Gliese 667C yeniden ele alındı Bir gökbilimci ekibi, Gliese 667C'nin yeni gözlemleriyle birlikte ESO'nun Şili'de bulunan 3,6 metrelik teleskobundaki HARPS'ın halihazırdaki verilerinden de yararlanarak en az altı gezegene sahip bir sistemin varlığını ortaya çıkardı. Bu rekor sahibi sistemin üç gezegeni, üzerlerinde sıvı suyun bulunabileceği bir bölgede bulunan dev dünyalardır ve bu da onları yaşama ev sahipliğine aday gezegenler yapmaktadır. Bu sistem, şimdiye kadar dopdolu bir yaşanabilir bölgeye sahip olduğu anlaşılan ilk sistemdir. Gliese 667C çok iyi çalışılmış bir yıldızdır. Güneş'in 1/3'ünden biraz büyük kütleye sahip bu yıldız, Akrep Takımyıldızı'nda bizden 22 ışık yılı uzaklıkta bulunan Gliese 667 (aynı zamanda GJ 667 olarak da bilinir) üçlü yıldız sisteminin bir üyesidir. Aslında bu yıldız sistemi Güneş'in komşuluğunda sayılacak kadar bize yakındır; hatta Kepler uzay teleskopu gibi gezegen avcılığı yapan teleskoplarla incelenen yıldız sistemleriyle kıyaslandığında bu sistem bize çok yakın sayılabilir. Gliese 667C sistemiyle ilgili önceki çalışmalardan, bu yıldızın biri yaşanabilir bölgede yer alan üç gezegene sahip olduğu bulunmuştu (32 Yeni Ötegezegen, Yaşam Olabilecek Milyarlarca Kızıl Gezegen). Şimdiyse önceki çalışmanın yanısıra, Almanya'daki Göttingen Üniversitesi'nden Guillem Anglada-Escude ve Birleşik Krallık'daki Hertfordshire Üniversitesi'nden Mikko Tuomi'nin liderlik ettiği bir gökbilimci ekibi, yeni HARPS gözlemlerinden ve diğer teleskoplardan alınan verilerden de yararlanarak bu sistemi yeniden ele almıştır. Ekip, yıldızın çevresinde yedi kadar gezegenin varlığına dair belirtiler bulmuştur . Bu gezegenler üçlü yıldız sisteminin en sönük yıldızı etrafında dönmektedir. Öyle ki bu gezegenlerden bakılsa diğer iki yıldız, hem gündüzleri hem de geceleri görünebilen ve dolunay kadar aydınlık veren bir çift parlak yıldız olarak görünebilirdi. Bu yeni keşfedilen gezegenler Gliese 667C'nın yaşanabilir bölgesini tamamen doldurmaktadırlar; öyle ki bu yıldızın çevresindeki yaşanabilir bölgede kararlı bir yörüngeye sahip başka bir gezegen için yer yoktur. Önceki çalışmalardan yıldızın üç gezegeni olduğunu biliyorduk, bu yüzden daha fazla gezegene sahip olup olmadığını anlamak istedik, diyen Tuomi sözlerini şöyle sürdürmuştür: Bazı yeni gözlemlerden yararlanarak ve eldeki verileri tekrar inceleyerek hem bu üç gezegenin varlığını hem de bu sistemde daha fazla gezegenin var olduğunu doğruladık. Yıldızın çevresindeki yaşanabilir bölgede üç düşük kütleli gezegeni keşfetmiş olmamız çok heyecan verici! Bu gezegenlerin üç tanesi yıldızının çevresindeki yaşanabilir bölgede yani yıldızının çevresinde uygun koşullarda suyun sıvı şeklinde bulunabileceği ince bir kabuğun içinde yer alan Dünya'dan daha kütleli ama Uranüs ve Neptün gibi gezegenlerden daha az kütleli olan dev dünyalardır. İlk kez olarak böyle üç gezegen aynı sistemin yaşanabilir bölgesinde keşfedilmiştir. . Yazarlardan Rory Barnes konuyla ilgili şu sözleri söylemiştir: Eğer her bir düşük kütleli yıldızın çevresinde pek çok yaşam bulunma potansiyeline sahip gezegen keşfetme beklentimiz varsa, gökadamızda yaşamın bulunma potansiyeli olan gezegenlerin sayısı çok fazla olabilir tek bir yaşam bulunma potansiyeli olan gezegeni aramak için on tane yıldıza bakacağımıza, şimdi tek bir yıldıza bakarak bu tür gezegenlerden çok sayıda buluyoruz. Samanyolu'nda Güneş benzeri yıldızların çevresinde yıldızına çok yakın yörüngeleri olan gezegenlere sahip sistemlere bolca rastlandığı bulunmuştur. Bu yıldızların çevresinde, yıldızına çok yakın yörüngelerdeki gezegenler çok sıcaktır ve bu yüzden yaşama elverişli olmaları pek muhtemel değildir. Ancak aynı durum Gliese 667C gibi daha soğuk ve sönük yıldızlar için geçerli değildir. Bu durumda yaşanabilir bölge Merkür'ün yörüngesi kadar bir yörüngenin içine sığabilecek boyutlarda, yani bizim yedi gezegenimize kıyasla çok daha yıldızına yakın konumda bulunmaktadır. Gliese 667C sistemi böyle düşük kütleli bir yıldızın, çevresindeki yaşanabilir bölgede olası kayalık gezegenlere sahip olabileceği sistemlere ilk örnektir. HARPS'dan sorumlu ESO bilim insanı Gaspare Lo Curto şuna dikkat çekmektedir: Bu hayret verici sonuç HARPS ve onunla ilişkili yazılımın gücüyle mümkün olabilmiştir. Ayrıca bu sonuç, ESO arşivinin öneminin de altını çizmektedir. Bunun yanında pek çok bağımsız araştırma ekibinin bu eşsiz aletten yararlanmasını ve olağanüstü hassasiyet elde etmesini görmek de çok sevindiricidir. Anglada-Escude ise sözlerini şöyle bitirmiştir: Bu yeni sonuçlar verinin yeniden analizinin ve değişik ekiplerin değişik teleskoplardan elde ettikleri sonuçları birleştirmesinin ne kadar değerli olduğuna ortaya koymuştur. Notlar Ekip; ESO'nun Şili'deki Çok Büyük Teleskopu'nda bulunan UVES tayfçekerinin , Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'ndeki 6,5 metrelik Magellan II Teleskopu'nun Carnegie Gezegen Kaşifi Tayfçekeri'nin, Hawaii Mauna Kea'daki 10 metrelik Keck'e kurulmuş HIRES tayfçekerinin verileri ile birlikte Şili'de ESO'nun 3,6 metrelik teleskopundaki HARPS'tan elde edilen önceki büyük miktardaki verileri kullanmıştır (2003-2010 verileri X. Bonfils ve M. Mayor tarafından yönetilen M cüce programı yoluyla bir araya getirilmiştir). Ekip Gliese 667C'nin, ötegezegenleri tespit etmek için sıkça kullanılan bir yöntem olan, radyal hız verilerini kullanmıştır. Ekip tarafından gezegenlerin tespiti için gürbüz Bayes istatistiksel analizi gerçekleştirilmiştir. İlk beş tespit çok güvenilir, altıncısı belli belirsiz, yedincisi ise daha da zayıftır. Bu sistem üç tane yaşanabilir bölge dev dünyası, daha içeride iki sıcak gezegen ve iki tane de dışarıda kalan daha soğuk gezegenden oluşmaktadır. Yaşanabilir bölgede ve bu bölgeden daha içeride olan gezegenlerin hep aynı yüzlerinin yıldızlarına bakıyor olduğu düşünülmektedir. Böylece bu gezegenlerin herbiri için gün ve yıl birbirine eşit olacak, gezegenin bir yüzü hep yıldız ışığını alırken diğer yüzünde hep gece olacaktır. Güneş Sistemi'nde Venüs yaşanabilir bölgenin iç sınırına Mars ise dış sınırına yakın bir yörüngede bulunmaktadır. Yaşanabilir bölgenin tam sınırları pek çok etkene bağlı olarak değişiklik gösterebilir. ESO-Türkiye


NASA ve Pennsylvania State Üniversitesi gökbilimcileri, iki yakın büyük gökada, Büyük ve Küçük Macellan Bulutları'nın şimdiye kadar elde edilmiş en ayrıntılı morötesi verilerini elde etmek için Swift Teleskopu'ndan yararlandılar. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Stefan Immler: Çalışma sonucunda morötesi dalga boyunda aldığımız binlerce görüntüyü birleştirerek Macellan Bulutlarının en yüksek çözünürlükteki görüntüsünü elde ettik diyor. Immler ve ekibi Büyük Macellan Bulutu 'nun 160 mega piksel ve Küçük Macellan Bulutu 'nun 57 mega piksellik görüntülerini elde etti. Yeni görüntüler BMB'ye ait yaklaşık 1 milyon ve KMB'ye ait 250 bin morötesi kaynağı ortaya koymaktadır. Görüntüler genelde Dünya atmosferi tarafından geçirilmeyen 1600 ile 3300 angström dalga boyu aralığındadır. Swift Aracı Operasyon Merkezi'nden Michael Siegel: Elimizde bu gökadalara ilişkin az sayıda morötesi verisi bulunuyordu. Hiçbiri bu kadar geniş alanları yüksek çözünürlükte göstermiyordu ve bu önemli bir eksiklikti diyor. BMB ve KMB sırasıyla 163 bin ile 200 bin ışık yılı uzaklıkta yer alan, Samanyolu'nun iki uydu gökadasıdır. BMB, Samanyolu'nun onda biri büyüklükte olup gökadamızın kütlesinin sadece yüzde biri kütlesindedir. KMB ise BMB'nin yarısı büyüklüğünde ve üçte ikisi kütlesindedir. Bu denli küçük olmalarına karşılık gökyüzünde hatırı sayılır derece yer kaplamalarının nedeni bize olan yakınlıklarıdır. Her iki gökadaya ait görüntüler mor ötesinin 1928 angström, 2246 angström ve 2600 angström dalga boylarında alınan binlerce görüntünün karışımıdır. Morötesi görüntüler gökbilimcilere normal yıldızlardan gelen ışığı karartarak sıcak yıldızları ve yıldız-oluşum bölgelerini gösterir. Swift ve Hubble Uzay Teleskopu birlikteliği daha derin, geniş ve çok daha dar alanların görüntülenmesini sağlar. Büyük ve Küçük Macellan Bulutları Güney Yarıküre'de gece soluk bir şekilde parlarlar. Gökadalar 1519 yılında dünya çapında yelken açan Portekizli kaşif Ferdinand Magellan tarafından keşfedilmiş ve bundan dolayı onun adını almışlardır. O ve ekibi bu cisimleri gören ilk Avrupalılardır.


Güneş Sistemine yakın genç kırmızı cüce yıldızlar çevresinde kazara bulunacak yavaş dönme hareketi yapan gezegenler oluşumlarıyla ilgili bilgi verebilir. Avustralya Ulusal Üniversitesi ve New South Wales Üniversitesi'nin Canberra kampüsü gökbilimcileri böyle bir çift yıldızın çevresinde gezegen oluşum işaretleri veren büyük toz diski keşfetti. ANU'dan araştırmacı Dr. Simon Murphy: Doğmakta olan yeni bir güneş sistemini görmek, Dünya'nın da böyle diskten oluştuğunu düşününce oldukça büyüleyici diyor. Ancak benzer durumdaki çoğu yıldız çevresinde benzer disk bulunmuyor. Kırmızı cüce diskleri Güneş gibi sıcak yıldızlardakilere oranla daha uzun zamanda oluşuyor. Bunun henüz nedenini bilmiyoruz diyor Murphy. Bu iki problemi ele alan gezegen oluşumu hakkındaki güncel kuramlar, benzer cisimlerin keşfiyle test ediliyor. UNSW Canberra'dan Prof. Warrick Lawson: Gezegen oluşum süreci düşündüğümüzden çok daha uzun bir süreli olabilir diyor. Murphy'e göre kırmızı cücelerdeki tozlu diskler oluşmakta olan gezegenlere sahip olabilir. Önümüzdeki birkaç yıl içinde teleskopların daha çok gezegen keşfi için kullanılacağını düşünüyorum diye ekliyor. 2M1239-5702 adlı kırmızı cüceler saran disklerin kızılötesi dalga boyundaki gözlemleri alışmadık parıltıları ortaya çıkardı. Diskler doğrudan gözlenemese de kızılötesi tayfında gözlenen parıltıların ender rastlanan gezegen oluşumuna ait olabileceği üzerinde duruluyor. Bu yıldızlar diğerlerinden daha sönük ve daha az parlak olduğundan, genç kırmızı cüceler yeni doğan gezegenlerin keşfi için biçilmiş kaftandır. Prof. Lawson ise bu sönük yıldızlarla ilgili bilgi hazinesinin son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirtiyor. Gökadamızın yakın bölgelerinin genç yıldızlarla dolu olduğunu daha 20 yıl önce öğrendik. Bunların çoğu güney yarıküre gökyüzünde olduğundan ANU ve Avustralya'daki diğer teleskoplar için potansiyel hedef oluşturmaktadırlar diyor.


Hubble teleskopunun gözlem gücü birçok cismi buradaki gibi göz alıcı şekilde görüntülemiştir. NGC 248 adlı pembe renkli bulutsu 200 bin ışık yılı uzaktaki Macellan Bulutunda yer almaktadır. Samanyolu, Yerel Grup adı verilen bir dizi gökadanın oluşturduğu kümedeki devlerden sadece biridir. Yakın gökada Andromeda ile birlikte Samanyolu çevresinde dolanan birçok uydu gökada bulunur. Güney yarıkürede görülebilen Macellan Bulutları da bu uydu gökadaların en ünlülerdir. Küçük Macellan Bulutundaki ikili fişek görünümü veren renkli bulutsu da Hubble'ın objektifine yakalandı. Merkezdeki parlak yıldızdan yayılan şiddetli ışıma hidrojen gazı nedeniyle pembe renge neden olmaktadır. NGC 248 olarak bilinen bulutsu ilk kez 1834 yılında John Herschel tarafından keşfedildi. Bulutsu 60 ışık yılı uzunluğunda ve 20 ışık yılı genişliğindedir. 200 bin ışık yılı uzaktaki bulutsu güney yarıküredeki Tukan takımyıldızı yönündedir. Bulutsu, bir Hubble veri çalışması olan Küçük Macellan Bulutu Toz ve Gaz Evriminin Araştırılması kapsamında incelenmiştir. Bu çalışmayla gökbilimciler Küçük Macellan Bulutundaki tozun Samanyolu'nda görülenden ne kadar farklı olduğunu ve bunun da yıldız oluşumlarını ne yönde etkilediğini öğrenmeye çalışıyor. Diğer gökadalara göre daha yakın olması nedeniyle Küçük Macellan Bulutu gökbilimcilerin ilk gözlem hedeflerinden biridir. Aynı zamanda bulutsudaki ağır elementlerin Samanyolu'na oranla beşte bir ile onda bir daha az olması da erken evrendeki gökadaların yapısıyla kıyaslanmasını kolaylaştırmaktadır. Gökbilimciler evrendeki kozmik komşumuz aracılığıyla evrenin geçmişini anlamaya çalışıyor. Macellan Bulutundaki ağır element oranının Samanyolu'na göre daha düşük olması hem kendi gökadamızın hem de evrenin tarihinin anlaşılmasını kolaylaştırmaktadır.


