evriminde yeni bir kanıt elde ettik diyor. Ekip NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun yıldızlarla dolup taşan gökadalardan gelen ışığı Kozmik Kökenli Tayfölçer ile analiz ettiler. Merkezlerinde büyük karadeliklerin yattığı kuasarların parlak merkezlerinden gelen ışığın aydınlattığı gökadaları saran sönük gaza odaklanıldı. John Hopkins Üniversitesi'nden Sanchayeeta Borthakur: Böyle bir çalışma ancak Hubble ile yapılabilirdi. Sıcak gazı gözlemek için bir uzay teleskopu gerekiyordu ve bu teleskopun da gökadaların çevresini genişçe saran gaz zarfını ölçebilen COS gibi bir aleti olmalıydı diyor. Örnek olarak gözlenen yıldızlarla dolup taşan gökadaların çevresinde büyük miktarda hale şeklinde iyonize gaz görüldü. Ekip bu iyonlaşmanın yeni yıldız oluşumundan kaynaklanan enerjik rüzgarların neden olduğunu belirledi. Bu gökadaların geleceğiyle ilgili çeşitli sonuçlara da ulaşıldı. Gökadalar onları çevreleyen uzay içindeki gazın etkisiyle büyürler. Gökadadan bu gaza doğru akan iyonize rüzgar gaza çarparak gelecekte gökadaya yıldız oluşturmasını sağlamak için enerji taşır. John Hopkins Üniversitesi'nden Timothy Heckman: Yıldızla dolup taşan gökadalar önemli cisimlerdir sadece bir gökadanın gelecekteki evrimini değil aynı zamanda evrenin madde ve enerji döngüsünü de etkiler. Gökadaları saran zarflar evrenin bir arayüzüdür ve bunların içlerindeki süreci keşfetmeye başladık diyor. Notlar Bir gaz atomu bir ya da daha fazla elektron kaybettiğinde iyonize olur. Bu durumda enerjik rüzgarın etkisiyle bu atomlar kozmik gaza kadar ulaşırlar. Tayfölçeri ile ışığın kırılması incelenerek ışığın kaynağı olan cismin kimyasal bileşeni, sıcaklığı, yoğunluğu ya da hızı gibi özellikleri belirlenir.


ALMA'nın kullanıldığı yeni bir çalışma ile uzak yıldız-oluşum gökadalarını çevreleyen soğuk gaz rezervleri içinde çalkantı hareketleri tespit edildi. Araştırma ekibi ilk kez uzak evrende CH+ tespiti yaparak yıldız oluşumunun kritik dönemlerinin keşfine yeni bir pencere açmış oldu. Bu molekülün varlığı gökadaların hızlı yıldız oluşum dönemlerini sürdürmeyi nasıl başardıkları konusunda yeni yaklaşımlar sağlıyor. Sonuçlar Nature dergisinde yayımlandı. Edith Falgarone liderliğindeki bir ekip Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanarak uzak yıldız-oluşum gökadalarında CH+ karbon hidrat molekülüne dair izler tespit etti . Gözlemi yapılan altı gökadanın beşinde güçlü CH+ sinyalleri bulunurken, bunlar arasında Kozmik Kirpik gökadası da yer alıyor . Bu araştırma sayesinde gökbilimciler gökadaların büyümelerini anlamaya çalışırken bunların çevresel koşullarının yıldız oluşumuna nasıl kaynak sağladığı da ortaya çıkarılacak. CH+ özel bir moleküldür. Oluşmak için çok fazla enerjiye ihtiyaç duyar ve oldukça reaktiftir, yani yaşam süresi oldukça kısadır ve uzaklara taşınamaz. Bu sayede gökadalarda ve çevrelerinde enerjinin nasıl taşındığı CH+ ile izlenebilmektedir. diyor araştırma katkı sağlayan ESO gökbilimcisi Martin Zwaan. CH+'nın nasıl enerji taşıdığı; karanlık, aysız bir gecede tropikal bir okyanus üzerinde giden bir bota benzetilebilir. Koşullar sağlandığında, floresan plankton ilerleyen botun çevresini aydınlatır. Su içinde ilerledikçe türbülansa neden olan