Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağının en büyük cismi Ceres'in yüzey özellikleri ile iç yapısının evrimi arasında bilinenden daha yakın ilişki var. Özellikle çukur zincirleri ve Ceres'te yaygın olan ikincil kraterlerin özellikleri bu çalışmaya konu oldu. Veriler, Ceres yüzeyinin altındaki malzemenin yüz milyonlarca yıl önce dışa doğru itilmesi sonucunda yüzeyde çatlamalara neden olduğunu gösteriyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarından Dawn görevi araştırmacılarından Jennifer Scully: Ceres'in yüzeyinin altındaki madde yukarı doğru hareket ettiğinde dış katmanın bazı kısımları koptu ve kırıklar oluştu diyor. Ceres'in yüzey altından yükselen malzeme cüce gezegenin nasıl değiştiğini göstermektedir. Çalışma ile çarpma kraterlerinin dışında yaklaşık bir kilometre uzunluğa sahip 2000'den fazla doğrusal hat tespit edildi. Bu hatları inceleyen araştırmacılar hatların iki türde olduğunu belirledi. En yaygın tür ikincil krater zincirleri yani çarpma krateri nedeniyle dışarı atılan maddenin oluşturduğu çukurlardı. Diğeri yani çukur zincirleri ise yeraltı kırıklarının yüzey göstergeleridir. Çukur zincirleri Ceres'in iç evrimi hakkında önemli bilgiler vermektedir. Scully, çalışmanın en zor olan kısmının ikincil krater zincirleri ile çukur zincirlerini ayırmak olduğunu söylüyor. Buna karşılık ayrım ayrıntılı çalışmayla yapılabilir. Örneğin ikincil kraterler düzensiz çukur zincirlerine göre daha yuvarlaktır. Dahası, çukur zincirlerinin kenarları zor görülürken ikincil kraterlerin kenarlarında genelde duvar bulunur. Çukur zincirleri Ceres yüzeyi boyunca eşit dağılmamıştır. Bu da küresel yeraltı okyanusunun donması sonucunda tüm yüzeyde kırık oluşması senaryosunu çürütür. Çatlakların bir kısmının çarpma nedeniyle oluştuğunu söylemek de olanaklı değildir, çünkü Ceres'te böyle bir ölçekte kırılmayı gösteren miktarda delil bulunmuyor. Araştırmacılara göre en olası açıklama yükselen maddenin bir bölümünün çukur zincirlerine neden olmasıdır. Malzeme kendini çevreleyen maddeden daha az yoğun olduğundan yukarı doğru akmış olabilir. Araştırmacılar aynı konunun başka ekiplerce de ele alınmasını ve başka modellerle denenmesini bekliyor. Ancak bu durumda Ceres'de neler olup bittiği gün yüzüne çıkabilir.


Şafak uzay aracı Ceres'e yolculuğunu sürdürüyor. Araç en son 12 Şubat'ta cüce gezegenden 52.000 km uzaktayken çektiği fotoğrafı Dünya'ya iletti. Bu görüntüler beraberinde birçok soruyu gündeme getirdi. Özellikle de yüzeydeki kraterler ve gizemli parlak noktalar. Şafak aracı Ceres'in yörüngesine 6 Mart'ta girecek ve o zaman cüce gezegenin yüksek çözünürlükteki fotoğraflarını elde edebilecek. O zamana kadar elimizdeki en iyi fotoğraflar bunlar olacak. Şafak, 2011 yılında dev asteroit Vesta'nın yanına gidip 14 aylık uzun bir inceleme dönemi geçirdi. Böylece Vesta'nın yüzey haritasını elde eden bilim insanları bir başka bilinmedik cisme aracı yönlendirdi: cüce gezegen Ceres. Asteroit kuşağındaki en büyük cisim olan Ceres'in çalışılması Güneş Sistemi'nin oluşumuna ait önemli ipuçları verebilir. Tıpkı Vesta'nın bu yönde çok değerli bilgiler sunduğu gibi.


NASA'nın cüce gezegen Ceres çevresinde dolanan Şafak uydusu her zamankinden daha keskin ve ayrıntılı görüntülerle yüzeydeki bol kraterli yapıyı gösterdi. Bu fotoğraflar ilk haritalama çalışması için aracın 4400 km çaplı Ceres'e yaptığı ilk yakın uçuş sırasında elde edildi. Görüntülerde parlak noktalı kraterde yer aldı. Kraterin 90 km çapında olduğu ve üzerinde birçok ve farklı boyutlarda parlak noktanın yer aldığı görüldü. Bilim insanları bu görüntülere bakarak parlaklıkların ve parlaklık farklılığının nedenine ilişkin bir çözüm önerisi getirdi. Kaliforniya Üniversitesi'nden Şafak görevi baş araştırmacısı Chris Russell: Bu yapılarla ilgili aklımıza gelen ilk fikir buz yansıması olduklarıdır. Bunun kaynağını henüz anlayamadık. Güneş Sistemi'nde çoklukla gördüğümüz ama Ceres'te daha farklı olarak kendini gösteren tuz yansıması olasılığını da düşünüyoruz. Daha yakından ve farklı açılarla alınabilecek yeni görüntülerle ne olduğu açıklığa kavuşabilir diyor. Şafak Ceres gibi yüzeyi kraterlerle kaplı dev asteroit Vesta'yı 2011 ile 2012 arasında 14 ay süreyle izledi ve yüzeydeki çukurları, tepeleri, çökmüş yapılar, heyelanlı bölgeleri görüntüledi. Şafak ayrıca üzerindeki görünür ve kızılötesi haritalama tayfölçeriyle 16 Mayıs'ta Ceres'in kuzey yarımküresini gerçek renkleriyle gösterdi ve sıcaklık dağılımını ortaya koydu. Sıcaklık verileri kızılötesi ışıkla alındı. Araç aynı zamanda parlak noktaların niteliğini de belirleyebilecek özelliklere sahiptir. 3 Haziran'da şimdiki yörüngesine yerleşen Şafak, 2 Haziran'a kadar Ceres'i buradan izleyecek. Ağustos başında ise yeni yörüngesine yerleşip, Ceres'i 1450 km uzaktan izleyecek. 6 Mart 2015'de Ceres yörüngesine oturan Şafak iki farklı cismin yörüngesine giren ilk uzay aracı oldu. Araç daha önce Vesta'yı izlemiş ve onbinlerce görüntüyü dünyaya iletmişti.


Şafak aracı cüce gezegen Ceres'in yeni görüntülerini iletti. Yeni görüntülerde ilgi parlak madde içeren kraterlerde toplandı. Mars ile Jüpiter arasındaki Asteroit Kuşağı'nın en büyük cismi olan cüce gezegen Ceres NASA'nın Şafak adlı uzay aracı tarafından inceleniyor. Araç Ceres'ten 385 km uzaklıktayken ilettiği görüntüler önemli bilgiler içeriyor. 34 kilometre çapındaki Haulani Krateri'nin duvarında oluşmuş heyelan yumuşak bir arazide olduğunu gösteriyor. Görüntüdeki yapay renkler araştırmacıların yüzeyin morfolojisi hakkında fikir yürütmesine yardımcı olmaktadır. Buradaki mavimsi tonlar püsküren malzemenin dağılımını ortaya koymaktadır. Ceres üzerindeki mavimsi renk genç yapıları diğerlerinden ayırmaktadır. Almanya'daki Max Planck Enstitüsü Güneş Sistemi Araştırması ekibinden Martin Hoffmann: Haulani, Ceres yüzeyindeki darbenin beklenen özelliklerini göstermektedir. Krater yakınındaki oluşumlara oranla daha genç olduğunu görmekteyiz diyor. Kraterin çokgeni andıran şekli ise dikkat çekicidir. Çünkü Dünya dahil diğer gezegen ve uydularında görülen kraterler daireseldir. Haulani dahil çoğu kraterin belirgin ve düz kenarları gençliğin göstergesi olup aynı zamanda yüzeyin altındaki stresi de göstermektedir. Diğer krater Okso'nun en belirgin özelliği de parlak olmasıdır. 10 km genişliğindeki krater Ceres'in 0 derece meridyeni yakınındadır. Okso'nun oluşumu bir kısım kütlenin yüzeyin altında sıkıştığını ve burada büyük bir çökmeye neden olduğunu işaret etmektedir. Bu açıdan eşsiz özelliktedir. Şafak verilerini inceleyen bilim insanları Ceres'te farklı görünen kraterlerin mineral çalışmasını kolaylaştıracağını ümit ediyor. Aşağıdaki video serisi Şafak aracının şimdiye kadar elde ettiği verileri göstermektedir. İyi seyirler.


NASA'nın Şafak uzay aracı cüce gezegen Ceres'in yörüngesine girmek için ilk hamleyi başarıyla yerine getirdi. Araç geçtiğimiz Cuma günü Ceres'ten 61.000 km uzaktayken kütle çekimini iyiden iyiye hissetti. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndan yönetilen operasyonda aracın iyon motorlarının tam kapasite çalıştığı görüldü. Şafak 'gayet sağlıklıyım' mesajını merkeze ilettiğinde Ceres'in yörüngesine girmeye başlamıştı. JPL'den Şafak görevi başmühendisi ve görev yöneticisi Marc Rayman: 1801 yılında keşfedilen Ceres, önce gezegen, sonra asteroit ve sonunda cüce gezegen sınıfına alındı. Şafak 7,5 yılda 4,9 milyar km yol alarak Ceres'e ulaştı diyor. Şafak bir cüce gezegeni ve iki dünya dışı cismi inceleyen ilk araç olma unvanını da taşıyor. Şafak 2011 ile 2012 arasında asteroit kuşağındaki en büyük asteroit olan Vesta'yı Dünya'ya binlerce veri ileterek incelemişti. Ceres ve Vesta, Mars ile Jüpiter arasında bulunan asteroit kuşağının en büyük iki cismidir. Uzay aracının ilettiği 1 Mart tarihli son görüntülerde Ceres hilal evresinde görünüyor. Aslında Şafak Nisan ortalarına kadar yörünge düzeltmesi yapacağı için Ceres'in karanlık yani Güneş ışığı görmeyen tarafında kalacak. Bu nedenle genelde yollayacağı fotoğraflar çok da net olmayacak. Kaliforniya Üniversitesi'nden Şafak görevi baş araştırmacısı Chris Russell: Çok heyecanlıyız. Önümüzde gözlem yapılacak ve veri alınacak bir buçuk yıl var. Elimizde bol veri deposu olacak, çalışmak için şimdiden sabırsızlanıyoruz diyor.


Şafak uzay aracı cüce gezegen Ceres'e yaklaştıkça gökbilimciler yeni sorularla karşılaşıyor. Uzay aracının Ceres'e 46.000 kilometre uzaktayken aldığı bu görüntüde birbirine yakın iki farklı yerde parlak noktalar dikkat çekti. Gökbilimciler bu bulmacanın uzay aracının Ceres yörüngesine oturmasıyla çözülebileceğini belirtiyor. Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi'ndeki Şafak görev merkezinden Chris Russell: Ceres üzerinde biri diğerinden daha parlak olan iki ilginç alan görülüyor. Bu noktalar volkanik kökenli olabilir, ama emin olabilmek için daha iyi çözünürlükte fotoğraf gerekiyor. Ancak o zaman jeolojik yorum yapabiliriz diyor. Bilim insanları önümüzdeki 16 ay süresince cüce gezegeni daha iyi ve yüksek çözünürlükteki görüntülerle inceleyebilecek. Şafak 6 Mart'ta Ceres'in yörüngesine girecek. Bu sayede cüce gezegenin yüzeyi ayrıntılı incelenerek geçmişi ortaya çıkarılacak. Elbette bu ilginç parlak noktaların gizemleri de o zaman açığa kavuşacak. Almanya Max Planck Enstitüsü Güneş Sistemi Araştırma Merkezi'nden Andreas Natheus: Parlak noktalar henüz kameramızda oldukça küçük görünüyor. Ancak Ceres üzerindeki herhangi şeyden çok daha parlaklar. Bu beklediğimiz bir şey değildi diyor. Şafak 2011-2012 arasında asteroit kuşağındaki en büyük asteroit olan Vesta'yı incelemiş ve Dünya'ya 30.000'den fazla fotoğraf yollamıştı. Ceres 950 km'lik çapıyla 525 km'lik Vesta'dan daha büyüktür. Vesta ve Ceres, Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağının en büyük iki cismidir.


Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağında bulunan Ceres çevresinde görev yapan NASA'nın Dawn aracı cüce gezegene ait yakın plan görüntüleri işlenmeye devam ediyor. Görevi Ekim 2018'de sona eren araç Ceres yüzeyine 35km kadar yaklaşmıştı. Elde edilen görüntüler eşliğinde araştırmacılar Ceres'in önemli bir sırrını çözmeyi başardı: parlak noktalar yüzeyin altından dışarı süzülen tuz tanecikleri. Bilim insanları parlak alanların çoğunlukla sodyum karbonattan oluşan birikintiler olduğunu keşfetti. Bu madde muhtemelen yüzeye süzülen ve buharlaşan sıvıdan kaynaklanıyor ve bu sıvı gerisinde tuz kabuğu bırakarak buharlaşıyor. Henüz bilinmeyen şey o sıvının nereden geldiği. Dawn bilim insanları görevin sonuna doğru toplanan verileri analiz ederek sıvının derin bir tuzlu su deposundan veya tuzla zenginleştirilmiş sudan geldiği sonucuna vardılar. Ceres'in kütle çekimini inceleyen araştırmacılar cüce gezegenin içyapısı hakkında oldukça fazla bilgi sahibi oldular. Buna göre tuzlu su deposunun 40 km derinliğinde ve yüzlerce kilometre genişliğinde olduğunu belirlediler. Ceres, dış güneş sisteminin bazı buzlu uydularında olduğu gibi, büyük bir gezegenin kütle çekiminin etkilerinden kaynaklanan iç ısınmadan yararlanamıyor. Ancak Ceres'in 92km genişliğindeki Occator kraterine odaklanan araştırma Ceres'in diğer buzlu cisimler gibi su zengini olduğunu gösteriyor. Bu parlak alanlar aynı zamanda da genç oluşumlar olduğunu gösteriyor. Eski alanlar bunlara göre daha koyu görünümdedir. Bazıları 2 milyon yıldan daha genç olan parlak alanlar jeolojik aktivitenin devam ettiğini gösteriyor. Ceres'in yüzeyine su taşıyan tuzlar yüzlerce yıl içinde hızla kurur. Ancak Dawn'ın ölçümleri suların hala olduğunu gösteriyor ki bu bilgi sıvıların yakın zamanda yüzeye ulaşmış olduğu anlamına geliyor. Böylece Occator krateri bölgesinin altındaki sıvının varlığı ve derin iç kısımdan yüzeye malzeme akışının sürdüğünün kanıtıdır. Buradaki akışa neden olan etki ise kraterin oluşmasını sağlayan 20 milyon yıl önce oluşan bir çarpma. Çarpma etkisiyle oluşan ısının oluşturduğu çatlaklardan, etkisi birkaç milyon yıl içinde azalsa da yüzeye sıvı akışı devam etmektedir.


NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi verilerini kullanan gökbilimcilere göre Samanyolu merkezindeki dev karadelik çevresinde görülen buharlaşma ve fişeklerin nedeni yutulan asteroitler olabilir. Chandra birkaç yıldır Yay A* olarak bilinen süper kütleli karadelikten X-ışını fişekleri görüyordu. Fişekler birkaç saat içerisinde parlaklıklarını yüz katına çıkarıyor. Aynı olay Şili'de ESO'nun Çok Büyük Teleskopu ile kızılötesi verilerle de ortaya çıkarılmıştı. İngiltere-Leicester Üniversitesi'nden Kastytis Zubovas: İnsanların karadelik çevresinde asteroit grubu olup olmamasına ilişkin kuşkuları bulunuyordu. Çalışmamızda böylesi aniden ortaya çıkan fişeklerin ancak asteroitlerle oluşabileceğini belirledik diyor. Zubovas ve ekibi kendi yıldızlarından koparılmaya çalışılan yüzlerce asteoit ve kuyruklu nesnenin Yay* çevresinde bir bulut oluşturduğunu düşünüyor. Karadeliğin yaklaşık 150 milyon km kadar yakınına sokulan asteroitler, karadelikten kaynaklanan kütle çekimi nedeniyle parçalanacaktır. Yay* üzerine düşerken ısınan asteroitler, tıpkı Dünya'ya düşerken atmosferdeki gazlara sürtünerek yanan meteorların görünümü gibi, alev alarak arkalarında ince bir gaz bırakacak şekilde buharlaşır. Kalıntıları da karadelik tarafından yutulur. Leicester Üniversitesi'nden Sergey Nayakshin: Yay*'a yakınlaşan bir yıldıza bağlı gezegenin ya da asteroitin yörüngesi değişebilir. Sonuçta karadeliğe sürüklenerek kaçınılmaz sona sürüklenir diyor. Chandra'nın gözlemlediği fişeklerin ancak 10 km büyüklüğe sahip büyük asteroitler tarafından oluşabileceği belirtiliyor. Burada Yay*'ın tükettiği çok daha küçük asteroitler de olabilir ancak onların oluşturduğu fişekler çok daha sönük kalacağından fark edilmeleri mümkün değildir. Bu sonuçlarla Dünya'ya yakın yıldızların çevresindeki asteroit sayısıyla Samanyolu merkezine yakın yıldızlardaki asteroit sayısının benzer olacağı düşünülerek, kaç asteroitin bölgede olacağını tahmin etmeye çalışıyorlar. Hollanda'dan Amsterdam Üniversitesi'nden Sera Markoff: Doğrusu 10 milyar yıl yaşındaki gökada merkezindeki karadeliğin birkaç trilyon asteroiti yuttuğunu düşüyoruz. Elbette bu mevcut asteroit sayısının çok azıdır diyor. Yay*'ın yakınına sokulan gezegenler asteroitler kadar çok değildir. Böylesi olaylar elbette X-ışını teleskoplar olmadan önce de oluyordu. Şimdi ise Chandra ve diğer X-ışını görevleri yardımıyla bulutlardan yansıyarak gelen X-ışını parlamaları görülebiliyor. Böylesi bir gezegenin yaşamı aniden sona erecektir. Güneş Sistemi'ndeki gezegenleri bekleyen sona göre çok daha dramatik bir şekilde diyor Zubovas. Yay* dolaylarında gerçekleşecek parlamalar izlenmeye devam ediyor. Bu çalışma asteroit ve gezegen oluşumuna yönelik yeni anlayışları da beraberinde getirecektir.


Geçtiğimiz yıl Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndaki ATLAS ve CMS deneyleri sonuçlarına göre 'büyük olasılıkla' keşfedildiği belirtilen Higgs bozonuyla ilgili yeni sonuçlar açıklandı. Buna göre öncekine oranla iki buçuk kat daha fazla veri ışığında parçacıklara kütle kazandıran Higgs bozonuna rastlandığı belirtildi. Ancak görülenin kuramın öngördüğü birkaç Higgs bozonundan hangisi olduğu bilinmiyor. Anlaşılan bu sorunun yanıtı için bir süre beklemek gerekecek. Stanmdart modele göre Higgs bozonu bir spine sahip değil. Bu haliyle parçacıklara eşlik ederek onlara kütle kazandırıyor. CMS ve ATLAS deneyleri de bu görüşü doğrular nitelikte sonuçlar gösterdi. Başka bir ifadeyle parçacıkların birbiriyle etkileşimleri Higgs bozonunun varlığına işaret etmektedir. CMS deneyi sözcüsü Joe Incandela: 2012 verileriyle ulaştığımız ön sonuçlar müthiş. Önümüzde daha uzun bir yol olmasına karşılık artık Higgs bozonunun varlığından eminiz diyor. ATLAS deneyi sözcüsü Dave Charlton: Bu sonuca ulaşmak için pek çok özel kişi büyük çaba gösterdi. Onlar standart modelin işaret ettiği türden spin-parite özellikli Higgs bozonunun varlığını belirledi. Şimdi de ölçüm aşamasına geçildi diyor. Higgs bozonunun tespiti oldukça zor. Her olay için 1 trilyon dolayında proton-proton çarpışması gerçekleştirilir ve ardından elde edilen muazzam miktardaki deneysel veri yorumlanır. Verilerin yorumlanması ve açıkta kalan kısımların kapanması için işlenecek daha çok veri bulunuyor. Not: Higgs bozonuyla ilgili ayrıntılı bir yazıya kuark.org adresinden ulaşabilirsiniz.


Yapımı 20 yıl süren CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndan ilk çarpışma sonuçları alınmaya başladı. 20 yıldır bugünü bekleyen fizikçilerin heyecanlanması ise gayet doğal. LHC'de ilk çarpışma geçtiğimiz hafta gerçekleşmişti. Çarpışmadan altı gün sonra ALICE ile ilk veriler alınmaya başlandı. ALICE gurubunda görevli fizikçilerden Dr. David Evans böylesine bir çalışma içerisinde yer almaktan dolayı çok mutlu olduğunu belirtiyor. ALICE algılayıcısı saniyenin milyonda biri hassasiyette çalışmaktadır. LHC'de çarpıştırılan iki protondan ortaya çıkan enerjinin bir kısmı Einstein'ın E=mc^2 denklemi kullanılarak elektrik yüklü parçacıklar ile antimadde parçacıklarına dönüşür. İşte bu parçacıklar ALICE dedektörü yardımıyla bulunur. ALICE ile Büyük patlamadan hemen sonra ilkel evren içinde oluşan temel parçacık çorbasındaki kuarklar ve gluonlar irdelenebilecek. Bu parçacıklar büyük patlamadan sadece birkaç mikro saniye içinde oluşmuştur. ALICE algılayıcısında 30 ülkeden yaklaşık 1000 kadar fizikçi ve mühendis çalışmaktadır. Algılayıcı yaklaşık 10 000 ton ağırlığındadir. ALICE'e bağlı olan son derece gelişmiş ileri teknoloji ürünü izleme sistemleri ve elektronik ağ yapısı bulunmaktadır. Kaynak: Science&Technology


Uzun zaman önce süpernova olarak patlayan bir yıldızın ortaya çıkardığı ürkütücü manzaraya bakıyorsunuz. Yengeç bulutsusu adı verilen yapı Hubble teleskopu ile görüntülendi. Cismin hareketsiz görünmesi sizi aldatması: bölge hala hareketlidir. Bulutsunun merkezindeki yıldız ritmik hareketlerle bulutu beslemektedir. Yıldızın çekirdeği patlama sonucunda kalan tek parçasıdır. Nötron yıldızı olarak sınıflandırılmış cisim Güneş kütlesinde olmasına karşılık birkaç kilometrelik çapa sıkışmış olduğundan çok daha yoğundur. Bu esrarengiz cisim görüntü merkezine yakın olup adeta bir yıldız gibi parlamaktadır. Çevresinde saniyede 30 kez gibi muazzam hızla dönen cisim, yaklaşık 1 trilyon Volt gibi ölümcül manyetik alan üretir. Bu enerjik aktivitenin sonucunu ise en rahat şekilde pulsarın sağ üstünde genişleyen dalgalar halindeki gaz ile görebilirsiniz. Hubble gözlemleri renksiz ve farklı poz süreleriyle alınmıştır. Daha sonra bulutsunun farklı bölgelerindeki yapıları net görebilmek için yeşil ile renklendirilmiştir. Yengeç bulutsusu tarihte en yoğun çalışılan süpernovalardan biridir. İlk kez 1054'de Çinli gökbilimciler tarafından kayıtlara geçmiş ve parlaklığından dolayı gece-gündüz 23 gün boyunca izlenmiştir. Bu kayıtlara göre yıldızın parlaklığı Venüs'ün görünen parlaklığının altı katına kadar ulaşmıştır. Daha sonra bulutsu, 1758'de Charles Messier cismin gözleyerek hazırladığı kataloğa Messier 1 kod numarasıyla ekledi. Messier, cismi kuyrukluyıldız benzeri olarak tanımladı. Neredeyse yüzyıl sonra ise İngiliz gökbilimci William Parsons bulutsuyu çizmeyi başardı. Bu çizimde cisim bir yengeci andırdığından Yengeç bulutsusu adını aldı. 1928'de ise Edwin Hubble cismin Çinlilerin 1054'de gözledikleri cisim olduğunu fark etti. Amatör gökbilimcilerin görebileceği parlaklıkta olan bulutsu Boğa takımyıldızı yönünde olup 6500 ışık yılı uzaktadır. 1 Yorum Merhaba, Yaptığınız yayın hizmeti kamu yararına inanılmaz yararlı ve ana kaynağından bize aktarılan bilgi ve haberler, benim gibi amatör astronomi meraklılarının değerli bir kaynağı olmaktan da öte önemlidir. Emeği geçen herkese sonsuz teşekkürler ederim. Sağolun varolun.


Büyük kütleli yıldızlar hayatlarını muhteşem bir süpernova patlamasıyla bitirirler. Samanyolu'nda her yüzyılda bir-iki süpernova oluşabilir ve bu patlamalar neredeyse gökadanın parlaklığına kadar ulaşır. Parçalanan yıldızın kalıntıları ise uzaya dağılır. Bir süpernova kalıntısı zamanla genişleyerek malzemesini uzaya yayar. Gökbilimciler birkaç olağandışı özelliklere sahip bir süpernova kalıntısı keşfettiler. 24.000 ışık yılı uzaklıktaki G352 olarak adlandırılan kalıntı, yaklaşık 45 Güneş kütleli malzemeye sahip olduğundan bir üstnova sonucu oluşmuştır. G352'nin başka bir özelliği ise kalıntının şeklinin X-ışını ile radyo verilerine göre farklı olduğunu göstermesidir. Radyo sinyalleri genelde elips şeklindeki merkeze aitken X-ışını verileri bunu çevreleyen başka bir elipsi işaret ediyor. G352'nin birleştirilmiş görüntüsünde mavi renk Chandra X-ışını Teleskopu ile alınan X-ışını verilerini ve pembe renk ise Ulusal Bilim Vakfı'nın Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisi ile alınan radyo verilerine aittir. Buna ayrıca Spitzer Uzay Teleskopu'nun turuncu ile gösterilen kızılötesi verileri ve Sayısallaştırılmış Gökyüzü Tarayıcısı'nın beyaz ile gösterilen verileri de eklenmiştir. Yeni çalışmada G352'den yayılan X-ışını emisyonunun şaşırtıcı bir şekilde dağıldığı görülüyor. Bunun nedeninin 30 milyon derece sıcaklığındaki enkazın genişleme sonucunda yaklaşık 2 milyon dereceye kadar soğumasının etken olduğu düşünülüyor. G352'nin yaklaşık 2200 yıl önce patladığı düşünülüyor ve bu genç yaşın genişleyen enkazdan yayılan X-ışınlarını gözlemek için mükemmel olması gökbilimcilerin adeta iştahını kabartıyor. Bilim insanları kalıntıda gözlenen bu garip durumu açıklamaya çalışıyor. Malzeme miktarına göre çok fazla X-ışını yaymayan G352'nin, 45 güneş kütlesinde yani bir üstnova kütlesinde olması gökadamızdaki bir süpernova kalıntısı için fazladır. Bu da özel bir evrim sonucunda, büyük bir yıldız ve onu çevreleyen yoğun malzeme diskinin etkileşmesiyle, G352'nin oluştuğu düşünülebilir. Gökbilimciler aynı zamanda süpernova kalıntısı içindeki olası bir nötron yıldızı da aradı. Ancak sürpriz bir şekilde herhangi bir nötron yıldızının izine rastlamadılar. Buna göre ya nötron yıldızı çok sönük ya da burada aslında bir karadelik var.


X-ışını astronomisi bu yıl 50. yılını kutluyor. Geçen yarım yüzyılda başta SN 1006 süpernova kalıntısı olmak üzere bir çok kalıntı verilerinde ilerleme sağlandı. SN 1006 kalıntısı M.S. 1 Mayıs 1006'da kendini gökyüzünde gündüz bile görülecek şekilde, Venüs'ten daha parlak olarak gösterdi. Bu muhteşem olay Çin, Avrupa, Japonya ve Arap astronomları tarafından belgelendi. Gökbilimciler 1960'lardan itibaren başlayan Uzay Çağı ile birlikte evreni X-ışını gibi farklı dalga boylarında çalışan algılayıcılarla gözlemeye başladı. SN 1006, X-ışınları kaynakları tarafından tespit edilen küçük kalıntılardan biriydi. NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi SN 1006 kalıntısının yeni zarif bir görüntüsünü elde etti. Chandra, geriye beyaz cüce yıldızın kaldığı muazzam patlamanın ardından uzaya yayılan kozmik balonun tüm bağlantı noktalarını gösterdi. Bu yeni görüntü düşük , orta ve yüksek enerjili X-ışınlarıyla alınan verilerin birleştirilmesiyle oluşturuldu. Chandra görüntüsü Tip Ia süpernovası SN 1006'nın yapısı hakkında önemli bilgiler sunar. Bu sınıftaki süpernovalar bir beyaz cücenin arkadaşı yıldızdan madde çalması ya da iki beyaz cücenin birleşerek patlaması sonucunda oluşur. Gökbilimciler için bu tip süpernovalar ayrıca evrenin genişlemesi gözlemlerinde uzaklık ölçümleri için kullanılır. Yeni SN 1006 görüntüsü Tip Ia süpernovasının oluştuğu sırada uzaya atılan maddenin ayrıntılı bir haritasını da gösterir. Enkaz alanındaki silisyum, oksijen ve magnezyum gibi maddelerin bulunduğu katmanların izi, yıldızın patlamasıyla ilgili kuramsal modelleri sınamaktadır. Bilimciler ayrıca malzemenin patlama ile ne kadar hızla hareket ettiğini belirlemeye çalışıyor. Malzeme saatte 11 milyon km ile 17 milyon km arasında değişen hızlarla hareket etmektedir. SN 1006 Dünya'dan 7000 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Yukarıdaki görüntü Chandra teleskopunun 8 günlük gözlemi sonucunda elde edildi.