Güneş ve gezegenler nasıl oluştu? Yer nasıl oluştu? Genelde kabul gören kurama göre Güneş ve gezegenler aynı zamanda oluştu. Güneş'i saran yoğun gaz diski çökerek yıldızımızı oluştururken, bu kümenin çevresinde bulunan gaz ve toz diskindeki birleşmeler gezegenleri meydana getirdi. Acaba durum gerçekten bu mu? Bunu anlamanın yolu bebek yıldızları ve çevrelerini araştırmak. ALMA ile yapılan gözlemler böylesi bir gezegenin oluşum sürecini işaret ediyor olabilir. Ama bu da başka soruların doğmasına neden oluyor. ALMA verilerini kullanan gökbilimciler en yakın genç yıldız TW Hydrae çevresindeki diskte küçük bir toz birikintisine rastladı. Bu toz kümesinde bir gezegen oluşuyor ya da büyüyor olabilir. Bu, olası bir gezegenin tam yerinin belirlendiği ilk keşiftir. Suyılanı takımyıldızında 194 ışık yılı uzaklıkta yer alan genç Hydrae, gezegenlerin oluşabileceği bize en yakın yıldızdır. Yakınlığından ve çevresindeki toz diski nedeniyle gezegen oluşum sürecini incelemek için en iyi hedeftir. Önceki ALMA gözlemleri diskin yoğun halkalara sahip olduğunu ortaya çıkardı. Şimdi ise gezegen oluşturan diskte bilinmeyen küçük bir küme olduğu keşfedildi. Küme disk dönüş yönünde yaklaşık dört buçuk Güneş ile Dünya uzaklıktaki bir yörüngeye sahiptir. Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevinden Takashi Tsukagoshi: Kümenin gerçek doğasını henüz anlamadık diyor. Neptün büyüklüğünde bir bebek gezegeni besleyen toz diski olabilir. Ya da dönen gazın çevresinde biriktirdiği toz yığını. Gezegenler genç yıldızların çevresindeki gaz ve toz diskinden oluşur. Mikrometre büyüklüğündeki toz parçacıkları birbirine yapışarak daha büyük parçalara, kayalara ve sonunda bir gezegene dönüşür. Kuramsal çalışmalar bir bebek gezegenin yıldızın çevresindeki dev toz diskinin içinde görece daha küçük toz kümeleriyle çevrili olduğunu tahmin etmektedir. Gezegen bu dairesel diskten malzeme toplar. Gezegenin nasıl büyüdüğünü anlamak için bu tür dairesel disklerin bulunması önemlidir. Genç yıldızların çevresindeki disklerde soğuk gaz ve tozun görünür ışıkta algılanması zordur, çünkü bunlar radyo dalgaları yayar. Radyo dalgalarını algılayan yüksek hassasiyet ve çözünürlüklü görüntü veren ALMA günümüzün en iyi araçlarından biridir. Bununla birlikte ALMA ile elde edilen yapının parlaklığı ve uzun şekli kuramsal çalışmalarla tam olarak uyuşmuyor. Bu yapı genç yıldızın çevresinde oluşması beklenen bir gaz girdabı olabilir. Şu anda bir yıldızın çevresinde tek bir toz yığını bulmak kuramsal çalışmalara aykırıdır. Bu nedenle toz yığınının yapısı anlaşılamamıştır. Tsukagoshi: Elimizde sağlam veriler var ve bunlar gezegen oluşumunun tam yerini belirlemek için çok değerli. Bunun ardından kümedeki sıcaklık dağılımını belirleyebilmek için daha yüksek çözünürlüklü ALMA görüntüleri elde edeceğiz. Gezegenin ipuçlarını aramak için kümedeki sıcaklık dağılımına ihtiyacımız var. Bunun için ayrıca Subaru'yu kullanacağız. Subaru, potansiyel bir gezegenin çevresinde sıcak gaz olup olmadığını görmek için kızılötesi çalışan bir teleskoptur. 1 Yorum japon mühendislerin çalışmalarını inceliyor ve çok daha bu konuyla alakalı bilgiler bekliyoruz.


Beta Pictoris etrafındaki öte-kuyrukluyıldızlara dair en büyük fikir birliğine varıldı ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki HARPS aygıtının kullanıldığı gözlemler sayesinde başka bir yıldızın etrafında meydana gelen kuyrukluyıldızlar hakkında tartışmasız fikir birliğine varılması sağlandı. Bir Fransız gökbilimciler ekibi Beta Pictoris etrafındaki 500 tekil kuyrukluyıldızı gözleyerek bunların iki ayrı öte-kuyrukluyıldız ailesine ait olduklarını keşfettiler: yaşlı öte-kuyrukluyıldızlar yıldızın yakınlarından birçok kez geçiş yapmış olabilir, daha genç aile ise son zamanlardaki bir ya da daha fazla sayıdaki nesneden koparak meydana gelmiş olabilir. Yeni sonuçlar Nature dergisinin 23 Ekim 2014 sayısında yayımlanacak. Beta Pictoris Güneş'ten yaklaşık 63 ışık-yılı uzaklıkta yer alan genç bir yıldızdır. Yaşı sadece 20 milyon yıl olup dev bir madde diski ile çevrelenmektedir burası kuyrukluyıldızların buharlaşması ve asteroid çarpışmalarının sonucunda meydana gelen gaz ve toz nedeniyle oldukça hareketli genç bir gezegen sistemine döşmektedir. Flavien Kiefer , çalışmanın yürütücüsü manzarayı şu şekilde açıklıyor: Beta Pictoris çok heyecan verici bir hedef! Buradaki öte-kuyrukluyıldızlar bu tür genç gezegen sistemlerinde ne tür süreçlerin meydana geldiği hakkında bizlere ipuçları verecek. Gökbilimciler neredeyse 30 yıldır Beta Pictoris'ten gelen ışık miktarındaki küçük değişimlere neden olan şeyin yıldızın önünden geçiş yapan kuyrukluyıldızlar olduğunu düşünüyorlardı. Kuyrukluyıldızlar birkaç kilometre genişliğindeki küçük nesneler olsalar da, buz açısından zengin oldukları için yıldızlarına yakın geçiş yaptıkları sırada ürettikleri dev gaz ve toz kuyrukları ile üzerlerine gelen bir miktar ışığı soğurmaktadırlar. Öte-kurukluyıldızlardan gelen ışık parlak yıldız ışığı içinde kaybolduğu için Yeryüzü'nden doğrudan görülemiyorlar. Araştırma ekibi Beta Pictoris öte-kuyrukluyıldızlarını incelemek için ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki ESO 3.6-metre teleskopu üzerinde bulunan HARPS aygıtı ile 2003-2011 yılları arasında gerçekleştirilen 1000'den fazla gözlemin analizlerini gerçekleştirdiler. Araştırmacılar 493 farklı öte-kuyrukluyıldız örneği seçtiler. Bunlardan bazıları birçok kez ve birkaç saat süresince gözlendi. Dikkatli analizler gaz bulutlarının büyüklük ve hız ölçümlerinin yapılmasını sağladı. Bu öte-kuyrukluyıldızlardan her birinin bazı yörünge özellikleri, örneğin yörüngenin şekli ve yönelimi gibi bilgilere ek olarak yıldıza olan uzaklığı da elde edilebildi. Yüzlerce öte-kuyrukluyıldızın bulunduğu tek bir öte-gezegen sistemine ait bu analizler eşsizdir. Burada iki ayrı öte-kuyrukluyıldız ailesinin bulunduğu ortaya çıkarılmıştır: yaşlı olan ailenin yörüngesi büyük kütleli bir gezegen tarafından kontrol edilmektedir , diğeri ise büyük olasılıkla yakınlarda parçalanmış olan bir ya da birkaç büyük nesneden kalan enkaz sayesinde meydana geldi. Güneş Sistemi'nde de farklı kuyrukluyıldız aileleri bulunmaktadır. İlk ailenin öte-kuyrukluyıldızları farklı yörüngelere sahipler ve düşük gaz ve toz üretimi ile görece zayıf aktivite göstermektedir. Bu kuyrukluyıldızların Beta Pictoris önünden geçişleri sırasında buz tedariklerini tükettikleri düşünülüyor . İkinci ailenin üyesi olan öte-kuyrukluyıldızlar ise çok daha aktifler ve neredeyse aynı yörünge üzerindeler . Buna göre ikinci ailenin üyeleri aynı kökenden geliyor olmalı: büyük olasılıkla parçalanan daha büyük bir nesneye ait enkazın Beta Pictoris yıldızını sıyırıp geçmesiyle. Flavien Kiefer Son olarak şöyle diyor: İlk kez istatistiksel bir çalışma ile çok sayıda öte-kuyrukluyıldıza ait yörünge bilgileri ve fiziksel süreçler belirlenmiş oldu. Bu çalışma ile 4.5 milyar yıl önce Güneş Sistemi'nin oluşumundan hemen sonraki mekanizmalara dikkat çekici bakış açıları sağlamış olduk. Notlar Bir dev gezegen olan Beta Pictoris b'de yıldızdan yaklaşık bir milyar kilometre uzaklıkta keşfedilmiştir ve uyarlamalı optik ile elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler kullanılarak araştırılmıştır. Üstelik, kuyrukluyıldızların yörüngeleri büyük bir gezegenle yörüngeleri kilitlenen kuyrukluyıldızların bilgileri ile tam olarak uyuşuyor. İlk kuyrukluyıldız ailesinden elde edilen özelliklere göre rezonans halindeki bu gezegen, yıldızdan yaklaşık 700 milyon kilometre uzaklıkta bulunmalı Beta Pictoris b'nin keşfedildiği yere yakın bir yörünge. Bu, kuyrukluyıldızları Güneş Sistemi'ndeki Kreutz ailesine benzer hale getiriyor, ya da 1994 Temmuz ayında Jüpiter'e çarpan Shoemaker-Levy 9 Kuyrukluyıldızı'nın parçalarına. ESO-Türkiye


ESA'ya ait Herschel Uzay Gözlemevi genç yıldız Beta Ressam çevresinde Güneş Sistemi'ndeki kuyrukluyıldızların benzerlerinin bulunduğu tozlu kemerin bileşimini saptadı. 12 milyon yıl yaşındaki Beta Ressam bizden 63 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Yıldız, Güneş Sistemi'nde Neptün ötesindeki Kuiper Kuşağı'nda bulunan buzlu cisimler gibi tozlu ve enkaz diski ile birlikte bir gaz devine sahip. Herschel üstün görme yeteneğiyle Beta Ressam çevresindeki soğuk toz bileşimini tespit etti. Yenidoğan bir yıldızın çevresindeki gezegenimsi diski oluşturan madde kristalleşerek olivin mineraline dönüşür ve sonunda asteroitler, gezegenler ve kuyrukluyıldızlar oluşur. Bildiğim kadarıyla olivin söz konusuysa akla yeni 'lezzetler' gelir. Asteroitlerde görülen olivin genellikle demirce zengin olduğundan ısıtılarak işlem görür. Kuyrukluyıldızlar gibi buzlu nesneler ise magnezyum bakımından zengindir. Herschel, yıldızdan 15-45 gökbirimi (1 gökbirimi Dünya-Güneş uzaklığıdır. GB ile gösterilir) uzaklıktaki -190 C derece sıcaklıkta bulunan tozlu bölgenin, magnezyum açısından zengin olduğunu gördü. Karşılaştırma için Güneş'ten ile Neptün arasındaki uzaklığın 30 GB olduğunu hatırlamakta fayda var. Herschel'in gözlemleri buradaki toz kütlesinin yaklaşık % 4'ünün olivin kristallerinden oluştuğunu tespit etti. Bu da, olivin kristallerinin daha önce kuyrukluyıldızlarda olduğu ancak çarpışmaların etkisiyle uzaya toz halinde dağıldığı anlamına geliyor. Leuven Üniversitesi'nden araştırma ekibi başkanı Ben de Vires: Güneş Sistemi'ndeki 17P/Holmes, 73P/Schwassmann-Wachmann 3 gibi kuyrukluyıldızların yüzde 2-10'u kütlece yüzde 4 magnezyum açısından zengin olivin barındırır. Olivin yıldızdan 10 GB kadar uzaklıktaki bir yerde soğuktan kristalleşebilir. Daha sonra da iç bölgelere taşınabilir diyor. Bu karışım, yeni yıldızların çevresinde yoğunlaşan gezegenimsi disk modeli olarak bilinir. Merkezdeki yıldızın rüzgarıyla ittiği ve uzaklıkla değişen sıcaklıklar gezegen oluşumunda etkin rol oynar. Dr. De Vires: Bulgularımız bu taşıma süreçlerinin Güneş Sistemi ile Beta Ressam Sistemi'nde benzer olması gerektiğini ve sistemin diğer ayrıntılarından bağımsız olduğunu gösteriyor diyor. Nitekim, Beta Ressam bir buçuk Güneş kütlesinde olup ondan sekiz kat parlak bir yıldızdır. ESA Heschel projesi bilimcilerinden Göran Pilbratt: Herschel sayesinde Dünya'daki bir maddeyi laboratuarda ölçer gibi başka bir güneş sistemindeki gezegenlerin oluşum sürecinin sonunda kalan maddeyi ölçebiliyoruz diyor.


Yer'den sadece 33 ışık yılı uzaklıkta yeni bir gezegen sistemi keşfedildi. Bize en yakın sistemler arasında yer alan sistemdeki gezegenler M tipi bir cüce yıldız çevresinde dolanıyor. Sistem önce TESS ile keşfedildi. Ardından onay için Hawaii'deki Keck Gözlemevi kullanıldı. Sistemin merkezinde HD 260655 adlı M-tipi cüce yıldız yer alıyor. Yıldızın çevresinde en az iki karasal gezegen olduğu belirlendi. Bu gezegenler yıldıza çok yakın konumda olduklarından büyük ihtimalle yaşama uygun değildir. MIT'deki gökbilimcileri heyecanlandıran ise bu gezegenlere atmosfer araştırmalarına yönelik bir test uygulayabilecek olmaları. Buradan elde edilecek yöntemle daha uzaktaki gezegenlerin de atmosferleri ayrıntılı incelenebilir. TESS ile keşfedilen gezegenlerin onayı için yıldızın radyal hızı yani kütle çekimsel yalpalaması ölçüldü. Böylece yıldızın çevresinde en az iki gezegen olduğu onaylanmış oldu. Gezegenlerden yıldıza en yakın olanı HD 260655b'nin yörünge dönemi 2.8 gün ve 1.2 Yer çapında, yüzey sıcaklığının 420 C derece olduğu hesaplandı. Diğer gezegen HD 260655c ise yıldızı çevresinde 5.7 günde dolandığı ve 1.5 Yer çapında, yüzey sıcaklığının ise 280 C derece olduğu belirlendi. Araştırmacılar şimdi de sistemde başka gezegen olup olmadığını araştırıyor. Belki de yaşam alanında bulunabilecek bir karasal gezegen dikkatlerin yoğunlaşmasına neden olabilir. Görsel telif hakkı: MIT News, with TESS Satellite figure courtesy of NASA


NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcsı Dünya yakınında sanılandan daha az asteroit olduğunu belirledi. Gökbilimciler şimdi daha önce 35 000 olarak hesaplanan orta büyüklükteki asteroit sayısının şimdi 19 500 olduğunu söylüyor. Bilim insanlarına göre bir asteroitin Dünya'ya çarpma olasılığı da azalmış durumda. Buna karşılık orta büyüklükteki asteroitlerin çoğu da keşfedilmeyi bekliyor. Daha küçük boyutlu olanlar ise (330-3300 m genişliğe sahip olanlar) Dünya için daha risk taşıyor. Bu asteroitlerin Dünya'ya ne kadar yakınlaşacakları konusunda ise yeni bir çalışma yapılması gerekecek. Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesi üzerinde 195 milyon km'ye kadar yakında olan asteroitler yakın asteroitler olarak nitelenir. WISE'nin NEOWISE görevi asteroit avcılığıyla ilgilidir. NASA'nın Jet İticileri Laboratuarı'ndan ve NEOWISE ekibinden Amy Mainzer: NEOWISE bize yakın olan asteroitlerin sayısı hakkında yeni bilgiler vererek daha doğru bir tahminde bulunmamızı sağladı. Bu, bir küçük gruba anket uygulayarak sonuçlarını tüm ülke nüfusuna yaymaya benzer diyor. WISE Ocak 2010 ve Şubat 2011 tarihleri arasında kızılötesi görüş yeteneğiyle uzak gökadalar, asteroitler ve kuyrukluyıldızları yakalamak için tüm gökyüzünü taradı. NEOWISE ile 585 yakın Dünya nesnesi ve Mars-Jüpiter arasındaki asteroit kuşağında 100 binden fazla asteroit gözlemledi. Kızılötesi algılayıcılar ile hem koyu hem de açık renkli nesneler görülebilir. WISE yardımıyla artık daha doğru asteroit çalışmaları yapılabiliyor. Koyu renkli bir asteroitten yansıyan ışığı optik bir teleskopla yakalamak zordur. Kızılötesi teleskoplar nesneleri sahip oldukları ısıya göre tespit ederler. WISE verileriyle gözlenen asteroitlerin hiçbirisi Dünya için bir tehdit taşımıyor. Dünya'ya yakın asteroitler arasında büyüklükleri yaklaşık 10 km olanlardan birinin bir zamanlar Dünya'ya düşerek dinozorları yok ettiğine inanılıyor. NEOWISE ile daha küçük olan asteroitler ise gözlenemiyor ve bunların sayısının bir milyondan fazla olduğu düşünülüyor. NASA Genel Merkezi'ndeki Dünya'ya Yakın Nesneleri Gözlem Programı yöneticisi Lindley Johnson: NEOWISE şu an Dünya yakınındaki nesneleri bulmak için kullandığımız son araçtır. Geçtiğimiz 12 yıl içinde bu nesneleri keşfetmek ve izlemek için yer teleskoplarını kullanmıştık diyor. |Optik ve kızılötesi teleskoplara göre büyüklüklüklerine göre asteroit parlaklıklarının karşılaştırılması. |Optik ve kızılötesi teleskoplara göre ışığı yansıtma oranına göre asteroit parlaklıklarının karşılaştırılması.


