ESA'nın XMM Newton X-ışını Uzay Teleskobuyla bir beyaz cücenin fotoğrafını çekti. Beyaz cüceler kozmik uzaklıkları ölçmede kullanıldığı gibi evrenin genişlemesi bilgisinde de sık kullanılan kaynaklardır. Gökbilimciler 1997 yılından bu yana HD-49798 parlak yıldızının yakınında X-ışınları yayan görünmeyen bir nesne olduğunu bulmuşlardı. XMM teleskobu ile bu nesnenin beyaz cüce olduğu ortaya çıkarıldı. Ölü yıldız uzaya x-ışınları yollayarak kendini gösteriyor. İtalya'nın Milan şehrinde yapılan keşifte beyaz cücenin sıradışı olduğu belirlendi. Beyaz cücenin öncelikle kütlesini saptadılar. Yıldız 0,6 Güneş kütlesindeydi. Ancak çapı Dünya'nın çapının yarısı kadardı. Bilinen beyaz cücelerden daha hızlı dönüş hızına sahipti: saniyede 13 devir. 17. Yüzyılda Isaac Newton tarafından bulunan kütle çekim kanunuyla yıldızın kütlesi XMM Teleskobundan gelen verilerle işlenerek hesaplandı. Beyaz cücenin kütlesinin benzer beyaz cücelere oranla iki kat olmasını gökbilimciler komşu yıldızından kütle çalmasıyla açıklıyor. 1,3 Güneş kütlesi bir beyaz cüce için son sınırdır. 1,4 Güneş kütleye kadar büyüyen bir beyaz cüce sonunda patlayarak bir nötron yıldızına dönüşür. Bir beyaz cücenin patlaması tip Ia Süpernovası olarak sınıflandırılır. Bu tür parlak patlamalar evrenin genişlemesinin ölçülmesinde kullanılırlar. Şimdiye kadar gökbilimciler bir ikili sistemde bu türden bir beyaz cüce keşfedememişti. Bulunan beyaz cüce, ikili sistemlerin bir Rosetta taşıdır. İki yıldızın yakın olması bizim kütle ölçümlerimizi daha doğru yapmamızı sağlar. Böylece sistemin geçmişini hesaplayıp gelecekte neler olabileceğini saptayabiliriz diyor Milan'dan Sandro Mereghetti. Yıldızın son birkaç milyon içinde patlaması olasıdır. Dünyayı herhangi bir tehlikeye bırakacak ölçüde yeterince uzak; ama uzayla ilgili bilgi verebilecek ölçüde de yakındır. Hesaplara göre patlama anında gündüz bile gözlenebilecek ve dolunay büyüklüğünde görülebilecek. Bu gösteriyi torunlarımız büyük bir keyifle izleyecektir. Kaynak: ESA


Uzak gezegenler Uranüs ve Neptün'ü izleyip Güneş Sistemi'nin derinliklerine dalmak üzere planlanan Gezgin-2 (Gezgin-2) günümüzden 35 yıl önce 20 Ağustos 1977'de fırlatılmıştı. İkizi Gezgin-1 ise 5 Eylül 1977'de fırlatıldı. Gezgin-1 şu an Güneş Sistemi'ni terk edip yıldızlararası ortama girmek üzere. Pasadena'daki Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Ed Stone: 35 yıldır görevde olan Gezgin aracının gerçekleştirdiği keşifler ve sabırsızlıkla beklediğimiz yeni keşifleri nedeniyle gurur duyuyoruz. Gezgin araçları bize Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün ile onların uyduları hakkında önemli bilgiler bize iletti. Artık sistemimizin ötesindeki yıldızlararası ortamla ilgili yeni verilerini sabırsızlıkla bekliyoruz. diyor. Gezgin-2, 13 Ağustos 2012'de uzayda en uzun süreyle görevde kalan araç oldu. Bundan önceki rekor 16 Aralık 1965 ile 8 Aralık 2000 tarihleri arasında görev yapan Pioneer 6 idi (Toplam 12 758 gün). Bilimcilerin Gezgin araçlarının yıldızlararası ortama geçişini hevesle beklediği bir dönemde Gezgin-1, beklenen üç önemli gözlemin ikisini gerçekleştirdi. Güneş Sistemi'nden dışarı doğru akan enerji ile dışarıdan sisteme gelen enerjinin karşılaştığını tespit etti. Bilimciler araçların sistemi terk ederken bu yapının değişeceğini işaret edeceğini inanıyor. Gezgin-2'nin dikkati çeken keşifleri arasında, Satürn'ün altıgen yapıdaki kuzey kutup bölgesi, Uranüs ve Neptün'ün manyetik kutupları ve Neptün'ün soğuk uydusu Triton'dan fışkıran gayzerler. Gezgin-1 ise Jüpiter'in Io uydusunun volkanik yüzeyi, Satürn'ün en dış halkasının karmaşık doğası ve Titan'ın derin ve puslu atmosferi keşiflerini ön sıralara koyabiliriz. Belki de Gezgin-1'in en ünlü fotoğrafı Güneş Sistemi'nin içinde Dünya'nın yerini gösterdiği Soluk Mavi Nokta idi. Gezgin-2 şu anda Güneş'ten yaklaşık 15 milyar km ve Gezgin-1 ise 18 milyar km uzaklıktadır. Araçlar son beş yıldır Güneş Sistemi'nin son bölümündeki ve yine bu araçların ortaya çıkardığı, yüklü parçacıklar dolu dev bir balonu andıran bölüm içindeler. NASA'nın Jet iticileri Laboratuarı'ndan Suzanne Dodd: Biz her gün Gezgin-1 ve 2'yi dinlemeyi sürdürüyoruz. Bu araçlar Jüpiter'in tehlikeli ışıma ortamından ve güneşten çok uzak yerlere uçabilecek kalitede üretildi diyor. Dodd ve ekibi çok dikkatli bir şekilde araçların gittikçe azalan enerji kaynaklarını yönetmeye çalışıyor. Araçların 2020'ye kadar Dünya'ya veri iletebileceği, 2025'e kadar da veri toplayacak kadar enerjisi olduğu sanılıyor. Bilimciler, araçların Güneş Sistemi'ni ne zaman terk edip tamamen yıldızlararası ortama gireceğini bilmemelerine karşılık, bunun kısa süre içinde gerçekleşebileceğini düşünüyorlar. Araçlar, 35 yıllık uzun yolculuklarıyla zaten önemli bir iş yapmışlardır. 2 Yorumlar Hocam bu gezginler şu anda neredeler? Gezginlerin bize uzaklığını aşağıdaki linkte yer alan sayaçtan öğrenebilirsiniz. Biri 134 diğeri 110 astronomi birimi uzakta. http://voyager.jpl.nasa.gov/


İnsanlığın ürettiği ve hala görevde olan en uzun zamanlı uzay araçları Voyager 1 ve 2 sırasıyla Ağustos ve Eylül aylarında 40. yıllarına girmiş olacaklar. Dünya'dan çok uzak olmalarına karşılık ulaştıkları son noktanın verilerini iletmeyi sürdürüyorlar. Araçların hikayesi gelecekteki bilim insanları ve mühendisleri etkileyeceği gibi film, sanat ve müzik alanlarında da Dünya kültürün de gelişim sağlayacaktır. Her araçta Dünya'daki çeşitli cisim ve canlıların sesleri, fotoğrafları ve mesajları bulunan Altın Plak taşımaktadır. Uzay araçlarının yolculukları milyarlarca yıl bile sürebilir ki bu da insanlığın uzaya ilettiği tek izleri taşıyor olabilir. Sayısız kayıt ileten araçların benzeri olmayan yolculukları 5 Eylül 1977'de Voyager 1'in fırlatılmasıyla başladı. Araç 2012'de Güneş Sistemi dışına çıkan ilk araç oldu. 20 Ağustos 1977'de fırlatılan Voyager 2 ise dört gaz devini ziyaret eden ilk araç olarak tarihe geçti. Araç Jüpiter'in Io uydusundaki aktif volkanları gözlemiş, Europa'nın buzlu yüzeyi altında sıvı okyanus olabileceğini işaret eden ipuçlarını iletmişti. Satürn'ün en büyük uydusu Titan'da Dünya'nın ilkel dönemine çok benzeyen bir atmosfer olduğunu; Uranüs'ün buzlu uydusu Miranda ve Neptün'ün Triton adlı buz gibi soğuk uydularını gözlemişti. Uzay aracı artık bu gezegenleri çok geride bıraktı ve önümüzdeki 40.000 yıl içinde de başka bir yıldızla karşılaşmayacak. Araçların aldığı Güneş ışığı oldukça yetersiz olmasına karşılık yıldızlararası ortamın ilk koşullarına ait gözlemlerini ilettiler. Voyager 1 Dünya'dan yaklaşık 21 milyar kilometre uzaklıkta ve yıldızlararası uzayda gezegen düzlemine göre kuzey yönde yolculuğunu sürdürüyor. Sonda, araştırmacılara Güneş Sistemindeki gezegenleri ve sistemi kuşatan güneş rüzgarlarıyla beslenen heliosfer adı verilen dev ışınım kabarcık küresinin varlığını iletti. Yıldızlararası uzayın bu kabarcığı sardığını işaret etti. Dünya'dan yaklaşık 17 milyar kilometre uzaktaki Voyager 2 ise Voyager 1'in tersi yönde, güneye hareket ediyor. Önümüzdeki birkaç yıl içinde yıldızlararası ortama girmesi bekleniyor. İki aracın bu zıt yöndeki yolculuklarının nedeni ise yüklü parçacıkları, manyetik alanları, düşük frekanslı radyo dalgalarını ve güneş plazmasını ölçen aletleri kullanarak heliosfer çevresindeki yıldızlararası ortamın özelliklerini karşılaştırma olanağına ulaşma isteği. Voyager 2 yıldızlararası ortama geçtiğinde iki aracın verileri karşılaştırılabilecek. Caltech'deki Voyager projesi araştırmacılarından Ed Stone: Hiç kimse bu araçların 40 yıl çalışacağını ve bu alanda bir öncü olacaklarını tahmin etmemişti. Önümüzdeki yıllarda da ilettikleri veriler bizi heyecanlandırmaya yetecek diyor. Tasarımcılarının öngörüsü sayesinde uzay araçları kozmik yolculuklarını sürdürüyor. Güneş sistemindeki en ağır gezegen olan Jüpiter'in ışınım ortamından yararlanarak hızlanan uzay aracı sonraki yolculuklarını sürdürmeyi sağlayacak donanıma sahipler. Her iki araçta da yedekleme sistemleri gerektiğinde uzun süreli güç kaynaklarını bağımsız olarak devreye sokacak şekilde tasarlanmıştı. Araçlarda üç radyoizotop termoelektrik jeneratör bulunmaktadır; bu cihazlar plütonyum-238'in yarılanma süresinden (88 yıl) elde edilen ısı enerjisini kullanır. Araçların bulundukları ortamlar neredeyse 'boş' olduğundan herhangi bir cisimle çarpışma olasılığı çok düşüktür. Buna karşılık Voyager 1'in bulunduğu yıldızlararası ortam gerçek anlamda boşluk değildir. Bu ortam milyonlarca yıl önce patlayan süpernovaların artıkları olan bulutlarla doludur. Bu madde araç için bir tehlike teşkil etmiyor. Böylesi bir ortam araştırmacıların tam da ihtiyaç duyduğu Güneş sistemi dışındaki ortam çalışmalarına veri sağlıyor. Araçların gücü oldukça azaldığından mühendisler şimdi gerekli olan enerji için çeşitli aletler üzerindeki kısıtlamalar üzerinde çalışıyor. Böylece Voyager 1'in ömrünü en üst düzeye çıkarmak amacıyla araçtaki eski yazılımları içeren kod sistemini inceliyorlar. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarından Voyager proje yöneticisi Suzanne Dodd: Elimizde 1970'lerin modelinde bir araç var ve bunun nasıl çalıştığını anlamak önümüzdeki yıllarda da çalışmasını sağlamak açısından oldukça önemli. Bunun için hangi güncellemeler gerektiği üzerinde çalışıyoruz diyor. Ekip üyeleri araçların 2030 yılına kadar veri yollamayı sürdüreceğini düşünüyor. Araçlar bu tarihte veri yollayamayacak olsa da yolculuklarını saatte 48.280 kilometre hızla devam ettirecek ve Samanyolu çevresindeki bir turlarını 225 milyon yılda tamamlayacak.


Hawaii'deki Keck Gözlemevi'nde bulunan Dünya'nın en büyük iki teleskopundan birini kullanan bilim insanları Kepler tarafından görülen 41 gezegeni onaylayarak 16'sının kütlesini belirlediler. Kepler uzay teleskopunun keşfettiği gezegen adaylarının dörtte üçü Dünya ile Neptün arası büyüklüğe sahipler. Bu tür gezegenlerin Samanyolu'nda yaygın olduğu görünmekle birlikte bu istatistik Güneş Sistemi'ne uymuyor. Yeni keşfedilen beş gezegen Dünya'dan %10 ya da % 80 daha büyüklüğe sahipler. Örneğin Kepler-99b ve Kepler-406b adlı yeni kayalık gezegenler Dünya'dan % 40 daha büyük ve yoğunlukları neredeyse kurşununki kadar. Bu gezegenler bildiğimiz türden yaşam için çok sıcak olup yıldızlarına çok yakın olup 3-5 günlük yörünge dönemlerinde dolanıyorlar. Bu gözlemlerle elde edilen ek kanıt Doppler etkisinden geldi. Yörüngedeki gezegenler nedeniyle yıldız küçük de olsa yalpalama hareketi yapar. Gezegen kütlesi ne kadar büyükse yalpalama hareketi o kadar belirgindir. Bu da gezegenin kütlesini ortaya çıkaran bir etkendir. Yoğunluk ölçümleri değişkenlik gösterse de gezegenlerin olası kimyasal yapısı birbirine benziyor. Mini-Neptün büyüklüğündeki bir gezegen kayalık bir çekirdeğe sahip olup onu çevreleyen atmosferi hidrojen ve helyumca zengin olabiliyor. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Kepler görevi bilim insanlarından Natalie Batalha: Kepler'in birinci amacı değişik boyut yörüngelere sahip gezegenlerin sıklığını belirlemektir. Özellikle de yaşam alanı içerisinde yer alan Dünya benzeri gezegenlerin ne kadar çok olduğunu ortaya çıkarmaktır diyor. Elde edilen sonuçlara göre Dünya'nın bir buçuk büyüklüğüne kadar olan gezegenlerin büyük bir kısmının karasal olduğu ve silikat, demir, nikel ve magnezyumdan oluştuğunu gösteriyor. Elbette tüm bu araştırmaların önemli bir amacı da bize yakın başka bir yıldız çevresinde yaşanabilir bir gezegen keşfetmektir.


