M87 adıyla bilinen dev gökada bir beyzbol oyuncusuna benziyor. Çünkü bir yıldız kümesini saatte yaklaşık 3 milyon kilometre hızla dışarı attığı belirlendi. HVGC-1 olarak adlandırılan yeni küme bilinen en yüksek hıza sahip cisim olarak kayda geçti. Küme gökadalar arası boşlukta hızla yol alıyor. The Astrophysical Journal Letters'da yayınlanan makalenin baş yazarı Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Nelson Caldwell: Gökbilimciler daha önce kaçak yıldız keşfetmişti ancak ilk kez bir kümenin kaçışına tanık oldular diyor. HVGC-1 kümesi kısaca HVGC olarak bilinen süper hızlı küresel küme sınıfındadır. Küresel kümeler erken evrenin kalıntılarıdır. Bunlar birbirine yakın binlerce yıldızın birlikteliğiyle oluşmuş ve birkaç düzine ışık yılı çapında küre şekilli cisimlerdir. Samanyolu'nda 150 dolayında küresel küme olduğu biliniyor. Dev eliptik gökada M57'de binlerce küme olduğu düşünülüyor. HVGC-1 başarılı bir vuruşun etkisiyle fırlamış gibidir. Keşif ekibi yıllardır M87'yi inceliyor. Ekip çalışmaları sırasında arka plandaki gökadaları, gökada içindeki yıldız kümelerini farklı renklerle işaretledi. Yüzerce küresel kümeyi yakından inceleyebilmek için Arizona'daki MMT Teleskopu üzerindeki Hectospec adlı aleti kullandılar. Kümenin hızı eldeki verilerin bilgisayar yardımıyla işlenmesi sonucu hesaplandı. Gözlenen gariplikler için hesaplar tekrar ve elle yapıldı. Sonuçta bazı hatalar giderildi ve inanılmaz olan sonuca ulaşıldı: HVGC-1 inanılmaz hızla gökadasından kaçıyordu. Makalenin yazarlarından Michigan State Üniversitesi'nden Jay Strader: Aslında hiçbir şeyin bu kadar hızlı hareket edebileceğini düşünmemiştik diyor. HVGC-1'in bu kadar hızlı hareket etmesinin nedeni ne olabilir? Gökbilimciler bu sorunun yanıtını net olarak bilmemekle birlikte M87'nin merkezindeki çift süper kütleli karadeliğin bu işte bir parmağı olabileceğini işaret ediyorlar. Yıldız kümesi bu karadeliklerin birinin epey yakınından geçmiş olmalı. Kümenin dış kısmındaki yıldızlar kümeden ayrılmak zorunda kalmış olmalı. Ancak küme çekirdeği daha yoğun olduğundan canavarın elinden kurtulmuş. Ancak bu kümenin iki karadeliğin etkisiyle dışarı doğru atılmasıyla sonuçlanmış. HVGC-1 kümesi M87'den o kadar hızla kaçıyor ki gökadadan çoktan kopmuş ve başıboş bir şekilde boş uzaya yelken açmış bile olabilir. Meraklısına Ek Notlar: HVGC-1 hiper-hızlı yıldız kümesinin bulunduğun M87 gökadası aslında gökadaların kralıdır. Yakın evrendeki en ağır gökada olan M87, 6 trilyon güneş kütlesindedir. M87'nin çekirdeğinde bir değil iki süper kütleli karadelik bulunmaktadır. Bu ise iki ayrı gökadanın uzun zaman önce birleştiğinin bir sonucu olarak kabul edilmektedir. Aynı kaderi birkaç milyar yıl sonra Andromeda ile çarpışacak olan Samanyolu'nun da yaşaması bekleniyor.


NASA'nın James Webb Uzay Teleskopu'nun öncü kamerası ve tayfölçeri, uzayda karşılaşacağı çetin şartlar için uygulanan kriyojenik testini geçti. Kriyojenik testi -183 C derece ile mutlak sıfır denilen -273 C derece sıcaklığındaki maddenin dayanıklılığını ölçen testin adıdır. Orta-kızılötesi aleti ile Birleşik Krallık'ın Oxfordshire'daki Bilim ve Teknoloji Konseyi'nin Rutherford Appleton Uzay Laboratuarı'nda test gerçekleşti. Söz konusu alet evrendeki ilk ışığı ve yıldızların çevresinde oluşan gezegenleri incelemek amacıyla üretilmiştir. 11 ülkeden 50'den fazla bilim insanı uzay aracı içine entegre edilecek olan gökbilim aracının testini 86 gün boyunca düşük sıcaklıklarda gerçekleştirdi. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Bilim Aletleri Birimi Webb Teleskopu ekibi üyesi Matthew Sera: Bu 2000'den fazla program içermekte olan bir testti. Başarıyla tamamlanması ise Webb teleskopu için önemli bir dönüm noktasının geçildiğini gösterir diyor. Webb teleskopu ve yardımcı araçları ile büyük patlama ve sonucunda gelişen yıldız sistemleri, evrenin oluşumunu anlamaya yardımcı olacak. Bilim insanları bu teleskopla özellikle uzak yıldızların çevresindeki gaz ve tozun örttüğü genç gezegenleri keşfetmeyi planlıyor. Kızılötesi ışık bu engelleri aşabilir ve MIRI'nin de yeteneği tam buna göre. MIRI tayfölçerinin yardımıyla insan için yaşama elverişli, sıvı suyun olduğu gezegenler bulunabilir. NASA'nın Goddard Merkezi'nden Nobel ödüllü John Matther: Binlerce gökbilimcinin verilerini alacağı Webb Teleskopu ile uzayın ulaşabildiğimizin daha ötesine uzanacağız. Hubble Uzay Teleskopu'nun keşifleri artık ders kitaplarında yerini aldı. Artık sıra James Webb'de. En önemli sorularımızı yanıtlamasını bekliyoruz diyor. MIRI, Avrupa ülkeleri, NASA'nın Jet İticiler Laboratuarı ve çok sayıda ABD kurumunun içinde yer alan bilim insanları ve mühendislerince tasarlanmıştır. James Webb Uzay Teleskopu'nun 2018'de fırlatılması planlanıyor.


Japon Uzay Ajansının 27 Haziran'da Ryugu asteroitine 2000 metre yaklaşan Hayabusa2 aracı şimdi ise asteroitin neredeyse dibinden fotoğrafını çekti. Uzay aracının görevi asteroitten örnek alıp Dünya'ya getirmek. Hayabusa geçtiğimiz hafta asteroite 35 metre yaklaştı. Aracın asteroitin yüzeyinde oluşan gölgesini fotoğrafta net bir şekilde görebilirsiniz. Üzerinde üç robot bulunan uzay aracı asteroitin yüzeyinden örnekler alıp Dünya'ya getirecek. Ryugu gibi asteroitleri çalışan araştırmacılar bu yolla Güneş Sisteminin erken döneminde neler olup bittiğini anlamaya çalışıyor. Asteroitler Güneş Sisteminin oluşumundan bu yana yüzeyi bozulmadan kalmış cisimlerdir. Görsel telif hakkı: JAXA Astronomi Diyarı Notu: Buradaki bir diğer amaç ise asteroit madenciliğine temel oluşturmak. Bir asteroitten küçük bir örnek almak için asteroitin yüzeyine inmek ve aracı kazasız bir şekilde tekrar Dünya'ya getirmek farklı bir teknoloji gerektirmektedir. Hayabusa2 bu tekniğin küçük bir testidir. 1 Yorum başarabilirlerse çok büyük bir iş başarmış olurlar.böyle bir uzay aracını geri getirmek müthiş bir olay olmalı bekleyip görelim geri getirecek numuneler çok bilinmeyenli denklemleri çözecek gibi.


Uzay ajansları ve özel şirketler bir uzay sorununa çözüm arıyor: uzay enkazları. Kullanılmış uydular, roket parçaları ve çarpışmalardan oluşan çöpler, uzay çağının başlamasından bu yana birikiyor ve son yıllarda sayıları artıyor. Çözüm için yeni önerilen lazer ışınları ve çekici uydular kullanmak için çalışmalar başladı. Kendini Uzay sürdürülebilirliğine adamış olan Astroscale şirketinin genel müdürü Miki Ito: Birçok uydunun birbiri ardına fırlatılacağı bir çağa giriyoruz. Uzay daha da kalabalık hale gelecek. Böyle devam ederse uzayın artık kullanılamayacağını gösteren simülasyonlar var. Bu nedenle çok geç olmadan göksel ortamı iyileştirmeliyiz diyor. Avrupa Uzay Ajansı , bir uzay aracını devre dışı bırakacak, bir santimetreden daha büyük yaklaşık bir milyon enkaz parçasının Dünya yörüngesinde olduğunu tahmin ediyor. Ocak ayında bir Çin uydusu Uluslararası Uzay İstasyonunun robotik kolunun sadece beş milimetre yakınından geçti. Çarpsaydı büyük sorunlara neden olabilirdi. Günümüzde artık GPS, geniş bant ve bankacılık işlemleri uydular yoluyla yapıldığından çarpışmalar Dünya için büyük risk taşıyor. Tokyo merkezli uydu operatörü ve yayıncısı olan SKY Perfect JSAT'ta mühendis olan Tadaroni Fukushima sorunu küresel çaplı olarak görüyor. Sabit bir uydu yılda yaklaşık 100 civarı enkaz yaklaşma uyarısı alır diyor. Uluslararası uydu imha yönergeleri, kullanılmış uyduları düşme yörüngesine taşımak gibi kuralları içerir. Ancak uzmanlar enkazdaki artışın bu önlemlerden fazlasına ihtiyaç duyulduğunu düşünüyor. 'Her derde deva' Fukushima 2018'de uzay enkazını lazer ışınıyla yeni yörüngeye itecek bir çözüm önerdi. Lazer, genellikle saniyede 7.5 kilometre sürate ulaştığından herhangi bir enkaza değmeden yörüngesinin değiştirilmesi mümkün. Proje şimdilik deneysel, ancak birkaç araştırma kurumuyla birlikte çalışılarak 2025 baharına kadar uzayda test edilebilir. Burada Japon firmaları, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bazı firmalar konuyla ilgili. Astroscale'nın bir diğer çözümü ise hizmet dışı uyduları mıknatıs yöntemiyle toplayabilen bir uzay çekici kamyonu üretmek. Firma geçtiğimiz yıl bunu başarıyla test etti. ESA ile sözleşmesi olan firma 2024 yılına kadar kinci bir test yapmayı planlıyor. Enkaz üretmeyen uydular üretilmesi de çözümlerden biri. Kyoto Üniversitesi ise bir roketle yörüngeye oturup, Dünya'ya düştüğünde yanacak olan ahşap uydu tasarlıyor. Projenin henüz başındalar ve Mart ayında kozmik ışınların ahşaba nasıl etki ettiğini ölçmek için Uluslararası Uzay İstasyonuna tahta parçaları gönderildi. Uzay ajanslarının konuyla ilgili kendi programları bulunuyor. JAXA üç tonun üzerindeki büyük enkazlara odaklanmış durumda. ABD merkezli Orbit Fan ve Avustralya'daki Neumann Space başta olmak üzere bazı firmalar ise uyduların ömrünü arttırmak için yörüngede yakıt ikmali yapmayı öneriyor. Uzay enkazları büyük bir sorun ve çözümü de o kadar karmaşık. Ek okuma: ESA'nın Uzay Raporu


Japonya'nın ALOS uyduları ile alınan bu görüntüde Anadolu'nun neredeyse merkezi görülüyor. Görüntü Tersakan Gölü'nü esas alarak biraz da Tuz Gölü'nü görüntülemiş. Tersakan Gölü görüntünün sol kısmında yer alırken Tuz Gölü'nün bir kısmı sağ kısımda görüntülenmiş. Tuz gölü ülkemizin ikinci büyük gölü olup aynı zamanda Dünya'nın en büyük tuz rezervine sahip göllerden biridir. Ülkemizin ihtiyacı olan tuzun yarısından fazlası buradan çıkarılmaktadır. Görüntüde gölün çevresindeki bazı yerlerde tarım arazileri ortaya çıkıyorken bazı yerlerde de tuzlu suyun akışını gösteren izlere rastlanıyor. Yaz aylarında çekilen su nedeniyle kalın tuz katmanları ortaya çıkıyor. Ekonomiye olan katkısı dışında Tuz Gölü aynı zamanda Büyük Flamingo ve Büyük Sakarca gibi kuşlara da üreme ortamları sağlar. Görüntü Japonya'nın Gelişmiş Arazi Gözlem Uydusu ile 21 Ekim 2010'da elde edildi.


Uluslararası destekle kurulumu tamamlanan T2K , Japonya'da yerin 1 km altında toplam 295 km uzunluğundaki tünelinde yapılan deneyde ilk nötrino yakalandı. Böylece kurulan laboratuarın sağlıklı çalıştığı onaylanmış oldu. Çalışmayla, evrendeki madde miktarının antimadde miktarından neden daha fazla olduğu gibi kozmolojinin yanıtsız sorularına yanıt aranacak. T2K, Japonya'da büyük bölümü İngiltere'deki Bilim ve Teknoloji Hizmet Konseyi tarafından sağlanan maddi destekle nötrinonun tüm özelliklerinin anlaşılması amacıyla kuruldu. T2K sözcüsü Takashi Kobayashi'ye göre nötrinolar yakalanması ve incelenmesi zor olan parçacıklardır. Genelde 3 türleri vardır:Elektron nötrinosu, muon nötrinosu ve tau nötrinosu. Değişime uğramadan kalmayı başarabilen bu parçacıkları inceleyebilmek için 10 yıldır bu laboratuarı kurmaya çalışıyorduk diyor. T2K'nın yeni oluşturulan J-PARC bölümü Tokyo'nun kuzeyindeki Tokai Kasabası'nda uzakta oluşan ve gözlenemeyen nötrino salınımlarından, bu salınımın küçük bir kısmı olan muon nötrinolarını bulmaya çalışacak. Tünel buradan Kamiokande'ye kadar uzanıyor. STYFC'nin Rutherford Appleton Laboratuarı ve Londra'daki Kraliyet Akademisi'nden Dave Wark; Birçok fizikçinin inandığı salınımın, nötrüno ve anti nötrinoların salınımını, görme olasılığı olabilir. Böylece fiziğin bir bilinmeyeneni hem de önemli bir bilinmeyenine ışık tutulacak: Evrendeki madde sayısı antimaddeden neden daha fazladır? Bu ilk nötrino ile avımıza başlamış olduk. Maddeyle çok küçük etkileşime giren nötrinolar dünyayı bir uçtan bir uca rahatlıkla katedebilir. İşte fizikçiler nötrinoların bu çok zayıf olan etkileşiminden yararlanıp tahminlerini bu doğrultuda gerçekleştirmek istiyorlar. Nötrinolardaki ilk değişim güneşten kaynaklanır. Güneşteki termonükleer tepkimelerden dolayı oluşan şok dalgaları bu parçacıkları da etkiler diyor Wark. Süper Kamiokande nötrinonun farklı türlerinin değişimini göstermekle kalmayıp başka bir şeyi daha buldu. 12 Ülkeden toplam 508 fizikçinin katkısıyla deney yürütülüyor. İngiltere deneyin finans kısmını üzerine almış görünüyor. Deney birkaç ay önce başlatılacaktı. Ancak çeşitli sorunlar nedeniyle ertelenmiş. Deney sonuçları ise en erken birkaç yıl içinde ortaya çıkacak. Kaynak:


Önümüzdeki birkaç ay boyunca Venüs gökyüzünde tüm güzelliğiyle parlayacak ve gökbilimciler için ayrı bir zevk oluşturacak. Ancak Venüs'ün bu güzel görünüşü aslında yanıltıcıdır. Venüs'ün yüzey sıcaklığı kurşunu eritecek kadar sıcaktır. Sülfürik asitin kapladığı kalın atmosferin % 96'sı karbondioksitten oluşuyor. Bir Japon uzay aracı Venüs'e yaklaşıyor. Japon Uzay Ajansı 'nın Akatsuki adlı uzay aracı görevinden sorumlu ekibin başındaki kişi olan Takeshi Imamura aracın 7 Aralık 2010'da gezegenin yörüngesine gireceğini belirtiyor. Imamura aracın çektiği fotoğraflarla Venüs hakkında birçok bilgi vereceğini umuyor. Venüs pek çok açıdan Dünya'ya benzemektedir. İki gezegen Güneş'e yaklaşık aynı uzaklıkta, neredeyse eşit kütlede ve oluştukları madde aynı türden. Tüm bunlara karşılık iki dünyanın çok farklı özelliklerinin de olduğunu belirtmek isterim. 1961 yılından bu yana gerek ABD gerekse Sovyetler Venüs'e çeşitli araçlar gönderdiler. Bu araçların yardımıyla Venüs'ün, Dünya'nın kötü ikiz kardeşi olduğunu öğrendik. Japon aracı Venüs'e ulaştığında kalın sis perdesinin arkasında neler olup bittiğini görmeye çalışacak. Araç Venüs atmosferinin tüm gizemlerini ortaya çıkarmak üzere hazırlandı. Venüs atmosferini ve dolayısıyla da iklimini inceleyerek evrensel iklim bilim ilkelerini anlamaya çalışacağız. Böylece kendi gezegenimizin gelecekte ikliminde olabilecek değişimleri öngörmeye çalışacağız. Özel bir araştırma konusu Venüs'ün süper dönüşüdür. Bu dönüş nedeniyle atmosferde saatte 350 km yani gezegenden 60 kez daha hızlı esen kuvvetli rüzgarlar oluşur ve bunlar sülfürik asit bulutlarının girdaplar oluşturmasına neden olur. Venüs'ün atmosferi sürekli hareketlidir diyor Imamura. Venüs'deki bu dönen kazanın sırrı çözülebilir. 20 km kalınlığındaki bu sülfürik asit bulutunun kaynağı nedir? Garip Venüs yıldırımlarının nedeni nedir? Akatsuki 2 yıl boyunca Venüs çevresinde eliptik bir yörüngede dolanacak. Bu sırada Venüs atmosferinin farklı dalga boylarında görüntülerini alacak. Araçta görünür, morötesi ve kızılötesi dalga boylarında çalışabilen kameralar bulunuyor. Bu verilerin ışığı altında bilim insanları Venüs atmosferinin yapısını ve dinamiğini 3D olarak modellemeye çalışacak. Uzay aracının Venüs çevresindeki turunu, Venüs bulutlarının atmosferdeki hareketlerini izleyebilmek için, 20 saatte atacak. Buradan elde ettiğimiz görüntüleri birleştirerek hareketli filme dönüştüreceğiz. Sonra televizyonda hava tahmini yapan sunuculrın yaptığı gibi tahminlerde bulunacağız. Araçta bulunan aletler ayrıca Venüs atmosferine kükürt açısından katkıda bulunan volkanik etkileri de inceleyebilecek. Yüzeyde etkin durumdaki bir volkanı aracın kızılötesi kameraları termal emisyonla bulacaktır. Ayrıca Akatsuki'nin Yıldırım ve Şimşek Kamerası ile de Venüs'teki yıldırımların sırrı aydınlatılmaya çalışılacak. Mevcut kurama göre pozitif ve negatif yüklü iki ayrı su ve buz bulutunun çarpışması ile yıldırımlar oluşur. Ama Venüs atmosferinde hiç buz yoktur. Öyleyse nasıl yıldırım oluşabilir. Bunun nedeni sülfürik asit bulutları olabilir. Ya da şimdilik bilmediğimiz başka tanecikli katı parçacıklar. Her zaman bulutları, yıldızları, okyanusları, kayaları ve canlıları izlerim. Şimdi de Venüs'te olup biteni öğrenmek için sabırsızlanıyorum diyor Imamura. Kaynak: NASA-Science 1 Yorum Jaxa, geçen Aralık ayında Akatsuki uzay aracını göndermeden önce Japon uzay bilim araştırma faaliyetleri hakkında kamuoyunun ilgi ve bilgisini artırma adına mesaj kampanyası başlatmıştı. e-posta veya posta yolu ile yollanılan mesajları alüminyum bir plakaya çok ince harflerle yazarak uyduya yerleştirdiler. Bizde eşim ile internet aracılığıyla bu kampanyaya katılmıştık mesajınızı yolladıktan sonra size üzerinde adınızın ve mesajınızın yazdıgı venüs'ün resmininde olduğu bir bilet gönderiyorlar. Biz uzaya sevgimizi yolladık mesajımızın şuan Venüs'e doğru yol alıyor olması çok güzel bir his 🙂


NASA'nın Mars yüzeyinde gezen son model altı tekerlekli aracından alınan görüntüler bölgenin geçmişinde önemli sel olayları yaşandığını gösteriyor. NASA'nın Azim gezgininin verileriyle hazırlanan yeni bir makale Jezero Kraterinin bir zamanlar göl olduğunu ve çok daha karmaşık ve ilginç olaylar yaşadığını anlatıyor. Makale, gezginin uzun zaman önce gölü besleyen eski bir nehir ağzında biriken tortulardan oluşan, deltadaki sarplıklar olarak adlandırılan uzun dik yamaçların ayrıntılı görüntülerine dayanmaktadır. Görüntüler milyarlarca yıl önce Mars yüzeyinde akan suyu destekleyecek kadar kalın bir atmosfere sahipken, Jezero'nun yelpazeyi andıran nehir deltası, krater dışındaki dağlık bölgede yer alan kayalar ve taşınan kalıntı geçmişte sel olayları yaşandığını işaret ediyor. Gezginin sol ve sağ Mastcam-Z kameralarından başka SuperCam cihazının bir parçası olan Uzak Mikro-Görüntüleyici ile alınan görüntüler, gezginin elde ettiği kaya ve tortu örnekleriyle karşılaştırıldığında önemli bilgiler elde edilir. Organik bileşikler veya bölgede yaşamın bir zamanlar olduğuna ilişkin başka kanıtları da beraberinde getirebilir. Gezgin eski mikrobiyal yaşam belirtilerini barındırma potansiyeli nedeniyle deltayı ziyaret edecek. Misyonun birincil hedeflerinden biri örnek toplayıp bunları gelişmiş laboratuvarında analiz edip sonuçları Dünya'ya iletmek. Son elde edilen görüntüler sırasında araç dik yamaçların kuzey batısında olup buradan yaklaşık 2.2 kilometre uzaklıktaydı. Gezgin'in güneybatısında ve yaklaşık aynı uzaklıkta Kodiak adı verilen bir başka önemli kaya çıkıntısı daha yer alıyor. Geçmişte Kodiak, o zamanlar henüz bozulmamış jeolojik yapı olan deltanın güney ucundaydı. Azim'den önce Kodiak sadece yörüngeden görüntülenmişti. Gezgin'in Mastcam-Z ve RMI ile elde ettiği, Kodiak'ın doğu yüzünü gösteren görüntüler jeolojik tortuların göreceli zaman dilimlerini ve buna bağlı olarak kaya katmanlarının düzenini ve konumunu ortaya çıkardı. Buradaki eğimli ve yatay katmanlaşma bir jeologun Dünya'daki nehir deltalarında görmeyi beklediği oluşumdur. Katmanların varlığı deltayı besleyen, kıvrımlı suyolunun daha sonra hızla akan sel baskınlarının olduğunu gösterir. Buralarda bulunan kayalar sel boyunca saatte 6-30 kilometre hızla taşınmıştır. Nehir yatağındaki kalıntılara göre Jezero Kraterini dolduran suyun krater duvarlarına kadar yükseldiği düşünülüyor. Makalede kraterdeki suyun dalgalanmasının etkilerinin göründüğü ve su seviyesinin onlarca metre yükselip alçaldığına işaret ediliyor. Su seviyesindeki bu dalgalanmanın sebebinin sel mi yoksa çevresel değişiklikler mi olduğu henüz bilinmiyor ancak bilim ekibi Jezero deltasının kraterdeki su seviyesinin 100 metrenin altına düştüğü sırada oluştuğunu belirledi. Azim Hakkında Azim aracının temel hedeflerinden biri antik mikrobiyal yaşam belirtilerinin araştırılmasına dayalı astrobiyoloji yapmaktır. Gezici, gezegenin jeolojisini ve geçmişteki iklim değişimini karakterize ederek Kızıl Gezegenin başına gelenleri ortaya koymak için önemli veriler iletecek. Ayrıca Mars kayaları ile regolitleri toplayıp bunları laboratuvarında test edecek yetenektedir. Sonraki Mars görevleri, ESA ile işbirliği içinde araçtaki örnekleri ve yüzeyden alınacak yeni örnekleri Dünya'ya getirecek bir araç planlamaktır. Mars 2020 Azim görevi NASA'nın Mars'ın insan ile keşfine hazırlanmak için yürütülen uzun vadeli Ay'dan Mars'a keşif amaçlı Artemis misyonlarının bir parçasıdır. 1 Yorum sevgili dostlar, 2020'de TUA Başkanına Salda Gölünün korumaya alınması isteğimi iletmiştim. Bşk. Serdar H Yıldırım'dan da değerlendirelim gibi bir yanıt gelmişti. Arşi,vimden o mektuplaşmayı buldum. ,lgi,li gördüğüm için paylaşmak istiyorum. bakalım buraya ekleyebilecek miyim. ÖNCE YANITI: Serdar Hüseyin YILDIRIM 6.08.2020 Per 13:04 Kime: Siz Teşekkür ederim değerli hocam. Ben de ailece bayramınızı tebrik ederim. Salda gölü ile ilgili teklifinizi değerlendirip ne yapılabileceğine bakacağım. Selamlar Serdar H. Yıldırım Başkan / TUA - BENİM MEKTUBUM: Mehmet Emin Ozel 1.08.2020 17:27 Kime: Serdar Hüseyin Yıldırım Sayın Dr Serdar Hüseyin Yıldırım, TUA Başkanı Ankara Sevgili Serdar bey, sizinle Ege Üniv. Meteor Madenciliği kurultayında tanışmıştık. . O zamanki görüşmemizde nezaket gösterip mail adresinizi vermiştiniz. O nedenle, sizin kurban bayramınızı kutlamak istedim. Diğer taraftan, bugünkü gazetelerde, Mars'a gönderilen Perseverance Uzay Aracının gideceği hedef olan Jezero Krateri ile Salda Gölü'müzün yanyana fotoğrafları NASA tarafından ve bu 2 yapının benzerliğine vurgu yapılarak hayatın neden bu Mars eski göl yatağının seçildiğine dair bazı notlarla yayınlandı. Görülüyor ki, Salda Gölü ilerde tekrar tekrar gündeme gelebilecek ve Mars'ta hayat araştırmalarında yeni incelemelere bile konu olabilecektir. Aklımdam geçen, acaba, bu gölü TUA olarak korumaya alınmasını isteyemez misiniz? Böylece, beklenmedik şekilde, Mars'ta hayat araştırmaları açısından önemli ve yeryüzünde belki de en önemli bir doğal yapının, Türk bilim insanlarımızca kimyasal, fiziksel, mineralojik ve diğer açılardan ele alınmasına TUA nezaret ve gözetiminde girişilmesine nasıl akarsınız? Bu bilimsel incelemeler yanında, böyle bir girişim, bence, Salda Gölüne olan kamu oyu ilgisi nedeniyle, TUA için, çok da güzel bir Halkla İlişkiler çalışması görevi de görebilir. Bayram münasebetiyle TUA'ya ve Yönetim Kuruluna başarı dileklerimi sunuyorum. Saygılarımla, Prof Dr Mehmet Emin Özel / Gebze-Kocaeli / (me_ozel@hotmail.com


Beş yıldır Jüpiter yolculuğu süren Juno uzay aracının hedefine ulaşmasına sadece iki ay kaldı. Juno bu yolculuğu sırasında Dünya, Güneş ve Jüpiter'in uyguladığı üç kuvvetin etkisinde kaldı. Dünya'ya yakın olduğu zamanlarda gezegenimizin kütle çekimi etkili oldu. Uzay aracının yolculuğunda asıl pay ise Güneş'in. Şimdi ise Jüpiter'in çekim alanına girdi. Basketbol sahası büyüklüğündeki uzay aracı artık Jüpiter'in kütle çekiminin etkisinde yoluna devam ediyor. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı'ndan Juno projesi müdürü Rick Nybakken: Şimdiye kadar Güneş'in çekim kuvveti etkiliydi. Artık Jüpiter'in çekimi diğer tüm cisimlerin önüne geçti diyor. 5 Ağustos 2011'de fırlatılan Juno, beş yıl boyunca saniyede 542 metrelik ortalama hızla yol aldı. Juno 4 Temmuz'da Jüpiter'in çevresinde yörünge manevraları yapacak. Dev gezegenin bulutlarını ve bulut örtüsünün altındaki karmaşayı çözmeye çalışacak. Juno adı Yunan ve Roma mitolojisinden gelmektedir. Efsaneye göre mitolojik tanrı Jüpiter'i kötülüklerden korumak için çevresini bulutlarla kapattı. Eşi tanrıça Juno ise bulutların ardındaki gizemi ortaya çıkardı.


Juno uzay aracı Jüpiter'e altıncı yakın geçişini bitirdi. Son geçişinde Büyük Kırmızı Noktanın şimdiye kadar elde edilmiş en ayrıntılı görüntülerini elde etti. Juno üzerindeki JunoCam adlı kamera geçiş sırasında çalıştırıldı. Elde edilen görüntüler önümüzdeki günlerde paylaşılacak. Aracın bir sonraki yakın geçişi 1 Eylül'de gerçekleşecek. San Antonio'daki Southwest Araştırma Enstitüsünden Juno baş araştırmacısı Scott Bolton: Jüpiter'in kuşakları Dünya'nın her yerinden ve her yaştaki insanca merak edilir. Büyük Kırmızı Leke ise tam bir şaşkınlığa neden olmuştur. Nihayet bu fırtınayı çok yakından göreceğiz diyor. Muhtemelen en az 350 yıl önce oluşmuş Büyük Kırmızı Leke 1830'dan bu yana izlenmektedir. Leke aslında 16000 kilometre genişliğe sahip dev bir fırtınadır. Son zamanlarda lekenin küçülme eğiliminde olduğu ifade ediliyor. Juno 10 Temmuz'da Jüpiter'e en yakın mesafeden geçti. Araç bu sırada gezegen bulutlarının 3500 kilometre üzerindeydi. Araç Büyük Kırmızı Lekeyi görüntülerken bulutların 9000 kilometre uzağındaydı. Juno 4 Temmuz'da Jüpiter çevresindeki macerasının ilk yılını doldururken dev gezegenin çevresinde toplamda 114,5 milyon kilometre yol aldı. Juno 5 Ağustos 2011'de Florida'daki Cape Canaveral üssünden fırlatıldı. Araç, Jüpiter'e gerçekleştirdiği her yakın geçişte gezegenin bulut örtüsünün altını gözlüyor. Böylece gezegenin kökeni, yapısı, atmosferi, manyetosferi ve aurora üzerinde daha fazla bilgi edinilmesi amaçlanıyor. Juno verileriyle Güneş Sistemindeki en karmaşık iç yapıya, enerjik kutup ışımasına ve kutup siklonlarına sahip olan Jüpiter'in sırlarının çözülmesi amaçlanıyor.


Jüpiter çevresinde dolanan Juno aracı 26 Aralık 2019'da gaz devine yaklaşırken Güneş Sisteminin en büyük dokuzuncu cismi Ganymede'nin kuzey kutbunun yakınından geçti. Uzay aracındaki JIRAM adlı kırmızı-öte dalga boyuna duyarlı alet yardımıyla önemli veriler elde etti. Merkür'den daha büyük olan Ganymede su-buzundan oluşmuştur. Yapısı, 79 Jovian uydusunun evrimini anlamak için önemli ipuçları barındırır. Ganymede'nin bir başka öne çıkan özelliği ise Güneş Sisteminde manyetik alana sahip tek uydu olmasıdır. Yer'in manyetik alanı Güneş'ten koparak gelen yüklü parçacıkların atmosfere zarar vermeden kutuplardan içeri süzülmesini sağlar. Kutuplardan içeri giren bu parçacıklar atmosferdeki gaz molekülleriyle çarpışarak saçılır ve sonuçta kutup ışıkları oluşur. Ganymede'de ise bu süreci gerçekleştirecek atmosfer olmadığından kutup bölgeleri Jüpiter'in manyetik alanından kaynaklı plazma tarafından etkileşim içindedir. Bu da uydunun yüzey buzları üzerindeki önemli sonuçlar doğurur. Roma'daki National Institute for Astrophysics'den Juno araştırmacısı Alessandro Mura: JIRAM verileri Ganymede'nin kutup ve çevresindeki bölgelerde yer alan buzun plazma etkisiyle değişimini gösteriyor. Bu, Juno sayesinde ilk kez kuzey kutbunu tamamen görebildiğimiz için öğrendiğimiz yeni bir fenomendir diyor. Uydunun iki kutup civarındaki buz şekilsizdir. Bunun nedeni yüklü parçacıkların manyetik alan çizgilerini izlemeleri sonucunda uydunun kutuplarına yönelmesidir. Aslında her iki kutup bölgesindeki buzun kayda değer bir düzeni yoktur. Uydunun kutup bölgeleri ile ekvator bölgesindeki buzun kırmızı-öte imzaları farklıdır. JIRAM, Jüpiter'in derinliklerinden ortaya çıkan kırmızı-öte dalga boylu ışığı yakalaması için tasarlandığından Jüpiter atmosferinin 50 ile 70 kilometre altını kadar görebilir. Alet aynı zamanda Io, Europa, Ganymede ve Callisto uydularını da inceleyebilir. Juno'nun 26 Aralık 2019'da Jüpiter'e yaklaşırken Ganymede'nin en iyi görüş açısında olacağı bilindiğinden JIRAM uydunun kuzey kutbunu görebileceği şekilde yönlendirildi. Bu sırada araç Ganymede'nin 100 bin kilometre yakınından geçti. Aletin elde ettiği görüntünün çözünürlüğü piksel başına 23 kilometredir. *JIRAM: Jovian Infrared Auroral Mapper


NASA, 5 Ağustos 2011'de Juno adlı aracın Jüpiter'e olan yolculuğunu başlattı. Araç 5 yıl sonra 2800 milyon kilometrelik yolculuğunun ardından 4 Temmuz 2016'da Jüpiter'e ulaştı. O tarihten bugüne kadar 39 kez gaz devine yakın uçuş gerçekleştirdi. Son olarak 12 Ocak 2022'de Jüpiter'e yakın uçuş yapan araç Jüpiter'in güney yarımküresinin fotoğrafını çekti. Elde edilen görüntü büyütüldüğünde sağ tarafta iki farklı dünya olduğu görülür: Io ve Europa. Jüpiter'in Galileo uydularından biri olan Io, Güneş Sistemindeki en volkanik yapıya sahipken diğer uydu Europa ise tam tersi, buz yüzeye sahip olup bu yüzeyin altında sıvı su okyanusu barındırmaktadır. Juno önümüzdeki Eylül ayında bu sıra dışı uyduya yakın geçiş yaparak yüzeyini daha ayrıntılı inceleme şansına sahip olacak. Araç ayrıca 2023'ün sonlarında ve 2024'ün başlarında Io'ya da iki yakın uçuş gerçekleştirecek. Aracın aynı uçuş sırasında elde ettiği diğer görüntü ise hilal Jüpiter! Ay veya Venüs'ün tersine Dünya'dan bir teleskopla bakarak Jüpiter'i herhangi bir evredeyken göremezsiniz. Jüpiter Güneş'e, Yer'e göre daha uzak olduğundan sürekli Güneş ile aydınlanan kısmını görebilirsiniz. Böyle bir fotoğrafı ancak Jüpiter çevresinde dolanan Juno gibi bir araçla çekebilirsiniz. Bu görüntüler çekildiği sırada Juno Jüpiter'in bulutlarından yaklaşık 52 derece güney enleminde ve 61,000 kilometre uzaktaydı.


Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni artık yakından izlenecek. NASA'nın Juno adlı uzay aracı beş yıl süren yolculuğunun ardından bu sabah erken saatlerde Jüpiter yörüngesine girdi. Araç gaz devinin yörüngesine oturabilmek için motorunu 35 dakika boyunca ateşledi. Böylece Jüpiter başta olmak üzere uydularının yani kısaca Jüpiter sistemi yakından gözlenerek akıllardaki sorulara yanıtlar aranacak. Juno'nun yörüngeye oturması NASA'nın Jet İtici Laboratuvarı'ndaki Juno izleme verileri ve Avustralya'daki NASA'nın Derin Uzay Ağı antenleri ile onaylandı. Juno'nun başlıca hedefleri Jüpiter'in kökeni ve evrimini anlamak olacak. Jüpiter'in katı çekirdeğinin varlığı ve yoğun manyetik alanı haritasını ortaya çıkaracak. Aynı zamanda atmosferindeki su ve amonyak miktarını belirleyip kutup ışıklarını irdeleyecek. Jüpiter'in Güneş Sistemi'nin oluşumundaki rolünü ortaya çıkaracak. Jüpiter ve uydularının izlenmesi aynı zamanda başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin anlaşılmasında anahtar bilgiler verecek. Daha önce Cassini uzay aracı ile Satürn ve uydularının yapısını ve özellikleri anlaşılmıştı. Mesela Titan'daki metan denizleri, Enceladus'un buz yüzeyinin altındaki okyanusu ortaya çıkarılmıştı. Şimdi de benzer özellikleri, belki de daha fazlasını Juno ile belirleme şansı var. Jüpiter'in özellikle Europa ve Ganymade uyduları bizleri şaşırtabilecek özelliklere sahip olabilir. Bu ve diğer özellikler için önümüzde koca iki yıl var. Juno 2018 yılına kadar Jüpiter sistemini gözleyerek çok önemli bilgilere ulaşılmasını sağlayacak. Juno adı Yunan ve Roma mitolojisinden gelmektedir. Efsaneye göre mitolojik tanrı, Jüpiter'i kötülüklerden korumak için çevresini bulutlarla kapattı. Eşi tanrıça Juno ise bulutların ardındaki saklı gerçekleri ortaya çıkardı.


Jüpiter'in Büyük Kırmızı Lekesi merkezde daha koyu kırmızı rengiyle gözler önünde. Dün bu sayfada yayınlanan haberin ardından bugün lekenin görüntüleri sergilendi. Büyük Kırmızı Lekeye ait görüntüler geçtiğimiz Salı günü uzay aracının belleğine indirildi ve ardından Çarşamba günü JunoCam web sitesinde yerini aldı. San Antonio'daki Southwest Araştırma Enstitüsünden Juno baş araştırmacısı Scott Bolton: Yüzlerce yıldır bilim insanlarının merek ettiği Büyük Kırmızı Lekeye ait elimizde her zamankinden daha çok veri ve görüntü var. Artık bunları analiz etmek ve bu sırrı çözmek için zaman harcayacağız. Bu sır beraberinde geçmiş, günümüz ve gelecekle ilgili olacak diyor. Juno aracından elde edilen ham görüntüler ayrıntılı bir şekilde işlendi. Elde edilen son görüntüler ile ham görüntüleri aşağıdaki adreste görebilirsiniz: https://www.missionjuno.swri.edu/junocam/processing 16350 kilometre genişlikteki lekenin çapı Dünya'dan 1,3 kat daha uzundur. Son zamanlarda lekenin küçülmeye başladığı düşünülüyor. Juno bir sonraki Jüpiter yakın geçişini 1 Eylül'de gerçekleştirecek. Aracın yörüngesi ve leke hakkında bilgi için dünkü yazıya göz atabilirsiniz. Fotoğraflar için telif hakkı: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS


NASA'nın güneş enerjisiyle çalışan Juno uzay aracı Jüpiter'e doğru yolculuğuna başladı. Araç yaklaşık 5 yıl sonra Jüpiter'e ulaşacak. Juno Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni olan Jüpiter'in kökeni ve evrimiyle ilgili ayrıntılı çalışmalara destek sağlayacak. Böylece dev gaz gezegenlerin kökeni hakkındaki sorulara yanıt aranarak diğer yıldızların çevresinde dolanan gezegen sistemleri hakkında da sağlıklı fikir yürütülebilecek. NASA Başkanı Charles Bolden: Juno aracıyla ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi yeni bir sınır yolculuğu başlattı. Gelecekte yapılacak keşiflerle güneş sistemini daha iyi tanıyacak ve daha zorlu soruların yanıtlara bulunarak bilim daha ileri taşınacak diyor. Juno bir Atlas V roketi ile fırlatıldı. Araçta enerji gereksinimini sağlayacak dev güneş panelleri bulunuyor. Juno, Dünya ile Ay arası uzaklığı (yaklaşık 402 336 km) bir günden daha kısa sürede tamamlayacak kadar hızlı. Araç Jüpiter yolculuğunu tamamlamak için beş yılda 2.8 milyar km yol alacak. Araç gezegenin kutupları, yörüngesi, kökeni, yapısı, atmosferi, manyetosferi ve olası katı çekirdeği hakkında bilgi edinmek için sekiz bilimsel aletten yararlanacak. Jüpiter, dört büyük uydusu ve diğer küçük uydularıyla küçük bir güneş sistemidir. Jüpiter oluşumu sırasında şimdiki büyüklüğünden seksen kat daha büyük olsaydı bir yıldız şeklinde oluşabilirdi. San Antonio Soutwest Araştırma Enstitüsü'nden Juno görevi baş araştırmacısı Scott Bolton: Jüpiter güneş Sistemi'ninRosetta Taşı'dır. Bu eski gezegen güneş sistemindeki tüm gezegenler, asteroitler ve kuyrukluyıldızlardan daha fazla maddeye ev sahipliği yapar. Juno ile Jüpiter'in hikayesini öğrenmeyi arzuluyoruz diyor. Juno adı Yunan ve Roma mitolojisinden gelmektedir.


Jüpiter'in olağanüstü VLT görüntüleri Juno uzay aracının varışına günler kala yayınlandı NASA'nın Juno uzay aracının yakında gerçekleştireceği varışa hazırlık olarak, gökbilimciler ESO'nun Çok Büyük Teleskop'unu kullanarak Jüpiter'in kırmızı ötesinde bir görüntüsünü elde ettiler. Dev gezegenin yüksek çözünürlüklü görüntülerini oluşturmak üzere çalışan bir kampanyanın parçası olan bu gözlemler Juno tarafından gelecek aylarda gerçekleştirilecek olan çalışmalar hakkında bilgi verecek ve Juno'nun yakın geçişi öncesinde gökbilimcilerin gaz devini daha iyi anlamalarına yardımcı olacak. Birleşik Krallık'taki Leicester Üniversitesi'nden Leigh Fletcher liderliğindeki bir ekip Jüpiter'in yeni görüntülerini BK Kraliyet Gökbilim Derneği'nin Nottingham'daki Ulusal Göbilim Toplantısında sergiledi. ESO'nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki VISIR aygıtı ile elde edilen yeni görüntüler NASA'nın Juno uzay aracının bu yıl Temmuz ayında gerçekleştireceği varış öncesinde Jüpiter'in atmosferini anlamaya odaklanan çalışmaların bir parçasıydı. Kampanyada Hawaii ve Şili'de bulunan birçok teleskopun kullanımına ek olarak dünya genelindeki amatör gökbilimcilerin katkıları da yer alıyor. Görüntüler gezegenin sadece anlık halini göstermekle kalmıyor, aynı zamanda Jüpiter'in atmosferinin Juno'nun varışından aylar önce nasıl değiştiğini gözler önüne seriyor. 2011 yılında fırlatılan Juno uzay aracı yaklaşık 3000 milyon kilometre yol alarak Jüpiter sistemine ulaştı. Uzay aracı Yeryüzü'ndeki teleskopları etkileyen kısıtlamalardan bağımsız olarak serbest bir şekilde veri toplayabilecek. Leigh Fletcher Juno'nun varışından önce gerçekleştirilen bu araştırmanın önemini açıklarken şunları söylüyor: Bu görüntüler Juno'nun gelecek aylarda neyle karşılaşacağını gösteriyor. Kırmızı-ötesinde farklı dalgaboylarında gerçekleştirilen gözlemler, atmosfer boyunca enerji ve maddenin yukarıya doğru nasıl taşındığını üç-boyutlu olarak görebilmemizi sağlıyor. Yeryüzü'nün sürekli hareket halindeki atmosferi boyunca gözlem yaparak keskin görüntüler elde etme konusu yer-konuşlu teleskoplar için en büyük zorluklardan biridir. Soğuk gaz bulutlarının dalgalandığı Jüpiter'in kendi çalkantılı atmosferine ait bu anlık görüntü, şanslı görüntüleme adı verilen bir yöntem sayesinde elde edilebilmiştir. VISIR tarafından oldukça kısa poz süreli olarak alınan Jüpiter görüntülerinde binlerce tekil kare bulunmaktadır. Şanslı kareler, atmosferik etkilerden en az etkilenen görüntüleri içermekte olup, diğerleri elenmektedir. Seçilen bu kareler düzenlenip birleştirilerek sonuçta yıkarıdaki gibi olağanüstü görüntülerin ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Juno görevine destek olarak yer-konuşlu kampanyanın yürütüsücü olan Glenn Orton Yeryüzü'nden yapılan hazırlık gözlemlerinin neden önemli olduğunu şu şekilde açıklıyor: Amatör ve profesyonel gökbilimcilerin geçtiğimiz sekiz ay boyunca ortaya koydukları çabalar sonunda inanılmaz zenginlikte bir veri setimiz oldu. Juno'nun elde edeceği yeni sonuçlarla birlikte, özellikle VISIR verileri araştırmacıların Jüpiter'in küresel ısısal yapısını, bulut örtüsünü ve gaz halindeki maddelerin dağılımını ortaya çıkarmalarını sağlayacak. Modern Juno görevi dev gezegen Jüpiter'e ait yeni ve merakla beklenen sonuçları ortaya çıkarırken, Yeryüzü'nde gerçekleştirilen yer-konuşlu çabalar da bunun önünü açmaya çalışıyor. Notlar Juno uzay aracına verilen isim mitolojideki tanrı Jüpiter'in eşiden gelmektedir. Jüpiter kendini bulutların gerisinde gizlerken, gezegenin gerçek doğasını sadece Juno ortaya çıkarabilecektir. ESO-Türkiye


Jüpiter'de 3 Haziran günü bir çarpışma daha gerçekleşti. Çarpışma eş zamanlı olarak Gökbilim üzerine yayınlanan Astronomy Dergisi'ne zaman zaman çektiği gezegen görüntüleriyle katkıda bulunan Filipinlerden Christopher Go ve Avustralya'dan Amatör Gökbilimci Anthıny Wesley tarafından fark edildi. Christopher Go keşif hakkında şunları söylüyor: Her zamanki gibi Jüpiter'i görüntülemek için iş başına geçtim. Gökyüzü açık ve çok güzeldi. Jüpiter hemen karşımda ve büyük kırmızı lekesi Dünya'yı görecek şekilde duruyordu. Gözlemi açık mavi filtreyle yapmaya kalktığımda etkiyi fark ettim. Avustralya'da olan Anthony'de bunu görmüş ve şüphelenmişti. Bana gördüğünü onaylatmak istedi. Çektiğim cideoda açıkça bir çarpışma olduğu görünüyordu. Bu çarpışma Jüpiter'in geçtiğimiz günlerde kaybolan güney kuşağında gerçekleşti. Son zamanlarda adından sıkça bahsettiren gezegenin bu keşfedilen ilk çarpışması da değil. Bilindiği üzere 1994 yılında Shoemaker-Levy 9 kuyrukluyıldızı gezegene çarpmıştı. Geçtiğimiz yıl 18 Temmuz 2009'da da 500 m çapındaki bir göktaşı gezegene düşmüş, varlığından ancak çarptığı nokta görüş alanımıza girince haberdar olmuştuk. Kaynak: Astronomy


10 Eylül 2012'de amatör gökbilimci Dan Peterson Jüpiter'de bir patlama gözledi. Patlama hakkında rapor yazan Peterson'ın ardından başka bir amatör gökbilimci George Hall, Jüpiter gözlem filmlerini incelediğinde aynı olayı farketti. Gözlemlere göre patlama sadece 2 saniye sürdü. Jüpiter'in kuzey kutbunun alt kısmında gözlenen patlamayı Peterson, Meade 12 inç'lik LX200GPS teleskopu ile farketti. Pterson'a göre bu patlama 1994'te Jüpiter'e çarpan Shoemaker-Levy kuyrukluyıldızının gösterdiği etkiye göre çok daha sönüktü. Patlamanın küçük bir göktaşı ya da kuyrukluyıldız çarpması sonucu mu oluştuğu hakkında henüz net bir bilgi yok. Tahminim küçük olduğu için görülemeyen bir kuyrukluyıldızın Jüpiter'e düşmesi yönünde diyor Peterson. Olayı gözlediğini sonradan farkeden Hall ise: Raporu görünce hemen o sabah çektiğim filmleri inceledim diyor. Hall Jüpiter'deki parlamayı ele alan filme göre patlamanın 10 Eylül sabahı saat 06:35'de oluştuğunu bildiriyor. Hall bu olayı 12 inç'lik LX200GPS teleskopuna bağlı kamerayla kaydetmiş. Jüpiter'e çarpan nesne daha sonra Jüpiter atmosferinde Büyük Okyanus büyüklüğünde bir lekeye neden oldu. Jüpiter'de daha önce de 2010 yılının Haziran ve Ağustos aylarında iki parlama görülmüştü. Şimdiye kadar bilinen en ilgi çeken Jüpiter parlaması ise 1994'de gözlenendi. Shoemaker-Levy adlı bir kuyrukluyıldız 20'den fazla parçaya ayrılarak dev gezegene çarpmıştı.


ESA/NASA Hubble Uzay Teleskopu'nun elde ettiği yeni görüntü pek sık karşılaşmadığımız türden: Jüpiter'in üzerinde üç gölge. Jüpiter'in renkli kuşaklarının üzerinde görülen üç siyah nokta Galile uyduları olarak bilinen Europa, Callisto ve Io'ya ait. Galileo Galilei tarafından 17. yüzyılda keşfedilen dört büyük uydu Galile uyduları olarak bilinir. Jüpiter çevresindeki turları iki ile yedi gün arasında değişen bu uydular sık sık dev gezegenin önünden geçer. Üç uydunun Jüpiter'in önünden geçişi ise birkaç on yılda bir gerçekleşir. Soldaki fotoğraf geçişin başladığı zamana aittir. Sol altta Callisto ve sağda Io görünüyor. Europa'nın kendisinin görünmediği fotoğrafta gölgesi Jüpiter'in sol altında ortaya çıkmış. Sağdaki görsel ise 40 dakika sonrasına ait. Europa Jüpiter'in üzerinde görünürken Callisto çok yavaş bir şekilde hareket etmiş. Öteki taraftan Io jüpiter'in sağ üstüne doğru hareketlenmiş ve gölgesi kaybolmuş. Bu dizide eksik olan Galile uydularından Ganymade Hubble'ın görüş alanı dışındadır. Jüpiter'in bu dört uydusu çok farklı renktedir. Europa pürüzsüz buzlu yüzeyiyle sarı-beyaz, Io volkanik kükürt kaplı yüzeyi nedeniyle turuncu ve Güneş Sistemi'nin bilinen en eski kraterli yüzeylerinden birine sahip olan Callisto kahverengimsi renktedir. Görüntüler Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile alınmıştır. 23 Ocak 2015'de küçük bir teleskopla bile uydu geçişleri gözlenebildi. Siz de Jüpiter ve uydularını gözleyebilirsiniz.


Titanik boyutlarında bir asteroitin 19 Temmuz 2009'da Jüpiter'e çarpması sonucunda dev gezegenin atmosferinde iz oluştu. Çarpma sonucunda üç kızılötesi teleskopla elde edilen veriler ışığında atmosferin sıcaklığı ve kimyasal yapısının ne ölçüde etkilendiği belirlendi. Bilim insanları çarpan nesnenin gazlar ve dağılan enkazından kuyrukluyıldız değil buzlu ve kayalık bir asteroit olduğu sonucuna ulaştılar. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan Glenn Orton: Çarpan nesnenin bir asteroit olduğuna herkes ikna oldu. Bu çarpışma bize dış güneş sisteminin karmaşık, hareketli ve birçok sürprizin gerçekleştiği bir yer olduğunu gösterdi. Dış güneş sisteminde hala çözülmeyi bekleyen sırlar bulunuyor diyor. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen veriler çarpan cismin 1994'te Jüpiter'e çarpan Shoemaker-Levy kuyrukluyıldızından daha ağır ve yoğun olduğunu gösteriyor. Bu çarpışmadan önce araştırmacılar Jüpiter'e çarpan nesnelerin Jüpiter'in çevresinde bir süre dolandıktan sonra gezegenin çekim etkisi nedeniyle düşen Jüpiter sistemine ait kuyrukluyıldızlar olduğunu düşünüyorlardı. Bilim insanları Jüpiter'in çevresini asteroitlerden temizlediğini düşünüyorlardı. Tüm bunlara karşılık Shoemaker Levy kuyrukluyıldızından sonra sadece 2010 yazında Jüpiter atmosferi iki çarpışmayla aydınlandı. 19 Temmuz 2009'da uluslararası saatle 9 ile 11 arasında Jüpiter'de bir çarpışma gerçekleşti. Çarpışmayı ilk gören kişi Avustralyalı amatör gökbilimci Anthony Wesley oldu. Çarpışma izi gezegenin güney yarıküresinin orta enlemlerinde görüldü. Wesley hemen NASA'nın Hawai'deki kızılötesi tesisine, Orton ve ekibine haber verdi. Çarpışma Hawai'deki İkizler Gözlemevi ile Şili'deki ESO'ya ait Çok Büyük Teleskop ile izlendi. Veriler çarpışmanın bulutların 42 km yukarısında ve gezegenin alt stratosferindeki sıcaklığın 3-4 Kelvin kadar arttığını gösterdi. Sıcaklığın çok büyük artış göstermemesinin nedeni ise enerjinin çok büyük alana yayılmış olmasıdır. Jüpiter'in atmosferine dalan nesne, atmosferdeki gazları ısıtarak bir kanal oluşturdu. Bulutların aşağısına doğru hızla ilerleyen nesne 200 trilyon trilyon erg'lik (5 gigaton TNT'den fazla) bir enerji bırakarak patladı ve atmosferde sıcaklığın artmasına neden oldu. Bu da atmosferin alt katmanlarında, troposferde bulunan başta amonyak olmak üzere çeşitli gazları üst katmanlara yani stratosfere çıkardı. Oxford Üniversitesi'nden Leigh Fletcher: 2009 yılına Jüpiter'e çarpan Shoemaker-Levy ile bu nesnenin çarpışma izlerine bakıldığında aralarındaki farklılık göze çarpıyor. Shoemaker-Levy ile amonyak gazı bu kadar üst katmanlara çıkmamıştı diyor. Bilim insanları, Jüpiter'e doğru hareket edebilecek nesnelerin mümkün yörüngelerini hesapladı. Daha sonra bu yörüngelere girebilecek olan asteroit ve kuyrukluyıldızları bulmak için katalog tarandı. 2005 TS100 adlı asteroit olması olası ancak soyu tükenmiş bir kuyrukluyıldız da olabilecek nesnenin bu şartlara uyduğu belirlendi. Bu nesne Jüpiter'e çarpmamasına karşılık, karmaşık bir yörüngeye sahip olduğu ve bilgisayar modelleriyle zaman zaman Jüpiter'e çok yaklaştığı ortaya çıkarıldı. Bilim insanları Jüpiter'de hala bu tür çarpışmaların ne sıklıkla gerçekleştiğini kestirmeye çalışıyor, Dünya için bu türden bir çarpışma her 100 000 yılda bir görülüyor. Araştırmada sonraki adımlar, ne büyüklükte bir nesnenin çarpışma sonrası ne gibi etkiler oluşturacağını modeller ile belirlemek olacak. Bunun için kızılötesi görüntülemeye ek olarak görünür ve radyo dalga boylarıyla da veriler alınarak, gelecekte gerçekleşecek büyük ya da küçük çarpışmaların etkileri anlaşılmaya çalışılacak.


Bazen karşıdakine bir şeyler anlatmak zor olabilir. Hele bu 'bir şey' astronomiyle ya da gökyüzüyle ilgiliyse. Astronomide uzaklıklar ya da cisimlerin büyüklüklerini anlamak ve anlatmak bazen çok zor olabiliyor. İşte o zaman imdata bir fotoğraf, bir benzetim, bir resim yetişir. Gökbilim bu nedenle oldukça zengin görsele sahiptir. Bu görsellerden biri Hubble Teleskopu ile elde edildi. Jüpiter'in ve aynı zamanda Güneş Sistemi'nin en büyük uydusu olan Ganymade'in aslında ne kadar büyük olduğunu gösterdi. Görüntüde Ganymade'in gölgesinin Jüpiter'in büyük kırmızı lekesinin üzerine düşmesi bize uydunun bu lekenin yarısından küçük olduğu net şekilde görülüyor. Görüntüyü bilmesek de bu bilgiye sahibiz elbette. Ama böyle bir görselde görmek daha çekici. Sizce de öyle değil mi? Hubble, Ganymade'in yörüngesi bilindiğinden 21 Nisan 2014'te gözünü Jüpiter'e dikti ve uydu tam kımızı lekenin önünden geçerken gölgesinin kırmızı leke üzerine düşme anını fotoğrafladı. Ortaya bu güzel çalışma çıktı. Ganymade'in çapı: 5200 km Kırmızı lekenin çapı: 17.000 km Görsel telif hakkı: NASA, ESA, and A. Simon


İspanya'da başını Prof. Agustin Sanchez Lavega'nın çektiği gezegen bilimcilerinden oluşan bir ekip Jüpiter'e Geçtiğimiz Temmuz ayında çarpan cisimle ilgili son araştırma sonucunu yayınladılar. 19 Temmuz 2009'da Avustralyalı Amatör Gökbilimci Athony Welsey ile keşfedilen çarpışma sonunda Jüpiter'in kutup bölgesine yakın bir kısmında siyah noktanın oluştuğu gözlendi. Çarpışmadan 3-4 saat kadar sonra görünür duruma gelebilen gezegenin güney kutbunda rastlanmıştı. Çarpışma sırasında bu bölge dünya yönünden ters tarafta kaldığı için ancak birkaç saat sonra gözlem gerçekleşmişti. Jüpiter 15 yıl kadar önce de, 1994 yılının Temmuz ayında Shoemaker Levy kuyrukluyıldızının çarpmasıyla gündeme oturmuştu. Dünya üzerindeki gözlemevleri olayı duyar duymaz teleskoplarını Jüpiter'e yöneltmişler ve dev gezegene çarpan cismin asteroit ya da kuyrukluyıldız olabileceği belirlenmişti. Aralarında Hubble Uzay Teleskopu'nun da bulunduğu birçok teleskop olayın incelemesinde kullanılmıştı. Birkaç ay süren çalışmadan sonra iki bildiriyle olayın gezegen atmosferindeki etkisi hakkında sonuçlar yayınlandı. Çalışmalara göre çok siyah renkteki bölge Jüpiter atmosferinde 5000 km'lik bir alanı kaplamış ve atmosferden 8000 km yukarıda oluşmuştu. Dünyadan çok daha küçük olan cismin çarpışma etkisiyle oluşan siyah bulutun milimetrenin binde biri ölçeğindeki taneciklerden mi yoksa yüksek sıcaklık etkisiyle mi oluştuğu henüz bilinmiyor. Oluşan kül, İzlanda'da patlayan yanardağdan püsküren küllerin havada dolaşması gibi, Jüpiter'deki güçlü rüzgarların etkisiyle yayılmaktadır. Bu bölgeye asteroit ya da kuyrukluyıldızın düştüğü konusunda ciddi şüpheler bulunmaktadır. Bunun bir kuyrukluyıldız olduğu varsayılırsa siyah bölgenin kapladığı alanın 500 metre dolayında olması gerekirdi. Böyle bir cismin Jüpiter'e düşmesi, 0.5 ile 1 km boyutlarındaki bir cismin Jüpiter'e çarpma olasılığının 50-250 yıl arasında gerçekleşeceği düşüncesine karşılık cisim yalnızca 15 yıl sonra düşerek bu istatistiği yalanlamıştır. Şimdi bunun gibi çarpışmaların her 10-15 yıl aralığında gerçekleşeceği düşünülüyor. Gezegenlerde gerçekleşen bu tip çarpışmalar dünyada olabilecek çarpışmalarla ilgili bilgi edinilmesini sağlar. Böyle bir cisim dünyaya çarpmış olsaydı sonuç bir felaket olurdu. Dünyanın şansı Jüpiter gibi büyük bir gezegenin böylesi büyük boyuttaki nesneleri kendine doğru çekerek bir koruyucu şemsiye rolünü üstlenmesidir. Kaynak: Science Daily


Jüpiter'i gözleyen yeni gözdemiz Juno güzel fotoğraflar yolladı. Bu veriler gaz devinin bilinenden daha karmaşık, bol fırtınalı bir yer olduğunu gösteriyor. Dünya büyüklüğünde ve gökyüzünden gezegen yüzeyine kadar inen dev fırtınalar, gezegen yüzeyinden düşünülenden çok daha yakında oluşmuş manyetik alan gibi. NASA Genel Merkezinden Juno program yöneticisi Diane Brown: Jüpiter hepimiz için büyüleyicidir ve onu anlamanın yolu uzun süre gözlem yapmaktır. Bu amaçla yola çıkan Juno uzun bir yol aldıktan sonra görevine başladı. İlettiği veriler bu yolculuğun ne kadar önemli olduğunu bir kez daha göstermiş oldu diyor. 5 Ağustos 2011'de fırlatılan Juno aracı, 4 Temmuz 2016'da Jüpiter yörüngesine girdi. İlk verisi de 4200 kilometrelik bir bulut oldu. Soutwest Araştırma Enstitüsünden Juno baş araştırmacısı Scott Bolton: Jüpiter'in bizi şaşırtacağını biliyorduk. Gezegende tuhaf şeyler oluyor ve tüm bunları anlamak niyetindeyiz. Artık karşımızda yeni bir Jüpiter var diyor. Jüpiter'in her iki kutbunda da Dünya büyüklüğünde topaklanmış fırtına kümeleri göze çarpıyor. Bolton: Şekilleri, yapılanmaları ne kadar kararlı olduklarını gösterse de kuzey ve güney kutbu aslında birbirinden çok farklı. Acaba bu değişken bir sistem mi bilmiyoruz. Yani bir sonraki yıl aynı görüntüyle mi yoksa farklı bir şeyle mi karşılaşacağız, bilmiyoruz. Bu fırtınalar birbiri çervresinde dolanıyor da olabilir diyor. Juno'nun Mikrodalga Radyometresi bir başka şaşırtıcı yapıyı daha belirledi. Buna göre Jüpiter'in çekiciliğinde önemli pay sahibi olan kuşaklardan ekvatora yakın olanlar gezegen yüzeyine kadar iniyor. Verilere göre kuşakların ana maddesi olan amonyağın miktarının yüzeyden uzaklığa göre değişiyor. Juno'dan önce manyetik alanı en güçlü gezegenin Jüpiter olduğu biliniyordu. Juno ile birlikte Jüpiter'in manyetik alanının bilinenden çok daha güçlü ve çok daha düzensiz şekilde olduğu ortaya çıktı. Buna göre Jüpiter'in manyetik alanı Dünya'nın manyetik alanının 10 katından daha güçlü. NASA'nın Goddard Uçuş Merkezinden manyetik alan araştırmacısı Jack Connerney: Juno verileri Jüpiter'in manyetik alanının değişken olduğunu gösterdi. Bazı yerlerde çok güçlü bazı yerlerde ise oldukça zayıf. Bu dengesizlik atmosferin üst katmanındaki metalik hidrojenin yüzeyde bir dinamo etkisine neden olabileceği şeklinde açıklanıyor. Yakında bu konu netlik kazanacaktır diyor. Juno ayrıca kutup manyetosferini ve Jüpiter'in güçlü kutup ışıklarının kökeni olan kuzey ve güney ışıklarını inceleme yeteneğine sahiptir. Bu ışımalar atmosferik moleküllere çarparak enerji saçan parçacıklardan kaynaklanır. Juno, Jüpiter çevresinde 53 günde bir kuzey kutbuna yaklaşacak şekilde dolanmaktadır. Üzerindeki sekiz aletle kuzeyden güneye iki saatte uçarak birçok veri toplayabilmektedir. Her geçiş sırasında ilettiği veriler 1,5 günde indirilebilmektedir. Juno'nun ilettiği bazı Jüpiter görüntüleri: 2 Yorumlar Kendi gezegenimizdeki atmosferik olaylar ile jüpiterdekileri karşılaştırmak yerine tamamen yeni bir gezegen teorisi ile jüpiterin atmosferini araştırmalıyız. Gezegen bir gaz devi ve oradaki atmosferik olaylar dünyamızdaki gibi çalışmıyor. Bilimin geldiği şu noktada verilerin gelmesi ve işlenmesi çok yavaş ve anlıyoruz ki gezegendeki bilinen şu anki bilgi birikimi ve çıkan teoriler çok zayıf. Haklısınız. Ancak yeni bir kuram için eldekileri bilmek gerekiyor. Atmosfer tanılaması iki yönlüde yapılıyor. Jüpiter'e ya da diğer gaz devlerine bakıp Dünya'daki hava olayları da anlaşılmaya çalışılıyor. Zaten bu nedenle hava tahminleri isabeti son yıllarda göz görülür şekilde arttı. İlerleyen yıllarda doğru dürüst bir kuram oluşturulacaktır.


Hubble Uzay Teleskopu Jüpiter'in uydusu Europa'nın yüzeyinden fışkıran su jetlerini gözledi. Uydunun soğuk güney kutbunda gözlenen fışkırma ile birlikte yüzeyin altında su olduğu da kanıtlandı. Daha önceki gözlemlerle de Europa'nın buzlu kabuğunun altında sıvı okyanus olabileceğine işaret edilmişti. Araştırmacıların tespit ettiği fışkırmanın henüz su buharı içerip içermediği bilinmemekle birlikte, bunun sulu bir bileşen olduğunu düşünüyorlar. Ek gözlemler sonucunda bu durum onay görürse, Europa Güneş Sistemi'nde su buharı fışkırmalarının gözlendiği ikinci cisim olacak. Texas San Antonio'daki Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Lorenz Roth: Su buzunun nasıl fışkırdığı sorusuna verilecek en basit açıklama yüzeyin altındaki suyun Europa'nın yüzeyindeki kırıklardan süzülerek uzaya patlarcasına fışkırmasıdır. Şimdilik buz yüzeyin altında su okyanusu olduğunu düşünsek de gelecekte Europa'nın buz katmanını delerek inceleyecek araçların yardımıyla uydudaki suyun varlığını ve aynı zamanda potansiyel yaşanabilir bir çevre olup olmadığını da anlayabileceğiz. Bu gerçekten çok heyecan verici diyor. 2005 yılında NASA'nın Cassini uzay aracı Satürn'ün uydusu Enceladus yüzeyinden püsküren su buharı ve toz jetlerini tespit etmişi. Şimdi Europa'da da benzer hareketliliğe rastlandı. Hubble'ın Aralık 2012'deki tayfölçerli gözlemleri Europa'daki fışkırmalar için kanıt sağladı. Hubble'ın Uzay Teleskopu Görüntüleme Tayfçekeri , uydunun güney kutbundaki kutup ışıklarında soluk morötesi ışığı tespit etti. Bu ışıklar Jüpiter'in yoğun manyetik alanından etkilenen oksijen ve hidrojen iyonlarından oluşan su moleküllerinin fışkıran yapı içinden ayırt edilmesine neden olur. Çalışma ekibinden Almanya Köln Üniversitesi'nden Joachim Saur: Bu sönük emisyonu görmek için Hubble'ın yeteneklerini kullandık. Görünür ışık altında bu zayıf ışıkları görmek zor olabilir çünkü bunlar jetlerin içinde gizlenir diyor. Roth Europa'nın yüzeyinde çizgisel uzun çatlaklardan süzülen su buharının uzaya çıktığı yönünde bir öneri getiriyor. Cassini benzer çatlakların Enceladus'ta olduğunu göstermişti. Ayrıca Enceladus'ta olduğu gibi Europa'nın jetlerinin yoğunluğunun da uydunun yörünge pozisyonuna göre değiştiği bulundu. Aktif jetlere Europa'nın Jüpiter'den en uzak konumda olduğu zamanlarda rastlanıyor. Buna karşılık araştırmacılar uydunun Jüpiter'e en yakın olduğu konumda bir fışkırma izine rastlamadı. Bu değişkenliğin nedeni olarak ise Jüpiter'den uzakta çatlakların büyümesi ve yakın konumda ise dev gezegenin kütle çekimi nedeniyle küçülmesi gösteriliyor. Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Kurt Retherford: Fışkırmalardaki belirgin değişkenlik Europa'nın oldukça esnek bir yeraltı okyanusa sahip olduğu anlamına gelir diyor. Europa'ya yönelik yapılacak yeni uzay görevleri ile yeraltı suyunun varlığı ve çatlakların hareketliliği daha net anlaşılabilecek. Bunun için Jüpiter ve özellikle buzlu uyduları olan Ganymade, Callisto ve Europa'nın, 2022'de fırlatılması planlanan JUICE aracıyla gözlenmesi ve yeni keşiflerin yapılması planlanıyor.


NASA'nın Jüpiter'e yolladığı Galileo aracı 1995 yılında ulaştığı gezegen ile ilgili gökbilimcileri şaşırtan veriler yollamaya başladı. Bunların başında da Jüpiter'de öngörülmeyen şekilde helyum ve neon gazlarının az olması gelir. Yeni gerçekleştirilen benzetimler ile bir sır perdesi aralanmaya çalışılıyor. Çalışma Kaliforniya Üniversitesi'ndeki bir ekip tarafından gerçekleştirildi. Gökbilimciler bir gezegenin nasıl oluştuğunu ve gezegenin oluşmasını sağlayan öğeleri ortaya çıkarabilmek için güneş ve göktaşlarını inceler. Bu cisimlerde bulunan madde ile gezegenlerdeki maddeyi kıyaslarlar. Jüpiter'de çoğunlukla Güneş'te olduğu gibi hidrojen ve helyum gazı bulunur. Ancak Galieo sondası ile gezegendeki bazı maddelerin güneşten daha fazla olduğu sonucuna ulaşılırken, helyumun bir miktar ve neon çok daha fazla miktarda eksik olduğu görüldü. Güneş'teki neon değeri kütlesinin 1/600'ü olmasına karşılık Jüpiter atmosferindeki bu oran 1/6000 idi. Jüpiter'in hidrojen ve helyum karışımından oluştuğunu kabul eden kuram, neon eksikliğini açıklayamazdı. Bazı fizikçiler neonun Jüpiter atmosferinden kaçtığını öne sürseler de bu kanıtlanamamıştı. Kaliforniya Berkeley Üniversitesi'ndeki gökbilimciler ise bu gizemi çözmüşe benziyor. Gezegenin içindeki sıcak gazlarla ilgili yapılan bir benzetim ile buradaki atmosfer katmanında helyumun yoğunlaşan hidrojenin damlacıklarının birleşmesiyle oluştuğu ve buradaki neon gezegenin içine doğru düşerek eridiğini gösteriyor. Dolayısıyla dev gezegendeki neon gazı eksikliği helyum yağmuruna bağlanıyor. Dünya'daki su damlalarının yere düşmesine benzer şekilde Jüpiter'de de yağmur damlaları oluşmaktadır. Yaklaşık 10-13 bin km yükseklikten inen sıvı helyum damlacıkları neonun eriyip hidrojenle karışıp yok olmasına neden oluyor. Benzetimler ile uzun zamandır saklı kalan bir sır çözüme kavuşturulmuş görünüyor. Aynı etkinin Jüpiter'den daha küçük olan Satürn'de de olup olmadığı ise yeni bir araştırma konusu. Ancak Satürn'ün Jüpiter'den daha soğuk olması nedeniyle böylesi bir etkinin daha farklı yaşanabileceği belirtiliyor. Kaynak: Science Daily


Avrupa Güney Gözlemevi'nin ortağı olduğu Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesini kullanan bir gökbilimciler ekibi Jüpiter'in orta atmosferindeki rüzgarları ilk kez doğrudan ölçebildi. 1990'lardaki bir kuyruklu yıldız çarpışmasının sonuçlarını analiz eden araştırmacılar Jüpiter'in kutupları yakınında hızları saatte 1450 kilometreye kadar çıkan inanılmaz güçlü rüzgarları ortaya çıkardı. Ekibin tabiriyle bu rüzgarların temsil ettiği şey Güneş Sistemimizdeki benzersiz meteorolojik canavar olabilir. Jüpiter belirgin kırmızı ve beyaz bantlarıyla ünlüdür: gökbilimcilerin genellikle Jüpiter'in alt atmosferindeki rüzgarları izlemek üzere kullandığı hareket halindeki çalkantılı gaz bulutları. Gökbilimciler ayrıca Jüpiter'in kutupları yakınlarında, gezegenin üst atmosferindeki güçlü rüzgarlarla bağlantı olduğu anlaşılan, kutup ışıkları olarak bilinen canlı parıltıları da görmüştür. Ancak şimdiye kadar araştırmacılar bu iki atmosfer tabası arasındaki, katyuvarında oluşan rüzgar desenlerini doğrudan ölçememişti. Jüpiter'in katyuvarındaki rüzgar hızlarını rüzgar-takip teknikleri ile ölçebilmek mümkün değildir çünkü atmosferin bu kısmında bulutlar yoktur. Ancak, gökbilimciler 1994 yılında gaz devi ile olağanüstü bir şekilde çarpışan Shoemaker Levy 9 kuyruklu yıldızı biçiminde alternatif bir ölçüm aracı geliştirdi. Bu çarpmanın Jüpiter'in katyuvarında meydana getirdiği yeni moleküller, rüzgar sayesinde o zamandan bu yana hareket halindeler. Fransa'daki Bordeaux Astrofizik Laboratuvarından Thibault Cavalie liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi Jüpiter'deki katyuvarı jetlerini doğrudan ölçebilmek için bu moleküllerden birini izledi hidrojen siyanür. Bilim insanları jetler kelimesini atmosferdeki dar rüzgar bantlarına işaret ederken kullanıyor, Dünya'nın jet akımları gibi. En dikkat çekici sonuç kutupların yakınlarındaki kutup ışıkları altında yer alan, hızları saniyede 400 metreye kadar çıkan güçlü jetlerin varlığıydı, diyor Cavalie. Saatte 1450 kilometreye karşılık gelen bu rüzgar hızları, Jüpiter'in Büyük Kırmızı Lekesinde ulaşılan maksimum fırtına hızının iki katından, Dünya'daki en güçlü fırtınalarda ölçülen rüzgar hızından ise üç kat daha fazladır. Tespitlerimize göre bu jetler Dünya'nın dört katı büyüklüğünde bir çapa ve 900 kilometre yüksekliğe sahip dev bir girdap gibi davranıyor olabilir, diye açıklıyor Bordeaux Astrofizik Laboratuvarından eş-yazar Bilal Benmahi. Bu büyüklükte bir girdap Güneş Sistemimizdeki eşsiz bir meteorolojik canavara benzetilebilir, diye ekliyor Cavalie. Gökbilimciler Jüpiter'in kutuplarındaki güçlü rüzgarların varlığından haberdardı, ancak bunlar bugün Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanan yeni araştırmanın odaklandığı alanın yüzlerce kilometre üstünde, atmosferin üst kısımlarında yer almaktaydı. Önceki araştırmalara göre bu üst-atmosfer rüzgarları hızlarını azaltarak katyuvarına kadar alçalmadan çok önce yok olmaktaydılar. Yeni ALMA verileri bunun tam tersini söylüyor, diyor ve ekliyor Cavalie, Jüpiter'in kutuplarına yakın bölgede böylesine güçlü katyuvarı rüzgarlarıyla karşılaşmak gerçek bir sürprizdi. Ekip, Shoemaker Levy 9 çarpmasından bu yana Jüpiter'in katyuvarında dolaşan hidrojen siyanür moleküllerini analiz etmek için Şili'nin kuzeyindeki Atacama Çölüne bulunan 66 yüksek-hassasiyetli ALMA anteninin 42'sini kullandı. ALMA verileri ile gezegenin bu bölgesindeki rüzgarların neden olduğu Doppler kayması moleküller tarafından yayılan ışınımın frekansındaki küçük değişimler ölçülebildi. Bu kaymayı ölçerek rüzgarların hızını ortaya çıkardık, aynı tren düdüğündeki frekansın değişiminden hareket halindeki trenin hızını bulmak gibi, diyor ABD Southwest Araştırma Merkezi'nden eş-yazar gezegen bilimci Vincent Hue. Şaşırtıcı kutup rüzgarlarına ek olarak ekip ayrıca ALMA verilerini kullanarak gezegenin ekvatoru civarındaki güçlü katyuvarı rüzgarlarının varlığını, hızlarını yine ilk kez doğrudan ölçerek, onaylamış oldu. Gezegenin bu bölgesinde tespit edilen jetlerin ortalama hızları saatte 600 kilometreye kadar ulaşıyor. Jüpiter'in kutuplarındaki ve ekvator bölgesindeki katyuvarı rüzgarlarını izlemek için gereken ALMA gözlemleri, teleskop zamanının 30 dakikasını aldı. Bu kadar kısa bir sürede ulaştığımız ayrıntı seviyesi ALMA gözlemlerinin gerçek gücünü ortaya koyuyor, diyor ABD Southwest Araştırma Enstitüsünden eş-yazar Thomas Greathouse. Bu rüzgarların ilk kez doğrudan ölçülebilmesi beni hayretler içinde bırakıyor. Bu ALMA sonuçları Jüpiter'in kutup ışıkları bölgelerinin araştırılmasına dair yeni bir pencere açıyor ki, bu durum birkaç ay öncesine kadar beklenen bir şey değildi, diyor Cavalie. JUICE görevi ve Milimetre-altı Dalga Boyu Aygıtı ile yapılacak benzer ve daha kapsamlı ölçümler için de zemin hazırlamış oldular, diye ekliyor Greathouse, önümüzdeki yıl uzaya fırlatılması beklenen, Avrupa Uzay Ajansı'nın Jüpiter Buzlu Uydular Kaşifine atıf yaparak. ESO'nun ilk ışığını bu on yılın sonunda alması beklenen, yer-konuşlu Aşırı Büyük Teleskobu da Jüpiter'i keşfetmeye devam edecek. Gezegenin kutup ışıklarını ayrıntılı bir şekilde gözleyecek olan teleskop, Jüpiter'in atmosferi hakkında yeni bakış açıları sağlayacak. Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin


Cassini Jüpiter'i şimdiye kadar görmediğimiz bir açıda görüntüledi. Gezegenin grimsi güney kutbundan bakacak olsaydık onu çevreleyen kahverengi, turuncu ve beyaz bantlarla süslü bir yapı ile karşılaşırdık. Kenara doğru kalın kahverengimsi kuşak üzerinde Büyük Kırmızı Leke gibi önemli hava sistemleri, bulutların oluşturduğu karmaşık alanlar ve soluk beyaz noktalar gezegenin atmosferindeki karmaşayı gösteriyor. Bu renkli alanların çoğu fırtınaları işaret ediyor. Dünya'ya göre mevsim geçişlerinin çok önemli rol oynamadığı Jüpiter'de korkunç fırtınalar, kalın bulutlar alışık olmadığımız bir atmosferin varlığının kanıtıdır. Amonyak kristallerinden oluşan yoğun bulutlar saatte 360 km'lik rüzgar hızına sahip girdap ve kasırgalara neden olarak Jüpiter'in atmosferini karma karışık bir hale sokmaktadır. Büyük Kırmızı Leke yüzlerce yıldır varlığını koruyan güçlü bir girdaptır. Birkaç Dünya büyüklüğünde olmasına karşılık Hubble Uzay Teleskopu'nun son görüntüsüne göre biraz küçüldüğü anlaşılmıştır. Jüpiter'de özellikle öne çıkan iki büyük fırtına olan Büyük Karanlık Leke ve Oval BA fırtınaların katmanları arası sıcaklık değişimleriyle ilgisi olduğu sanılıyor. Jüpiter'in görüntünün merkezindeki güney kutbu grimsi renkte bir daire şeklinde görülüyor. Cassini kutbun bu bölgesini atmosferdeki puslu yapı nedeniyle diğer alanlar gibi ayrıntılarıyla görüntüleyemiyor. Bu görüntü Cassini'nin 11-12 Aralık 2000 tarihindeki yakın geçişi sırasında aracın dar açılı kamerası ile elde edilen 18 renkli fotoğrafla oluşturuldu.


Yeni NASA görüntüleri Jüpiter'in kayıp kuşağının geri gelmeye başladığını gösteriyor. Bu yeni gözlemler ile Jüpiter'in rüzgar ile bulutlar arasındaki etkileşim daha iyi anlaşılabilecek. Bu yılın başlarında kaybolan Jüpiter'in açık kahverengi Güney Kuşağı ilk kez amatör gökbilimciler tarafından fark edildi. Kasım ayı başlarında Filipinler'den amatör gökbilimci Christopher Go bu koyu şerit üzerindeki beyaz bölgede oldukça parlak bir nokta gördü. Böylece Jüpiter bir anda gökbilimcilerin ilgi odağı haline geldi. NASA'nın Kızılötesi Teleskop Birimi, Keck ve Gemini Gözlemevleri ile Jüpiter'deki kaybolan karanlık şeridin artık yerini almaya başladığı belirlendi. Jet İticileri Laboratuarı'ndan Glenn Orton: Bunun nedeni beyaz şeritler arasında kalan kuşağın bulutlarla kapanması. Rüzgar nedeniyle şimdi bu bulutlar aşağı inmeye başladı. Kızılötesi görüntüde göze çarpan parlak nokta bu açılmanın başladığını doğruluyor diyor. Bu beyaz bulut beyaz renkteki amonyak buzundan oluşuyor. Beyaz bulutlar kahverengi kuşağın üstünde yer alıyor. Her birkaç on yılda bir kahverengi kuşak 1 ile 3 yıl arasında gözden kayboluyor. Bu aşırı değişim Güneş Sistemi'nde yalnız Jüpiter'in Güney Ekvator Kuşağı'nda oluşuyor. Büyük beyaz bant gezegendeki tek değişim değil. Aynı zamanda gezegenin ünlü Büyük Kırmızı Leke'sinin rengi de koyu kırmızı renge dönüştü. Orton, üç Dünya büyüklüğündeki lekenin günümüzden en az bir yüzyıl önce oluştuğunu ve gezegenin dönmesiyle Güney Ekvator Kuşağı'nın biraz aydınlanacağını belirtiyor. 2007 yılında Plüton'a doğru yol alan Yeni Ufuklar uzay aracı Güney Ekvator Kuşağı'ndaki parlak noktayı belirlemişti. 3-4 ay sonra koyu renk hızla görünmeye başladı. Önceki kayboluş 1989 yılında başladı, 1990'da sürdü ve 1993'te kuşak göründü. 20. Yüzyıl içindeki benzer dönüşümler kaydedilmiş olup nedeni uzun süreli atmosfer etkileridir. Bilim insanları kimyasal ve dinamik etkilerle ortaya çıkan bu değişimin son halini modern araçlarla gözlediler. 2016'da Jüpiter'e varması planlanan Juno ile daha net bilgiler elde edilebilecek. Bu olay bir anlamda profesyonel ve amatör gökbilimcilerin arasında işbirliği olduğunu da gösteriyor. Dünya'nın çeşitli bölgelerinde kendi donanımlarıyla gökyüzünü izleyen amatörler özellikle Güneş Sistemi'ndeki değişimlerin hızlıca farkına varırlar. Bu da profesyonel gökbilimcilerin de fark edilen bir değişimi anında haber alıp konuya yoğunlaşmasını sağlıyor. Amatör gökbilimci Chrospher Go: Patlamayı yakaladığım için çok şanslıyım. Şans eseri o sırada Jüpiter'i izliyordum ve patlamayı gördüm diyor. Kaynak: NASA-JPL


Güneş Sistemi'nin dev gezegeni Jüpiter'de oluşan değişim geçtiğimiz hafta haberlere yansımıştı. Gezegenin görünür durumdaki iki ana bulut kuşakları bir anda yok olmuş ve bunu ilk kez bir amatör gökbilimci keşfetmişti. NASA'nın Jet İtici Güç Laboratuvarı'ndan gezegen bilimci Glenn Orton bunun büyük bir olay olduğunu söyleyerek ekliyor: Durumu yakından izliyor ve değişimin nereye kadar süreceğini merak ediyoruz diyor. Gezegenin Güney Ekvator Kuşağı'nda bulunan kahverengi renkteki iki bulut bantı ortadan kaybolmuştu. Avustralyalı Amatör Gökbilimci Anthony Wesley: Jüpiter'in imzası olan bu kuşaklar büyük bir dürdün ya da bir teleskopla görülebiliyor. Çocukken küçük bir dürbünle bu kuşakları açıkça görebildiğimi hatırlıyorum. Şu anda dev gezegende tek kuşağın görülebilmesi tuhaf bir durum diyor. Wesley geçtiğimiz yıl Jüpiter'e çarpan kuyrukluyıldızı keşfetmişti. Kuşağın tamamen ortadan kaybolmasını gözlemeyi beklemiyordum diyor. Orton kuşağın aslında kaybolmamış olabileceğini önüne gelen büyük bir bulut tarafından gizlenmiş olabileceğine dikkat çekiyor. Bu mümkündür. Bir amonyak sirrüsü güney Ekvator Kuşağı'nın başında oluşmuş olabilir. Dünyadaki sirrüs bulutu buz kristallerinden oluşmuştur. Jüpiter'de de benzer oluşum gerçekleşmiş olabilir. Ama tek farkla. Buradaki bulut buz yerine amonyak (NH3) kristallerinden oluşabilir. Böyle bir sirrüs bulutunun oluşmasını ne sağlamış olabilir? Orton küresel rüzgar akımlarındaki değişikliklerin amonyak bakımından zengin maddeyi bu bölgeye getirdiğinden şüpheleniyor. Böylece Güney Ekvator Kuşağı'nın yüksek kesimlerinde buzlu bult oluşumu gerçekleşmiş olabilir. Orada ne olup bittiğini görmek için bir sonda göndermek isterim diyor Orton. Gerçekten Jüpiter'in atmosferi keşfedilmeyi bekleyen sıra dışı bir yerdir. Örneğin hiç kimse gezegendeki büyük kırmızı lekenin ne olduğunu ve bu kadar fırtınaya dağılmadan nasıl kalabildiğini bilmiyor. Mevcut kuramların hiçbiri ikiz ekvatoral kuşakların neden kahverengi olduğunu ve bunlardan neden birinin kaybolduğunu açıklayamıyor. Elimizde çok uzun bir soru listesi bulunuyor diyor Orton. Üstelik bu kayıp ilk kez gerçekleşmiyor. İngiliz Astronomi Birliği yöneticisi John Rogers, Güney Ekvatoral Kuşakta düzenli olmayan aralıklarla kaybolmalar gerçekleşir. Bilinen en son kuşak kayıpları 1973-75, 1989-90, 1993, 2007 ve 2010 yıllarında gerçekleşti. 2007'deki kayıp kısa sürdü. Ama diğer yıllarda böylesi bir kaybolma gerçekleşmedi diyor. Güney Ekvator Kuşağı'nın geri dönüşü farklı gerçekleşebilir. Güney Ekvator Kuşağı'nın geri dönüşü amatör gökbilimcilerin orta boy teleskoplarında heyecanlı bir gösteriye dönüşebilir. Tek bir noktada başlayabilecek olan fırtına girdap şeklinde yayılarak kuşağı ortaya çıkarabilir. Yine de biz böylesi bir girdabın nerede başlayabileceğini bilemiyoruz. Tarihsel sürece baktığımızda bunun 2 yıl içinde gerçekleşeceğini söyleyebiliriz. Kuşağın birkaç ay içinde görünür hale geleceğini umuyoruz. Bu şansı kaybetmemek için sürekli Jüpiter'i izliyor olacağım diyor Wesley. Gezegendeki bu canlanmanın aniden başlayacağı ve birkaç hafta içinde yayılacağı düşünülüyor. Gerçekten de halkaların geri dönüşünü keşfetmek de ilginç olacaktır diyor Orton. Jüpiter'in konumu için gökyüzü haritasından yararlanabilirsiniz. Jüpiter şafaktan hemen önce doğu ufkunda sabah yıldızı olarak parlamaktadır. Kaynak: NASA-Science


Jüpiter'in markası haline gelmiş Büyük Kırmızı Leke'nin küçülmeye başladığı belirlendi. Lekenin içindeki oval şeklin noktasal boyuta doğru küçüldüğü görüldü. Aslında 1930'lardan bu yana küçülme olduğu söyleniyordu ancak NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu bu küçülmenin her zamankinden daha farklı olduğunu gösterdi. Jüpiter'deki Büyük Kırmızı Leke atmosferdeki bir çalkantıyla ya da yüksek basınç nedeniyle oluşmuş dev bir fırtınanın varlığını gösteriyor . Sarı, turuncu ve beyaz katmanlarıyla dev gezegenin gözü gibi görünen lekede, saatte yüzlerce kilometre gibi muazzam hıza ulaşan rüzgarlar hakimdir. 1800'lerden bu yana dikkatle izlenen leke o sıralarda üç Dünya'nın yan yana sıralanacağı kadar geniş olup 41.000 kilometre uzunluğa sahipti. 1979 ve 1980 yıllarında NASA'nın Gezgin görevleri lekenin 23.335 kilometreye kadar küçüldüğünü hesaplamıştı. Hubble yeni görüntüler eşliğinde lekenin küçülmeye devam ettiğini gösterdi. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Amy Simon: Yeni Hubble gözlemleri lekenin 16.500 kilometre çapına yani, şimdiye kadar ölçülen en küçük çapa ulaştığını gösteriyor diyor. 2012 yılında başlayan amatör gözlemler lekenin küçülme hızında gözle görülür bir artış olduğunu ortaya koymuştu. Buna göre leke her yıl 1000 kilometre kadar küçülüyordu. Bu küçülmenin nedeni ise henüz bilinmiyor. Gözlemlerimize göre fırtınanın içerisindeki küçük girdapları beslediği açıktır. Biz Büyük Kırmızı Lekenin iç dinamiklerinin değişime uğradığını ve bunun da hızında değişime neden olduğunu sanıyoruz diyor. Simon ve ekibi şimdi bu küçük girdapların dev fırtınanın momentumunu nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyor. Jüpiter'in bu yeni görüntüsü Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile 21 Nisan 2014 tarihinde alındı. Notlar Büyük Kırımızı Leke bir yüksek basınç sonucunda oluşmuş dev bir fırtınadır. Bu leke Jüpiter'in Güney yarımküresinde olup saatin tersi yönde dönmektedir. Büyük Kırmızı Leke 1800'lerden önce de farkedilmiş ve kayda alınmış olabilir. Bazı gökbilimciler Büyük Kırmızı Leke'nin kalıcı olduğunu sanmıyor. Ancak bu lekenin 1600'lü yıllarda da görüldüğüne ilişkin çeşitli ipuçları bulunuyor. 3 Yorumlar Asırlardır süren fırtınanın bitişine mi şahit oluyoruz? Her başlangıcın elbet bir sonu vardır. Bu fırtına da bir gün bitecek. büyük kırmızı leke bir girdapsa o girdap jüpiter in iç yapısıyla, büyük olasılıkla, bağlantılıdır. bu lekenin küçülmesinden şunu görüyoruz ki gezegende homojenleşme söz konusu. bu girdabın büyük olduğu zamanki dönme hızlarıyla küçüldüğündeki dönme hızlarını karşılaştırmak gerekiyor. küçüldüğünde dönme hızı da azalıyorsa o zaman gezegenin iç yapısında bu girdaba sebep olan etken asimile oluyor demektir. lakin küçüldükçe dönme hızı da artıyorsa o zaman bir yoğunlaşma olduğundan söz edebiliriz.


Jüpiter'in on iki yeni uydusu keşfedildi. Bunların on biri normal ve biri ise tuhaf. Böylece Güneş Sisteminin en büyük gezegeni olan Jüpiter'in uydu sayısı 79 oldu. Keşif dokuzuncu gezegeni ararken gerçekleşti. Pluto'dan uzak bölgeyi tarayan Carnegie'den Scott S. Sheppard'ın başını çeken ekip olası dev gezegeni ararken yeni uyduları fark etti. Ekip, 2014 yılında Güneş Sisteminde bilinen en uzak yörüngeye sahip, Pluto ötesinde bir gezegen olabileceğine işaret etti. Varlığı dolaylı olarak öngörülen gezegen Gezegen X veya 9. Gezegen olarak bilinmektedir. Jüpiter arama yaptığımız alanın yakınlarındaydı ve gezegeni tararken onun yeni uyduları olduğunu fark ettik diyor Sheppard. Uluslararası Astronomi Birliğinin Küçük Gezegen Merkezindeki Gareth Williams yeni keşfedilen uyduların yörüngesini hesaplamak için ekibin gözlemlerini kullandı. Williams: Bir cismin Jüpiter'in çevresinde döndüğünü doğrulamak için birkaç gözlem yapılması gerekiyor. Buradaki süreç bir yıl sürdü diyor. Yeni uyduların dokuzu, Jüpiter'in dönme yönünün tersine ya da tersine yörüngede bulunan uzak bir dış uydu sisteminin parçasıdır. Bu uydular en az üç ayrı yörünge grubu halinde kümelenir ve asteroitler, kuyrukluyıldızlar ve diğer uydular arasındaki çarpışmalar sonucunda oluştukları düşünülmektedir. Yeni uyduların Jüpiter'in yörüngesindeki turlarının yaklaşık iki yıl sürdüğü hesaplanmıştır. Yeni keşfedilenlerden ikisi ise gezegenin dönüşü ile aynı doğrultuda ve gezegene yakın dolanan iç uydu grubunun bir parçasıdır. Bu uyduların hepsi Jüpiter çevresinde benzer yörünge uzaklığına ve eğim açısına sahiptir. Bu nedenle parçalanmış bir uydunun kısımları olarak düşünülebilirler. Yeni keşfedilen iki uydunun Jüpiter çevresindeki bir turu bir yıldan daha az zaman almaktadır. Keşfimizdeki gerçek tuhaflık ise bir uydunun bilinen Jovian uydusuna benzemeyen özelliklere sahip olmasıdır. Çapı 1 kilometreden daha az olan cisim, aynı zamanda Jüpiter'in bilinen en küçük uydusudur. Bu yeni tuhaf uydu diğer gruplardan uzakta, daha eğimli bir yörüngeye sahip olup Jüpiter çevresindeki bir turu yaklaşık bir buçuk yıl sürmektedir. Bu nedenle dış ile iç uydu gruplarının arasında yer almaktadır. Sonuç olarak kafa kafaya çarpışmalar sonucunda tuhaf ve iç gruplar ile zıt yönlerde hareket eden uzak gruplar oluşmuş olabilir. Bu olasılık oldukça yüksektir. Bu kararsız bir durum. Sonuçta çarpışmalara uğrayarak parçalanacak ve toz haline gelecek diyor Sheppard. Bugün gördüğümüz farklı yörüngeli uydu gruplarının böylesi bir mekanizmayla geçmişte oluşmuş olması mümkündür. Ekip bu küçük ve tuhaf uydunun geçmişte yaşanan kafa kafaya çarpışmaların son ürünü olduğunu düşünüyor. Uyduya Valetudo adı önerildi. Bu adlandırma sağlık ve hijyen tanrıçası olan Roma Tanrısı Jüpiter'in büyük torunundan gelmektedir. Bir uydunun yörüngesel geçmişini belirleyen etkenleri öğrenmek aynı zamanda Güneş Sisteminin ilk dönemleri hakkında da bilgi edinmek demektir. Örneğin Jüpiter'in çevresindeki çeşitli yörüngesel gruplarda bol miktarda küçük uydu olması, Güneş'in ve gezegenlerin oluştuğu dönemde, sistemi çevreleyen gaz ve toz diskinde oluşan çarpışmaları işaret etmektedir. Boyutlarının küçük olması genellikle 1 ile 3 km- çevrelerindeki gaz ve tozdan çok daha fazla etkilenmelerine neden olur. Jüpiter'in ilk halkaları mevcut grupları oluşturmak için çarpışmış olsalardı, kalan gaz ve tozun daha küçük uydulara yapacağı sürüklenme ile gezegene doğru yönelmelerine neden olurdu. Grupların varlığı bu gaz ve tozdan daha sonra oluştuklarını gösterir. Jüpiter sistemini ve yeni keşfi özetleyen video. Yeni uyduların çoğu Şili'deki 4 metrelik Blanco teleskopuyla gerçekleşti. Karanlık enerji taraması için geliştirilen teleskop kısa sürede küçük cisimleri gören en güçlü araç oldu. Uyduların varlıklarının onayı için ise Carnegie Las Campanas Gözlemevinde yer alan 6,5 metrelik Magellan teleskopundan yararlanıldı.


Güneş Sisteminde asteroit kuşağını sınır olarak alırsak iki yapı karşımıza çıkar. Güneş ile asteroit kuşağı arasındaki bölgede karasal gezegenler ve kuşaktan öteye uzanan alanda ise gaz devleri yer alır. Ancak her yıldızda durum böyle değil. Bazı yıldızlarda gaz devleri yıldıza çok yakın konumda bulunuyor. Bu durum gezegen oluşum kuramına yakın zamanda ek yapılmasına neden olmuştu. Buna göre gaz devi oluştuktan sonra bulunduğu yerden yıldıza doğru yaklaşarak bir iç yörüngeye yerleşti. Güneş Sisteminde ise böylesi bir durumun olmadığı düşünülüyordu. Şimdiye kadar... İsveç'teki Lund Üniversitesinin liderliğinde gerçekleştirilen çalışmada 4.5 milyar yıl önce oluşan Güneş Sisteminde Jüpiter'in de benzer bir yolculuk yaptığının belirlendiği açıklandı. Yani Jüpiter aslında şu anki konumundan daha uzakta bir yerde oluştu ve sonra içe doğru göç etti. Jüpiter oluştuğu sırada aslında Dünya'dan çok da büyük değildi. Yani, sistem oluşum aşamasındayken oldukça uzak bir yerlerde bir kütle belirdi. Bu kütle başlangıçta küçük olmasına karşılık çevresinde yer alan maddeyi toplayarak büyüdü. Bu sırada Güneş'e doğru hareketine çoktan başlamıştı. Sonuçta şimdiki yörüngesine oturduğunda dev bir gezegene dönüşmüştü. Araştırmacılar bu senaryoya ilişkin önemli bir kanıtları olduğunu söylüyor: Jüpiter'in Güneş çevresindeki dolanma yönüne göre önünde ve arkasında yer alan Truva asteroitleri. Truva asteroitleri binlerce asteroit grubundan oluşur. Ancak dağılımları eşit değildir. Jüpiter'in dolanım yönüne göre önünde yer alan asteroitler arkasına olanlardan %50 daha fazla. İşte bu asimetrik durum Jüpiter'in göç ettiğinin en önemli kanıtı. Araştırmacılara göre bu asitmetri ancak şöyle açıklanabilir: Jüpiter iç bölgeye doğru göç ederken çevresindeki maddeyi büyük kütle çekimiyle kendine doğru hareketlendirdi. Bu çekim gezegenin ön tarafında arkasına göre daha fazla cisim ve madde toplanmasına yol açtı. Jüpiter oluştuktan 2-3 milyon yıl sonra başlayan göç serüveni yaklaşık 700 bin yıl sürdü. Bu sırada Güneş çevresinde sarmal bir yol izleyen Jüpiter'in yörüngesi gittikçe daraldı ve şimdiki yörüngesine kavuştu. Bilgisayarda yapılan simülasyonlar Truva asteroitlerinin Jüpiter'in gaz atmosferi olmadığı sırada çekildiğini gösterdi. Bu asteroitler büyük bir olasılıkla Jüpiter'i oluşturan temel yapıtaşlarıyla benzerlikler göstermektedir. Bu açıdan Jüpiter'in çekirdeğinin ve Truva asteroitlerinin incelenmesi oldukça önemli. Jüpiter göç ettiyse Satürn, Uranüs ve Neptün gibi diğer gaz devleri niye göç etmesin. Araştırmacılara göre bu gezegenlerin başına da böyle bir şey gelmiş olabilir. Makaleye buradan ulaşabilirsiniz.


Sabah kalktığınızda evinizin arka tarafındaki bahçede dinazor gördüğünüzü düşünün. Gökbilimciler tam da bunun gibi birşey keşfettiler: 10 milyar yıl önce oluşmuş ve bir arada bulunan bir gökada kümesi. Bunlar birleşip büyük gökada oluşturmadan bozulmadan kalmış bir kümedir. Daha önce milyarlarca yıl uzaklıktaki erken evrende oluşmuş cüce gökadalar keşfedilmişti. Ancak yeni keşfedilen Yoğun Hickson Kümesi 31 (HCG 31)* üyeleri yalnız 166 milyon ışık yılı uzağımızdadır. Gökadaların bu görüntüsü Hubble Uzay Teleskobu ile elde edildi. Aslında gökbilimciler birbirine kütle çekimiyle bağlı olan böylesi cüce gökadalar olduğunu biliyorlardı. Bu gökadalarda sarmal şekilde dışarı süzülen uzun renkli şekerlemelere benzeyen kolları bulunur. Görüntüdeki parlak nesne aslında çarpışan iki gökadayı gösteriyor. Hubble görüntüleri ile birbiriyle etkileşen kümeye ilişkin önemli ayrıntıları gökbilimcilere vermektedir. Böylece gökbilimciler gökadaların ne zaman birleşeceğini tahmin edebilmektedirler. Batı Ontario Üniversitesi'nden Sarah Gallagher, Etraftaki küresel yıldız kümelerinde eski yıldızlar olduğunu biliyorduk. Bu eski küresel kümeler 10 milyar yıl önce çarpıştılar. Bu çarpışma birkaç yüz milyon yıl boyunca devam etti diyor. Tüm gökbilimcilerin ilgisi yeni yıldız oluşum bölgeleri ve bebek yıldız kümelerinedir. Bu nedenle bu tür yapılar iyi bilindiğinden yaşlı kümenin yaşı için içlerindeki genç yıldızlar incelendi. Bunun için Hubble'ın yeni nesil kamerası kullanıldı. NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu, Gökada Gelişimi Tarayıcısı ve NASA'nın Swift uydularından alınan morötesi ve kızılötesi görüntülerle de çalışma desteklendi. Hubble çok parlak kümelerde bulunan yıldızların büyük bir kısmının (100 000 yıldızın) 10 milyon yıldan daha genç olduğunu gösterdi. Kümedeki gaz yeni yıldız oluşumlarını tetiklemektedir. Buna göre kümede Samanyolu'ndaki hidrojen gazının 5 katı kadar hidrojen gazı bulunuyor. Gökada'nın boyutu Samanyolu'nun uydu gökadalarından Büyük Magellan Gökadası'ndan küçüktür. Gökadaların hızları ise birbirlerine doğru saniyede 60 km yol almaktadırlar. Gökadaların birbirine uzaklıkları 75 bin ışık yılı kadardır. Şimdi burada akla şu soru geliyor: Ne oldu da bu gökadalar milyarlarca yıl birbiriyle etkileşmeden kalabildi? Sorunun yanıtına ilişkin bir tahmin Gallagher'den geliyor: Çünkü gökadalar evrenin düşük yoğunluklu bir bölgesinde bulunuyordu. Yanıt bu olabilir. Gökadaların yoğunlaşması milyarlarca yıl almıştır. *Yoğun Hickson Kümesi 31, Kanadalı gökbilimci Paul Hickson tarafından kataloglanan 100 gökada kümesinden biridir. Kaynak: Hubble


Şimdiye kadar olan teleskoplara göre daha uzakları görmeyi amaçlayan NASA, yeni teleskopunun parçalarına kavuştu. Goddard Uçuş Merkezi mühendisleri JWST'nin iki tür aynasını test ediyor. Aynalar teleskopun daha iyi gözlem yapmasını sağlayacak. Webb Teleskopun güneş panelleri üzerine oturaracak olan dev altıgen birincil aynası, 18 küçük altıgen aynadan oluşuyor. Ayna böylece 6.5 metre çapa sahip olarak uzak gökadalardan gelen ışığı daha hassas bir şekilde toplayabilecek. Aynaların her biri zayıf ışığı toplayabilen ve sağlam bir metal olan berilyumdan yapıldı. 18 aynann her biri yaklaşık 20 kg ağırlığındadır. Aynalar neden altıgen yapılıyor? Çünkü parçalardan oluşacak dev aynada birleşme izlerinin görülmemesi gerekir. Bu da ancak altıgen bir şekille sağlanır. Webb'in birincil aynasındaki 18 ayna bir yıldıza odaklanmak için aynı açıya getirilebilir. Aynaların ilki şimdiden kaplandı ve titreşim testine alındı. 18 ana ayna parçalarının önünde yerini bulacak olan ikincil ayna ise birincil aynalardan gelen ışığı odaklayacak. Tüm aynalar ve teleskopun diğer parçaları bittikten sonra monte edilerek Goddard'da akustik ve titreşim testine girecek. JWST, Hubble Uzay Teleskopu'nun yerini alacak. Şimdiye kadar yapılan teleskoplar içinde görsel olarak çok daha iyi görüntüler iletecek olan teleskopla uzak gökadalar ve evrendeki uzak nesnelerin özellikleri ortaya çıkarılabilecek. Webb Uzay Teleskopu, NASA, ESA ve Kanada Uzay Ajansı ortak projesidir.


Kepler'in küllerinden doğan yeni K2 projesi ile bir yıldız çevresinde dolanan üç gezegen keşfetmiş olabilir. Keşif onaylanırsa K2 ilk gezegen sistemine kavuşacak. Dünya'nın bir buçuk katı ile iki katı boyutlu gezegenler Güneş'in yarı kütlesi ve boyutundaki bir yıldız çevresinde, yaşam alanı yakınlarında dolanıyorlar. Öyle ki gezegenlerden birinde sıvı su olabilir. Kepler'in görev süresinin zorunlu nedenlerle bitmesi K2 projesinin başlamasına neden oldu. Bilindiği gibi Kepler Teleskopu, Kuğu ile Çalgı takımyıldızları arasında yaklaşık 150.000 yıldıza bakarak gezegen avcılığı yapıyordu. Kepler'in tekerlerinde geçen yıl bir sorun oluşmuş ve araç artık yörüngede istendiği şekilde dengede duramamaya başlamıştı. Kendi çevresinde dönmeye başlayan Kepler, varisi yeni Kepler teleskopu göreve başlayana kadar bu şekilde kullanılması ve Samanyolu'nun farklı yerlerinde gezegen avcılığına devam etmesi kararı alınmıştı. Bu yeni göreve de K2 adı verildi. K2'nin yeni gezegen sistemindeki EPIC 2011367065 yıldızı, Aslan takımyıldızı yönünde bizden 150 ışık yılı uzaktadır.


Uluslararası bir gökbilimci ekibi yeni görev adı K2 olan NASA'nın Kepler uzay aracı verileriyle yeni gezegenler keşfetti. 197 gezegen adayından dördü karasal olmak üzere toplam 104 gezegenin varlığı onaylandı. Keşfedilen dört karasal gezegenin çapları Dünya'nınkine göre %20 ile %50 daha büyüktür. Bu gezegenler 181 ışık yılı uzaktaki Kova takımyıldızı yönünde yer alan Güneş'in yarısından da küçük ve daha az parlak M türü cüce yıldızının çevresinde dolanmaktadır. Gezegenlerin yörüngeleri 5,5 gün ile 24 gün arasında değişmektedir. Dolayısıyla bu gezegenler yıldızlarına Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığından çok daha yakındır. Arizona Üniversitesindeki Ay ve Gezegen Laboratuvarından Ian Crossfield'a göre yıldızına bu kadar yakın dolanan gezegenlerde, sadece bu değere bakarak, yaşamın olmadığını söylemek için henüz erken. Araştırmacılar K2 verilerine ek olarak Hawaii'deki WM Keck Gözlemevi ve North Gemini teleskopu ile Kaliforniya Üniversitesi'ndeki Büyük Dürbün teleskopundan yararlandılar. Kepler ve K2 aracı yıldızının çevresinde dolanan gezegenleri, yıldızın parlaklığını ölçerek keşfeder. İlk Kepler görevinde Güneş benzeri yıldızların çoğunlukta olduğu kuzey yarıkürede görülen bir alan incelendi. 2013 yılında K2 adı verilen aracın yeni görevi gökyüzündeki her noktayı izleyerek yeni gezegenler keşfetmek olarak yenilenmiştir. K2 görevi yer merkezli teleskoplarla desteklenmektedir. K2, gökyüzünün her noktasına bakma yeteneğine sahiptir. Samanyolu'nda Güneş benzeri yıldızdan daha fazla sayıda küçük ve soğuk kırmızı cücelerin izlenmesi amaçlardan biridir. K2'nin belirlediği aday gezegenlerin doğrulanması için yüksek çözünürlükteki görüntülerin yanı sıra yüksek çözünürlükteki optik tayfölçerler kullanıldı. Bir yıldızın yörüngesinde dolanan olası bir gezegenin kütle, yarıçap ve sıcaklık gibi temel özellikleri tayfölçerdeki prizmaya gelen ışığın incelenmesiyle hesaplanır. K2 görevi gelecekteki Geçiş Ötegezegenleri Keşif Uydusu ile James Webb Uzay Teleskopu için bir öncü araç olarak nitelendirilmektedir. NASA'nın Ames Araştırma Merkezinden K2 görevi araştırmacılarından Moffett Field: K2 yakın yıldızların çevresindeki gezegenlerin keşfini kolaylaştırmaktadır. Böylece bu gezegenlerin atmosferleri James Webb ile daha gelişmiş teleskoplarla incelenebilir. Yakın gelecekte daha rahat verilere ve gözlem sonuçlarına ulaşabileceğiz diyor.


Çevre ve hatta yaşam için riskli olan maddeler 'tehlikeli' olarak tanımlanır. Bu terimin bir gezegen için kullanıldığını düşünün. Böyle bir gezegende yıldızdan gelen şiddetli ışımalar hayatı kabusa çevirebilir. Hubble teleskopu 'tehlikeli' terimine giren gezegenlerin yıldızlarını HAZMAT adlı bir program aracılığıyla izliyor. HAZMAT, yaşam alanını adeta cehenneme çeviren M cüceleri araştıran bir programdır. M cüceler, gökadamızdaki en küçük, en bol ve en uzun ömürlü kırmızı cüce yıldızların astronomideki adıdır. HAZMAT programı ile yaydıkları morötesi ışımaya göre bu yıldızlar üç gruba ayrılmıştır: genç, orta ve yaşlı. Kırmızı cücelerden yayılan ışıma, Güneş benzeri yıldızlara kıyasla daha parlak morötesi ışık yayar. Hubble'ın morötesi gözlem yeteneği ile bu yıldızlar incelenebilmektedir. Yıldız atmosferinde dolaşan ışımaların yıldızın yoğun manyetik alanları tarafından beslendiği düşünülmektedir. Dolaşma sonrası ışıma çok yoğunlaştığı zaman büyük miktarda enerji açığa çıkmaktadır. Araştırma ekibi en küçük kırmızı cücelerin (yaklaşık 40 milyon yıl yaşında) yaşlı olanlara göre 100 ile 1000 kat daha enerjik olduğunu belirledi. Bu genç yaş aynı zamanda yıldızın çevresindeki gezegenlerin şekillendiği zamana denk gelir. Gökadamızdaki yıldızların yaklaşık dörtte üçü kırmızı cücelerden oluşmaktadır. Dolayısıyla gökadamızdaki -sıvı su olabilecek bölge olarak tanımlanan- yaşam alanlarının büyük kısmı kırmızı cücelerde bulunmaktadır. Güneş'e en yakın yıldız olan Proxima Centauri adlı kırmızı cücede yaşam alanında Dünya büyüklüğünde bir gezegene sahiptir. Bununla birlikte kırmızı cüceler aktif yıldızlardır ve atmosferdeki kimyaları gereği muhtemelen yeni doğan gezegenlerin atmosferlerini etkileyecek kadar yüksek enerjili morötesi ışıma üretirler. HAZMAT programının hedefi ise düşük kütleli yıldızlar çevresinde dolanan gezegenlerin yaşam potansiyelini anlamaktır. Bu anlamda gezegen atmosferlerini incelemek önemli bir yere sahiptir. Programın ilk bölümünün sonuçları Astrofizik Dergisinde yayınlandı. Bu çalışmada 12 genç kırmızı cüce ışıması incelendi. Bunlardan birinin çok yoğun ışıma yaptığı fark edildi. Gözlenen parlama Güneş'in şimdiye kadar yaydığı en şiddetli patlamadan daha güçlüydü. Böylesi bir parlama yıldızın yakınındaki olası gezegenin atmosferini yakma gücündedir. Böyle bir gezegende yine de bu yaşamın bitmesi anlamına gelmeyebilir. Bizim algılayacağımız türde yaşam biçimi varlığını sürdürüyor da olabilir. HAZMAT programının bir sonraki adımında ise 650 milyon yaşındaki orta yaşlı kırmızı cüceler var. Bundan sonra da en düşük kütlelere sıra gelecek. Böylece düşük kütleli gezegenlerin morötesi ışıma altındaki evrimini anlayabilmek için genç ve orta yaşlı kırmızı cücelere ait veriler karşılaştırılabilecek. 1 Yorum bahsedilen yıldızların kaç milyon yaşında olduklarını neye göre ve nasıl hesaplanabiliyor? net açıklamamıdır?yoksa ortalama olarak mı bildiriliyor yada dünyamızın yaşımı baz alınıyor.evrenin yaşına(13,8 milyar ışık yılı) göremi?


Otobanda seyreden araçların bazılarının hız sınırlarına uymadığı gibi bazı yıldızlarda diğerlerinden daha hızlı hareket eder. Tıpkı WISE'nin yakaladığı yıldız gibi. Hızlı bir motosikletçi nasıl bir virajı alırsa, Alfa Zürafa ya da kısaca Alfa Cam yıldızı da gökyüzünde hız tutkusuna yenik düşmüş bir şekilde dev bir virajı alırken WISE'nin kızılötesi kameralarına yakalandı. Ortaya dev bir yay şoku görüntüsü çıktı. Kırmızı renkteki süperdev yıldız Alfa Cam, görüntünün altında, kırmızı devasa şeritin hemen kenarında kendini gösteriyor. Böylesi hızlı hareket yıldızlara kaçak yıldızlar adı verilir. Alfa Cam'ın uzaklığı ve hızı kesin değildir. Yıldız 1600 ile 6900 ışık yılı uzaklıkta ve saniyede 680 ile 4200 km'lik bir hızla hareket ediyor. Görüntü WISE'nin kaçak yıldızların yarattığı yay şokunu görüntülemede ne denli başarılı olduğunu gösteriyor. Daha önce de WISE ile Zeta Yılancı , AE Arabacı ve Menkhib kaçak yıldız çalışmaları gerçekleştirilmişti. Ancak Alfa Cam hepsinden farklı. Bir kere sadece 1 saniyede 4200 km'lik bir yolu örneğin San Francisco'dan New York şehrine gidebilen bir araba kadar hızlıdır. Gökbilimciler kaçak yıldızların, eşi olan bir yıldızın süpernova patlamasına uğraması ya da yakınındaki yıldızlar ile arasındaki kütle çekimi etkisi nedeniyle hareketlendiğini düşünüyor. Alfa Cam büyük bir yıldız olduğundan çok kuvvetli rüzgarda yaymaktadır. Yıldız yüksek hızla hareketlendiğinden rüzgarı da önündeki boş uzaya fırlar. Yıldızdan yayılan bu rüzgar önündeki yavaş hareketli yıldızlararası maddeye çarptığında bir yay şoku oluşturur ve tozunun kızılötesi bölgede parlamasına yol açar. Tıpkı bir geminin hareket yönünde oluşan dalgalar gibi. Alfa Cam'ın oluşturduğu yay şokunu görünür ışıkla değil WISE gibi gelişmiş kızılötesi kamerası olan araçlarla görebilirsiniz. 1 Yorum Evrende buna benzer yıldızlarla alakalı çok sayıda olay mevcut.Karadelikler tarafından kütleçekimi ile fırlatılan,başka yıldızlar ile etkileşime girip yörüngesinden çıkan,kütlesini yitirip yörüngesinden çıkan yıldızlar buna birkaç örnek.Bununla beraber bizler yıldızların hareketlerini anladıkça,evrende doğmuş ve yaşamakta olan yıldızların ve kendi yıldızımız Güneş'in nasıl bir geleceği olacağını ayrıntısıyla bileceğiz. Resimde görülen kozmik kırmızı yayın gözlenmesi de ancak güçlü teleskoplar ile mümkün olabilir.


Geçtiğimiz yıl keşfedilen ve yıldızından Pluto'nun Güneş'e olan uzaklığından 16 kat daha ötede olan bir gezegen kafaları karıştırmış görünüyor. Bazı gökbilimcilere göre bu gezegen yıldızın doğduğu sırada yerinden edilerek ileri atılmış olabilir. Şili'deki İkizler Gezegen Görüntüleyicisi ve Hubble Uzay Teleskopu'nun elde ettiği görüntüler yıldız sisteminin çok orantısız bir kuyrukluyıldız kuşağı olduğunu gösteriyor. Bunlardan biri yıldıza oldukça yakın olduğundan gezegenlerin çoğu buradaki kuyrukluyıldızların yörüngesini değiştiriyor olabilir. Bunların arasında yörüngesi değişmiş gezegenlerde olabilir. Gözlenen dışlanmış gezegen sürüklenen kalıntı halkasının bir parçası olabilir. Kaliforniya Üniversitesi'nden astronomi profesörü Paul Kalas: Gezegenin, yıldızın yakınından uzağa fırlatılmış gaz, toz ve malzeme diskinin bir parçası olduğunu düşünüyoruz. Elimizde küçük de olsa çeşitli kanıtlar bulunuyor diyor. Arizona State Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Abhi Rajan: Gezegenin çevresi çok fazla tozla sarılı olabilir. Bunu anlamak için takip gözlemlerine devam ediyoruz. Her açıdan sıra dışı bir durumla karşı karşıyayız diyor. Güneş Sistemi'nin gençlik döneminde şimdiki sekiz gezegenin arasında olan ancak zamanla dışarı atılmış gezegenler olabilir. Elimizde 13 milyon yıl yaşındaki güneş sisteminin bir fotoğrafı yok. Şu an sistemin Kuiper Kuşağı'ndaki madde kadar kütle kaybettiğini düşünüyoruz. Bunun ispatı için geriye dönüp bakma şansımız yok. O zaman başka bir zaman makinesi kullanmalıyız ki bunun da yolu genç yıldız sistemlerine bakmaktır diyor Kalas. Göçe iç gezegenler ya da yıldızın yakınından geçen başka bir yıldız sebep olmuş olabilir. Ekip bunun için büyük bir gezegen araması gerçekleştirdi ancak böyle bir gezegene rastlanmadı. İncelenen model yıldız Crux yönünde 300 ışık yılı uzaklıktaki HD 106906, 13 milyon yıl yaşındadır. 4,5 milyar yıl yaşındaki Güneş'e göre oldukça genç bir yıldızın incelenmesi Güneş Sistemi'nin gençliği hakkında bilgi verir. 2004 yılında yıldızın 11 Jüpiter kütlesinde HD 106906b adlı gaz dev gezegeni olduğu keşfedilmişti. Gezegenin yıldızından 650 astronomi birimi kadar uzakta olması şaşkınlık yaratmıştı. 1 astronomi birimi Dünya-Güneş arası uzaklıktır. Genel kabul gören kurama göre gezegenler yıldızı da oluşturan gaz ve toz diskinin bazı alanlarda yoğunlaşmasıyla oluşur. Ancak Hubble ile yıldızdan oldukça uzakta bulunan toz diskinin ve gezegenin keşfedilmesi, bu modelin doğruluğunu tartışmaya açtı. Araştırma ekibi Mayıs 2015'de yıldızın olası diğer gezegenlerini ararken Güneş Sistemi'ndeki Kuiper Kuşağı'nın Güneş'e olan uzaklığı kadar olan yerde bir toz kuşağı fark etti. Güneş Sistemi'ndeki tüm gezegenlerin yer aldığı 50 astronomi biriminden daha geniş alana yayılan bu toz diskinin varlığı, yıldız ile disk arasındaki bölgede gezegenlerin oluşmakta olduğu bilgisini verir diyor Kalas. Hubble Teleskopu ile elde edilen görüntülere tekrar bakılarak toz halkasının çok büyük uzaklıklara yayıldığı ancak arada gezegen oluşumları nedeniyle çeşitli boşlukların yer aldığı fark edildi. Bu keşifler sistemin son zamanlarda bilinmeyen bir nedenle asimetrik duruma geldiğini gösterir. Gezegenler genellikle ortak bir düzlemde dolanırken yıldızdan bu kadar uzakta bir gezegen olması ve düzlemle 21 derecelik açı yapması sıra dışı bir durumdur. Kalas ve ekibi gezegenin yakınında bir kuyrukluyıldız kuşağı olması nedeniyle gezegenin tozlu malzemeyle sarılı olabileceğini düşünüyor. Bu hipotezi test etmek için GPI ve Hubble gözlem verilerinin incelenmesi gerekiyor. Buna karşılık üçüncü bir açıklamada söz konusu. Araştırmacılar HD 106906b'nin Satürn gibi halka yapısına sahip olup olmadığını belirlemek için Hubble'ın duyarlı gözlemlerine ihtiyaç duyuyor. Yıldızın çevresinde önerilen iç kuşak ESO'nun Şili'deki Çok Büyük Teleskopu ile başka bir ekip tarafından onaylandı. Ancak burada elde edilen veriler, görülen kalıntı diskinin orantısız olduğunu gösteren Hubble'ın Gelişmiş Kamera verileri kadar belirgin değildi. Araştırmacılar GPI Ötegezegen Araştırması ile gezegen sistemlerinin ve dinamiklerinin nasıl şekil aldığını anlamak için en fazla 100 milyon yıl yaşındaki 600 genç yıldızı daha incelemek istiyor.


Gökbilimciler genç bir kahverengi cücenin malzeme püskürttüğünü keşfetti. Yıldız oluşum sürecinin benzeri yolla oluşan kahverengi cücelerin büyüklüğü yıldız ile gezegen arasındadır. Boğa takımyıldızında 450 ışık yılı uzaklıkta bulunan kahverengi cücenin kütleli bir yıldız gibi madde jetleri attığı farkedildi. Jetler VLA'nın radyo gözlemleri ile tespit edildi. Araştırmacılar kahverengi cüceyi ayrıca Spitzer ve Herschel uzay teleskoplarıyla da gözledi. Tayvan'dan Astronomi ve Astrofizik Enititüsü'nden Oscar Morata: İlk kez genç bir kahverengi cücenin yıldıza benzer madde jetleri fışkırttığını gözledik diyor. Kahverengi cüceler yıldıza göre küçük kütleli ancak Jüpiter gibi dev gezegenlere göre oldukça büyüktür. Bu cisimler yıldızlardaki gibi çekirdeklerinde gerekli termonükleer tepkimeyi başlatacak yeterli basınç ve sıcaklığa sahip değildir. Kuramcılar bu tür cisimleri 1960'lı yıllarda önermişti. 1994 yılına kadar bu cisimlerin yıldız ya da gezegene benzer şekilde mi oluştuğu sorusu çözüme kavuşmamıştı. Yıldızlararası uzayda gaz ve tozdan oluşmuş dev bulutlar kütleçekimsel etkiyle çöktüğünde yıldız oluşur. Yıldızın çevresindeki malzeme ise gezegenleri oluşturur. Yıldız oluşumunun erken evrelerinde kutuplardan dışarı doğru madde jetleri görülür. Bu jetler aynı zamanda gezegen oluşumuna destek verir. Daha önce kahverengi cücelerin benzer oluşum dönemlerine sahip olduğu önerilmişti ancak oluşan madde jetleri görülmemişti. Biz kahverengi cücelerin büyük bir yıldızın oluşumunu sağlayan sürecin küçük bir örneği olduğunu gösterdik diyor Morata.


Teleskopların gücü arttıkça gökbilimciler çok farklı özelliklere sahip, aykırı nesneleri de keşfediyorlar. Bu nesnelerle ilgili en son örnek ise bir kahverengi cüceyi saran gezegenimsi disk yapısı ile ilgili. Nesne bir gezegen için uygun kütlede: 5-10 Jüpiter kütlesinde. İlginç olan ise gezegenin 1 milyon yıldan daha az bir süre içinde oluşmuş olması. Çünkü çevresinde dolandığı kahverengi cücenin yaşı da o kadar. Hal böyle olunca gezegenin sanki acelesi varmış gibi çok hızlı bir şekilde oluşumunu tamamladığı görülüyor. Penn State Üniversitesi'nden Kamen Todorov, Hubble'ın verilerinden ve Gemini Teleskoplarının gücünden yararlanarak Boğa takımyıldızındaki 32 genç kahverengi cüceyi gözlem altına aldı. Kahverengi cüceler genellikle Jüpiter kütlesinde olup, gerekli nükleer füzyonu gerçekleştiremediklerinden yıldızlar gibi parlamayan küçük nesnelerdir. Gizemli nesne kahverengi cüceden 3.6 milyar km uzaklıkta dolanıyor ki bu uzaklık Güneş ile Satürn-Uranüs arasına denk geliyor. Araştırma sonuçları The Astrophysical Journal'da yayınlanacak. Bu gizemli nesne acaba bir gezegen mi yoksa bir kahverengi cüce mi? Nesnenin kütlesi 15 Jüpiter kütlesinden küçük yani yıldızların çevresinde dolanan gezegen kütleleri kadardır. Acaba bu bilgi nesnenin gezegen olduğu anlamına mı geliyor? Sorunun yanıtı ise kahverengi cüce ile gizemli arkadaşının arasındaki kuvvete bağlı. Konuyla ilgili üç olası yaklaşım ortaya sürülüyor. Toz diskinin içinde yer alan ve 10 Dünya kütlesi büyüklüğündeki bir gezegenin çevresindeki tozu yavaşça alması; diskte yer alan yoğun durumdaki gazın çökmesiyle gizemli arkadaşın oluşması ve son olarak bir yıldız gibi kahverengi cücenin veya gezegenin yavaşça çevresindeki tozu çekerek oluşması. Eğer son yaklaşım doğru ise yıldızları oluşturan yapı ile gezegenleri oluşturan yapının aynı olduğu ortaya çıkar. Bu çözüm akla en yatkın olanıdır. Çünkü ilk yaklaşım için uzun süre gerekir ki buradaki yapı oldukça gençtir. İkinci yaklaşım ise çok hızlı oluşur ki, büyük bir olasılıkla merkezdeki kahverengi cücenin çevresindeki disk, 5-10 Jüpiter kütleli yapısıyla bunu gerçekleştirebilecek yeterli maddeyi içermemekte. Kaynak: Hubblesite