Dünya'dan yaklaşık 10 ışık yılı uzaklıkta bir kahverengi cüce keşfi yapıldı. Cisim, çevresinde dolanan bir gezegende yaşayanlar için, gündüz vakti siyah görünecek kadar da soğuk. Keşifle birlikte, uzayda yaygın olarak bulunan bu nesnelerin, dünyanın yakınlarında da olabileceğini akla getirmektedir. Kahverengi cüceler, güneş gibi nükleer füzyon tepkimelerini gerçekleştiremediklerinden küçük kütleli ve soğukturlar. Kendilerine yetecek kadar enerji üretebilen bu nesneler, bir yıldız kadar olmasa da parlamaya devam ederler. İngiltere, Hatfield'deki Hertfordshire Üniversitesi'nden Philip Lucas liderliğindeki bir ekip, UGPS-0722 olarak kodlanan ve kızılötesinde ışınım yapan bir kahverengi cüce keşfi yaptı. Cisim bize en yakın Erboğa Sistemi'nden iki kat daha uzakta, 9.6 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. 1947'den bu yana keşfedilen gökcisimlerinin arasında, dünyaya en yakın yedinci yıldız ya da yıldız sistemidir. Keşif ayrıca nesnenin sıcaklığı ile de ayrıcalık kazanıyor. Bir yıldızın Dünya'dan olan uzaklığını ölçmek için kullanılan yöntemlerden biri ve en güvenilir olanı paralaks yöntemidir. Bu yöntemde gökbilimci, bir yıldızın gökyüzündeki konumunu altı ay arayla iki defa ölçer. İki ölçüm arasında Dünya'nın Güneş çevresinde dolanımı nedeniyle çok küçük bir fark oluşur. Dünya yörüngesinin boyutlarını bilen gökbilimci, bu farkı da hesaba katarak yıldızın uzaklığını hesaplar. Lucas ve ekibinin ölçümlerinde hata payı 1 ışık yılı olarak belirtilmiş. Daha net sonuç için birkaç ölçüm daha yapmak gerekecek. Eğer ölçüm doğruysa, keşfedilen nesne bize en yakın kahverengi cücedir. Şimdiye kadar bize en yakın kahverengi cüce 11.8 ışık yılı uzaklıktaki Epsilon Indi olarak bilinen bir yıldızın çevresinde dolanan bir çiftti. Keşfedilen küçük ve sönük yıldız yeni bir alanda da rekor sahibi. UGPS-0722, sıcaklığı açısından da en soğuk kahverengi cüce olarak kayıtlara geçti.. Yıldızın sıcaklığı 130 ile 230 C derece arasında. Bu da güneşin yaydığı enerjinin % 0.000026'sına, kızılötesi dalga boyuna denk geliyor. Başka bir ifadeyle, 3.8 milyon tane kahverengi cücenin yaydığı enerji, güneşin yaydığı enerjiye eşittir. Kahverengi cüce yaklaşık Jüpiter büyüklüğünde olmasına karşılık ondan 5-30 kat daha kütlelidir. Bize bu kadar yakın olan cismin şimdiye kadar neden keşfedilememesinin nedeni de soğuk olmasıdır. Bu da gökyüzünde saklı kalan ve bize yakın birçok kahverengi cücenin olduğu sonucunu akla getirmektedir. Kaynak: New Scientist


Hertfordshire Üniversitesi önderliğindeki uluslararası bir araştırma ekibi yakınımızdaki güneş benzeri Tau Ceti yıldızının beş gezegeni olduğunu belirledi. Güneş'e sadece 12 ışık yılı uzaklıktaki Tau Ceti'yi çıplak gözle bile görülebilir. Yıldız bize yakın tek Güneş benzeri yıldızdır. Keşfedilen gezegenleri iki ile altı Dünya kütlesindedir. Yıldızın gezegenlerinden beş Dünya kütlesinde olanı yaşam alanı içinde yer alıyor ki bu da onu güneş benzeri bir yıldızın Dünya gibi bir yörüngede dolanan ilk gezegeni yapıyor. İngiltere, Şili, ABD ve Avustralya kökenli uluslararası ekip, üç farklı aracın altı bin dolayındaki gözlem verilerini kullanarak keşfi gerçekleştirdi. Ekip yeni bir yöntemle yarım sinyalleri gözledi. Bu da küçük gezegenlerin aranması için gereken duyarlılığı arttırır. Böylece Tau Ceti'nin bir gezegen sisteminin olduğu belirlendi. Hertfordshire Üniversitesi'nden çalışmanın ilk makalesini ele alan Mikko Tuomi: Verilere suni sinyaller ekleyerek önemli ölçüde arttırdığımız gürültüyü modelleyerek düşük kütleli gezegenleri görebildik diyor. Hertfordshire Üniversitesi'nden Hugh Jones: Bunun için daha önce gürültü modelleme çalışmasında hiçbir sinyal içermeyen Tau Ceti'yi seçtik. Tau Ceti hem parlak hem de Güneş'e benzer gezegenleri olabileceği için hedefimiz oldu. Böylece yöntemimizi kıyaslamak için ideal bir sisteme sahip olduk diyerek yorumluyor. James Jenkins ise: Tau Ceti yakın kozmik komşumuzdur ve uzak olmayan bir gelecekte bu gezegenlerin atmosferlerini incelemek mümkün olabilecek. Güneş'e yakın yıldızların sahip olduğu sistemler, Samanyolu'nda daha çok sistem olduğunun da bir göstergesidir diyor. Sayısı 800'ü geçen ötegezegenler içinde, güneş benzeri yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin keşfi ayrıca önemlidir. Kaliforniya Santa Cruz Üniversitesi'nden Steve Vogt: bu keşifle birlikte neredeyse her gezegeni olan yıldızın potansiyel yaşanabilir dünya barındırabileceğini gösterir. Onlar her yerde hatta burnumuzun dibinde bile olabilir! Doğanın Merkür gibi yıldızına yakın ve ortalama 100 günlük yörünge dönemine sahip gezegenleri tercih ettiğini anlıyoruz. Bu ise bizim Güneş Sistemi'nden farklı bir durumdur. Yani Güneş Sistemimiz doğadaki diğer sistemlere göre oldukça farklı bir görünüm sergilemektedir diyor. New South Wales Üniversitesi'nden Chris Tinney: Gece gökyüzünde gördüğümüz yıldızlardan daha fazla gezegen olduğunu düşünüyorum. Bunların içinde de hatırı sayılır ölçüde yaşanabilir gezegen olduğunu söylemek yanlış olmaz diyor.


NASA'nın Jet İtici Laboratuvarı'ndaki dünya için tehlikeli olabilecek cisimleri izleme programı bürosu 21 Mayıs'ta Dünya'nın görece yakınından geçen küçük bir nesnenin ayrıntılarını açıkladı. Cisim gezegenler arası hareket eden bir roketin üst kısmı kadar. 2010 KQ kod adlı cismin yörüngesi neredeyse Dünya'nın yörüngesiyle aynı. Gözlemler sonucunda 2010 KQ'nun görünen parlaklığının 28.9 kadir olduğu ve birkaç metrelik büyüklüğüyle bilinen asteroit türlerinin hiçbiriyle uyuşmadığı belirlendi. Cisim ilk olarak 16 Mayıs'ta Arizona-Tuscon'daki Catalina Gökyüzü Araştırması birimindeki Richard Kowalski tarafından keşfedildi. Cisim bundan 5 gün sonra Ay'ın yörüngesinin hemen yakınından geçti. Cismin bize en yakın olduğu nokta burasıydı. Hesaplara göre 2036 yılında tekrar geri dönecek. NASA'nın dünya için tehlikeli olabilecek cisimleri izleme programı bürosundan Paul Chodas: Cisim % 6 gibi bir olasılıkla yaklaşık 30 yıl sonra, 2036'da Dünya atmosferine girecek. Ancak bu atmosfere zarar veremeyecek kadar küçük bir cisim diyor. NASA sürekli olarak Dünya'ya yaklaşan kuyrukluyıldız, asteroit gibi nesneleri bulmak için uğraş veriyor. Bunu yaparken de hem Dünya üzerinde kurulu teleskopları hem de uzaydaki teleskopları kullanıyor. Gözlemler Dünya için tehlikeli olabilecek cisimlerin varlığının önceden belirlenmesi için yapılıyor. Kaynak: NASA/JPL


NASA bilim insanları geçtiğimiz hafta Dünya'ya en yakın konumdan geçen birleşik fıstık şekilli yapışık iki dev asteroitin geçişini görüntüledi. Gökbilimciler bunun için yer merkezli radyo teleskoplarını kullandı. Birbirine yapışmış iki asteroitten oluşmuş izlenimi veren cisim aslında Dünya'dan farklı uzaklıklardan geçti. 1999 JD6 adlı asteroit 24 Temmuz saat 07:55'de Dünya'ya yaklaşabileceği en yakın konumdan, 7,2 milyon km uzaktan geçti. Bu uzaklık Dünya-Ay uzaklığının 19 katıdır. NASA'nın Jet İticileri Laboratuvarı ve NASA'nın asteroit radar araştırma programı başkanı Lance Benner: Radar görüntüleri fıstık şekilli asteroitin önceki yakın geçiş yapan asteroitlere göre % 15 ya da yaklaşık 180 metre daha büyük olduğunu gösterdi diyor. Araştırmacılar asteroitin ayrıntılarına bakmak için 70 metrelik Derin Uzay Ağı anteni ile 100 metrelik Ulusal Bilim Vakfı Green Bank Teleskopunu kullandı. Elde edilen görüntüler eşliğinde 7 saat 40 dakikalık bir film üretildi. Çalışma ekibi asteroitin uzun ekseninin 2 km uzunluğunda olduğunu hesapladı. Asteroit önümüzdeki 40 yıl içinde Dünya'ya bu kadar yaklaşamayacak ve 2054 yılında yine yaklaşık aynı uzaklıktan geçiş yapacak. Çalışma ekibinden Ithaca Cornell Üniversitesi'nden yüksek lisans öğrencisi Sean Marshall: Önceki gözlemlerle kızılötesi dalga boyunda alınan veriler uyumlu değildi. Radar verileri bu ilginç dünyanın büyüklüğünü anlamamızı sağladı diyor. Önceki verilerle yeni veriler arasındaki uyumsuzluğa karşılık 1999 JD6'nın fiziksel özellikleri ve yörüngesi iyi bilinmektedir. Kendi çevresindeki dönüşünü 7,5 saatte tamamlayan cismin yüzeyi koyu renktedir. 1999 JD6 asteroiti Lowell Gözlemevi'nin Yakın-Dünya Nesneleri Araştırması programı çerçevesinde 12 Mayıs 1999'da keşfedilmişti. Radar, bir asteroitin boyut, şekil, yüzey özellikleri ve yüzey sertliği ile yörüngesini ortaya çıkaran güçlü bir yöntemdir. Diğer durumda asteroitler Dünya'dan oldukça uzakta ve yüksek hızda geçtiklerinden özelliklerini anlamak zor olabilir.


Bilim insanları 1 km altındaki asteroitlerin bir çoğunun henüz keşfedilmediğine inanıyor. Bu amaçla özellikle Dünya için tehlike oluşturabilecek asteroitler için gökyüzü sürekli taranıyor. Panoramik Alan Teleskopu-Acil Önlem Sistemi PS1 teleskopu ile Ekim ayının ortalarında Dünya'dan 6 milyon km uzaklıktan geçecek bir asteroit keşfedildi. 16 Eylül'de keşfedilen ve o sırada 32 milyon km uzaklıkta bulunan asteroit yaklaşık 45 m çapı büyüklüğe sahip. 2010 ST3 şeklinde kodlanan asteroit Pan-STARRS çalışması ile keşfedilmiş ilk potansiyel tehlikeli nesne oldu. Hawai Üniversitesi'nden Robert Jedicke: Asteroit her ne kadar Dünya'ya çarpmayacak olsa da Pan-STARRS'ın bu keşfi tehlikeli asteroitleri keşfedebilmek için kullanılan en duyarlı sistem olduğunu gösteriyor diyor. Bilim insanları zaten çoğu büyük asteroitten haberdar. Ancak böylesi küçük boyutlu asteroitlerin çok büyük bir kısmı bilinmiyor. Böylesi asteroitlerin çarptığı bölgede büyük yıkımlar oluşabilir ki böylesi yıkımların birkaç bin yılda bir meyadana geldiği de geçmişe yönelik yapılan hesaplardan biliniyor. Cambridge, Massachusetts Kü.ük Gezegen Merkezi'nden Timothy Spahr: Bu keşif nedeniyle Pan-STARRS'ı kutluyorum. Bu keşif, onun gigapiksel çözünürlükteki kamerası ile başka teleskopların keşfedemediği kadar küçük asteroitleri bulabildiğinin bir kanıtıdır diyor. Pan-STARRS her yıl Güneş çevresinde dolanan onbinlerce asteroitin yörüngesini hesaplamak için çalışıyor. Önümüzdeki 50 yıl içerisinde Dünya'ya yakın ya da tehlikeli olabilcek, kayda değer asteroitler izlenmeli ve böyle bir asteroitin yörüngesini değiştirmek için gerekenin bir uzay göreviyle yapılabilceğine inanılıyor. Pan-STARRS geniş hedefli bir proje. PS1'in daha büyük kardeşi PS4 ise önümüzdeki 10 yıl içerisinde görevi devralacak. PS4 ile yalnız küçük asteroitler değil, değişken yıldızlar, süpernovalar gibi daha uzak noktalarda gerçekleşecek patlamalarda keşfedilebilcek. PS1, Haziran 2010 tarihinde çalışmalarına başlamıştı. http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=10273