Büyük Ayı Takımyıldızı içindeki 47 Ursae Majoris (47 Uma) yıldızındaki gezegen sayısı 3'e yükseldi. Keşif Kanada'daki British Columbia Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü'nden Philip C. Gregory, ABD'deki San Francisco State Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü ile Yale Üniversitesi Astronomi Bölümü'nden Debra A. Fischer tarafından gerçekleştirildi. Yeni keşfedilen gezegenle birlikte ötegezegen sayısı 430'a yükseldi. İki veya daha fazla gezegeni olan yıldız sayısı ise 45. Özetle 363 yıldızın en az bir gezegeni bulunuyor. Güneş sistemi dışında diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegenlere ötegezegen adı veriliyor. 47 Uma yıldızı 7 milyar yıl yaşındaki güneş benzeri bir yıldızdır. İlk gezegeni 1996'da, 2. si de 2001'de keşfedilmişti. Yıldızın bulunan ilk gezegeni 2.6 Jüpiter, 2. gezegeni ise 0.46 Jüpiter kütleli. Bu iki gezegen Jüpiter'e göre yıldıza daha yakın, Dünya'ya göre daha uzak konumda bulunuyor. Gezegenlerin bileşimi henüz bilinmiyor. Yıldızına Dünya-Güneş uzaklığının 11 katı kadar uzakta olan 47 Uma d gezegeni, dikine hız yöntemiyle keşfedildi. Gezegenin yörünge dönemi şimdilik 14 000 gün olarak hesaplandı. Gezegenin kütlesi ise 1.6 Jüpiter kütlesi kadar. Kaynak: Exoplanet


Uluslararası bir gökbilimci ekibi iki yıldızın birbiri çevresinde 5.4 dakikada bir döndüğünü keşfetti. HM Cancri adlı bir çift yıldıza ilişkin hesaplanan bu değer aynı zamanda en kısa yörünge dönemi olarak da kayıtlara geçti. 8 Dünya çapından daha büyük olmayan küçük yıldızlar arasındaki uzaklıkta Dünya-Ay uzaklığının çeyreği kadardır. Sistem iki beyaz cüceden oluşuyor. Bunlar güneş gibi yıldızların yanmış artıkları olduğundan helyum, karbon, ve oksijenden oluşurlar. HM Cancri'deki iki beyaz cüce birbirine öyle yakın duruyorlar ki, birinden diğerine kütle akışı da gerçekleşiyor. İlk olarak 1999'da X-ışını görüntüsüyle keşfedilen çiftin birbiri çevresinde 5.4 dakika gibi inanılmaz kısa sürede dönüşüne çoğu gökbilimci inanmak istemedi. Bunun için ek kanıtlar istediler. Ek kanıt için yeni bir çalışmaya girişen, Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Dr. Gijs Roelofs, Warwick Üniversitesi'nden Prof. Tom Marsh ve Dr. Danny Steeghs liderliğindeki ekip, dünyanın en büyük teleskobu olan Hawai'deki Keck Teleskopu'nu kullandılar. Ekip HM Cancri'deki hız değişimlerini hesapladı. Bu hız değişimleri doppler etkisi adı verilen bir olaya neden olur. Burada birbiri çevresinde dolanan iki yıldızın tayfı düzenli olarak bir maviye bir kırmızıya kayar. Hem gözleme ayrılan sürenin kısa olması hem de yıldızların parlaklıklarının sönük olması çalışmanın zor kısımlarıydı. İkili sistem 16 bin ışık yılı uzaklıktaydı. Bu kadar uzaklıktaki sönük sistem, çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızdan milyon kere daha az ışıldamaktadır. Daha önce bu iki yıldızın 5.4 dakikada bir birbiri çevresinde dolandığını göstermiştik. Bir süre önce hava koşullarının kötü olması nedeniyle gözlemi gerçekleştirememiştik. Ama şimdi yaptığımız çalışmayla önceki çalışmamızın doğru olduğunu gösterdik diyor Dr. Danny Steeghs. Radboud Üniversitesi'nden Dr Gijs Nelemansı: İkili HM Cancri Sistemi yıldızların gelişimiyle ilgili kuramlarımızı tekrar gözden geçirmemize neden olacaktır. Sistemin iki farklı yıldızdan oluştuğunu biliyoruz. Sistem Genel Görelilik testi için de önemli bir örnektir. Çünkü sistem bol miktarda kütle çekim dalgaları yayıyor olmalıdır. Gelecekte uzaya yollayacağımız LISA uydusuyla izleyeceğimiz ilk nesne HM Cancri olacaktır. Kaynak: Science Daily


Hawai'deki Keck Gözlemevi'ndeki Gökbilimciler 10 m çaplı ikiz teleskoplarla başka bir yıldız çevresindeki toz disklerini incelediler. Bu diskleri Güneş sistemi'ndeki disklerle de karşılaştırdılar. Gözlem için 51 Ophiuchi yıldızı seçildi. Yıldızın toz diski Jüpiter'in yörüngesine kadar uzanıyor. Çalışma için Keck Nuller Girişimölçeri ile saptandı. Nuller, çok parlak bir nesnenin yakınındaki çok sönük sinyalleri görebilen bir araçtır. Böylece bir yıldızdaki disk yapısı ilk kez bir araç yardımıyla net bir şekilde gözlenmiş oldu. Hedefteki yıldız B türünde, 410 ışık yılı uzaklıktaki Yılancı Takımyıldızında bulunuyor. 51 Ophiuchi yıldızında henüz gezegen olup olmadığı bilinmiyor. Ancak gökbilimciler uzun zamandır yıldızda disk yapıları olduğundan kuşkulanıyorlardı. Şimdi ise bu disk yapısının gezegen oluşumlarının son aşamasında olabileceği, kuyrukluyıldızların ve asteoridlerin bulunabileceğinden söz ediliyor. Gezegen sistemleri oldukça tozlu yerlerdir. Güneş sistemimizde birçok kuyrukluyıldız, asteoridler bulunuyor ve bunların yörüngelerişnin zaman Jüpiter'le kesiştiğini Jüpiter çevresindeki tozlu bölgeden anlıyoruz. Bu toz güneş ışığını yansıtarak güneş doğduktan veya güneş batmadan hemen önce gökyüzünde burç ışığı denilen olguların görülmesine neden olurlar. Diğer yıldızların çevrelerinde de aynı şekilde tozlu disk yapıları bulunmaktadır. Yapılan çalışmaya göre 51 Ophiuchi yıldızındaki toz diski güneş sistemindeki toz diskinden 100 bin kez daha yoğun olduğu ortaya çıkarıldı. Buradaki disk içindeki yapıların birbiriyle çarpışmasının devam ettiği düşünülüyor. Yapı daha önce Spitzer ve ESO'nun Çok Büyük Teleskobu ile de gözlenmişti. Toz diski yıldızdan 4 GB (GB, Gökbirimi, Dünya-Güneş uzaklığı olan 150 milyon km 1 GB'dir.) uzaklığa kadar uzanmaktadır. Dış disk ise yaklaşık 1200 GB'ye kadar uzanmaktadır. Yıldızın şiddetli etkisi parçacıkları daha uzağa itmektedir. 51 Ophiuchi yıldızındaki ışık şiddeti Güneş'ten 260 kat daha güçlüdür. İç diskten dış diske geçerken kalınlığın birden arttığı da göze çarpmaktadır. Bu da iç bölgeden dış bölgeye geçişte bir asteorid kuşağı olabileceğini düşündürmektedir. Kaynak: Science Daily


Uluslararası bir gökbilim ekibi 55 Cancri Sistemi'ndeki Dünya benzeri gezegeni gözleyerek ayrıntılı bir çalışma yaptılar. Çalışma Massachusetts Teknoloji Enstitüsü , Columbia British Üniversitesi , Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi ve Santa Cruz'daki Kaliforniya Üniversitesi 'nde görevli bilim insanlarınca gerçekleştirildi. 55 Cancri e gezegeni Dünya çapından % 60 ve Dünya'nın yoğunluğundan 2 kat daha fazla olmasına karşılık Dünya'dan 8 kat daha büyüktür. Araştırma da Kanada'nın MOST uzay teleskopu kullanıldı. MOST Kanada Uzay Ajansı'na bağlı bir teleskoptur. Gezegen, Dünya'dan yaklaşık 40 ışık yılı uzaklıktaki 55 Cancri A yıldızının çevresinde 18 saatten biraz fazla sürede dolanır. UBC'de görevli gökbilimci Jaymie Matthews: Gezegenin takvimini oluşturmak için kolundaki saat yeterli olacaktır diyor. Gezegenin sıcaklığı ise en az 2700 derece. MIT'den Josh Winn: Cehennem sıcaklığına sahip gezegenin yüksek çekimgücü bir atmosferi olmasını sağlayabilir. Ancak tam da sıcaklık nedeniyle ötebiyologların* yaşam arayacağı yerlerden değil diyor. Tüm bunlara karşılık 55 Cancri e, ötegezegen araştırmacılarının izlemek istedikleri bir gezegendir. Yıldızın parlaklığı birçok hassas ölçümlerin yapılmasına ve gezegenin şekli, gelişimi üzerine olan kuramları da test etmemize olanak sağlayan mükemmel bir laboratuardır diyor Winn. Bir teleskopla gezegeni görmek mümkün olmamasına karşılık 55 Cancri A yıldızı önümüzdeki iki ay boyunca açık ve yeterince karanlık bir gecede çıplak gözle bile rahatlıkla izlenebilir. Matthews: Güneş Sistemi içinde ya da dışında bulunan en yoğun ve karasal gezegendir. Böyle bir gezegende ağırlık Dünya'ya göre 3 kat fazla olacak, Güneş 60 kat daha büyük görünecek ve gökyüzünü şimdikinden 3600 kat daha aydınlık yapacaktır diyor. 55 Cancri A'nın ilk gezegeni 1997 yılında Kaliforniyalı bir ekip tarafından keşfedilen 55 Cancri b'dir. İzleyen beş yıl içinde de c ve d gezegenleri yine aynı ekip tarafından bulundu. 2004'de e ve 2008'de de f gezegeni bulunarak sistemdeki gezegen sayısı altıya yükseldi. Beş gezegende yıldızın gezegenlerin kütle çekimleri nedeniyle yalpalanmasını izleyen yöntem olan Doppler yöntemiyle keşfedildi. Geçen yıl Harvard'da Gökbilim doktora öğrencisi Rebekah Dawson ve UCSC'den Daniel Fabrycky 55 Cancri e'nin yıldızın çevresinde sanılandan daha kısa süreyle dolanması gerektiğini öne sürdüler. MIT'den Winn, Smithsonian'daki gökbilimci Matt Holman ve Matthews problemin çözümü için gezegenin yıldızının önünden geçerken gerçekleşen parlaklık değişimini MOST ile hassas bir şekilde ölçtüler. Araştırma ekibi geçiş yöntemine göre yaptıkları ölçmeye göre gezegenin yörünge döneminin Dawson ve Fabrycky tahmin ettiği gibi sanılandan daha az, 17 saat 41 dakika olduğunu buldular**. Gezegenin çapı Dünya'nın çapına göre % 60 daha büyük ve 21000 km olduğunu ve geçiş sırasında yıldızın parlaklığının 1/50 oranında azaldığını belirlediler. Çıplak gözle görülebilen bir yıldıza ait gezegenin özelliklerini böylesine ayrıntılı olarak bulmak harika bir şey diyor Winn. The University of British Columbia *ötebiyolog: İngilizcesi exobiologist olan terim, ötegezegenlerde yaşam türü arayan biyologlar için kullanılıyor. Bu nedenle bu terimin Türkçe karşılığı olarak ötebiyolog kullandım. **Önceden belirlenen süre 2,8 gündü.


Astronomi Diyarı'nı astronomidiyari adıyla Twitter'dan ve facebook'tan da izleyebilirsiniz. Siteyle ilgili önerilerinizi ufozyar@yahoo.com adresine ya da yorum seçeneğiyle iletebilirsiniz. Not: Sitede yer alan haberler ingilizceden Türkçe'ye çevrilerek yayınlanmaktadır. Tersi durumda yani başka bir Türkçe kaynaktan alınan haber ise yazının altında kaynak olarak belirtilmektedir. Sitedeki haberler başka bir haber kaynağı veya sitesi tarafından kullanılabilir. Ancak burada yazının Astronomi Diyarı'ndan alındığı belirtilmelidir. Dikkatiniz için şimdiden teşekkürler... 16 Yorumlar sevgili Ümit, aklımdan geçen bir şey var sizin siteye yazmak istediğim: Artık Türkçe yayınlar da yapan National Geographic, Science & Vie, Discovery ve diğer yabancı -hatta yerli- kanallarda yapılan Türkçeleştirmelerde bazan fahiş hatalar yapılıyor. Takipçilerinizden bilim ve uzay konularında bu kanalların izleyicisi olarak not ettikleri yanlış ve hataları size iletmeleri durumunda sitenize, hatta ayrı bir pencere olarak taşısanız? Bu çoğu amatör çevirmen veya programcı, yapımcıların kendine biraz daha çeki düzen vermelerine neden de olabilir. . Bunun ilgi çekebileceğinisiz de düşünür müsünüz? mehmet emin özel Böyle bir bölümü daha önce düşünmüştüm. Sonra bu tür program, haber ve belgesellerin çok olması nedeniyle vazgeçmiştim. Destek gelirse elbette yapılabilir. Buna rağmen ifade ya da görselleri kullanan yayıncılara düzeltme bilgisi verilmesinin daha uygun olacağını da düşünmedim değil. Yazılı, görsel hiçbir haber kanalı yapılarında bir bilim danışmanı barındırmıyor. Bu nedenle sadece astronomi değil her alanda hatalı yazımlar, yorumlarla karşılaşabiliyoruz. Mesela tıp. Neredeyse her gün kansere çözüm bulundu haberleri geliyor. İşin aslını bilen bir avuç bilim insanı gülüp geçerken konu hakkında bilgisi olmayanlar ise inanıyor. Yalan haber, çöp bilim, sahte bilim gazeteleri, TV'leri esir almıştı; şimdi de belgesellerde görüyoruz bu saçmalıkları. Bunlarda basının güvenilirliğini zedeliyor Acaba farkındalar mı diye de düşünmeden edemiyorum hocam. Astronomi Diyarı gün geçtikçe daha çekici ve güzel hale geliyor. Hem ESA Uzay Çöpleri raporu hem de Mars bulutlarını ilgi ie okudum ve sonuncuyu kendi sitemde de paylaştım... yola devam.. Karanlıkları mutlaka yeneceğiz... Teşekkürler hocam. Her gün güncel bilgiler sunan başarılı bir site. Teşekkürler. sevgşli ümit, 10 yıl olmuş mu? her şey daha dün gibi... başarılı ve özverili çalışmaların sonucu mutlaka alıyoruzdur ve alacağızdır... başarı dileklerimle... m.e.özel Evet hocam. Zaman akıyor. Teşekkür ederim günlül yazılarınızı takip için üye baş vurusu nasıl oluyor Anasayfanın sağ panelinde Haberler e-postanızda kısmından üye olup, haberlerin e-postanıza düşmesini sağlayabilirsiniz. doğru bir siteyi bulup astronomi ile alakalı son gelişmeleri bilim gözü ile tarafsız görmek güzel oldu elinize sağlık merhaba. astronomi ile ilgilenmiyorum ama bu gece (5.9.2015 22.00 sularında) gökyüzünde gördüğüm mavi ışıklar dikkatimi çekti. yaklaşık 2 düzine kadardılar ve dağınık hareket ediyorlardı. ışıkları yanıp sönüyordu en baştan başlatıp en sona doğru ama bi düzen yoktu. daha önce böyle bişi ile karşılaştıysanız ne olduğu hakkında bilgi verir misiniz. manisa merkezde yaşıyorum konum önemli ise belirteyim. Gördüğünüz büyük bir olasılıkla uçaktı. Astronomi hakkında etkileyici ve en önemlisi türkçe bilgilere ulaşılabilen güzel bir site. Araştırma ve ilgilerinizin hiç bitmemesi dileğiyle tebrik ediyorum Sitenizi uzunca bir zamandir takip ediyorum. 7 yasindaki oglum Deniz'de sitenizi ilgi ile takip ediyor, basarilarinizin devamini dilerim. Saygilarimla.. sitenizi yer imlerime ekledim emeğinize sağlık sizi yürekten kutluyorum.Sayenizde uzay ile ilgili güncel kouları izliyorum.Çok teşekkürler.Selamlar,saygılar