Şimdiye kadar elde edilen en ayrıntılı x-ışını görüntülerini kullanan gökbilimciler büyük karadeliklerin erken evrenin ortak nesnelerinden olduğunu gösterdi. NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ile yapılan keşifte daha önce küçük olan karadeliklerin zamanla bulundukları gökadanın da büyümesiyle geliştikleri görüldü. Chandra'yı kullanan gökbilimciler gökyüzünde Chandra Güney Derin Alanı olarak tanımlanmış bölgeyi altı hafta boyunca inceledi. Chandra ile elde edilen yeni veriler Hubble Uzay Teleskopu'nun görünür ve kızılötesi verileriyle birleştirilerek evren 800 milyon ile 950 milyon yıl yaşındayken oluşan uzak 200 gökadadaki karadelikler incelendi. Hawai Üniversitesi'nden Ezequiel Treister: Şimdiye kadar bu erken gökadalardaki karadelikleri neyin oluşturduğuna ilişkin bir fikrimiz yok. Onların orada olduğunu ve bir gangbuster gibi büyüdüğünü biliyoruz diyor. CDFS içindeki uç noktalarda bulunan kusarlardaki karadelikler süper büyüme gerçekleştiriyor. ender rastlanan ve çok parlak nesneler karadeliklere düşerek onlara gerekli enerjiyi sağlıyor- Ancak CDFS içindeki kaynaklara göre yüz kat daha sönük olmasına karşılık bu kuasarlar yaklaşık bin kat daha büyük karadelik barındırıyor. Gözlemler uzak gökadaların % 30 ile 100'ünde büyüyen süper kütleli karadelikler olduğunu gösteriyor. Bu da gökyüzünün bu küçük gözlenen parçasında erken evrene ait en az 30 milyon karadelik bulunduğunu gösteriyor. Bu rakam ise erken evrene ait olduğu düşünülen 10 000 kuasardan daha fazla kuasar olduğu demek. Çalışma ekibinden Yale Üniversitesi'nden Kevin Schawinski: Bebek karadeliklerin yeni bir dağılımını elde ettik. Gördüğümüz bu bebek karadelikler 13 milyar sonra günümüzde bir dev karadelik olacağını düşünüyorum diyor. Erken evrendeki genç karadelik sayısı tahmin edilmiş ancak şimdiye kadar gözlenememişti. Ayrıntılı hesaplamalar karadeliğin büyümesiyle ilgili madde miktarının tahminlerden 100 kat daha fazla olduğunu gösteriyor. Bu karadelikler hemen hemen kalın gaz ve yoz bulutlarıyla örtülü olduğu için görünür ışıkla çalışan teleskoplarla gözlenemezler. Ancak x-ışınlarının yüksek enerjileri bu perdenin ardını gösterebilir. Karadelikler üzerinde çalışan fizikçiler ilk süper kütleli karadeliğin nasıl oluştuğunu ve büyüdüğünü öğrenmek istiyor. Karadelikler ve gökadaların birlikte gelişimini daha yakın uzaklıklarda gözlememize karşılık yeni Chandra sonuçları bunun bilinenden daha eski bir zamanda başladığını gösterdi. Yale Üniversitesi'nden Priya Natarajan: Gökbilimcilerin çoğu günümüz evrenindeki karadelik ve gökadaların birlikte yaşayarak büyüdüklerini düşünüyor. Biz ise bu ilişkinin çok erken zamanlarda başladığını gösterdik diyor. Büyük patlamadan sonra soğuyan evrendeki erken karadeliklerin sıcaklık artışı ancak yüksüz hidrojen kozmik bulutunun ortadan kalkmasıyla mümkün olabilir. Ancak Chandra'nın gözlemleri toz ve gaz bulutundaki morötesi ışımanın karadelikler tarafından bu iyonlaşmayı durdurduğunu gösteriyor. Dolayısıyla yıldızlar ve karadelikler büyüyemeden bu kozmik bulutun dağılmış olması muhtemeldir. Chandra çok uzaklardaki son derece sönük nesneleri bulmak açısından yeteneklidir. Ancak karadeliklerden foton yayımı olmadığı için kendilerini gizlemeyi başarıyorlar. Gökbilimciler bu nedenle Chandra'nın da yardımıyla uzak gökadaların ve yakınlarındaki tüm nesnelerden yayılan x-ışınımını toplayıp istatiksel olarak anlamlı olan sinyalin geldiği yeri belirlemeye çalışıyor. NASA-Chandra


X-ışınları verileri gözönüne alınarak elde edilen büyük resim yıldızının önünden geçerken yakalanan bir ötegezegene ait. HD 189733b'ye ait düşünülen bu görsel NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevi ve Avrupa Uzay Ajansı'nın XMM Newton Gözlemevi'ne ait veriler sonucunda oluşturuldu. Büyük görsel, güneş benzeri HD 189733 yıldızı çevresinde dolanan HD 189733b adlı Jüpiter büyüklüğündeki bir gezegenini gösteriyor. Dünya'nın Güneş'e yakınlığına göre yıldızına 30 kez daha yakın olduğundan sıcak Jüpiter sınıfına giren gezegenin yörünge dönemi ise 2,2 gün. X-Işınları ile ilk kez gözlenen sistemin sürpriz üyesi ise kırmızı bir yıldız. Bu yıldız ise ana yıldızın çevresinde 3200 yılda bir turunu tamamlıyor. Chandra ile HD 189733 sisteminin son görüntüsü elde edildi. Merkezdeki büyük ve parlak olanı ana yıldızın sol üstünde ise onun soluk yıldız eşidir. Ana yıldızının önünden geçerken yakalanan ötegezegen ise küçük olduğundan X-Işını dalga boyundaki gözlemlerde ortaya çıkmaz. Gökbilimciler geçiş sırasında yıldızdan gelen X-ışını miktarının azalma miktarının üç katından fazlasının diğer yıldızdan gelen görünür ışıkla yok olduğunu belirtiyor. Bu da gezegenin atmosferinin çalışılmasını engelliyor. Bu sonuca işaret eder gibi gezegenin atmosferi açık mavi renkle gösterilmiştir. Hubble Uzay Teleskopu ile gözlenen HD 189733b'nin atmosferinde mavi ışık saçtığı bilinen silikat parçacıkları olduğu gösterilmişti. Yaklaşık on yıl önce keşfedilen HD 189733b gezegeninin atmosferi yıldızdan gelen morötesi ve X-ışını ile yavaş yavaş buharlaşmaktadır. Gökbilimcilere göre gezegen saniyede 100 milyon ile 600 milyon kilogram kadarlık maddeyi kaybetmektedir. Eğer gezegenin atmosferi uzamamış olsaydı bu oran % 25 ya da % 65 daha fazla olacaktı. Sadece 63 ışık yılı uzaklıkta olması nedeniyle HD 189733b gezegeninin atmosferi diğer sıcak-Jüpiterlere göre daha kolay çalışma olanağı tanır. Bu nedenle gökbilimciler için önemli bir hedeftir. Görsellerin telifleri: X-ray: NASA/CXC/SAO/K.Poppenhaeger et al; Illustration: NASA/CXC/M.Weiss


İlk kez bir karadeliğe doğru akan sıcak gazın görüntüsü, yaydığı X-ışınları ile elde edildi. NASA'nın Chandra X-Işınları Gözlemevi ile gerçekleşen gözlemler modern astrofiziğin en önemli iki problemini çözmeye yardımcı olacak: karadelikler nasıl büyüyor ve kütleleriyle kütle çekimi arasındaki ilişkiyi hesaplayabilmek. Çalışmaya konu olan canavar, 32 milyon ışık yılı uzaklıktaki NGC 3115 olarak bilinen gökadanın merkezindeki karadelik. Önceki verilerle karadeliklerin üzerine madde düştüğü gösterilmesine karşılık, düşen gazla ilgili alınan net bir imza yoktu. Karadeliğin çevresinde dolanan gazın karadeliğin çekimine ilk yakalandığı uzaklığa Bondi yarıçapı adı veriliyor. The Astrophysical Letters'ın 20 Temmuz sayısında yayınlanan araştırmanın başkanlığını yürüten Alabama Üniversitesi'nden Ka-Wah Wong: Büyük kütleli karadeliklerin davranışlarını anlamak açısından ona sarılı bir gazın görüntüsünü elde etmek çok heyecan verici bir gelişme. Chandra'nın çözme gücü, karadelik yakınındaki nesneyi ineleyerek onun maddeyi nasıl yakaladığı hakkında eşsiz bir veri sağlıyor diyor. Karadeliğe doğru yaklaşan gaz daha sıcak, daha parlak ve daha yoğun olur ve kendini x-ışını yayarak belli eder. Araştırmacılar gazın sıcaklık yükselişinden, karadeliğin Bondi yarıçapının 700 ışık yılı olduğunu hesapladı. Bu da gökada merkezindeki karadeliğin yaklaşık 2 milyar güneş kütleli olduğunu gösterdi. Chandra verileri ayrıca karadeliğe yaklaşan gazın yoğunluğunun da arttığını tahmin etmektedir. Kuramsal olarak gazın gözlenen özellikleri de göz önüne alındığında güneşin % 2'si kadar bir gaz kütlesinin her yıl karadeliğin Bondi yarıçapına doğru çekilmekte olduğu ortaya çıkıyor. Gazdaki enerji değişimi ve yaydığı ışımayla ilgili bazı fikirler öne süren araştırmacılar, NGC 3115'de görülen x-ışınlarından bir milyon kat daha parlak bir kaynak olması gerektiğini belirledi. Ekip üyesi Jimmy Irwin: Astrofizik alanında öne çıkan gizemlerden biri de karadeliğin çevresindeki alanın sönük ya da parlaklığını arttırmadan nasıl öyle kalabildiğidir. Bu karadelik bu sorunu çözebilecek güzel bir örnek olabilir diyor. Bu farklılığın en az iki açıklaması olabilir: Birincisi Bondi yarıçapına çok az madde akmakta ve bu nedenle de karadelik çok az maddeyi yutmaktadır. Diğeri ise ışıma ve enerji dönüşümlerinin çok az verimli olmasıdır. Karadelik üzerine düşen maddenin akışını ele alan farklı modeller, karadeliğe yaklaşan gazın yoğunluğunun ne kadar yükseleceğini farklı olarak tahmin ediyor. Gelecekte yapılabilecek gözlemlerle yoğunluğun ne kadar değiştiği daha duyarlı hesaplanarak bazı modeller saf dışı edilebilir.


Yukarıdaki görüntü M31 ya da bilinen adıyla Andromeda Gökadasına ait. Görüntü Chandra , Spitzer ve Dijital İzleme-Digitized Sky Survey verilerinden oluşturuldu. Gökadanın merkezini gösteren sarı parlak bölge Chandra ile alınmıştır. Evrenin genişlemesinden sorumlu olarak karanlık enerji gösteriliyordu. Chandra ile elde edilen görüntülerde ise bu işin sorumlusunun süpernovalar olduğu görülüyor. İki beyaz cücenin birleşmesi sonucunda oluşan Tip Ia süpernovası Chandra ile görüntülenmiş. Normal parlaklığının 40 katına kadar ulaşan bölgede beyaz cüceye aktarılan madde nedeniyle oluşan süpernovanın etkili olduğu belirtiliyor. Bu tür süpernovalara Tip Ia süpernovaları denir. Bugüne kadar 5 eliptik gökada için aynı sonuçlara rastlanmıştır. Tip Ia süpernovaları güçlü parlamalardır. Bu özelliklerinden dolayı da çok uzaklardan gözlenebilir. Bu patlamalara aslında neyin neden olduğu ise hala tartışılan bir problem. Bu bulgular Tip Ia süpernovalarının oluşumu hakkında fikir verebilir. Bilim insanları bir Tip Ia süpernovasının yaşlı bir yıldızın çökmesiyle oluşan beyaz cücenin madde biriktirmesi ve sonunda bu maddeyi dışarı fırlatmasıyla oluşturduğunu düşünür. İki beyaz cücenin birleşmesiyle de oluşabilen bu tip süpernovalarda yanıt bekleyen sorular da bulunmakta. Gözlenen süpernovalardan yola çıkılarak iki beyaz cücenin birleşmesiyle Tip Ia'nın oluştuğu varsayımı ağırlık kazanıyor. Tip Ia süpernovaları patlamadan hemen önce önemli değerlerde X-ışını yayarlar. Bu bilgiden hareketle iki beyaz cücenin birleşmesiyle oluşan süpernovalarda ise görülen X-ışını değeri daha az olacaktır. Bilim insanları Chandra'nın bu yeni bulgusuyla iki fikir arasını bulmaya çalışıyor. Üçüncü ama zayıf olan bir başka olasılık ise beyaz cücenin kütle eşiği sınırına gelerek patlamasıdır. Böylesi bir durumda gözlenen X-ışınlarının az olması kabul edilebilir. Ancak bu tip bir patlama Tip Ia süpernovalarının özellikleriyle bağdaşmamaktadır. Gökbilimciler gökada merkezlerinde gerçekleşen süpernovaların beyaz cücelerin birleşmesi sonucunda oluştuğunu düşünüyor. Gökada merkezlerinde Tip Ia süpernovası kalıntılarının bulunması bu sorunu çözebilir. Kaynak: Konuyla ilgili ayrıca Günün NASA Görüntüsü Sayfası'ndaki 22.02.2010 tarihli görüntüye ait açıklamayı okuyabilirsiniz.


NASA, Chandra teleskopunun artık görevine devam edemeyeceğini bildirdi. Geçtiğimiz hafta gözlemevi güvenli moda alınmıştı. Chandra karadelikler gibi X-ışını yayan sıra dışı cisimleri gözlüyordu. Güvenli mod araçtaki aletlerin korunmasını sağlayan önlem durumudur. Bu durumda aracın aynaları güneş ışığı almayacak şekilde konumlandırılır. Sorunun ne olduğu NASA tarafından açıklanmadı ancak gözlemevindeki tüm sistemin başarılı bir şekilde korunduğu belirtildi. Araçtaki arızanın ne olduğu araştırılıyor. NASA'nın yaptığı açıklamada Chandra'nın 19 yaşında olduğu ve görev süresini beş yıl aştığı vurgulandı. Her şeye karşılık gözlemevinin yolladığı verilerin daha yıllarca işleneceği belirtiliyor. Hubble İle İlgili Sorun Chandra'daki sorunla birlikte Hubble teleskopunda da bir arıza oluştuğu belirlendi. Araçta jiroskop arızası oluştu. Jiroskop teleskopun dengesini sağlayan alettir. Uçaklarda ve denizaltılarda da jiroskop kullanılmaktadır. Arızanın ardından Hubble şu an güvenli moda alındı. Bu ayın başlarında Hubble'ın dört jiroskopundan ikisi arızalandı. Teleskopta kalan iki jiroskop dengeyi sağlayacak niteliktedir. Hubble'ın verimli çalışması için üç jiroskop gereklidir. Jiroskop arızası sonrası yedek paketler açıldı. Ancak yedek jiroskop başarıyla çalıştırılamadı. Ekip şimdi çok yüksek sapma açısı veren yedek jiroskoptaki hatayı gidermeye çalışıyor. 1 Yorum chandra ve hubble şu ana kadar görevlerini harfiyen yerine getirdi ve devam da edebilir bekleyip göreceğiz.esas olan james web bu inanılmaz teleskopu sabırsızlıkla bekliyoruz.selamlar.


Hubble, XMM Newton, dünya üzerinde kurulu birkaç teleskop ve Chandra X-Işını Teleskopu'nun ortak çalışması yeni bir gökada çarpışmasını ortaya çıkardı. Buna göre gökadalardaki karadelikler birkaç milyon yıl önce birleşmiş ve bu birleşmeden dolayı oluşan kütle çekim dalgalarının etkisi üçüncü karadeliği merkezden uzaklaştırmış. Görüntüdeki altın rengi Hubble ile elde edilen görüntüyü, mavi renk ise Chandra ile elde edilen görüntüyü gösteriyor. Görüntülerin birleşmesiyle ortaya çıkan yeni fotoğrafa konu olan nesne ise 3.9 milyar ışık yılı uzağımızda yer alıyor. Gökadanın uzun kuyruğu çarpışmanın yakın zamanda, yalnızca birkaç milyon yıl önce gerçekleştiğini gösteriyor. Chandra ve XMM Newton'dan alınan X-ışını dağılımına göre demir açısından zengin olan ve gökadanın diğer tarafındaki gaz, bizden uzaklaşma eğiliminde. Bu da, gazın gökadanın diğer tarafında bulunabilecek bir karadeliğe düştüğünü gösteriyor olabilir. Bu bilgiler birlikte değerlendirildiğinde iki farklı fikir ortaya çıkıyor. İlkine göre üçlü bir karadelik sistemi karşılaşmış olabilir. Buna göre iki gökada arasında gerçekleşen çarpışma sonucunda bu gökadaların karadelikleri yeni bir gökadayı oluşturdu. Bu karadeliklerin birleşmesine fırsat kalmadan başka bir gökada daha çarpışmaya katıldı. Üç karadeliğin arasındaki savaş, hafif olanın uzaklaşmasıyla sona erdi. Merkezdeki kaynağın sol altında görülen ışık kaynağı, aktif gökada çekirdeğindeki maddeden dışarı fırlamış ve karadeliğe doğru yönelen kısmı gösteriyor. Sağ üstteki kaynak ise iki karadeliğin birleşmesiyle yeni karadeliği oluşturan aktif gökada merkezini gösteriyor. Buna göre sağ üstteki aktif gökada merkezinden çıkan yüksek hızdaki X-ışını rüzgarı sol alttaki aktif gökada çekirdeğine doğru yöneliyor. Ayrıca sağ üstte gaz ve toz disklerinden dolayı gizlenmiş başka bir aktif gökada çekirdeği olduğu da düşünülüyor. X-ışını rüzgarları burada gizli bir çekirdek olduğunu gösteriyor. İkinci düşünce ise, gökadanın merkezinde bulunan iki süper kütleli karadeliğin birleştiği yönündedir. Bu süreçte yayılan kütle çekim dalgaları nedeniyle merkeze doğru iki karadelik birleşmek üzere yöneliyor. Dışarı atılan üçüncü karadelik ise merkezdeki iki karadeliğin sol altında gökada merkezinden uzaklaşan bir yıldız kümesinin içindedir. Gelecekte yapılabilecek ayrıntılı gözlemle bu iki senaryodan hangisinin doğru olduğunu ortaya çıkarabilecek. Kaynak: Chandra