Dünya'dan 16 kat daha büyük, 1000 ışık yılı uzaktaki bir gezegende değişen güçlü rüzgarlar tespit edildi. Böylece Güneş sistemi dışında ilk kez bir gezegendeki hava hareketliliği gözlenmiş oldu. HAT-P-7b adlı bir gaz devinde büyük ölçekte değişimler gösteren güçlü rüzgarlar oluştuğu ve bunlarında fırtınalara yol açtığı keşfedildi. Keşif Warwick Üniversitesindeki Astrofizik grubundan Dr. David Armstrong'un başını çektiği ekip tarafından yapıldı. Keşif HAT-P-7b'nin atmosferinden süzülüp yansıyan ışığın izlenmesi ve değişimleri tanımlanarak yapıldı. Işığın en parlak noktasının gezegenin üzerinde sürekli konum değiştirdiği fark edildi. Ekvatoral bölgede oluşmuş değişken hızlı rüzgarlar, gezegende büyük miktarda bulutun hareketlenmesine neden oluyor. Bulutlar muhtemelen göz alıcı görünüme sahip: yükseklerde yakut ve safir oluşturan minerallerden oluşmuştur. Gezegenin şiddetli hava koşulları ve yüksek sıcaklığı nedeniyle yaşam barındırması mümkün değil. Gezegenin bir yüzü yıldızına kilitli durumda ve sürekli ışık altında olup, gezegenin ortalama sıcaklığı 2600 C derece dolayındadır. Bu öncü araştırma yardımıyla artık astrofizikçiler başka ötegezegenlerde de hava koşullarının nasıl değiştiğini keşfedebilir. Dr. Armstrong keşfi şöyle yorumluyor: NASA'nın Kepler uydusunu kullanarak HAT-P-7b'nin atmosferinden yansıyan ışığa bakarak atmosferdeki değişimi gözleyebildik. HAT-P-7b bir tarafı sürekli yıldızına bakan, kilitlenmiş bir gezegendir. Bulutların, gezegenin daha soğuk olan gece tarafında oluşması beklenir, ancak sıcak günlerde daha hızlı buharlaşır. Bu sonuçlara göre gezegen gece tarafında oluşan bulutların güçlü rüzgarların etkisiyle gündüz kısmına sürüklenerek atmosferi sardığını anlıyoruz. Rüzgarların hızındaki ani değişimler devasa bulut oluşumlarını sağlamaktadır. Böylece Güneş sistemi dışındaki bir gezegende ilk kez hava hareketliliği tespit edilmiş oldu. 2008 yılında keşfedilen HAT-P-7b bizden 1040 ışık yılından biraz daha uzaktadır. Jüpiter'den % 40, Dünya'dan ise 500 kat daha büyük kütleli olan gezegen, Güneş'ten %50 daha büyük bir yıldızın çevresinde Dünya-Güneş uzaklığının iki katı kadar uzakta dolanmaktadır. Meraklısına, makale adresi: D. J. Armstrong, E. de Mooij, J. Barstow, H. P. Osborn, J. Blake, N. Fereshteh Saniee. Variability in the atmosphere of the hot giant planet HAT-P-7 b. Nature Astronomy, 2016; 1: 0004 DOI: 10.1038/s41550-016-0004


Bir yıldıza bağlı olmayan, boş uzayda başı boş dolanan bir gezegenimsi-kütlenin radyo gözlemleri yapıldı. Jüpiter'den yaklaşık on iki kat büyük kütleli olan cisimde şaşırtıcı derecede güçlü bir manyetik güç merkezi olduğu belirlendi. İşte ilginç olan da burası. Keşif, National Science Foundation'a ait Karl G. Jansky Very Large Array ile radyo gözlemleri yardımıyla gerçekleşti. Kahverengi cüce ile gezegen arası kütleye sahip olan cisimde manyetik güç bulunması hem gezegen hem de yıldızlardaki manyetik süreçler hakkında bilgi verebilir. Kahverengi cüceler gezegen kabul edilemeyecek kadar büyük ancak yıldız olamayacak kadar da küçüktür. Çekirdeklerinde nükleer tepkime gerçekleşmez. Kuramsal olarak 1960'larda var olabilecekleri ortaya konulmuş ve ilk kez 1995'de gözlenmişlerdir. İlk başta radyo dalgaları yaymadıkları düşünülse de 2001'de VLA yardımıyla radyo dalgası yayan ve güçlü bir manyetik alanı olan kahverengi cüce keşfedildi. Sonraki gözlemlerde bazı kahverengi cücelerin Güneş Sistemindeki gaz devlerinde görüldüğü gibi güçlü auroralara sahip oldukları saptandı. Yeryüzünde gözlenen kutup ışıkları güneş rüzgarının manyetik alanla etkileşiminden oluşmaktadır. Bununla birlikte kahverengi cücelerde böyle bir rüzgar oluşturacak yıldız yoktur. Kahverengi cücelerde kutup ışıklarının nasıl oluştuğu henüz çözülmemiş bir sorudur. Yine de Jüpiter ile uydusu Io arasındaki manyetik etkileşim bu sorunun yanıtını verebilir. Yani, kahverengi cüce yakınında bir gezegen varsa manyetik etkileşim yoluyla kutup ışıkları oluşabilir. Son gözlenen SIMP J01365663 + 0933473 adlı tuhaf cisim Jüpiter'in 200 katından daha büyük bir manyetik alana sahiptir. Cisim ilk kez 2016 yılında manyetik alanı olan kahverengi cüceler araştırmasında keşfedilen beş cisimden biridir. Kahverengi cücelerin kütlelerinin ölçülmesi çok zor olduğundan keşfedildiğinde yaşlı ve büyük bir kahverengi cüce sanılmıştı. Geçtiğimiz yıl ise bir araştırmacı grubu cismin genç bir yıldız topluluğunun parçası olduğunu belirledi. Genç cisim, Jüpiter'in 1,22 çapında ve 12,7 kütlesindedir. Dünya'dan 200 milyon yıl yaşlı olup 20 ışık yılı uzaktadır. Yüzey sıcaklığı ise 825 santigrat derece kadardır. Karşılaştırma açısından Güneş'in yüzey sıcaklığının 5500 santigrat derece olduğunu hatırlatmakta fayda var. Bir gaz devi ile kahverengi cüce arasında farklılıklar gökbilimciler arasında tartışılan bir konudur. Buna rağmen gökbilimciler genel olarak aşağı yukarı 13 Jüpiter kütlesinde olup, 'döteryum yakma sınırında' olan cisimleri kahverengi cüce olarak tanımlar. Eşzamanlı olarak 2016'da radyo verileriyle cismi tekrar gözleyen Caltech ekibi manyetik alanın ilk ölçümlere göre daha güçlü olduğunu ortaya koydu. SIMP J01365663 + 0933473 döteryum yakma sınırına yakın bir cisimdir. VLA ile radyo gözlemleri kullanılarak Güneş sisteminin ötesindeki gezegensel bir kütlenin manyetik alanın ilk ölçümleri gerçekleşmiş oldu.


Gökadalar bir grup ya da küme içinde birbirine yakın konumda bulunur. Biri hariç. NGC 6503 olarak bilinen sarmal bir gökada herkesten uzakta tek başına bulunuyor. Sarmal gökada çevresinde 150 milyon ışık gibi devasa bir boşluk bulunuyor. Bu alanda ne bir yıldız ne de gökada yer alıyor. Yalnız gökada 1854'de Arthur Auwers tarafından keşfedildi. 18 milyon ışık yılı uzakta bulunan NGC 6503, Ejderha takımyıldızı içinde bulunuyor. Gökada Samanyolu'nun üçte biri yani 30.000 ışık yılı genişliktedir. Hubble Uzay Teleskopu'nun Geniş Alan Kamerası 3 ile Nisan 2003'de alınan görüntüde gökadanın kolları arasındaki kırmızı renkteki yıldız oluşum yerleri mavi bölgeler içine serpilmiş durumdadır. Koyu kahverengi toz gökadaya benekli bir görünüm vermektedir. Görsel Telif Hakkı: NASA, ESA, D. Calzetti , H. Ford , and the Hubble Heritage -ESA/Hubble Collaboration.


Güzellik, zarafet, karizma... Bu güzelim sarmal gökada ideal bir sevgilinin tüm özelliklerine sahiptir. Hubble, gökbilimcilere oldukça zarif ve karmaşık yapıya sahip NGC 3344 gökadasını incelemeleri için bu görüntüyü hediye etti. Hubble'ın farklı dalga boylarındaki görme yeteneği ortaya böyle güzel ve gökadanın saklanan özelliklerini ortaya çıkaran fotoğraf veriyor. Sarmal gökadalar evrendeki en görkemli manzaralar sunan devleridir, ancak hepsi aynı görünmez. Bazıları dik durarak sadece kenarını gösterirken bazıları hafif dönmüş gibi sarmal kollarını farklı açılarda gösterir. Bazıları ise yüzleri tamamen bize dönük şekilde kollarını ve merkezdeki parlaklığı ile görünerek adeta gözlemcilerin gözünü alır, onları mest eder. Küçük Aslan takımyıldızı yönünde ve 20 milyon ışık uzağımızda yer alan NGC 3344 nefes kesici yüzüyle görülmektedir. Samanyolu'nun yarı büyüklüğünde olan gökada küçük bir sarmaldır. Merkezdeki çubuksu yapı sadece Hubble'ın Geniş Alan Kamerası-3 ile görülebilir. Gökbilimciler sarmal gökadaların üçte ikisinde bu tip çubuksu yapının olduğunu düşünüyor. Hubble'ın farklı dalga boylarında çalışma yeteneği sarmal kolları çevreleyen, dağılmış görünen renkli boncukları da görmemizi sağlamaktadır. Bu görüntü yakın morötesi, görünür ve yakın kızılötesi dalga boyları arasında değişen ışığı algılayan farklı filtrelerle elde edildi. Sonuçta da bir insan gözünün görebileceğinden çok daha kapsamlı görüntü elde edildi. Merkezin çevresinde dolanan sarmal kollar yüksek sıcaklığa sahip mavi yıldızların doğduğu yerlerdir. Kollar üzerinde yer alan gaz ve toz bulutları yeni yıldızların oluşumu için gerekli hammaddeleri barındırır. Görüntünün solundaki çok parlak yıldızlar gökada ile Dünya arasında yani bize yakın olanlardır ve gökadayla ilgileri yoktur, Samanyolu yıldızlarıdır. Yüzü bize dönük olmasına karşılık NGC 3344 gizemini korumaktadır. Gökbilimciler gökadanın dış yıldızlarının tuhaf bir şekilde hareket ettiğini belirledi. Çoğunlukla gökada merkezindeki yüksek yıldız yoğunluğu yıldızların hareketlerini etkilerken NGC 3344'de böyle bir durum görülmüyor. Dış yıldızların bu tuhaf hareketlerinin tek açıklaması dış yıldızların gökadaya sonradan katılmasıdır. Bu da gökadanın uzun zaman önce başka bir gökadayla yakınlaşmış olduğu anlamına gelir. NGC 3344'ün yeri ise ilginç. Gökadamız, Andromeda Gökadası ile birlikte 40 gökadadan oluşan Yerel Grup içinde bulunur. Ancak NGC 3344 bizim bölgemizin dışında olup birkaç bin gökadanın oluşturduğu Başak Üst Kümesinin küçük bir elemanıdır. NGC 3344 tüm güzelliği ile binlerce gökada arasından sıyrılıyor.


Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilen net görüntülerde görülen üç süpernovanın gökadalardan milyonlarca ya da milyarlarca yıl önce dışarı atılan yıldızların patlaması ile oluştuğu onaylandı. Yüz milyarlarca yıldız barındıran bir gökada da her yüz yıl içinde bir süpernova oluşabilir. Hubble'ın gözlediği üç süpernova birkaç bin gökadanın oluşturduğu üç büyük kümedeki gökadalar arasında bulundu. Yıldızlar, bize en yakın yıldız olan 4,24 ışık yılı uzaktaki Proxima Centauri'ye göre yaklaşık 100 kat daha uzak, yani 300 ışık yılı uzakta yer alıyor. Gökadalar arasındaki derin boşluklarda bulunan böylesi ender rastlanan süpernovalar gökadaların ve kümelerin nasıl evrimleştiğinin ipuçlarını barındırır. Californiya Üniversitesi'nden Melissa Graham, Iain M. Banks'ın Against a Dark Background adlı romanındaki bir milyon ışık yılı uzakta bulunan yalnız dünyaları hatırlatıyor. Romanda Thiral adlı yalnız yıldızın Golter gezegenindeki gökyüzü neredeyse yıldızsızdır. Tip Ia süpernovası olarak adlandırılan patlamaya uğrayan yıldızın çevresinde dolanan Golter gibi bir gezegen varsa şüphesiz gökyüzünde pek fazla yıldız görülmezdi. Dünya'daki yıldızlı gökyüzünün milyonda biri kadar parlak bir gecesi olurdu diyor Graham. Gerçek bir karanlık. En yakın ve en parlak gökada bile soluk görülebilir. Yeni çalışma Hawaii'de Mauna Kea tepesindeki Kanada-Fransa-Hawaii Teleskopu ile 2008 ve 2010 yıllarında gözlenen üç süpernovayı doğruluyor. Hubble ile desteklenen çalışmada boş uzayda süpernova patlaması olduğu belirlendi. Graham ve arkadaşlarının CFHT ile keşfettiği dördüncü süpernova küçük bir gökada ya da küresel kümede olabilir. Süpernova eğer küresel kümede oluşmuşsa bir milyon yıldızlı olmalıdır. Küresel kümeler az sayıda yıldız barındırdığından bunlarda pek sık patlama görülmez. Buna karşılık bu çalışma düşük kütleli gökada ya da küresel kümelerde beklenenden daha fazla süpernova oluşacağını kanıtlıyor diyor Graham. Graham, Tip Ia süpernovası için kabul edilen modelin ikili yıldız sistemlerindeki bir yıldızın diğerinden madde çalması olduğunu hatırlatıyor. Bu ilginç bir aşk hikayesidir. İkili yıldızlardan beyaz cüce olanı diğer yıldızın dış katmanlarından gaz çalmaktadır. Bu da bir süre sonra onun süpernova patlamasına uğramasına neden olur.


ESO'nun Yeni Teknoloji Teleskobu ile kızılötesi görüntüler yeni bir teknikle işleniyor. İşte bu teleskopla 11 milyon ışık yılı uzağımızdaki Erboğa A dev gökadası görüntülendi. Gökbilimciler gökadayı aynı zamanda yamyam gökada olarak adlandırıyor çünkü şu sıralar küçük bir gökadayı yutmakla meşgul. NGC-5128 olarak kodlanan gökada ilk kez 1847 yılında John Hershcel tarafından keşfedilmişti. Hershel tabi ki o yıllarda merkezi parlak bölgeyi kuşatan bir tozlu yapı olduğunu bilemezdi. Buradaki toz, dev eliptik bir gökada ile küçük bir sarmal gökadanın birleşmesi sonucunda oluşan kalıntılardır. 200 ile 700 milyon yıl önce daha küçük ama gaz açısından zengin bir gökadanın birleştiği ve bunun sonucunda merkezinde yeni yıldız oluşumlarının devam ettiği merkezi parlak bir gökada oluştuğu görülüyor. Kalıntıların ilk görüntüleri ESA'nın Kızılötesi Uzay Teleskobu ile 16 500 ışık yılı genişlikteki yapıyı gösterir şekilde elde edildi. Son olarak NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu ile alınan görüntülerde gökadanın uçlarının eğri ve neredeyse bir paralel kenar oluşturacak şekilde büküldüğü görüldü. Böylece bu gökadanın gaz oranı zengin küçük bir gökada ile birleştiği sonucunda varıldı. Dev eliptik gökadaların şekillerini açıklayan en iyi kuram gökada birleşmeleridir. Görüntünün netleşmesi için tozlu yapının bir şekilde ortadan kalkması gerekiyordu ki burada ESO'nun 3.58 metrelik yeni nesi teleskobu imdada yetişti. Üç farklı filtreyle elde edilen görüntüler birleştirilince gökadanın merkezi açık bir şekilde ortaya çıktı. Merkezdeki yapı ilginçti. Çünkü tozlu kümenin ardında yatan gerçek, gökada merkezindeki yıldız kümeleriydi. Yeni teknik başarıya ulaşmıştı. Bu teknikle diğer gökadaların içerisindeki dev gaz bulutları izlenebilecek. Böylece bu bulutların nasıl oluştuğu, yıldız ve gökadaları nasıl oluşturdukları üzerinde fikir birliğine varılabilecek. Erboğa A Gökadası'nın merkezinde yüksek enerjili parçacıkların fışkırmasına neden olan dev bir karadelik bulunuyor. Karadelik 200 milyon Güneş kütleli. Başka bir deyişle gökadanın merkezindeki karadelik, Samanyolu merkezindeki karadeliğin 50 katı kadar kütleye sahip. Bu gökadanın merkezindeki karadeliğin çok aktif olmasının nedeni ise sürekli beslenecek maddeyi çevresinde bol miktarda bulmasında yatıyor. Kaynak: ESO


Güney yarıküre takımyıldızlarından Ressam içinde yer alan ESO 121-6 Sarmal Gökadası'nın yatmış gibi görünen bu fotoğrafı Hubble Uzay Teleskopu ile elde edildi. Yan döndüğü için tamamı görünemese de merkezi şişkin bölgenin yoğun ışıması ve kenarlara doğrı sıkıca birbirine bağlı yoğun genç yıldız kümeleri fark ediliyor. Koyu renkli tozun izin vermediği bölgelerde de yer yer yıldızlı alanlar görülebiliyor. Çok sayıda yakın yıldızlar ve gökadalar küçük lekeler olarak görünmesine karşılık sol alt kısımdaki parlak mavi yıldız yakınlığıyla kendini göz kamaştırıcı şekilde öne çıkarıyor. 65 milyon ışık yılı uzaklıktaki ESO 121-6, şişkin soluk merkezli ve kendine zayıf bir şekilde bağlı kollarıyla sarmal bir gökadadır. Bulunduğu gökadalar grubu zayıf bir kütleçekimiyle birbirine bağlı 50'den fazla gökadan oluşur. Samanyolu'da Yerel Grup olarak bilinen bu galaktik kümenin bir üyesidir.


