NASA'nın 2018'de emekliye ayırdığı Kepler teleskopu verilerinden yüzeyinde sıvı su olması muhtemel Yer büyüklüğünde bir gezegen keşfedildi. 300 ışık yılı uzaklıkta bulunan Kepler-1649c gezegeni gezegenimizden sadece 1.06 kat büyük ve sıcaklığı da yaşam için ideal. Yıldızından aldığı ışık miktarı Yer'in Güneş'ten aldığı enerjinin %75'i kadar. Tek fark gezegenin bir kırmızı cüce çevresinde dolanması. Böylesi yıldızlarda gerçekleşen enerjik fışkırmalar çevresindeki olası yaşamı olumsuz etkiler. Şimdilik yaşamın olası olduğu birkaç gezegen örneği bulunuyor. Trappist-1f, Teegarden c gibi. Bu gezegenler Yer ile benzer koşullara sahiptir. Bunların dışında yaşamı destekleyebilecek nitelikte gezegen bulunmuyor. Kepler-1649c yıldızına oldukça yakın yörüngede dolandığı için bir yılı sadece 19.5 dünya gününe eşittir. Yıldıza bağlı diğer gezegen karasaldır ve c gezegeninin yörüngesinin yaklaşık yarısında yıldız çevresinde dolanmaktadır. Sistemde üçüncü bir gezegen daha olabileceği üzerinde durulmaktadır. Şimdilik bu olası gezegenin izine rastlanmadı. Kırmızı cüce yıldızlar evrende çok sayıda bulunur. Daha önceleri bu tür yıldızların çevresinde gezegen olacağına ihtimal verilmiyordu. Ancak bu öngörünün yanlış olduğu ve düşünülenden çok daha fazla sayıda kırmızı cücede gezegen olabileceği hem bu hem de önceki keşiflerle görüldü.


ESO'nun VLT Tarama Teleskopu üzerindeki OmegaCAM ile yakalanın bu manzarada Wolf-Lundmark-Melotte ya da kısaca WLM olarak bilinen yalnız bir gökada yer alıyor. Her ne kadar Yerel Küme'deki onlarca gökadanın bir parçası olsa da, WLM yalnız bir şekile grubun dış kısımlarında ve en uzaktaki üyelerinden biridir. Aslında, gökada o kadar küçük ve gözden uzak ki, belki de Yerel Küme'den hiç bir üyeyle ya da belki de Evren'in tarihinde hiçbir gökada ile etkileşmemiş olabilir. Amazon'daki yağmur ormanlarının derinliklerinde yaşayan hiç iletişim kurulmamış bir kabile ya da Pasifik okyanusundaki bir ada yerine, WLM çevresi tarafından çok az etkilenmiş ilkel gökadaların doğasına dair nadir bir bakış sunuyor. 1909'da Alman gökbilimci Max Wolf tarafından keşfedilen WLM yaklaşık 15 yıl sonra Knut Lundmark ve Philibert Jacques Melotte adlı gökbilimciler tarafından bir gökada olarak tanımlandı bu da gökadanın takma adını açıklıyor. Sönük gökada Balina takımyıldızı doğrultusunda ve Yerel Küme'deki üç baskın gökadadan biri olan Samanyolu'ndan yaklaşık üç milyon ışık-yılı uzaklıkta yer alıyor, WLM oldukça küçük ve şekilsiz, bu nedenle cüce düzensiz gökada sınıfında yer alıyor. WLM en geniş olduğu yerde yaklaşık 8000 ışık-yılına uzanıyor, buna 1996 yılında keşfedilen (eso9633) oldukça yaşlı yıldızların yer aldığı gökadanın halesi de dahil. Gökbilimciler görece küçük ilk gökadaların kütleçekimi nedeniyle diğer gökadalarla etkileştiklerini ve çoğu durumda birleşerek daha büyük gökadaları oluşturduklarını düşünüyor. Milyarlarca yıl içinde, bu birleşme süreci günümüzde Evren'de yaygın olarak görülen büyük sarmal ve eliptik gökadaların oluşmasını gelmesini sağlamıştır. Bu şekilde bir araya gelen gökadalar insan topluluklarının binlerce yıl boyunca göç ederek daha büyük yerleşim bölgelerinde toplanmalarına ve sonunda günümüzün mega-şehirlerini ortaya çıkarmalarına benziyor. WLM ise bunu tek başına yaptı, diğer gökadaların ve onların yıldız kümelerinin etkisinde kalmadan. Bu yüzden, dışardan kişilerle sınırlı etkileşimi olan gizli kalmış bir insan topluluğu gibi, WLM görece sakin bir doğal durumda olup, yaşamı boyunca meydana gelen değişimler çevresindeki aktivitelerden büyük ölçüde bağımsız olarak gelişmiştir. Bu küçük gökada çok sönük kırmızı yıldızlardan oluşan ve çevresindeki karanlık uzaya doğru genişleyen bir haleye sahiptir. Kırmızımsı tonlar gelişmiş yıldız yaşına işaret etmektedir. Halenin varlığı muhtemelen gökadanın kendi oluşumuna kadar gitmektedir, bu nedenle ilk gökadaları meydana getiren mekanizmalar hakkında ipuçları içermektedir. WLM'nin merkezindeki yıldızlarsa, daha genç ve mavimsi görünmektedirler. Görüntüdeki pembemsi bulutlar genç yıldızlardan gelen yoğun ışımanın hidrojen gazını iyonlaştırdığı bölgeler olup, kırmızının özel bir tonunda ışıldamalarına neden olmaktadır. Bu ayrıntılı görüntü, görünür ışıkta gökyüzünü taramaya adanmış 2.6-metre ayna çaplı bir teleskop olan ESO'nun Şili'deki VLT Tarama Teleskopu üzerindeki geniş alan görüntüleyicisi OmegaCAM ile alınmıştır. OmegaCAM üzerindeki 32 adet CCD algılayıcı 256-milyon piksellik görüntüler oluşturmakta ve böylece görünür evrene ait oldukça ayrıntılı ve geniş alan görüntüleri sunmaktadır. ESO-Türkiye


Gezegenimsi bulutsu VLT ile görüntülendi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile alınan bu şaşırtıcı yeni görüntü 3300 ışık-yılı uzaklıkta Kalkan takımyıldızı doğrultusunda ölmekte olan sönük bir yıldızın etrafındaki yeşil gezegenimsi bulutsu IC 1295'i gösteriyor. Görüntü bulutsunun şimdiye kadar çekilen en detaylı halidir. Güneş boyutlarındaki yıldızların yaşamlarının sonunda geriye küçük sönük beyaz cüce yıldızlar kalır. Bu son aşama öncesinde yıldızlar maddelerinin çoğunu uzaya atarlar. Bunlar on binlerce yıl süreyle gezegenimsi bulutsular olarak ışıltılı ve iyonlaşmış gaz bulutları şeklinde yıldızları çevreler. VLT ile alınan bu yeni görüntüde Kalkan takımyıldızı doğrultusunda bulunan IC 1295 gezegenimsi bulutsusu gösteriliyor. Birkaç katmandan oluşan tabaka ile çevrilmiş olan bulutsu, bir mikro-organizmanın hücre zarındaki farklı tabakalarının mikroskop altındaki görünüşünü andırıyor. Bu kabarcıklar yıldızın atmosferinde kullanılan gazlardan oluşuyor. Bu gaz yıldızın merkezinde gerçekleşen, dev bir termo-nükleer püskürme gibi, kararsız füzyon reaksiyonlarıyla ortaya çıkan ani enerji boşalmaları ile dışarıya atılmaktadır. Dışarıya atılan gaz yaşlı yıldızdan çıkan mor-ötesi radyasyon ile ışıldamaktadır. Gaz içerisindeki farklı her element farkı renkte görülmektedir ve IC 1295'teki göze çarpan hayalete benzer yeşil gölge iyonlaşmış oksijen nedeniyledir Görüntünün ortasında, bulutsunun merkezini gösteren yıldızın parlak mavi-beyaz çekirdeği görülmektedir. Merkezdeki yıldız oldukça sönük bir beyaz cüce yıldızı haline gelerek milyarlarca yıl boyunca soğumaya başlayacaktır. Güneş benzeri ve güneşin kütlesinin sekiz katına kadar olan yıldızlar, yaşamlarının sonunda gezegenimsi bulutsuları meydana getirirler. Güneş 4.6 milyar yaşında olup, yaklaşık bir dört milyar yıl daha yaşayacaktır. İsimleri dışında gezegenimsi bulutsuların gezegenlerle bir alakası yoktur. Bu betimleyici tanım, bu tuhaf nesnelerin ilk kez teleskoplarla keşfedildiklerinde, dış gezegenlerden Uranüs ve Neptün'ü andırmaları ve akılda kalıcı tanımlarıyla bu şekilde kalmıştır . Ondokuzuncu yüzyılda yapılan ilk tayfsal gözlemlerde bu nesnelerin parlak gazlardan oluştuğu anlaşılmıştır. Bu görüntü Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan Cerro Paranal yerleşkesindeki ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u üzerindeki FORS aygıtı ile alınmıştır. Bu görüntüyü oluşturmak için üç farklı filtre kullanılmıştır, mavi ışık , görünür ışık ve kırmızı ışık filtrelerden geçirilmiştir. Notlar Birçok gezegenimsi bulutsu keşfeden William Herschel gibi ilk gözlemciler bile, bu nesnelerin kökenleri ve bileşimleri hakkında tahminlerde bulunmuşlardı, ancak bunların gerçekte çevreledikleri yıldızlara göre bir hareketleri olmadığından Güneş'in etrafındaki gezegenlere benzer gökcisimleri olmadıklarını biliyorlardı. ESO-Türkiye


Karina Bulususu'nun yakın yıldızlarla imtihanı Karina Bulutsusu içerisindeki büyük sütun-benzeri yapılara ait dikkat çekici gözlemler ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki MUSE aygıtı ile gerçekleştirildi. Uluslararası bir ekip tarafından incelenen farklı sütunların benzer bir doğaya sahip Kartal bulutsusundaki ünlü Oluşum Sütunları'nın tersine yıkıcı özellikleri tespit edildi Karina Bulutsusu'nun yeni görüntüsündeki sarmallar ve sütunlar yaklaşık 7500 ışık-yılı uzaklıktaki yıldız oluşum bölgesindeki dev gaz ve toz bulutlarıdır. Bulutsudaki sütunlar ESO'nun Çok Büyük teleskopu üzerindeki MUSE aygıtı kullanılarak, ESO'da doktora öğrencisi olan Anna McLeod liderliğindeki bir ekip tarafından gözlendi. MUSE aygıtının güçlü yanı aynı anda bir nesneye ait ışığın farklı dalgaboylarında binlerce görüntüyü oluşturabilme yeteneğidir. Bu sayede gökbilimciler bulutsu içideki farklı noktalara ait kimyasal ve fiziksel özellikleri ortaya çıkarabilmektedirler. Kartal bulutsusundaki ünlü Oluşum Sütunları gibi yapıların benzer görüntüleri ve NGC 3603'teki oluşumlar, buradaki görüntü ile birleştirilmiştir. Toplamda on kadar sütun gözlenmiş ve sütunların özellikleri ile yakındaki büyük yıldızlardan kaynaklanan ışıma arasındaki açık ilişki gözlenmiştir. Büyük kütleli yıldızların oluşumlarının sonucunda kendisinden doğdukları bulutu yok etmeye başlamaları oldukça ironik. Bu yıldızların çevreleri üzerindeki belirgin etkilerinin olduğu fikri yeni değil: kütlesi oldukça fazla olan bu tür yıldızlar etrafa sürekli güçlü ve iyonlaştırıcı bir ışınım saçıyorlar buradan salınan enerji yıldızı çevreleyen ortamdaki atomların elektronlarını koparmaya yetecek kadar güçlü. Bununla birlikte, bu tür yıldızların çevreleriyle olan ilişkilerine dair gözlemsel kanıtların elde edilmesi oldukça zor. Ekip bu enerji yüklü ışınımın sütunlar üzerindeki etkisini analiz etti: foto-buharlaşma olarak bilinen bir süreç gözlendi, gazın iyonlaştıktan sonra etrafa saçılarak yok olması. Foto-buharlaşmanın sonuçları gözlenerek ki burada sütunlardan kaybolan kütle de gözlenmiş oldu olayın arkasındaki etken ortaya çıkarıldı. Yakın yıldızlardan salınan iyonlaştırıcı ışınımın miktarı ile sütunlardaki dağılma arasında açık bir bağlantı bulundu. Bu büyük kütleli yıldızların kendi kaynaklarına uyguladıkları bir kozmik felaket gibi görünebilir. Ancak yıldızlarla sütunlar arasındaki geri dönüşüm mekanizmasındaki karmaşık süreçler henüz anlaşılabilmiş değildir. Sütunların görünümü yoğun olsa da, bulutsuları oluşturan gaz ve toz bulutları oldukça geçirgendir. Büyük kütleli yıldızlardan çıkan ışınım ve yıldız rüzgarlarının sütunlarda daha yoğun bölgeleri meydana getirerek yeni yıldız oluşumlarını tetikliyor olmaları da olasılık dahilinde. Bu nefes kesici göksel yapıların bize anlatacaklar daha çok şey var ve MUSE bu nesneleri araştırmak için uygun bir aygıt gibi görünüyor. Notlar NASA/ESA Hubble Uzay teleskopu ile alınan ve simge haline gelen Oluşum Sütunları görüntüsü bu yapıların en ünlü olanıdır. Fil hortumları olarak da bilinen bu yapı birkaç ışık-yılı boyundadır. ESO-Türkiye


Gökadamız yıldızlarının arasındaki boşluk yıldızlararası ortam adını alır. Bu ortam moleküler bulutlar, soğuk ve sıcak gazlar, elektrik yüklü hidrojen bölgeleriyle kaplıdır. Kütlesinin büyük bir kısmı hidrojenden oluşmuş moleküler bulutlar yıldızlararası ortamın yoğun bir parçasıdır. Avrupa Uzay Ajansı'nın Herschel Uzay Gözlemevi bu bulutlardaki ipliksi yapıları ortaya çıkarmıştı. Yeni doğan yıldızların ihtiyacı olan maddenin bir kısmı bu ipliksilerle taşınmaktadır. Herschel'in verileriyle oluşturulan bu görüntüde Yılan takımyıldızındaki dev bir molekül bulutunun kalbi olan Serpens Çekirdeği görülmektedir. Sağ üstten sağ alta doğru kıvrılarak uzanan iki parlak noktaya sahip bu kısım Ser G3-G6 olarak bilinir. Ayrıca sol üstteki soluk sarı renkteki ışıma aslında uzak kızılötesi dalga boyunda parlayan LDN 583 adlı bölgedir. Dev moleküler bulutlar 10 milyon Güneş kütlesine kadar ağır ve yüzlerce ışık yılı uzunlukta olabilirler. Yıldız oluşum bölgelerinde santimetre küp başına bin dolayında tanecik düşer ki bu uzayın geri kalan kısmına göre oldukça yoğun bir ortam demektir. Bu ortam Dünya'daki herhangi bir laboratuvarda üretilen vakumlu ortama göre on kat daha fazla boştur. Bu dev bulutta genellikle parçalı ve düzensiz kıvrımlar, kabarcıklı yapılar birleşerek ipliksi karmaşık oluşumları meydana getirir. Samanyolu gibi tipik sarmal gökada içinde bu tip binlerce oluşum görülebilir. Sadece 1400 ışık yılı uzaklıktaki Serpens, diğer dev moleküler bulutlarına nazaran yakın olması nedeniyle çalışılması en kolay hedeftir. Araştırmacılar bulutun özelliklerini saptamak ve ellerindeki modelin doğruluğunu test etmek için Herschel verileriyle bilgisayar benzetimlerini karşılaştırdı. Serpens Çekirdeği boyunca uzanan ipliksilerdeki ağ yapıların bazı yerlerde yeni yıldız çekirdekleri oluşturmak üzere yoğunlaştığı düşünülmektedir. Merkezden uzağa yayılan ipliksiler bir tekerin bıraktığı ize benzer oluşumlar gösterir. Herschel'in üç-renkli görüntüsü, PACS ve SPIRE kamerası ile elde edildi. Görüntü 25 ışık yıl genişliğe sahip bir alanı gösterir. 1,27 MB'lık yüksek çözünürlükteki görüntü için tıklayınız.