Chandra X-ışını Gözlemevi gişe rekorları kıran filmlerine, uzayda deli gibi dönen bir nötron yıldızından büyük hızlarla yayılan jet akışlarını konu alan filmle devam ediyor. Nötron yıldızları evrendeki en yoğun ve doğaya sanki meydan okumaya çalışan cisimlerdir. Bu Chandra filminin kahramanı olan Vela atarcası, büyük bir yıldızın çökmesiyle oluşan nötron yıldızıdır. 1000 ışık yılı uzaklıktaki Vela atarcası sadece 12 kilometre çapında olup bir helikopterin pervanelerinin en hızlı dönüş yaptığı gibi 89 milisaniyede bir dönüş yapar. (Ya da saniyede yaklaşık 9 dönüş) Atarca dönüşü sırasında çevresine ışık hızının yüzde 70'ine ulaşan hızlarda parçacık jetleri fırlatır. Yeni çalışma Chandra'nın Haziran-Eylül 2010 gözlemlerini kapsıyor. Çalışmaya göre jet akımları atarcanın yavaşlamasına neden olabilir. Bu da atarcanın bir topacın yalpalaması gibi presesyonuna neden olduğu düşünülüyor. Bu presesyon dönemi ise 120 gün olduğu hesaplandı. Toronto Üniversitesi'nden Martin Durant: Bahçeyi dönerek sulayan hortumdaki gibi Vela'da ışığının neredeyse yarısından fazlasını dışarı doğru ancak farklı yönlerde püskürtüyor diyor. Dönen bir nötron yıldızının presesyon nedeniyle şeklinin biraz yamuk görünmesine karşılık aslında mükemmel kürelerdir. Atarcanın şeklinde görülen bozulma hızlı dönmenin etkisiyle kabuğuyla süperakışkan çekirdek arasındaki etkileşme ve bundan dolayı oluşan ani hız değişimlerinden kaynaklanıyor olabilir. Long Beach'de 221. yapılan Amerikan Astronomi Derneği Toplantısı'nda dile getirilen çalışmayı gerçekleştiren ekipten George Washington Üniversitesi'nden Oleg Kargaltsev: Mükemmel küreden sadece 100 milyonda bir sapma. Ancak bu kadarlık küçük sapma bile yoğun nötron yıldızında büyük bir etkiye neden olabilir diyor. Vela atarcası ve presesyonu kanıtları onay görürse onun ilk kez bu şekilde bir nötron yıldızı tespit edilmiş olacak. Vela jetlerinin dönen sarmal şeklindeki hareketi doğal devinim şekline göre oldukça farklı bir görünüm sergiliyor. Buna ilişkin başka bir olasılık ise atarca çevresindeki güçlü manyetik alanların jetlere şeklini vermesidir. İç kısma doğru yakınlaşan manyetik çizgiler bükülür. Bu da etkisi artan manyetik alanın parçacıkları güçlü bir şekilde itmesine neden olur. Çalışma ekibi üyesi Park Üniversitesi'ndeki Pennsylvania State Üniversitesi'nden George Pavlov: Tıpkı delinmiş bir yangın hortumuna yüksek basınçta su verilmesi gibi. Hortumun deliğinden bükülerek fışkıran su gibi burada da şiddetli bir geçiş olabilir diyor. Bu Vela Atarcası'nın Chandra ile elde edilen ikinci filmi. İlk film Pavlov ve ekibi tarafından 2003'de yayınlandı. İlk Vela filmindeki jet akışları daha az belirgindi ve bunun, daha kısa ve düzensiz gözlem zamanları içermesi nedeniyle, presesyon sonucunda oluştuğuna ait bir bilgi yoktu. Ancak aynı veriler eşliğinde Porto Riko Arecibo Gözlemevi'nden Avinash Deshpande ve Hindiatan, Bangalore Raman Araştırma Enstitüsü'nden Venkatraman Radhakrishnan 2007 yılında yaptıkları çalışmada Vela atarcasındaki presesyonun üzerinde durmuşlardı. Vela gözlemleri gökbilimcilere bir atarcanın yaydığı jet akımlarını çalışmak için mükemmel bir fırsat tanıyor. Vela'dan yayılan 0,7 ışık yılı kadar uzağa giden jetler, diğer gökadalarda görülen süper kütleli karadeliklerin ürettiği jetlerin küçük ölçekte bir örneğidir. Bu açıdan bakıldığında daha yakın ve daha değişken olan Vela atarcası jetleri diğer örnekler için de kullanılabilecek bilgiler içermektedir. Vela atarcasının gerçekten yamuk bir nötron yıldızı olduğunun sebebi presesyon ise bu bilgi aynı zamanda Einstein'ın Genel Görelilik İlkesi'ni test etmek için tasarlanmış kütleçekimsel dalga algılayıcıları için de önemli bir örnek olabilecektir.


Çin'in yeni Ay robotu uydumuzun arka tarafında inmeyi başardı. Chang'e-4 adlı robot başarılı inişin ardından bölgenin görüntüsünü Queqiao uydusuna iletti. Çin, 2022 yılına kadar uzayda insanlı bir istasyon oluşturabilmek için uzay çalışmalarına oldukça yüksek miktarda para ayırıyor. Çin mitolojisindeki Ay tanrıçasının adını alan Chang'e-4, 2013'de yüzeye inen Yutu'dan sonraki ikinci Çin sondası oldu. Robot diğerinin tersine oldukça engebeli ve dağlık olan Ay'ın arka kısmına indirildi. Ay'ın Dünya çevresindeki dolanımı ile kendi çevresindeki dönüş süresi eşit olduğundan bize her zaman aynı yüzünü gösterir. Çin robotu göremediğimiz diğer kısma indi. Chang'e-4 bu bölgedeki mineral ve ışınım testlerini gerçekleştirecek. Aracın topladığı örnekleri alıp Dünya'ya getirmek için bu yıl içinde Chang'e-5 adlı başka bir aracın Ay'a gönderilmesi planlanıyor. Bu aracın SpaceX'in kaldırabileceğinden daha ağır yükü taşıyabileceği bir roketle fırlatılması hedefleniyor. Çinli uzmanlar oldukça büyük mesafe kat ettiklerini ancak uzayda ABD'yle yarışabilmek için henüz yapacakları çok iş olduğunu belirtiyor. İlk kez 1959 yılında Sovyetler Birliği tarafından görüntülenen Ay'ın arka kısmına şimdiye kadar hiçbir uzay aracı gönderilmedi. Bu bölgedeki bir araç Dünya'yı göremediği için doğrudan iletişim kuramaması görevin zorluklarından sadece biri. Buna çözüm olarak Çin'in Mayıs ayında fırlatarak Ay yörüngesine soktuğu Queqiao uydusu devreye sokuldu. Uydu Ay ile Dünya arasında iletişimi gerçekleştirecek şekilde konumlandırılmıştı. Diğer bir zorluk ise Ay'daki gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı. 14 gün süren Ay gecesi sırasında sıcaklık -173 C'ye kadar düşerken yine 14 gün süren gündüz sırasında sıcaklık 127 C'ye yükselir. Yani aracın 300 C derecelik sıcaklık farkına dayanması gerekiyor. Ayrıca araç Ay'ın güney kutbu yakınındaki oldukça sarp ve karmaşık arazi yapısına sahip Aitken Havzasına indirildi. Önceki robot Yutu'nun ilettiği bilgiler bu başarıda oldukça önemli pay sahibi. 1 Yorum böyle giderse çin abd ve rusya yı sollıyacak gibi hatta abartmasız onlarla başabaş uzay yarışı yapabilecek gibi görünüyor.Türkiye olarak çinliler le uzay anlaşmaları yapılabilir.Ay ın karanlık yüzeyine iniş yapabilen uzay aracı yapabiliyorlar dahada geliştirip yıldız sistemizdeki gezegenlerede uzay aracı gönderebilirler.selamlar.


Pluto'nun en büyük uydusu Charon'un ayrıntılı görüntüleri Yeni Ufuklar'ın LORRI adlı kamerasıyla üretildi. En ayrıntılı fotoğrafların alındığı 13 Temmuz 2015'de araç uydudan 466.000 km uzaktaydı. Derin uçurumlar ve vadilerin bulunduğu Charon yüzeyinde göze ilk çarpan sağdan sola 1000 km kadar uzanan çatlağı andıran kanyon. Ayrıca uydunun sağ üst köşesinde 7 ile 9 km derinliğe sahip olduğu düşünülen bir başka kanyon daha yer alıyor. Bilim insanları Charon'da az sayıda krater olmasına oldukça şaşırdı. Ekvatorun güneyinde güneş ışığının etkisine göre topografik yapıları kolayca seziliyor. Ancak burada bile krater sayısı oldukça az. Bu da Charon yüzeyinin genç bir yapıya sahip olduğu anlamına gelebilir. Charon'un kuzey kutup bölgesinde görülen koyu alan diğer bölgelere göre nispeten daha ince olabilir. Bu esrarengiz bölgenin özellikleri için görüntünün yüksek çözünürlüğü olanına ve daha kapsamlı verilere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu görüntü Dünya'ya hızla iletilmesi için sıkıştırılmıştır. Görüntünün aslı araçta saklanmaktadır ve uygun bir zamanda Dünya'ya iletmesi istenecektir. Görüntü Yeni Ufuklar'ın Ralph aleti ile renklendirilmiştir. Yeni Ufuklar Pluto'ya ulaşmak için 9,5 yılda yaklaşık 4,8 milyar km yol almıştır.


ESO 381-12 adlı bir gökadanın soluk taç yaprakları Hubble uzay teleskopu ile görüntülendi. Düzensiz şekli, gökada çevresinde yörüngede dolanan serpilmiş yıldız kümeleri ESO 381-12'nin yakın geçmişte bir çarpışma olayının paçası olduğuna işaret etmektedir. Dünya'dan 270 milyon ışık yılı uzaktaki PGC 42871 olarak da bilinen ESO 381-12, güney yarıküre takımyıldızlarından Erboğa yönündedir. Merceksi gökada sınıfındaki gökada sarmal ve eliptik gökadaların özelliklerini taşır. ESO 381-12'nin soluk ve kırılgan görünümlü taç yaprakları bir şey anlatıyor olabilir. Belki de bunlar bir gölde oluşan ardışık dalgaların yayılması gibi PGC 42871'in yakın gökadalarla arasında şok dalgaları oluşturduğunu göstermektedir. Gökada birleşmeleri çarpışan gökadaların içindeki malzemenin nasıl dağıldığını ve değiştiğini, gelecekte gökadanın alacağı şekli etkileyen önemli süreçlerdir. Böylesi şiddetli bir çarpışma muhtemelen büyük sayıda genç ve sıcak yıldızın doğmasına yol açacaktır. Gökbilimciler sıra dışı ESO 381-12'yi Hubble'ın gelişmiş kamerasıyla inceledi ve gökadanın bir milyar yıllık süre içinde çarpışmaya uğradığını hesapladılar. Görselde sağ kenarda görülen diğer gökada ESO 381-13 veya PGC 42877 olarak biliniyor. Bu gökadanın farklı yapıda olduğu ve aktif yıldız oluşumlarının gerçekleştiği görülebilir.


Obur bir karadeliğin bulunduğu gökada merkezi acaba nasıl davranır? Peki ya merkezde obur iki karadelik varsa.... Bu soruya yanıt arayan Swinburne Üniversitesi'nden bir ekip 50 gökada üzerinde yaptıkları inceleme sonucunda şaşırtıcı sonuçlara ulaştı. Araştırmacılar Doc.Dr.Alister Graham ve Dr. Lee Spitler inceledikleri gökadalar arasında 12'sinin aslında çift çekirdeğinin olduğunu buldular. Bu gökadaların çekirdeklerinde ya iki süper karadelik ya da en az on milyon yıldızdan oluşan yoğun yıldız kümeleri olduğunu da gösterdiler. Şu ana kadar geçerli olan sava göre dev gökadaların merkezlerinde süper büyük karadelik ce küçük gökadaların merkezlerinde de yoğunlaşmış yıldız kümesi bulunduğu dile getiriliyordu. Çift çekirdekli gökadaların ise ender görülebileceklerini söyleyen kuramı Swinburne'deki araştırmacılar yıkmışa benziyor. Graham'a göre çift çekirdekli gökada sayısı bilinenin tersine çok daha fazla. Bir yıldız ne zaman ki karadeliğin yakınına düşer, o zaman onun kütleçekimi etkisi altına girer. Bir milyon yıldızın bir karadeliğin çekim alanı etkisi altına girmesi ise gökadanın merkezindeki parlaklığı ve ağırlığı arttıracaktır diyor Graham. Çift çekirdekli gökadaların ağırlığı, merkeze yakın yıldızların hiper hızlı olacağını düşündürüyor. Büğyük karadeliğe doğru yaklaşan yıldız kütle çekime yenik düşerek hızını saniyede 500 km arttırabilir. Araştırmanın diğer ancak dolaylı bir sonucu da kütle çekimine bağlı ışımada gözle görülür bir artış olmasıdır. Böyle bir etki Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi öngörmektedir, ancak şimdiye kadar bu etki gözlenememişti. Teoriye göre bir karadeliğin çevresinde sarmal bir yapıda dolanan yıldız uzay-zaman sürekliliği içindeki hareketi sonucunda kütleçekim dalgaları oluşturacaktır diyor Spitler. Elde edinilen bu bilgiler ışığında artık gökbilimciler gökada oluşumlarına ilişkin senaryolarını geliştirebilecekler. Gözleyebildiğimiz gökadaların merkezlerindeki karadelikler ve yıldız kümelerini diğer gökadalar üzerine yayarak onlarında kütleleri tahmin edilebiliyor. Önceki modellerde gökadaların bir çekirdeği üzerinde çalışıyordum. Şimdi ise işi biraz daha genişleterek ve hibrid modelli çekirdeklere sahip gökadalar ile modeli geliştirmek zorundayız diyor Graham. Kaynak: Science Daily


Süper kütleli karadelik barındıran iki kuasar arasında müthiş bir kozmik dansın olduğu belirlendi. Keşif Hawaii'deki üç merkez; Subaru teleskopu, WM keck teleskopu ve Gemini teleskopu yardımıyla gerçekleşti. Üç teleskop verileri yardımıyla ikili kuasar sistemi keşfedildi. Bu tür kuasarlara ender rastlanır. Evrendeki kuasarların yalnızca % 0.3'ünün birbiriyle çarpışma rotasında olduğu düşünülmektedir. Çalışma The Astrophysical Journal'ın 26 Ağustos 2020 sayısında yayınlandı. Kuasarlar, merkezlerindeki milyonlarca ya da milyarlarca güneş kütleli süper kütleli karadeliklerden güç alan, evrende bilinen en parlak ve enerjik cisimlerdendir. Gökada malzemesi karadeliğin çevresinde dolanırken yüksek sıcaklıklara kadar ısınır ve yaydığı ışık bulunduğu gökadanın toplam ışımasını gölgede bırakabilir. Bu da birleşik gökada çiftlerinin ayırt edilmesini kolaylaştırır. Keşfedilen kuasarlar birbirine çok yakın olduğundan normal durumda ayırt edilmeleri zordur. Üstelik bu tür bir olayı yakalamak için gökyüzünde yeterince geniş bir alanı taramak da diğer bir zorluktur. Ekip bu zorluğu aşmak için üç teleskopu kullanarak keşfi gerçekleştirdi. Keşfedilen ikili kuasar gökadalar ve süper kütleli karadeliklerin büyümesini anlamak açısından önemlidir.


ALMA Toz ve Gaz Disklerinin Davranışlarını İnceliyor ALMA'yı kullanan gökbilimciler ilk kez, bir çift yıldız sisteminin dış bölgelerinde bulunan büyük kütleli bir diskten sistemin iç bölgelerine doğru hareket eden gaz ve toz akışı keşfettiler. Daha önce hiç gözlenmeyen bu özellik, daha küçük, gezegen oluşumuna yol açan ve aksi halde şimdiye kadar ortadan kalkmış olması gereken ikincil bir diskin oluşmasından sorumlu olabilir. Güneş-benzeri yıldızların yarısı çift yıldız sistemlerinde doğmaktadır, bunun anlamı buradaki bulgular ötegezegen avı için önemli katkılar sağlayacaktır. Sonuçlar Nature dergisinin 30 Ekim 2014 sayısında yayınlacaktır. CNRS ve Bordo Astrofizik Merkezi'nden Anne Dutrey liderliğindeki araştırma ekibi Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi'ni kullanarak GG Tau-A adlı çoklu-yıldız sistemindeki toz ve gaz dağılımını gözledi . Bu nesne sadece bir milyon yıl yaşında olup Yeryüzü'nden yaklaşık 450 ışı-yılı uzaklıkta, Boğa takımyıldızı doğrultusunda yer almaktadır. Tekerlek içinde tekerlek gibi, GG Tau-A tüm sistemi çevreleyen büyük bir diskin yanısıra, merkezi yıldızın etrafında bulunan bir iç diske de sahiptir. İç taraftaki ikinci diskin kütlesi yaklaşık Jüpiter'in kütlesi kadardır. Şu anda var olması gökbilimciler için şaşırtıcı çünkü diskten merkezi yıldıza doğru olan madde akışı nedeniyle çoktan yok olması gerekiyodu. ALMA ile bu yapıları gözleyen ekip iki disk arasındaki bölgede bulunan toz ve gaz kümelenmelerinde ilginç bir keşif gerçekleştirdi. Yeni gözlemlere göre iç taraftaki diskin hayatta kalması dış diskten içeriye doğru iletilen maddenin varlığı . Bilgisayar simülasyonları maddenin oyuklar sayesinde akışını gösteriyordu ancak bu şimdiye kadar görüntülenememişti. Bu kümelenmelerin tespit edilmesi maddenin diskler arasında taşınmasına işaret ederken, birinin diğerini beslemesini sağlıyor, diyor Dutrey. Gözlemlere göre dış taraftaki disk uzun bir süredir iç diskin varlığını sağlıyor. Bunun potansiyel gezegen oluşumu için önemli sonuçları olabilir. Gezegenler yıldızların doğumundan arta kalan maddeden meydana gelirler. Bu süreç yavaş gerçekleşir, yani gezegen oluşumu için dayanıklı bir diskin varlığı gereklidir. Eğer ALMA tarafından görülen iç diskin beslenme süreci diğer çoklu yıldız sistemlerinde de meydana geliyorsa, bu sayede gelecekte çok sayıda potansiyel ötegezegen bölgesi bulunabilir. Ötegezegen araştırmalarının ilk yönelimi Güneş gibi tekil ev sahibi yıldızlardı . Son zamanlarda gaz devi gezegenlerin çoğunun çift-yıldız sistemlerinde bulunduğu ortaya çıktı. Şimdi araştırmacılar çoklu yıldız sistemlerinde bulunan tekil yıldızların etrafındaki yörüngelerde bulunan potansiyel gezegenlere daha yakından bakıyorlar. Yeni keşif bu tür gezegenlerin varlığını mümkün kılıyor, bu da ötegezegen kaşifleri için yeni avlanma mekanları anlamına geliyor. Ekip üyelerinden Emmanuel Di Folco sonuç olarak şunları söylüyor: Güneş-benzeri yıldızların neredeyse yarısı çift sistemlerde doğuyor. Yani gezegen oluşumuna imkan veren Samanyolu içerisindeki çok sayıda yıldıza uygulanabilecek bir mekanizma bulmuş olabiliriz. Gözlemlerimiz gezegen oluşumunun tam olarak anlaşılabilmesi için büyük bir adım niteliğinde. Notlar GG Tau-A daha karmaşık olan çoklu yıldız sistemi GG Tauri'nin bir parçasıdır. GG Tau-A'nın son VLTI gözlemlerine göre yıldızlardan biri GG Tau Ab, diskle çevrili olmayan bir örten çift üyesi, GG Tau-Ab1 ve GG Tau-Ab2 ise sistemin üyeleri. Buna göre GG Tau sisteminde beş adet bileşen bulunuyor. ALMA ile alınan daha önceki bir sonuca göre, dış diskten yıldızın üzerine doğru madde akışı olduğu gösterilmiştir. Çift yıldız sistemlerindeki yörüngeler çok daha karmaşık ve daha az kararlı olduğu için, bu sistemlerde gezegen oluşumunun tekil yıldızlara göre daha zor olduğuna inanılmaktaydı. ESO-Türkiye


Güneş tek başına olabilir ama gökadamızdaki çoğu yıldız gerçekte çifttirler. Bu yıldızların birbirleri arasındaki uzaklık aralarındaki kütle çekimine bağlıdır. İkiz yıldızların oluşumu gökbilimin yanıtı bulunamamış sorularından biridir. Onlar iki ayrı buluttan mı yoksa tek bir yumurtadan mı oluşur? Ya da önce tek yumurta ikizi şeklinde başlayıp daha sonra iki ayrı buluta mı dönüşürler? Gökbilimciler genellikle ikiz yıldızların iki ayrı buluttan oluştuğuna inanır. Ama bundan sonra gerçekleşen süreç anlaşılamamaktadır. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu yeni gözlemlerini çift yıldızların nasıl doğduğu sorusunun yanıtı için yapıyor. Teleskop, kızılötesi görüntüleme yeteneği ile yoğun ve tozlu bulutlardaki yeni doğmuş yıldızları görebiliyor. Bu bulutlar yıldızları içeride besleyen bir rahim zarfı gibidir. Yıldızların merkezine yönelen madde böylece yıldızı da besler görünmektedir. Spitzer görüntülerinde asimetrik 20 zarf nesnesi açıkça görüntülendi. Gökbilimcilere göre böylesi düzensizlikler çift yıldızları oluşturan sürecin başlangıcıdır. Michigan Üniversitesi'nden John Tobin Biz bu yoğun ve birkaç güneş sistemi boyutlarına ulaşan asimetrik madde içinde ön yıldızlar olduğunu gözledik. Bu da yıldızların çevresindeki diskin düzensiz ve büyük bir olasılıkla ikili yıldızı oluşturmak için ayrılma eğiliminde olduğunu gösteriyor. Tüm yıldızlar ikiz olup olmadığına bakmaksızın gaz ve toz kümelerini çöktürerek oluşur. Kümeler kütle çekim kuvvetinin etkisiyle küçülüp atomların birleşmesini sağlayacak basınca ulaşınca bir enerji patlaması oluştururlar. Kuramcılar geçmişte düzensiz görünen zarfların ikiz yıldızları oluşturduğunu test etmek için bilgisayar benzetimlerine başvurdular. Kümede yer alan madde yoğunluğu düzenli bir şekilde dışarı yayılmayacak tam tersine iki yıldızın oluşumunu sağlamak için gerekli tohumu sağlayacaktı. Ancak bu senaryo yeterli gözlem yapılmadığından kanıtlanamamıştı. Tobin ve ekibi işe bu kuramı test ederek başlamadı. Ekip neredeyse tüm zarfların asimetrik olduğunu keşfedene kadar oluşan genç yıldızlardan dışarı akan jetleri ve etkilerini araştırıyorlardı. Bu araştırma ile 20 zarftan 17'sinin küçük yuvarlak küreler şekline büründüğü sonucuna ulaşıldı. Geriye kalan 3 zarfın ise düzensiz, yani tam olarak yuvarlak bir düzende olmadığı görüldü. Zarfların birçoğunun ikiz yıldız barındırdığı sonucuna da bu düzensiz zarfların keşfi neden oldu. Biz gerçekten de bu asimetrik zarfların çokluğu karşısında şaşırdık. Biz yıldızların çoğunun çift yıldızlar olduğunu biliyoruz, bunları oluşturan neden de bu asimetrik yapıdan geçiyor diyor Tobin. Spitzer Samanyolu'ndaki zayıf kızılötesi ışınım yapan bu yıldızlarla ilgili yumurtaların bulunduğu bölgeyi ayrıntılarıyla birlikte görüntülemeyi başardı. Genç yıldızların çevresini saran tozlu zarfların görüntülerini yakalamak Spitzer ile sağlandı. Tobin: Bu zarflar soğuk tozun ışıma yaptığı uzun kızılötesi dalga boylarına bakılarak gözlendi. Ancak bu gözlemler Spitzer'in gözlemlerine göre daha düşük çözünürlüktedir diyor. Araştırmacılar şimdi de bu zarfları radyo dalga boylu teleskoplar ile izleyerek maddenin yıldızlara düşme hızını belirlemeye çalışıyorlar. Bu çalışma, ikiz yıldızların nasıl doğduğu ve yaşam sürecini nasıl ilerlettikleri açısından önemli bilgiler sağlayabilir. *: Her bir bölgenin ayrıntılı görüntüsüne ulaşmak için tıklayınız. Kaynak: Spitzer


Birbirine yakın duran yıldızların oluşturduğu çift yıldız sistemleri yaşam için uygun bölge bulundurmayabilirler. Bu sonuca NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu verileri ile ulaşıldı. Gözlem sırasında yıldız sisteminde bir toz diskine rastlandı. Yalnız bir farkla: Toz diski iki gezegenin çarpışması yoluyla oluşmuş. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Jeremy Drake: Bu bir bilim kurgu değil. Elde ettiğimiz veriler çift yıldız sistemlerinde gezegenlerin çarpışmalar nedeniyle barınamayacağını gösteriyor. Kuramsal olarak bu yıldızların çevresinde yaşamsal alan içinde gezegen elbette bulunabilir. Ancak böyle bir gezegendeki hayat şansı pek fazla sürmeyecektir diyor. Çift yıldızlar yıldız araştırmalarında özel bir yere sahiptir. Bu yıldızlar aslında birbirine çok yakın olduğu için ayırt edilmeleri zaman zaman zor olmaktadır. Birbirine 3.2 milyon km uzaklıkta (Güneş-Dünya uzaklığının yüzde 2'si) bulunan bu çift yıldızlar RS Canum Venaticorum olarak bilinen değişken yıldızlardır. Yıldızlar birbirinin çevresinde ve kilitli olarak birkaç günde ya da daha az sürede dolanırlar. Birbirlerine sıkıca bağlı olan bu yıldızlar Güneş boyutlarında olup 1-1.5 milyar yıl yaşındadırlar. Ancak bu yıldızlar Güneş'ten farklı olarak çok hızlı dönerler ve güçlü manyetik alanlara sahiptirler. Bu nedenle yakınlarındaki toz disklerini güçlü rüzgarlarla ileri doğru iterler. Ve işte bu nedenle gezegenler için karmaşık bir durum yaşanmaya başlanır. Bu yıldızların çevresinde dolanmaya çalışan gezegeni ise değişen kütle çekimi rahatsız eder ve yörüngesinin karışmasına neden olur. Bu nedenle gerek kuyrukluyıldızlar ve gerekse de başka gezegenlerle çarpışmaya uğrar. Kuramsal açıdan dile getirilen yaşam alanı ise sıvı suyun olabileceği bir yerdir ki böyle alanlar aslında çift yıldız sistemlerinde de bulunur. Tüm bunlara karşılık şimdiye kadar hiçbir yıldız sisteminde yaşam alanı içinde olan bir gezegene rastlanmadı. NASA-Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Marc Kuchner: Sistemlerin bu türleri gezegen sistemlerini geç bir zamanda oluşturabilir. Ancak bu kesinlikle düzensiz ve şiddetli bir gelecek olur diyor. Spitzer kızılötesi görüşüyle, üç ayrı sistemde erimiş lav sıcaklığında olan toz diskleri varlığını fark etti. Sistemlerden biri aslında 1983 yılında Kızılötesi Gökbilimsel Uydu tarafından keşfedilmesine karşılık alınan kızılötesi ışık fazla şüpheli bulununca onay alamadı. Bunun dışında Spitzer'de yakın zamanda başka bir çift yıldızın çevresinde sıcak bir toz diski olduğunu buldu. Araştırmacılar tozun yıldızlar tarafından güçlü rüzgarların etkisiyle uzağa yollanmış olduğunu belirtiyor. Bu toz gezegen çarpışmaları yoluyla oluşmuş olabilir. Bu tozlu disklerin daha yaşlı çift yıldız sistemlerinde bulunması ise bir tesadüf değil. Burada karmaşık bir şeylerin olduğu açık. Herhangi bir çift yıldız sisteminde varolan bir gezegende hayat olsaydı bambaşka bir gökyüzü olurdu. Yıldız Savaşları filmindeki Tatooine gezegeninde olduğu gibi gökyüzünde parlayan iki güneşleri olacaktı. Kaynak: Spitzer


Hayaldi gerçek oldu. 30 yıl önce Yıldız Savaşları filminde canlandırılan çift gün batımına sahip gezegen gerçek oluyor. NASA'nın Kepler Uzay Teleskopu ikili yıldızın çevresinde dolanan bir gezegen keşfetti. Sistem 200 ışık yılı uzağımızda bulunuyor. Yıldız Savaşları filmindeki 'Tatooine' gezegeninin tersine bu gezegen gaz ve kayalık karışımından oluşmuş ve oldukça da soğuk. Ancak keşif gökadamızda bulunan gezegen çeşitliliğini arttırdığı için önemli. Daha önce bu tür çiftine yörüngeli gezegenlerin var olması gerektiği ortaya sürülmüş ancak şimdiye kadar bunlardan bulunamamıştı. Kepler gezegeni bir yıldızının önünden geçerken yıldızın parlaklığını azalttığı için keşfedebildi. Keşif ekibinden William Borucki: Bu keşifle birlikte gezegen sistemleri arasında yeni bir sınıf doğdu diyor. Gökadamızdaki yıldızların çoğunluğunun ikili olduğu düşünülürse yaşamın sadece tek yıldızlı sistemlerde aranmaması gerektiği ortaya çıkıyor. Bu keşifle birlikte bilim insanlarının kuramı teyit edilmiş oldu. Kaliforniya'daki Mountain View SETI Enstitüsü başkanı Laurance Doyle başkanlığındaki ekip 150 000'den fazla Kepler verisini inceleyerek gezegen arıyor. Kepler Dünya büyüklüğünde ve yıldızının yaşam bölgesinde bulunup sıvı suyu tutma özelliğine sahip gezegenleri bulma yeteneğine sahip. Kepler 16 sistemindeki gezegen yörüngesinde dolanırken, küçük yıldızın büyük yıldızın önünde durmasıyla birincil tutulma ve büyük yıldızın küçük yıldızın önünde durduğunda ise ikincil tutulma gerçekleşir. Gökbilimciler sistemin parlaklığını etkileyen ve geniş bir yörüngeye sahip üçüncü bir nesne olacağını düşündüler. Bu nesne her iki yıldızı da içine alan geniş bir dairede dolanıyordu. Yıldızların kütle çekimi ve tutulma zamanlarındaki değişimler üçüncü bir nesnenin varlığını ortaya koydu. Çok küçük olan kütle çekiminin nedeninin küçük bir kütleye bağlı olduğu belirlendi. Sonuçlar 16 Eylül'de Science Dergisi'nde yayınlandı. Doyle: Bu tür örten çiftlerde yıldızların büyüklüğünü gezegen büyüklüğünü anladığımız geçişlerden çıkarırız. Kepler-16, yıldız tutulmaları ve gezegen geçişleri ile ilgili her iki veriyi de içeriyor diyor. Satürn boyutlarındaki Kepler- 16b, yaşamı barındıramayacak kadar soğuk ve yarı gaz yarı kayadan oluşmuş bir gezegen. Ana yıldız, Güneş'ten daha küçük. Yıldızların biri Güneş'in % 69'u diğeri % 20'si kadar. Yıldızlar Güneş'ten daha soğuk olduğu için de gezegen yaşam alanı dışında bulunuyor. Gezegenin yörünge dönemi ise Venüs'ün 225 günlük yörünge dönemine yakın: 229 gün. Lucasfilm Ltd'den San Francisco Industrial Light & Magic görsel efektler uzmanı John Knoll: Çoğu zaman bilimsel keşiflerin arkasında büyük bir hayal dünyası yatar. Öyküyü dile getirenlerin bu keşiflerle birlikte heyecanlandıklarından kuşkum yok. Hayallerimizi daha öteye taşıyarak zihinlerimize yeni olanaklar sunmalıyız diyor.


Yıldız Savaşları filminin kahramanı Luke Skywalker'ın dünyasındaki çift günbatımı yaşayan gezegen sayısı düşündüğümüzden fazla olabilir. Yeni bir çalışma çift yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin keşfi için bir yöntem öneriyor. Skywalker'ın Tatooine gezegeni bir zamanlar hayaldi ama şimdi böylesi gezegenlerin olduğu gerçek. İki yıldızın birbirine çok yakın olması ve birlikte hareket etmeleri, çevrelerindeki gezegenin en gelişmiş -teleskoplarla bile keşiflerini zorlaştıran bir özelliktir. Aslında Kepler ve diğer ötegezegen keşfi peşindeki teleskoplar için bu tür gezegenlerin keşfi, yörüngelerinin tutarsız olması nedeniyle zordur. Bunun için önemli ek gözlemler gerekir. Kuğu takımyıldızı doğrultusundaki bir bölgeye bakan Kepler yıldızların parlaklık değişimlerinden gezegen keşfetmektedir. Yıldızdan gelen foton sayısındaki değişme büyük bir olasılıkla yıldızın önünden geçen bir gezegenin göstergesidir. Yakın ikili sistemlerde büyük bir olasılıkla enerji kaybı nedeniyle gezegenler yıldızlara çok yaklaşmış olabilir. Böylesi dar alanlı sistemlerde Kepler gibi bir teleskobun bile gezegen keşfetmesi oldukça zordur. Tüm bu olumsuzluklara karşılık Cornell Üniversitesi'nden Diego J. Munoz ve Prof. Dong Lai bu gezegenlerin keşfi için bir yol olabileceğini düşünüyor. Onlara göre ikili yıldızın çevresinde dolanan ötegezegen nedeniyle görülecek tedirginlik saptanabilir. Munoz'a göre şimdiye kadar hiçbir ikili yıldızda bu yöntemle bir gezegen keşfedilmemesi şaşırtıcı.


Çift yıldızlı Kepler-16b gezegeni keşfinden sonra Kepler Uzay Teleskopu şimdi de çift yıldızlı bir sistem keşfi gerçekleştirdi. Çift yıldızlı sistem 4900 ışık uzaklıkta Kuğu takımyıldızında yer alıyor. Bu keşif bir çift yıldızın çevresinde birden fazla gezegen olabileceğini göstermekle kalmıyor aynı zamanda gökadamızdaki gezegen çeşitliliğini de arttırıyor. Kepler-47 Sistemi'ndeki çift yıldızlar birbirleri çevresinde 7,5 günde dolanıyor. Yıldızlardan biri Güneş büyüklüğünde ve Güneş'in % 84'ü kadar parlak. Diğeri ise Güneş'in üçte biri büyüklüğünde ve Güneş'in % 1'i kadar parlak olan küçük bir yıldız. San Diego Devlet Üniversitesi'nden Jerome Orosz: Çift yıldızlı bir sistemin çevresinde dolanan gezegenin keşfi, tek yıldızlı sistemlere göre daha zordur. Çünkü gezegenleri karmaşık yörüngeleri nedeniyle geçiş süreleri yani yörünge dönemleri bazen kısa, bazen uzun olabilir diyor. İç gezegen Kepler-47b, 50 günden az bir yörünge dönemine sahip. Gezegenin kızgın atmosferi nedeniyle yoğun bir metan bulutuyla örtülmüş bunaltıcı bir gezegen olduğu düşünülüyor. Dünya'nın 3 katı yarıçapa sahip gezegen şimdilik bulunan en küçük çift yıldızlı gezegendir. Diğer gezegen Kepler-47c ise yaşam alanı yani sıvı suyun olabileceği bölgede bulunuyor. Gezegenin yörünge dönemi ise 303 gün. Neptün'ün 3 katı büyüklüğündeki bu gaz devinin atmosferinin yoğun su buharından oluşmuş bulutlarla kaplı olduğu düşünülüyor. NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden William Borucki: Gökadamızda sadece Güneş gibi tek yıldızlar değil birçok yıldızlı yani ikili, üçlü ya da daha fazla yıldızdan oluşmuş sistemlerde bulunur. Şimdi yaşam olabilecek ya da yaşanılabilir özelliklere sahip gezegen türleri arasına çift yıldızlı sistemlerde girdi diyor. Araştırma ekibi Kepler'in ilettiği, eldeki 150 000'den fazla yıldıza ait parlaklık verilerinden faydalandı. Aynı zamanda Austin Teksas Üniversitesi'ne ait McDonald Gözlemevi'nin teleskopları ile de tayf ölçümleri gerçekleştirildi. Santa Cruz Kaliforniya Üniversitesi'nden Astrofizik ve Gezegen Bilimi profesörü Greg Laughlin: Kepler-47 çift yıldız sistemindeki gezegenlerin keşfi heyecan vericidir. Bu gezegenlkeri şu andaki kuramları kullanarak oluşturmak çok zordur. Ben dahil birçok kuramcı böylesi bir sistemin nasıl oluşabileceği hakkındaki düşüncelerimizi gözden geçirmemiz gerekecek diyor.


Çin'in uzay aracı Chang'e-2 Dünya'dan 7 milyon km uzaklıktaki Toutatis asteroitinin yakınından geçti. Chang'e-2 sondası 13 Aralık'ta, asteroitin 3,2 km kadar yakınından saniyede 10,73 km hızla geçerek asteroiti görüntüledi. Böylece Çin, Amerika birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Japonya'nın ardından bir asteroiti yakından görüntüleyen dördüncü ülke oldu. Sonda Dünya'dan hızla uzaklaşmaya devam ediyor. Ocak ayında Dünya'dan 10 milyon km uzakta olacak. Chang'e-2 Xichang Uydu Fırlatma Merkezi'nden 1 Ekim 2010'da fırlatıldı. Chang'e-1 sondasına daha donanımlı olan araç önce Ay'a yönelerek 9 Haziran 2011'de L2 Lagrange noktasına oturarak Ay haritası çıkarmaya başladı. Bu yıl bu yörüngesinden ayrılan sondanın sıradakiş hedefi Toutatis idi. Chang'e-2 çeşitli konularda da rekorlar kırdı. Ay gözlemi için ilk kez bir araç L2 noktasına yerleşti. Ay'ın haritasını yedi metrelik çözünürlükle gerçekleştirdi ki bu görüntülerin ayrıntısı Chang'e-1'in 17 katıdır. Toutatis'i yakından görüntüleyen ilk uzay aracı oldu. Çin'in Ay sondası programı başkanı Wu Weiren: Artık Çin'de gezegenler arası uçuş yapabilecek yeteneklere sahip araç üreten ülkeler arasındadır diyor. Wu Weiren'e göre uzay araştırmaları insanlığın geleceği için tüm ülkelerin yapması gereken ortak bir sorumluluktur. Bu nedenle de uluslararası işbirliğinin önemine dikkat çekiyor.


Çin Chang'e-4 Ay sondasını bu yılın sonunda fırlatmayı planlıyor. Sonda Ay'ın göremediğimiz yüzüne indikten sonra bir ilki deneyecek: Ay'da çiçek yetiştirecek. Sonda, yanında patates, arabidopsis , lahana ve hardal bitkileri ile Ay'da yürütülecek ilk biyolojik deney için ipekböceği yumurtası taşıyacak. Ay'da mini biyosfer deneyini Çin'in Chongqing Üniversitesi liderliğinde 28 Çin üniversitesi destekleyecek. Ay'da Yaşam Koşulları Özel alüminyum alaşımlı malzemeden üretilen silindirik teneke, 18 cm boyunda, 16 cm çapında olup 0,8 litre net hacim ve 3 kg kütlelidir. Teneke ayrıca hava, su, besin çözeltisi, küçük kamera ve veri iletim sistemi gibi ekipmanda içerecek. Sonda, tohumların Ay'da çiçeklenme aşamalarını fotoğraflayarak Dünya'ya iletecek. Astronotlar bugüne kadar Uluslararası Uzay İstasyonunda bitki yetiştirdi. Çin'in Tiangong-2 uzay laboratuvarında pirinç ve arabidopsis yetiştirildi. Ama bu deneyler yerden 400 km yüksekteki alçak Dünya yörüngesinde yapıldı. Dünya'dan 380 bin km uzaktaki Ay'da bunu denemek oldukça karmaşık bir iştir. Deneyin sorumlusu Chongqing Üniversitesi başkan yardımcısı Liu Hanlong, Ay'ın atmosferi olmadığından sıcaklığının 100 C derece ile -100 C derece arasında değiştiğini belirtiyor. Sıcaklığın -1 ile 30 C derece arasında tutulması ve nemin doğru değerde olması beslenme için oldukça önemlidir. Ay yüzeyindeki doğal ışığın teneke içine yönlenmesi için bir tüp kullanacağız. Böylece bitkilerin büyümesini sağlayacağız diyor deneyin baş tasarımcısı Xie Gengxin. Liu: Tohumların yeşermesi için Ay'daki fotosentez şartlarını araştırmak istiyoruz diyor. Neden patates ve arabidopsis? Arabidopsisin büyüme periyodu oldukça kısa ve duruma daha uygun. Patates ise gelecekteki uzay yolculukları için önemli bir besin kaynağı olabilir. Bu deneyle Ay yüzeyinde uzun süreli yaşamak için gerekli bilgiyi sağlamayı umuyoruz. Çin'de halkın ve özellikle gençlerin Chang'e-4 görevine katılmaları isteniyor. Çin Ulusal Uzay Ajansı yönetimi 2016'da öğrenciler arasında taşınacak aletlerin tasarlanmasıyla ilgili bir fikir yarışması başlattı. Yarışmaya 200'den fazla başvuru geldi ve bunların arasından Ay mini biyosfer deneyi seçildi. Ay'ın Arka Yüzü Ay'ın Dünya'ya kilitli olması nedeniyle uydumuzun bir yüzünü görebilmekteyiz. Ay'ın arka yüzü denilen kısım Dünya'dan göremediğimiz diğer yarısıdır. Bu bölgenin karmaşık jeolojik geçmişi ve bilimsel ve uzay keşifleri için hedef olması anlamına gelir. Ancak oraya inmek kolay değildir ve sinyalleri Dünya'ya yollamak için yardımcı uydu gerekmektedir. Çin Chang'e-4 uydusunu Mayıs sonu ya da Haziran başında Dünya ile Ay arasında çekim kuvvetinin sıfır olduğu Lagrange noktası, L2'ye yollamayı planlıyor. Bunun ardından uydunun Ay yüzeyine iniş süreci başlatılacak ve sonda Ay'ın Güney yarıküredeki Aitken havzasına indirilecek. Chang'e-4 ayrıca Hollanda, İsveç, Almanya ve Suudi Arabistan tarafından geliştirilen bilimsel aletleri de taşıyacak. 3 Yorumlar bahsettiğim Marsta Büyüyecek İlk Çiçek yazmın adresi şöyle: TUBITAK Bilim Teknik, Temmuz 2001, sayfa 80 (sayı 404). sevgili ümit, bu haber bana, yıllar öne TUBITAK Bilik Teknk dergisinde yayınladığım bir yazımı hatırlattı: Mars'ta Yetiştiilecek lk Çiçek. bunun sembolik olarak, barış ve umudu simgeleveceği, dünyadan izlenmesinin ortak bir insanlık ruhu yarratabileceğini faln anlatan bir yazıydı. arşivlerden bulunabilir ama bunu yapacak vaktim yok.yani yazınla ilgi gördüğüm için yzmak istedim. istersen, TUBITAK Bilim Teknik eski saylarına ait derginin dağıttıgı CD'lerden veya derginin stesinden bulup kullanabirsin... güzel Türkçe ile yazılmış haberlerini izliyorum. tebrik ve teşekkrler... m.e.özel Hemen bakarım hocam. Bulursam yazının altına bilgisini eklerim. Mars'da olmadı, yapılamadı ama Ay'da deney yapılacak. Bakalım sonuçları ne olur?


Eski Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ardından Çin Ay'a uzay aracı indiren 3. ülke oldu. Uzay aracı 14 Aralık 2013 günü Ay yüzeyine başarılı iniş yaptığını Dünya'ya bildirdi. Araç bundan sonra Ay turuna başladı. Ulusal Astronomi Gözlemevleri ve Çin Bilim Akademisi'nden Zheng Yong-Chun: Chang'e-3'e bağlı sondanın Ay yüzeyine başarılı inişi gerçekleşti diyor. Araç Ay'ın kuzey yarımküresindeki Yağmurlar Denizi bölgesinin kuzeyindeki Sinus İridum düzlüğüne indi. En yakın keşif krateri Laplace F olacak diyor Zheng. Bu heyecan verici bir başlangıç olabilir. 1 tonluk Chang'e-3 aracının Ay'a inişi oto-kontrol yöntemine dayanıyor. Eski Sovyetler Birliği'nin Luna 24 aracının 1976'da Ay'a yumuşak iniş yapmasından bu yana benzer yöntemi kullanan ilk araç da Chang'e-3 oldu. Araç bir robot bir de yüzey aracından oluşuyor. Araç güvenli iniş noktasını belirlemek amacıyla yaklaşık 100 metre yüksekten yüzey taraması yaptı. Daha sonra ayakları üzerine yumuşak iniş yapması için motorları yardımıyla yavaşladı. Yüzey aracı sadece Ay'ı değil aynı zamanda diğer gök cisimlerini de gözlemek amacıyla yanında birkaç araç daha götürdü. Chang'e-3'ün bir yıl boyunca görevde kalması planlanıyor. Ay robotuna Çin efsanelerinde yer alan Ay tanrıçası Yutu'nun adı verildi. Altı tekeri olan Yutu yaklaşık 140 kg ağırlığındadır. Araçta navigasyon ve kamera sistemi bulunuyor. Robotun olası istenmedik çukurlardan zarar görmemesi için altına bir kamera yerleştirilmiştir. Araçtaki güneş enerjisi sistemi 3 gece boyunca gerekli enerjiyi depolayabilmektedir. Konuyla ilgili ayrıca Kuark.org sayfasındaki habere de göz atabilirsiniz.


Çin'in Ay gezgini Yutu ve Chang'e-3 uzay aracı bulundukları yerin sert koşulları nedeniyle iki hafta süren zorunlu uykularından uyandırıldılar. Geçtiğimiz Cumartesi günü Yutu Pekin Uzay Kontrol Merkezi'nden gelen emirle uyanarak normal çalışma moduna girdi. Böylece Ay görevine başlamış oldu. Ay'da gece sıcaklığı sıfırın altında 180 Santigrad derece olduğundan ve aracın güneş panelleri için gerekli güneş ışığı ancak 14 günde bir bölgeye geldiğinden robot 26 Aralık'tan beri uyuyordu. Pekin Uzay Kontrol Merkezi'nden Zhou Jianliang: Ay'ın bu bölgesine karanlık çöktüğünden gezgin ile aracı uyutmak zorunda kaldık ve bu süre zarfında Dünya ile iletişimleri de kesildi. Yeterli güneş ışığı bölgeye düştüğünde önceden programlanmış çalışmalara başlama zamanı da geldi ve iki araçla da tekrar iletişim sağladık. diyor. Chang'e-3 ve taşıdığı robot 14 Aralık 2013'de Ay yüzeyine başarıyla inmişti. .


NASA'nın Gökada Gelişim Tarayıcısı yeni yıldızların oluşturduğu çivi başı görüntüsüyle bir gökadanın kuyruğunu yakaladı. Komşu Başak Kümesi'nde yer alan IC 3418 kuyruklu gökadası yıldızların oluşumuyla ilgili yeni fikirler vermektedir. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden Janice Hester: Gökadanın içindeki gaz dışarı doğru üfleniyor. GALEX'in gözlemlerinden gaza sert bir rüzgarın etki ettiği sonucu çıkarılıyor. Buna karşılık daha ağır olan yıldızların değil, yıldız oluşumundan sonra kalan gazın hareketlendiğini gösteriyor diyor. Evrende çok sayıda gökada çarpışmaları olmaktadır. Gökadamız Samanyolu da, birkaç milyar yıl içinde Andromeda ile etkileşime girecektir. Genellikle çarpışmaya uğrayan gökadalarda böylesi kuyruk yapıları ortaya çıkmaktadır. Hester ve ekibi benzeri olmayan bir görüntüye sahip IC 3418'in kuyruğunu ortaya çıkardı. Başak Kümesi'nde bulunan 54 milyon ışık yılı uzaklıktaki IC 3418, çarpışan bir gökada değildir. 1500 gökadası olan kümenin bir üyesi olan IC 3418'deki gaz saniyede 1000 km ya da saatte 3.2 milyon km gibi inanılmaz bir hızla dışarı doğru itiliyor. Gökbilimciler bu kuyruğu GALEX'in teknolojisinin yardımıyla gördüler. Kuyruktaki genç ve büyük yıldızların oluşturduğu topluluk uzay teleskobunun görebildiği morötesi alanda ışıma yaparlar. Buradaki genç yıldızların varlığı, sürüklenen gazın çoğunlukla hidrojenden oluştuğunu göstermektedir. Carnegie Teknoloji Enstitüsü'nde çalışan ve GALEX ekibi üyelerinden Mark Seibert: IC 3418'in kuyruğu burada yeni yıldızları oluşumunu sağlayan, itilen gazlarla dolu olduğunu gösteriyor. Hester ayrıca kuyruğun çevreyle yalıtım yaparak yeni yıldız oluşumunu destekleyen mükemmel bir yapıda olduğunu belirtiyor. Bu kuyruk, bizim yıldız oluşumlarının arkasında hangi olayların yattığını araştırmamıza olanak sağlıyor. Bu değişimleri ve gökada yaşam döngülerini anlamak, yıldız oluşumlarından geçiyor. Buradaki sürecin sonunda gezegenlerin nasıl oluştuğunu da anlayabiliriz. İlk görüntünün büyük ölçeği için tıklayınız. İkinci görüntünün büyük ölçeği için tıklayınız. Kaynak: GALEX


Yeni keşfedilen Jüpiter benzeri dünyanın sıcaklığı o kadar fazla ki gezegen tanımlamasını değiştiriyor. Sıcaklığı 4600 C derece dolayında olan gezegen bu haliyle çoğu yıldızdan da sıcak; Güneş'ten sadece 1200 C derece soğuk. 2,8 Jüpiter kütleli gezegen yıldızına yakın olması nedeniyle aşırı ısınarak atmosferi uçmuş, yarı yarıya gazdan oluşmuş bir dev. Yıldızına kilitli dolandığı için gezegenin gün kısmı sürekli yıldızın yoğun ışınımı altında olduğundan su, karbondioksit ve metan gibi moleküllere rastlanmaz. Gece tarafının sırrı henüz çözülememekle birlikte bu tür moleküllerin oluşması mümkün olabilir. Ohio Üniversitesinden Prof. Scott Gaudi: Kütlesi açısından tipik bir gezegen olmasına karşılık sıcaklığı nedeniyle aykırı bir dünyayla karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor. Kelt-9b adlı aşırı sıcak gezegen Güneş'e göre iki kat fazla ışık yayan ve iki kat daha sıcak olan Kelt-9 yıldızının çevresinde dolanıyor. Gaudi ile birlikte araştırmayı yürüten Vanderbilt Üniversitesinden Keivan Stassun: Kelt-9'dan yayılan ışıma gezegenin buharlaşmasına yol açabilir. Ya da yüzeyde kayaları varsa bunların kaynamasına neden olabilir diyor. Yıldız şu an genişliyor ama bunun nedeni birşeyleri yutması değil. KELT-9 yaklaşık bir milyar yıl içinde kırmızı bir deve dönüşeceğinden şişmektedir. Yaşam için uzun vadeli projeler ya da umutlar Kelt-9b için pek mümkün görünmüyor. Gaudi'ye göre gezegenin atmosferi yüksek düzeyde morötesi ışımaların etkisiyle uzayda kuyruk oluşturarak buharlaşmış olabilir. Gaudi ve Stassun yaşanabilir gezegen arayışı sürerken aynı zamanda böylesi aykırı örneklerin de araştırılması gerektiğini belirtiyor. Son zamanlarda Proxima Centauri ve Trappist-1 gibi Güneş benzeri ya da daha küçük yıldızların çevresinde Dünya benzeri gezegenlerin keşfedilmesi asıl hedef olarak görünmektedir. Düşük kütleli yıldızların çevresini aramak daha kolaydır. Diğer taraftan Kelt-9b'nin yıldızı Güneş'ten daha büyük ve sıcak olduğundan araştırmaların eksik kısmını tamamlar. Kelt-9b, sıcak gezegensel sistemlerin nasıl oluştuğunu anlamak için özel bir örnektir. Oradaki dünyaların çeşitliliğini görmeye çalışırken gezegenlerin nasıl oluştuğunu, geliştiğini ve hangi koşullar altında yok oldukları bilgisine de ulaşmaya çalışıyoruz diyor Stassun. Gezegen, Arizona'daki Winer Gözlemevindeki Kelt-Kuzey teleskopu kullanan gökbilimcilerce fark edildi. Kelt-9 yıldızında her 1,5 günde gözlenen parlaklık azalması yıldızın önünden bir cismin geçtiğini gösteriyordu. Bu da cismin yörünge döneminin 1,5 gün olduğu anlamına geliyordu. Sonraki gözlemler sinyalin bir gezegene ait olduğunu doğruladı ve gökbilimcilerin sıcak Jüpiter dediği cisim ortaya çıktı. Gökbilimciler Spitzer, Hubble ve yakında göreve başlayacak olan James Webb teleskoplarıyla Kelt-9b'ye yakından bakmak istiyor. Hubble gözlemleri gezegenin gerçekten de kuyruğu olup olmadığını ortaya çıkarabilir. 1 Yorum Bizden kaç ışık yılı uzaklıkta acaba ?? Ohh ne guzel hiç kar-kış, soğuk yok hep sıcak 🙂 Bi de Scott Web uzay teleskobu ne zaman fırlatılacak ?? Ailecek sabırsızlıkla bekliyoruz ... Hubble emekli olsun artık çok çalıştı hak etti küheylan


Gökbilimciler yakınındaki yıldızdan çaldığı gazı düşünülenden 10 kat daha hızlı yutan bir karadelik keşfetti. 12 milyon ışık yılı uzaklıktaki NGC 7793 gökadasının eteklerinde yer alan P13 adlı karadelik dakikada 100 milyar kere milyar sosisli sandviç eşdeğerinde maddeyi midesine indiriyor. Uluslararası Radyo Astronomi Araştırma Enstitüsü ve Curtin Üniversitesi'nde çalışan gökbilimci Dr. Roberto Soria gazın karadeliğe düşmesinin ısınmasına ve parlamasına neden olacağını belirtiyor. Daha önce büyük olduğu sanılan bu karadelik aslında diğerlerine göre çok daha parlak. Genellikle bir karadeliğin gaz yeme hızının büyüklüğüyle orantılı olduğu düşünülüyordu diyor Soria. Yani P13 gibi bir karadeliği Samanyolu'ndaki daha az parlak ancak büyük karadeliklerden biri gibi görmek mantıklı. Dr Soria ile Strasbourg Üniversitesi'ndeki meslektaşları P13'ün kütlesini ölçtüler. Güneş'ten bir milyon kez daha parlak olması büyüklüğüyle uyuşmayınca çok fazla madde yuttuğu sonucuna varıldı. Buradaki düşüncede bir sınır yok. Karadelik ne kadar gaz yutarsa o kadar ışık üretebilir diyor Dr. Soria. Dr Soria P13'ün Güneş'ten 20 kat daha ağır bir üstdev yıldızın çevresinde dolandığını belirtiyor. Bilim insanları karadeliğin yakınından gelen X-ışınlarınca aydınlatan bölge ile ana yıldızın daha parlak olan yakınındaki bölgeyi temel alarak bu sonuca ulaştı. Bu bilgilerle çiftin birbiri çevresinde 64 günlük dönemde dolandığını ve hızları ile yörünge şekillerini ortaya çıkardık diyor Dr. Soria. Karadeliğin en az 15 Güneş kütlesinde olduğunu belirledik. Dr Soria P13 karadeliğini Dünya yeme şampiyonu Japon Takeru Kobayashi'ye benzetiyor. Vücuduyla orantısız bir şekilde sosisli sandviç yeme şampiyonu Takeru Kobayashi gibi bu karadelikte küçük olmasına karşılık çok hızlı gaz yemektedir. Dr Soria P13'ün karadeliklerin ultra parlak X-ışını kaynakları arasında olduğunu söylüyor. Bu karadelik öyle hızlı gaz yutuyor ki dev yıldızı bir milyon yıl gibi kozmik ölçülere göre rekor sayılacak sürede yok edebilir.


ESO'nın Çok Büyük Teleskopu ile gökbilimciler bugüne kadar ki en büyük yıldızları keşfettiler. Bu büyük yıldızlar, çok güçlü rüzgarları nedeniyle güneşten milyonlarca kez daha parlaktır. Akla yıldızlar acaba ne kadar büyük olabilir sorusu geliyor. Gökbilimciler Sheffield Üniversitesi'nden Astrofizikçi Paul Crowther liderliğinde ESO'nun Çok Büyük Teleskopu'nu NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun arşivlerindeki verilere ek olarak bir çalışma gerçekleştirdiler. Çalışmada NGC 3603 ve RMC 136a ayrıntılı olarak incelendi. NGC 3603, Dünya'dan 22 000 ışık yılı uzaklıkta bulunan toz ve gazdan oluşmuş büyük bir yıldız fabrikasıdır. RMC 136a ise 165 000 ışık yılı uzaklıktaki, komşu gökada Büyük Magellan Bulutu'ndaki Tarantula Bulutsusu'nda yer alan genç ve büyük sıcak yıldızları barındıran bir kümedir. Ekip 40 000 derecenin üzerindeki yüzey sıcaklıklarıyla Güneş'ten en az yedi kere daha sıcak ve birkaç milyon kere daha parlak olan birçok yıldızın olduğunu gördüler. Bu yıldızlar eldeki modellere göre 150 güneş kütlesindeki maddeyle oluşmuş olmalıdır. Şimdiye kadar keşfedilen en büyük yıldızlar ise R136a içindeki R136'da bulundu. Buradaki yıldızlar doğum anında 265 ile 320 güneş kütlesi arasındaki bir kütleye ulaşmışlar. Gökbilimciler NGC 3603'deki bir çift yıldızın* kütlelerini kümedeki yıldızlar için ölçü olarak alıyor. Bu kümedeki yıldızlar A1, B ve C sınıfında ya da 150 güneş kütlesine yakın büyüklüğe sahiptir. Çok büyük yıldızlar yapılarındaki kütleyi dışarıya doğru çok güçlü olarak atarlar. İnsanlardan farklı olarak bu yıldızlar kilolu doğarlar ve yaşlandıkça kilo kaybederler. Örneğin R136a1 yıldızı henüz 1 milyon yıl yaşında olmasına karşılık orta yaşlı bir yıldız sayılır. Çünkü yıldız çok şiddetli bir kütle kaybına uğramaktadır. Yıldız şimdiye kadar kütlesinin beşte birini (50 güneş kütlesinden daha fazlasını) kaybetti diyor Paul Crowther. Güneş'in yerine eğer bu yıldız olsaydı, Güneş'in parlaklığı bu yıldızın yanında bir Dolunay parlaklığı kadar olurdu. Yalnız bu kadar da değil. Bir yıl 3 hafta olacak ve yıldızdan gelen çok şiddetli morötesi ışınım dünyayı sarıp yaşamı elverişsiz bir hale getirecekti diyor ekip üyelerinden Kele Üniversitesi'nden Raphael Hirschi. Bu çok büyük yıldızlara evrende ender rastlanır ve genellikle yoğun yıldız kümelerinde bulunurlar. Bu yıldızları normal yıldızlardan ayırmak için ise VLT'nin kızılötesi aletlerinin gücüne ihtiyaç duyulur. Ekip küme içindeki yıldızların en yüksek kütleye sahip olanlarının sayısını da ortaya çıkardı. En küçük yıldızlar 80 Jüpiter kütleli ve aşağısında olup yıldız olmayı başaramamış kahverengi cücelerdir. Üst sınır ise 300 güneş kütlesi kadardır. Toplamda 100 000 yıldızın ışıma gücüne sahip R136 kümesinde şimdilik dört yıldızın doğumda 150 güneş kütlesinde olduğu bulundu. Kümedeki yıldızların yarısının 150 güneş kütlesinde olduğu düşünülüyor. R136a1, Dünya'ya en yakın büyük yıldız kümesi Avcı Bulutsusu'na göre elli kat daha parlaktır. 6 ile 150 güneş kütleli yıldızlar süpernova şeklinde patlayarak bir nötron yıldızına veya karadeliğe dönüşürler. R136a1 şimdiye kadar bulunan en büyük yıldız olmamasına karşılık 10 milyon güneş parlaklığına sahiptir. Crowther yakın zamanda böylesi büyük yeni canavarların keşfinin beraberinde yeni bir rekorla getireceğini ümit ediyor. * NGC 3603'deki A1 sınıfındaki çift yıldız 3.77 günlük bir yörünge dönemine sahiptir. Sistemi oluşturan iki yıldız 120 ve 92 güneş kütlelidir. Kaynak: ESO


Gökyüzüne baktığınızda farkında olmadan geçmişe yolculuk yaparsınız. Örneğin Güneş'i ele alalım. Gördüğünüz sekiz dakika önceki Güneş'tir. Gece gökyüzünde parlayan Jüpiter'e baktığınızda yaklaşık yarım saat önceki halini görürsünüz. Ya da gökyüzünün parlak yıldızlarından Vega'ya baktığınızda 25 yıl geçmişe gidersiniz. Komşu gökada Andromeda'nın ışığı ise 2,5 milyon yıl önce yola çıkmıştır. Gökbilimciler çok daha fazla geçmişe gidebilmek için yoğun çaba gösteriyor. İşte onlardan bir grup araştırmacı 13 milyar yıl öncesine kadar gitmeyi başardı. Yale Üniversitesi ve Kaliforniya-Santa Cruz Üniversitesi'nden bir grup araştırmacı evren şimdiki yaşının sadece % 5'i yaşındayken oluşmuş bir gökadayı görüntüledi. Ekip bu çalışmada Hawaii'deki WM Keck Gözlemevi'nin 10 metrelik teleskopu üzerindeki MOSFIRE aletinden yararlandı. Görüntülenen gökada şimdiye kadar bulunan en uzak ve neredeyse kozmik sınırda yer alan cisim oldu. EGZ-zs8-1 kod adlı gökada daha önce NASA'nın Hubble ve Spitzer uzay teleskoplarının özel renk sistemlerinde görülmüştü. Gökada erken evrendeki en parlak ve kütleli cisimlerden biridir ve Samanyolu'na göre 80 kat daha hızlı yıldız üretmektedir. Uzaklığı doğru ölçülen ancak bir avuç gökada bulunuyor. Gökadaların bize olan uzaklığını netleştirebilmek için çok güçlü teleskoplara ve aletlere ihtiyaç duyulmaktadır. MOSFIRE aleti de bunlardan biridir. Erken evrende oluşmuş gökadalar yeniden iyonlaşma adı verilen bir sürecin başlamasına neden olmuştur. Yeni keşfedilen bu gökada da aynı süreç görülmektedir. Ancak bu gökadalar bugün çevremizde gördüğümüz yakın gökadalardan oldukça farklı bir görünümdedir. Erken dönemde oluşmuş gökadalar çok büyük kütleli yıldızlar oluşturmuş ve kısa sürede bu yıldızların patlamasına sahne olmuşlardır. 2018 yılında göreve başlaması planlanan James Webb Uzay Teleskopu ile çok daha ayrıntılı çalışmalar yapılabilecek. EGS-zs8-1 gibi antik bir gökadanın ışığına bakarak içerdiği gaz daha net anlaşılabilecek. Üstelik James Webb ile birlikte gökadaların uzaklıkları daha hassas ölçülebilecek. Meraklısına makale linki: P. A. Oesch, P. G. van Dokkum, G. D. Illingworth, R. J. Bouwens, I. Momcheva, B. Holden, G. W. Roberts-Borsani, R. Smit, M. Franx, I. Labbe, V. Gonzalez, D. Magee. A SPECTROSCOPIC REDSHIFT MEASUREMENT FOR A LUMINOUS LYMAN BREAK GALAXY ATz= 7.730 USING KECK/MOSFIRE. The Astrophysical Journal, 2015; 804 (2): L30 DOI: 10.1088/2041-8205/804/2/L30


Bu görüntü Samanyolu'ndan 160 000 ışık yılı uzaklıktaki uydu gökada Büyük Macellan Bulutu'ndaki bir süper balonu gösteriyor. N44 adlı dev bulutsunun içinde birçok yıldız oluşturan yıldız kümelerinden NGC 1929'da yer alıyor. Bu tür bulutsular kütleli yıldızların süpernova ile patlamasının ardından uzaya yaydıkları yoğun ışıma ve yüksek hızlarla savurdukları madde sonucunda oluşuyor. Rüzgarlar ve süpernovanın şok dalgaları ile süper gaz balon içinde dev boşluklar meydana geliyor. NASA'nın Chandra X-Işını Teleskopu bu rüzgarların ve şokların ürettiği sıcak bölgeleri , Spitzer Uzay Teleskopu ise kızılötesi ile tozun ve soğuk gazın nerede olduğunu görüntüledi. Bulutsudaki gazın parlamasına neden olan sıcak ve genç yıldızlardan gelen morötesi ışıma ise ESO'nun 2,2 m'lik Max-Planck-ESO Teleskopu ile görüntülendi.