Et Kancası Gökadası ya da diğer adıyla NGC 2442 çarpıcı bir şekilde yana yatmıştır. Sarmal kollardan biri kendi üzerine doğru sıkıca katlanmış ve yakın zamanda gerçekleşmiş bir süpernovaya evsahipliği yapmaktadır, diğer kol ise içerisindeki yeni yıldız oluşumları ile çekirdekten dışa doğru uzanmaktadır. 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopu ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu, bu asimetrik sarmal gökadanın birbiri ile çelişen iki faklı görüntüsünü elde etmiştir. Bir güney takımyıldızı olan Uçanbalık takımyıldızında bulunan Et Kancası Gökadası ya da diğer adıyla NGC 2442 asimetrik sarmal kolları ile kolayca tanınmaktadır. Gökadanın yana yatmış görüntüsünün geçmişte bir zamanda başka bir gökada ile girdiği kütle çekimsel etkileşimden kaynaklandığı düşünülüyor buna rağmen gökbilimciler henüz muhtemel sanığı tespit edemediler. Gökadaya lakabını veren çift kanca şeklinin açıkça görülebildiği bu geniş açılı görüntü Şili, La Silla'da bulunan 2.2 metrelik MPG/ESO teleskopunun üzerinde bulunan Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alındı. Bu görüntü ayrıca NGC 2442'ye yakın diğer birkaç gökada ile birlikte zengin arkaplanda bulunan uzak birçok gökadayı da içeriyor. Yer'de bulunan Geniş Alan Görüntüleyicisi uzaydaki Hubble'ın görüntü netliğine ulaşmasa da tek çekimde çok daha büyük bir gökyüzü bölümünü görüntüleyebiliyor. Bu iki alet genelde gökbilimcilere tamamlayıcı bilgiler sunmaktadır. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu'nun aldığı bu yakın plan görüntüsü gökadanın çekirdeğine ve iki sarmal kolunun küçük bir kısmına odaklanmıştır. 1999 yılında bu kolda bulunan yaşamının sonuna gelmiş devasa bir yıldız süpernova olarak patlamıştır. Gökbilimciler, yer tabanlı daha eski gözlemler ile 2001 yılındaki eski Hubble görüntüleri ve 2006 sonlarında çekilen bu görüntüleri karşılaştırarak ölüm döşeğindeki bu yıldıza neler olduğunu detaylı bir şekilde araştırdılar. Bu görüntünün alındığı dönemde süpernovanın kendisi çoktan solmuş ve gözden kaybolmuştu. ESO gözlemleri aynı zamanda Hubble ile yıldız yaşam döngüsünün diğer muhtemel sonlarını da göstermektedir. Gökadanın büyük bir kısmı özellikle daha uzun olan sarmal kol, pembe ve kırmızı yamalar ile bezenmiştir. Bu renk yıldız oluşum bölgelerindeki hidrojen gazından kaynaklanmaktadır; yeni doğan yıldızlardan gelen güçlü radyasyon, yıldızın oluştuğu bulut içerisindeki gazı uyarır ve parlak kırmızı bir renkte parlamasını sağlar. Başka bir gökada ile etkileşmesi, Et Kancası Gökadası'na bu alışılmadık asimetrik şeklini vermiş ve büyük olasılıkla bu yakın zamanlı yıldız oluşumunu tetiklemiştir. Gökadanın şeklinin bozulmasına neden olan çekim kuvveti aynı zamanda gaz bulutlarının bozulmasına neden olmuş böylece kütleçekimsel çöküşlerini başlatmıştır. ESO-Türkçe


Barcelona Autonoma Üniversitesi Uzay Bilimleri Enstitüsü'nden bir grup araştırmacı 378 ışık yılı uzaklıkta Andromeda takımyıldızında yeralan ve 1,5 Güneş kütleli WASP-33 (ya da HD 15082) olarak bilinen bir yıldıza oldukça yakın konumda dolanan dev bir gezegen keşfetti. Gezegen yıldızına oldukça yakın olduğu için, Dünya'da özellikle okyanus sularında hissedilen gel-git etkisinin benzerini yaşadığı ve ekvator bölgesinin sürekli değişime uğradığını düşünülüyor. Aslında dev gezegen ilk kez 2006 yılında görüldü. Dört Jüpiter kütlesindeki dev gezegenin yıldızının çevresindeki dolanımı sadece 1,2 gün. Bu da gezegenin yıldızına çok yakın olduğu anlamına geliyor: sadece 0,2 GB (1 GB=150 milyon km). Merkür Güneş'e 0,39 GB kadar uzaklıkta yer aldığını belirtirsek 0,2 GB'nin ne kadar yakın olduğu anlaşılır. Gezegen yıldızının dönüş yönüne göre ters yönde dolanmaktadır. Çalışma aynı zamanda yıldıza ait olan titreşimlerin nedeninin de gezegen olduğunu ortaya koyuyor. Bu da daha önceki gezegen sistemlerinde görülmeyen bir etkidir. Böylesi bir açıklamaya neden olan kanıt ise alınan sinyaller arasında küçük bir dönemsel sinyalin gezegenin geçişi sırasında ortaya çıkmasıdır. Yıldızına yakınlığı ve gel-git etkisi gibi değişime uğruyor olması WASP-33b'yi ötegezegenler arasında bir yıldıza olabilecek en yakın sınır nokta gibi önemli bir noktaya getiriyor. Kaynak: Science Daily


Uluslararası yürütülen bir çalışma sonucunda yeni bir gezegen keşfi gerçekleştirildi. Böylece ötegezegen sayısı 431'e, gezegeni olan yıldız sayısı da 364 oldu. Yeni keşfedilen gezegen 670 ışık yılı uzaklıktaki HAT-P-14 yıldızının çevresinde dolanıyor. HAT-P-14 yıldızı yaklaşık 1.4 Güneş kütleli ve 1.3 milyar yıl yaşında. Yıldız, Güneş'imizden daha büyük: 1.5 güneş çapı. F sınıfındaki yıldızın yüzey sıcaklığı 6600 C . Gelelim gezegenine. Şimdilik yıldızın bulunan ilk gezegeni yıldızına çok yakından dolanıyor. Gezeginin yıldızına uzaklığı 0.06 GB*. Gezegen 2.2 Jüpiter kütleli ve çapı 1.15 Jüpiter çapı kadar. Yıldızı çevresindeki turunu 4.63 günde tamamlıyor. Gezegen yıldızına yıldızına çok yakın olunca sıcaklığının da 1570 K dolayında olması bekleniyor. 1 GB: 1 Gökbirimi, Dünya-Güneş uzaklığı olan 150 milyon km'dir. K: Kelvin. 0 K =-273 C Kaynak: Arxiv


Oklahama Üniversitesi'nden başkanlığını Türk gökbilimci Mükremin Kılıç'ın yaptığı bir ekip neredeyse dibimizde yer alan 12 milyar yıllık iki beyaz cüce olduğunu keşfetti. 11-12 milyar yaşındaki yıldız ataları bizden sadece 100 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Ekibe göre bu iki beyaz cüce büyük patlama sonrası oluşan evrenin en eski ve bize en yakın yıldız adaylarından. Kılıç: Bir beyaz cüce sönmeye başlamış soba gibidir. Sobanın ne kadar soğuk olduğunu ölçerek ne kadar süredir yanmakta olduğunu kestirebiliriz. Milyarlarca yıldır tıpkı bir soba gibi soğuyan iki beyaz cüce keşfettik diyor. Kılıç bu beyaz cücelerin kabuklarını dışarı atarak geriye çekirdeği kalan yıldızlar olduğunu hatırlatıyor. 5 milyar yıl sonra da Güneş dış kısmını atıp geriye çekirdeğinin kalacağı bir beyaz cüceye dönüşecek. Güneş bu sırada Dünya boyutlarına kadar küçülüp inanılmaz derecede yoğunlaşacak. WD 0346+246 ve SDSS J110217,48+411315.4 (J1102) olarak kodlanmış yıldızlar sırasıyla Boğa ve Büyükayı takımyıldızlarında yer alıyor. Kılıç ve arkadaşları yıldızların sıcaklığını ölçmek için kızılötesi görüntü elde etmek amacıyla NASA'ın Spitzer Uzay Teleskopu'nu kullandılar. Ardından 3 yıl süren Arizona yakınlarındaki MDM Gözlemevi'nin 2.4 m'lik teleskopu ile de J1102'nin hareketlerini izlediler. Ekip üyesi John Thorstensen: Genellikle yıldızlar gökyüzünde sabit, hareketsiz görünürler, J1102 ise saatte 600 000 km'lik bir hıza sahip. Dünya'nın hareketinin de etkisine eklediğimizde bu hız 80 km uzaklıktaki bir nesnenin bir kuruşluk boyutu kadardır diyor. Almanya'dan Helmholtz Merkezi'nden Piotr Kowalski: Yıldızların analiz ve kızılötesi gözlemlerine dayanarak bunların yüzey sıcaklıklarının 3700 ve 3800 derece olduğunu söyleyebiliriz diyor.Kılıç ve ekibi bu sıcaklık ölçümlerine dayanarak yıldızların yaşlarını tahmin edebildi. Kılıç: Sanki bir olay inceleme yeri gibi. Bir ölünün vücut ısısını belirlemek gibi biz de br yıldızın sıcaklığını ölçerek ölüm zamanını bulmaya çalışıyoruz. Bu iki beyaz cüce neredeyse evrenin yaşı kadar bir sürede soğumuşlar diyor. 2 Yorumlar Bizden 100 ışık yılı uzaklıkta bulunan iki beyaz cüce yaklaşık 12 milyar yaşındaysa, bizim galaksimiz Samanyolu kaç yaşında? 😀 ( Ayrıca 12 milyar yıla rağmen 3800 derece sıcaklıkta olduğuna dikkat edelim 🙂 ... ) Samanyolu gibi büyük gökadalara aynı zamanda 'yamyam gökadalar' da deniyor. Böylesi büyük gökadalarçevrelerindeki yıldızları ve yıldız kümelerini bünyelerine katarak büyüyorlar. Haberde geçen beyaz cüceler de böylesi bir durumla karşılaşmış olabilir. Ayrıca beyaz cüceler çok az enerjiye ihtiyaç duyduklarından çok uzun uzun yıllar yaşayabilirler.


Geçenlerde bir öğrencim doğu ufkunda parlak kırmızımsı bir yıldız gördüğünü söylemişti. Ben de gördüğünün büyük bir olasılıkla yıldız değil Mars gezegeni olduğunu belirtmiştim. O da sadece o kadar mı görünüyor diyerek şaşırmıştı. Evet ,sadece o kadar; ama çıplak gözle görüp görebileceği en büyük Mars'ın bu olacağını söylemeyi unutmuşum. Mars, 2014 yılına kadar Dünya'ya bu kadar yakın olmayacak. Bu nedenle bu birkaç günün değerini bilmek gerekiyor . Evet Mars, her sene Ağustos ayında gelen düzmece e-posta bilgisine göre -Dolunay- kadar olmasa da doğu ufkunda kırmızı-turuncu rengiyle parıldıyor. Mars 27 Ocak'ta Dünya'ya 99 milyon km kadar uzaklıkta bulunacak. Mars bu tarihte, 2008-2014 yılları arasındaki en büyük görünüme ulaşacak. Mars'ın parlaklığı -1.3 olacak. Bu haliyle -1.44'lük Sirüs'tan daha parlak görünecek. Teleskobunuz varsa Mars'ın kutupları üzerindeki beyaz noktaları görebilecek misiniz bakalım. Bir deneyin. Burada çıplak gözle de birşeyler yapmayı deneyebilirsiniz. Örneğin bir gezegenle bir yıldızı ayırmanın yollarından biri şudur: Yıldızlar göz kırpar, ama gezegenler kırpmaz. Yani yıldızların ışıkları sanki yanıp söner gibi görünür. Gezegenlerde ise bu görülmez. Bu bilgi doğru ise Mars'ın ışıklarının yanıp sönmediğini görmeniz gerekiyor. Yapabileceğiniz bir başka basit gözlem ise, gözünüzü yıldızların parlaklık derecesine alıştırma çalışması olabilir. Sirüs yıldızını bulun ve onun parlaklığı ile Mars'ın parlaklığını kıyaslayın. Arada çok küçük de olsa bir fark olduğunu bir süre göreceksiniz. Bu parlaklık alıştırmasını bir ay boyunca tekrar ederseniz, Mars'ın parlaklığının bir süre sonra azalmaya başladığını, ama Sirüs'ün -aslanlar gibi- aynı parlaklıkta saydığını görebilirsiniz. Bu da ilginç bir tecrübe olabilir. Mars ile Dünya her 26 ayda bir karşı konuma gelirler. Mars 2003 yılında Dünya'ya çok yaklaşmıştı ve aralarında sadece 56 milyon km olmuştu. Ama bu uzaklık bile, Mars'ın bırakın Dolunay'ı, Ay'ın üzerindeki büyük bir krater kadar bile görünmesine neden olmayacak bir uzaklıktır.