Başını Avustralya'daki Adelaide Üniversitesi'nden bir ekibin çektiği uluslararası bir topluluk, Samanyolu Gökadası'nın merkezindeki manyetik alanın, diğer bölgelere göre 10 kat daha güçlü olduğunu ortaya çıkardı. Gökbilimdeki verilerin sağlıklı olarak değerlendirilmesinde manyetik alanların büyük önemi olmaktadır. Bu nedenle Samanyolu'ndaki manyetik alanın net olarak hesaplanması önem kazanıyor. Araştırmaya Almanya'daki Max Planck Enstitüsü Nükleer Fizik Merkezi, ABD'deki Monash Üniversitesi'de katıldı. Son 30 yıldır gökadamızın merkezine yönelik yapılan manyetik alan hesaplamalar birbiriyle tutarlı görünmemekteydi. Manyetik alan değerlerinden yola çıkılarak yıldız oluşumları gibi birçok kozmolojik bilgiye ışık tutulmaktadır. Erken evrende gökadaların oluşumu sırasında bu manyetik alanların zayıf olduğu düşünülüyor. Gökadamızın merkezindeki enerji toplamı, tüm gökadanın enerji değerinin %10'u kadardır. Ancak bu enerjinin gökadanın %0.1'ine sığdığı düşünülürse, merkezin çok yoğun olduğu anlaşılabilir. Oldukça parlak olan Samanyolu'nun merkezini ancak radyo dalgaları ve gama ışınları ile gözleyebiliyoruz. Gökadanın merkezindeki manyetik alanların ölçümü için radyo dalgalarına ve gama ışınlarına ihtiyaç duyulur. Kaynak: Adelaide University


ESA'nın Rosetta aracı ile 67P kuyrukluyıldızı bugün sabah saatlerinde Güneş'e en yakın konumdan geçti. Rosetta Güneş'in 186 milyon km yakınından geçen kuyrukluyıldızdaki değişimleri anbean izledi. Geçtiğimiz yıl kuyrukluyıldızın yörüngesine giren Rosetta gözlerini dört açarak cisimdeki ve kuyruğundaki değişimleri 327 km uzaktan izledi. Enberi noktasından geçerken her zamankinden daha yoğun olan güneş rüzgarlarının ne gibi sonuçlar doğurduğunu izledi. Böylece ilk kez bir uzay aracı kuyrukluyıldızda uzun dönemde gerçekleşen aktiviteleri gözlemiş oldu. Aracın görevi ise henüz bitmedi. Rosetta şimdi de Güneş'ten uzaklaşmaya başlayan 67P'deki değişimleri bu açıdan da izleyecek. Rosetta'nın bilimsel kamerası geçiş sırasında gerçekleşen çekirdek kaynaklı birçok patlamayı görüntüledi. Rosetta projesi araştırmacılarından Nicolas Altobelli: Bu hareketlilik birkaç hafta daha sürecek. Yani bizler 67P üzerinde birçok noktada jetler ve patlamalar görebiliriz diyor. Rosetta aracı 67P'den püsküren su buharı miktarının saniyede iki küvet suya eşdeğer sayılan 300 kg olduğunu hesapladı. Bu, bir yıldır izlenen kuyrukluyıldızın uzaya attığı en yüksek miktardır. Şöyle de söylenebilir: bu miktar geçen yıl Rosetta aracı kuyrukluyıldıza ilk yaklaştığında ölçtüğünün kabaca bin katıdır. Üstelik 67P enberi geçişi sırasında dışarı saniyede 300 g sıvı su attığı da belirlendi. Kuyrukluyıldız bunun dışında uzaya saniyede 1000 kg toz bıraktı. ESA uzay aracı operasyon misyonu yöneticisi Sylvain Lodiot: Son zamanlarda uzay aracını 67P'den biraz uzaklaştırmak zorunda kaldık. Son bir haftadır Rosetta 67P'ye 325 ile 340 km kadar yakın oldu. Hem aracın güvenliği hem de kuyrukluyıldızdan atılan tozun ölçümleri etkilememesi için bu önlemi almamız gerekiyordu diyor. Rosetta'nın asıl görevi enberi noktasından önce ve sonra kuyrukluyıldızın çekirdeği ve kuyruğundaki değişimleri saptamaktır. Geçtiğimiz birkaç ay içinde yaklaşık 10 ay- güney yarımkürede mevsimsel farklılıklar araştırmacıların işine geldi. Bilim insanları böylece haritanın eksik parçalarını tamamlayabildi. 23 bölgeye ayrılan kuyrukluyıldızda, dört ana jeolojik bölge tanımlandı. Bu bölgelere eski Mısır tanrı ve tanrıçaların adları verildi: Anhur, Khonso, Sobek ve Wosret. Enberi geçişi olana kadar kuyrukluyıldızın ortalama sıcaklığı da -70 0C'ye yükseldi. Nisan-Mayıs 2015'de kuyrukluyıldız üzerindeki bazı yerlerde sıcaklığın sıfır santigratın üzerine çıktığı ölçülmüştü. Enberi noktasından geçen 67P gökbilimciler tarafından yakından izlendi. Rosetta aracı 67P'ye çok yakın olduğu için kuyruğun ne kadar uzandığını ölçemedi, ama Dünya'daki büyük teleskoplarca kuyruğun 120.000 km kadar uzadığı belirlendi. Kuyruğa ait kayda değer gözlemler başta Hawaii'nin en yüksek dağı Mauna Kea'daki İkizler-Kuzey teleskopu olmak üzere çeşitli teleskoplar yapıldı. Jet ve patlamalar Rosetta'nın yakın çekimiyle, büyük resim ise yer merkezli teleskoplarla izlenerek kuyrukluyıldızdaki değişimler her yönüyle ortaya çıkarılmaya çalışıldı diyor Nicolas. NOT: Rosetta uzay aracının tüm serüvenine http://www.astronomidiyari.com/?tag=rosetta adresinden ulaşabilirsiniz.


Rosetta aracı Güneş'e en yakın konuma doğru hareketini sürdüren 67P kuyrukluyıldızının yüzeyindeki güneş rüzgarının güçlü etkilerini geçtiğimiz haftalarda yaptığı gözlemlerle ortaya çıkardı. 6,5 yıllık yörünge dönemine sahip kuyrukluyıldız Perşembe günü Güneş'e en yakın konumda olacak . 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızı son aylarda Güneş'e yaklaştıkça yüzeyindeki sıcaklık ve enerji artmış ve yüzeydeki daha fazla donmuş buz buharlaşmıştır. 67P'nin Güneş'e en yakın konumdan geçerken yüzeyindeki değişimlerin izlenmesi bilimsel açıdan çok önemlidir. Kuyrukluyıldızın günberi konumundan geçerken yüzeyinde yüksek bir aktivite bekleniyordu ama bu tarihten önce öngörülemeyen patlamalar olabileceği de biliniyordu ki bunlardan biri daha önce gözlenmişti. Rosetta aracı 67P'ye 186 km kadar ki en yakın konumda olduğu 9 Temmuz'da yüzeyde birkaç patlamayı gözledi. Çekirdekte gözlenen patlamalar sonrasında 67P'nin kuyruğundaki tozun gözle görülür seviyelerde arttığı ölçüldü. Gözlemlerden en şaşırtıcı olanı ise çekirdeğin çevresinde oluşan patlamanın güneş rüzgarı manyetik alanını itmesinin gözlenmesiydi. Rosetta üzerindeki OSIRIS kamerası ile elde edilen bir dizi görüntü ile kuyrukluyıldızın boynunda jet özellikli aktivite başlangıcıyla manyetik alanın azaldığı belirlendi. Grafikte bu olay mavi dikdörtgen içinde gösterilmiştir. Oluşan jetin saniyede 10 metre yol aldığı belirlendi. Almanya'daki Max Planck Enstitüsü Güneş Sistemi Araştırmaları Merkezi'nden Carsten Güttler: Bu şimdiye kadar gördüğüm en parlak jetti diyor. Genellikle oluşan jetler çekirdeğe göre oldukça sönüktür ve bunları görebilmek için fotoğrafların kontrastını açmak gerekir. Ama gördüğümüz çekirdekten daha parlak olduğundan buna gerek kalmadı. Aracın kütle tayfölçeri çıkan gazın bileşimini ölçmeye çalıştı ve kısa süre sonra basınç sensörü kuyrukluyıldızın komasındaki değişimi ortaya çıkardı. Örneğin iki gün önceki ölçümlere göre su miktarı neredeyse değişmezken karbon dioksit miktarı iki kat, metan dört, hidrojen sülfat yedi kat artış göstermişti. Bern Üniversitesi'nden Rosetta baş araştırmacısı Kathrin Altwegg: Patlama sonrası ölçülen bu hızlı artışlar oldukça büyüleyici. Burada, püskürtülen tozla ilişkili olduğunu düşündüğümüz organik maddenin ipuçlarını görmekteyiz diyor. Biz kuyrukluyıldızının yüzeyinin altındaki malzemenin açığa çıktığını düşünüyoruz. Ama bunu kesin olarak ifade etmek için henüz erken. Bu arada Rosetta'daki 67P'den ayrılan toz miktarını ölçen GIADA aleti toz miktarının Temmuz ayının başlarına göre yüzde 30 miktarda artış gösterdiğini kaydetti. 70 büyük patlamanın sonucu olan toz artışına 1 Ağustos'ta 4 saatlik ölçümlerin sonucunda ulaşıldı. Napoli'deki 'Parthenope' Üniversitesi'nden Alessandra Rotundi: Burada sadece parçacıkların içeriği değil aynı zamanda farklı bir ölçümde gerçekleşti: maksimum 30m/s'lik hıza ulaşan tozlar genelde 8 m/s ile 20m/s'lik hızlara sahipti. Rosetta'nın bu farklı aletlerle elde ettiği sonuçların en ilginci ise patlamaların güneş rüzgarının birkaç dakikalığına çekirdekten dışarı itilmesine yetecek güçte olmasıydı. Güneş rüzgarı Güneş'ten dışarı atılan ve Güneş Sistemi boyunca yayınlan elektrik yüklü parçacıkların oluşturduğu akıştır. Rosetta ve Philae tarafından yapılan önceki ölçümler kuyrukluyıldızın magnetize olmadığı belirlenmişti dolayısıyla burada ölçülen manyetik alanın kaynağı güneş rüzgarıdır. Ancak bu engelsiz değildir. Kuyrukluyıldızdan çıkan gazı dışarıda güneş rüzgarı beklemektedir. Bu karşılaşma sonucunda gaz yavaşlar ve basınç dengelenene kadar yavaşlar ve sonra durur. Almanya Braunschweig'daki Dünyadışı Fizik ve Jeofizik Enstitüsü'nden Charlotte Götz: Güneş rüzgarının oluşturduğu manyetik alan bir trafik tıkanıklığı gibi yığılmaya başlar ve sonunda bir 'diyamanyetik boşluk' adı verilen kuyrukluyıldızın Güneş'e bakan tarafında sıfır manyetik alan bölgesi oluşturur. Böylece kuyrukluyıldızın çekirdeğinden kaynaklanan hareketlenme durur diyor. Diyamanyetik boşluklar bir kuyrukluyıldızın güneş rüzgarıyla arasındaki etkileşim hakkında önemli bilgiler verir. Daha önce bununla ilgili ilk algılama 1986 yılında Halley kuyrukluyıldızının 4000 km yakınından geçen ESA'nın Giotto uydusu ile yapılmıştı. Ancak Rosetta uydusunun 29 Temmuz'da gözlediği gibi belirgin bir işaret gözlenememişti. Güneş Sistemi'nin içerisinde manyetik alanca serbest kalmış bir bölge bulmak zordur, bu nedenle aradığımız bize gümüş tepside sunuldu. Bu çok heyecan verici diyor Charlotte. Rosetta projesi araştırmacılarından Matt Taylor: Tozun navigasyonu etkilememesi için Rosetta 67P'ye en fazla 300 km yaklaştı. Bu uzaklığa rağmen Rosetta diyamanyetik boşluğu tespit etmeyi başardı diyor. Notlar 67P kuyrukluyıldızının Güneş'e en yakın konumdan geçişi ve diğer merak edilen soruların yanıtlarını Rosetta Günberiden Geçişe Hazırlanıyor başlıklı yazının sonunda okuyabilirsiniz.


Eylül 2014'den bu yana 67P/Churyumov-Gerasimenko'yu izleyen Rosetta ve Philae, kuyrukluyıldızın beklenmedik ve farklı özelliklerini ortaya çıkardı. Şimdi iki gökbilimci çok daha farklı ve radikal bir öneri yaptı: Kuyrukluyıldızda mikro-organizma yaşamı olabilir. Rosetta yörünge aracı 4,3 ve 4,1 km'lik iki yapıdan oluşan ördek benzeri kuyrukluyıldızla ilgili veri yollamayı sürdürüyor. Cisim siyah bir kabuk ve onun altında buz katmanından oluşuyor. Bu yüzeyin bazı kısımları düz ve pürüzsüz iken bazı yerleri oldukça sivri büyük kayalarla kaplı. Yüzeydeki bazı kraterler organik enkaz ve suyla kaplanmış durumda. Çift loplu cismin her yerde aynı esnekliğe sahip olmaması nedeniyle görülen paralel oluklar altındaki buz kırıkları asimetrik oluşmuş. Cardiff Üniversitesi'nden Dr. Max Wallis ve Buckingham Astrobiyoloji Merkezi yöneticisi Prof. Chandra Wickramasinghe sıra dışı bir öneri sunuyor. Kuyrukluyıldız güneş çevresindeki yörüngesinde dolanırken ısınma etkisiyle açığa çıkan buz ve organik madde karışımı organizma yaşamını destekleyebilir. Öne sürdükleri modele göre kuyrukluyıldızın sıvı suyla oluşmuş derin çatlaklarındaki buz ve 'kirli buz' içinde mikro-organizma yaşamı için yeterli şartlar oluşabilir. Antifriz tuzu içerikli ortamda bazı mikro-organizmalar -40 0C'ye kadar düşük sıcaklıklarda yaşayabilir. Kuyrukluyıldız Güneş'ten 500 milyon km uzakta olduğu Eylül ayından bu yana zayıf gaz emisyonları göstermeye başladı. Güneş'e en yakın olacağı -195 milyon km- konumda ise gaz yayılımı zirveye ulaşacak ve olası mikro-organizma yaşamı da maksimuma ulaşacak. Dr Wallis: Rosetta zaten bu kuyrukluyıldızı, yüzeyi tamamen donmuş ancak jeolojik süreçlerin gerçekleştiği ve mikro yaşamın sürdüğü Antartik bölgelerdeki kayalar gibi olabileceğini gösterdi diyor. Wallis ve Wickramasinghe Philae ve Rosetta'nın yolladığı kızılötesi verilerde 67P'nin kuyruk kısmında organik temelli yaşam için gerekli kanıtların olduğunu belirtiyor. Prof. Wickramasinghe: Rosetta kuyrukluyıldızda yaşamsal kanıtlara ulaşırsa bu astrobiyolojinin tartışılmaz öncülerinden Sir Fred Hoyle'yi doğumunun yüzüncü yıl dönümünde anmak için güzel bir fırsat olurdu diyor.


Kuyruklu yıldızlar Güneş'in, gezegen ve uydularının oluşumundan kalan kalıntılardır. Bir araştırma ekibi bir kuyruklu yıldızda ilk kez karmaşık organik molekül tanımlamayı başardı. Çalışma Nature Communications'ta yayınlandı. 1980'lerin ortalarında büyük uzay ajansları tarafından Halley kuyruklu yıldızının yakınından geçmek üzere Giotto ve Vega adlı iki uzay aracı gönderildi. Araçlarda kuyruklu yıldızın kimyasal bileşimini ve toz parçacıklarının kimyasal bileşimini ölçen birkaç kütle spektrometresi vardı. Ancak, bu aletlerin topladığı veriler yorum yapmaya yetecek ölçüde çözünürlüğe sahip olmadı. 30 yıldan uzun bir süre sonra ESA'nın Rosetta aracındaki yüksek çözünürlüklü kütle spektrometresi ROINA ile 2014 ile 2016 yılları arasında Chury olarak da bilinen 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızından veri toplandı. Veriler Bern Üniversitesi Fizik Enstitüsü, Uzay Araştırmaları ve Gezegen Bilimleri Bölümünde görev yapan kimyager Dr. Nora Hanni liderliğindeki ekip tarafından yorumlandı. Aşağıda 67P kuyruklu yıldızının Rosetta aracıyla alınan iki görüntüsü görümektedir. 67P kuyruklu yıldızı Güneş'e en yakın nokta olan günberiye ulaştığından çok aktif hale geldi. Süblimleşen buzlar, toz parçacıklarınca sürüklenerek bir kuyruk oluşturdu. Dışarı atılan parçacıklar güneş ışınlarıyla bilinen sıcaklığının ötesine kadar ısındı. Bu da daha büyük ve daha ağır moleküllerin desorbe edilmesine izin vererek araç üzerindeki aletlerin ölçmesine izin verecek duruma geldi. Araştırma ekibinden astrofizikçi Prof. Dr. Kathrin Altwegg: Oldukça tozlu koşullar nedeniyle bu tür karmaşık verilerin yorumlanması zordur. Ancak ekip daha önce bir kuyruklu yıldızda hiç bulunmayan bir dizi karmaşık organik molekülü başarıyla tamamladı. Örneğin kendine özel karakteristik kokusu olan naftalini bulduk. Tütsünün doğal bir bileşeni olan benzoik asidi de yakaladık. Ayrıca gıdalara badem aroması vermek için kullanılan benzaldehit ve diğer birçok molekülü belirledik diyor. Hanni'ye göre bu ağır organik maddeler 67P'nin kokusunu daha da karmaşık ama aynı zamanda daha çekici hale getirecekti. Kokulu moleküllerin yanı sıra, 67P'nin organik yapısında prebiyotik işlevselliğe sahip birçok tür de tanımlandı . Bu tür bileşikler, biyomoleküllerin sentezinde önemli ara maddelerdir. Hanni: Bu nedenle organik materyalin temel tedarikçileri olarak kuyruklu yıldızların, Dünya'da karbon temelli yaşamın ortaya çıkmasına da katkıda bulunmuş olması muhtemel görünüyor diyor. Satürn ve meteoritlerdeki benzer organikler Araştırmacılar, bireysel moleküllerin tanımlanmasının ardından organik moleküllerin Güneş sistemi üzerindeki dağılımını da bakmak istediler. Organik maddenin ortalama değeri veya içindeki karbon atomlarının ortalama bağ geometrisi gibi parametreler, gökbilimcilerden Güneş Sistemi bilimcilerine kadar geniş bir bilim topluluğu için önemlidir. Hanni: Ortalama olarak 67P'nin karmaşık organik bütçesinin meteoritteki organik maddenin çözünür kısmı ile aynı olduğu ortaya çıktı. NASA'nın Cassini aracındaki INMS kütle spektrometresi tarafından tespit edilen Satürn'ün en içteki halkasına yağan organik madde gibi. Uzay Merkezinden astrofizikçi Prof. Dr. Susanne Wampfler: Güneş sistemindeki organik depoların benzerliklerini bulmakla kalmıyoruz, aynı zamanda 67P'nin organik moleküllerin çoğunun yeni yıldızların doğum yerleri olan moleküler bulutlarda da olduğunu biliyoruz. Bulgularımız, Güneş sistemi organiklerinin farklı depolarında ortak bir güneş öncesi senaryosuyla tutarlı. Bu da kuyruklu yıldızların Güneş sistemimizin ortaya çıkmasından çok öncesine ait malzemeyi taşıdığını doğruluyor diyor.


67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızı 13 Ağustos'ta Güneş'e en yakın konumda olacak. 67P, Güneş çevresinde, Dünya ve Mars arasındaki yörüngesinde 6,5 yılda dolanıyor ve günberi konumuna geldiğinde Güneş'e 185 milyon km uzakta olacak. ESA'nın Rosetta uzay aracı kuyrukluyıldızı gözlemek amacıyla 6 Ağustos 2014'de yörüngesine girmişti. O zamandan bu yana kuyrukluyıldızın yüzeyindeki, çekirdeğindeki ve çevresindeki değişimleri izliyor. Çekirdek donmuş buz ve toz karışımıyla kaplıdır. Kuyrukluyıldız Güneş'e yaklaşırken güneş ışığı buzları eriterek kaynatır ve bu nedenle yüzey ısınır. Bunun sonucunda büyük miktarlarda toz ve gaz yüzeyden koparak dış uzaya uzanan kuyruk oluşturur. Rosetta bu görüntüyü kuyrukluyıldıza 177 km uzakta olduğu 21 Haziran 2015'de navigasyon kamerası ile aldı. Çekirdeğin çevresi güneş ışığı etkisiyle ile aydınlanmış görünüyor. Çekirdek, kuyrukluyıldızın yüzeyinde ısınma etkisiyle ortaya çıkan aydınlık bölgenin merkezidir. Bu tuhaf şekilli lobun üstünde gözlenen parlak jetler uzaya atılan malzemeyi gösterir. Malzeme çıkışının özellikle iki lobun birleştiği boğaz kısmında yoğunlaştığı söylenebilir. Kuyrukluyıldızın bu görüntüsünde alttaki lobun engebeli yüzeyi, dairesel yapıları ve yumuşak kenarlı kayaları sert olmayan bir arazi yapısını ortaya koymaktadır. Rosetta Eylül 2016'ya kadar kuyrukluyıldızı izlemeyi sürdürecek. 1 Yorum Ayni kemirilmis bir elma gibi.


Bir yandan Yeni Ufuklar'ın Pluto, diğer yandan Rosetta'nın 67P kuyrukluyıldız fotoğrafları. Ne tarafa döneceğimizi şaşırdık. Bilgi bombardımanı devam ediyor. Güneş Sistemi'ndeki sakin cisimler inceleniyor, didik didik ediliyor. Ceres'i inceleyen Şafak mı dediniz? Merak etmeyin yakında o da güzel fotoğraflarla dönüş yapacak. Çünkü bu ayın sonunda Şafak Ceres'e yakın uçuş yapacak. Şimdi sıra Rosetta'da. Bilindiği üzere ilk kez bir uzay aracı bir kuyrukluyıldız yörüngesine girmiş ve hatta yüzeyine sonda indirmişti. Philae adlı sonda ile sağlıklı iletişim kurulamıyor ama yörünge aracı Rosetta veri yollamayı sürdürüyor. Bu verilerin işlenmesi zaman aldığından bazen bir yıl önce çekmiş olduğu bir fotoğrafla yeni karşılaşıyoruz. Bu da onlardan biri. Rosetta'nın ilettiği bu görüntü 18 Eylül 2014 tarihli. Araç bu tarihte 67P'den sadece 27 km uzaktaydı. Yani neredeyse yüzeye değiyordu. Görüntü kuyrukluyıldızın 'boyun' kısmını gösteriyor. İki parçayı tutan bu boyun kısmının sağ tarafı küçük parçaya, sol kısmı ise büyük parçaya ait. Boyundaki toz yapısı dikkat çekiyor. Merkezin hemen sağındaki kırık kısım büyük olasılıkla yüzey sıkışması ve buzun erimesi nedeniyle oluşmuş. Güneş'e yaklaşmayı sürdüren 67P, 13 Ağustos'ta günberi konumundan geçecek. Elbette bu sırada yanında onu gözetleyen Rosetta'da olacak. Bu geçiş ve sık sorulan sorularla ilgili tıklayınız.


ESA'nın Rosetta aracı 67P kuyrukluyıldızı yörüngesine girdiğinden bu yana tüm dikkatler bu cisme çevrildi. Üstelik 67P'nin Güneş'e en yakın konumdan geçene kadar gövdesinde oluşacak değişimler merak edildi. Ancak 67P'nin kuzey kutbu güneyine göre daha çok görüntülendi. Bunun nedeni ise kuzey kutbunun genelde yaz mevsiminde olmasıydı. Şimdi bu durum değişti. Çift loblu şekli nedeniyle tuhaf bir dönme hareketi yapan 67P, Güneş çevresinde 6,5 yılda bir dolanır. Cismin oldukça garip mevsimsel değişimi de şeklinden kaynaklanır. Her iki yarımküre birbirine 'boyun' denilen yapıyla bağlıdır. 5,5 yıl süren yaz mevsiminin yaşandığı kuzey yarımküreye karşılık çok az gün yüzü gören güney yarımküre karanlık ve oldukça soğuk kış mevsimi yaşar. Bu durum kuyrukluyıldızın günberi noktasından geçmesiyle değişti ve kuzey kutbu kış, güney kutbu yaz mevsimiyle tanıştı. Günberi, bir cismin Güneş'e en yakın konumudur. Dünya için günberi noktası 3-4-5 Ocak'tır. 67P yörüngesine Ağustos 2014'de giren Rosetta uzun yaz mevsiminin yaşandığı kuzey kutbunun oldukça aydınlık buna karşılık güney kutbunun karanlıkta kaldığını gözledi. Bu gözlem günberi zamanına yani Ağustos 2015'e kadar sürdü. Toplamda kuyrukluyıldızın kuzeyi beş yıldan fazla yaz mevsimi içindeyken güneyi sadece bir yıl yazı yaşar. Rosetta üzerindeki aletlerden sadece biri, Rosetta Yörünge Mikrodalga aracı güney kutbuyla ilgili bilgi yollayabildi. Diğer aletlerden bu bölgeye ilişkin doğru dürüst veri alınamadı. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Mathieu Choukroun: MIRO aleti birçok kez bize ilginç bilgiler iletti. Böylece yüzey ve yüzey altıyla ilgili fikir sahibi olabildik diyor. Kuyrukluyıldızın güney kutbu verilerini irdeleyen Choukroun ve arkadaşları önemli sonuçlara ulaştı. Buna göre bölgede yüzeyin birkaç on santimetre altında büyük miktarda buz bulunuyor. Üstelik kuyrukluyıldızın güney kutbu çevresindeki yapının termal ve elektriksel özellikleri çekirdekte görülenden farklıdır. Yüzeydeki madde veya yüzeyin birkaç on santimetre altındaki malzemenin son derece saydam ve genellikle su buzu ya da karbondioksit buzundan oluştuğunu düşünüyoruz diyor Choukroun. Bu bölge ile çekirdek arasındaki yüzey ile yeraltının yapısındaki farklılık kuyrukluyıldızın tuhaf mevsimsel döngüsüyle ilgili olabilir. Olası açıklamalardan biri buzla kaplı güney yarımkürenin yaz mevsimi başlamasıyla buharlaşmanın başlaması. Mevsimin değişmesiyle yoğunlaşan su yüzeye çökerek soğuk kışın başladığını işaret eder. Araştırmacılar araçtaki tüm aletlerden gelen verileri birleştirerek farklılığın mevsimsel değişime bağşı olup olmadığı anlaşılabilecek. Kuyrukluyıldızlar Güneş ve gezegenlerin oluştuğu zamandan kalan ilkel malzemeyi taşıyan yapıdadır. Rosetta Güneş'ten gelen ışınımla kuyrukluyıldızın nasıl değiştiğini yakından gözleyen ilk uzay aracı oldu. Gözlemler bilim insanlarına gezegenlerin nasıl oluştuğu ve evrimleştiğini gösterecek.


Bu görüntüde 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızındaki Anuket bölgesinin çevresi görülüyor. Fotoğraf 1,5 km uzunluğundaki bir bölgeyi göstermektedir. Rosetta 13 Mart 2016'da NavCam kamerası ile bu görseli elde ettiğinde, 67P'den 17 km uzaktaydı. Fotoğraftaki Anuket silüetini görmek için biraz hayal gücü gerekiyor. Soldaki iki tepeden sağdakinin altındaki parlak alana bakın. Orada iki göz ve burun görüyor musunuz? Üstelik de hafif bir gülümseme ile. İnsanlar bir buluta, bir kayaya ya da bir gölgeye baktığında bir şeylere benzetebilir ki psikolojik bir olgudur ve adına sanrı denir. Bu görüntüde de gökbilimciler eski Mısır'da su dağıtıcısının silüetini görmüş. Gerçek ise elbette Anuket değil. Kuyrukluyıldızın büyük parçasının engebeli arazisine ait bir alanı görüyorsunuz. Bazı yerlerde dik kayalar, bazı yerlerde düzlükler göze çarpıyor. Fotoğrafa bakmayı sürdürelim. Anuketin solundaki düzlüğe yakın yerde bir yüz daha gizli: Serket. Eski Mısır tanrıçalarından olan Serket ile Anuketi ayıran tek şey aralarındaki keskin uçurum. Serket, gözlerini çevreleyen kaşları ile ben de buradayım der gibidir. Serket ile Anuketi ayıran düzlüğün nedeni olan iki tepe C. Alexander Kapısı olarak bilinir. İki tepenin aralığı Rosetta projesi bilimcilerinden ve Temmuz 2015'de hayata gözlerini yuman Dr. Claudia J. Alexander'a adanmıştır. Kuyrukluyıldızdaki tüm bölgeler fikir vermesi açısından bir sayfada toplanmıştır. Bu sayfaya ulaşarak 67P'nin genel yapısı ve yüzeyi hakkında bilgi edinilebilir. 67P'yi izleyen Rosetta aracı şu an kuyrukluyıldızdan 30 km uzaktadır ve kontrollü bir şekilde zaman zaman bu ilginç cisme yaklaşmaktadır. Araç Eylül ayı sonuna kadar veri yollamayı sürdürecek. Fotoğrafın telif hakkı: ESA/Rosetta/NavCam CC BY-SA IGO 3.0


Yıldızların yaşam döngüleri vardır. Uzayda toz ve gaz parçaları yoğunlaşıp birbirinin üzerine çöküp ısındığında doğarlar. Oluşan yıldızlar milyonlarca ile milyarlarca yıl boyunca yanarlar ve sonra ölürler. Öldüklerinde rüzgarlarında oluşan parçacıkları uzaya fırlatırlar ve bu yıldız tozu parçalarından yeni gezegenler ve uyduları, göktaşları ile birlikte yeni yıldızlar oluşur. Gökbilimciler bu oluşumları uzayda keşfedip dikkatle izlerler. Ancak yeni bir keşif bazen aradığınızın çok daha yakınınızda olabileceğini gösterdi. Elli yıl önce Avustralya'ya düşen bir meteorda 5-7 milyar yıl önce oluşmuş, Dünya'da şimdiye kadar görülen en eski yıldız maddesi keşfedildi. Bir yıldızdan kopup uzaya saçılarak soğuyan parçalara yıldız tozu adı verilir. Bu yıldız tozları bir meteor içinde sıkışıp milyarlarca yıl boyunca orada kalabilir. Bunlar Güneş Sisteminden önceki zamanda neler olup bittiği hakkında ipuçları taşırlar. Ancak bu tür antik tanecikleri bulmak zordur. Oldukça ender bulunurlar. Bu taneciklere Dünya'ya düşen meteorların sadece yüzde beşinde rastlanır. Ancak 1969 yılında Avustralya'ya düşen Murchison göktaşında antik taneciklerden bol miktarda bulunmaktadır. Bu çalışma için göktaşındaki parçalar yaklaşık 30 yıl önce izole edilmişti. İzole edilen parçacıklar toz haline getirilip geride sadece antik olanların kalması için asitle çözdürüldü. Araştırmacılar bu olayı iğneyi bulmak için samanlığı yakmaya benzetmektedirler. Antik toz ortaya çıktıktan sonra bunun ne tür bir yıldıza ait olduğunu ve kaç yaşında olduğunu saptarlar. Burada kullanılan temel yöntem katı maddeyle etkileşime giren kozmik ışınların yeni elementler oluşturma sürecidir. Işınlar maddeyle ne kadar uzun süre etkileşimde kalırsa o kadar yeni element oluşur. Sabit hızla yağan bir yağmur altında kovada biriken suya bakarak yağmurun ne kadar süreyle yağdığını kestirebilirsiniz. Kozmik ışın süreci de buna benzer. Araştırmacılar örneklerin bir kısmının 4.6-4.9 milyar yıl yaşında olduğunu belirlerken bir kısmının ise 5.5 milyar yıldan daha yaşlı olduğunu ölçtüler. Hatırlatmak gerekirse Güneş 4.6 ve Dünya 4.5 milyar yıl yaşındadır. Taneciklerin yaşına bakarak bebek yıldızın 7 milyar yıl önce patladığı sonucuna ulaşılabilir. Bu patlamanın etkisiyle buluttan fırlayan madde başka yıldız oluşumlarına dağılmış. Bunlardan biri de Güneş. Geçmişte gökadamızda yıldız oluşum sayısı bugüne oranla daha yüksekti. Oluşumlarla birlikte etrafa dağılan madde başka sistemlere dalarak onların maddesiyle karışmaktadır. Göktaşı içindeki bu toz yıldızdan alınan bir örnek gibidir. Dünya'da gördüğümüz insan dahil, canlı ya da cansız herşey aslında bu yıldız tozu gibi geçmiş yıldızlardan dağılan maddenin ürünleridir. Meraklısına makale adresi: Philipp R. Heck, Jennika Greer, Levke Kööp, Reto Trappitsch, Frank Gyngard, Henner Busemann, Colin Maden, Janaina N. Avila, Andrew M. Davis, Rainer Wieler. Lifetimes of interstellar dust from cosmic ray exposure ages of presolar silicon carbide. Proceedings of the National Academy of Sciences, Jan. 13, 2020; DOI: 10.1073/pnas.1904573117 Görsel telif hakkı: Vadimsadovski / Adobe Stock


8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü'ne özel bir yazıyı paylaşmak istiyorum. Yazı ülkemizde görev yapmış, bilim insanları yetiştirmiş ve ilklerle dolu hayatlarında bu anlamda öne çıkan gökbilimci kadınlarımızı, değerli bilim insanlarını tanıtıyor. Yazı Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nden Prof. Dr. Serdar Evren hocamız tarafından kaleme alındı. Bu anlamlı günde böylesi değerli bilim kadınlarımızı bize hatırlattığı, tanıttığı için teşekkür ederim. Bu anlamda tüm bilim kadınlarımızın gününü Astronomi Diyarı adına kutluyorum. Bilim Emekçileri: Kadın Astronomlarımız İstanbul Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Ege Üniversitesi'nde Astronomi bölümlerinin kurulmasının üzerinden 50 yıl geçti. Bu bölümlerin hepsinin kuruluş ve ilerleme yıllarında büyük emek harcamış kadın astronomlarımız vardı. Bu hocalarımız hem ülkemizin astronomi çalışmalarına yön verirken hem de ülkemizi yurt dışında temsil etmişler ve birçok ilklere imza atmışlardır. Bunlardan büyük çoğunluğu artık bugün hayatta değil. Ama bizler onların yetiştirdiği öğrenciler olarak şu anda bu veya benzer kurumların ilerlemesi için emek harcıyoruz. 8 Mart Dünya Kadınlar Günü'nde bu bilim emekçilerini bir kere daha saygıyla anmak ve sizlere kısaca tanıtmak istiyorum. Ayrıca ekteki fotoğraflarda topluca ve ayrı ayrı olarak kendilerine yer veriyorum. Prof.Dr. Nüzhet Gökdoğan (1910-2003): Cumhuriyet Türkiye'sinin hem ilk kadın astronomu hem de ilk bilim kadınlarındandır. İstanbul Üniversitesi ve diğer tüm üniversitelerdeki ilk kadın senatör ve ilk kadın dekandır. İstanbul Üniversitesi içinde bir gözlemevi kurulması çalışmalarına katılmıştır. Türk Astronomi Derneği kurucularındandır ve Tübitak Ulusal Gözlemevi kurma çalışmalarını başlatanlar arasında yer almıştır. Prof.Dr. Dilhan Eryurt (1926-2012): 1961-1973 yıllarında NASA'da görev alan ilk Türk bilim kadınıdır. ODTÜ'de Astrofizik Anabilim Dalı'nı kurmuş ve ODTÜ Fen-Edebiyat Fakültesi dekanlığını yürütmüştür. Yıldızların evrimi üzerine çalışmalar yapmıştır. Prof. Dr. Kamuran Avcıoğlu (1932-1991): İstanbul Üniversitesi, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü başkanlığı, Üniversite Gözlemevi müdürlüğü ve Fen Fakültesi dekanlığı görevlerinde bulundu. Uzun yıllar Paris Meudon Gözlemevi'nde araştırmalar yaptı. Dr. Janet Akyüz Mattei (1943-2004): 1982 yılında Ege Üniversitesi, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nde doktorasını tamamladı. 30 yıl süreyle Amerikan Değişen Yıldız Gözlemcileri Birliği'nin müdürlüğünü yaptı. Dünyada astronomi bilimine yaptığı katkılarından dolayı, dünyadaki amatör ve profesyonel astronomların hep anılarında kaldı. Astronomiye yaptığı katkılarından dolayı bir asteroide 11695 Mattei ismi verildi. Dr. Rümeysa Kızılırmak (1934- ): 1963 yılında Prof.Dr. Abdullah Kızılırmak hocamız ile birlikte Ege Üniversitesi, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü ve Ege Üniversitesi Gözlemevi'nin kuruluş çalışmalarında yer aldı. Değişen yıldızların gözlemleri üzerine çalışmalar yaptı. Rahatsızlığından dolayı uzun zaman önce emekli olmasına rağmen hala bizleri yalnız bırakmadı. İleri yaşına rağmen beraber olduğumuzda hala bizlere görüşlerini aktarmaktadır. Prof.Dr. Paris Pişmiş (1911-1999): İstanbul Üniversitesi'nin Matematik Bölümü'nü bitiren ilk kız öğrencidir. 1938 sonunda bir yıllık burs alarak Harvard Rasathanesi'nde yıldızların değişimi üzerine bir projede çalışmak üzere ABD'ye gitti. Paris Pişmiş, yıldızlar ve galaksinin donması üzerine çalışmalarını Meksika'da sürdürdü. Pueblo'da yeni kurulan Tonantzinla Gözlemevi'nin kuruluşunda bulundu. 1946'da 6 aylık bir araştırma bursu alarak Princeton Üniversitesi'nde çalışmak üzere yeniden ABD'ye gitti; ünlü astronom Henry Norris Russell ile çalışma fırsatı buldu. 1960'lı yıllarda galaksilerin spiral yapısının oluşumu üzerine çalışmaya başladı. 1965'te yeni yıldız kümeleri keşfetti. 23 tane yıldız kümesi onun isminden ötürü PIS adıyla anılır. Ülkemizdeki emekli olmuş ve hala çalışmakta olan tüm profesyonel kadın astronomların, lisansüstü çalışmalar yapan genç araştırmacıların, birer astronom adayı olan lisans öğrencilerimizin, bilim emekçilerinin, amatör astronomiye meraklı ve daha doğrusu bilimin ve sanatın önemini yaymaya çalışan siz kadınlarımızın 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Gününü kutluyorum.


Kepler teleskopunun görevi biteli çok olmasına karşılık keşifleri sürüyor. Kepler'in K2 görevi ile elde edilen verilerin incelenmesi sonucunda 80 yeni gezegen adayı belirlendi. Gezegenler 50 bin dolayındaki yıldızın verileri incelenerek ortaya çıkarıldı. Keşif MIT'in başını çektiği araştırma grubuyla gerçekleşti. Gezegenlerden en parlak olanı HD 73344 yıldızı çevresinde dolanıyor. Yörünge dönemi 15 gün olan gezegen, önünden geçerken yıldızın alınan ışığındaki azalmaya bakılarak keşfedildi. Gezegen 2,5 ile 10 Dünya kütlesindedir ve patlayan bir yanardağın lav sıcaklığı kadar sıcaktır: 1200-1300 C derece. Gezegen Dünya'dan 35 parsek ya da diğer bir ifadeyle 114 ışık yılı uzaktadır. Yakın ve parlak olması nedeniyle gezegenin atmosferik yapısı ile diğer özelliklerinin belirlenmesi için ideal bir adaydır. MIT'den yüksek lisans öğrencisi Liang Yu ile birlikte çalıştığı fizik profesörü Ian Crossfield: Gezegenin sıcak Uranüs ya da biraz daha küçük sıcak Neptün sınıfında olduğunu düşünüyoruz diyor. Bilim insanları yakın yıldızları gözlemek amacıyla neredeyse tüm gökyüzünü tarayacak olan amacıyla üretilmiş NASA'nın yeni ötegezegen avcısı TESS ile gezegen sayısında büyük bir artış bekleniyor.


Gezegen X ya da daha bilinen adıyla Gezegen 9 var mı? Henüz gözlemsel olarak gezegenin varlığı doğrulanmadı. Ancak tüm dolaylı gözlemler böyle bir gezegen olduğuna işaret ediyor. Yeni keşfedilen 2015 TG387 adlı cisim de bu açıdan önemli kanıtlar sunuyor. Bir grup araştırmacı Pluto'nun çok uzağında olduğu düşünülen Gezegen X'in var olduğunu destekleyen uzak bir cisim keşfetti. Cisim 2015 TG387 olarak adlandırıldı. Dünya ile Güneş arasındaki uzaklık 1 astronomi birimi olarak tanımlanmaktadır. Buna göre 2015 TG387, 80 astronomi birimi uzakta yer alıyor. Pluto ise 34 astronomi birimi uzaklıktadır. Yani, yeni cisim Güneş'ten, Pluto'nun Güneş'e uzaklığından iki buçuk kat daha uzakta bulunuyor. Cisim oldukça uzun bir yörüngeye sahip olduğundan hiçbir zaman Güneş'e yaklaşamaz. Güneş'e en yakın uzaklığı 65 astronomi birimi kadar olmaktadır. Bilinen en uzak cisimlerden 2012 VP113 Güneş'ten 80 astronomi birim ve cüce gezegen Sedna ise 76 astronomi birimi uzaktadır. Sedna Güneş'e 2300 astronomi birim kadar uzaklaşmaktadır. 2015 TG387, Neptün ve Jüpiter gibi gaz devlerinin etkisini hissetmeyecek kadar uzaktadır. Carnegie'den Scott Sheppard: 2015 TG387, 2012 VP113 ve Sedna gibi iç Oort Bulutu cisimleri Güneş Sistemindeki büyük kütlelerden etkileşmeyen uzaklıkta yer alıyor. Bu da onları ilginç kılmaktadır. Güneş Sisteminin sınırlarında neler olup bittiğini anlamak için bu cisimleri incelemek önemlidir diyor. 2012 VP113 Sheppard ile Northern Arizona Üniversitesinden Chad Trujillo tarafından 2014'de keşfedildi. 2012 VP113'ün keşfiyle bölgede yer alan bazı cisimlerin benzer yörüngelere sahip olduğu açığa çıktı. Bu da buradaki cisimlerin yörüngelerini etkileyen bilinmeyen bir gezegenin olabileceği kuşkusunu oluşturdu. Öyle ki Gezegen X bazı cisimlerin yörüngesini yüzlerce astronomi birimine çıkarmaktadır. Hawaii Üniversitesinden David Tholen: Güneş Sisteminin sınırlarında 2015 TG387 gibi binlerce küçük cisim olduğunu düşünüyoruz. Ancak çok uzakta olmaları keşfedilmelerini zorlaştırıyor. 2015 TG387'yi şu an Güneş'e en yakın konumunda olduğu için keşfedebildik. 40 bin yıllık yörünge dönemi olan cisimlerin %99'unu görmemiz çok zor diyor. Bu uzak cisimler bizi Gezegen X'e götüren ekmek kırıntılarıdır. Daha fazlasının keşfiyle dış Güneş Sistemini ve bu cisimlerin yörüngelerini şekillendiren Gezegen X'in özelliklerini daha iyi anlayabileceğiz diye ekliyor Sheppard. Ekibin 2015 TG387'yi keşfetmesi birkaç yıl süren gözlemlerle gerçekleşti. Çok yavaş hareket etmesi ve uzun bir yörüngeye sahip olması keşfin zor olmasını sağlayan etkenlerdi. Cisim ilk olarak Ekim 2015'de Hawaii'de Mauna Kea tepesindeki 8 metrelik Japon Subaru teleskopu ile keşfedildi. Bunun ardından Şili'deki Carnegie'nin Las Campanas Gözlemevinde yer alan Magellan teleskopu ve Arizona'daki Discovery Channel teleskopu ile 2015, 2016, 2017 ve 2018 gözlemleri gerçekleşti. 2015 TG387'nin 300 kilometrelik çapa sahip olduğundan cüce gezegen sınıfında olduğu düşünülüyor. Cisim tıpkı 2012 VP113, Sedna ve diğerleri gibi Neptün ötesi bölgeye itilmiş görünmektedir. 2015 TG387'ye ait bilgisayar simülasyonları cismin yörüngesinin kararlı olmadığını gösteriyor. Cismin böylesi tuhaf yörüngeye sahip olması ancak büyük bir kütlenin etkilemesiyle açıklanabiliyor. 2 Yorumlar Uzayda bulunan Hubble, Kepler gibi teleskoplar. Neredeyse evrenin ilk oluşum aşamalarını görüntüleyebilirlerken bu tip gök cisimlerini nasıl oluyor da göremiyorlar? Bilgilendirirseniz sevinirim. 9 uncu değil bana göre 10nuncu gezegen hala pluto ve ötesini konuşuyoruz yani plutoyu baz alıyoruz.plutonun gezegen olma hakkını elinden alamayız,almamalıyız.yeni gezegen tam olarak keşfedilirse ismi ne olacak .iyi günler selamlar.