Fırıldak ya da M101 Gökadası NASA'nın dört ayrı teleskopu ile morötesi, kızılötesi, görünür ve X-ışını ortamlarında görüntülendi. Ortaya çıkan birleştirilmiş görüntüde M101'ün sarmal kollarına sıkıca sarılmış genç ve yaşlı yıldızların eşit dağılımı göze çarpıyor. Bu tür görüntüler gökbilimcilere tüm parçanın özelliklerini sunarak görülmeyeni ortaya çıkarır. Bu görüş aynı zamanda kamera, morötesi kamera, gece görüş gözlüğü ve X-ışını ile bir yere bakmaya benzer. Fırıldak Gökadası Büyükayı takımyıldızında yer almaktadır. Fırıldak Gökadası Samanyolu'na göre % 70 daha büyük olup 170 000 ışık yılı çapında ve 21 milyon ışık yılı uzağımızdadır. Yani insanın Dünya'da var olmasından 21 milyon yıl önceki ışıklarını görüyoruz. Bu da gördüğümüzün 21 milyon yıl önceki M101 olması demektir. Bileşik görüntüdeki en sıcak ve en enerjik alanlar Chandra X-Işını Gözlemevi'nin elde ettiği X-ışını görüntüsünde gözlenen mor renkte parlayan yıldızlar, milyon derecelik gazın çevirdiği ve çarpışan maddeyle kuşatılmış karadelikler oluşturuyor. |Chandra'nın elde ettiği X-Işını görüntüsü. |Spitzer'in elde ettiği kızıötesi görüntü. |Hubble'ın elde ettiği görüntü. |GALEX'in elde ettiği morötesi görüntü. Spitzer Uzay Teleskopu'nun kızılötesi ile elde ettiği kırmızı görüntü ise yeni yıldız oluşumlarının gerçekleştiği tozlu kısımları göstermektedir. Hubble Uzay Teleskopu'nun elde ettiği sarı görüntü ışığın çoğunun yıldızlardan alındığı görünür bölgeye aittir. Bu görüntü aynı zamanda kızılötesi ile görülen sarmal yapının toz şeritlerini ortaya çıkarmaktadır. Gökada Gelişim Tarayıcısı ile elde edilen mavi görüntü yaklaşık 1 milyon yıl önce oluşmuş sıcak ve genç yıldızları morötesi dalga boyunda ortaya çıkarıyor.


'Başıboş' gezegenler Güneş Sistemindeki gezegenlerle karşılaştırılabilir kütlelere sahip olup ancak bir yıldıza bağlı olmayan yani serbest dolaşan ve bulunması zor kozmik cisimlerdir. Şimdiye kadar bunlardan çok azı keşfedildi. Avrupa Güney Gözlemevi teleskopundan ve diğer birimlerden gelen verileri kullanan gökbilimciler ekibi gökadamızda en az 70 yeni başıboş gezegen keşfetti. Bu şimdiye kadar keşfedilen en büyük başıboş gezegen grubudur ve gizemli galaktik göçebelerin kökenlerini ve özelliklerini anlamaya yönelik önemli bir adımdır. Avusturya Viyana Üniversitesinden Nuria Miret-Roig: Ne kadar olduklarını bilmiyorduk ve bu kadar çok gezegen bulduğumuz için heyecanlıyız diyor. Onları aydınlatan herhangi bir yıldızdan uzakta saklanan başıboş gezegenlerin normal yollarla görüntülenmesi imkansızdır. Bununla birlikte Miret-Roig ve ekibi oluşumlarından birkaç milyon yıl içinde gezegenlerin hala parlak olacak kadar sıcak olmasından yararlanarak büyük teleskoplardaki hassas kameralar ile bu cisimleri doğrudan tespit edebildi. Akrep ve Yılancı takımyıldızları içinde yer alan Güneş'e yakın yıldız oluşturan bölgede Jüpiter ile benzer kütlelere sahip en az 70 başıboş gezegen buldular. Pek çok haydut gezegeni tespit etmek için yerdeki ve uzaydaki bir dizi teleskoptan yaklaşık 20 yıl boyunca alınan veriler kullanıldı. Gökyüzünün geniş bir alanında on milyonlarca kaynağın küçük hareketlerini, renklerini ve parlaklıklarını ölçtük. Ölçümler bu bölgedeki en zayıf cisimleri olan başıboş gezegenleri güvenli şekilde tanımlamaya izin verir diyor Miret-Roig. Keşif için ESO'nun çeşitli gözlem araçlarından yüzlerce saatlik gözlem ve buna karşılık gelen on binlerce geniş alan görüntüsü ve onlarca terabayt veri kullanıldı. Ekip ayrıca Avrupa Uzay Ajansı ve Gaia uydusundan elde edilen verileri kullanarak evrenin araştırılması ve anlaşılmasında yer ve uzay merkezli teleskopların işbirliğinin büyük bir başarıya yol açtığına işaret etmektedir. Çalışma henüz keşfetmediğimiz bu zor ve yıldızsız gezegenlerden çok daha fazlası olabileceğini gösteriyor. Ekip üyesi Herve Bouy: Yıldızı olmadan Samanyolu'nda serbest dolaşan bu gezegenlerden milyarlarcası olabilir diyor. Yeni keşfedilen başıboş gezegenleri inceleyerek gökbilimciler bu gizemli cisimlerin nasıl oluştuğuna dair ipuçları bulabilirler. Bazı bilim insanları başıboş gezegenlerin bir yıldızın oluşumuna yol açamayacak kadar küçük bir gaz bulutunun çökmesinden oluşabileceğine ya da ana sistemden atılmış olabileceğini düşünüyor. Ancak hangi mekanizmanın daha olası olduğu bilinmiyor. Teknolojideki ilerleme bu başıboş gezegenlerin gizeminin kilidini açmaya devam ediyor. ESO'nun kurulması devam eden Son Derece Büyük teleskopuyla da daha ayrıntılı gözlemler yapılabilecek. Son derece sönük olan bu cisimleri mevcut araçlarımızla çok kısıtlı şekilde inceleyebiliyoruz. ELT bu nedenle çok önemli bir adım olacak diyor Bouy. Notlar Ekip tarafından bulunan başıboş gezegenlerin tam sayısını belirlemek zordur. Mevcut gözlemlerle bu cisimlerin kütleleri ölçülemez. 13 Jüpiter kütlesinden daha büyük kütleli olanlar büyük olasılıkla gezegen değildir ve bu nedenle sayıya eklenmezler. Bununla birlikte ekibin belli kütle değeri olmadığından başıboş gezegen sayısına bir üst sınır sağlamak için gezegen parlaklığına güvenmek zorunda kaldılar. Parlaklık doğrudan gezegenlerin kendisiyle ilgilidir. Gezegen ne kadar yaşlı olursa o kadar soğuk ve daha az parlaklıkta olur. Çalışılan bölge eskiyse örnekteki en parlak cisimler muhtemelen 13 Jüpiter kütlesinden ağır ve bölge gençse hafiftir. Çalışma bölgesinin yaşındaki belirsizlik göz önüne alınırsa bu yöntem 70 ile 170 arası başıboş gezegen sayısı vermektedir.


Chandra ile X-ışınları ve Hubble ile görsel bölgedeki verilerin birleştirilmesiyle oluşturulmuş bu görüntüde Dünya'dan 7 milyar ışık yılı uzaklıktaki El Gordo olarak bilinen ACT-CL J0102-4915 gökada kümesi görülüyor. Küme çok büyük kütleli olduğundan İspanyolca'da 'şişman kişi' anlamına gelen El Gordo olarak adlandırıldı. El Gordo ilk kez 2012 başında Chandra ve yer-merkezli teleskopların verileriyle keşfedildi. El Gordo benzerlerine göre en sıcak, en büyük ve en fazla X-ışını yayan ilginç bir gökada kümesidir. Yeni Hubble verilerine göre El Gordo 3 milyon kere milyar Güneş kütlesindedir. Bu ise önceki tahminlere göre % 43 daha büyük kütleli olması demektir. Yeni Hubble çalışmasına göre bu muazzam kütlenin büyük bir kısmı gizli karanlık maddeye ait. Görüntüde karanlık madde dağılımı mavi renk ile gösterilmiştir. Karanlık madde kendisini göstermese de, gökbilimciler kütle çekimini adeta bir ayna gibi kullanarak uzak gökadalardaki çekim etkisiyle bozulmayı hesaplayarak ölçtüler. Bu kütle tahmini için ön plandaki yıldızların da yerini aldığı görsel alandaki Hubble görüntüsü üzerine pembe ile boyanmış Chandra'nın X-ışını verileri işlenmiştir. X-ışını görüntüsü aynı zamanda El Gordo'nun bir kuyrukluyıldız gibi olan uzun kuyruğunu da ortaya çıkarmış. Görsel veriyle birlikte saatte birkaç milyon kilometre hızla birbirinin içinden geçmekte olan iki gökada kümesini de gözler önüne serildi. El Gordo'nun bu hali Dünya'dan 4 milyar ışık yılı uzaklıktaki Mermi kümesiyle de benzerlik gösteriyor.


Spitzer ve Hubble Uzay Teleskoplarının güçlerini birleştiren araştırmacılar kozmik büyütme yardımıyla en uzaktaki gökadayı keşfetmiş olabilir. Evrenin daha 500 milyon yıl yaşındayken oluşmuş gökada görüntüde pırıl pırıl parlamaktadır. Gökada evrenin karanlık döneminin sona ermesinin hemen ardından oluşmuştur. Bu dönemin sonunda karanlık evreni, ışık saçan yıldızlarla oluşmuş gökadalar sarmaya başlamıştı. Bu küçük gökadanın keşfi kozmik tarihin en uzak ve en derin çağının aydınlanmasında önemli bir pencere açmaktadır. Baltimore John Hopkins Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü'nden Wei Zheng: Bu gökada şimdiye kadar rahat bir şekilde gözlediğimiz en uzak nesnedir. Bu ve diğer uzak nesneler evrenin erken dönemini çalışırken bize yardımcı olurlar. Böylece evrenin karanlık döneminin nasıl sona erdiğini açıklayabileceğiz diyor. Gökada'dan çıkan ışık, NASA'nın teleskoplarına varıncaya kadar 13,2 milyar ışık yılı yol aldı. Başka bir ifadeyle Hubble ve Spitzer'in gözüne takılan gökadanın ışığı evrenin yaşı şimdikinin % 3,6'sı kadar iken yola çıkmıştı. Teknik anlamda bu gökadanın kırmızıya kayma değeri ,z, 9,6 dır*. Genellikle tek renkte ve frekans bandında bir an için görülebilen diğer gökadalardan farklı olarak bu gökada beş farklı dalga boyunda gözlenmiştir. Hubble Uzay Teleskopu görünür ve kızılötesi dalga boylarından oluşan toplam dört dalga boyunda ve beşinci dalga boyu ölçümü olarak da Spitzer Uzay Teleskopu uzun dalga boyu olan kızılötesinde gözlem yaptı. Bu çok uzak noktalar günümüzdeki en büyük teleskopların bile algılama alanı dışında kalmaktadır. Erken dönemde oluşmuş uzak gökadaların keşfi için gökbilimciler genellikle kütle çekimsel mercek yöntemini kullanır. İlk kez Albert Einstein tarafından dile getirilen bu yöntemde öndeki bir nesne arkadaki nesneden gelen ışığı bir mercek gibi bükerek onu büyük gösterir. Gökadamız ile keşfedilen gökada arasında yer alan devasa bir gökada kümesi, uzaktaki gökadadan gelen ışığı 15 kat daha parlaklaştırarak nesneyi büyütmüştür. Hubble ve Spitzer'in gözlemlerine dayanarak gökbilimciler gördükleri görüntüye göre gökadanın Samanyolu'nun % 1'i büyüklüğünde ve yaklaşık 200 milyon yıl yaşında olduğunu düşünüyor. Mevcut kuram da ilk gökadaların küçük oluşması gerektiğini söylüyor. Bu küçük gökadalar birleşerek daha büyük gökadaları oluşturmuş ve sonuçta günümüz evreni meydana gelmiştir. Bu ilk gökadalar evrenin bu iyonlaşma çağında çoğalarak karanlık çağın bitmesine neden oldu. Bu dönem yani hidrojen gazının soğumaya başlaması Büyük Patlama'dan 400 000 yıl sonra gerçekleşti. İlk yıldızlar ve onların içinde bulunduğu gökadalar ise birkaç milyon yıl sonra ortaya çıktılar. Bu erken dönemin gökadası tarafından yayınlanan ışık ise elektronu kaybederek nötr duruma geçen hidrojen atomları tarafından salındığı düşünülmektedir. Gökbilimciler ilk yıldızlar ve gökadaların evrende ortaya çıkışının, 2018'de fırlatılması planlanan, Hubble ve Spitzer'in yerini alacak olan James Webb Teleskopu'nun gözlemleri ile ortaya çıkacağını düşünüyor. Yeni teleskopun ilk hedefleri arasında da bu gökada olacaktır. Dip Not: * Gökbilimciler ışığın yolculuğundan evrenin genişleme tarihini de bulmaya çalışır. Buna kırmızıya kayma denir z ile ifade edilir. Genel olarak değeri büyük olan bir z değeri nesnenin Samanyolu'ndan ne kadar uzakta olduğunu ortaya çıkarır. Hubble'dan önce gökbilimciler z değeri 1'e yakın olan gökadaları gözleyebiliyorlardı. Hubble 1995'de z=4 değerinde, 2004'te takılan gelişmiş kamerasıyla z=6 değerine ve kızılötesi kamerasıyla z=7 değerine, son olarak da WFC3 ile de z=8 ile 10'a yakın değerlere ulaştı. James Webb Teleskopu ile Büyük Patlamadan 275 milyon yıl sonrasına yani z=15 değerine ulaşılacağı bildiriliyor. Evrende bilinen ilk yıldızların z=15 ile 30 arasında oluştuğu düşünülüyor.