Bilim insanları gökadaların sınırları dışında 'yetim' yıldızlardan bir kısmının patlamasını şaşkınlıkla izliyor. NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu'nun verilerinin olduğu 13 süpernova patlamasına ait analizde, gökadaların dışarı fırlattığı genç yıldızların beklenenden daha kısa sürede patlamasının sırrını açıklamaya çalışıyor. Bu çift yıldız sistemlerinin ilki 2000 yılında, birleşen gökadaların ikiz karadelikleri arasındaki karmaşık ilişki taranırken keşfedildi. Illinois Üniversitesi'nden Ryan Foley: Bu hikayede birçok viraj bulunuyor ve yolun her aşaması bizi şaşkına çeviriyor diyor. Bu yıldızların süpernova patlamasıyla kaynağından uzakta patladıklarını biliyorduk ve şu anki evlerine nasıl geldiklerini öğrenmek istiyoruz. Foley istenmeyen yıldızın nihai dinlenme noktasına göç ettiğini düşünüyor. Bu fikri kanıtlamak için yıldızın ne kadar hızlı yolculuk ettiğini bilmesi gerekiyordu. İşte bunun için Kaliforniya'daki Lick Gözlemevi ile Hawaii'deki WM Keck Gözlemevi ve Subaru Teleskopu verilerine de ihtiyacı vardı. Verilere göre gökada merkezindeki süper kütleli karadeliğin dışarı fırlattığı yıldız saatte 7 milyon km hıza ulaşıyor. Gökbilimci daha sonra dikkatini yaşlı gökadaların özgür yıldızlarına verdi. Hubble'ın arşiv görüntülerini inceleyerek daha önce birleşmiş ya da son zamanlarda birleşme sürecinde bulunan diğer eliptik gökadalarda da benzer durumlar olduğunu gördü. Birleşmiş gökadaların parçalanmış şeritlerine baktı. Bu gökadaların çoğunda merkezdeki karadeliğin çarpışmayı körüklediğini gösteren izlere rastladı. Gökada birleşmelerinin çoğu gökada kümelerinin yoğun merkezinde gerçekleşir. Böylece gökadanın merkezinden dışarı doğru uzanan toz şeritleri görülür. Yaşlı gökadalara ilişkin süpernovaların yeri yıldızın olması gerektiği konumda olmadığını gösterdi. Yıldız yaşlı ise süpernova patlaması için yakınında ona malzeme sağlayan bir eşe ihtiyacı vardır. Ama hepsi böyle değil. Nasıl bir çift yıldız sistemi gökadanın dışına kaçmaktadır? Foley'e göre birleşen gökadaların çekirdeklerindeki karadelikler çift roket etkisi uygulayarak çift yıldızları dışarı atan bir kuvvete neden olabilir. Foley'in senaryosuna göre birbirine doğru yaklaşan karadelikler danslarını ederken onlara yakın olan çift yıldız sistemleri karadeliklerden birine çok yaklaşabilir. Bunlardan bazıları da dışarı fırlatılabilir ki bu birleşme sürecinin çok güçlü olduğunun kanıtıdır. Tek bir karadelik bazen bir yıldızın çok yakınında olur ve aralarında kuvvetli etkileşim gerçekleşir. İki karadeliğin etkisiyle bunların yanına sürüklenen yıldız sayısı diğerine göre daha fazla olmalıdır diyor Foley. Samanyolu merkezindeki karadelik her yüz yılda bir yıldız dışarı atıyorsa, çift karadelikli bir gökada her yıl 100 yıldız dışarı atıyor olabilir. Gökada dışına atılan çift yıldızların gökada dışına yaptıkları yolculuk onları yıpratır ve bu yıldızlar birbirine yaklaşmaya başlar. Bu ikili yıldızlardan biri büyük olasılıkla beyaz cüce olabilir. Eş yıldıza çok yakın olan beyaz cüceye madde akmaya başlar. Ölü yıldızın çevresini saran kalıntı sonunda bir süpernova patlamasına neden olur. Malzeme çalan yıldızın patlama süresi ortalama 50 milyon yıldır. Bu süre milyarlarca yıl yaşayan yıldızlar için oldukça kısadır. Normalde bir çift yıldız evrenin yaşı olan 13 milyar yıl kadar yaşayabilir. Ancak karadeliklerle olan etkileşim bu ömrü kısaltır diyor Foley. Bilim insanları bu sıra dışı süpernovaların bazı gizemlerini çözseler de, onları oluşturan etken hakkında bilgi sahibi değiller. Bu süpernovalar diğer yıldız patlamalarına oranla beş kat daha fazla kalsiyum üretmektedir. Normalde süpernova patlamalarının enerjisi az miktarda kalsiyum üretirken demir ve nikel gibi ağır elementleri daha çok oluşturur. Ancak burada daha çok kalsiyum ve daha az demir oluşmaktadır. Her şey zayıf bir patlamayı işaret ediyor. Bu patlamaların süpernova için belirlenen kinetik enerji seviyesinin altında bir enerjiyle oluştuğu ve daha az parlak olduğunu biliyoruz. Bu da patlamanın sahip olduğu enerjinin daha az kütleyi dışarı atması anlamına gelmektedir.


Daha önce yedi gezegeni olduğu bilinen bir yıldızın sekizinci gezegeni yapay zeka ile keşfedildi. Gezegen Dünya'dan 2545 ışık yılı uzaktaki Güneş benzeri Kepler-90 yıldızı çevresinde dolanıyor. Yeni keşfedilen Kepler-90i, yıldızı çevresinde 14,4 günde dolanan oldukça sıcak karasal bir gezegen. Gezegen, Google'ın makine öğrenimi ile tespit edildi. Makine öğrenimi, bilgisayarların öğrenmesini sağlayan yapay zeka yaklaşımıdır. Buna göre bilgisayarlar, Kepler'in Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin neden olduğu yıldız ışığındaki azalmayı kaydeden veri örneklerini incelemeyi ve gezegenleri keşfetmeyi öğrendi. NASA'nın Astrofizik Bölümü yöneticisi Paul Hertz: Arşivlenmiş Kepler verilerinde keşfedilmeyi bekleyen heyecan verici gezegenler var. Buradaki veriler önümüzdeki yıllarda yenilikçi araştırmacılar tarafından kullanılacak bir hazinedir diyor. Makine öğrenimi daha önce Kepler veri tabanının araştırmalarında kullanıldı. Devam eden süreçte nöronların insan beynine bağlanma biçimi temel alınarak üretilen yapay sinir ağının, uzak dünyalardan gelen zayıf sinyallerin bazılarının bulunmasında önemli rol üstlenebileceği anlaşıldı. Böylece daha önce yedi gezegeni keşfedilen yıldızın gözden kaçan sekizinci bir gezegeni olduğunu gösteren zayıf sinyaller ortaya çıkarıldı. Diğer gezegen sistemleri Kepler-90'a göre daha fazla hayata elverişlidir. Dünya'dan %30 daha büyük olan Kepler-90i'nin sıcaklığı 420 C derecenin üstünde ve neredeyse Merkür yörüngesinde dolanıyor. En dıştaki gezegen Kepler-90h'nin yıldızına uzaklığı ise Dünya'nın Güneş'e uzaklığı kadar. Austin'deki Teksas Üniversitesinden Andrew Vanderburg: Kepler-90 Güneş sisteminin mini bir versiyonu gibi. İçeride küçük dışarıda büyük gezegenleri var. Hepsini yakından inceliyoruz diyor. Google'ın araştırma ekibi Google Al'ın yazılım mühendislerinden olan Christopher Shallue Kepler verilerine sinir ağı uygulama fikrini uygulanması fikrini öneren kişi. Uzay teknolojilerinin hızla ilerlemesi ve diğer bilim dallarında olduğu gibi bir yığın veriyle boğuşan astronomide ötegezegen keşfedilmesiyle ilgilenmeye başladı. Boş zamanlarımda büyük veri setleri ile ötegezegen keşfedebilmek için Googling'i başlattım ve ardından Kepler görevi ve mevcut büyük veri setleri hakkında bilgi edindim. Makine öğrenimi, insanların arama yapamayacağı kadar çok sayıda veri bulunduğu durumlarda gerçekten büyük iş çıkarıyor diyor. Kepler'in dört yıllık veri kümesi 35.000 olası gezegen sinyalinden oluşuyor. Verilerdeki en umut verici sinyalleri doğrulamak için otomatik testler ve bazen de insan gözü kullanılıyor. Bununla birlikte sıklıkla zayıf sinyaller gözden kaçıyor. Shallue ve Vanderburg işte bu sinyallerde ötegezegen olabileceğini düşündü. Önce sinir ağına geçiş yöntemini öğretmek için, Kepler'in ötegezegen kataloğundaki önceden kontrol edilmiş 15.000 veri dizisini kullandılar. Bu testte sinir ağı %96 gibi yüksek oranda gezegenleri tespit etti. Ardından birden fazla gezegeni olduğu bilinen 670 yıldız verisiyle sinyal taratıldı. Burada özellikle çok gezegenli yıldızların yeni gezegen keşfetmek için en doğru yerler olduğu düşünüldü. Vanderburg: Verilerde gezegen izlenimi veren sahte sinyaller de var, gezegen olduğunu gösteren sağlam izlerde. Mücevher bulmak için taşları seçmek gibi bir iş. Eğer daha ince bir elek varsa daha fazla taş elersiniz böylece mücevherleri ayırabilirsiniz. Sinir ağının eleyerek bulduğu tek gezegen Kepler-90i değildi. Ayrıca Kepler-80 sisteminde de altıncı gezegen buldu. Dünya büyüklüğündeki Kepler-80g komşusu dört gezegenle kütle çekiminin etkisi altında ritmik dans kilidindedir. Buna göre sistemdeki yörüngeler, TRAPPIST-1 sistemindeki yedi gezegen gibi istikrarlıdır. Shallue ve Vanderburg sinir ağlarını 150.000'den fazla gezegen verisine uygulamayı planlıyor. Kepler ötegezegen avı için benzeri görülmemiş bir veri seti üretti. Dört yıl boyunca görevi olan boşluğa bakan araç şimdi daha geniş bir alana bakıyor. Her 80 dakikada bir görüş alanını değiştirmektedir. NASA'nın Ames Araştırma Merkezindeki Kepler projesi araştırmacılarından Jessie Dotson: Bu sonuçlar Kepler verilerinin kalıcı değerinin ispatıdır. Verilere bakmanın yeni yolları bulundukça makine öğrenimi gibi- önemli keşiflerin gelmesi hızlanıp eski verilerin gözden geçirilmesi sağlanabilir. Veriler orada ve incelenmeyi bekliyor diyor.


Hubble teleskopu Yılan bulutsusunda yer alan ve HBC 672 yıldızının aydınlattığı ve yarasa gölgesini taklit eden bir ilkel gezegenimsi diskini görüntüledi. Bulutsu verdiği görüntüden dolayı Bat Shadow olarak adlandırılıyor. Yılanın kuyruğunda yer alan Yılan bulutsusu 1300 ışık yılı uzaklıktaki HBC 672 gibi bir yıldızdan aldığı ışığı yansıtan bir yansıtma bulutsusudur. Bu görüntüde yıldızdan çıkan ışık iki büyük koni benzeri gölgeyi ortaya çıkardı. Yılan bulutsusundaki dev gölgeler HBC 672'nin kuşatan ilkel plazma diskini açığa çıkarıyor. Işık, yıldıza sıkıca yapışmış olan ve Güneş Sisteminden 200 kat daha büyük olan diskten çok daha büyük bir gölge oluşturuyor. Diskin gölgesi silindirik bir lambanın oluşturduğu gölgeyi andırır. Işık, gölgenin üst ve alt kısmından sızmaktadır, ancak diskin çevresi boyunca gölge konileri oluşturur. Disk çok uzakta olduğundan Hubble teleskopu bile yıldızı tamamen sarıp sarmadığını göremiyor. Buna karşılık Yarasa Gölgesi takma adlı gölge yapının özelliklerini ortaya çıkarıyor. Gölgenin durumu diske kenardan baktığımızı anlamamızı sağlıyor. Gölgenin çoğu tamamen opak olsa da araştırmacılar ışıkların geçtiği bölgelerde renk farklılığını elde edebilmektedir. Gölgenin şekli ve rengi diskteki toz tanelerinin büyüklüğünü ve bileşimini belirlemektedir. Tamamının görüntülenmesinin olanaksız olduğu Yılan bulutsusunda bunun gibi gölge konisinden çok daha fazlası olabilir. Bulutsuda yüzlerce genç yıldız bulunmaktadır. Bunların çoğu bir ilkel gezegenimsi diskte yer alıyor olabilir. Gölge diskleri genç yıldızların çevresinde çokça görülse de, kenardan görülenleri nadirdir. Buna rağmen bu görüntüde bir başka genç yıldızın oluşturduğu gölge diski daha sol üstte görülmektedir. Genç yıldızları saran ilkel gezegenimsi disklerin verdiği bilgiler geçmişimiz hakkında ipuçları sunar. Yaşadığımız Güneş Sistemi de daha birkaç milyon yıl yaşındayken benzer bir ilkel gezegenimsi diskten oluşmuştur. Bu uzak disklerin incelenmesi kozmik evimizin oluşumunu ve evrimini ortaya çıkarır.


Bazen takma adlar gerçek durumu hayal edebileceğinizden daha iyi anlatabilir. HBC 672 adlı yıldızı çevreleyen buluta verilen Yarasa Gölgesi ismi de bu duruma örnektir. Hubble teleskopu yıldız oluşturan bir bölgenin uzağındaki bir bulutun gölgesinde görünmeyen bir yıldızı kuşatan gezegen diskinin görüntüsünü yakaladı. HBC 672 adlı genç yıldızı saran bulutun gölgesi çift kanadı andırdığı için Yarasa gölgesi olarak adlandırılmıştır. Şimdi bu ismin ne denli doğru olduğu belirlendi: Gölgesi kanatlarını çırpıyor! Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsünden (Space Telescope Science Institute Klaus Pontoppidan: Gölge hareket ediyor. Tıpkı bir kuş gibi kanatlarını çırpıyor! Bu etki diski kendine çekip büken bir gezegenden kaynaklanıyor olabilir diyor. İyi de, Yarasa Gölgesini ne oluşturdu? Bir diskle çevrili durumda olan bir yıldızımız var ve bu disk Satürn halkaları gibi düz değil şişmiş durumda. Yıldızdan gelen ışık düz şekilde yoluna devam edebilir. Ama diskin düzlemi boyunca ilerlemeye çalışırsa dışarı çıkamaz ve gölge oluşturur diyor Pontoppidan. Duvara gölgesi düşen bir lamba düşünün. Bu örnekte lamba yıldıza, abajuru diske ve duvarda buluta benzetilebilir. Gölgenin şekli mesafeye göre bir çana ya da trompete benzetilebilir. Gazın, tozun ve kayanın şekli eğer yuvarlaksa gölgesi eyere benzeyebilir ve gölgenin 'kanat çırpması' gibi iki tepe ve iki çukuru olabilir. Ekip bir gezegenin diskin içinde olduğunu ve diskin düzlemine göre eğimli bir yörüngeye sahip olduğunu düşünüyor. Bu durumda gezegen hareket ettikçe etkilediği diskte dalgalanmalar oluşması ve gölgenin hareket ediyor gibi görünmesine neden olacaktır. New York Poughkeepsie'daki Vassar Kolejinden ekip üyesi Colette Salyk: Diskte sadece basit bir yumru olsaydı gölgenin her iki tarafındaki hareketi uçağın kanatları gibi ters yönlü eğilmesini beklerdik diyor. Yıldızı çevreleyen bulutun oluşturduğu gölge o kadar büyük ki Güneş Sisteminin uzunluğunun 2000 katı- ışık anında onu terk etmiyor. Işığın bir uçtan bir uca hareketi 40-45 gün sürmektedir. Ekip bunu esas alarak gezegenin yıldızın çevresinde 180 günde dolandığını hesapladı. Bu da gezegenin yıldızından Dünya'nın Güneş'e uzaklığı kadar bir yörüngede dolandığı anlamına geliyor. Bu bir gezegen değilse alternatif açıklama HBC 672'yi disk düzleminin dışında tutan ve onun gölge diskine göre sallanmasına neden olan başka ve görünmeyen bir yıldız daha olduğu yönündedir. Ancak diskin kalınlığına göre bu olasılık zayıf görünüyor. Çift yıldız için şimdilik elde de kanıt bulunmuyor. Disk, Hubble tarafından bile görülemeyecek kadar küçük ve uzakta. HBC 672 yıldızı yaklaşık 1400 ışık yılı uzaktadır ve Serpens bulutu adlı bir yıldız doğumevinde bulunuyor. Yıldız sadece 1-2 milyon yıl yaşında. Bu veriye biraz tesadüf eseri ulaşıldı. Yarasa Gölgesinin ilk görüntüsü başka bir ekip tarafından çekildi. Daha sonra Hubble ile aynı bölgenin tekrar görüntüsü alındı. Renkli görüntü elde etmek amacıyla ek filtreler kullanıldı. Sonra eldeki görüntüler birleştirildiğinde gölgenin hareket ettiği gözlendi. İlk başta görüntü işleme sırasında hata yapıldığı sanıldı ancak burada bir sorun olmadığı kısa sürede anlaşıldı: gölge gerçekten hareket ediyordu.