Dokuzuncu gezegeni kim keşfedecek? Gökbilimciler arasındaki tatlı rekabet sürüyor. Ancak bu rekabet iki uç fikirde yoğunlaşmış durumda. Biri dokuzuncu gezegenin varlığının kanıtlarını kabul edip gezegeni bulmak için yoğun çaba sarf edenler. Diğeri ise kanıtları fazla zorlayıcı görüp, böyle bir gezegen olmadığını savunanlar. Yeni bir çalışma bu tartışmayı ateşleyecek gibi görünüyor. Carnegie Enstitüsünden Scott Sheppard ve Northern Arizona Üniversitesinden Chadwick Trujillo Güneş'ten oldukça uzak mesafede daha önce fark edilmemiş bir grup cisim keşfetti. Çalışma Uluslararası Astronomi Birliğinin Küçük Gezegen Merkezine iletildi. Pluto'dan uzakta yer alan bölgeyi gözleyen Sheppard ve Trujillo ilk kez 2014'de şimdi cüce gezegen sınıfında kabul edilen bir cisim keşfetti. Bu keşif beraberinde bir yığın irili ufaklı cisimlerin avlanmasıyla devam etti. Yeni keşif ise tam da dokuzuncu gezegenin olduğu düşünülen alanda yapıldı. Sheppard ve Trujillo şimdi de, Güneş'ten Güneş ile Dünya arası uzaklığın 200 katı kadar uzaklıkta dolandığı düşünülen dokuzuncu gezegenin bölgesinde, çeşitli kütlelere sahip küçük cisimler olduğunu fark etti. Ekibe göre bu cisimler gezegene kılavuzluk yapan korumalar! Sheppard bunun 15 Dünya kütlesinde olduğu düşünülen 9. gezegen ya da gezegen X'in varlığına dönük önemli bir ipucu olduğuna inanıyor. Neptün ötesindeki cisimlerin keşfi, Güneş Sisteminin kökeni ve evrimi bilmecesinin çözümünü kolaylaştırır. Buradaki cisimler oldukça küçük olduğundan keşfedilmeleri ve izlenmeleri zordur. Ama bunlara bakmadan da sorularımıza yanıt bulamayız. Şu anda elimizde çok az cisim var ve bu nedenle dış Güneş Sisteminde neler olup bittiğini anlamıyorum. Neptün-ötesi bölgedeki cisimlerin sayısı belirlenip bunların yapısı üzerinde durulması şarttır diyor Sheppard. Sheppard'a göre 19. yüzyılın başlarında tuhaf görülen, Alexis Bouvard'ın Uranüs'ün yörüngesine bakarak Neptün'ün varlığını ön görmesi yöntemi günümüzde artık benimsenen bir durum. Ekibin Küçük Gezegen Merkezine göndermiş oldukları yeni cisimler 2014 SR349 gibi Oort Bulutu cisimleri sınıfına girer. Bunların hareketleri ve pozisyonları Gezegen X'in keşfini kolaylaştırabilir.


2009 yılında göreve başlayan Kepler teleskopu ötegezegen keşfi için özel üretilmiş gözlem aracıdır. Teleskop ilk görev alanı Kuğu ile Lir takımyıldızları arasındaki Güneş benzeri 100 bin dolayındaki yıldızı izlemek için görevlendirilmişti. Görevi 2013 yılında manevra yeteneğini kaybetmesi sonrasında bitmişti. Bu sırada 4000 dolayında gezegen ve aday gezegen belirledi. Ancak gökbilimciler teleskopu kullanmayı K2 adlı ikinci proje ile sürdürdüler. Teleskop nereye bakıyorsa oradan veri almayı sürdürüyorlar. İşte bu yeni görevin sonuçlarından biri yayınlandı. Buna göre yaklaşık 100 yeni gezegen keşfedildi. Danimarka'daki Technical Üniversitesine bağlı National Space Enstitüsünden Andrew Mayo: 149'u onaylanmış 275 gezegen adayını analiz etmeyi başardık. Adaylardan 95 tanesinin gezegen olduğunu gösterdik. Araştırma 2014'den bu yana devam eden K2 verileriyle gerçekleşti diyor. Kepler teleskopu geçiş yöntemiyle keşif yapmaktadır. Bu yöntemde önünden bir gezegen geçen yıldızın ışığında küçük bir azalma gözlenir. Bu azalmanın miktarı, süresi gibi değerler gezegenin keşfini sağlamakla kalmaz onun kütlesi, hacmi, yoğunluğu gibi özelliklerini verir. Ancak tek bir veri yeterli değildir. Bu nedenle bu yöntemle en az üç gözlem ya da başka bir yöntemle de gezegenin onay görmesi gereklidir. Ötegezegen alanı diğer alanlara göre yeni sayılır. İlk ötegezegen 1995'de keşfedildi. Günümüzde Dünya boyutlarından Jüpiter gibi gaz devlerine kadar büyüklüğe sahip toplam 3600'den fazla gezegen keşfedildi. Alınan bir sinyalin gezegene ait olduğunu anlamak zordur. Mayo ve ekibi ellerindeki verilerin gezegenden mi yoksa başka bir kaynaktan mı olduğunu anlamak için yüzlerce sinyali incelediler. Bazı sinyaller çoklu yıldız sistemlerinden ya da gürültüden kaynaklanır. Buna rağmen Dünya ile Jüpiter aralığında kütleye sahip gezegenleri keşfetmeyi başardık diyor Mayo. Keşfedilen gezegenlerin birçoğu parlak bir yıldızın çevresinde dönmektedir. Kepler ya da K2 ile keşfedilmiş aday bir gezegen çok parlak bir yıldız olan HD 212657 çevresinde 10 günlük dönemle dolanıyordu. Bunun varlığını onayladık. Bu türden yıldızların çevresinde dolanan gezegen keşifleri oldukça önemlidir. Çünkü bizlere önemli bilgiler verirler. Ötegezegen alanı astronominin en heyecanlı ve hareketli alanıdır. Daha fazla gezegen keşfi uzayın ve gezegenlerin doğasının anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Böylece Güneş Sistemimizin bu doğanın içindeki yeri daha iyi anlaşılabilir. Kepler teleskopunun ilk ve sonraki K2 göreviyle 5100'den fazla ötegezegen adayı keşfedildi. Bunlardan aday olanlarının onaylanması için James Webb teleskopu gibi gelişmiş teknolojik araçlar gerekiyor. Böylece çok önemli ama hızlı adımlar atılabilecektir. Görsel telif hakkı: ESA/Hubble/ESO/M.Kornmesser Makale adresi: Andrew W. Mayo et al. 275 candidates and 149 validated planets orbiting bright stars in K2 campaigns 0-10. Astronomical Journal, 2018 DOI: 10.3847/1538-3881/aaadff


Hubble şimdiye kadar elde ettiği en iyi görüntülerden birini, büyük gökada kümesi Abell 1689'un fotoğrafını iletti. Üstelik görüntüde kütle çekimsel mercek etkisi de net bir şekilde görülüyor. Bu küme daha arka plandaki uzak cisimleri keşfetmek için doğal bir kozmik mercek etkisi göstererek gökbilimcilere inanılmaz ölçüde yardımcı olur. Bunun yanısıra Abell 1689 oldukça yoğun küresel kümedir. Hubble 2002 yılında bu kümeyi gözlemişti. Bu yeni ve daha ayrıntılı görüntü ise 34 saattin üzerinde pozlama süresiyle ve Hubble'ın Gelişmiş Kamerası ile görünür ve kızılötesi verilerin birleştirilmesiyle elde edildi. Bu daha ayrıntılı gözlem Abell 1689 küresel kümesini net bir şekilde gösterdi . Samanyolu içinde bu eski yıldız kümelerinden 150 dolayında olsa da Abell 1689'da 10.000 küresel küme sayılıyor. Gökbilimciler bu bilgi ışığında bu gökada kümesinde yaklaşık 160.000 küresel küme olduğunu tahmin ediyor. Bu kozmik büyüteç yardımıyla evrenin sırları ilk kez çözülmeye başlanmadı. Daha önce gökbilimciler 2010 yılında Abell 1689'un bileşimi ile karanlık madde ve karanlık enerji gibi zor olayları araştırdı . Hubble mercek etkisiyle 2008 yılında bilinen erken evrenin en genç ve en parlak gökadalardan biri olan A1689-ZD1 gökadasını tanımlamıştı (heic0805). Bu görüntüde parlayan altın renkli kümeler, parlak yıldızlarını saçmış şekilde sarmal gökadaları oluşturur. Gökadaları oluşturan malzeme ise gökadaları çevreleyen uzaya damlalar şekilde saçılmış izlenimini verir. Ayrıca bulanık görünen gökada kümesini çevreleyen elektrik arkı gibi mavi çizgilerde başka birşeyi gösterir . Bu çizgiler kütle çekimsel merceğin kanıtına işaret eder. Abell 1689 gibi büyük bir kümenin arkasından gelen ışığın ne kadar uzun bir yoldan dolandığını ve uzayda ışığın nasıl yolculuk ettiğini gösterir. Bu çizgilerin arkasındaki uzak gökadaların şekli çarpık görülmektedir. Abell 1689 gibi diğer gökada kümeleri de Hubble ile gözlenecektir. Frontier Alanlar programı ile uzak evrendeki cisimler kütle çekimsel yöntemle görülebilecek. Notlar Küresel kümeler evrendeki yüzbinlerce eski yıldızların bir kısmını bulundurur. Bu çizgiler gökadaların yeni ve çok sıcak yıldız oluşturdukları için mavi renktedir. Sıcak ve genç yıldızların emisyonu mavi renge neden olur.


Komşu gökada içinde oldukça farklı gaz bulutları ESO'nun Çok Büyük Teleskopu Samanyolu'nun uydu gökadalarından biri olan Büyük Macellan Bulutu'ndaki şaşırtıcı bir yıldız oluşum bölgesini görüntüledi. Keskin görüntüler iki farklı gaz bulutunu gözler önüne seriyor: kırmızı-renkli NGC 2014 ve mavi komşusu NGC 2020. Birbirlerinden farklı olsalar da, her ikisi de yeni doğmakta olan olağanüstü sıcak yıldız rüzgarları ile şekillendirilmekte ve ışıl ışıl parlatılmaktadırlar. Görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskopu ile alındı burası gökbilim gözlemciliği için güney yarımküredeki en ideal yerdir. Yine de VLT gibi teleskopların yardımı olmaksızın, temiz, karanlık bir gecede, güney gökküresi takımyıldızlarından Kılıçbalığı doğrultusunda yer alan küçük bir parlaklık, ilk bakışta sanki Dünya atmosferinde bulunan bir bulut gibi görülür. Bu en azından gezgin Ferdinand Magellan'ın 1519 yılındaki güney yarımküreye olan ünlü gezisi sırasında ilk etkilerini uyandırmış olabilir. Magellan geri dönüş yolunda Filipinliler tarafından öldürülmüş olsa da, geride kalan mürettebat Avrupa'ya döndüklerinde bu bulutun ve daha küçük kardeşinin varlığını duyurmuş ve daha sonra bu iki küçük gökadaya Magellan isimleri verilmiştir. Bununla birlikte, bu bulutlar şüphesiz daha önceki Avrupalı gezginler ve güney yarımküredeki gözlemciler tarafından görülmüş olsalar da, hiçbir zaman rapor edilmemişlerdir. Büyük Macellan Bulutu aktif bir şekilde yeni yıldızlar üretmektedir. İçerisindeki bazı yıldız oluşum bölgeleri çıplak gözle bile görülebilmektedir, örneğin, ünlü Tarantula Bulutsusu. Bununla birlikte, daha küçük başka yine de şaşırtıcı bölgeler detaylı olarak sadece teleskoplarca gözler önüne serilebilmektedir. Bu yeni VLT görüntüsü garip bir şekilde uyumsuz bir çifti inceliyor: NGC 2014 ve NGC 2020. Sağdaki pembe-damarlı bulut NGC 2014, çoğunlukla hidrojen gazından oluşan parlak bir buluttur. Sıcak genç yıldızlardan oluşan kümeler içermektedir. Bu yeni yıldızlardan gelen yüksek enerjili ışıma civardaki hidrojen gazında bulunan elektronları atomlardan ayırarak iyonlaşmasını ve karakteristik bir kırmızı ışıma yapmasını sağlar. Bu güçlü ışımaya ilave olarak, büyük kütleli genç yıldızlar güçlü yıldız rüzgarları üreterek sonunda bu gazın çevrelerinden dağılmasına ve dışarıya doğru akmasına neden olurlar. Ana kümenin solunda, parlak ve çok sıcak bir yıldızın bu süreci başlattığı gözleniyor, NGC 2020 adlı balon-benzeri yapıyla çevrelenmiş bir boşluğun oluştuğu görülüyor. Görece gizemli bu nesnenin belirgin mavimsi rengi yine sıcak yıldızdan gelen ışıma ile meydana gelir bu kez hidrojen yerine oksijen iyonlaşmaktadır. NGC 2014 ve NGC 2020'nin birbirinden farklı çarpıcı renkleri hem çevrelerindeki gazı oluşturan kimyasal içeriklere hem de bulutların parlamasına neden olan yıldızların sıcaklığına bağlıdır. Yıldızlarla, sırasıyla gaz bulutları arasındaki uzaklığında etkisi vardır. LMC, gökadamız Samanyolu'na sadece 163 000 ışık-yılı uzaklıktadır ve kozmik ölçeğe göre oldukça yakındır. Bu yakınlık burayı gökbilimciler için önemli bir hedef haline getirmektedir, çünkü daha uzaktaki sistemlere göre daha ayrıntılı olarak incelenebilmektedir. Burası güney yarımkürede teleskopların inşa edilme motivasyonlarından birisiydi ve 50 yıl önce ESO'nun kurulmasına öncülük etti. İnsan ölçeğinde devasa boyutlarda olsa da, LMC Samanyolu'nun kütlesinin onda biri kadar gelmekte ve sadece 14 000 ışık yılı kadar yer kaplamaktadır karşılaştırma için, Samanyolu 100 000 ışık-yılı genişliğindedir. Gökbilimciler LMC'yi düzensiz cüce gökada olarak sınıflandırıyor, düzensizliğe, göze çarpan merkezi çubuk üzerindeki yıldızlarla birlikte, Samanyolu ve yakın diğer gökada, Küçük Macellan Bulutu ile olan etkileşim neden oluyor, bu da kaotik yapıyı ortaya çıkarıyor. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında ESO'nun VLT teleskopu üzerindeki görsel ve yakın-kırmızı-ötesi Odak Düzenleyici ve düşük dağılımlı Tayfçekeri (FORS2) kullanılarak elde edilmiştir. Notlar Bu takımyıldız genellikle kılıç balığı olarak bilinse de daha az bilinen yunus balığı olarak düşünülmesi için nedenler vardır. Daha fazla detay burada verilmiştir. Bu yıldız nadir bir yıldız türü olan Wolf-Rayet yıldızına bir örnektir. Bu kısa-süreli ömre sahip nesneler oldukça sıcak yüzeyleri Güneş'in yüzey sıcaklığının on katından fazla olabilir ve parlaktırlar. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında elde edilmiştir. Bu, ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getirilmektedir. ESO-Türkiye


ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan bu güzel görüntü, mavi renkli yıldızlarla bezenmiş, Messier 11, ayrıca NGC 6705 ya da Yaban Ördeği Kümesi olarak da bilinen, yıldız-zengini açık kümelerden biridir. Kalkan takımyıldızı doğrultusunda, yeryüzünden yaklaşık 6000 ışık-yılı uzaklıkta bulunan Messier 11 açık kümesine bazen gökada kümesi de denilir. İlk kez, teleskoptan bulanık bir kabarcık olarak görülen şekliyle, Alman gökbilimci Gottfried Kirch tarafından 1681 yılında Berlin Gözlemevi'nde keşfedilmiştir. Bölgedeki yıldızların ilk kez ayrımı ise İngiltere'den William Derham tarafından 1733 yılında yapılmıştır, ardından Charles Messier tarafından 1764 yılında ünlü kataloğuna eklenmiştir. Messier bir kuyruklu-yıldız avcısıydı ve kataloğunu oluştururken sürekli sabit, kuyruklu-yıldızlara benzeyen dağınık nesneleri gözlemekten yılmıştı. Bunları yanlışlıkla tekrar gözlememek ve muhtemel yeni kuyruklu-yıldızlarla karıştırmamak için kaydetmek istiyordu. Bu özel yıldız kümesi ise bu türden bir nesne olarak onbirinci sırada yerini aldı bu nedenle ismi Messier 11 oldu. Açık kümeler genellikle sarmal gökadaların kollarında ya da düzensiz gökadaların yoğun bölgelerinde bulunurlar, buralarda yıldız oluşumu halen geçerli olan bir etkinliktir. Messier 11 yıldız bakmından en zengin ve yoğun açık kümelerden biridir, 3000'e yakın yıldıza ev sahipliği yapan küme yaklaşık 20 ışık-yılı genişliğindedir. Açık kümeler, oldukça yoğun, kütleçekim etkisiyle sıkıca bağlı bazıları Evren'in yaşına eşit olan yüzbinlerce yıldız içeren küresel kümelerden farklıdır. Açık kümeler üzerinde çalışmak yıldız evrimi teorilerini test edebilmenin çok güzel bir yöntemidir, yıldızlar aynı başlangıç durumuna sahip gaz ve toz maddesinden meydana geldikleri için birbirlerine çok benzerler hepsi yaklaşık aynı yaşta ve kimyasal içerikte, Dünya'dan aynı uzaklıkta yer alırlar. Bununla birlikte, kümedeki her yıldız farklı kütlelere sahiptir, daha büyük kütleli yıldızlar diğerlerine göre yakıtlarını kısa sürede tüketip çok daha hızlı bir evrim süreci geçirirler. Bu sayede, aynı küme içerisinde farklı evrim basamakları arasında doğrudan karşılaştırmalar yapılabilmektedir: örneğin, Güneş'le aynı kütleye sahip 10 milyon yıl yaşındaki bir yıldız, aynı yaştaki fakat yarı kütledeki başka bir yıldızdan farklı bir evrim süreci mi izlemektedir? Bu şekilde, açık kümeler gökbilimcilerin laboratuar koşullarına sahip olduklarını düşündükleri en yakın nesnelerdir. Açık kümelerdeki yıldızlar birbirlerine oldukça zayıf bir şekilde bağlı oldukları için, yakın çevredeki nesnelerin kütleçekim etkileri nedeniyle tekil yıldızların ana gruptan dışarıya atılmaları oldukça muhtemeldir. NGC 6705 şu anda 250 milyon yıl yaşında, bu nedenle birkaç milyon yıl içerisinde Yaban Ördeği oluşumu yayılacak, küme dağılacak ve çevresindeki ortamla birleşecektir. Bu görüntü ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görünleyicisi ile alınmıştır. Notlar NGC 6705'in alternatif ismi Yaban Ördeği Kümesi, 19. yy.da verilmiştir. Kümeye küçük bir teleskopla bakıldığında, parlak yıldızların gökyüzünde meydana getirdiği açık üçgen şeklindeki desen uçmaya çalışan ördekleri anımsatıyordu.


Uzak bir gökadanın merkezinde bulunan büyük kütleli bir karadeliğin davranışındaki ender görülen bir değişimin gizemi ESO'nun Çok Büyük teleskopu ile birlikte NASA/ESA Hubble uzay teleskopu ve NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevini kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi tarafından çözüldü. Zor zamanlardan geçtiği görülen karadeliğin artık yeterince parlayacak kadar beslenemediği ortaya çıkarıldı. Çoğu gökadanın aşırı derecede parlak görülen merkezlerinin sahip oldukları büyük kütleli bir karadelik tarafından güçlendirildiği bulundu. Bu merkezler aktif gökadaları evrendeki en parlak nesneler haline getiriyor. Bu kadar parlak olmalarının nedeni yığışma olarak bilinen bir süreçte sıcak maddenin karadeliğin üzerine doğru düşerken şiddetli bir şekilde parlamasıdır. Bu parlak ışık farklı aktif gökadalarda büyük değişimler sergilemektedir, bu şekilde gökbilimciler yayılan ışığa bağlı olarak bu gökadaları sınıflandırabilmektedirler . Bu gökadalardan bazılarının etkileyici bir şekilde sadece 10 yıl içerisinde değişim sergiledikleri gözlendi, gökbilimsel zaman ölçeğinde oldukça kısa bir süre bu. Bununla birlikte, yeni çalışmadaki aktif gökada, Markarian 1018 ikinci kez değişime uğrayarak, geçtiğimiz beş yıl içinde tekrar ilk sınıflandırma türüne geri döndü. Bu türden tam döngü değişimine uğrayan gökadalar gözlenmiş olmasına rağmen, hiçbiri bu kadar ayrıntılı olarak gözlenmemişti. Markarian 1018'in kararsız doğası, 40 yakın aktif gökada hakkında bilgi toplamak üzere ESO ve diğer organizasyonlar tarafından yürütülen Yakın AGÇ Referans Taraması projesi sırasında şans eseri ortaya çıkarılmıştır. Markarian 1018'in ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki Çoklu Birim Tayfsal Kaşifi aygıtı ile gerçekleştirilen rutin gözlemleri gökadanın ışık salınımındaki şaşırtıcı değişimi ortaya çıkardı. Markarian 1018'deki bu şaşırtıcı değişimi gördüğümüzde oldukça şaşırdık diyor keşif makalesinin ilk yazarı ve Sydney Üniversitesi ARC Tüm Gökyüzü Astrofiziği Mükemmeliyet Merkezi doktora öğrencisi Rebecca McElroy. Sönükleşmeye başladıktan hemen sonra gözlenerek fark edilmesi bu gökadaları değiştiren şeyin öğrenilmesi açısından beklenmedik bir fırsattı, CARS proje lideri ve keşifle ilgili iki araştırma makalesinden birinin ilk yazarı Bernd Husemann bu şöyle açıklıyor: Azalma başladıktan sadece 3-4 yıl sonra olayı tespit edebildiğimiz için şanslıydık, bu sayede aksi halde çalışılması mümkün olmayan aktif gökadaların yığışma fiziği ile ilgili ayrıntılı görüntüleme işlemlerine başladık. Bu fırsatı değerlendiren araştırma ekibi, Markarian 1018'deki büyük parlaklık değişimine neden olan sürecin tespitini öncelikli çalışma konusu haline getirdi. Sürecin arkasındaki sebep çok sayıda astrofiziksel olaydan biri olabilirdi, ancak karadelik çekimi ile yutulan tekil bir yıldız ve araya giren gazın olası gölgelemesinden şüphelenildi . Ancak ilk gözlemlerden sonra Markarian 1018'in şaşırtıcı değişimi bir gizem olarak kalmaya devam etti. Bununla birlikte, ekip daha sonra NASA/ESA Hubble uzay teleskopu ve NASA'nın Chandra X-ışın gözlemevinden elde etttikleri gözlem zamanları ile fazladan veri toplama fırsatı yakaladı. Bu aygıtlardan alınan yeni veriler sayesinde gizem çözülmüş oldu yığışan madde tarafından aç bırakılan karadelik yavaşça sönüyordu. Bu aşırı açlık durumunun yakıt akışının bozulması nedeniyle gerçekleşmiş olması mümkün, diyor Rebecca McElroy. Olası ilginç bir durum ise bunun ikinci bir süper kütleli karadelikle olan etkileşimden ortaya çıkması. Böyle bir karadelik çift sistemi Markarian 1018 için geçerli olabilir, çünkü gökadanın kendisi iki büyük gökadanın birleşmesi sonucu oluşmuştur ve bunlardan ikisi de merkezlerinde büyük karadelikler barındırıyor olabilir. Markarian 1018'deki gibi görünüşlerini değiştiren aktif gökadalarda işleyen mekanizmaları inceleyen araştırmalar devam ediyor. Markarian 1018'i gölgeye dönüştüren şeyi belirlemek için ekibin oldukça hızlı olması gerekiyor, diyor Bernd Husemann. ESO teleskopları ve diğer tesisler sayesinde devam eden görüntüleme kampanyaları açlıktan ölen karadeliklerin ve değişen aktif gökadaların heyecan verici dünyalarını daha ayrıntılı bir şekilde keşfetmemizi sağlayacak. Notlar Aktif gökadaların en parlakları kuasarlar olup, parlak çekirdekleri gökadanın geri kalanını gölgede bırakmaktadır. Diğer, daha az aşırı olan türleri Seyfert gökadaları olarak bilinir. Başlangıçta Seyfert gökadalarının Tür 1 ve Tür 2 olarak bilinen iki çeşidini ayırt edebilmek için ışınımın farklı dalgaboylarındaki şiddetini çizerek parlaklık ve salma tayfını kullanan bir yöntem geliştirilmişti ancak daha sonradan Tür 1.9 Seyfertleri gibi ilave sınıflandırmalar da ortaya çıktı. Bu tür bir çekimel parçalama olayı bir yıldız büyük kütleli bir karadeliğin çok yakınında dolaştığı sırada meydana gelir ve aşırı güçlü kütleçekim kuvveti nedeniyle yok edilir. Bunun sonucunda merkezi bölgenin parlaklığında keskin bir artış meydana gelir ve yıllar süren bir ölçekte bölge yavaşça sönükleşir. Markarian 1018'de gözlenen parlaklık değişimi bu tür bir olay profiline uymamaktadır. Gökadanın parlak çekirdeği önünden geçtiğinde bir arabanın far ışığını engelleyen sis gibi, gaz sönümlemesi de, aktif gökadanın görüş doğrultusundaki ışığını engelleyerek gökada sınıflandırmasını etkileyebilir. Bu aynı zamanda gökada tayfını da etkilerken, belki de sınıflandırma türünü de değiştirmektedir. ESO-Türkiye


Messier 7 Yıldız Kümesinin yeni ESO Görüntüsü ESO'nun Sili La Silla Gozlemevi'nden gelen yeni görüntü parlak Messier 7 yıldız kümesini göstermektedir. Çıplak gözle kolayca bulunabilenn ve Akrep takımyıldızının kuyruğuna yakın bu küme, gökyüzündeki açık yıldız kümelerinden en belirgin olanıdır ve bu onu gökbilim açısından önemli bir araştırma hedefi yapmaktadır. NGC 6475 olarak da bilinen Messier 7, Dünyadan 800 ışık-yılı uzaklıkta bulunan, içerisinde 100'e yakın yıldızın bulunduran parlak bir kümedir. 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile elde edilen bu yeni görüntüde Samanyolu'nun merkezine doğru yüz binlerce sönük yıldızdan oluşan zengin bir arka fona karsı direndiği görülmektedir. Messier 7'deki yıldızlar tipik orta-yaş küme yıldızlarıdır, yaklaşık 200 milyon yaşında olup 25 ışık-yılı genişliğinde bir uzay bölgesini taramaktadır. Yaşlandıkça resimdeki en parlak yıldızlar şiddetli bir şekilde süpernova olarak patlamaktadırlar. Zamanda biraz daha ilerlediğimizde, geriye kalan çok sayıdaki sönük yıldızlar bir küme olarak tanımlanamaz hale gelene kadar yavaşça uzağa sürüklenecektir. Messier 7 gibi açık yıldız kümeleri yaklaşık aynı zamanda ve aynı yerde, bulundukları ev sahibi gökadanın geniş kozmik gaz ve toz bulutlarından doğan yıldız gruplarıdır. Bu yıldız grupları bilim insanlarının büyük ilgisine neden olmaktadır çünkü bu yıldızlar aynı yaşta olup aynı kimyasal bileşene sahiptirler. Bu durum, yıldız yapısı ve gelişimini çalışma anlamında onları paha biçilmez kılmaktadır. Bu görüntüdeki ilginç bir özellik, yoğun yıldız nüfuslu olmasına rağmen arka fonun düzenli olmayıp belirgin bir şekilde tozla kaplı olmasıdır. Bu büyük ihtimalle kümenin ve toz bulutlarının şans eseri sıralanmasından kaynaklanmaktadır. Bu karanlık parçaların, kümenin meydana geldiği bulutun kalıntıları olduğunu tahmin etmek cazip gelse de, Samanyolu bu yıldız kümesinin yaşamı boyunca bir tam döngü yapacaktır, bu hareketin sonucunda bir çok yıldız ve toz yeniden düzenlenecektir. Böylece, Messier 7'nin oluştuğu tozun, gazın ve yıldız kümesinin kendisinin, uzun zaman önce birbirinden farkli yollara ayrılmış olduğu görülecektir. Bu yıldız kümesini ilk defa dile getiren MS 130'larin başında Mısırlı matematikçi ve gökbilimci Claudius Ptolemy'dir. Ptolemy bunu Akrep'in iğnesini takip eden bulutsusu olarak tanımlamıştır ve bu, çıplak gözle Samanyolu'nun parlak arka fonuna karşı dağınık, aydınlık bir yama gibi göründüğü için hassas bir tanımlama olmuştur. Bu gururla Messier 7 bazen Ptolemy'nin Kümesi olarak adlandırılmaktadır. 1764'de Charles Messier, bu kümeyi kendisine ait Messier kataloğunda yedinci sıradan dahil etmiştir. Sonrasında 19. yy'da John Herschel teleskopta görüldüğü şekliyle objenin görünümünü kabaca saçılmış yıldız kümesi olarak tanımlamıştır. Bu, mükemmel bir değerlendirme olmuştur. ESO-Türkiye


Büyükayı takımyıldızında çıplak gözle görünmeyen ve Alkor yıldızına eşlik bir yıldız olduğu keşfedildi. Keşfe göre Alkor'un eşi bir kırmızı cüce. Astrofizikçi Prof. Ben R. Oppenheimer bir yıldızın yakınında dolanan bir nesnenin keşfine yönelik yeni bir tekniği denerken keşfi gerçekleştirdiklerini belirtiyor. Günümüzden 400 yıl kadar önce Galileo, Kopernik'in haklı olup olmadığını anlamak için teleskobunu gökyüzüne çevirmişti. Eğer Dünya Güneş'in çevresinde dolanıyorsa, en yakın yıldızın paralaks değişimi bunu ele verecekti. Ancak Galile'nin elindeki teknoloji bu öngörü için yeterli değildi. Eğer Galile Alkor'u gözleyebilseydi Kopernik'in kesinlikle haklı olduğunu söyleyebilirdi. Paralaks bir yıldızın Dünya'daki bir gözlemci tarafından farklı zamanlarda (örneğin 6 aylık zaman dilimlerinde) farklı konumlarda görünmesi demektir. Alkor iki Güneş kütleli olan genç bir yıldızdır. Büyük olmasından dolayı da ömrü daha kısadır. Ancak oldukça parlaktır. Büyükayı'daki Alkor ve onun yakınındakiler 500 milyon yıl önce aynı buluttaki maddeden oluşmuştur. Alkor yıldızı , Mizar ile birlikte aynı konumda yer alırlar. Galile'nin arkadaşlarından biri Mizar'ın aslında bir çift yıldı olduğunu keşfetti. Mizar-Alkor çifti tarihte askerlik mesleği için bir test aracı olarak kullanılmıştır. Günümüzdeki ışık kirliliği nedeniyle bunu algılamak çok güç. Çünkü geçmişte bu iki yıldız gözleri sağlam olan kişilerce ayırt edilebilirmiş. Günümüzde ise ancak bir dürbün veya teleskopla ayırt edilebiliyor. Bu ikili günümüz optik araçları için bir test yöntemi olarak kullanılıyor. Şimdi ise Alkor'un tek olmadığı keşfedildi. Alkor'a çok yakın ve ondan oldukça sönük olan ikinci yıldız Kaliforniya Üniversitesi'ndeki Palomar Gözlemevinde keşfedildi. Durumdan emin olabilmek için birkaç ay sonra teleskoplarını tekrar aynı yıldıza hedefleyen ekip, keşfin doğru olduğunu fark etti. Eğer keşfedilen yıldız Alkor'un çifti değil de başka bir konumdaki yıldız olsaydı birlikte hareket etmeyeceklerdi. Sonuçları almak için bir yıl beklemek gereksizdi. Sadece 103 gün sonra Alkor'a tekrar bakınca diğer yıldızın da yanında olduğunu gördük. Bu da bu yıldızların birlikte hareket ettiklerini gösteriyor diyerek durumu açıklıyor Oppenheimer. Alkor ve eşi Alkor B, 80 ışık yılı kadar uzağımızda yer alıyor. Birbirlerinin çevresindeki dolanımı 90 yıl kadar sürüyor. Alkor çifti Dünya'nın yörüngesinden dolayı gökyüzünde 0.08 yay saniyelik bir elips çizer. Bu hareketlerini çıplak gözle fark etmek olanaksızdır. Keşfedilen Alkor B'nin 250 Jüpiter kütlesinde olan M-kütleli ya da kırmızı cüce bir yıldız olduğu kabul edildi. Alkor B, Alkor'a göre çok daha soğuk bir yıldızdır. Paralaks yöntemiyle yapılan bu keşifle birlikte ötegezegen keşiflerinin hızlanacağı düşünülüyor. Kaynak: Science Daily


Yeni algılayıcılar ALMA'nın Evren'de su arama yeteneğini geliştirecek Şili'deki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi elektromanyetik tayf üzerindeki yeni bir aralıkta gözlemlerine başladı. Bu teleskobun antenlerine yeni kurulan 1.4 ila 1.8 milimetre dalgaboylarındaki radyo dalgalarını tespit edebilen algılayıcılar sayesinde gerçekleşecek ALMA tarafından şimdiye kadar kullanılmayan bir alan. Bu güncelleme sayesinde gökbilimciler yakın evrendeki suya ait zayıf sinyalleri yakalayabilecek. ALMA evreni elektromanyetik tayfın düşük-enerjili kısmında yer alan radyo dalgalarıyla gözlemektedir. Yeni kurulan 5. Bant alıcıları sayesinde, radyo tayfında tamamen yeni bir pencereye gözlerini açan ALMA yeni ve heyecan verici gözlemsel olasılıkları da beraberinde getirmiş olacak. Avrupa ALMA Programı Bilimcisi Leonardo Testi, ilerlemeyi şu şekilde açıklıyor: Yeni alıcılar suyun tespit edilebilmesini çok daha kolay bir hale getirecek, bildiğimiz gibi su hem Güneş Sistemi'nde hem de gökadamız ve ötesindeki bildiğimiz yaşam türü için bir öncelik. ALMA ayrıca evrenin erken dönemlerindeki iyonlaşmış karbon gözlemleri için de uygun hale gelmiş olacak. Bu tür bir gözlemi mümkün hale getiren ilk koşul ALMA'nın Şili'de 5000 metre yükseklikte Chajanontor platosunda yer alan eşsiz konumudur. Su, Dünya'nın atmosferinde de bulunduğundan, daha alçakta yer alan ve kuraklıktan yoksun yerlerdeki gözlemevlerinde, uzaydan gelen suya ait salınımların kökenini tespit etmek çok daha zordur. ALMA'nın duyarlılığı ve yüksek açısal çözünürlüğü yakın Evren'deki suya ait zayıf sinyallerin artık bu dalgaboyunda görüntülenebileceği anlamına geliyor . 5. Bant alıcısı, İsveç'teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi, Onsala Uzay Gözlemevi'ndeki İleri Alıcı Geliştirme Grubu tarafından geliştirilmiş olup, APEX teleskopuna bağlı SEPIA aygıtı üzerinde denenmiştir. Bu gözlemler ayrıca ALMA'nın ilk alıcı testlerindeki uygun hedeflerin seçilmesinde de kullanılmıştır. ALMA için ilk alıcılar, 2015'in ilk yarısında Hollanda Gökbilim Araştırmaları Okulu ve GARD Ulusal Radyo Gökbilim Gözlemevi proje için yerel osilatörler sağlamaktadır ortaklığındaki bir konsorsiyum tarafından üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. Alıcılar kurulu durumda olup gökbilim camiasının kullanımı için hazırlanmaktadır. Yeni kurulan algılayıcıları test etmek için çok sayıda nesneye ait gözlemler gerçekleştirildi. Bunlar arasında Samanyolu'nun merkezine yakın bölgede yer alan yıldız oluşum bölgesi, çarpışan gökadalar Arp 220 ve yaşamının sonunda bir süpernova olarak patlayacak olan tozlu bir kırmızı süperdev yıldız da yer alıyor . Alınan verileri işlemek ve kalitesini kontrol etmek için gökbilimcilerle birlikte ESO ve Avrupa ALMA Bölgesel Merkezi ağından teknik uzmanlar İsveç'teki Onsala Uzay Gözlemevi'nde Kuzey ARC Merkezi evsahipliğinde 5. Bant Yoğun Haftası etkinliğinde bir araya geldiler . Sonuçlar daha sonra dünya genelindeki gökbilim topluluğunun kullanımına açık hale getirildi. ESO'dan ekip üyesi Robert Laing ALMA 5. Bant gözlemleri konusunda oldukça iyimser: Kısıtlı bir anten setiyle de olsa ALMA 5. Bant ile alınan ilk sonuçlar oldukça heyecan verici.Gelecekte tüm ALMA dizgesinin açısal çözünürlüğü ve yüksek duyarlılığı sayesinde, oluşmakta olan ve evrimleşmiş yıldızlarda, yıldızlar-arası ortamda ve süper-kütleli karadeliklere yakın bölgelerdeki gibi geniş çaplı nesnelerde suyun varlığına dair ayrıntılı çalışmalar yapılabilecek. ALMA evreni elektromanyetik tayfın düşük-enerjili kısmında yer alan radyo dalgalarıyla gözlemektedir. Yeni kurulan 5. Bant alıcıları sayesinde, radyo tayfında tamamen yeni bir pencereye gözlerini açan ALMA yeni ve heyecan verici gözlemsel olasılıkları da beraberinde getirmiş olacak. Avrupa ALMA Programı Bilimcisi Leonardo Testi, ilerlemeyi şu şekilde açıklıyor: Yeni alıcılar suyun tespit edilebilmesini çok daha kolay bir hale getirecek, bildiğimiz gibi su hem Güneş Sistemi'nde hem de gökadamız ve ötesindeki bildiğimiz yaşam türü için bir öncelik. ALMA ayrıca evrenin erken dönemlerindeki iyonlaşmış karbon gözlemleri için de uygun hale gelmiş olacak. Bu tür bir gözlemi mümkün hale getiren ilk koşul ALMA'nın Şili'de 5000 metre yükseklikte Chajanontor platosunda yer alan eşsiz konumudur. Su, Dünya'nın atmosferinde de bulunduğundan, daha alçakta yer alan ve kuraklıktan yoksun yerlerdeki gözlemevlerinde, uzaydan gelen suya ait salınımların kökenini tespit etmek çok daha zordur. ALMA'nın duyarlılığı ve yüksek açısal çözünürlüğü yakın evrendeki suya ait zayıf sinyallerin artık bu dalgaboyunda görüntülenebileceği anlamına geliyor . 5. Bant alıcısı, İsveç'teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi, Onsala Uzay Gözlemevi'ndeki İleri Alıcı Geliştirme Grubu tarafından geliştirilmiş olup, APEX teleskopuna bağlı SEPIA aygıtı üzerinde denenmiştir. Bu gözlemler ayrıca ALMA'nın ilk alıcı testlerindeki uygun hedeflerin seçilmesinde de kullanılmıştır. ALMA için ilk alıcılar, 2015'in ilk yarısında Hollanda Gökbilim Araştırmaları Okulu ve GARD Ulusal Radyo Gökbilim Gözlemevi proje için yerel osilatörler sağlamaktadır ortaklığındaki bir konsorsiyum tarafından üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. Alıcılar kurulu durumda olup gökbilim camiasının kullanımı için hazırlanmaktadır. Yeni kurulan algılayıcıları test etmek için çok sayıda nesneye ait gözlemler gerçekleştirildi. Bunlar arasında Samanyolu'nun merkezine yakın bölgede yer alan yıldız oluşum bölgesi, çarpışan gökadalar Arp 220 ve yaşamının sonunda bir süpernova olarak patlayacak olan tozlu bir kırmızı süperdev yıldız da yer alıyor . Alınan verileri işlemek ve kalitesini kontrol etmek için gökbilimcilerle birlikte ESO ve Avrupa ALMA Bölgesel Merkezi ağından teknik uzmanlar İsveç'teki Onsala Uzay Gözlemevi'nde Kuzey ARC Merkezi evsahipliğinde 5. Bant Yoğun Haftası etkinliğinde bir araya geldiler . Sonuçlar daha sonra dünya genelindeki gökbilim topluluğunun kullanımına açık hale getirildi. ESO'dan ekip üyesi Robert Laing ALMA 5. Bant gözlemleri konusunda oldukça iyimser: Kısıtlı bir anten setiyle de olsa ALMA 5. Bant ile alınan ilk sonuçlar oldukça heyecan verici.Gelecekte tüm ALMA dizgesinin açısal çözünürlüğü ve yüksek duyarlılığı sayesinde, oluşmakta olan ve evrimleşmiş yıldızlarda, yıldızlar-arası ortamda ve süper-kütleli karadeliklere yakın bölgelerdeki gibi geniş çaplı nesnelerde suyun varlığına dair ayrıntılı çalışmalar yapılabilecek. Notlar Suya dair özel bir tayfsal kısım bu genişlemiş aralıkta yer almaktadır 1.64 milimetre dalgaboyunda. Gözlemler Şili'deki ALMA Yeti Genişletme ekibinin çalışmaları ile gerçekleştirilmiş ve mümkün olmuştur. ESO 5. Bant Bilimsel Doğrulama ekibinde: Elizabeth Humphreys, Tony Mroczkowski, Robert Laing, Katharina Immer, Hau-Yu Liu, Andy Biggs, Gianni Marconi and Leonardo Testi. The team working on processing the data included: Tobia Carozzi, Simon Casey, Sabine Koenig, Ana Lopez-Sepulcre, Matthias Maercker, Ivan Marti-Vidal, Lydia Moser, Sebastien Muller, Anita Richards, Daniel Tafoya and Wouter Vlemmings yer almaktadır. ESO-Türkiye


Japon gökbilimciler genç bir yıldızın çevresinde dev bir gezegen sisteminin oluştuğunu keşfettiler. Bu sonuç gezegen oluşum kuramları üzerinde etkili olarak gezegen sistemlerinin farklı kökenleri olabileceğini de gösterebilir. Araştırma ekini ESO'nun ALMA ile Kurt takımyıldızındaki HD142527 adlı genç bir yıldızı gözlediler. ALMA görüntülerinde yıldızın çevresinde, gezegenleri oluşturan kozmik tozdan oluşmuş asimetrik bir halka olduğu görüldü. Halkanın en yoğun görüldüğü kısmında toz yoğunluğunu ölçen gökbilimciler, bu bölgedeki yoğunluğa göre yeni gezegen oluşumunun mümkün olabileceği sonucuna ulaştı. Sözü edilen bölge yıldızdan, Güneş-Neptün uzaklığının yaklaşık 5 katı daha uzaktır. Bu bir öngezegenimsi disk olup merkezinde yıldız olan gezegen oluşumlarının ilk kesin kanıtıdır. Güneş, çevresinde gezegenlerin dolandığı tek yıldız değildir. Bu zamana kadar onaylanmış ötegezegen sayısı 1000'i geçti. En az üç katı kadar gezegende onay bekliyor. Bu gezegenlerden Jüpiter benzeri gaz devlerinin Merkür'ün Güneş'ten uzaklığına göre çok daha yakın bir şekilde yıldızı çevresinde dolananları, Neptün'ün uzaklığından çok daha uzakta olanına kadar birçok sıradışı yörüngeye sahip çeşitleri bulunuyor. Bu geniş yelpaze içerisinde ve üstelik Dünya kütlesine yakın gezegenlerde bulmamıza karşılık henüz gezegen sistemlerinin oluşumu üzerine oluşturulan kuramlar hala tartışmalıdır. Bu nedenle sistemlerin oluşum sürecinin anlaşılması gerekmektedir. Modern gökbilimin öncelikli konularından biri de budur. Bu nedenle, son zamanlarda genç yıldızlara yönelik gözlemlerde artış gözlenmektedir. Bir bebek yıldız -ileride gezegen oluşturabilecek- gaz ve toz halkası ile çevrildir (*1) . NAOJ Subaru Teleskopu ile yapılan yakın-kızılötesi (*2) gözlemlerde öngezegenimsi disklerin beklenenden daha karmaşık olması gerektiği görüldü. Sarmal ya da geçiş yapıların gezegenleri gizlediklerine inanılır (*3). bu nedenle yakın-kızılötesi gözlemlerle diskin yoğun kısımlarınındaki gaz ve toz miktarını ölçmek mümkün olmamaktadır. Yakın-kızılötesi ışık toz içinde büyük miktarda dağılacağından diskin yoğun kısmını ve içini görmek için yeterli değildir. Bu sorun ancak ALMA (*4) gibi daha uzun dalga boyunda, milimetre ve milimetre-altı gözlem yapabilen teleskoplarla mümkündür. Düşük yoğunluk milimetre/milimetre-altı gözlemlerin zayıf noktasıdır ancak ALMA ile bu sorun da büyük ölçüde giderildi. Araştırma ekibi gözlem için hedefledikleri HD142527 yıldızınıvALMA ile gözledi. Daha önce Subaru Teleskopu ile yaptıkları gözlmede yıldızın çevresinde iç ve dış disk arasında bir boşluk olduğunu görmüşlerdi (*3). ALMA ile yapılan gözlemde diskin kuzey kısmının güneyinden 30 kat daha parlak olduğu saptandı (*5). Çalışma ekibi lideri Osaka Üniversitesi'nden Misato Fukagawa: Kuzey kısmında parlaklık karşısında şaşırdık diyor. Yıldızdan aldığı ışığı saçması gereken ve merkezdeki yıldızından beş Güneş-Neptün kadar uzaktaki diskin bu denli parlak olması şaşırtıcıdır. Bu ancak burada büyük bir madde birikmesiyle açıklanabilir. Yani burada gezegen ya da kuyrukluyıldızlar oluşuyor olabilir. Bu olasılığı netleştirmek için malzeme miktarını ölçtük. Diskin yoğun kısmındaki madde miktarıyla birkaç Jüpiter benzeri dev gezegen oluşabilir. Benzer durum yıldız oluşumlarında görülse de bu, bir öngezegenimsi diskte gezegen oluşumunu öne süren ilk çalışmadır. Diğer bir olasılıkta diskteki toz miktarına bağlı olarak Dünya gibi daha küçük ve karasal gezegenler ile kuyrukluyıldızlarında oluşabileceği üzerinedir. Araştırma ekibi şimdi bu keşiflerini sağlamlaştırmak için ALMA ile HD142527 yıldızının öngezegenimsi diskinin diğer kısımlarını da mercek altına almak istiyor. NOTLAR *1: Kozmik toz silisyum, karbon, demir ve 0,1 mikrometre büyüklüğündeki diğer katı parçacıklardan oluşur. HD142527 çevresindeki diskte bulunan toz parçacıkları 1 mm dolayında boyutlarda olup büyüdükleri düşünülüyor. * 2: Yakın-kızılötesi ışık 0,7-3 mikrometre dalga boyundaki elektromnyetik dalganın bir kısmıdır. * 3: NAOJ Subaru Teleskopu ile yapılan keşif haberleri: Discovery of a Giant Gap in the Disk of a Sun-like Star May Indicate Multiple Planets Diversity the Norm in Protoplanetary Disks: Astronomers Find Donuts, Spirals and Now Banana Splits *4: Milimetre dalga boyu 1 santimetre ile 1 milimetre arası, milimetre-altı dalga boyu ise 0,1-1 milimetre arasıdır. Milimetre/milimetre-altı dalga boylarıyla evrendeki soğuk gaz ve toz bulutlarını araştırabilirsiniz. * 5: HD142527 Diski daha önce Hawai Milimetre-altı Dizisi ile gözlenmişti: ALMA Gezegen Oluşturan Gaz Akışlarına Işık Tutuyor