bot, planktonun ışık salmasını sağlayarak, karanlık suyun altındaki çalkantılı bölgelerin varlığını ortaya çıkarmaktadır. CH+ özellikle gazın çalkantı hareketiyle yayıldığı küçük alanlarda oluştuğundan, bu noktaların tespiti enerjinin gökada ölçeğinde dağılımını ortaya çıkarmaktadır. Gözlenen CH+ gökada içerisindeki yıldız oluşum bölgelerinden kaynaklanan hızlı ve sıcak gökada rüzgarları ile güçlendirilen yoğun şok dalgalarını ortaya çıkarmaktadır. Gökada boyunca ilerleyen bu rüzgarlar maddeyi dışarıya doğru iter ancak çalkantı hareketinin bir parçası olan bu maddeler gökadanın kendi kütleçekimi tarafından tekrar yakalanır. Bu madde daha sonra gökadanın yıldız oluşum bölgesinden dışarıya 30 000 ışık yılı öteye kadar genişleyerek soğuk, düşük yoğunluklu çalkantılı gaz rezervlerinde toplanır . CH+ ile, gökada-boyutlarındaki rüzgarlarda depolanan enerjinin, gökadayı çevreleyen ve daha önce görülmeyen soğuk gaz rezervlerinde çalkantı hareketine dönüştüğünü öğreniyoruz, diyor yeni makalenin baş-yazarı Falgarone. Sonuçlarımız gökada evrimi teorisine meydan okuyor. Gaz rezervlerinde çalkantıya neden olan bu gökada rüzgarları yıldız oluşum aşamasını bitirmek yerine uzatmaktadır. Ekip sadece gökada rüzgarlarının yeni ortaya çıkarılan gaz rezervlerini tazelemek için yeterli görünmediğini ve güncel teori ile tahmin edildiği üzere, kütlenin gökada birleşmeleri ya da gizli gaz akıntıları tarafından sağlandığını düşünüyor. Bu keşif evrenin erken dönemlerindeki en yoğun yıldız oluşum gökadaları etrafındaki madde akışının nasıl düzenlendiğinin anlaşılması için büyük bir adımı temsil ediyor, diyor ESO Bilim Direktör ve eş-yazar Rob Ivison. Ayrıca farklı alanlardan bilim insanlarının bir araya gelerek dünyanın en güçlü teleskoplarından birini kullandıklarında nelerin başarılabileceğini gösteriyor. Notlar CH+, CH molekülünün kimyacılar tarafından methylidynium olarak bilinen bir iyonudur. Yıldızlar-arası ortamda keşfedilen ilk üç molekülden biridir. Keşfi 1940'larda olduğu için, CH+'nın yıldızlararası uzaydaki varlığı aşırı reaktif ve diğer moleküllere göre daha çok çabuk sürede yok olması nedeniyle bir gizem olarak kalmıştır. Bu gökadaların Samanyolu gibi sakin gökadalarla karşılaştırıldıklarında çok daha yüksek bir yıldız oluşum oranına sahip oldukları bilinmektedir. Bu nedenle bu nesneler gökada gelişimini ile gaz, toz, yıldızlar ve gökadaların merkezindeki karadelikler arasındaki etkileşimi araştırmak için uygun hale gelmektedir. ALMA her bir gökadanın tayfını almak için kullanılmıştır. Tayf bir ışık kaydı olup, bu genellikle bir gökbilimsel nesneye aittir ve aynı bir yağmur damlasının ışığı renklerine ayırarak gökkuşağını oluşturması gibi, gelen ışığın farklı renklerine ayrılması işlemidir. Her bir element tayf üzerinde kendine özel bir parmak izine sahip olduğundan, tayf sayesinde gözlenen nesnelerin kimyasal içeriği belirlenebilmektedir. Yayılan gazın bu çalkantılı rezervi uzak kuasarların etrafındaki parlak halelerle aynı doğaya sahip olabilir. ESO-Türkiye


Harvard-Smithsonian Astofizik Merkezi'nden Hubble ekibi üyesi Matt Walker: Bu çalışmayı yapmadan önce karanlık madde hakkında çok az şey biliyordum diyor. Standart kozmolojik model karanlık enerji ve karanlık maddenin egemen olduğu bir ortamda tanımlanır. Gökbilimciler karanlık maddenin soğuk egzotik parçacıkları bir arada kütle çekimiyle bir arada tuttuğunu varsayar. Zamanla bu karanlık madde kümeleri bugün gördüğümüz ve büyüyerek gelişen normal maddeden oluşan gökadaları meydana getirmiş. Kozmologlar bu süreci izleyebilmek için güçlü bilgisayarlardan yararlanıyor. Onların benzetimleri karanlık maddenin gökada merkezlerinde yoğunlaşmış olması gerektiğini gösteriyor. İki cüce gökadaya ilişkin yeni ölçümler ise karanlık maddenin bu gökadalar içinde düzgün olarak dağıldığını gösteriyor. Bu sonuç standart kozmolojik modelin yanlış olabileceğini gösteriyor. İki cüce gökadadaki soğuk karanlık maddenin yapısı hakkındaki temel bilgiler çelişmektedir. Kuramcılar tahminlerini, soğuk karanlık maddeye ilişkin gözlemlerimizle tutarsız olduğu için değiştirebilirler diyor Walker. Cüce gökadalardaki karanlık madde miktarı % 99 iken, normal yıldız oranı % 1'lerdedir. Cüce gökadalardaki oranlar arasındaki bu büyük fark karanlık maddeyi anlamak isteyen gökbilimcilere fırsat tanıyor. Bunun için Walker ve Cambridge Üniversitesi'nden Jorge Penarrubia Samanyolu'na komşu iki cüce gökada olan Fornax ve Heykeltıraş 'daki madde dağılımını inceledi. Bu gökadalarda bizim gökadamızdaki yaklaşık 400 milyar yıldıza göre 1 ile 10 milyon yıldız bulunur. Ekip gökadalardaki 1500-2500 arası yıldızın hızını, konumlarını ve temel kimyasal bileşimlerini ölçtü. Bir kovandaki arılar gibi sarmal gökadada bulunan yıldızlar dairesel bir yörünge izler diyor Penarrubia. Onların verileri birkaç yüz ışık yılı boyunca karanlık maddenin göreceli olarak büyük sayılan bir bölgede düzgün dağıldığını gösterdi. Bu sonuç ise karanlık madde yoğunluğunun gökada merkezine gidildikçe artış göstereceğini söyleyen tahminlerle uyuşmamaktadır. Bir cüce gökadayı şeftaliye benzetirsek, standart kozmolojik modele göre karanlık madde merkezindeki çekirdeğin yerini alan boşluktur. Ancak bunun yerine iki cüce gökadadaki karanlık madde şeftalinin yüzeyine dağılmış gibidir diyor Penarrubia. Karanlık maddenin normal ve karanlık madde ile etkileşimde olduğu da öne sürülüyor ancak cüce gökadalara ait mevcut benzetimlerde böyle bir durum görülmedi. Yeni ölçümler ya normal maddenin karanlık maddeden daha fazla etkilendiğini ya da karanlık maddenin hiç de soğuk olmadığı anlamına geliyor. Ekip daha fazla cüce gökadayı inceleyerek karanlık maddenin gerçek yapısını ortaya çıkarmayı amaçlıyor. 3 Yorumlar Bir de şu var: Eğer gerçekten bir gün karanlık maddenin böyle bir zemin oluşturduğu ortaya çıkarsa, uzayın sürtünmesiz ortam oluşunu nasıl açıklayacağız? Tabi evrenin artan bir hızla genişlemesi konusu da var. O apayrı bir mesele... Biz Dünya' yı uzay boşluğunda algılıyoruz. Ama ya bu karanlık madde aslında gök cisimleri için bizim algılayamadığımız bir zemin oluşturuyorsa? Bu yazıyı okuyunca aklıma bu geldi. Tabii ne kadar doğru, onu bilmiyorum. Belki zamanla ortaya çıkar. Ya aslında bu karanlık madde Güneş Sistemi içindeyse... Hatta şu an Dünya'nın içinde bizim soluduğumuz havaya da karışmışsa... Göremiyoruz, varlığını ancak dolaylı ölçebiliyoruz. Bu kütle çekimi için aradıkları şey bir parçacık değil de karanlık maddeyse...


Gökbilimciler iki dev gökadayı birbirine bağlayan dev ipliksi yapıların görüntüsünü elde etti. Araştırma Spitzer Uzay Teleskopu ile gerçekleşti. İplikçi yapılar gökada kümeleri arasında büyük mesafelere kadar uzanan ve kozmik ağ olarak da adlandırılabilen kafes yapılardır. Büyük olduklarından dolayı bunları görmek ve üzerinde çalışma yapmak oldukça zordur. İki yıl önce Spitzer Abell 1763 ve Abell 1770 olarak bilinen iki gökada kümesi arasında böylesi iplikçilerin olduğunu keşfetmişti. Yeni gözlemler bu keşfi destekler nitelikte. Görüntülenen bumerang şeklini andıran yapı gökadalardan gelen ışığı yayıyor. Sıcak gazdan oluşan iplikçi yapı gökadayı dolaşırken araştırmacılara parçacık yoğunluğunun hesabı için yeni bir yol gösteriyor. Böylesi yapıların gökada çevresindeki hareketi yıldız oluşum bölgelerini açığa çıkarır. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Louise Edwards: bu iplikçikler gökada kümelerinin gelişimlerinin bir parçasıdır. Evrendeki en büyük nesneler olan gökadalar arasında kütle çekimiyle bağlıdırlar ve yeni yıldızları oluştururlar diyor. Kozmik Bir Esinti Gökbilimciler 11 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan eğrilmiş bir görüntü veren Abell 1763'ü, Arizona-Tuscon'daki WIYN Gözlemevi ile Socorro'daki radyo dalgaları gözlemevi olan Çok Büyük Dizi, Ulusal Optik Gözlemevleri, Wisconsin Üniversitesi, Indiana Üniversitesi ve Yale Üniversitesi'ndeki araştırmacıların işbirliğiyle izledi. Çok Büyük Dizi ve Spitzer ile gökadadan bir fener gibi yayılan radyo dalgaları ve kızılötesi ışımanın, alışılmadık ölçüde kuvvetli olduğu saptandı. Bu da gökada merkezindeki süper kütleli karadelikten ters yönde oluşan ikiz fıskiyelerle açıklanabilir. Bu fıskiyeler muazzam miktarda radyo dalgaları yayarak merkezin çevresinde muazzam iki balon oluşturmuştur. Edwards'ın ekibi bu balonların yörüngesinin gökadadan uzakta eğilmekte olduğunu belirledi. Ortaya çıkan yay şekli gaz ve tozun ittiği parçacıklardan kaynaklanmaktadır. Balonların eğilme açısını ölçen ekip, iplikçik parçacıklarına uygulanan basıncı ve ardından ortamın yoğunluğunu hesapladı. Uygulanan yöntem bir uçurtmadan süzülen iplere bakarak rüzgar kuvvetini ve havanın yoğunluğunu hesaplamaya benzetilebilir. Elde edilen sonuçlara göre iplik içindeki yoğunluk evren yoğunluğunun yaklaşık 100 katıdır. Bu değer önceki x-ışınları verilerine ve yapılan süper bilgisayar benzetimlerine uyumludur. Birbirine Bağlı Üst Kümeler Gökada kümeleri birbirine nispeten yakın gökadalardan oluşur. Bu gökada grupları ve diğer kümelerle birlikte aralarındaki kütle çekim kuvvetinin etkisiyle süper kümeleri oluşturur. 13,7 milyar yıl önceki Büyük Patlama'yla birlikte madde daha yoğun hale gelerek bu yapıları geliştirdi. Başlangıçta oluşan madde soğuyarak bugün gördüğümüz gökadalar içinde yoğunlaştı. Artık gökada kümeleri arasında bu iplikçiklerin saçılmış olduğunu biliyoruz. Bunların çoğu oldukça sıcak olup yaklaşık bir milyon santigrat derece- yaydıkları yüksek enerjili X-ışınları ile gökadaları sarmış durumda. Bu nedenle iplikçikler en iyi X-ışını gözlemleriyle keşfedilip yoğunlukları hesaplanır. Ancak iplikçiklerin X-ışını yayan kısımlarından daha fazla zor görülen kısımları bulunur. Bu nedenle iplikçikler çeşitli gözlemevlerinde uzun zaman gözlem yapılarak bulunurlar. Birçok yer teleskopuyla radyo frekanslarında iplikçikleri arayan Edwards'ın ekibi böylece gökadalardaki bu yapıları daha kolay keşfedebiliyor. Gökadalardan yayılan X-ışınlarını incelemek yerine 'deniz feneri' gibi ışın yayan kozmik yapıları keşfediyorlar. Gökada kümelerinde bu iplikçiklerden ne kadar olduğunu bilmek, kümelerin birbirini nasıl etkilediğini ve evrenin bugüne kadar nasıl geldiğini ortaya çıkarmak açısından önemli diyor Edwards. Kaynak: Spitzer


Evrenin en dikkat çekici gökadaları parlak çekirdeklerinin çevresini bir sarmal gibi sarmış görünen Samanyolu benzeri sarmal gökadalardır. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun Geniş alan Kamerası-3 ile elde ettiği bu sıra dışı görüntüde de Samanyolu yıldızlarının arka alanında parlayan sarmal ve tuhaf görünümlü gökadalar görülüyor. Diğer gökadaların iyi görünümlü olabilirken tuhaf bir görünüm sergileyebilir. Tıpkı bu görüntüde üstte yer alan Markarian-779 gökadası gibi. Bu gökada muhtemelen iki sarmal gökadanın birleşmesi sonucunda oluşmuş olduğundan farklı bir görünümdedir. Çarpışan gökadaların sarmal kolları yok olurken yapılarındaki gaz ve toz diskleri dağıldı ve sonuçta özel görünüme sahip bir gökada şeklini aldı. Bu gökada Markarian katalogundadır. B.E. Markarian adlı Ermeni gökbilimcinin adını alan katalogda 1500 gökada verisi bulunmaktadır. Markarian gökyüzündeki bu farklı nesneleri görebilmek için gökyüzünü morötesi dalga boyunda izlemiştir. Morötesi ışımanın kaynağı çok çeşitli olabilir. Bu nedenle Markarian katalogu oldukça geniştir. Morötesi ışımanın kaynağı olan gökadanın merkezinde süper kütleli karadelik bulunabilir. Bu da gökadanın aktif gökada olması anlamına gelir. Bunun dışında gökada çarpışmalarının tetiklediği yoğun yıldız oluşumları gerçekleşebilir ki böylesi gökadalara bol yıldız oluşturan gökada anlamına gelen starburst gökadası denir. Markarian gökadaları aktif gökadaları, gökada etkileşimlerini ve birleşmelerini anlamaya çalışan gökbilimcilerin çalıştıkları gökadalardır.


Yıldız oluşumları biten gökadaların yaşamları da son noktaya ulaşarak sönmeye başlar. Uzak geçmişteki sönmüş gökadaların günümüzdekilere göre çok daha büyük olması gökbilimcileri şaşırtıyor. Artık yeni yıldızlar oluşturamayan bir gökada nasıl olur da büyüyebiliyor? Bir gökbilimci ekibi bu kozmik bilmecenin yanıtını Hubble Uzay Teleskopunu kullanarak bulduklarını düşünüyor. Hem de yanıt son derece basit. Antik sönmüş gökadaların başka gökadalara katılarak onların içinde büyüdüğü düşünülüyordu. Bu gökadaların yeni yıldızlar oluşturması için kendilerinden en fazla beş-on kat büyük gökadalarla çarpışıp birleşmesi gerektiği düşünülüyordu. Ancak birleşmelerin olması demek ortamda oldukça fazla miktarda küçük gökada olmasını gerektirir -ki biz onları göremiyoruz. Yakın zamana kadar modelin öngördüğü sayıda sönmüş gökadaları görmek mümkün olmadı. Ancak şimdi, gökbilimciler Hubble COSMOS verilerini kullanarak kozmik zamanın son sekiz milyar yıllık dönemi için ölü gökadaları belirleyerek saydı. İsviçre ETH Zürih'ten Marcella Carollo: Yıllardır sönmüş gökadaların gerektiğinden büyük olması gökada evriminin en büyük bilmecelerinden biri olmuştur diyor. ABD Caltech'ten Nick Scoville ise: Hubble'ın COSMOS verileri bize çok sayıda gökada üzerinde çalışma yapmamıza olanak sağladı diyor. Ekip evreni şimdikinin yarısından daha genç yaşındayken gösteren COSMOS görüntülerine ek olarak Kanada-Fransa-Hawaii Teleskopu ve Subaru Teleskopu ile de ek gözlemler yaptılar. Bu gözlemler aslında gökyüzünün yaklaşık dokuz dolunay büyüklüğündeki bir alanını kapsamaktadır. Bu birleşik sönmüş gökadaların şaşırtıcı şekilde küçük kaldığı gözlendi. Birleşme sonucunda bu küçük gökadalar genellikle yıldız oluşumu için boyutlarını korur. O zaman bu gökadaları neden zaman içinde büyüdüğünü görüyoruz? ETH Zürih'den Simon Lilly: Küçük gökadalar büyük gökadalarla değil, küçük sönmüş kardeşleriyle birleşerek büyüdüğünü gördük diyor. İtalya'daki INAF Padua Gözlemevi'nden Alvio Renzini ekliyor: Bu olay bir şehirdeki daire sayısının artmasının eski binalara yeni oda eklenerek değil, yeni ve daha büyük dairelerin inşasına bağlı olması gibidir. Gökadaların evrimini incelemek evrenin son sekiz milyar yıl içinde neler yaşadığını anlatır. Zaten erken evrende yıldız oluşturan bir gökadanın daha sonra sönerek büyüyemediği biliniyordu. Caltech'den Peter Capak: COSMOS bu tür gözlemleri daha önce olmadığı kadar ayrıntılı bir şekilde yaptı diyor ve Carollo ekliyor: Çalışmamız bilmecenin yanıtının son derece kolay olduğunu gösterdi. Doğa şimdiye kadar yanıtların karmaşık değil daha basit olduğunu gösterdiğinden, gördüğümüz oldukça tatmin edicidir.


İlk kez Samanyolu gökadası dışında bir gezegen keşfedilmiş olabilir. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi kullanılarak elde edilen sonuç, şimdiye kadar ulaşılmış en uzak noktalarda ötegezegen avcılığının önünü açıyor. Gezegen adayı Girdap Gökadası olarak bilinen sarmal gökada Messier 51'de (M51) bulunuyor. Güneş dışında başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenler ötegezegen olarak adlandırılıyor. Gökbilimciler şimdiye kadar Samanyolu içinde 3000 ışık yılına kadar uzaklıkta binlerce gezegen ve gezegen adayı buldular. M51'deki gezegen ise 28 milyon ışık yılı uzaklığıyla bunlardan binlerce kat daha uzakta bulunuyor. Harvard&Smithsonian Astrofizik Merkezinden Rosanne Di Stefano: X-ışını dalga boyunda tarama yaparak diğer gökadalarda bulunan gezegenleri keşfedebileceğimizi göstermek istiyoruz. Böylece bu alanda farklı bir yöntemle keşif yapılabileceğini göstermek istiyoruz diyor. Keşfi anlatan makaleye Nature Astronomy'den ulaşabilirsiniz. Keşif, gezegenin yıldızının önünden geçerken, yıldız ışığının bir kısmını kapatmasını gözleyen geçiş yöntemiyle keşfedildi. NASA'nın Kepler ve TESS görevlerinde olduğu gibi hem yer merkezli hem de uzay teleskoplarını kullanan gökbilimciler, yıldızdan gelen, insan gözünün algılayabildiği optik ışıktaki değişimi araştırdılar. Di Stefano ve arkadaşları optik ışık dışında X-ışını parlaklığındaki değişime de baktılar. Bu tür ışıklar tipik bir nötron yıldızı veya yakın yörüngesindeki yıldızdan gaz çeken karadelikten yayınlanır. Nötron yıldızı veya karadelik yakınındaki madde aşırı ısınır ve X-ışını dalga boylarında parlar. Parlak X-Işınları üreten bölge çok küçük olduğundan önünden geçen gezegen X-ışınlarının çoğunu ya da tamamını engelleyebilir. Bir gezegen yıldızdan alınan ışığın küçük miktarda azalmasına neden olacağından çok uzak mesafelerde optik ışık yerine X-ışını değişimleriyle gezegen saptanabilir. Ekip bu yöntemi M51'de bulunan M51-ULS-1 adlı ikili bir sistemdeki ötegezegen adayı için kullandı. Bu ikili sistem, 20 Güneş kütleli bir yıldızın yörüngesinde dolanan bir karadelik ya da nötron yıldızından oluşmaktadır. Chandra verilerini kullanarak gerçekleştirdikleri X-ışını geçişinde, X-ışını emisyonu üç saatte sıfıra düştü. Bu ve diğer bilgiler eşliğinde M51-ULS-1'deki ötegezegen adayının yaklaşık Satürn boyutlarında ve nötron yıldızı veya karadeliğin Satürn-Güneş uzaklığının iki katından daha uzak bir yörüngesinde olduğu tahmin edildi. Bu heyecan verici bir çalışma olsa da gökadamız dışındaki bir gezegen olduğunun teyidi için daha fazla veriye ihtiyaç duyulacaktır. Buradaki zorluklardan biri de gezegenin yörünge döneminin 70 yıl olması. Bu da geçiş yöntemiyle tekrar gözleminin onlarca yıl boyunca olmayacağı demek. Santa Cruz'daki California Üniversitesinden Nia Imara: Gezegeni geçiş yöntemiyle tekrar gözlemek için onlarca yıl beklemek gerekecek. Üstelik yörüngedeki belirsizlik nedeniyle bunun tam olarak ne zaman olacağını ve nereye bakmamız gerektiğini henüz kestiremiyoruz diyor. Söz konusu ışık azalmasının nedeni bir gaz ya da toz bulutu olabilir mi? Araştırmacılara göre gözlenen olay bir gaz- ve toz bulutuyla değil, bir gezegene ait olmasıyla daha tutarlı. New Jersey'deki Princeton Üniversitesinden Julia Berndtsson: Heyecan verici ve oldukça cesur bir iddiada bulunduğumuzun farkındayız. Bu nedenle diğer gökbilimcilerin de buna çok dikkatli yaklaşmalarını istiyoruz. Güçlü bir veri yığınına sahibiz. Bilimin çalışma disiplini bu sürecin doğru işlemesini sağlayacaktır diyor. Sistemde bir gezegen varsa muhtemelen çok şiddetli bir geçmişe sahip olmalıdır. Sistemdeki bir gezegen, nötron yıldızı ya da karadeliği oluşturan süpernova patlamasına rağmen hayatta kalmak zorundaydı. Bunu atlattıktan sonra şimdi de diğer yıldızın süpernova şeklinde patlamasıyla da baş etmesi gerekecek. Bu patlama aşırı yüksek ışınımlara neden olacağından gezegenin sonunu getirebilir. Di Stefano ve ekibi, hem Chandra hem de ESA'ya ait XMM-Newton Gözlemevini kullanarak Samanyolu gökadası dışındaki üç gökadada X-ışını geçişleri aradı. M51'deki 55 sistemi, M101'deki 64 sistemi ve M104'deki 119 sistemini incelediler. Şimdilik çalışma tek gezegenle sonuçlandı. Araştırmacılar diğer gökadalardaki daha fazla ötegezegen adayı için hem Chandra hem de XMM-Newton arşivlerini araştıracak. M51'den daha yakın olan M31 ve M33 gibi 20 gökada veri kümesi Chandra'da mevcut. Bu da daha kısa geçişlerin gözlenebilmesi demek. Bir başka ilginç araştırma da, sıra dışı ortamlarda gezegen keşfetmek için X-ışını geçişlerini taramak olacak.