Carnigie Bilim Enstitüsü'nden Guillem Anglada-Escude ve Paul Butler liderliğindeki bir ekip yakındaki bir yıldızın yörüngesinde yaşam alanı içinde yer alan bir süper-Dünya keşfetti. Yıldız üçlü bir yıldız sisteminin üyesi ve Güneş'e göre metalik element oranı az. Keşif yaşanabilir gezegenlerin çok farklı ortamlarda da bulunabileceğini göstermektedir. Avrupa Güney Gözlemevi'nden alınan veriler ışığında Keck Gözlemevi'nin Yüksek Çözünürlüklü Tayfçeker'i ve Magellan II Teleskopu üzerindeki Carnegie Gezegen Bulucu Tayfçekeri'nin ölçümleriyle keşif gerçekleşti. Ekibin gezegen bulma yöntemi yıldızın yörüngesindeki gezegenin etkisi nedeniyle yıldızınb sallanması ilkesine dayanıyor. Ekip 22 ışık yılı uzaklıkta GJ 667C adlı M-sınıfı cüce yıldıza yöneldi. Bu yıldız üçlü bir yıldız sistemine bağlıdır. Diğer iki yıldız (GJ 667AB) turuncu LK-sınıfı üyesi olup Güneş'in % 25'i oranında ağır element barındırır. Bu tür metal oranı düşük sistemlerde düşük kütleli karasal gezegen olma olasılığı ise yüksektir. GJ 667C'de 7.2 günlük yörünge dönemli bir süper-Dünya olduğu önceden fark edilmiş ancak emin olunamadığı için onaylanmamıştı. Bu yörünge aslında yaşamı desteklemeyecek kadar yıldıza yakın olduğundan çok sıcak bir yerdir. Yeni çalışma bu süper-Dünya'nın yörünge değerlerini netleştirmek amacıyla yapıldı. Ancak bu aday gezegen gözlemleri sırasında 28.15 günlük yörünge dönemine sahip başka bir gezegen daha olabileceği ortaya çıktı. Yeni gezegen GJ 667Cc en az 4.5 Dünya kütlesinde olup yıldızından Dünya'nın Güneş'ten aldığı ışığa göre % 90'ını almaktadır. Bununla birlikte gezegenden gelen ışık en fazla kızılötesi bölgesindedir. Çünkü gelen ışığın büyük bir kısmı gezegen tarafından emilecektir. Bu, Dünya'nın da Güneş'ten aldığı ışığın büyük bir kısmını emdiği bilgisiyle uyumludur. Elbette bu bilgi gezegenin yüzeyine ilişkin Dünya'daki gibi su kaynaklarına sahip olup olmamasını belirleyecek bir etken değildir. Anglada-Escude: Bu gezegen bildiğimiz kadarıyla sıvı suyu bulundurabilecek bir bölgede bulunuyor. Belki de şimdiye kadar bulunanların içinde en önemli sulu gezegen adayıdır diyor. Sistemde ayrıca 75 günlük yörünge dönemine sahip bir süper-Dünya ve gaz devi de bulunabilir. Ancak bunlardan hangisine sahip olduğunun anlaşılması için ek gözlemler yapılması gerekiyor. Yeni nesil araçların gelişiyle birlikte benzer gezegenlere sahip birçok M sınıfı cüce yıldızlar bulunabilir ve bunlardan birinde yaşam izine tayfölçerle rastlanabilir diyor Anglada-Escude.


Güneş Sistemi dışında yer alan bir grup gezegende Dünya'daki gibi yaşamın oluşması için gerekli kimyasal koşulların olduğu belirlendi. Cambridge Üniversitesinden Tıbbi Araştırma Kurulu Moleküler Biyoloji Laboratuvarındaki araştırmacılar Dünya gibi karasal bir gezegenin yüzeyindeki yaşam olasılığının bağlı olduğu yıldızdan gelen ışığın türüne ve gücüne bağlı olduğunu belirledi. Çalışma ile yeterli miktarda morötesi ışıma yapan yıldızdan gelen ışınım, muhtemelen Dünya'da olduğu gibi bir gezegende de yaşamın yeşermesine yardımcı olabileceği belirlendi Bu morötesi ışıma bir takım kimyasal olayı ve dolayısıyla da yaşamın yapıtaşlarının üretilmesine yardımcı olmaktadır. Bu bilgi çerçevesinde araştırmacılar bir dizi gezegende yaşamın yeşermesine olanak sağlayacak ölçüde morötesi ışınım aldığını belirledi. Bu gezegenler yıldızın yaşam alanı yani sıvı su bulunabilecek konumda yer alıyor. Çalışma sayesinde yaşam olabilecek gezegen aralığı daraltıldı. Böylece evrende yalnız olup olmadığımız sorusunun yanıtına biraz daha yaklaşıldı. Yaşam alanı ve abiyogenez bölgesi içindeki gezegenler diyagramı.Yeni çalışma aslında Dünyadaki yaşamın kimyasal kökenini araştıran Prof. John Sutherland'in çalışmasına dayanıyor. 2015 yılında yayınladığı makalede Prof. Sutherland ölümcül bir zehir olmasına rağmen siyanürün aslında yeryüzündeki yaşamın temelini oluşturan ilkel çorbanın en önemli bileşeni olduğunu savunuyordu. Hipoteze göre Dünya'ya çarpan meteorlardan gelen karbon, atmosferdeki azot ile etkileşerek hidrojen siyanürü oluşturdu. Yüzeye yağan hidrojen siyanür diğer elementlerle etkileşerek Güneş'ten gelen morötesi ışınımla güçlendi. Bu etkileşmeler sonucunda üretilen kimyasallar, çoğu biyoloğun bilgi taşıyan ilk yaşam molekülü olduğuna işaret ettiği DNA'nın yakın akrabası RNA'nın yapıtaşlarını oluşturdu. Sutherland'ın grubu laboratuvarda kimyasal tepkimeleri morötesi lambalar altında yeniden oluşturarak canlı hücrelerin temel bileşenleri olan lipitleri, amino asitleri ve nükleoitleri üretti. Gökbilimciler bu deney kapsamında kimyacıların düşünmedikleri bir olayı ele alarak lamba yerine yıldızdan gelen ışığı kullandılar. Biri karanlık ortamda diğeri morötesi ışık altında iki deney yapıldı. Karanlıktaki kimyasal olaylar daha yavaş olmasına karşılık devam etti. Böylece yıldızlardan yayılan morötesi ışımanın kimyasal tepkimeyi aktif hale getirebileceği belirlenmiş oldu. Güneş ile aynı sıcaklıktaki yıldızların gezegen yüzeylerinde oluşmuş yaşam blokları için yeterince ışık yaydıkları keşfedildi. Diğer taraftan soğuk yıldızlar bu yapı taşlarının oluşması için gerekli ışığı yeterince üretemezler. Tek şartla: kimyasal tepkimeleri ileri götürmek için güçlü güneş patlamalarına sahip değillerse. Kimyasal tepkimeleri aktif etmek için yeterli miktarda ışık alan ve yüzeylerinde su bulunduran gezegenler araştırmacıların abiyogenez diye adlandırdıkları bölgede yer almaktadır. Abiyogenez bölgesinde yer alan ötegezegenler arasında Kepler teleskopunun keşfettiği ve Dünya'nın kuzeni olarak nitelendirilen Kepler 452b'de olmak üzere birkaç gezegen bulunuyor. Günümüz teknolojisi isteklere yanıt veremiyor. Ancak TESS ve James Webb gibi teleskoplarla daha ayrıntılı çalışmalar yapılabilir. Elbette başka gezegenlerde yaşam varsa bu bizdeki gibi gelişmiş olmayabilir. Buna rağmen bilinen yoldan gitmek en akıllıca iş olmalı. Her şey uygun olmasına rağmen yaşam yine de oluşmamış da olabilir. Son tahminlere göre gözlenebilir evrende yaklaşık 700 milyon kere trilyon karasal gezegen bulunuyor. Bunlardan kaçının şartlarının yaşam için elverişli olduğu ise tartışmalı.


Uzayda yaşam için önemli bir yere sahip yeni bir molekül keşfedildi. Gökbilimciler 27.000 ışık yılı uzaklıkta dallı budaklı yapıya sahip dev bir gaz bulutu içinde karbon temelli bir molekül keşfetti. Kozmik gökyüzünde iğne aramaya benzeyen çalışmada izopropil siyanürden yayılan radyo dalgaları tespit edildi. Keşif yaşamın yeşermesi için gerekli moleküllerin uzayda var olduğunu gösteriyor. Atacama Büyük Milimetre/milimetre Altı Dizisi olarak bilinen ALMA Gözlemevi'ni kullanan gökbilimciler bu çalışma için Yay B2 gaz oluşum bölgesini gözledi. Science dergisinin 26 Eylül tarihinde yayınlanan çalışma Cornell Üniversitesi, Max Planck Enstitüsü Radyo Astronomi ve Köln Üniversitesi gökbilimcilerinin işbirliğiyle gerçekleşti. Genellikle yıldız oluşturan bölgelerde bulunan organik moleküller merkezlerinde karbon atomunun olduğu düz bir zincire benzerler. Cornell Üniversitesi Radyo Fizik Uzay Araştırma Merkezi'nden Rob Garrod'a göre ilk kez izopropil siyanür yapılı karbon içerikli molekül izine rastlandı. Çalışma ile yıldızlararası uzayda oluşup gezegen yüzeylerine bulaşan molekül karmaşasına yeni bir pencere açmaktadır. İzopropil siyanürün karbonik yapısı yaşam için özel bir yere sahip proteinlerin yapı taşları olan amino asitlerle benzerlik gösterir. Yaşamsal moleküllerin Dünya oluşmadan önce var olduğu düşünülüyordu. Bu keşifle birlikte daha önceki çalışmalarda meteorlar üzerinde rastlanan amino asit gibi biyolojik açıdan önemli moleküller fikrin doğruluğunu arttırmaktadır. Çalışma ekibi karmaşık yıldızlararası ortamda yayılmış organik moleküllerce zengin bir bölge olan Yay B2'nin kimyasal içeriğini gözledi. Yıldızlararası ortamdaki moleküllerin parmak izleri, önceki gözlemlere oranla 10 kat daha iyi çözünürlükte çalışan ALMA ile incelendi. Şili'nin Atacama Çölü'nde kurulu olan ALMA Gözlemevi 66 radyo anteninden oluşmaktadır. Radyo antenleri dev bir teleskop gibi çalışarak kozmik arayışa destek vermektedir. Max Planck Üniversitesi'nden Arnaud Belloche: Yıldız oluşumunun erken aşamalarındaki organik madde üretimini anlamak yaşamın basit moleküllerden karmaşık yapıya doğru nasıl ilerlediğini anlamamız açısından önemlidir diyor. Gözlem sırasında Yay B2 bölgesinde izopropil siyanür ve normal-propil siyanür olmak üzere iki molekül tespit edildi. Bu moleküller şimdiye kadar herhangi bir yıldız oluşum bölgesinde keşfedilen en büyük moleküllerdir. Notlar İzopropil atom merkezinde karbon atomu olan bileşiklerdir. Merkezdeki karbon diğer organik bileşiklerle bağ yapmaktadır. Ayrıntılı bilgiye http://en.wikipedia.org/wiki/Isopropyl adresinden ulaşabilirsiniz.


Gökbilimciler Yer ile benzer boyut, kütle, sıcaklık ve atmosferik bileşime sahip gezegen arıyor. Bir gökbilimci ekibi şimdi umut verici istatistikleri toparlayarak yeni bir sınıf oluşturdu. Cambridge Üniversitesi araştırmacıları çok sayıdaki Yer-benzeri gezegenlerden hidrojen açısından zengin atmosfere ve okyanusa sahip olanları belirleyerek 'hycean' adlı yeni bir gezegen sınıfı oluşturdular. Araştırmayı yöneten Cambridge Astronomi Enstitüsünden Dr. Nikku Madhusudhan: Hycean gezegenleri başka yerlerde yaşam arayışımızda yepyeni bir kapı açıyor diyor. Belirlenen hycean gezegenlerinin çoğu Yer'den daha büyük ve sıcaktır. Ancak bunların bazıları mikrobiyal yaşamı destekleyecek büyük okyanuslara sahip. Bu gezegenler için ayrıca sadece yaşanılabilir gölgeye değil yakınlarına da bakılıyor. Yani, Yer benzeri bir gezegen yaşam alanı dışında olsa bile yaşamı destekleyebilir. İlk ötegezegen yaklaşık 30 yıl önce keşfedildi. O günden bu yana binlerce gezegen gözlendi. Gözlenen gezegenlerin büyük kısmının boyutu Yer ile Neptün arasındadır ki bunlara süper Yer ya da mini-Neptün adı veriliyor. Bu gezegenler genelde karasal veya hidrojen açısından zengin atmosferli buz devleri ya da her iki özelliğe de sahip olabilir. Ancak, Madhusudhan'ın ekibi mini-Neptün K2-18b gezegeni için yaptıkları incelemede belirli şartlar altında gezegenin yaşamı destekleyebileceğini belirledi. Bu sonucun mümkün olabileceği ve bilinen ötegezegenlerin bu şartları taşıyabileceği ve biyolojik imzalarının gözlemlenebilir olup olmayacağının belirlenmesi için tüm gezegen ve yıldız özelliklerinin ayrıntılarının araştırılması gerekiyor. Araştırmacılar hidrojen açısından zengin atmosferi altında dev okyanuslara sahip hycean gezegenlerini belirlemeye çalıştı. Hycean gezegenlerin boyutu 2.6 Yer büyüklüğüne kadar ve 200 0C derece sıcaklığa sahip olabilir. Bu gezegenlerdeki okyanuslar Yer'dekiler gibi mikrobiyal yaşamı destekliyor olabilir. Bu tür gezegenler ayrıca sadece bir tarafı ışık alan yıldızına kilitli ve yıldızlarından daha az ışınım alanlar da olabilir. Süper-Yer sınıfındaki gezegenler henüz ayrıntılı olarak incelenmemiştir. Hycean gezegenleri muhtemelen çok sayıda bulunmaktadır ve gökadamızda başka yerlerde yaşam arayışında umut vaat etmektedirler. Buna karşılık bir gezegenin hycean tipi olup olmadığı belirlemenin tek yolu boyutu değildir: kütlesi, sıcaklığı ve atmosferi gibi diğer özelliklerinin de uygun olması gerekir. Gökbilimciler bir gezegendeki koşulları belirlerken önce yıldızın yaşam alanında olup olmadığına bakar. Ardından gezegenin atmosfer yapısını belirlemek için moleküler imzalarını tarar. Yüzey koşulları ve okyanuslar ise yaşam potansiyelini ortaya çıkarır. Gökbilimciler yaşam olasılığı için ise belirli biyolojik imzaları arar: oksijen, ozon, metan ve azot dioksit. Bunların dışında Dünya'da az bulunan metil klorür ve dimetil sülfür gibi maddelerin çok olduğu, oksijen ve ozonun az olduğu hidrojence zengin gezegenler de yaşamsal açıdan umut verici olarak nitelendirilir. Çeşitli molekül imzalarını tararken ilk başta iyi bildiğimiz kısımdan başladık: Dünya atmosferindeki bileşimlerden. Ama hycean gezegenlerinde birkaç biyo-imza bulma şansımızın daha yüksek olduğunu düşünüyoruz diyor Madhusudhan. Ekip bu yıl içinde göreve başlayacak olan James Webb Uzay Teleskopu gibi yeni nesil teleskoplarla ayrıntılı verilere ulaşabilecek. Bunun için çalışılacak adaylar için kriter oluşturuldu: 35-150 ışık yılı uzaklıkta ve kırmızı cüce yıldız çevresinde dolanma. Bunların içinde en umut verici olanı ise K2-18b gezegeni. Bir gezegende keşfedeceğimiz biyo-imza, evrendeki yaşam anlayışımızı değiştirecektir. Doğa bizi hayal bile edemeyeceğimiz biçimde şaşırtmayı sürdürüyor. Bu açıdan yaşamı nerede bulacağımız ve nasıl bir yaşam formuyla karşılaşacağımız konusunda açık olmamız şart diyor Madhusudhan. Makale için tıklayınız.