Süpernova ile sonuçlanacak birleşen ilk yıldız çifti bulundu ESO tesisleri ve Kanarya Adaları'ndaki teleskopları aynı anda kullanan gökbilimciler gezegenimsi bulutsu Henize 2-428'in merkezinde büyük kütleli iki şaşırtıcı yıldız tespit ettiler. Birbirlerinin etrafında dolanan yıldızların zamanla yavaşlayarak birbirlerine yakınlaşması bekleniyor, ve yaklaşık 700 milyon yıl içerisinde bir araya geldiklerinde büyük bir süpernova patlamasına neden olacak kadar kütleye ulaşmış olacaklar. Sonuçlar Nature dergisinin 9 Şubat 2015 tarihli sayısında yayımlanacak. M. Santander-Garcia (Ulusal Gökbilim Gözlemevi, Alcala de Henares, İspanya; Madrid Malzeme Bilimleri Enstitüsü , Madrid, İspanya) liderliğindeki gökbilimciler ekibi toplam kütleleri Güneş'in 1.8 katı kadar olan yakın bir beyaz cüce yıldız oldukça küçük, olağanüstü yoğun yıldızsal kalıntı çifti keşfettiler. Bu çift şimdiye kadar bulunan en ağır yıldız çifti olup gelecekte bir araya geldiklerinde kontrolden çıkmış bir termonükleer Tür Ia süpernova patlamasına yol açacaklar . Bu ağır çifti bulan ekip aslında başka bir problemi çözmeye çalışıyordu. Nasıl olup da bazı yıldızların yaşamlarının sonunda garip şekilli asimetrik bulutsulara yol açtıklarını bulmak istiyorlardı. Üzerinde çalıştıkları nesnelerden birisi de Henize 2-428 olarak bilinen gezegenimsi bulutsuydu . ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile bu nesnenin merkezindeki yıldıza baktığımızda, garip asimetrisi ile parıldayan bulutun merkezinde bir tane değil iki tane yıldız olduğunu gördük, diyor ESO'dan ekip üyesi Henri Boffin. Bu bazı bulutsuların iki yıldızlı merkezlerinin garip şekillerini açıklayabileceği teorisini destekliyor, ancak bu arada daha ilginç sonuçlar ortaya çıkıyor. Kanarya Adaları'ndaki diğer teleskoplarla sürdürülen gözlemler yıldızların yörüngelerinin belirlenmesini, kütlelerinin ve aralarındaki mesafenin bulunmasını sağladı.İşte o zaman büyük sürpriz ortaya çıktı, diyor diğer bir ekip üyesi araştırmacı Romano Corradi . Bulgulara göre her iki yıldızın da kütlesi Güneş'ten biraz daha küçük ve yıldızlar birkaç saatte bir yörünge turlarını tamamlıyor. Einstein'in genel görelilik teorisine göre yıldızlar birbirlerine yeterince yakın olduklarından, zamanla daha da yakınlaşacak, kütleçekim dalgaları nedeniyle sarmallar çizerek önümüzdeki 700 milyon yıl içerisinde tek bir yıldız olarak birleşecekler. Ortaya çıkacak olan yıldızın kütlesi kendisini hiçbir şeyin durduramayacağı bir noktaya gelerek bir süpernova şeklinde patlayacak. İki beyaz cüce çiftinden oluşan Tür Ia süpernovalarının oluşumu sadece teorik olarak biliniyordu, şimdiye kadar, diyor veriler alındığı sırada ESO'da araştırmacı olan ekip üyesi David Jones. Henize 2-428'deki yıldız çifti gerçek bir olgu! Sistem tam bir bulmaca gibi diyerek sonlandırıyor Santander. Tür Ia süpernova araştırmaları için önemli yan etkileri olacaktır, çünkü bu tür süpernovalar gökbilimsel uzaklık ölçümleri ve Evrenin genişlemesi, karanlık enerji sayesinde genişlemesinin ivmelenmesi gibi konularda anahtar konumundalar. Notlar Chandrasekhar limiti bir beyaz cücenin sahip olabileceği en büyük kütle değeri olup, kütleçekimsel çökmeye karşı korunabilmesi içindir. Değeri Güneş'in kütlesinin yaklaşık 1.4 katı kadardır. Tür Ia süpernovaları bir beyaz cüce daha fazla kütle kazandığında meydana gelirler ya bir yıldızsal yoldaştan gelen yığılma diski ile ya da başa bir beyaz cüce yıldız ile birleşerek. Kütle bir kez Chandrasekhar limitini geçerse yıldız denge kabiliyetini kaybederek kendi üzerine çökmeye başlar. Bu sayede sıcaklık artmaya başlar ve kontrol edilemeyen bir çekirdek tepkimesi meydana gelerek yıldızı parçalarına ayırır. Gezegenimsi bulutsuların gezegenlerle hiçbir alakaları yoktur. 18. yy.da bu nesnelerden bazılarına küçük teleskoplarla bakıldığında sanki uzak gezegenlerin disklerini andırıyorlardı. ESO-Türkiye


ESO'nun VLT Tarama teleskopu üzerindeki OmegaCAM kamerası Sharpless 29 adı verilen bu ışıl ışıl yıldız doğumevinin yeni bir görüntüsünü aldı. Bu dev görüntüde, bulutsu içerisindeki sıcak genç yıldızlardan çıkan ışığı yansıtan, soğuran ve yeniden saçan kozmik toz ve gaz bulutları gibi birçok gökbilimsel olgu görülebiliyor. Gökyüzünün fotoğraflanan bu bölgesi H II alanlarının Sharpless kataloğu olarak listeleniyor: burada yıldız oluşumu ile hüküm süren yıldızlar-arası iyonlaşmış gaz bulutları yer alıyor. Sh 2-29 olarak ta bilinen Sharpless 29, daha büyük komşusu Deniz Kulağı Bulutsusu yakınlarında, Yay takımyıldızı doğrultusunda yaklaşık 5500 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Görüntünün merkezinde görülen bulutsu NGC 6559 gibi oldukça aktif bir yıldız oluşum bölgesini de içeren çok sayıda gökbilimsel harikalara ev sahipliği yapıyor. Merkezdeki bulutsu Sharpless 29'un en dikkat çekici özelliğidir. Sadece birkaç ışık yılı genişliğinde olsa da, bir yıldızlararası bulut içinde oluşan yıldızların verebileceği zararı gözler önüne seriyor. Buradaki sıcak genç yıldızların yaşı iki milyon yıldan az ve çevrelerine yüksek enerjili ışınım yaymakla meşguller. Bu enerji çevredeki toz ve gazı ısıtırken, yıldızlardan çıkan rüzgarlar doğdukları bölgeyi dramatik bir biçimde şekillendiriyor. Aslında bulutsu içerisinde bir boşluğa neden olan enerjik bir çift yıldız sistemi de bulunuyor. Bu boşluk genişleyerek yıldızlararası maddeyi bir araya topluyor ve kızılımsı bir yay-şeklinde sınır oluşturmalarını sağlıyor. Sıcak genç yıldızların yoğun morötesi ışığına maruz kalan yıldızlararası gaz ve toz, bu enerji sayesinde parlak bir görünüm alır. Görüntüde yayılmış olarak görülen kırmızımsı ışıltı hidrojen gazı salınımından kaynaklanmaktadır, ışıltılı mavi renkler ise küçük toz parçacıklarının yansıtma ve saçma özellikleri nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Bölgede salma ve yansıtmanın yanı sıra soğurma olayı da gerçekleşmektedir. Toz blokları bize doğru gelmekte olan ışığı engelleyerek arkasındaki yıldızları görmemizi engellemekte ve daha ince toz parçaları bulutlar içinde karanlık şerit benzeri yapıları oluşturmaktadır. Sharpless 29'daki zengin ve farklı ortam gökbilimcilere üzerinde çalışmak üzere açık büfe fiziksel özellikler sunmaktadır. Yıldız oluşumunun tetiklenmesi, genç yıldızların toz ve gaz üzerindeki etkisi ve manyetik alanların çalkantıları gökyüzünün bu tek bölgesinde tümüyle incelenebilmektedir. Ancak genç ve büyük kütleli yıldızlar hızlı yaşayıp genç ölmektedir. Sonunda yaşamlarını süpernova şeklindeki bir patlamayla sonlandırarak geride gaz ve toz bakımından zengin bir kalıntı bırakmaktadırlar. On milyonlarca yıl içinde bu kalıntılar uzaklaştırılarak geride sadece bir açık yıldız kümesi kalacaktır. Sharpless 29 ESO'nun Şili'de bulunan Paranal Gözlemevindeki VLT Tarama teleskopu üzerindeki OmegaCAM ile gözlenmiştir. OmegaCAM'in ürettiği görüntülerin gökyüzünde kapladığı alan NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun gördüğü alandan 300 kat daha büyüktür ve morötesinden kırmızı-ötesine kadar geniş bir alanda gözlem yapabilmektedir. En ayırt edici özelliği ise Sharpless 29 gibi bulutsularda sıkça görülen, bir hidrojen atomundaki elektronun enerji kaybetmesiyle oluşan, oldukça kırmızı H-alfa tayf çizgisini gözleyebilmesidir. ESO-Türkiye


Bir grup gökbilimci kozmik ölçekte büyük bir çöküşün başladığını buldu. Bu türde şimdiye kadar yapılan en büyük çalışmaya göre evrendeki yıldız oluşum hızı 1/30'a kadar düştü ve bu düşüş hala sürüyor. Evren 13,4 milyar yıl önce büyük patlamanın ardından üç yüz milyon yıl süren süreç sonunda oluşmaya başladı. Hollanda Leiden Üniversitesi'nden David Sobral liderliğindeki uluslararası ekibin çalışması Royal Astronomical Society dergisinde yayınlanacak. Evren 13,4 milyar yıl önce büyük patlamanın ardından üç yüz milyon yıl süren süreç sonunda oluşmaya başladı. Oluşan ilk yıldızlar Güneş'ten çok daha büyük, yüzlerce kez kütleli devlerdi. Doğduktan ortalama bir milyon yıl sonra yakıtlarını bitiren bu canavarlar süpernova olarak patladı. Daha küçük yıldızlar ise milyarlarca yıl yaşadı. Yıldızların patlamaları sonucunda çevreye yaydıkları gaz ve toz bulutları yeni nesil yıldızları oluşturdu. Örneğin Güneş'in üçüncü nesil bir yıldız olduğu ve günümüz yıldızlarının tipik kütlesinde olduğu düşünülüyor. Ancak kütleleri ne olursa olsun yıldızlar Samanyolu Gökadamızın ana öğeleridir. Yıldızların oluşum perdesini kaldırmak Samanyolu gibi gökadaların nasıl oluştuğu ve geliştiğini anlamak açısından önemlidir. Yeni çalışmada İngiltere Kızılötesi Teleskopu , Çok büyük Teleskop ve Subaru Teleskopu kullanılarak farklı uzaklıklarda bulunan yıldız oluşum gökadalarının şimdiye kadar elde edilmiş en kapsamlı verileri toplandı. Farklı uzaklıklar farklı aşlardaki gökadaların görülmesi ve evrenin zaman i,çinde nasıl değiştiğini görmeye yarar. Gökadaların içindeki yıldız oluşturan toz ve gaz bulutlarına bakarak yıldızların doğum hızlarını belirlemek mümkündür. 11 milyar yıl önceki evrende yıldız doğum hızı günümüz hızının 30 katıydı ve günümüzde yıldız oluşum oranı azalmaya devam ediyor. Dr Sobral: Bu düşüş devam ederse gelecekte yaşlı yıldızların çoğunlukta olduğu bir evrende yaşıyor olacağız ki bu yıldızların arasında 9 ile 11 milyar yıl önce doğmuş olanları var. Gelecek bu anlamda karanlık görülebilir. Ancak Samanyolu gibi genç ve sağlıklı yıldızlar oluşturan bir gökada da yaşadığımız için şanslıyız diyor ve ekliyor: Bu ölçümler evrendeki yıldız oluşum oranının düştüğünü gösteriyor. Neden sorusunu yanıtlamak için bize olanak sağlıyor diyor.


Büyük Macellan Bulutu bize en yakın gökadalardan biridir. Gökbilimciler şimdi ESO'nun Çok Büyük Teleskopu'nu kullanarak bu gökadanın daha az bilinen bölgelerini araştırıyorlar. Bu yeni görüntüde yeni yıldızların doğduğu yerlerdeki gaz ve yoz bulutlarının aldıkları ilginç şekiller yer alıyor. Bunun yanısıra görüntüde yıldız ölümünün etkileri de görüntülenmiş süpernova patlamaları ile meydana getirilen ipliksi yapılar. Bizden sadece 160 000 ışık-yılı uzaklıkta Kılıçbalığı takımyıldızı doğrultusunda bulunan Büyük Macellan Bulutu en yakın gökada komşularımızdan biridir. Aktif olarak yıldızların oluştuğu parlak bölgelere sahip olup bunlardan Tarantula Bulutsusu gibi bazıları yeryüzünden çıplak gözle bile görülebilmektedir. Bu yeni görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskopu ile alınmıştır. Araştırmanın ana hedefi bazen Ejderha'nın Başı Bulutsusu adı verilen NGC 2035 bölgesidir. NGC 2035 bir HII bölgesidir, ya da genç yıldızların dışarıya attıkları enerji yüklü ışınımlar nedeniyle parlamakta olan gaz ve toz bulutlarından oluşan bir salma bulutsusudur. Bu güçlü ışınım gaz içerisindeki elektronları atomlardan ayırarak, sonradan diğer atomlara bağlanmasını ve bunun sonucunda ışık salınmasına neden olur. Gaz içerisinde karışık halde bulunan karanlık kümeler, ışığı salmak yerine soğurarak bulutsu boyunca desenli şeritler ve karanlık şekiller meydana getirirler. Görüntünün solunda yer alan ipliksi şekiller yıldız oluşumlarnın sonucu değildir, tersine yıldız ölümleri ile ilgilidir. Bu, Evrende meydana gelebilecek en şiddetli olaylardan biridir bir süpernova patlaması . Bu patlamalar öyle parlaktır ki, gözden kaybolmadan haftalar ya da aylarca süre içinde bulundukları gökadadan daha parlak hale gelirler (bkz. eso1315 ve potw1323a).. Bu görüntüye bakarak, bulutların boyutlarını kavramak zor olabilir birkaç yüz ışık-yılı genişliğinde olabilirler. Ayrıca bizim gökadamızda değil, çok daha uzaktadırlar. Büyük Macellan Bulutu çok büyüktür, ancak kendi gökadamızla karşılaştırdığımızda sadece 14 000 ışık yılı genişliği ile oldukça gösterişizdir Samanyolu'ndan yaklaşık olarak on kat daha küçük. Bu görüntü ESO'nun Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde bulunan Çok Büyük Teleskopu üzerindeki Odak Daraltıcı ve Düşük Dağılımlı Tayölçer'i kullanılarak, ESO'nun Kozmik Mücevherler programının bir parçası olarak alınmıştır. Notlar Bu görüntüde yer alan süpernova patlamasından geriye kalan nesne SNR 0536-67.6 olarak adlandırılmaktadır. Bu görüntü ESO'nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında elde edilmiştir. Bu, ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getirilmektedir. ESO-Türkiye


Yıldız-Karadelik-Nötron Yıldızı-Süpernovagüncelleme tarihi14 Mart 201627 Mayıs 2013Yıldız-Karadelik-Nötron Yıldızı-Süpernova için bir yorum yapın Karadelik Yıldız kümesi Yıldız oluşu M9 Wolf Rayet yıldızı UGC 5189A.. Tip Ia süpernovası eşyıldızından madde çalan beyaz cücenin patlamasıyla oluşur. Terzan5 kümesi.. NGC 6811 NGC 6362 M4 M4 Karadelik Yıldız oluşumu Karadelik yıldızı yutarken J1106 47 Tucanae kümesi Toz diski Enkaz diski.. Betelgeuse duvarı Ressam gözüyle birbiri çevresinde dolanan yıldızı saran dev madde diski. Ressam gözüyle bir karadeliğin çevresi. Yeni yöntemle gökyüzünün en değişken yıldız sistemlerinden biri olan SS Kuğu çift yıldız sisteminin 370 ışık yılıuzaklıkta olduğu belirlendi. Gökbilimcilerin özel ilgisini çeken cisimlerden Halka Bulutsusu gökyüzündeki en önemli cisimlerdendir. Gökbilimci Darquier de Pellepoix tarafından 1779 yılında keşfedilen cisim, bir ay sonra Charles Messier tarafından da farkedilmiştir. (NASA, ESA, and C. Robert O'Dell


VLT yeni bir küresel yıldız kümesi türü keşfetti ESO'nun Şili'deki Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemlerle dev gökada Centaurus A etrafında yeni tür olarak değerlendirilen bir karanlık küresel yıldız kümesi keşfedildi. Bu gizemli nesneler normal kümeler gibi görünüyorlar, ancak daha fazla kütleye sahipler ve bunun nedeni beklenmedik miktarlarda karanlık madde veya büyük kütleli kara delikler olabilir aslında ikisi de beklenmedik şeyler olurdu. Küresel yıldız kümeleri çoğu gökadanın yörüngesinde bulunan binlerce yıldızdan meydana gelen devasa kürelerdir. Evren'de bilinen en yaşlı yıldız sistemleri arasında yer alırlar ve neredeyse gökada oluşumu ve evrimi süresince yok olmadan kalabilmişlerdir. Yeni araştırmayı yürüten Matt Taylor Şili'deki Pontificia Katolik Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olup, aynı zamanda ESO öğrenci bursundan da faydalanmıştır. Araştırmasını şöyle açıklıyor. Küresel kümeler ve onu oluşturan yıldızlar gökadaların oluşumu ve evrimlerini anlamak için anahtar durumundadırlar.On yıllardır, gökbilimciler bir küresel kümeyi oluşturan yıldızların tümünün aynı yaşta olduklarını ve aynı kimyasal içeriğe sahip olduklarını düşünüyorlardı ancak yeni bilgilerimize göre durum daha ilginç ve bunlar karmaşık oluşumlar. Eliptik gökada Centaurus A (ayrıca NGC 5128 olarak da biliniyor) Samanyolu'na en yakın dev gökada olup 2000 kadar küresel kümeye ev sahipliği yaptığı düşünülmektedir. Bu kümelerin çoğu Samanyolu'nın etrafındaki 150 kadar kümeden daha parlak olup ve daha büyük kütleye sahiptir. Matt Taylor ve ekibi Şili'nin kuzeyindeki Paranal Gözlemevi'nde bulunan ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki FLAMES aygıtını kullanarak Centaurus A etrafında bulunan 125 küresel küme örneğinin şimdiye kadarki en detaylı gözlemlerini gerçekleştirdiler . Gözlemlerden yola çıkarak kümelerin kütlelerini belirlediler ve bunları kümelerin her birinin parlaklığı ile karşılaştırdılar. Yeni taramadaki kümelerin çoğu, beklendiği üzere kütle bakımından büyük değerlere sahip oldukları kadar parlaklığa sahiplerdi eğer bir küme daha fazla yıldız içeriyorsa daha fazla toplam parlaklığa ve kütleye sahiptir. Ancak bazı küresel kümeler için garip bir durum ortaya çıktı: göründüklerinden birkaç kat daha fazla kütleye sahiplerdi. Ve daha da ilginç olanı, kütle büyüdükçe sahip oldukları maddenin daha da büyük kısmı karanlık görünüyordu. Bu kümelerde bulunan birşey karanlık, gizemli ve büyük kütleye sahipti. Ama ne? Birçok olasılık vardı. Belki de karanlık kümeler karadelik içeriyor, ya da merkezlerinde diğer karanlık yıldızsal kalıntılar? Bu açıklanamayan gizemli kütlenin belki bir kısmını açıklayan bir faktör olabilir, ancak ekibe göre hikayenin tamamı bu kadar değil. Peki ya karanlık madde? Küresel kümelerin normalde neredeyse bu gizemli madde açısından yoksun oldukları düşünülmektedir, ancak belki de, bilinmeyen bir nedenle, bazı kümeler merkezlerinde dikkate değer ölçüde karanlık madde kümelenmeleri alıkoymuş olabilir. Bu gözlemleri açıklasa da, geleneksel teori ile çelişmektedir. Araştırma ekibinden Thomas Puzia şunları ekliyor: İçerdikleri yıldız miktarına göre beklenmedik derecede yüksek kütleye sahip olan yıldız kümelerine ilişkin keşfimiz, farklı oluşum geçmişine sahip çoklu küresel küme ailelerinin olabileceği ipucunu barındırıyor. Görünüşe göre bazı yıldız kümeleri aynı şekilde görünüyor, aynı şekilde dolaşıyor, ve sıradan kümeler gibiler, ancak gözün gördüğünden çok daha fazlası olduğu ortaya çıkıyor. Bu nesneler gizemli olarak kalmaya devam ediyorlar. Ekip ayrıca daha geniş bir tarama ile diğer gökadalardaki küresel kümeleri de incelediler ve bu tür karanlık kümelerin başka yerlerde de bulunabileceğine dair ilginç ipuçları elde ettiler. Matt Taylor son olarak durumu şöyle özetliyor: Yeni ve gizemli bir yıldız kümesine rastladık! Buna göre küresel kümelerin oluşumunu tüm yönleriyle öğrenmemizi gerektiren daha çok şey var. Bu önemli bir sonuç ve şimdi yapmamız gereken diğer gökadaların etrafındaki karanlık küme örneklerini ortaya çıkarmak. Notlar Gökbilimciler şimdiye kadar bu denli ayrıntılı araştırmaları sadece Yerel Küme içerisinde gerçekleştirmişlerdi.Görece küçük uzaklık ölçeği kümelerin kütlelerine dair doğrudan ölçümleri mümkün hale getiriyor. Yerel Küme'nin hemen dışında, 12 milyon ışık-yılı ötede kendi başına olan NGC 5128'e bakarak, ekip VLT/FLAMES'in yeteneklerini sonuna kadar kullandı ve tamamen farklı bir ortamdaki küresel kümelerin kütlelerini tahmin edebildi. FLAMES gözlemleri ile küme içerisindeki yıldızların hareketleri hakkında bilgiler temin edildi. Kütleçekim alanın gücüne bağlı olan bu yörünge bilgileri sayesinde kümenin kütlesi bulunabiliyor gökbilimciler bu tür tahminlere dinamik kütleler adını veriyor. 8.2-metrelik VLT Birim Teleskopu aynasının ışık toplama gücü ve FLAMES'in 100'den fazla kümeyi eş-zamanlı gözleme yeteneği sayesinde araştırma için gerekli olan veriler toplanabildi. ESO-Türkiye


Bilinen karadelikler iki sınıfa ayrılır: birkaç Güneş kütlesindeki yıldız kütleli küçük karadelikler, milyonlarca Güneş kütleli süper kütleli karadelikler. Gökbilimciler 100 ile 10.000 Güneş kütleli karadelikler olduğunu düşünmelerine karşılık şimdiye kadar bu orta kütleli karadeliklerin varlığına rastlanmamıştı. Ancak başını Türk gökbilimci Bülent Kızıltan'ın çektiği bir ekip 2200 Güneş kütleli bir karadelik keşfetti. Karadelik 47 Tucana kümesinde yer alıyor. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezinden : Orta kütleli karadeliklerin keşfi önemlidir, çünkü bunlar yıldız kütleli ile süper kütleli karadeliklerin arasındaki eksik halkadır. Orta kütleli karadelikler günümüz süper kütleli karadeliklerin tohumları olabilir diyor Kızıltan. Tucana yıldız kümesi Dünya'dan yaklaşık 13.000 ışık yılı uzakta olup 12 milyar yıl yaşındadır. Çapı sadece 120 ışık yılı olan kümede binlerce yıldız bulunur. 47 Tucana'nın merkezinde oldukça aç bir karadelik yer alıyor. Genellikle bu tip karadelikler çevrelerini saran sıcak gaz diskinden beslenir. Bu sıcak disk karadeliğin çevresinde dolanırken sıkışıp ısınır ve X-ışını yayar. Ancak 47 Tucana kümesi merkezinde gizlenen karadeliğin çevresinde gaz diski bulunmuyor. Samanyolu merkezindeki süper kütleli karadelik yakınındaki yıldızlara etki eder. Kızılötesi gözlemler bu bölgedeki bazı yıldızların görünmez bir cisim çevresinde dolaştığını ortaya çıkarmıştır. Aynı etki 47 Tucana kümesinin merkezi oldukça kalabalık olduğundan gözlenemiyor. Yeni araştırma iki kanıt ileri sürüyor. İlki, kümelenme içindeki yıldızların genel hareketleri. Küresel küme o kadar yoğun ki ağır yıldızlar bile merkeze doğru kayıyor. Küme merkezindeki orta kütleli karadelik kozmik bir kaşık gibi davranarak bu yıldızların yüksek hızlara ulaşmasına ve uzak mesafelere savrulmasına neden oluyor. Bu da gökbilimcilere zayıf bir sinyal olarak ulaşıyor. Ekip, yıldızların hareketlerini ve hareket ettikleri uzaklıkları bilgisayar benzetimleri ile gözle görülebilen cisimlerin gözlemleriyle karşılaştırdı. Böylece bu tür hareketlerin ancak kütle çekim kuvveti etkisiyle olabileceği sonucuna ulaştı. İkinci kanıt ise pulsarlardan, radyo sinyalleri ile kendini kolayca ele veren ölü yıldızlardan oluşan yine yoğunlaşmış kalıntılardan geliyor. Bu cisimler merkezinde orta kütleli karadelik tarafından çekilir, eğer karadelik olmasaydı birbirlerinden uzaklaşmaları gerekirdi. Bu iki kanıtın eşliğinde 47 Tucana içinde yaklaşık 2200 Güneş kütlesinde bir orta kütleli karadelik olduğu ileri sürüldü. Bu karadeliğin kendini uzun zamandır saklanmayı başarması akla, diğer yıldız kümelerde de benzer karadeliklerin olabileceğini getirir. Bunları bulmak için yıldızların hem küme içindeki hareketlerini hem de titreşimlerini gözlemek gerekecektir. Meraklısına: Makale için tıklayınız.


Uluslararası bir gökbilimciler ekibi, Messier 67 olarak adlandırılan yıldız kümesinde beklenenden çok daha fazla sayıda sıcak Jüpiter tipi gezegen olduğunu buldu. Bu şaşırtıcı sonuç, bir dizi teleskop ve alet kullanılarak elde edildi. Bunların arasında ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan HARPS tayfölçeri de bulunuyor. Kümedeki daha yoğun bölgeler, gezegenler ve yakınındaki yıldızlar arasındaki etkileşimlerin daha sık olmasına neden oluyor. Bu durum sıcak Jüpiter'lerin sayıca fazla olmasını açıklayabilir. Almanya, Garching'teki Max-Planck-Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü'nden Roberto Saglia'nın liderlik yaptığı Şilili, Brezilyalı ve Avrupalı bir ekip ile ESO'dan Luca Pasquini, Messier 67'deki 88 yıldızın yüksek hassasiyetli ölçümlerini toplamak için birkaç yıl çalıştı . Bu açık yıldız kümesi yaklaşık olarak Güneş ile aynı yaşta ve Güneş Sistemi'nin de benzer yoğun bir bölgede ortaya çıktığı düşünülmektedir . Ekip, kısa süreli yörüngelere sahip dev gezegenlerin izlerini aramak için diğer aletler ile birlikte HARPS'ı kullandılar. Yakın bir yörüngedeki büyük bir nesnenin varlığının sebep olduğu yıldızın yalpalamasını görmeyi umdular. Diğer birkaç gezegen için daha önceki bulgular ile birlikte, kümede toplamda üç yıldız için sıcak Jüpiter izleri bulundu. Bir sıcak Jüpiter, Jüpiter'in kütlesinin yaklaşık üçte birinden daha fazla kütleye sahip dev bir öte gezegendir. Sıcak olmalarının sebebi kendi ana yıldızlarına çok yakın bir yörüngede dönmeleridir. Yörünge periyotlarının gösterdiği gibi bir yılları on günden daha az sürüyor. Bu durum, kendi Güneş Sistemi'mizden bildiğimiz gibi bir yılı 12 Dünya yılına denk olan ve Dünya'ya göre çok daha soğuk olan Jüpiter'den çok farklı . Biz açık yıldız kümesini, ötegezegenlerin özelliklerini ve gezegenlerin oluşum teorilerini araştırmak için laboratuar olarak kullanmak istiyoruz, diye açıklıyor Roberto Saglia. Burada sadece muhtemelen gezegenlere ev sahipliği yapan birçok yıldız görmüyoruz. Aynı zamanda burada oluşmuş olmaları gereken yoğun bir ortam görüyoruz. Çalışmalar, sıcak Jüpiter'lerin Messier 67'deki yıldızların etrafında, kümelerin dışındaki yıldızlardan daha yaygın olduğunu gösteriyor. Bu gerçekten dikkat çekici bir sonuç, diye şaşırıyor analizleri yürüten Anna Brucalassi. Yeni sonuçlar Messier 67'deki araştırılan yıldızların yaklaşık olarak %5'inin etrafında sıcak Jüpiter'ler olduğunu gösteriyor oranın %1 olduğu, kümelerin içinde olmayan yıldızların çalışmalarıyla karşılaştırıldığında çok daha fazla. Gökbilimciler bu egzotik devlerin, onları bulduğumuz yerlerde oluşmalarının pek mümkün olmadığını düşünüyorlar. Koşulların ana yıldıza çok yakın olması, ilk başta Jüpiter tipi gezegenlerin oluşması için uygun olmayabilir. Bunun yerine, Jüpiter'in de muhtemelen yaptığı gibi daha dışarıda oluşup sonradan ana yıldıza yaklaştığı düşünülüyor. Bir zamanlar uzak ve soğuk olan dev gezegenler artık daha sıcaklar. Asıl soru ise şudur: içeriye yıldıza doğru göç etmelerine ne sebep oldu? Bu soruya birtakım olası cevaplar var. Ancak yazarlar, büyük ihtimalle komşu yıldızların veya komşu güneş sistemlerindeki gezegenlerin birbirlerine yakın olmasının sebep olduğu sonucuna vardılar. Bir güneş sistemi etrafındaki yakın çevre, nasıl evrimleştiği üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Messier 67 gibi yıldızların ortalamaya göre birbirlerine çok daha yakın olduğu kümelerde bu tür karşılaşmalar çok daha yaygın olur. Bu da bulunan sıcak Jüpiter'lerin fazla sayıda olmasını açıklıyor. ESO'dan ortak yazar ve ortak lider olan Luca Pasquini, kümelerdeki gezegenleri araştırmanın olağanüstü yakın tarihine bakıyor: Birkaç yıl öncesine kadar açık yıldız kümelerinde hiç sıcak Jüpiter tespit edilmemişti. Üç yıl içinde bu tür gezegenlerin tamamen yok olduğu yaklaşımı yön değiştirmiştir fazlalığa doğru! Notlar 88 tanenin orijinal örneklerinden bazıları çift yıldız olarak bulunmuştur ya da bu çalışma için başka nedenlerde uygun değiller. Bu yeni makale 66 yıldızdan oluşan bir alt grup üzerinde yoğunlaşmaktadır. Messier 67 kümesi hala bir arada durmasına rağmen, ilk yıllarda Güneş'i çevreleme ihtimali olan küme kendi Güneş'ini bırakarak uzun zaman önce dağılmış olurdu. Aynı zamanda ABD, Teksas'taki Hobby-Eberly Teleskobu'nda bulunan Yüksek Çözünürlüklü Tayfölçer'den alınan tayf da kullanıldı. Güneş'e benzeyen bir yıldızın etrafında bulunan ve 51 Pegasi b olarak adlandırılan ilk öte gezegen de aynı zamanda bir sıcak Jüpiter'di. O zamanlarda bu bir sürprizdi. Birçok gökbilimcinin varsaydığı gibi diğer gezegen sistemleri de muhtemelen Güneş Sistemi gibiydi ve daha devasa gezegenleri ana yıldızdan uzakta bulunuyordu.


ALMA ile yapılan gözlemler CK Vulpeculae kalıntısında radyoaktif izotop alüminyum-26 buldu ALMA ve NOEMA'yı kullanan gökbilimciler yıldızlararası uzayda ilk kez bir radyoaktif molekül tespiti gerçekleştirdi. Molekülün radyoaktif kısmı alüminyumun bir izotopu. Gözlemler izotopun uzaya iki yıldızın çarpışması sonrasında CK Vulpeculae olarak bilinen kalıntıdan yayıldığını ortaya çıkardı. Bilinen bir kaynaktan şimdiye kadar ilk kez bu elementin doğrudan gözlemi yapılmış oldu. Bu izotopun daha önceki gözlemleri gama ışını tespitlerinde belirlenmiş olsa da bunların kaynakları bilinmiyordu. Tomasz Kaminski liderliğindeki ekip Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ve Kuzey Genişletilmiş Milimetre Dizgesi'ni kullanarak radyoaktif izotop alüminyum-26'nın kaynağını bulmaya çalıştı. CK Vulpeculae olarak bilinen kaynak, ilk kez 1670 yılında görülmüştü ve o zamanlar parlak, kırmızı bir yeni yıldız şeklinde görülüyordu. İlk zamanlar çıplak gözle görülebiliyor olsa da, çabucak sönükleşti ve şimdi bu birleşmenin kalıntısı olan sönük merkezi yıldızı ve ondan uzaklaşan parlak madde halesini görebilmek için güçlü teleskoplar gerekiyor. İlk olay gözlendikten 348 yıl sonra bu yıldızsal birleşme patlamasının kalıntıları alüminyum-26 olarak bilinen alüminyumun radyoaktif haline dair açık ve ikna edici işaretleri ortaya çıkardı. Bu, Güneş Sistemi dışında tespit edilen ilk kararsız radyoaktif moleküldür. Kararsız izotopların çekirdeklerindeki fazla enerji sonunda bozunarak kararlı hale gelmelerini sağlar. Yıldız-benzeri bir nesnede bu izotopun ilk kez gözlenmesi ayrıca daha geniş anlamda gökadanın kimyasal evrimi bakmından da önemlidir, diyor Kaminski. İlk kez bir aktif radyoaktif alüminyum-26 çekirdeği üreticisi doğrudan tespit edilmiş oluyor. Kaminski ve ekibi Dünya'dan yaklaşık 2000 ışık yılı uzaklıkta bulunan CK Vulpeculae'yı çevreleyen enkaz içinde alüminyum-26 ve florinden (26AlF) oluşan moleküllerin eşsiz tayfsal sinyallerini tespit etti. Bu moleküller uzayda döndükleri ve yuvarlandıkları için dönme geçişi olarak bilien bir işlemle milimetre-dalgaboyunda ayırt edici bir ışık yaymaktadırlar. Gökbilimciler bunu molekülleri tespit etmek için kullanılan altın standarda benzetirler . Bu özel izotopun gözlemi CK Vulpeculae'yi oluşturan birleşme sürecine dair yeni bakış açıları sağlamaktadır. Ayrıca ağır elementlerin ve radyoaktif izotopların oluştuğu yıldızın derin ve yoğun iç katmanlarının da yıldızsal çarpışmalarla uzaya saçıldığını göstermektedir. Üçyüz yıl önceki bir çarpışmayla parçalarına ayrılan bir yıldız gözlemliyoruz, diye açıklıyor Kaminski. Gökbilimciler ayrıca birleşen yıldızların görece düşük kütleye sahip olduklarını tespit etti, kırmızı deve dönüşen birinin kütlesi Güneş'in 0.8 ila 2.5 katı civarındaydı. Radyoaktif olan alüminyum-26 daha kararlı olmak için bozunmaktadır ve bu süreçte çekirdekteki protonlardan biri bozunarak nötrona dönüşmektedir. Bu işlem sırasında uyarılan çekirdek çok yüksek enerjiye sahip bir foton yaymakta ve biz de bunu gama ışını olarak gözlemekteyiz . Daha önceleri Samanyolu'nda iki güneş kütlesi kadar alüminyum-26 olduğu, tespit edilen gama ışın salınımlarıyla gösterilmişti, ancak radyoaktif atomları oluşturan süreçler bilinmemekteydi. Ayrıca, gama ışınlarının tespit edilme yöntemlerinden dolayı da bunların kökenleri büyük ölçüde belirsizdi. Bu yeni ölçümler sayesinde, gökbilimciler ilk kez kesin olarak Güneş Sistemi dışında bir molekül içinde kararsız bir radyo-izotop tespiti gerçekleştirmiş oldu. Aynı zamanda, ekip CK Vulpeculae gibi nesnelerin Samanyolu içindeki alüminyum-26'nın ana kaynağı olamayacağı sonucuna vardı. CK Vulpeculae içindeki alüminyum-26'nın miktarı yaklaşık olarak Pluto'nun kütlesinin dörtte biri kadar, ve bu olaylar oldukça nadir gerçekleştiği için, bunların Samanyolu içindeki tek izotop üreticileri olması pek olası görünmüyor. Bu ise bu radyoaktif moleküllerin gelecekteki araştırmalarına dair açık bir kapı bırakıyor. Notlar Alüminyum-26 çekirdeğinde 13 proton ve 13 nötron bulunuyor (kararlı olan alüminyum-27'ye göre bir nötron daha az). Alüminyum-26 bozunduğunda magnezyum-26 gibi tamamen farklı bir elemente dönüşüyor. Moleküllerin kendilerine özgü izleri genellikle laboratuvar deneyleriyle elde ediliyor. 26AlF durumunda bu yöntem uygulanamıyor çünkü alüminyum-26 Dünya'da bulunmuyor. Bu nedenle Kassel Üniversitesi'nden/Almanya laboratuvar astrofizikçileri nadir bulunan 26AlF molekülüne ait hasas verileri elde edebilmek için kararlı ve bol bulunan 27AlF molekülüne dair iz verilerini kullandılar. ESO-Türkiye


Bu yeni görüntü NGC 3324 adlı bir yıldız doğumevini göstermektedir. ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2-metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile çekilmiştir. NGC 3324'teki bir çok sıcak genç yıldızdan gelen yoğun mor-ötesi ışınım gaz bulutunun zengin renklerle ışıldamasına ve yıldızları çevreleyen gaz ve tozda bir oyuk oluşturmuştur. NGC 3324 güney takımyıldızı Carina doğrultusunda, yeryüzünden yaklaşık 7500 ışık-yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Karina Bulutsusu'nun karmaşık ortamının kuzey sınırında, diğer birçok yıldız oluşum kovuklarınca oyulmuş bir bölgede yer almaktadır (eso0905). NGC 3324'teki zengin gaz ve toz birikimi bölgesi, burada milyonlarca yıl önce bir yıldız oluşum patlamasına yakıt sağlamış ve bu da yukarıdaki yeni resimde görüldüğü gibi pek çok iri yarı ve sıcak yıldızın oluşmasına neden olmuştur. Bu genç yıldızlardan gelen yıldız rüzgarları ve yoğun ışıma çevredeki gaz ve tozda bir oyuk oluşturmuştur. Buna en açık kanıt görüntünün sağ tarafında merkezde görülen madde duvarıdır. Sıcak genç yıldızlardan gelen mor-ötesi ışınım elektronları hidrojen atomlarından koparmaktadır, sonra yeniden yakalanan elektronlar, enerji basamaklarında düzenlendikçe karakteristik bir koyu kırmızı renkli ışıma yapmakta ve yayılan gazın boyutlarını göstermektedir. Diğer renkler diğer elementlerden kaynaklanmaktadır, iki kez iyonlaşmış oksijen karakteristik ışıması merkezi bölgelerin yeşilimsi-sarı görünmesini sağlamaktadır. Gökyüzündeki bulutlar gibi, bulutsu gözlemcileri bu kozmik bulutlar içinde benzer şeyler bulacaklardır. NGC 3324 için kullanılan takma isimlerden birisi Gabriela Mistral bulutsusudur, Şilili Nobel ödüllü şair onuruna . Sağ taraftaki gaz ve toz duvarının sınırı merkezde bir burna benzeyen şişlikle görünüş olarak bir insan yüzünü andırmaktadır. ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan MPG/ESO 2.2 metre teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi'nin gücü NGC 3324'teki birçok karanlık bölgeyi de gözler önüne sermektedir. Bu bölgelerdeki toz tanecikleri fonda ışıldayan gazın ışığını engelleyerek, zengin manzaranın bir takım şeyleri andıran yapısına gölgeli, işleme özellikli başka bir katman eklemektedir. Hubble Uzay Teleskopu'nun keskin görüşü de geçmişte NGC 3324 üzerinde denenmiştir. Hubble, Geniş Alan Görüntüleyici'nin panoramik görüntüsünden daha detaylı resimler çekebilir fakat sadece çok daha küçük bir bölgeninkini. Bu iki aygıt ard arda kullanıldıklarında optik olarak hem yakınlaşma hem de uzaklaşma görünüşü sağlayabilir. Notlar Görüntülerle ilgili daha fazla açıklama ve karşılaştırma amatör gökbilimci Daniel Verschatse'nin siteside bulunabilir:http://www.verschatse.cl/nebulae/ngc3324/medium.htm ESO-Türkçe


Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi 'nin Çok Büyük Teleskopu ile gaz ve toz diski içinde oluşan yeni yıldızların yakın plan görüntüsü elde edildi. Yıldızların kendileri görünür ışıkta görünmemesine karşılık onlardan çıkan madde çevrelerindeki gaz ve toz bulutlarıyla çarpışarak oluşturdukları parlak yaylar, balonlar ve çizgilerle hoş bir görüntü oluşturuyor. Yıldız oluşturan bölgelerden olan NGC 6729, dünyaya yakın olduğu için üzerinde en fazla çalışılan ve gözlem yapılan bulutsulardan biridir. Bölgenin geniş alan görüntüsü ise daha önce alınmıştı. ESO'nun Gizli Hazineleri-2010 yarışmasında NGC 6729 üçüncü sırada yerini almıştı. Molekül bulutların içerisinde oluşan ve gelişen yıldızlar görünür ışıkla çalışan teleskoplarla görülemez. Görüntünün sol üstünde çok bir yıldız kendini gösteriyor. Doğrudan görülememesine karşılık çevresinde oluşturduğu yapı görüntüye egemen oluyor. Bebek yıldızlardan saatte bir km gibi yüksek bir hızla yayılan madde fışkırmaları, çevredeki gaza çarparak şok dalgalarının oluşmasına neden oluyor. Bu şoklar garip bir şekilde parlayan yayların veya Herbig-Haro nesneleri olarak bilinen küçük dairesel gaz kütlelerinin oluşmasına neden oluyor. (1) Görüntüde Herbig-Haro nesnelerinin çıkarılan madde ile oluşan sınırları görülüyor. Yuvarlak kütle ve halkalar sol üstten başlayan ve alt merkeze doğru gittikçe parlaklaşıyor. Sol üstte görülen kılıca benzer tuhaf yapı büyük bir olasılıkla Herbig-Haro nesnesi değildir ve yıldızdan gelen ışığın tozdan yansıması ile oluşmuştur. Renklendirilmiş görüntü ESO-VLT üzerine takılan FORS1 aletiyle elde edilmiştir. Görüntülerde iki filtreyle hidrojen ve iyonlaşmış kükürt ortaya çıkarılmıştır. Bu renkler çarpışan maddelerin yoğunluğunu ve hızlarını gösterir. (2) Notlar 1. Gökbilimciler George Herbig ve Guillermo Haro bu nesneleri gören ilk kişiler değildi, ancak bu nesneleri tayfölçerleriyle inceleyen ilk bilim insanlarıydı. Onlar yıldızlardan aldıkları morötesi ışıma ile bu nesnelerin sadece ışığı yansıtan gaz ve toz kümeleri olmadığını fark ettiler. Bu nesneler yıldızlardan atılan maddeler ile oluşmuş yeni bir nesne grubuydu. 2. İyonlaşmış kükürt ve hidrojen bulutsuda kırmızı ışık yayar. Kükürtün ayrılması için mavi filtre kullanılmıştır.


Kütleli yıldızlar gaz ve toz bulutları içinde fırtınalar oluşturarak doğarlar. Bu yıldızlar ömürlerini süpernova patlamasıyla bitirmeden önce de güçlü rüzgarlar oluşturarak ışınım yayarlar ve kısa ama oldukça hareketli bir hayat geçirirler. Yıldız oluşum bölgelerinden ON2'ye ait bu görüntüde büyük kütleli yıldızların çevreleriyle etkileşimi görülüyor. Bu görsel NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu'nun kızılötesi verileri ve ESA'nın XMM-Newton X-ışını Gözlemevi'nin X-ışını verileriyle oluşturuldu. Dünya'dan 4000 ışık yılı uzaklıktaki bu yıldız beşiği, Berkeley 87 adıyla bilinen açık yıldız kümesindedir. Küme Güneş ve Güneş'ten daha küçük 2000 dolayında yıldız ile birkaç düzine 10-80 Güneş kütleli dev yıldıza ev sahipliği yapar. Gaz ve tozun içinde iki ayrı kısımda parlayan bulutların merkezi aynı zamanda görüntünün de merkezindeki ağırlıklı bölge kırmızı ile gösterilmiştir. Görüntüde dağılmış durumda birçok cisim bulunmaktadır ve geleceğin yıldız adayları yeşil renkle görülmektedir. Görüntünün üst kısmındaki parlak sarı yıldız olan BC Kuğu şişmekte olan ve süpernova olarak patlaması beklenen büyük bir yıldızdır. ON2 arasında görülen mavimsi parçalar XMM-Newton'un X-ışını gözlemleriyle üretilmiştir. Bunlar genç ve büyük kütleli yıldızlar olup X-ışını yaymaktadır. Özellikle alt bulutta pembemsi bölümün yakınındaki mavi topluluk ilgi çekici olabilir. Bunlar büyük yıldızların ürettiği rüzgarlar ile hareketlenen çok hızlı parçacıklar nedeniyle şok dalgalarının genişlemesi sonucunda üretilmektedir. Görüntünün eni ve boyu 15 yay dakikası uzunluğundadır. Bu görselle ilgili ilk çalışma Oskinova ve arkadaşları tarafından Nisan 2010'da yayınlanmıştı.


Bugün ESO kızılötesinde bir tarafı parlak diğer tarafı sönük görünen az bilinen sönük bir bulutsu olan Gum 19'un bir görüntüsünü ilk kez gösteriyor. Parlak olan bölge sıcak hidrojen gazı V391 Velorum denilen bir süperdev mavi yıldız tarafından aydınlatılıyor. Yeni yıldız oluşumu bu görünümde V391'in solundaki aydınlık ve karanlık madde çemberi içinde meydana gelmektedir. Bu yeni doğmuş yıldızlar binlerce yıl sonra V391 Velorum'un bir süpernova şeklinde patlayarak ölmesiyle birleşecek ve muhtemelen Gum 19'un şu andaki Janus-benzeri görünüşünü değiştirecektir. Gum 19 Vela takımyıldızı doğrultusunda yaklaşık 22 000 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Gam 19 takma adı, güney gökküresinde HII bölgeleri denilen ilk önemli taramayı gerçekleştiren Avusturalyalı astrofizikçi Colin S. Gum'ın 1955 yılındaki makalesinden türetilmiştir. HII iyonlaşmış veya hidrojen atomlarının elektronlarını kaybedeceği bir büyüklüğe kadar enerjisinin arttırıldığı, hidrojen gazını ifade etmektedir. Bu bölgeler iyi bilinen dalgaboylarında salma yaparlar, böylece bu kozmik bulutlar kendilerine özgü parlaklıklarını verirler. Ve gerçekten biz izlemeden önce çok uzun zaman gemiş olsa da, zaman geçtikçe bu HII bölgelerinin şekilleri ve yapıları yeryüzündeki bulutlar gibi değişmektedir. Şimdilik bu görüntü Gum 19'u düşeye yakın parlak bölgede bulutsuyu boydan boya kesen uzay-zamanda bir yırtık gibi bilim-kurgusalımsı bir yapıya sahipmiş gibi göstermektedir. Ona bakınca muhtemelen iki renkli bir melek balığı veya karanlık bir yeri işaret eden bir oka benzediğini görebilirsiniz. Gum 19 nesnesinin bu yeni görüntüsü ESO'nun Şili La Silla'da çalışan Yeni Teknoloji Teleskopu'na bağlı olan SOFI adı verilen kızılötesi aleti ile alınmıştır. La Silla'nın kuzeyindeki Paranal'da ESO'nun Çok Büyük Teleskop gözlemevinde bulunan baba alet ISAAC'tan sonra SOFI, ISAAC'ın oğlu anlamına gelmektedir. Bu bulutsuyu kızılötesinde gözlemek gökbilimcilere en azından toz parçaları arasından onu görebilme imkanı vermektedir. Gum 19'un aydınlatma gücüne yakıt sağlayan fırın, devasa büyüklükte, aşırı sıcak bir yıldız olan V391 Velorum'dur. En fazla görünür ışığın kavurucu mavi renk aralığında parlamaktadır V391 Velorum adeta 30 000 santigrat derece civarındaki yüzey sıcaklığıyla övünmektedir. Bununla birlikte bu büyük kütleli yıldız değişken bir doğaya sahiptir, bundan dolayı bir değişen yıldız olarak sınıflandırılmaktadır. V391 Velorum'un parlaklığı Gum 19'un bileşimi ve ışık salınımına katkı sağlayan madde kabuklarının dışarıya atılmasını içeren güçlü aktivite sonucunda zaman zaman aniden değişebilmektedir. V391 Velorum gibi büyük ölçekli yıldızlar çok uzun süre yanarak parlamazlar, ve görece kısa süreli bir yaşamdan sonra bu devler yaklaşık 10 milyon yıl içinde bir süpernova olarak patlarlar. Patlama sayesinde ısıtılan çevredeki bulutsu maddesinin şekli ve rengi kökünden değiştirilebilmekte ve bu patlamalar ışık şiddetinde tüm gökadayla geçici olarak rekabet edebilmektedirler. Aslında V391 Velorum'un ölüm çığlıkları Gum 19'u tanınmaz hale getirebilir. Bu düzensiz süperdevin komşuluk sınırı içindeki yıldızlar yine de gelişmeye devam etmektedirler. HII bölgeleri kendi kütleçekimi altında çökmeye başlamış olan büyük miktardaki gaz ve toz içindeki aktif yıldız oluşum alanlarını ifade etmektedir. Milyonlarca yıl içinde kozmik zaman ölçeğinde çok kısa bir süre küçülen bu madde düğümleri sonuçta merkezlerinde çekirdek birleşmesi reaksiyonlarını ateşlemek için gerekli olan yüksek yoğunluğa ulaşacaklardır. Bu yeni doğan yıldızlardan taşan taze enerji ve yıldız rüzgarları Gum 19'un gaz halindeki görünümünü de değiştirecektir. Kaynak: ESO-Türkçe 1 Yorum müthiş bir görüntü.


Büyük olmak her şey değildir... En azından gökbilimde. NGC 4214 gökadası küçük bir gökada olmasına karşılık içeriği oldukça dolu. Kırmızı süper dev yıldız, genç yıldız oluşum bölgesinden yaşlı kümelere kadar bir gökbilimcinin isteyeceği her nesneyle doludur. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu üzerindeki yeni nesil kamera (Geniş Alan Kamerası 3-WFCF3) ile alınan görüntüde yıldız kümeleri arasında parlayan ve yıldız rüzgarlarıyla şişerek boşluklara yayılmış, iyonlaşmış hidrojen gazıyla gökadanın yakın-kızılötesi ve görünür bölgede alınmış görüntüleri elde edildi. Kocaman içi oyulmuş kalp şeklindeki gökada gökadanın öne çıkan özelliği- görüntünün merkezinde görülüyor. Bu oyuğun içinde sıcaklıkları 10000 ile 50000 C derece arasında değişen genç yıldızların oluşturduğu büyük kümeler bulunuyor. Oyuğun nedeni ise bu yıldızlardan yayılan şiddetli rüzgarlardır. Bölgede bu nedenle gaz birikimi olmadığından yeni yıldızlar oluşmamaktadır. Yıldızların oluşumu için gerekli şartların araştırılması için güzel bir laboratuar olan gökada 10 milyon ışık yılı uzaklıktaki Av Köpekleri takımyıldızında bulunuyor. Gökada bizden bayağı uzakta olmasına karşılık gözlemi etkileyecek olan bizimle gökada arasındaki yıldızlararası toz diğer bölgelere göre daha az yoğunlukta. NGC 4214'e kırmızı rengini veren gaz yıldız oluşumu için bol malzeme barındırıyor. Hubble görüntüsünün üstündeki hidrojen yoğunluklu bölge yaklaşık iki milyon yaşındaki genç yıldız kümeleriyle doludur. Görüntüde öne çıkan bölgelerin çoğu, genç kümelerden yayılan morötesi ışımayla çevredeki gazı iyonlaştırarak görünür duruma geliyor. Bu cüce gökada gözlemleri çok daha yaşlı kırmızı süper dev yıldız kümelerinin varlığını da ortaya çıkarmıştır. Bu yaşlı yıldızlar gökadanın dört bir tarafında nokta şeklinde kendilerini gösterir. Bu yıldızlar kızılötesi görüntüde daha net ve parlak görülürken görünür ışık altında alınan görüntülerde sönük görülürler. Yıldızların gelişimine ilişkin süregelen incelemeler ve iyonlaşmış hidrojen bölgeleri, gökadanın her noktasında yeni yıldızların oluştuğunu ve bunun da bir gün sona ermeyeceğini akla getiriyor.


Renk karmaşası içinde ve soyut bir resim çalışması gibi görünen bu görüntü aslında Ro Yılancı yıldızının da bulunduğu bir bulutsudur. NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcısı ile gözlenen bölge Dünya'ya en yakın yıldız oluşum merkezlerindendir. Ro Yılancı'yı saran bulut Yılancı ve Akrep takımyıldızlarının arasında yer alır. Görüntüdeki farklı renk dağılımının nedeni ise farklı dalga boylarındaki kızılötesi ışıkla yapılan gözlemlerdir. Görüntünün merkezinde parlayan beyaz kısım yakınındaki yıldızlardan gelen ışığın etkisiyle öne çıkmaktadır. Aynı gaz sağ alta doğru yay şeklinde ilerleyen ve mavi görünen yapıyı da oluşturuyor ki bu gaz dağılımı görüntünün birçok yerinde görülmektedir. Sigma Akrep 'den gelen ışığın aydınlattığı sağ altta ise kırmızımsı bir bölge oluşmuş. Görüntüde egemen olan koyu alanlar ise gelen ışığı emen yoğun gaz kümelerinden oluşur. WISE'nin uzun dalga boyu algılayıcıları buradaki gibi koyu opak kısımlar hariç genelde karanlık bulutsuları görebilir. Parlak beyaz merkezi bölgenin solunda pembemsi görünen nesneler ise genç yıldızlardır. Çoğunun küçük bir bulutun üzerinde yer aldığı yıldızların arasında henüz yeni oluşmuş bebek yıldızlarda bulunmaktadır. Bebek yıldızları çevreleyen koyu renkteki bulutsu, görünür ışık altında bu nesneleri saklar. Görüntüde ayrıca Samanyolu'nun en eski yıldızlarının bulunduğu iki ayrı küresel yıldız kümesi de görülebiliyor. Bunlardan ilki görüntünün sağ üstünde görülen M80'dir. Diğeri ise hemen merkezin alt solunda bulunan NGC 6144. Her iki kümede mavi yıldızlardan oluşan küçük bir grup olarak görülür. Bu kümelerde bazıları 13 milyar yaşında olan bilinen en yaşlı yıldızlar bulunur. Bunun dışında bir de saat 03:00 yönünde merkezden kenara doğru çizilen bir çizginin üçte ikisi uzaklığında oldukça soluk görünen çok küçük bir pembemsi nokta da göze çarpıyor. Bu nokta ise PGC 090.239 olarak adlandırılan bir gökadadır. Yine görüntünün sol altında birbirinden farklı yönlerde uzanan iki düz çizgi görülüyor. Bu ise parlak Antares yıldızından gelen ışığın oluşturduğu çizgilerdir. Görüntüde mavi ve mavi-yeşil renkler 3.4 ve 4.6 mikron, yeşil ve kırmızı renkler 12 ve 22 mikron dalga boylarındaki kızılötesi ışıkla elde edilmiştir. 1 Yorum astroitler,süpernovaya dönüşen yıldızların gezegenlerini savurmasıyla,parçalaması ile oluşmuş olabilirmi!?


ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u ile elde edilen bu yeni resimdeki keskin kırmızı bulut NGC 371 yıldız kümesini saran ışıldayan hidrojen bölgesidir. Bu yıldızımsı bölge komşu gökadamız Küçük Macellan Bulutu'nda bulunmaktadır. Görüntüye hakim olan nesne taşkın kan ile dolu bir havuza benzeyebilir, fakat ölümle bağlantılı olmasından ziyade, HII olarak bilinen iyonize olmuş hidrojenin yüksek oranda yeni doğmuş yıldızlardan meydana gelen yıldız oluşum bölgeleridir. Bu bölgelerin bir örneği de bir bulutsu tarafından sarılmış NGC 371 açık kümesidir. Açık kümelerdeki yıldızların hepsi aynı HII bölgesinde oluşurlar, zamanla hidrojenin çoğu yıldız oluşumu tarafından harcanır ve resimde görüldüğü gibi geride hidrojen kabuğu ile sıcak genç yıldızların yer aldığı bir küme kalır. NGC 371'e ev sahipliği yapan cüce Küçük Macellan Bulutu gökadası, yaklaşık 200 000 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır bu nedenle, Samanyolu'na komşu en yakın gökalardan biridir. Ayrıca, Küçük Macellan Bulutu'ndaki NGC 371 içinde yüksek parlaklıkta yıldızlardan, ölü yıldızların süpernova kalıntılarına kadar gelişimlerinin her evresinde yıldıza rastlamak mümkündür. Bu enerjik gençler, her yönde yüzlerce yıl genişleyen renkli parlaklıkta yanan, ebeveyn bulutsularından geriye kalan hidrojen gibi etrafı saran gazın neden olduğu büyük miktarlarda morötesi ışınım yayarlar. Bu olay, ESO'nun Çok Büyük Teleskop'u üzerindeki FORS1 cihazı kullanılarak çekilen bu görüntüde güzel bir şekilde resmedilmiştir. Açık kümeler kesinlikle nadir değildirler; kendi Samanyolu'muzda pek çok güzel örneği var. Yine de, NGC 371'e içerdiği beklenmedik biçimde büyük miktarlarda değişken yıldızlardan dolayı özel bir ilgi vardır. Bunlar zamanla parlaklıklığı değişen yıldızlardır. Değişken yıldızın özellikle yavaşça zonklayan B yıldızları olarak bilinen ilginç bir türü, astrosismoloji yoluyla yıldızların iç kısımlarını incelemek için kullanılabilir ve NGC 371 içinde bunlardan çok miktarda tespit edilmiştir. Değişken yıldızlar astronomide hayati bir rol oynarlar: bazı türleri çok uzak gökadalara olan uzaklığın ve Evrenin yaşının belirlenmesinde çok önemlidirler. Bu görüntünün verileri Gizli Hazineler yarışmasının bir parçası olarak Manu Mejias tarafından ESO arşivinden seçilmiştir. Manu'nun resimlerinden 3 tanesi ilk yirmiye girdi; NGC 371 resmi yarışmada altıncılık aldı. Notlar Astrosismoloji, salınım yaptıkları farklı frekanslara bakarak yaşayan yıldızların içsel yapısının incelenmesidir. Bu, depremlere ve onların salınımlarının gezegenin içlerine doğru nasıl gittiklerine bakarak Dünya'nın yapısının incelenmesine benzer bir yaklaşımdır. ESO'nun Gizli Hazineler 2010 yarışması amatör astronomlara ESO'nun büyük astronomik veri içeren arşivlerinde başvuranlar tarafından aydınlatılmaya ihtiyaç duyan iyi gizlenmiş şeyleri bulma ümidiyle araştırma yapma fırsatı verdi. Katılımcılar neredeysa 100 başvuru yaptılar ve on tecrübeli kişi oldukça etkileyici ödüller ile ödüllendirildi yarışmanın birincisi dünyanın en gelişmiş teleskoplarına ev sahipliği yapan Şili Cerro Paranal'daki ESO'nun Çok Büyük Teleskop gözlemevine seyehati kazandı. On kazanan katılımcı toplamda 20 resim gönderdiler ve bu resimler yarışmadaki 100'e yakın resim arasındaki en yüksek sırlamayı aldılar. 1 Yorum harika bir site evren üstün ve güçlü olan Allahın yaratma sanatının bir örneği


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu kırmızı cüce Proxima Erboğa çevresindeki olası dünya büyüklüğündeki gezegenleri keşfedebilmek için önümüzdeki birkaç yıl içinde iki önemli fırsatla karşılaşacak. Güneş'e en yakın yıldız olan Proxima Erboğa, Ekim 2014 ile Şubat 2016'da iki yıldızın önünden geçecek. Gökbilimciler bununla ilgili tahmini hareketi belirledi. Baltimore'daki Uzay Bilimleri Teleskopu Enstitüsü'nden Kailash Sahu: Proxima Erboğa'nın bu iki yıldızın yakınından geçecek olması önemli bir fırsatı da yanında getiriyor diyor. Kırmızı cüceler Samanyolu Gökadası'nda en çok rastlanan yıldızlardır. Gökadamızda güneş benzeri her yıldıza karşılık 10 kırmızı cüce bulunmaktadır. Kırmızı cüceler çevrelerinde küçük gezegen barındırma potansiyelleri nedeniyle, dünya büyüklüğünde gezegenlerin sıkça olabileceği yerlerdir. Şimdiye kadar Proxima Erboğa çevresinde gezegen keşfi mümkün olmadı. Ancak gökbilimciler yıldızın diğer iki yıldızın önünden geçerken mikro mercek yöntemiyle küçük karasal gezegenleri görebileceklerini ümit ediyor. Ön plandaki bir yıldız daha uzaktaki başka bir yıldızın önünden geçerken mikro mercekleme oluşur. Arka yıldızdan gelen ışık yön değiştirerek görüntüsü bozulur. Ön plandaki yıldızın aydınlanan çevresi önemli çalışmaları beraberinde getirir. Birkaç saat ile birkaç gün arasında değişen bu mikro mercekleme olayı sırasında gökbilimciler kırmızı cücenin kütlesini ölçecek. Kütlenin bilinmesi yıldızın sıcaklığı, çapı, içsel parlaklığı ve ömrü gibi ayrıntıların belirlenmesinde kullanılır. Gökbilimciler yıldızın gökyüzündeki pozisyonlarını izleyerek ve arka plandaki yıldızlı görüntülere başvurarak kütle belirler. Gelen ışığın bükülmesi yıldızın kütle çekim alanının büyüklüğüne işaret eder. Kırmızı cücenin bir gezegeni varsa bu kütle çekimi iki farklı alanın oluşmasına neden olur. Proxima Erboğa, Dünya'ya diğer iki yıldızdan daha yakın olduğu için kütle çekimi alanı daha net gözlenebilecek. Bu nedenle çok daha kolay gözlem yapılabilecek. Buna karşılık gözlem ancak büyük ve hassas yer teleskoplarıyla ancak yapılabilecek. Avrupa Uzay Ajansı'nın Gaia Uzay Teleskopu ve Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili Paranal'daki Çok Büyük Teleskopu, Hubble ölçümlerini karşılaştırabilmek amacıyla bu gözlemde kullanılacak. Proxima Erboğa her 600 yılda bir gökyüzünde dolunay genişliğinde bir alanı kateder.


Büyük yıldızların süpernova patlamasıyla adeta havaya uçmalarının ardında yatan gizemler NASA'nın Radyoaktif Tayfölçer Teleskop Dizisi yardımıyla çözümleniyor. Yüksek enerjili X-ışını gözlemleriyle ilk kez bir süpernova kalıntısındaki radyoaktif maddenin haritası üretildi. Kraliçe A kalıntısından kaynaklanan şok dalgaları büyük bir yıldızın ölümüyle ilgili ayrıntıları gösteriyor. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden NuSTAR araştırmacısı Fiona Harrison:Küresel gaz topları olan yıldızların ömrü bittiğinde büyük bir güçle patlayarak kalıntılarını çevreye atar. Bu madde genişleyen bir balon gibi çevreye yayılmaya başlar. Elde ettiğimiz yeni sonuçlara göre yıldız çekirdeği bozuk bir motor gibi çevreye parça parça madde atıyor diyor. Harrison'un da yer aldığı çalışma Nature'nin 20 Şubat sayısında yayınlandı. Cas A, büyük bir yıldızın geriye ceseti kalacak şekilde süpernova patlaması sonucunda dışarıya attığı madde kalıntısıyla oluştu. Patlama Dünya'da ancak birkaç yüzyıl (yaklaşık 300 yıl) önce farkedildiğinden genç ve yeni bir süpernova kalıntısı olarak dikkat çeker. Süpernovalar takılardaki altın, kemiklerdeki kalsiyum ve kandaki demir olmak üzere birçok elementi barındıran evren tohumlarını barındırır. Güneşimiz gibi görece daha küçük yıldızlar daha az şiddetli patlamalayla ölürler. Ancak sekiz güneş kütlesindeki bir yıldız süpernova patlaması sonucunda havaya uçabilir. Patlamayla yüksek sıcaklıklara ulaşan gazın yaydığı ışık nedeniyle ağır elementler oluşur. NuSTAR, süpernova kalıntılarına bakarak onlardaki radyoaktif maddenin haritasını üretebilen ilk teleskoptur. Buna göre, titanyum-44 patlayan yıldızın merkezindeki hareketli çekirdeği tarafından oluşturulur. Cas A'nın NuSTAR haritasında yıldızın ölümüyle oluşan kalıntıdaki maddenin gizemi çeşitli noktalara dağılmış görünen titanyumla aydınlanıyor. Araştırmacılar bilgisayar benzetimleriyle süpernova patlaması sonucunda yıldızın ana şok dalgasıyla dışarı atılan kalıntı nedeniyle parçalanmasını, yıldızın çökmesinin engel olduğunu gösterdi. Son verilere göre tam anlamıyla sarhoş gibi salınan patlayan yıldızdan yayılan şok dalgasının durarak yeniden enerji biriktirirken dış katmanlarının boşluğa yayıldığını gösteriyor. Caltech'den çalışma ekibi üyesi Brian Grefenstette: Artık NuSTAR gibi patlamayı daha doğru anlayabileceğimiz bir aracımız var. Daha önce X-ışınları altında parlayan bu radyoaktif maddeyi görmemiz olanaksızdı. Bu nedenle Cas A gibi bir süpernova patlamasının özünde neler olup bittiğinin anlaşılmasında eksiklik hissediliyordu diyor. NuSTAR ile elde edilen haritaya göre diğer modellerden farklı olarak yıldızın süpernova şeklinde patlamadan önce çevreye dar madde akarsuları atıyor. Cas A çevresinde bu jetlerin izlerine daha önce rastlansa da bunları tetikleyen olayın ne olduğu anlaşılamamıştı. NuSTAR dar alanda ilerleyen bu jetlerde radyoaktif titanyum görmedi, bu nedenle de jetler patlamayı tetikleyecek yapıda değildiler. NASA Genel Merkezi'nden Paul Hertz: NuSTAR ile böyle bir şey keşfetmeyi aslında beklemiyorduk diyor. Araştırmacılar Cas A patlamasıyla ilgili araştırmalarını sürdürüyor. Yakın diyebileceğimiz bir zamanda oluşmuş bu patlamadaki hareketlilik ise devam ediyor.


Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi bir öncül-gezegen diski içerisindeki su buz çizgisine ait ilk gözlemi gerçekleştirdi. Bu çizgi çevredeki diskte sıcaklığın belirgin bir şekilde düşerek buz oluşturmaya başladığı yere işaret ediyor. Genç yıldız V883'ün parlaklığındaki belirgin artış diskin iç kısımlarını ısıtarak, su buz çizgisini bir öncül-yıldız için öngörülen bölgenin oldukça ötesine iterek ilk kez gözlenmesini mümkün hale getirdi. Sonuçlar 14 Temmuz 2016 tarihinde Nature dergisinde yayımlanacak. Genç yıldızlar genellikle içerisinde gezegenlerin doğduğu, öncül-gezegen diskleri adı verilen yoğun, kendi etrafında dönen toz ve gaz diskleri ile çevrilidirler. Normal bir güneş-tipi genç yıldızdan kaynaklanan ısı sayesinde bir öncül-gezegen diski içerisindeki su, yıldızdan yaklaşık 3 ab uzaklığına kadar gaz haldedir Yeryüzü ile Güneş arasındaki ortalama uzaklığın yaklaşık 3 katı kadar ya da ortalama 450 milyon kilometre . Daha da ötede, oldukça düşük basınç nedeniyle su molekülleri doğrudan gaz durumundan katı hale geçerek toz tanecikleri ve diğer parçacıklar üzerinde buz katmanları meydana getirirler. Öncül-gezegen disklerinde gaz ve katı hal arasındaki su geçişlerinin gerçekleştiği bu bölgelere su buz çizgisi adı verilir . Ancak V883 Orionis'in durumu biraz farklı. Parlaklığındaki belirgin artış su buz çizgisini yaklaşık 40 ab (yaklaşık olarak 6 milyar kilometre ya da kabaca Güneş Sistemi'mizdeki cüce gezegen Pluto'nun yörünge uzaklığı) civarına kadar öteledi. Bu olağanüstü artış, ve ALMA'nın uzun ana hattının çözünürlüğü sayesinde Lucas Cieza liderliğindeki ekip bir öncül-gezegen diski içerisindeki su buz çizgisine ait ilk gözlemleri gerçekleştirebildi. V883 Orionis'in karşılaştığı ani parlaklık artışı genç bir yıldızı çevreleyen diskten çok miktarda maddenin yıldız yüzeyine düştüğünde gerçekleşeyen şeye bir örnektir. V883 Orionis Güneş'ten sadece % 30 oranında daha ağırdır, ancak karşılaştığı patlama sayesinde parlaklığı 400 kata kadar artmış ve çok daha sıcak hale gelmiştir . Araştırmayı yürüten Lucas Cieza şu açıklamaları yapıyor: ALMA gözlemleri bizim için sürpriz oldu. Gözlemlerimizde gezegen oluşumuna yol açan disk parçalanmaları arıyorduk. Buna dair iz bulamadık; ancak 40 ab uzaklıkta bir diskle karşılaştık. Bu ALMA'nın dönüşümsel gücünü gösterirken, bizim aradığımız şey olmasa da heyecan verici sonuçlar elde etmemizi sağladı. Uzayda dolanan buz tuhaf fikri gezegen oluşumu için temel bir gereksinimdir. Su buzunun varlığı toz taneciklerinin koyulaşmasını düzenlemektedir gezegen oluşumundaki ilk adım. Suyun buharlaştığı buz çizgisi içerisinde, daha küçük, bizimki gibi kayalık gezegenlerin oluştuğu düşünülüyor. Su buz çizgisinin ötesinde, su buzunun varlığı sonunda Jüpiter gibi büyük kütleli gaz gezegenlerin oluşmasına yol açan kozmik kar taneciklerinin hızla oluşmalarını sağlamaktadır. Bu patlamaların keşfi su buz çizgisini tipik yarıçapının yaklaşık 10 kat ötesine taşırken, daha iyi gezegen oluşum modellerinin geliştirilmesine yol açacaktır. Bu tür patlamaların çoğu gezegen sisteminin evriminde bir aşama olduğuna inanılıyor, bu nedenle bu gözlemler yaygın bir oluşumun ilk gözlemleri olabilir. Bu durumda, ALMA ile gerçekleştirilen bu gözlemler Evren'de gezegenlerin nasıl oluştuklarını ve evrimleştiklerini daha iyi anlamaya önemli ölçüde katkı sağlayacaktır. Videolar |> Notlar 1 ab, ya da bir astronomi birimi, Yeryüzü ve Güneş arasındaki ortalama uzaklık olup, yaklaşık 149.6 milyon kilometredir. Bu uzaklık birimi genel olarak Güneş Sistemi ve diğer yıldızların etrafındaki gezegen sistemlerindeki uzaklık ölçümlerini açıklamada kullanılmaktadır. Bu çizgi Güneş Sistemi'nin oluşumu esnasında Mars ve Jüpiter gezegenleri arasındaki bir yörüngedeydi, bu nedenle kayalık gezegenler Merkür, Venüs, Dünya ve Mars çizgi içinde oluşurken, gaz gezegenler Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün dış kısımda meydana gelmişlerdir. Karbon monoksit ve metan gibi diğer moleküllere ait buz çizgileri daha önceden ALMA ile öncül-yıldızdan 30 ab'den daha da uzaktaki diğer öncül-gezegen diskleri içerisinde gözlenmiştir. Su görece yüksek sıcaklıklarda donmaktadır ve bu da su buz çizgisinin doğrudan gözlenebilmesi için genellikle yıldıza çok daha yakın olduğu anlamına gelmektedir. Çözünürlük nesnelerin ayrı ayrı görülebilmesinin bir ölçüsüdür. İnsan gözü için, birkaç parlak ışık kaynağı uzaktan tek bir parlak nokta gibi görülebilir, ve ancak daha yakın bölgelerdeki ışık kaynakları tekil olarak ayırt edilebilir. Aynı ilke teleskoplara da uygulandığında bu yeni gözlemlerin ALMA'nın uzun ölçekteki modunda ne kadar hassas çözünürlük derecesine ulaştığını göstermektedir. ALMA'nın V883 Orionis uzaklığındaki çözünürlüğü yaklaşk 12 ab'dir bu sistemde 40 ab'de yer alan su buz çizgisini çözmek için yeterli bir değer olup, tipik bir genç yıldız için bu değerler geçerli değildir. V883 Orionis gibi yıldızlar orjinal yıldız bu davranışa sahip olduktan sonra FU Orionis yıldızları olarak sınıflandırılmaktadır. Parlamalar yüzlerce yıl sürebilmektedir. ESO-Türkiye


ALMA Kayıp Gökadaların Gizemlerine Işık Tuttu Şili'deki ALMA teleskopu ile yapılan yeni gözlemler gökbilimcilere, coşkulu yıldız oluşum sürecinin gazları bir gökadadan dışarıya doğru atarak gelecek nesil yıldızların oluşması ve büyümesi için ihtiyaç duyduğu yakıtı nasıl sağladığını gösterdi. Etkileyici görüntüler yakın Heykeltıraş Gökadası'nda bulunan yıldız oluşum bölgelerinden dışarıya atılan muazzam miktardaki moleküler gaz çıkışını gözler önüne serdi. Bu yeni sonuçlar Evrendeki çok büyük kütleli gökadalardaki yıldızların nadir oluşunu açıklamaya yardım edebilir. Araştırma sonuçları Nature dergisinin 25 Temmuz 2013 tarihli sayısında yayınlanacak. Gökadalar kendi Samanyolu'muz gibi yüz milyarlarca yıldız içeren sistemler evrenin temel yapıtaşlarıdır. Çağdaş gökbilimin iddialı hedeflerinden biri de yıldız oluşumunun anahtar sorularından biri olan, gökadaların oluşumu ve evrimi ile ilgilidir: bir gökada içerisinde yeni oluşacak olan yıldızların sayısını belirleyen şey nedir? NGC 253 olarak da bilinen Heykeltıraş Gökadası, güney gökküresi takımyıldızlarında Heykeltıraş doğrultusunda yer alan bir sarmal gökadadır. Güneş Sistemi'mize olan yaklaşık 11.5 milyon ışık-yılı uzaklığı ile yakın gökadalar-arası komşularımızdan biri olup, güney yarımküreden görülebilen yıldız oluşum yoğunluğu fazla olan en yakın gökadalardan biridir. Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanan gökbilimciler, gökada diskinin ortasından dışarıya doğru akan soğuk, yoğun dalgalı gaz sütunları keşfettiler. ALMA'nın muhteşem çözünürlüğü ve duyarlılığı, genç yıldızlarca meydana getirilen yoğun basınç taba kalarının genişlemesiyle dışarıya atılan büyük kütleli soğuk gaz yoğunluğunu ilk kez açıkça görebilmemizi sağladı, diyor araştırma makalesinin başyazarı Maryland Üniversitesi'nden Alberto Bolatto. Ölçüm yaptığımız gaz miktarı büyümekte olan bazı gökadaların kazandığından daha fazla miktarda gazı dışarıya attığını gösteren kanıtlara sahip. Erken evrende çok yaygın görülen bir günümüz-örneğini görüyor olabiliriz. Bu sonuçlar gökbilimcilerin şaşırtıcı bir şekilde evren boyunca neden birkaç büyük-kütleli gökada bulmuş olduklarını açıklanmaya yardım edebilir. Bilgisayar modelleri yaşlı, kırmızımsı gökadaların şimdi gözlediğimizden daha fazla kütleye ve yıldız sayısına sahip olması gerektiğini gösteriyor. Görünüşe göre gökada rüzgarları ya da gaz çıkışının güçlü olması gökadayı yeni nesil yıldızların oluşumunda kullanılan yakıttan mahrum bırakıyor . Bu özellikler bir önceki gözlenen sıcak, iyonlaşmış gaz çıkışının kenarları ile neredeyse mükemmel bir şekilde hizalanmış bir yayı izliyor, diyor makalenin eş-yazarlarından, Almanya Max Planck Gökbilim Enstitüsü ana araştırmacısı Fabian Walter. Şimdi adım adım yoğun yıldız oluşumu sırasının sızıntıya dönüşmesini izliyoruz. Araştırmacılar gökadadan dışarıya doğru atılan ve saatteki hızları 150 000 ila 1 000 000 kilometreye ulaşan çok her yıl Güneş'in on katına yakın ve muhtemelen daha fazla miktarda moleküler gaz tespit etti . Dışarıya atılan toplam gaz miktarı aynı zamanda gökada içerisinde yıldız oluşturan gazdan daha fazladır. Bu hızla, gökada birkaç 60 milyon yıl içerisinde gazını tüketmiş olacaktır. Bana göre, bu, kullandığımız yeni aletlerin geleceğin gökbilimini nasıl şekillendirdiğne güzel bir örnektir. Yıldız oluşumu yoğun olan NGC 253 bölgesini ve diğer yakın gökadaları neredeyse on yıldır araştırıyorduk. Ancak ALMA'dan önce bu tür detayları görebilme imkanımız yoktu, diyor Walter. Çalışmada ALMA'nın erken yapım aşamasındaki sadece 16 anteni kullanıldı. Tamamlandığında ALMA'nın 66 anteni ile bu tür bir gaz çıkışını gözlediğimizi düşünmek heyecan verici! diye ekliyor. ALMA'nın tamamlanmış dizgesi ile yapılacak daha fazla çalışma rüzgarlarca dışarıya taşınan gazın nihai kaderinin tespit edilmesine yardımcı olacak. Böylece yıldız oluşumlarını tetikleyen rüzgarların çevrimsel mi olduğu, yoksa tamamen malzemeyi dışarıya mı taşıdığı gözler önüne serilecek. Notlar Yıldız oluşumunun yüksek olduğu gökadalar çok miktarda yıldız oluşum oranına sahiptirler. Bu tür uç gökada örneklerinden birin olan NGC 253, yakın olması nedeniyle büyüme çılgınlığının gökada üzerindeki etkilerini araştırmak için ideal bir örnektir. Daha önceki gözlemler NGC 253'ün yıldız oluşum bölgelerinden uzaklaşan daha sıcak ancak daha az yoğun gaz akışlarını göstermişti, ancak bu tek başına, olsa bile, gökadanın kaderini ve yeni nesil yıldızların oluşturma yeteneğinin az miktarda etkilerdi. Bu yeni ALMA verileri çok daha yoğun moleküler gazın yeni oluşmakta olan yıldızlardan ilk darbesini yediğini ve ince, sıcak bir gaz şeklinde gökadayı çevreleyen haleye doğru süpürüldüğünü göstermektedir. Gazın hızı yüksek olsa da, gökada dışına çıkmasına yeterli olmayabilir. Milyonlarca yıl süresince gökada halesinde kalarak, sonunda tekrar disk üzerine çökebilir ve yeni yıldız oluşum aşamalarına neden olabilir. ESO-Türkiye


ESA'nın XMM-Newton Uzay Gözlemevi dev bir yıldızdan yayılan şiddetli rüzgarların çevresindeki malzemeyi yüzbinlerce parçaya ayırdığını gösterdi. Diğerlerine göre ender rastlanan büyük kütleli yıldızlar, evrende maddenin geri dönüşümünde önemli bir rol üstlenmektedir. Bu yıldızlar süpernova patlamasıyla hayatlarını sona erdirmeden önce yalnızca milyonlarca yıl yaşar (Güneş gibi bir yıldızın ömrü ortalama 10 milyar yıldır). Güneş gibi yıldızlara göre çok daha hızlı bir şekilde nükleer yakıtlarını bitirirler. Yoğun ışık yayan bu yıldızlar kısa yaşamları süresince kapalı yüzeylerinden yaydıkları oldukça sert rüzgarları önemli miktarda madde kaybına uğramalarına neden olur. Büyük yıldızların yaydığı rüzgarlar Güneş'in ürettiğine göre yüz milyonlarca kez daha güçlüdür. Bu nedenle çevrelerine Güneş benzeri bir yıldıza göre daha fazla etki ederler. Bu rüzgarların etkisiyle boşluğa savrulan gaz ve toz bulutunun çöküşü tetiklenerek yeni yıldızların oluşumu için gerekli ortam şartları sağlanır. Tüm bunlara karşılık büyük yıldızlardan doğan rüzgarların ayrıntılı yapısı henüz belirlenememiştir. Acaba bu rüzgar tekdüze ve sürekli ya da parçalı mıdır? Gökbilimciler XMM-Newton Teleskopu ile zeta Pupa yıldızından gelen X-ışını yayılımındaki on yıllık değişkenliği ele alarak yıldızın rüzgarlarına ait ayrıntılı bir çalışma gerçekleştirdi. Güney yarıkürede Pupa takımyıldızında çıplak gözle görülebilecek kadar parlak olan Zeta Pupa, Dünya'ya en yakın büyük kütleli yıldızlardan biridir. X-ışınları yıldız rüzgarının hareketlendirdiği ve gaz taneciklerinin birbirlerine çarpması sonucunda birkaç milyon dereceye kadar ısınması sonucunda oluşan enerjidir. Madde kümelerinin ısınması ve soğuması nedeniyle X-ışınlarının yaydığı ışıma ve enerji miktarı da değişime uğrar. Sayıca büyük toplu madde kümeleri çok az sayıda olmasına karşılık bunların büyümesiyle yaydığı X-ışını enerjilerindeki değişkenlik de azalır. Zeta Pupa'nın X-ışını yayılımının gerçekleştiği çok sayıda parçalara bakılarak, yayılımın birkaç saat içinde sadece kısa zaman diliminde durağan olduğu görüldü. Böylesi X-ışını üreten rüzgar kümeleri olması gerektiği ve bunların bir kısmının düşük değişim gösterdiği düşünülüyor. Yayılımdaki birkaç günlük beklenmedik değişim ise yıldızın çevresinde dolanan ve rüzgar etkisiyle parçalanmış sarmal kol gibi bir çok büyük yapıların var olduğu anlamına geliyor. Belçika'daki Liege Üniversitesi'nden Yael Naze: Diğer dalga boylarına ait çalışmalar bu rüzgarların sadece büyük yıldızlardan olmayabileceğini göstermişti ki XMM-Newton verileri de bunu onaylayarak sıcak ya da soğuk yüzbinlerce bireysel rüzgar oluşumunu gösterdi diyor. Bunlar yetişkin bir büyük yıldızdan yayılan rüzgarın teorik tahminlerin çok daha ötesinde parçalar oluşturduğunu gösterir. Sonuçların tam olarak anlaşılması için yıldız rüzgarları modelleri ile yıldız devlerinin rüzgarları yoluyla gerçekleşen kütle kaybının hesabı gerekiyor. Zeta Pupa antik dünyada bir tapınakta çok az kişinin görmesine izin verilen kutsal Naos'un diğer adıdır. XMM-Newton yardımıyla bilimciler bu gizmeli yıldızın sırlarını çözebilir diyor Naze.


Avrupa Güney Gözlemevi'nin ortağı olduğu Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizgesi teleskoplarını kullanan gökbilimciler, iki yıldız arasındaki meydan okumanın sonucunda ortaya çıkan tuhaf gaz bulutlarını tespit etti. Yıldızlardan biri öylesine büyüdü ki diğerini yuttu, öbürü de karşılığında partnerinin etrafında sarmal çizerek dış katmanlarını kaybetmesine neden oldu. Tıpkı insanlar gibi, yıldızlar da zamanla değişir ve sonunda ölürler. Güneş ve benzeri yıldızlar, çekirdeğindeki tüm hidrojeni yaktıktan sonra büyük ve parlak kırmızı dev yıldızlara dönüşürler. Sonunda, ölmekte olan Güneş dış katmanlarını kaybeder ve geride beyaz cüce adı verilen sıcak ve yoğun çekirdeği kalır. İsveç'teki Chalmers Teknoloji Üniversitesinde görev yapan ve bu şaşırtıcı sistem hakkında Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmayı yürütmüş olan Hans Olofsson, sistem hakkında şunu söyledi: HD101584 yıldız sistemi, bu ölüm sürecinin düşük kütleli yoldaş yıldızın dev yıldız tarafından girdap içine çekilip yutulması sebebiyle olması gerekenden daha erken ve çarpıcı bir biçimde sonlanması açısından özel bir sistem. ESO'nun işlettiği Atacama Pathfinder Deneyi teleskopu verileri ile birlikte ALMA'nın yeni gözlemleri sayesinde Olofsson ve ekibi artık HD101584 çift yıldız sisteminde olanların bir yıldız savaşına benzediğini biliyorlar. Ana yıldız bir kırmızı deve dönüşmek için şişerken, küçük kütleli arkadaşını içine alacak kadar büyüdü. Karşılığında, küçük yıldız dev yıldızın çekirdeğine doğru sarmal hareket yapmaya başladı ama onunla çarpışmadı. Bunun yerine, bu manevra büyük yıldızın gaz katmanlarının etkileyici bir biçimde dağılarak ve geride çekirdeğini bırakarak patlamasına yol açtı. Ekip, HD101584 bulutsusundaki gazın karmaşık yapısının sebebinin, küçük yıldızın kırmızı deve doğru yaptığı sarmal hareketin yanı sıra bu süreçte oluşan gaz jetleri olduğunu söylüyor. Zaten bozulmuş gaz tabakalarına ölümcül bir darbe olan bu jetler, önceden dışarıya atılmış materyaller yoluyla gaz halkaları ve bulutsuda görülen mavimsi ve kırmızımsı lekeler oluşturarak patlıyor. Yıldız savaşı gibi bir felaketten gelen fayda, gökbilimcilerin Güneş gibi yıldızların yaşamının son evresini daha iyi anlamalarını sağlamasıdır. İsveç Uppsala Üniversitesinden makalenin eşyazarı Sofia Ramstedt şöyle diyor: Hali hazırda Güneş benzeri yıldızların ölüm sürecini betimleyebiliyoruz, ancak neden ve tam olarak nasıl gerçekleştiğini açıklayamıyoruz. HD101584 bu bulmacayı çözmek için bize önemli ipuçları veriyor çünkü sistem şu anda iyi bilinen ve çok çalışılmış evrim aşamaları arasındaki kısa süreli geçiş evresinde bulunuyor. HD101584 bölgesinin detaylı görüntüleriyle birlikte, daha önce bulunduğu dev evresi ile yakın zamanda dönüşeceği yıldız kalıntısı arasındaki bağlantıyı kurabiliriz. Şili, ESO'dan eşyazar Elizabeth Humphreys; ülkenin Atacama bölgesinde yer alan ALMA ve APEX'in, ekibe gaz bulutunun içinde fiziğin ve kimyanın çalışmasını araştırmak için olanak vermek konusunda çok önemli olduklarının altını çizdi. HD101584 yıldız bölgesinin bu müthiş görüntüsü ALMA tarafından sağlanan açısal çözünürlük ve muazzam hassasiyet olmadan var olamazdı. Her ne kadar günümüz teleskopları çift yıldızlar etrafındaki gazı araştırmaya izin verse de bu kompleks bulutsunun merkezindeki iki yıldız ayrı ayrı görülebilmek için çok uzakta bulunuyorlar ve birbirlerine çok yakınlar. Olofsson, Şili'nin Atacama çölünde yapım aşamasında olan ESO'nun Aşırı Büyük Teleskopu'nun gökbilimcilerin bu savaşan çifte daha yakından bakmalarına izin vereceğini ve bu gökcisminin merkezindeki bilgiyi sunacağını söylüyor. Görsel telif hakkı: ALMA , Olofsson et al. Acknowledgement: Robert Cumming Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile alınan bu görüntüde yeni oluşan bir yıldızın oluşumundan arta kalan gaz, parlak mavi yıldızlardan gelen ışıkla besleniyor. Sonuçta LHA 120-N55 adlı, yıldızların ışıldayan bir gaz tabası ile çevrelendiği, dikkat çekici bir renkli salma bulutsusu meydana geliyor. Gökbilimcilerin bu güzel renkli görüntüleri gözleme nedenleri yeni yıldızların geliştiği koşullar hakkında bilgi edinmek. LHA 120-N55, ya da daha genel ismiyle parıldayan gaz bulutu N55, Samanyolu'nun uydu gökadalarından biri olan, 163 000 ışık-yılı uzaklıklığındaki Büyük Macellan Bulutu'nda yer almaktadır. N55 LMC 4 adı verilen bir süper-dev kürenin ya da süper-kabarcığın içindedir. Süper-kabarcıklar, genellikle yüzlerce ışık-yılı genişliğinde olup, başlangıçta yıldızın çevresinde yer alan gaz ve toz bulutunun, ard arda gelişen yeni oluşan yıldızlardan kaynaklanan şiddetli rüzgarlar ve süpernova patlamalarından geride kalan şok dalgaları ile süpürülmesiyle oluşur. Bununla birlikte N55'i meydana getiren malzeme, küçük bir gaz ve toz paketi şeklinde geride kalabilmeyi başarmıştır. Süper-kabarcığın içinde kendi başına bir bulutsu olarak kalmakta ve LH 72 olarak bilinen parlak mavi ve beyaz yıldız gruplarına ev sahipliği yapmaktadır, ayrıca süper-kabarcığı meydana getiren şiddetli olaydan yüz milyonlarca yıl sonra oluşabilmeyi başarmıştır. LH 72 yıldızları sadece birkaç milyon yıl yaşındadır, bu nedenle N55 etrafındaki uzayı temizleme işinde onların payı henüz yoktur. Bunun yerine yıldızlar bölgedeki ikincil yıldız oluşumunu temsil etmektedirler. Yeni yıldız nesillerinin oluşması ayrıca görüntüdeki yıldızları çevreleyen renkleri de açıklıyor. Güçlü, mavi-beyaz yıldızlardan gelen yoğun ışıma N55'teki hidrojen atomlarının elektronlarını kopartarak, gazın görünür ışıkta özel bir pembe renkli tonda ışıldamasına neden oluyor. Gökbilimciler parıldayan bu hidrojen gazını gökadalar boyunca gördüklerinde, yeni yıldız oluşumunun izine rastlamış oluyorlar. N55'teki yıldız-oluşum bölgesinde şimdilik herşey sakin görünse de, büyük değişimler yolda. Birkaç milyon yıl içerisinde, LH 72 grubundaki bazı büyük kütleli ve parlak yıldızlar süpernova şeklinde patlayarak N55'in içeriğini uzaya dağıtacak. Aslında, bir süper-kabarcık içinde bir kabarcık üflenecek, ve yıldızların bitişi ve başlangıcı döngüsü gökadamızın bu yakın komşusunda devam edecek. Bu yeni görüntü ESO'nun VLT teleskopu üzerindeki Odak Daraltıcı ve düşük dağılımlı Tayfölçeri (FORS2) aygıtı ile alınmıştır. Görüntü, ESO'nun Kozmik Mücevherler programının bir parçası olarak elde edilmiştir. Bu program ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen yeni girişimdir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici cisimlerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO'nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de uygun hale getirilmektedir. ESO-Türkiye


Uluslararası bir gökbilimci ekibi herhangi bir yıldız yörüngesinde olmayan özgürlüğüne düşkün genç bir gezegen keşfetti. PSO J318.5-22 adı verilen özgür gezegen 80 ışık yılı kadar uzakta olup altı Jüpiter kütlesindedir. Gezegen sadece 12 milyon yıl önce oluştuğundan yeni doğanlar sınıfına alındı. Gezegen Maui, Haleakala'daki Pan-STARRS 1 (PS1) geniş alan teleskopu tarafından, yaydığı oldukça soluk ısısından tespit edildi. Hawaii'deki diğer teleskoplar kullanılarak yapılan takip gözlemler gezegenin genç yıldızlar çevresinde dolanan gaz devi gezegenlerle benzer özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Tek farkla: PSO J318.5-22'nin bir yıldızı yok. Manoa Hawai Üniversitesi Astronomi Enstitüsü'nden Dr Michael Liu: Daha önce böyle bir cisim görmedim. Başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerle aynı özelliklere sahip olmasına karşılık tek başına. Böyle gezegenlerin var olup olmadığı merak ediliyordu, şimdi olduklarını biliyoruz diyor. Son on yıl içinde Güneş Sistemi dışında yer alan ve sayısı bine yaklaşan gezegenler doppler etkisi ya da yıldızın ışığındaki azalmanın gözlenmesi gibi dolaylı yöntemlerle bulundu. Bunlardan genç yıldız (200 milyon yıl yaşında) çevresinde dolananlardan doğrudan gözlemle yani kendi yansımasıyla ancak bir avuç kadarı bulundu. PSO J318.5-22 bilinen en küçük kütleli özgür gezegenlerden biri, belki, de en düşük kütleli olanıdır. Gezegeni öne çıkaran bir başka yönü de doğrudan görüntülenenler arasında kütle, renk ve enerji yayma oranıdır. Çalışma ekibinden Almanya Max Planck Enstitüsü'nden Dr Niall Deacon: Gezegenlerin, ana yıldızlarının çok parlak olması nedeniyle doğrudan görülmesi inanılmaz derecede zordur. PSO J318.5-22 bir yıldız yörüngesinde olmadığından bulunması daha kolay olmuştur diyor. PSO J318.5-22 aslında yıldız olmayı başaramamış kahverengi cüceler aranırken keşfedildi. Normal yıldızlara göre daha soğuk olan kahverengi cücelerin hafif kırmızımsı rengi vardır. Liu ve arkadaşları bu görülmesi zor cisimleri görmek için PS1'in yeteneklerinden yararlandı. PS1 kahverengi cücelerin uzaya yaydığı soluk ışığı tespit etmek için her gece gökyüzünü taramaktadır. PSO J318.5-22 bilinen kahverengi cücelerden daha kırmızı göründüğünden dikkatleri üzerine çekmeyi başardı. Hawaii Üniversitesi Astronomi Enstitüsü'nden Dr Eugene Magnier: Yaptığımız iş samanlıkta iğne aramaya benziyor. Bu samanlığı tararken de PS1'in elde ettiği veri kümesine bakıyoruz diyor. Dr Magnier ve ekibi PS1'in her gece 60.000 iPhone fotoğrafı eşdeğerinde ürettiği veriyi işlemeye çalışıyor. Bugüne kadar elde edilen veri kümesi şimdiye kadar yapılmış tüm filmlerin dijital versiyonundan daha fazla: 4000 Terabyte'tan fazla veri. Keşif Hawai adasının Mauna Kea zirvesindeki birden fazla teleskop ve PS1 ile gerçekleşti. NASA'nın Kızılötesi Teleskop Dizisi ve Gemini Kuzey Teleskopu ile elde edilen kızılötesi tayfölçeri verilerinden hareketle PSO J318.5-22'nin genç ve düşük kütleli olduğu ancak yaydığı ışığın imzasından kahverengi cüce olmadığı belirlendi. PSO J318.5-22 aslında iki yıldır Kanada-Fransa-Hawaii Teleskopu ile izleniyordu. 80 ışık yılı uzaklıktaki cisim 12 milyon yıl önce oluştuğu düşünülen Beta Ressam hareket grubu olarak bilinen genç yıldız takımının bir parçası olduğu düşünülüyor. Aslında gruba adını veren Beta Ressam yıldızı çevresinde bir gaz devi bulunuyor. Beta Ressam gezegeninden daha küçük olan PSO J318.5-22 muhtemelen farklı şartlarda oluşmuştur.


Gökbilimciler dev bir karadeliği büyük bir yıldızı yerken yakalamış olabilir. Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması, XMM-Newton ve Chandra X-Işını teleskoplarının verilerini kullanan gökbilimciler 100 milyon Güneş kütlesindeki büyük karadeliği adeta suçüstü yakaladı. Dev karadelik Max-Planck Enstitüsü'nden Andrea Merloni liderliğindeki bir ekip gelecekte görev yapacak X-ışını görevleri için hazırlanan Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması verileri incelenirken keşfedildi. SDSS optik alanda gece gökyüzünün büyük bir kısmını gözlemektedir. Gökbilimciler gökadaların ve karadeliklerin sıcaklık ve diğer özelliklerini anlamak için bu gözlemlere ek olarak daha küçük dalga boyu verilerine de baktılar. Bazı cisimlerin birden fazla tayfı alındı. Araştırma ekibi bu cisimlerden biri olan Balina takımyıldızı yönündeki katalog numarası SDSS J0159+0033 olan gökadada tuhaf bir durum olduğunu fark etti. Aslında gördükleri gökadanın uzaklığından dolayı 3,5 milyar yıl önce gerçekleşen bir olaydı. Genellikle bir insan, ömrü boyunca uzak gökadalarda dikkat çekici bir değişim görmez. Ancak karadeliklerin etkisi ani olarak ortaya çıkabilir diyor Andrea Merloni. Aslında bu veriler 1998 ile 2005 arasında alınmış ve birbirinden bağımsız araştırmacılar tarafından incelenmişti. Dört kez gözden geçirilen verilerde geçtiğimiz yıla kadar bu gökadadaki garip olay fark edilmemişti. Uzaydaki X-ışınlarını tarayan Chandra ve XMM-Newton Gözlemevleri on yıl sonra gökadada beliren ani parlamayı kaydetti. Bu da gökbilimcilere gökadanın merkezindeki karadeliğin çevresindeki maddeyle olan etkileşimi sonucu ortaya çıkan yüksek enerjili emisyon hakkında bilgi verdi. Dev karadelikler büyük gökadaların çekirdeklerinde bulunmaktadır. Çoğu gökbilimci bunların yıldızlararası ortamdaki gaz ve tozu çekerek muazzam miktarlarda büyüdüğünü düşünmektedir. Kütleli bir yıldızın patlaması sonucu oluşan küçük karadeliklerde, gökada merkezinde yatan süper canavarlarda aynı süreçten geçerek büyürler. Gökadalarda çok sayıda yıldız bulunur. Bunların bazıları gökada merkezindeki karadeliklerce yutulur. Karadeliğin çekimine yakalanan yıldız yavaş yavaş madde kaybetmeye başlar ve bu madde karadeliğin çevresinde disk oluşturur. Yıldız, karadeliğin çekim gücü etkisiyle gel-git fişekleri de diyebileceğimiz parlamalar oluşturur. Merloni ve ekibi gözledikleri parlamanın bu modele tam olarak uyduğunu gördüler. Üstelik daha öncekilerden daha tuhaf bir sistemle karşı karşıya olduklarını fark ettiler. Madde kaybeden yıldızın 100 milyon Güneş kütlesinde bir karadeliğin çekiminde olduğunu hesapladılar. Sistemin büyüklüğü bu özel parlamaya neden olan tek sebep değil. Karadeliğin çok yakınında olan gaz diskinin birkaç on milyon dereceye kadar ısınması da diğer sonucu. Zaten böyle büyük sıcaklıklar çoğunlukla karadeliğin bir şeyleri yutmakta olduğunu gösteren ipucudur. Louis Pasteur şöyle der: 'Şans hazır beyinlere güler'. Bizim durumumuzu tanımlayan bir söz. Biz bu cismi on yıl önce şansın da yardımıyla keşfetmiştik. Böylesi tesadüfen bulunan cisimler gökbilimde oldukça yaygındır. Şimdi ise aklımızda gelecekte görev yapacak araçlarla bu tür olayları bulmak ve bilgi düzeyimizi genişletmek var. İki yıl sonra göreve başlayacak olan inşa halindeki Rus-Alman yapımı yeni ve güçlü bir X-ışını teleskobu eROSITA ile gel-git etkili fişekler tüm gökyüzü taraması ile bulunabilecek. Bunların yanında başta optik teleskoplar olmak üzere diğer gözlem araçları da büyük kütleli karadeliklerin yemek alışkanlıklarıyla ilgili gizem perdesini aralayabilir. Bir yıldız karadeliğe yakalandığında gökbilimiler tüm araçlarıyla onu izliyor olacak.


ESA'nın XMM-Newton uzay gözlemevi X-ışını dalga boyunda normal parlaklığının 10 000 katına ulaşan ama aslında sönük olan bir yıldızı gözledi. Gökbilimciler parlamanın yıldızın dev bir madde kitlesini yemeye çalışırken oluştuğuna inanıyor. Parlama bir nötron yıldızında oluştu. Yaklaşık 10 km çapındaki nötron yıldızının çevresinde yoğunluğundan dolayı büyük bir kütle çekimi oluşturur. Nötron yıldızını saran büyük kütle ise çifti olan mavi üstdev yıldızdan geldi. İsviçre Geneva Üniversitesi ISDC Veri ve Astrofizik Merkezi'nden Enrico Bozzo: Yıldızdan çıkan gazı görmemizi nötron yıldızına bir kurşun gibi çarpması sağladı diyor. Parlama dört saat sürdü ce gazın nötron yıldızının yoğun çekim alanı içine çekilmesi milyonlarca derece ısınmasından dolayı x-ışınları yaydı. Aslında nötron yıldızına çarpan gaz kümesi küçük bir kısmıydı. Kümenin geriye kalan devasa kısmı ise uzay boşluğunda kayıplara karıştı. Gökbilimcilerin parlamayı görünce harekete geçtiği olay, katalog numarası IGR J18410-0535 olarak bilinen sistemin XMM-Newton ile 12,5 saatlik gözlenmesiyle ortaya çıktı. Teleskop daha önce belli bir amaç doğrultusunda zamanı planlanmış gözlemlerini gerçekleştirerek verileri dünyaya gönderir. Dr Bozzo ve ekibi veriyi aldıktan 10 gün sonra bu özel durumu farkettiler. Parlamayı görmek ve gözlemek için yeterli zamanları vardı. Şans ölçümü nasıl yapılır bilmiyorum ama biz son derece şanslıydık diyor Dr. Bozzo. Böylesi bir büyüklükte bir x-ışını parlamasının yılda en fazla birkaç kez görülebileceğini belirtiyor. Parlama süresi kümenin büyüklüğü hakkında bilgi verdi. Muhtemelen yıldız 16 milyon km'den daha büyük ya da başka bir ifadeyle 100 milyar Ay hacmindedir. Buna karşılık parlama şiddetine bakılırsa kümenin kütlesi doğal uydumuzun kütlesinin ancak binde biri kadardır. Mavi üst dev yıldızın davranışı uzaya attığı maddeye ilişkin bu rakamlarla belirlenebilir. tüm yıldızlar yıldız rüzgarıyla uzaya atomlar püskürtür. XMM Newton projesi bilim insanlarından Norbert Schartel: Bu ilginç olayı XMM-Newton'un benzersiz yetenekleri ile gözledik. Gözlemler uzaya atılan devasa yığını bir nötron yıldızının yemeye çalıştığını gösteriyor diyor.