Gökbilimciler bir tür molekülden yararlanarak güneş sistemi dışındaki gezegenlerin ya da öteki dünyaların atmosferik basıncını ölçecek yeni bir yöntem geliştirdiler. Uzayda bir yerde hayat varsa bunu ortaya çıkarmak için bu yöntem doğal olmayan kimyasal imzalara bakarak- kullanılabilir. Karasal ya da başka bir ifadeyle kayalık bir gezegende gerekli atmosfer basıncı bulunuyorsa burada sıvı suyun olabileceği anlamına gelir ki olası yaşamı keşfetmenin anahtarı da budur. Washington Üniversitesi'nden doktora öğrencisi Amit Misra'nın başını çektiği bir araştırma grubu, yüksek basınç altında oluşan ve adına dimer molekül denen molekül çiftlerine bakarak bir ötegezegenin atmosferik yoğunluğuna ulaşabileceklerini gösterdiler. Bunun için önce Dünya atmosferini örnek alarak bilgisayar benzetimiyle modellerini incelediler. Elbette Dünya atmosferinde birçok farklı dimer molekül bulunuyor ama onlar sadece oksijeni örnek aldılar. Misra ve ekibi çeşitli dalga boylarındaki ışık tayfının benzetimlerini oluşturdular. Dimer molekülleri farklı dalga boylarındaki ışığı emer ve bunun miktarı gezegen atmosferindeki basınç ya da yoğunluğa bağlıdır. Bu fikre göre başka bir gezegendeki dimer moleküllerin ışığı emmesiyle gezegen atmosferi öğrenilebilir. Böylesi moleküllerin varlığı ise ancak gezegen basıncının Dünya'daki basıncın en az dörtte biri ile üçte biri kadar olmasıyla mümkündür diyor Misra. Güçlü bir teleskopla örneğin 2018'te fırlatılması planlanan James Webb Uzay Teleskopu ile ötegezegenler daha iyi incelenip bu yöntemle birçok keşif yapılabilir. Misra'ya göre böylesi gelişmiş araçlarla birçok ötegezegende dimer molekül tespit edilebilir. Bu yöntem, tüm astronomik keşiflerin başında gelen evrende hayat arayışı için önemli olabilir. Araştırma ekibi dimer moleküllerinden oksijenin diğerlerine göre daha iyi saptanabileceğini belirtiyor. Bu da biyolojik açıdan önemlidir diyor Misra. Oksijenin olması fotosentez yapan en azından yosun gibi bitki varlığını gösterir ki bunun başka bir açıklaması yoktur. Bu nedenle bir gezegende dimer molekülleri tespit edilirse, basıncın yeterli olduğu ve aslında yaşam da olduğu anlamına gelir. Önümüzdeki 10-15 yıl içerisinde böyle bir gezegen bulunabilir.


Hawai'deki Keck Gözlemevi'ndeki gökbilimciler ilk kez bir yıldızın çevresinde genç gezegenimsi disk yapıları keşfetti. Söz konusu yapılar yıldıza Venüs uzaklığında olunca, keşif daha fazla ilgi alanı oldu. Çünkü bu yapılar yıldızın yaşamsal alanı içinde kalıyor. Keşif 10 metrelik teleskoplara takılan kızılötesi filtrelerle gerçekleştirildi. 2008 yılının Ağustos ayında Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü ve Ulusal Optik Gökbilim Gözlemevi'nden bir grup gökbilimci MWC 419 olarak bilinen genç yıldızı gözlediler. B-tipi mavi yıldız Kraliçe takımyıldızında olup 2100 ışık yılı uzağımızda bulunuyor. Ekip 3.5'tewn 4.1 mikrometreye kadar ki L bandındaki dalga boylarında çalıştırdıkları kızılötesi kamerayla yıldızın çevresinde daha önce hiç fark edilmemiş olan bir yapı olduğunu gördüler. Bu yeni bir bilgiydi. Yıldızın çevresindeki yapı yeni oluşmaya başlamış olan gezegenimsi diskti. Durumdan emin olabilmek için teleskobun hassasiyeti arttırıldı ve yıldızdan 80 milyon km uzaklıkta gezegen diski olduğu tekrar görüldü. Bu uzaklık Güneş-Venüs uzaklığına denk gelmektedir. Diskle ilgili karşılaştırma için diski olduğu bilinen HR 8799, Fomalhaut ve GJ 758'in çevresinde yıldızlarından 40 ile 100 kat uzaktaki bölgelere bakıldı. Astrophysical Journal dergisinin 20 Eylül 2009 tarihindeki sayısında ekip MWC 419'daki disk yapısının sıcaklık değerlerini de belirtti. Gezegen türlerinin oluşumunda bu sıcaklık değerleri ile toz ve gazın hangi kimyasal yapıdan oluştuğunun bilinmesi önemlidir. Örneğin Güneş Sistemi'nde kayasal gezegenler Mars'tan geride, gaz ve buzdan oluşmuş yapılar ise Mars'tan ileride yer almışlardır. Tüm bunlara karşılık yıldızın büyüklüğü de tozun ve dolayısıyla da diskn yapısını etkileyebileceğinden ekip yıldızı ve diski gözlemeye devam ediyor. Kaynak: NASA


Yer, evrendeki yaşam için en iyi gezegen olmayabilir. Araştırmacılar Güneş Sistemi dışında yaşam için bizimkinden daha uygun şartlara sahip olması muhtemel iki düzine gezegen belirledi. Üstelik bunların bazıları Yer'e göre daha iyi bir yörüngeye sahip. Üstelik daha yavaş değişen yıldızların çevresindeki uzun ömürlü gezegenlerde yaşam daha kolay gelişebilir. Yaşanabilir gezegenlerin en iyi 24'ü 100 ışık yılından daha yakınımızda bulunuyor. Çalışma için bilinen 4500 gezegenden en iyi adaylar belirlendi. Bunların arasında yıldızın suyun sıvı halde olabileceği bölgedeki yaşanabilir karasal gezegenler hedeflendi. Yaşanabilirlik bu gezegenlerde sadece yaşam olduğu anlamına gelmiyor, aynı zamanda yaşamı destekleyecek yapıda da olmaları demek. Güneş 10 milyar yıllık bir ömre sahiptir. Dünya'da şimdiki karmaşık yaşam biçiminin ortaya çıkması yaklaşık 4 milyar yıl sürmüştür. Güneş benzeri olan G türü yıldızlarda da benzer durum oluşabilir, ancak gezegende daha yaşam başlamadan yıldız ömrünü bitirebilir de. Araştırmacılar bu nedenle Güneş'ten daha soğuk ve küçük kütleli, daha az parlak olan K cüce yıldızlarına baktılar. K sınıfı yıldızlar 20-70 milyar yıl ömre sahiptir. Bunların yörüngesinde dolanan gezegenler haliyle daha uzun ömürlü olur ki bu da yaşamın başlaması ve karmaşık yaşama evrilmesi için yeterince uzun süre var demektir. Ancak bu gezegenlerin jeotermal ısılarını kaybetmemeleri için çok yaşlı olmaması ve jeomanyetik alanlarının olması da şarttır. Yer yaklaşık 4.5 milyar yıl yaşındadır. Araştırmacılar, yaşam için gerekli sürenin 5-8 milyar yıl olması gerektiğini düşünüyor. Gezegenin büyüklüğü ve kütlesi de önemlidir. Yer'den %10 daha büyük olan bir gezegenin yaşamı destekleyen toprağı olmalıdır. Yer'in 1.5 katı kütleli olanında ise radyoaktif bozunma ile iç ısısını daha uzun süre tutması ve ayrıca atmosferini koruması için güçlü bir kütle çekimine sahip olması beklenir. Su yaşamın anahtarıdır. Yer'e göre biraz fazla sıcaklık özellikle nem ve bulut oluşumunu arttırır. Bu da Yer'den 5 santigrat derece daha fazla yüzey sıcaklığı demektir ki bu da yaşam için iyi olabilir. Bu sıcaklık ve nem, tropikal ormanlarda görüldüğü gibi yağmur ormanlarının daha soğuk ve kuru alanlara göre fazla olması anlamına gelir. En iyi 24 gezegen adayından hiçbiri yaşam için ideal olma koşullarını karşılamıyor, ancak biri kritik özelliklerden dördüne sahip. Bu da onu gezegenimizdeki gibi yaşam olması muhtemel en güçlü aday haline getiriyor. Makale adresi: https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2019.2161 Üstteki görsel: Ressam gözüyle keşfedilen ilk Yer benzeri gezegen olan Kepler-186f .


ESO'nun gezegen avcısı HARPS aygıtı ile elde edilen yeni sonuçlara göre sönük kırmızı yıldızların etrafındaki yaşanabilir bölgelerde Dünya'dan çok da büyük olmayan kayalık gezegenler oldukça yaygın olarak bulunuyor. Uluslararası araştırma ekibinin tahminlerine göre sadece Samanyolu gökadasında on milyarlarca, Güneş'e komşu yıldızların etrafından ise büyük olasılıkla 100 kadar gezegen olabilir. Araştırma sayesinde Samanyolu'ndaki yıldızların % 80'ini oluşturan kırmızı cüce yıldızların etrafındaki süper-Dünyaların sayısı hakkında ilk kez doğrudan bir ölçüm yapılmış oldu. Kırmızı cüce yıldızların etrafındaki hafif gezegenlerin sayısına ilişkin ilk kez yapılan doğrudan tahminler gözlemlerini ESO'nun Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde bulunan 3.6-metre teleskopu üzerindeki HARPS tayfçekerini kullanarak gerçekleştiren uluslararası bir ekip tarafından henüz yeni duyuruldu. Geçtiğimiz günlerde yapılan bir duyuru göre , bu tür ötegezegenler sınıfına duyarlı olmayan bir yöntemle yapılan araştırma gökadamızda gezegenlerin oldukça yaygın olarak bulunduğunu göstermektedir. HARPS ekibi Samanyolu'nda en çok bulunan yıldız türü olan kırmızı cüce yıldızların (M cüceleri olarak da biliniyorlar ) etrafındaki gezegenleri araştırıyor. Bu yıldızlar Güneş'e göre daha sönük ve daha soğuklar, fakat sayıca çoklar ve ömürleri daha uzun, bu nedenle Samanyolu'ndaki yıldızların % 80 ini oluşturuyorlar. HARPS ile yaptığımız yeni gözlemlere göre tüm kırmızı cüce yıldızların yaklaşık % 40 ının yaşanabilir bölgesinde bir süper-Dünya bulunuyor, bu bölgelerde gezegenin yüzeyindeki su sıvı halde bulunabiliyor, diyor ekibin lideri Xavier Bonfils . Çünkü kırmızı cüceler oldukça yaygın Samanyolu'nda yakşalık 160 milyar kadar var bu bizi şaşırtıcı bir sonua götürüyor, sadece gökadamızda bu gezegenlerden on milyarlarca bulunabilir. HARPS ekibi altı yıllık bir dönem boyunca güney gökküresinde bulunan özenle seçilmiş 102 kırmızı cüce yıldız örneğini taradı. Toplamda dokuz tane süper-Dünya bulundu, bunlardan ikisi Gliese 581 (eso0915) ve Gliese 667 C'nin yaşanabilir bölgelerinde bulunuyor. Gökbilimciler gezegenlerin kütlelerini ve yıldızlarına olan uzaklıklarını da tahmin edebildiler. Gezegeni olmayan yıldızları ve keşfedilen gezegenlerin oranlarını içeren tüm verileri bir araya getiren ekip kırmızı cüce yıldızların etrafında bulunan gezegen türlerinin ne kadar yaygın olduğunu ortaya çıkardı. Sonuçlara göre yaşanabilir bölgede bulunan süper-Dünyaların sayısı % 28 ila % 95 arasında değişen bir oranla % 41 olarak bulundu. Diiğer yandan Güneş Sistemi'mizdeki Jüpiter ve Satürn benzeri daha büyük kütleli gezegenler kırmızı cüce yıldızların etrafında daha az bulunuyor. Kırmızı cücelerin % 12 sinden daha azının (kütleleri Dünya'nın 100 ila 1000 katı arasında değişen) bir dev gezegene sahip olduğu düşünülüyor. Güneş'e yakın oldukça çok sayıda kırmızı cüce yıldız olduğundan, yeni tahminlere göre Güneş komşuluğundaki yaklaşık 30 ışık-yılından daha yakın bir uzaklık içerisinde yıldızlarının yaşanabilir bölgelerinde bulunan 100 kadar süper-Dünya gezegeni olabilir . Kırmızı cüceler Güneş'e göre daha sönük ve soğuk olduklarından, gezegen yüzeylerinde suyun sıvı olarak bulunabildiği sıcaklığa sahip yaşanabilir bölgeler yıldıza Dünya-Güneş mesafesinden daha yakın bir bölgede bulunur, diyor Stephane Udry . Fakat kırmızı cüceler yıldız patlamaları ya da parlamalarıyla bilinirler, bu tür yıldızların etrafındaki gezegenler yoğun bir X-ışın ya da mor-ötesi radyasyona maruz kalıyor olabilir, ki bu da yaşam için elverişli bir ortam değildir. HARPS kırmızı cüce taramasında keşfedilen gezegenlerden birisi Glieses 667 Cc'dir . Bu üçlü yıldız sisteminde bulunan ikinci gezegen (ilki için bakınız 32 Yeni Ötegezegen) ve görünüşe göre yaşanabilir bölgenin ortasında yer alıyor. Gezegen Dünya'dan dört kat daha ağır olsa da, Dünya'nın şimdiye kadar bulunan en yakın ikizidir ve neredeyse kesin olarak yüzeyinde sıvı suyun bulunması için gerekli şartları sağlamaktadır. Bu 2007 de duyurulan ve 2009 da bilgileri kesinleşen Gliese 581d'den sonra HARPS taramasıyla bir kırmızı cücenin yaşanabilir bölgesinde keşfedilen ikinci süper-Dünya gezegenidir. Şu an yakın kırmızı cücelerin etrafında oldukça çok sayıda süper-Dünya'nın bulunduğunu biliyoruz, bunların daha fazlasını hem HARPS hem de gelecekteki aletlerle tespit etmemiz gerekiyor. Gezegenlerden bazılarının yıldızlarının önünden geçiş yapmaları bekleniyor bu geçiş gözlemleri heyecan verici bir olanak sağlıyor, gezegenin atmosferinin analizi ve yaşamın işaretlerinin araştırılabilmesi. şeklinde sonlandırıyor Xavier Delfosse, ekibin bir diğer üyesi . Notlar HARPS bir yıldızın dikine hızını olağanüstü bir hassaslıkta ölçmektedir. Yıldızların etrafındaki gezegenler, yıldızla birlikte ortak bir kütleçekim merkezi etrafında döndüğü için, gezegene sahip yıldızlar Dünya'da bulunan bir gözlemciye göre bir miktar yer değiştirme hareketi yapar, yıldız düzenli olarak Dünya'ya yaklaşıp uzaklaşır. Doppler etkisi nedeniyle dikine hızda meydana gelen değişim, yıldız gözlemciden uzaklaşırken tayfının daha uzun dalgaboylarına , yaklaşırken ise daha kısa dalgaboylarına kaymasına sebep olmaktadır. Bu yıldızlara M cüceleri denir çünkü tayf türleri M'dir. Bunlar, yıldızların en basit halde azalan sıcaklıkları ve tayf görünümlerine göre hazırlanan şemadaki yedi türden en soğuk olanıdır. Kütlesi Dünya'nın bir ila on katı aralığında olan gezegenlere süper-Dünyalar deniyor. Güneş sisteminde böyle bir gezegen bulunmuyor, fakat diğer yıldızların etrafında oldukça yaygın oldukları görülüyor. Yıldızlarının yaşanabilir bölgelerinde keşfedilen bu tür gezegenler oldukça heyecan verici çünkü eğer gezegenler kayalıksa ve suya sahiplerse potansiyel olarak yaşama ev sahipliği yapıyor olabilirler. Gökbilimcilerin tanımına göre yakın kelimesi on parsek anlamına gelmektedir. Bu ise yaklaşık 32.6 ışık yılıdır. İsim, Gliese 667 üçlü yıldız sisteminin üçüncü bileşeni etrafında keşfedilen ikinci gezegen anlamına gelmektedir. Parlak bileşen yıldızlar Gliese 667 A ve B, Gliese 667 Cc'nin gökyüzünde oldukça belirgin bir halde yer alırlar. Gliese 667 Cc'nin keşfi Guillem Anglada-Escude ve çalışma arkadaşlarınca Şubat 2012 de bağımsız olarak duyuruldu, yaklaşık olarak Bonfils ve arkadaşlarınca yazılan makalenin elektronik ön baskısının çevrimiçi olmasından iki ay sonra. Anglada-Escude ve çalışma arkadaşlarının Gliese 667 Cb ve Cc gezegenlerini onaylaması büyük ölçüde HARPS gözlemlerine ve Avrupalı ekibin ESO Arşivi yoluyla kullanıma açık hale getirdiği veri analizine dayanmaktadır. ESO-Türkiye (Çeviri: Arif Solmaz-Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi