Tehlikeli ve canlandırıcı şeyler deneme konusunda insanlar arasında bariz farklılıklar var. Öz kardeşler arasında bile risk alma davranışında çarpıcı farklılıklar olduğu biliniyor. Risk alma davranışını yöneten sinirsel mekanizmalar bugün hala bilinmezliğini koruyor. Bununla beraber, İsveç'te bulunan Uppsala Üniversitesi Nörobilim Bölümü'nden ve Brezilya'daki Rio Grande do Norte Federal Üniversitesi Beyin Enstitüsü'nde faaliyetlerini yürüten bilim adamları, bu konuda da hippokampusu işaret ediyorlar. Daha önceden bildiğimiz hafıza, yol bulma gibi işlevlerinin yanı sıra, hippokampus, bazı hücreleri sayesinde risk alma ve kaygı hissinin oluşumunda da anahtar rol oynuyor gibi görünüyor. Nature Communications dergisinde yayınlanan bir makalede yazarlar, OLM hücreleri olarak bilinen sinir hücrelerinin, uyarıldıkları zaman özel bir beyin ritmi ürettiklerini gösterdiler. Örneğin, bir hayvanın yırtıcıdan saklanırken, avcının yakınlığının farkında olduğu durumlar, gerçek hayatta bu tip uyaranlara benzer durumlar olarak düşünülebilir. Araştırmacılar, kaygı ve risk alma davranışının bu OLM hücrelerinin faaliyetlerini etkilemek yoluyla kontrol edilebileceğini gösteren sonuçlar ortaya koydular. Risk alma davranışını hızlı ve sağlam bir şekilde değiştiren bir yol bulunabilirse, yüksek kaygı düzeyine sahip kişilerde risk alma davranışının azalması nedeniyle oluşan patolojik kaygının tedavisi konusunda büyük ilerlemeler sağlamak mümkün. Uyumsal endişe normaldir ve tüm canlılar için hayatta kalmak açısından çok önemlidir. Önemlidir, çünkü bizi olası zararlardan korur. Öte yandan birçok insanda işlevsiz ve uyumsal olmayan kaygılar mevcuttur ve bu duygular günlük yaşamı olumsuz yönde etkiler. Bu tür durumlarda doktorlar, hastaların işlevsiz durumdan kurtulmalarına yardımcı olmak için genellikle antidepresanlar gibi kimyasal teskin edicilere başvurmak zorunda kalırlar. Ancak bu ilaçlar sadece ihtiyaç duyulan alanlarda değil, tüm beyi şebekelerinde karmaşık etkiler yaparlar ve bu nedenle ciddi yan etkiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle kaygıyı kontrol etmek için tek bir beyin bölgesi ve özel bir hücre grubuna odaklanmak, endişe ve depresyon gibi birbiriyle bağlantılı birçok bozukluğun tedavisinde alternatif ve güvenli yollar sağlayabilir. Bahsettiğimiz çalışmadaki bir başka ilginç bulgu da OLM hücrelerinin kimyasal maddelerle de kontrol edilebildiğinin gösterilmesi. Önceki çalışmalar, OLM hücrelerinin hipokampustaki anıların 'bekçileri' olduğunu ve bu hücrelerin nikotine çok duyarlı olduğunu zaten ortaya koymuş durumdaydı. Rio Grande do Norte Federal Üniversitesi Beyin Enstitüsü ve Uppsala Üniversitesi'nde araştırmacı olan Dr. Richardson Leao, Bu bulgu, insanların endişeli olduklarında neden aşırı sigara içtiklerini açıklayabilir diyor. Sigara, zararları aşikar olsa da, içindeki binlerce kimyasaldan birisi olan nikotin sayesinde, endişe devrelerinin çalışmasını düzenleyen bir etkiye sahip gibi görünüyor. Elbette bu etki bağımlılıkla birlikte azalan ve doza bağımlı olarak gerçekleşen bir etki; onu da burada hatırlamak lazım. Yani endişe ve gerginlik için sigara gibi kaynaklardan medet umdukça, tüketilmesi gereken miktarın da gittikçe artacağını unutmamak gerek. Hipokampusun duygularla ilişkisi, hafıza ve bilişteki rolüne göre çok daha az incelenmiş bir konu olarak kaldı. Örneğin 2014 yılında, yine hippokampuslarımızda yer alan ve biyolojik GPS sistemimiz diyebileceğimiz yer hücrelerinin keşfi, Nobel Ödülü'ne layık görüldü. Özellikle son on yılda araştırmacılar, hipokampusun duyguları düzenlemedeki rolünü de fark etmeye başladılar. Aynı beyin yapısının farklı bölgelerinin farklı davranışları nasıl kontrol ettiği ve birbirleriyle nasıl etkileşime girdiklerini fark etmek sinirbilimde her zaman büyüleyici bir deneyimdir. Uppsala Üniversitesi'nden Dr. Sanja Mikulovic; Bilişsel veya duygusal süreçlerin altında yatan belirli devrelerin belirlenmesi, beyin fonksiyonunun genel olarak anlaşılması ve bozuklukları tedavi etmek için daha spesifik ilaç geliştirme açısından çok önemlidir diyerek sonuçların önemine vurgu yapıyor. Hippokampus hücrelerine dair keşfedilen bu yeni roller endişe, anksiyete ve depresyon gibi klinik durumların kalıcı ve düşük yan etkili olarak tedavi edilmesinde büyük bir adım anlamına geliyor. Belki elektriksel belki de kimyasal olarak geliştirilecek gelecekteki müdahale yöntemleri belki de bu sorunları kalıcı olarak çözebilecek. Tabii ki burada AçıkBeyin' e özel bir İFA notu da eklemekte fayda var: Endişe, gerginlik, nedensiz korku, takıntılı davranışlar ve depresyon gibi tablolar, neden olmaktan çok sonuç olarak ele almamız gereken işaret fişekleri dir. Duygusal dünyamız, bize bir şeylerin temelden yanlış gittiğini anlatmak için bu işaretleri sıklıkla kullanır. Bu işaretlerden bazıları geçici süreler bizi meşgul ederken, bazı durumlarda da kronik hastalıklara kapı aralayabilir. Maalesef günümüzün tedavi yaklaşımlarının çoğu belirtileri yani işaretleri susturmak üze rine tasarlandığı için, iyileşme de nadiren karşımıza çıkan bir sonuç oluyor. Bu tarz yeni teknikleri geliştirirken bu ağrı kesici mantığıyla devam edersek, milyonlarca yıllık evrimsel tasarımlarla bize miras kalan bu değerli sinyal sistemlerinden de mahrum kalma riskimiz var. Yaşamımızı doğru yönde dönüştürmemize yardımcı olmak için bize sıklıkla işaretler veren bu tip sistemleri anlamak ve onların mesajlarına kulak vermek, onları susturmaktan çok daha verimli iyileşme ye yol açacaktır.


Bilinçli farkındalık, son yıllarda giderek daha fazla konuşulan ve ülkemizde de pek çok insanın yaşamına önemli açılımlar getirmiş bir yaklaşım. Ama çok daha büyük bir kitle için sadece kafa karışıklığına sebep oluyor. Bilinçli farkındalık tam olarak ne demek ve nasıl uygulanır, bana katkıları neler olur? gibi soruların cevaplarını bulmak, anlamak, uygulamak çok da kolay değil. Yazılım geliştirme yaklaşımlarından veri bilimine, psikolojiden nörobilime, sosyolojiden tarihe pek çok disiplinden yararlanarak derleyip geliştirdiğim Çevik Yaşam, günümüz dünyasına uyum sağlayabilmek ile ilgili bütüncül bir yaklaşım ve sistem. Bu bütüncül yaklaşım, içinde pek çok teknik barındırıyor. Bu tekniklerden birkaçı bilinçli farkındalığı daha uygulanabilir kılmaya, bilinçli farkındalığı yaşamın içine almaya yarayabilir. Bilinçli farkındalığın en önemli kavramlarından biri anda kalmak. Peki anda kalmak ne demek? An ı hakkıyla yaşamak; olan bitenin, hislerin, etkileşimlerin farkında olmak; derin bir farkındalık sağlamak olarak düşünülebilir. Ama bunu nasıl yapacağız? Meditasyonla dikkat odaklama ve odakta tutma yetkinliğimizi yükselterek. Sonra ne olacak? Buralar bir hayli kafa karıştırıcı. Çevik Yaşam anda kalmak konusuna çok önem verir. Ve an haftadır. Tüm bir yaşamı düşünecek olursak, hafta bir andan ibarettir. Yaşamı ele alırken bu hafta olarak bakmak ve odaklanmak, bu hafta da kalmak, bu hafta nın bilinçli bir şekilde farkında olmak, Çevik Yaşamın özüdür. Haftaya girerken nasıl bir insan olduğunuza ilişkin ipuçları sağlar. Kategorilerinizi , hayallerinizi, modüllerinizi bilerek haftaya girersiniz. Haftaya başlarken bu haftaya ilişkin kapasitenizin aşağı yukarı ne olduğunu tahmin edersiniz. Kategorilerinizi, hayallerinizi ve modüllerinizi destekleyecek hangi görevleri bu hafta yapmak istediğinizi düşünürsünüz. Bu görevlerin süre tahminlerini yapar, tamamlanma tanımlarını düşünürsünüz. Ve böylece hafta için neler yapabileceğinize ilişkin bir zan oluşturursunuz. Tüm bunlar haftaya bilinçli bir farkındalıkla giriş yapmak demektir. Hafta boyunca yapıyor olduğunuz işleri 3-4 saatte bir gözden geçirir, neye ne kadar vakit harcadığınızı kısaca not edersiniz. Hafta bitiminde de zanlarınızdan nasıl farklı bir hafta yaşamış olduğunuzu görebileceğiniz verilerle baş başa bir kapanış yapar, haftanızı hem verilerle hem de derin duygusal bir bağlamda değerlendirirsiniz. Bilinçli farkında bir şekilde anda kalmak için bu yöntemleri haftanıza uygulamak, yaşamınızı bilinçli farkında bir şekilde yaşamanızı ve buradan sağladığınız aydınlanmalarla yaşamınızı dönüştürebilme şansınızı oluşturur. Meditasyon yaparken nefesinize odaklanarak neler olup bittiğini gözlediğiniz gibi, Çevik Yaşam'da da haftanıza ve haftanızdaki kendi eylemlerinize, duygularınıza, düşüncelerinize odaklanırsınız. Bunların yaşamınıza nasıl etki ettiğini, nasıl biri olduğunuzu nasıl belirleyip değiştirdiğini gözlemlersiniz. Bilinçli farkındalık benlik bilincinizi anlamanız ve hem yaşamınızı hem de diğer insanlar başta olmak üzere tüm evrenle ilişkilerinizi görebilmeniz ve dönüştürebilmeniz için çok önemlidir. Bu konuda bir ilgi ve merakınız varsa ama yaşamınıza nasıl geçirebileceğinizi kavrayamıyorsanız ya da meditasyon gibi uygulamalar yaptığınız halde yaşamınızda etkilerini yeterince göremiyorsanız, Çevik Yaşam'ı birkaç hafta denemek size çok iyi gelebilir.


Geveze maymun , meditasyon sırasında ya da normal zamanlarda zihnimizin pek çok kaygı arasında atlayarak dolaşmasına verilen bir isim. DMN'nin tanımı ise beynimizde, bilinçli olarak bir aktiviteye dikkatimizi vermediğimizde çalışan sistemin adı. Ne yapıyor bu sistem? Geçmişte olanları yeniden ele alıp duruyor ve gelecekte olabilecekler üzerine senaryolar yürütüyor. - Bilinçaltı bilincin ulaşamayacağı bir yer değildir, uygun taktiklerle bilinç ve bilinçaltı arasında aslında gayet yoğun olan akışlar yakalanabilir ve derinleştirilebilir. - Bilinçaltı karanlık bir yer değildir. - Bilinçaltı bilinçten çok daha büyük kapasitelere sahiptir. - Bizi biz yapan bilincimizden çok bilinçaltımızdır. - Bilinçaltımız pek çok konuda, bilincimizin olabileceğinden binlerce kat daha yetkindir. - Bilinçaltımız her zaman haklı olacak diye bir koşul yoktur ama eğitilebilir, geliştirilebilir. Bilinçli farkındalığın meditasyon uygulamaları, bilinçaltımıza güzel bir pencere sunabilir. Çevik Yaşam meditasyonu doğrudan kullanmaz ama meditasyon yapmayı seven bir insan, Çevik Yaşamında da meditasyondan 'özel' bir şekilde yararlanabilir. Meditasyona uzak Çevik Yaşam uygulayıcıları ise hafta boyunca yaşadıkları üzerine kapanış yaparken bu özel iletişimi kurabilirler. Ve yetkinliklerini geliştirdikçe de kapanıştaki içgörülü hali haftaya yayabilirler. Meditasyona başlayın. Mesela nefesiniz üzerine odağınızı koruyun. Sonra zihninizin bir konuya dalıp gittiğini gördüğünüzde odağınızı tekrar nefesinize getirmek yerine odağınızı o konuya kaydırın. Hüküm vermeyin. Acele etmeyin. İzleyin. Bilinçaltınız hangi konuya kayıyor? O konuda neler düşünüyor, neler hissediyor, neler yaşıyor? Dingin bir şekilde bunu yapabilmek size pek çok şey öğretebilir. Meditasyon uygulamayan Çevik Yaşam uygulayıcıları ise bunu kapanışlarında, o haftanın eylemleri üzerine düşünerek yapabilirler. Bunlar üzerinden içinizden gelen mesajlara odaklanabilirsiniz. Hangi yöntemle olursa olsun; DMN'ye doğru şekilde odaklandığınızda bilinçaltınıza bir iletişim hattı açmış olursunuz. Bilinçaltınız bilinç seviyesinde hiç farkında olmadığınız hayli önemli noktaları, yaklaşımları, fırsatları sunabilir size. Ya da bilinçaltınızdaki aksak birtakım durumları yakalarsınız ve onları yavaş yavaş düzeltme şansınız doğar. Kendini tanımak bilinçaltıyla tanışmaktan, onunla ilişkileri derinleştirmekten geçer. Eğer bu yazı ilginizi çektiyse sıradaki yazımız sizin için geliyor: Yaşamın An'ı Haftadır.


Bilinçli farkındalık uygulamaları ile kendi varsayılan çalışma ağınıza kulak misafiri olabileceğinizden bahsetmiştim. Bunu başarabildiğinizde yapabileceğiniz önemli şeylerden biri, size açılan sihirli bir kapı ile geçmişi yeniden yaratmak olacak. Aslında doğruyu söylemek gerekirse bunu zaten yapabiliyor durumdasınız. Her an geçmişi yeniden yaratıyorsunuz ve bunu yapan da varsayılan çalışma ağınız. Bir şey hatırlamak pasif bir eylem değildir; her hatırlama aktif ve yeniden yaratmayla sonuçlanan bir eylemdir. Hatırladığınız şeyi olduğu gibi hatırlamazsınız; kafanızda evirip çevirirken de olduğu halini koruyamazsınız; son olarak yerine bırakırken bile değiştirmeye devam edersiniz. Hatırladığınız her şeyi yeniden yaratırsınız. Bunu yaparken nasıl bir ruh halinde olduğunuza ve otomatik davranış kalıplarınızı nasıl eğittiğinize bağlı olarak bu yeniden yaratımı, kendi lehinize ya da aleyhinize şekillendirebilirsiniz. Acı gerçek şu ki, pek çok insan, pek çok zamanda bu geçmişi yeniden yaratma durumunu otomatik bir şekilde kendi aleyhine gerçekleştirir. Bilinçli farkındalık benzeri yaklaşımları Çevik Yaşam kapanışlarında kullanırsanız, o hafta sizde önemli duygu durumu izi bırakan konuları fark edip ele alırsınız. Bunu yaparken o hafta geçmişe ait yapacağınız yeniden yaratımlara özellikle dikkat edin derim. Kendinizi en belirgin olanlarında yakalayıp biraz düzeltmeye başladıkça bu konudaki sizi kahreden ustalığınızı, yavaş yavaş size çok tatmin yaşatacak bir ustalığa devşirebilirsiniz. Olanda hayır vardır diye meşhur bir söz vardır, hatırladınız mı? Şüphesiz bir gerçektir bu söz; ama kim için? Eğer olanı kabullenip olandaki hayrı o an ve sonradan hatırladıkça keşfetmeye çalışırsanız, bu konudaki yetkinliklerinizi geliştirirseniz; her olanda sizin için hayır vardır. Çünkü size yarayacak yönünü bulup çıkarmak konusunda ustalaşmışsınızdır. Bunu anlık yapabilirsiniz, anlık yapamadığınız durumlarda da hatırlarken yapabilirsiniz. Lütfen bu tekniği her yerde herkesle konuşmayın. Çünkü ille karşınıza yaşamın en çarpık ve zalim örneklerinden birini koyup, aha da bundaki güzelliği bul bakalım o zaman seni şerefsiz diyecek ya da tam bunu demese de bakışlarıyla bunu hissettirecek birileri çıkacaktır. Belki şerefsiz iması değil ama aptal iması, naif iması, zalim iması, duyarsız iması, başka birtakım şeyler iması da yapabilir. İnanın olumsuzluk bulmakta o kadar ustasınız ki, zerre hafiflik bırakmadan dibine kadar olumsuz baktırmaya yönelik bu hastalıklı zihniyete daha fazla maruz kalmaya hiç ihtiyacınız yok. Anlattıklarımı kendi kendinize ya da güzellik ve hayır görmek için bakma alışkanlığı edinmişlerle birlikte uygulamanız daha akıllıca olabilir. Ne de olsa yıllarca süren Kara Veba salgınları sırasında bile hala aşık olabilen, çocuk sevgisi taşıyabilen atalarımız sayesinde bugün bu dünya üzerinde yaşıyoruz. Bize açılan sihirli kapılardan geçmişi yeniden oluştururken,kendi lehimize çevirip yetkinliklerimizi geliştirmek... bunu farkettirdiğiniz için teşekkür ederim, kaleminize sağlık.


Son yazımda andaki geçmişi yakalayarak geçmişi nasıl yeniden yaratabileceğinizden konuşmuştuk. Şimdi sıra gelecekte. Varsayılan Çalışma Ağımızın bilinçli odaklanmamız kaybolduğunda, nasıl hemen çalışmaya başladığını hatırlarsınız önceki yazılardan. Çalışırken odaklandığı iki alan geçmişimiz ve geleceğimiz. Geçmişi ve geleceği, sürekli yeniden yaratıyor ya da diğer bir deyişle sürekli yeniden inşa ediyoruz. Zihnimiz, herhangi bir şeyi hatırlıyor, yaşıyor ya da gelecekte yapmak için kuruyor olduğumuza, yani aradaki farka pek de aldırış etmiyor. Bunların hepsi zihnimizde benzer şekilde ele alınıyor. Yani geçmiş de gelecek de bu anda. Çevik Yaşam gibi bir metodolojiyi kullanarak bilinçli farkındalığı yaşamınıza çok daha kolay alabilirsiniz. Bilinçli farkındalığı geliştirmek için en klasik yöntem meditasyon yapmak ve nefese odaklanarak dikkati artırmaya çalışmaktır. Bu arada gelip geçen DMN esintilerinin de farkına varılır. Çevik Yaşam'ın içinde meditasyon tekniklerini de kullanabilirsiniz. Ama onları hiç kullanmasanız bile Çevik Yaşam sizi hayatınıza odaklar zaten. Yani meditasyonu kendi yaşamınızın olayları, duyguları, düşünceleri üzerine yaparsınız. Zihnimizin geleceği ele alma biçimini eğitirsek, yaşam kalitemiz de bundan çok etkilenir. Geleceği ele alış biçimimizde yaygın olarak düştüğümüz birkaç tuzaktan bahsedelim. Gelecek kaygısı: Olmayan bir şeyin kaygısı olur mu demeyin; oluyor. Gelecek diye bir şey yok aslında. Sadece anları yaşıyoruz. Gelecekte de o an'ı yaşayacağız. Ama bunu yapmak yerine kendimizi başıboş bırakırsak gelecek kaygısına kapılmamız çok olası. Bunun anlamı şu: Geçmişteki an'ların tamamında, gelecekteki olası an'ların kaygısıyla içinde bulunduğumuz o an'ların kendisini yaşamayı es geçtik; şimdi de gelecek kaygısıyla bu an'ı yaşamayı es geçiyoruz; gelecekte de daha sonraki bir geleceğin kaygısıyla o an'ı yaşamayı es geçeceğiz. Misal bu yazıyı okurken gelecek haftaki gireceğiniz sınavda acaba sorular kazık mı olacak diye endişelenip durmaktan yazıdan hiçbir şey anlamadığınızı düşünün... Gelecek kaygısı hiçbir işinize yaramaz. Sadece sizi eyleme yönlendirirse işe yarar; ama zaten gelecekle ilgili bir düşünce sizi şu an gerekli eylemlere yönlendiriyorsa kaygı duymaya vaktiniz de yöneliminiz de olmaz. Gelecek kaygısını bırakmak için Çevik Yaşamı hayatınıza almak çok etkili bir yöntemdir. Sabit bir gelecek planı: Sabit bir gelecek kurguladınız ve onun olması için anınızı dolu dolu yaşıyorsunuz ya da öyle zannediyorsunuz. Geleceği planlayamazsınız. Belirsizlik çok fazladır. Üstelik beş yıl sonra için sabit bir gelecek planlamak düpedüz kendinize hakarettir. Beş yıl içinde hiç gelişmeyeceğinizi, değişmeyeceğinizi, daha anlamlı isteklere yönelmeyeceğinizi, dönüşüme kapalı olduğunuzu varsaymak demektir. Kişisel gelişimle ilgili bazı çalışmaların yaygın bir şekilde beş yıl sonraki, on yıl sonraki bir duruma sizi şartlaması bu tuzağa düşmenizi kolaylaştırmış da olabilir. Çevik Yaşamla geliştirdiğiniz bilinçli farkındalık, geçmişi olduğu gibi geleceği de sağlıklı şekilde yaratmanızı sağlar. Kaygıdan kurtulursunuz; sabit gelecek planlarından kurtulursunuz; kendinizi hedeflerinizle bağlamaktan ve hedeflerinizle yargılamaktan kurtulursunuz; mekanik ve doğaya/yaşama uyumsuz bir üretim mantığından kurtulursunuz. Çevik Yaşamla bu haftanızı algılamaya başlar, bu haftada yaptıklarınızla geleceği yaratırsınız. Yapmanız gereken hayallerinizi fark etmek; bunları modüller haline getirerek zihinsel inşaya başlamak; modüllerin bu hafta yapılacak adımlarını keşfedip onları hayata geçirmektir. Bunu yaparken de parça üretiminden ziyade, hayalinizdeki konunun bu haftaya izdüşümü nedir, onu algılar ve yaparsınız. Diyelim ki gelecekte kendine çok daha değer veren, öz şefkati yüksek bir insan olmayı planlıyorsunuz. Bunun için iyi bir okul belirleyip hazırlanmaya başladınız. O okulu kazanacak, senelerce okuyacak, sonra çok istediğiniz o mesleği edinecek, o işte yetkin ve saygın hale gelecek, böylece kendinize değer verebilecek, öz şefkatinizi sonunda yaşayabileceksiniz. Yazık size. Gelecekte kendine çok daha değer veren, öz şefkati yüksek bir insan olmayı planlamak yerine böyle bir geleceğin şu anki iz düşümünü algılayın ve onu yaşayın. Yine o okulu okuyabilirsiniz, yine o mesleği edinebilirsiniz, yine o meslekte saygın hale gelebilirsiniz. Ama bunların öz değerinizle, öz şefkatinizle ne ilgisi var ki? Tüm bunları yaparken ilk günden itibaren yapabildiğiniz kadarıyla kendinize değer vermeye ve şefkat göstermeye başlarsanız, süreç içinde gitgide gelişerek bu yaklaşımlar oturur. Ne olmak istiyorsanız bugün olun, elinizden nasıl geliyorsa... Ne yapmak istiyorsanız gelecekte, bugünden başlayın, onun yaşayan bir halini yapın. Siz bir canlısınız, yaşamınız canlı olsun.


Çevresel nörobilim , sosyal ve fiziksel çevrenin beyin süreçleri ve davranışları üzerindeki etkisini inceleyen ve gelişmekte olan bir alandır. Sosyal etkileşim için çeşitli olanaklardan, gürültü seviyeleri ve yeşil alan erişimine kadar kentsel çevrenin özellikleri; sinirsel mekanizmalar ve beyin işleyişi üzerinde önemli etkilere sahiptir ve dolayısıyla fiziksel durumumuzu etkiler. Bu noktada çevresel nörobilim, şehirlerin sağlığımızı ve refahımızı nasıl etkilediğine dair farklı bir tablo çiziyor ve böylece mimarlara, şehir planlamacılarına ve karar mercilerine daha eşitlikçi kentsel ortamlar yaratmalarında yardımcı olabilecek yeni ve bilimsel bir anlayış kazandırıyor. Son zamanlarda uzay psikolojisi ile çevresel nörobilim arasındaki ayrım çalışma konu olmuştur. Uzay psikolojisi çevrenin davranışlar, düşünceler ve duygular üzerindeki etkisini incelerken çevresel nörobilim; çevrenin biyolojik süreçleri, beyni ve sinir sistemini nasıl etkilediğini inceler. Çevresel nörobilim, birey ve çevre arasındaki ilişki ve etkileşimleri ölçmek için beyin görüntüleme tekniklerini, göz takip cihazlarını ve istatistiksel modelleri kullanır. Çevresel psikoloji ya da uzay psikolojisiyle karşılaştırıldığında bu alan nispeten yenidir ve geniş bir konu yelpazesini kapsar. Tasarım ve nörobilim arasındaki bir diğer ilişki de, inşa edilen mekanla etkileşim sonucu beyinde ve vücutta meydana gelen değişiklikleri ölçmeyi amaçlayan ve disiplinler arası bir alan olan nöro-mimaridir. Aynı zamanda nörobilim, mimarlık, şehir planlaması ve sosyolojiyi kapsayan nöro-şehircilik de şehir yaşamının ruh sağlığı açısından yarattığı zorlukları anlamayı amaçlıyor. Durum ne olursa olsun, birbiriyle örtüşen ve gelişmekte olan alanlar içinde nörobilim, politikaların geliştirilmesi ve daha sağlıklı yapılaşmış çevrelerin yaratılması için bilgi sağlama umuduyla, mimarlık ve şehir planlamasına dahil oluyor. Son yıllarda daha insan merkezli bir yaklaşım ivme kazandığından, insanların çevrelerini nasıl algıladıklarını ve çevrelerine nasıl tepki verdiklerini anlamak için bir çaba içerisinde oldukları görülmekte. Bu bağlamda Virginia Üniversitesi'ndeki Tasarım + Sağlık Merkezi, şehirde gezinirken beyinde neler olduğunu keşfetmek için mobil elektroensefalografi kullandı ve esasen yapılaşmış çevre tarafından tetiklenen duygu ve davranışları kaydetti. Araştırma projesi, yeni araçları ve kentsel analiz yöntemlerini test ederek, farklı kentsel alanların belirli faaliyetlere nasıl elverişli olduğunu veya kamusal sanat gibi unsurların refah açısından faydasını anlamayı amaçlıyor. Şehirlerdeki yeşil alanların, vatandaşların refahı için vazgeçilmez olduğu genel kabul görmektedir. Nitekim Chicago Üniversitesi Çevresel Nörobilim Laboratuvarı, parkta yürümek gibi doğal ortamlarla kısa süreli etkileşimlerin bile hafıza ve dikkati %20 oranında artırabildiğini ortaya koymuştur. Üretkenlik üzerindeki bu ölçülebilir etki, çalışma ortamlarının tasarımı veya eğitim tesislerinin düzenlemeleri için önemli açılımlar sağlayabilir. Özellikle pandemi ile açık alanlara erişimin daha keskin bir odak noktası haline gelmesi ve şehirlerin kamusal alan tahsis etme biçimlerinde düzenlemeler yapmaya başlaması, yeşil alan eksikliğini acı verici bir şekilde ortaya koydu. Araştırmalar, yeşil alanlara erişimin gelirle bağlantılı sağlık eşitsizliklerini gidermeye yardımcı olabileceğini göstermiştir; bu nedenle, gelir eşitsizliğiyle mücadele etmek mimarların ve kentsel tasarımcıların görev alanına girmese de, bu meslek grupları düşük gelirli topluluklarda daha fazla yeşil alanların sağlanması bağlamında bu sorunu ele alabilir. Alternatif olarak, şehirlerde kırsal bölgelere kıyasla daha fazla ruh sağlığı sorunu görülmesine rağmen, Chicago Üniversitesi Çevresel Sinirbilim Laboratuarı tarafından yürütülen bir başka çalışma, büyük şehirlerin küçük kasabalara veya kırsal bölgelere kıyasla daha düşük depresyon oranlarına sahip olduğunu vurgulamıştır. Bu durum, mimarların ve şehir planlamacılarının tasarım yoluyla sürekli olarak kolaylaştırıcı ve önceden tasarlamaya çalıştıkları bir özellik olan kamusal alanda, daha sık sosyal etkileşim fırsatlarının bir sonucu olarak değerlendirilmiştir. Pandemiden önce gerçekleştirilen bu araştırma, sağlık krizinin tetiklediği yüksek yoğunluklu şehirlerden göçe ve bunun sadece kent yaşamına değil, kent sakinlerinin refahına da uzun vadeli etkilerine yeni bir bakış açısı getiriyor. Çevresel nörobilim; Christopher Alexander, William H. Whyte veya Jahn Gehl gibi şehir planlamacıları ve düşünürlerin dikkatli gözlemlerle keşfettiklerini bilimsel verilerle doğrulamaktadır. Mimarlık ve şehir planlaması, kolektif ve disiplinler ötesi çalışmalar haline geldikçe ve tasarım süreci giderek daha çeşitli bilgi alanlarından beslendikçe; çevresel nörobilim, tasarım kararlarının ve kentsel politikaların dayandırılabileceği bir başka profesyonel uzmanlık alanı sunacaktır. Bu gelişmekte olan alanda yapılan araştırmalar ruhsal ve fiziksel sağlığı, aynı zamanda refahı optimize etmek için fiziksel ortamların tasarımı üzerinde etki oluşturmayı hedeflemektedir.


Bu konuda hepimiz aynı düşüncelere sahip olmasak da güzelliğin bir tanımı var: Bir canlının somut bir nesnenin veya soyut bir kavramın algısal bir haz duyumsatan; hoşnutluk veren hususiyeti. Kimine göre de güzellik, iki göz arasındaki uzaklığın iki kulak arasındaki mesafenin yarısı kadar olması. Diğer bir ölçüt ise üst dudak ile gözler arasındaki mesafenin, saçların çıkış noktası ile çene arasındaki uzaklığın üçte biri kadar olması. Bilim insanları buna altın oran diyor. Güzellik ve çirkinlik hakkında herkesin farklı ölçütleri var. Bize güzel gelen başkasına çirkin gelebiliyor. Biraz klasik ama her ne kadar önemli olan iç güzelliktir desek de hepimiz dış görünüşe çok önem veriyoruz. Düşününce gerçekten hangi masalı dinlesek veya okusak genelde hep korkunç cadıların çirkin olduğuna şahit olmadık mı? Çevremizi gözlemlediğimizde gerçekten de Labbe'ye hak verebilmek mümkün. 2020 yapımı olan One Hundred Humans adlı belgeselde işte tam olarak güzellik ve çirkinlik algısının hayata ve kararlarımıza etkisinin ne kadar büyük olduğunu görebiliyoruz. Belgeselde hayatın farklı alanlarından bir araya getirilmiş 100 insan var. Bu yüzden belgeselin adı One Hundred Humans. Bu insanlar rastgele 50'şer kişilik A ve B grubu olarak ikiye ayrılıyor. İki gruba da aynı sabıkaları olan farklı suçlular gösteriliyor. Suçluların tek farkı ise çekici veya az çekici olmaları. Belgeselde çekicilik konusu üzerinde durulmuş ama biz bu farklılığa güzellik veya çirkinlik, bakımlı veya bakımsız olma da diyebiliriz aslında. Bu gruplardaki insanlardan bir süreliğine hakim olmaları ve suç için verilecek hapis süresini belirlemeleri isteniyor. A grubuna gösterilen suçlular daha az çekici, güzel sayılmayan sıradan insanlardan seçilmiş. B grubuna gösterilen suçlular ise gayet çekici, güzel, bakımlı insanlardan seçilmiş. İki gruba da ilgili fotoğraflar gösteriliyor. Suçlar: Evinde silah bulundurmak, uyuşturucu satmak, soygun yapmak ve son olarak ise ihmali yüzünden çocuğunun ölümüne sebep olan bir anne olmak. İki gruba da aynı suçlar anlatılıyor fakat gruplar farklı fotoğraflar görüyor. A grubundaki insanlar az çekici olan insanın uyuşturucu ve silah bulundurma suçuna yatkın olduğunu düşünüyor. Bu yüzden ortalama 13 yıl veriyorlar. B grubundaki insanlar ise aynı suçu işleyen çekici insanın yaptığının tehlikeli bir iş olduğunu, silahı da kendisini korumak için bulundurduğunu öne sürüyorlar. Ve ortalama 8 yıl veriyorlar. Çekici gelen soyguncuya iyi niyetli yaklaşılıyor ve ortalama 3 yıl veriliyor, az çekiciye ise ortalama 6 yıl. Ne yazık ki insanlar ihmal yüzünden ölen çocuğun yeteri kadar çekici gözükmeyen annesine de acımasız davranıyorlar. Ortalama 33 yıl hapis cezası veriyorlar. Çekici buldukları anneye ise ortalama 17 yıl veriyorlar. Ve ayrıca bu annenin zaten hayat boyu pişmanlık duyacağına inanıyorlar. Aslında gruplar, çekici insanların suçları bilinçli yaptıklarına pek inanmıyorlar. Az çekici insanların ise aynı suçları işleme potansiyelini oldukça yüksek görüyorlar. Tam da Brigitte Labbe'nin de dediği gibi biz insanlar güzelliğin iyilikle çirkinliğin ise kötülükle hiçbir ilgisi olmadığını unutuyoruz aslında. Ve çekici olarak tabir ettiğimiz insanların çirkin şeyler yapamayacağına çekici gelmeyen insanların ise çirkin şeyler yapacağına inanıyoruz. Buna Halo etkisi de deniyor. Halo etkisi, insanların dış görünüşlerinden etkilenip onlara gerçekte var olmayan olumlu özellikler yükleme durumuna deniyor. Belgeselde de aynı durum yaşanmıyor mu? Buna önyargı da desek yanlış bir tabir olmaz. Bu bir belgesel ama o kadar hayatın içinden ki. Adına önyargı da desek halo etkisi de desek bu yanlış düşünce ahlak anlayışımıza, yaşam şartlarımıza, dünyaya bakış açımıza ne kadar çok etki ediyor. Çoğu zaman insanları çevresi, ahlak anlayışı, dış görünüşü hatta abartmıyorum mahallesi veya memleketi ile değerlendirip yargılayabiliyoruz. Belgeseldeki insanlar başkası değil aslında biziz. İnsanları değerlendirmek için doğru bir yöntem olmasa da maalesef bu duruma hem maruz kalıyoruz hem maruz bırakıyoruz. Böylece çoğu zaman da hata yapıyoruz ve yapmaya devam edeceğiz gibi gözüküyor. Çünkü Albert Einstein'ın da dediği gibi; İnsanların önyargılarını parçalamak, bir atomu parçalamaktan daha zordur. Merhaba Gamze Hanım, değerli zamanınızı ayırıp okuduğunuz için ben de çok teşekkür ederim. Teşekkür ederim 😊 Ne kadar ilginç değil mi? Ne zaman bir cadı çizmeye çalışsak çirkin birini çizeriz. Okurken keyif aldım. Yazanın eline sağlık .


Çizgi romanlar 1890'lardan beri gazetelerde yayınlansa da yetişkinler arasında şu anki popülerliklerine rağmen hala bazı öğretmenlerden ve kütüphanecilerden saygı görmüyor. Ancak Illinois Üniversitesi'nden bir çocuk edebiyatı uzmanına göre eleştirmenler Süpermen'in pelerinini çekiştirmeyi bırakmalı, ona ve süper kahraman arkadaşlarına hakkını vermeye başlamalıdır. Illinois'de kütüphane ve bilgi bilimi profesörü Carol L. Tilley, çizgi romanların diğer edebiyat türleri kadar karmaşık olduğunu ve çocukların onları okumaktan en az diğer kitap türlerini okumak kadar fayda sağladığını söylüyor. Uzun zamandır resimli kitapların çocuk edebiyatına uygun olduğu düşüncesini benimsemiş insanlar olsalar da, birçok yetişkin hatta koleksiyonlarına isteyerek çizgi roman ekleyen öğretmenler ve kütüphaneciler bile çizgi romanların genç okuyucular için metin içeriği olarak uygunluğunu reddetmekte çok hızlılar. Herhangi bir kitap iyi de olabilir bir dereceye kadar kötü de olabilir diyerek devam eden Tilley; Okuyucunun kişiliğine ve zekasına kalmıştır bu. Olaya bütünsel bakıldığında çizgi romanlar sadece başka bir ortam, başka bir türden ibarettir diyor. Eleştirmenler, çizgi roman okumanın aslında yoğun kelime sütunları ve göreceli resim eksikliğine değinirler. Bununla birlikte gerçek kitapların karmaşıklığına yaklaşmayan basitleştirilmiş bir okuma versiyonu olduğunu söyleyebilirler. Ancak bilgi bilimi profesörü Tilley, çizgi romanlar da dahil olmak üzere herhangi bir eseri başarılı bir şekilde okumanın, metni özümsemekten fazlasını gerektirdiğini savunuyor. Tilley, bir araç olarak çizgi romanlara yönelik küçümsemenin bir kısmının, adın kendisinin çağrıştırdığı 'yavan' çağrışımlarından gelebileceğini söylüyor. 'Comics'' terimi Türkçe karşılığı ile de 'komik' anlamına gelen bir yapıdadır. Bu yetişkinler tarafından biraz aşağılayıcı bulunuyor. Bunun sebebi ise çocuksu ve geçici olanı ifade etme eğiliminde bir kavram olmasından kaynaklıdır. Amerika'da çizgi romanın ilk başlangıcı sayılan olay; gazetelerin panelleri komik çizgi bantlarla renklendirilmesidir. Buradaki çizimlerden bazılarında animasyon tarihinin ilk 'oyuncaklarından' sayılabilecek olan kendinize ait bir Thaumatrope oluşturabileceğiniz iki ardışık çizimin arkalı önlü bir yüzeye yapıştırıp çevrilmesi ile ilksel hareket olgusunu yaratabileceğiniz bir tür araç türden çizimler olur ve insanlar bununla eğlenebilirdi. Bu tür eğlenceler şu an çocuksu geliyor, genel itibari ile oyuncak, eğlence, oyun kelimelerini biz çocuklarla eşleştiriyoruz . Tilley'nin birçok sanatçı ve çizgi roman okuyucusu ile aynı noktada buluştuğu düşüncesi ise, grafik roman teriminin bazen çizgi romanlara bir saygınlık ölçüsü vermek için kullanılmasıdır. Fakat bu terim bazılarımızın kulağını tırmalar ve hatta yüceltme çabası ile kavramın geçmişi ve içinin boşaltıldığı düşünülür. Bu insanlardan birisi de Pulitzer Ödülü sahibi Art Spiegelman'dir. Ünlü çizgi roman üstadı kendisini 'grafik romanın babası' olarak adlandırıldığını söyleyerek; '' Modern grafik romanın babası olarak adlandırılıyorum. Bu doğruysa, bir DNA testi istiyorum'' diyerek konuşmasında çizgi roman kavramı kullanımı yerine grafik roman teriminin kullanılmasını reddettiğini, çizgi romanın kulağına daha saygın ve 'gerçek' geldiğinden bahseder. Tilley ise Bunun sadece çizgi romanlar için süslü bir örtmece olduğunu düşünüyorlar şeklinde düşüncesini ifade etmektedir. Tilley'e göre 1900'ların başında bile çocukların çizgi roman okumasıyla ilgili içeriklerinin çocuklara uygun olmadığı ve gerçek edebiyat olmadığı konusunda endişelerini dile getiren öğretmenler vardı. 1930'ların ortalarında ilk çizgi romanlar, popüler çizgi roman baskılarında seçki koleksiyonları olarak yayınlandığında yetişkinlerde de aynı endişeler yeniden ortaya çıktı. Metinlerin iyi metinler olmadığını çünkü argo kullandıklarını, yazım yanlışlarının olduğunu, konuşma dili kullandıklarını ve resimlerin şüpheli değere sahip olduğu iddia ediliyordu. 1955'te çizgi romanların çocuklar için okuma materyali olarak uygun olmadığı yönünde sürekli bir tepkinin ardından, çizgi roman yayıncıları kısıtlayıcı bir 40 maddeden oluşan ''Comics Code Authority'' yayınlar ve editoryal kod olarak bu maddeler kullanılmaya başlanır. Buna göre küfür, cinsellik, şiddet, tahrik edici unsur olarak algılanacak her türlü davranış yayın kuruluşlarının özdenetimi ile yasaklanır (Ceran 2004, s. 81). Kısa bir süre sonra genç okuyucuların oranında düşüş görülür. Buna karşın bütün yayınevlerinin bu kurallara tabi olması, çizgi roman tarihçisi Maurice Horn'a göre Amerikan çizgi romanını yaratıcılık, öncülük ve ekonomik güç olarak geri dönüşü olmayan bir gerilemeye iter (Horn, 1991, s.30). Tilley, 1955 ile son 10 yıl arasında çok yetişkin bir ortam haline gelen çizgi roman için; Bu durumun kismi bir sebebi, çizgi roman kodunun eczanelerde satılanları 'sulandırdığı' aynı zamanda çocuklar için uygun fiyat aralığından yavaş yavaş çıkmasından kaynaklıdır. Çizgi romanlar inanılmaz derecede evcilleşti ve daha karmaşık çizgi romanlar yetişkinlere doğrudan satıldı.'' diyor. Amerika'da 1940 yılında bir çizgi roman 10 sent, ortalama ciltli çocuk kitabı 2 dolardı. Bu 20'ye 1 fiyat oranıdır. Şimdi o kadar cömert değiller; belki 4 veya 5'e 1 fiyatına satış yapılıyor. Yetişkin odaklı bir format haline geldiğinde, çocuklar için üretilen kitaplar pazarın çok dışında fiyatlandırıldı. Son zamanlarda Spiegelman ve bir başka Pulitzer Ödülü sahibi Michael Chabon da dahil olmak üzere birçok çizgi roman yayıncısı ve yaratıcısı, genç bir izleyici kitlesini çizgi romanlarla yeniden birleştirmeyi savunuyor. Şimdiye kadar bu çabalar karışık bir başarı ile karşılık buldu. Tilley, Çocuklara kitlesel olarak pazarlanan çizgi romanlara bakarsanız, başka bir medya biçimiyle güçlü bir ticari bağlantısı olan hafif, uysal şeyler çizgi roman dükkanının raflarında onları bekliyor. Bu duruma istisna olabilen tek şey ise; Astro Boy ve Sailor Moon serilerinde görülebilen, kendine özgü sanatsal ve anlatı stiline sahip, çizgi romanların Japonca versiyonu olan Manga'dır. Çoğu kitapçıda geniş bir Manga seçkisi bulabilirsiniz. Bu, çocukların kendileri için format seçimi olduğunu iddia ettiği bir şey, çizgi romanların yükselen bir başka parçası. '' diyor. Ticari çizgi roman yayıncıları henüz çocukların hayal gücünü yeniden yakalayamamış olsa da Tilley, bazı kütüphanecilerin ve öğretmenlerin çizgi romanların okuma ve öğretimi desteklemek için kullanılabileceği düşüncesini giderek daha fazla keşfettiklerini söylüyor. Son 15 yılda bazı büyük değişiklikler gördük. Örneğin, çizgi roman yayıncıları ve dağıtıcıları kütüphane konferanslarında boy gösteriyor ve bazı inceleme dergileri düzenli olarak grafik romanları değerlendiriyor. Bu 20 yıl önce hayal bile edilemezdi. Yani bir dereceye kadar yakalandı bu durum. Halk kütüphaneleri, temel olarak gider fonların azalması ve No Child Left Behind aracılığıyla müfredatla güçlü bağların vurgulanması sayesinde okul kütüphanelerinden çok daha fazla çizgi roman ve grafik roman toplayabiliyorlar. Çizgi romanlar bu koşullar altında baskıya devam etme edebilirler. Farkılaşmalara rağmen, benzer çizgi roman estetiğinin birkaçını saymak gerekirse; çerçeveler, düşünce ve konuşma balonları, hareket çizgileri çocuk kitapları tarafından ortaklaşa seçildiğini ve aslında melez bir format oluşturuyor. '' şeklinde dile getiriyor Tilly. Tilley, Küçük çocuklara yönelik kitaplarda çizgi roman türü öğelerin sayısında bir artış oldu. Çizgi romanların okul ortamına geçişinde ve bunları sınıfa getiren öğrenciler konusunda hem öğretmenler hem de kütüphaneciler arasında daha büyük bir takdir var. Örneğin, Ulusal İngilizce Öğretmenleri Konseyi, çizgi romanla ilgili birçok materyalin olduğu 'Oku, Yaz, Düşün' adlı bir öğretim web sitesine sponsorluk yapıyor. Bunun gibi öğretim türleri 10 yıl önce çok daha nadir görülürdü. diyerek konuşmasını bitiriyor.


Etrafım mutsuz kadınlarla dolu. Bir kısmı çocuk doğurduktan sonra iyi anne olmak için işini bırakıp bir süre sonra bıraktığı işi yerinde bulamayan kadınlar. Bir diğer grup anne olduktan sonra işini bırakmayıp hem çocuk hem kariyer yapan ama anneliğini sürekli sorgulayan ve vicdan azabı çeken kadınlar. Diğer grup ise evli ya da bekar fark etmez, çocuk sahibi olmayı tercih etmediği için toplum baskısına maruz kalan kadınlar. Sanırım en rahat kadınlar ne çocuğu ne de kariyeri olanlar, çünkü tamamı kirlenmiş bu değneğin herhangi bir yerinden tutmak zorunda değiller. Nil Karaibrahimgil'i ise bir istisna olarak denklemin dışında tutuyorum! Çocuk da yaparım kariyer de! şarkısını onun kadar coşkulu söyleyenini görmedim diyemeyeceğim. Bekar ve öğrenci bir kadınken ben de onun kadar coşkulu bir biçimde bu şarkıyı söyleyebiliyordum; çünkü bu güzel şarkı toplumsal cinsiyet kalıplarına meydan okuyordu. Ne var ki anne olduktan sonra Hanya ile Konya'yı bir arada gördüm ve tüm coşkum söndü. İnsan yavrusunun en az iki yıl boyunca bir yetişkinin kesintisiz bakımına ihtiyaç duyduğu bir gerçek. Bu yetişkin de, memeli hayvanlar olduğumuz için dişi insan oluyor. Hamilelik ve emzirme süreçleri çocukla anne arasında organik bir bağ oluşturuyor ve insan yavrusu için en iyi olan kendisini doğuran anneden bakım alması. Gelin görün ki toplumsal düzenlerimiz içinde dişi insanlar da iş yaşamına katkıda bulunuyor ve bu vahşi ortamda 2-3 senelik bir annelik molası kadınların tüm kariyerlerine mal olabiliyor. Çünkü bizimki gibi gelişmekte olan ülkelerde, full-time annelik izni söz konusu değil. Yani eğer dişi bir insan olarak doğurduğunuz çocuğa ihtiyaç duyduğu bakımı vermeyi tercih ederseniz kesinlikle işinizden oluyorsunuz. Hatta bırakın aktüel anne olmayı, potansiyel anne yani dişi insan olmak bile -doğurma ihtimaliniz yüzünden- iş bulmanıza engel olabiliyor. Peki gelişmekte olan ülkelerdeki gariban dişiler bu durumdan nasıl kurtulacak? İki yol olduğunu düşünüyorum. Diğer seçenek ise muasır medeniyet seviyesine çıkmak, yani dünya üzerinde yaşadığımız zamanda insan canlısı için en iyi olan uygulamaları seçerek onları hayata geçirmek. Kadınların toplumdaki gücünü artırmak suretiyle sosyal barış ve adaleti tesis etmek, tüm yurttaşlara temel ve aynı zamanda üst düzey ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri ekonomik imkanlar sunmak , herkesin olumlu potansiyellerini gerçekleştirmesini sağlayacak bir eğitim sistemi kurmak gibi, sosyal devletin gereklerini yerine getirmek muasır medeniyet seviyesine çıkmak demek. Gelişmekte olan ülkeler için ektogenez yöntemini geliştirmek mi, yoksa sosyal devlet sistemine geçmek mi daha zor; inanın ben bilemedim! Sorularınız oldukça önemli ve kaygılarınızda son derece haklısınız. Ektogenez ile dünyaya gelmesi muhtemel bebeklerin normal yollarla doğanlardan pek çok açıdan farklı olacağını düşünüyorum. İnsan doğasına bu şekilde müdahale etmenin yaratabileceği sıkıntılar özellikle ahlak felsefesinin alanına giriyor. Transhümanizm akımının güçlenmesi ile birlikte buna benzer konular güncel problemler haline gelecek ve yakın gelecekte bu soru ları çokça tartışıyor olacağız. Ektogenezin çözüm olamayacağını düşünüyorum ben de. Çünkü olay doğumla bitmiyor. Ektogenezin hiçbir sıkıntı yaratmama ihtimalinde bile önümüzde bebeklik ve çocukluk döneminde kurulması gereken bağlar sorunu var. Tutarlılık ve süreklilik de önemli bir ihtiyaç empati ve güven duygusu gelişmiş bir birey meydana getirmek için. Bunun için de beklenti ne yazık ki sadece kadınların üzerinde olacaktır.


Genel olarak çocuklar toplumun büyük çoğunluğu tarafından çok sevilir. İnsan yavrusu erken doğduğundan diğer hayvanlara göre daha uzun süre bakıma ihtiyaç duyar. Neslin devamlılığı için çocuk bakımı çok önemlidir ve insan toplumları bu sebeple çocuklara iyi bakılması gerektiğinin farkındadır. Bunu yaparken de pek zorlanmayız, çünkü çoğumuz -tam da türümüzün devamlılığı için- içimizde çocuklara karşı doğal bir şefkat ve sevgi barındırırız. Çocukları sevmemizin tek nedeni türün devamlılığı değildir. Onların yanında güvende olduğumuzu, onlardan herhangi bir zarar görmeyeceğimizi bilmek de çocukları sevmemizi sağlar. Biliriz ki aslında çocuklar korunmasızdır, çünkü saf ve maskesizdirler. Henüz hayatta kalmak için gerekli kurnazlığı geliştirmedikleri için biz yetişkinler onları çok daha sevimli buluruz. Çocukları sevmemize neden olan özellikleri, onların bizlere muhtaç olmalarının da nedenidir. Çocuklar kendi hayatlarını idame ettiremezler, hayatı ve insanları tanımadıkları için isabetli kararlar alamazlar, yalnızken kötülüklere son derece açık, savunmasız olurlar. Bu nedenle vahşi insan habitatında sağ kalabilmeleri için büyüyene kadar bir yetişkinin gözetimi altında yaşamaları gerekir. Yetişkin olduklarında ise artık yeterince kazık yemiş, insan canlısının vahşi tabiatından haberdar olmuş ve sosyal hayatta sorunsuzca yaşayabilecek kadar sahtekarlık deneyimi edinmiş olurlar. Artık saf, maskesiz ve dolayısıyla savunmasız değildirler, yetişkindirler. Yaşı büyüdüğü halde ruhu yaşlanmamış yetişkinler tanımışsınızdır. Onların hep erişecek hayalleri ve yapacak işleri vardır. Hayatı pek ciddiye almazlar ve her fırsatta oyun oynarlar. Sıkıcı yetişkinler onları gerçekçi olmamakla suçlarken onlar keyiflerine bakarlar. Yetişkin olup da sıkılmayan ve sıkmayan, hayatından yakınmayan ve etrafına olumlu enerji saçan insanlardır bunlar. Kişi hayata dair beklentilerini, umutlarını, hayallerini yitirdiği zaman yaşlanır. İçindeki çocuğu yaşatmayı başaranlar ise toplumsallık denen zindanın dışında kalabilirler ve ruhları tutsaklıkla çürümeden, hep genç ve dinç olabilirler. Gençlik en temelde yaşam enerjisiyle ilgili bir olgudur. Erkenden hapse tıkılmış bir ruh, beden yaşı 15 de olsa yaşlıdır. Tüm toplumsal kalıp ve kuralların altında kalıp sinmiş, saklanmış da olsa hepimizin içinde bir yerlerde umut edebilen bir çocuk saklı olabilir. Peki o çocuk nasıl ortaya çıkacak? Oyun oynayarak! En çok da çocuklarla oyun oynarken çıkar ortaya içimizdeki çocuk. O nedenle eğer mutsuzsak, umutsuzsak, çocuklarla oyun oynamak bizlere sahip olduğumuz içsel çocuğa dokunma imkanı verebilir. Tabii bunun olabilmesi için yetişkinler dünyasındaki gibi oyunu yönetmeyi bırakıp kendimizi birlikte oynadığımız çocuğun çocuk dünyasına bırakmamız gerek. Yalancıktan oynadığımız çocuk oyunları, yetişkinlerin yalanlarla dolu dünyasından sıyrılarak çocukların gerçek, samimi, hesapsız dünyasında özlediğimiz insanlığımıza bir süreliğine de olsa yaklaşmamızı sağlayabilir. Yetişkinler olarak hayatı çocuklardan çok daha iyi bildiğimizi düşünüyoruz, oysa bildiklerimiz aslında içinde kendimizi rahat hissettiğimiz düşünce kalıplarından ibaret. Bir yetişkinin tüm hayatını adadığı bir fikir, küçücük bir çocuğun basit bir sorusuyla tarumar olabiliyorsa, yıkılmaz kaleler inşa ettiğimizi zannederken aslında kumda oynuyor olabiliriz. Çocuklar en iyi filozoflardır, çünkü onlar bilmezler. Çocuklar cahilliklerinin farkındadırlar ve öğrenmek için sorular sorarlar. Bu sorular öyle değerlidir ki herhangi bir yetişkin zeki bir çocuğun sorduğu sorularla, ya da ona sorduğu sorulara verdiği yanıtlarla hayatını yeniden şekillendirebilir. Çocuklar henüz kirlenmedikleri için zihinleri çok daha berrak çalışır, henüz sahtekarlığı öğrenmedikleri için de size hoşunuza gidecek şeyleri değil, doğru bildiklerini söylerler. Bir şeyi gerçekten öğrenmek istiyorsanız -özellikle nasıl biri olduğunuza dair samimi bir fikir edinmek istiyorsanız- bir çocuktan yardım almak bir yetişkine sormaktan çok daha iyi bir fikirdir. Çünkü çocukların hesapları yoktur, size ne görüyorlarsa onu söylerler. Yerinizde olsam bana şu soruyu sorardım: Çocukların masumiyetini, samimiyetini övdün ama onlar gibi toplumsal normları hesaba katmadan, kar-zarar hesapları yapmadan, tamamen dürüst ve bilgisizliğimizin farkında olarak yaşarsak bize deli demezler mi? Derler efendim, kesinlikle derler. Hatta adınız çıkar, iş bulamazsınız, eş bulamazsınız, sosyal ilişkilerinizde iflah olmazsınız. Sonuç itibariyle çok zor bir hayatınız olur. Esas olan sağkalım olduğu için hiçbir yetişkine tastamam çocuk gibi yaşamasını öneremem. Ama madem yetişkin olduk ve kendimizi gizlemeyi öğrendik, neden çocukluğumuzu içten içe yaşamayalım? Bunun kulağa çelişik geldiğini biliyorum ama tamamen yetişkin olmaktansa, yetişkin görünümlü çocuk olmak hem daha özgün hem daha özgür hem de daha doyumlu yetişkinler olmamızı sağlayacaktır. Çocukların ve özgür yetişkinlerin 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlu olsun! Eğer bu yazı ilginizi çektiyse sıradaki yazımız sizin için geliyor: Süper Yaşlılar!


Bu dünyada zıddı olan hiçbir kavramın elle tutulur bir gerçekliği yoktur. Ölçebileceğimiz somut gerçeklikleri de yoktur. Yani bir şeyin ağır ya da hafif, eski ya da yeni olması standart bir ölçüte değil, sadece bizim o anki duygusal algılarımıza bağlı kişisel kararlardır. Bir yerin uzak ya da yakın olması, o yerle aramızdaki mesafenin ölçüsüyle ilgili değildir mesela. Bir yeri uzak kılan, o mesafenin bizde oluşturduğu duygunun şiddeti, yani o mesafenin bize hissettirdikleridir, o kadar. Bunun için de bazen bize yüzlerce kilometre ötesi yakın gelirken, birkaç sokak ileride bulunan bakkal dünyanın en uzak yeri gibi görünebilir. Tüm bu zıtlıklar ne kadar gerçek görünürse görünsün, kolay-zor, ucuz-pahalı, yavaş-hızlı gibi tüm tezatlı kavramların tam ortasında insanın kafasını karıştıran gerçekdışı bir alan var sanki. Bir yeri bize uzak kılan o son santimin, ya da bir nesneyi ağır olarak algılamamızı sağlayan o son gramın gerçekten var olduğuna inanmak, böyle bir matematiğin gerçekten işlediğini düşünmek insana pek de mantıklı gelmiyor. Üstelik ne uzaklıkla ilgili, mesela bin yüz on üç santimden sonrası uzak olsun diye verilmiş bir kararımız var ne de ağırlıkla ilgili, kırk kilo iki yüz elli gramdan sonrası ağır sayılsın diye üzerinde anlaştığımız bir ölçü bulunmakta. Tezat kavramların tam ortasındaki o son birim, gerçekten insanın kafasını karıştırmakta. Böyle bakıldığında, belki de yetişkinlik sadece çocukluk yoksunluğudur. Çocukluğa özel hayret ve neşe yoksunluğu... Öte yandan yetişkinlik, bilgi temelli bir bozulma da olabilir. Yanlış bilgilerle oluşan yanlış duyguların zihnimizde yol açtığı parazitin baş edemediğimiz bir etkisidir belki de. Yetişkinlik, modern dünyanın tüm methiyelerine rağmen bir tür akıl karışıklığı da olabilir, akıl hastalığı da. Çünkü sistemlerin sebep olduğu saçma sapan değer yargılarını eleyip yaşamın, yaşamanın ana amacına bakıldığında başarılı olanlar kesinlikle çocuklardır. En geniş açıdan bakıldığında, çocuklar insanlığın ana hedeflerine, elde etmeye çalıştığı her şeye doğal olarak zaten sahiptir. Kısacası, çocukluk insan evladının başlangıcı olduğu gibi aynı zamanda varmaya çalıştığı en son noktadır.


Size tanıdık gelmesi muhtemel olan bu örnekleri yaşadığımız toplum ve kültür içerisinden vermek istedim. Zira bu yazıda sizlere fanatizmden bahsetmek istiyorum. Fanatizm TDK'ya göre: Bağnazlık; Arapça kökenli olarak: Taassup; argoda ise: Kot kafalılık. Her köşe başında futbol maçı izlenen kafeler, maç günleri trafik derdi, derbilerden sonra adam bıçaklama haberleri ülkemizde sıkça yaşanınca aklımıza ilk olarak futbol fanatizmi nin gelmesi doğal. Ama fanatizm futboldan ibaret değil. Fanatizm hakkında uzlaşılmış bir tanım var olmasa da; bir düşünceye, bir inanışa aşırı şekilde bağlanmak, ondan başka bir düşünce ve inanışı kabul etmemek olarak nitelendirebiliriz. Bu ateşli inanış biçimleri; bilim, spor, din, kişi, siyasi görüş vb. gibi çeşitli konu başlıklarında olabilir. Aslında fanatizm bir bağlanma şeklidir ve bu bağlanma şekli sorunludur. Ayrıca hissedilen aidiyet duygusu kişiyi fanatik yapma konusunda oldukça başarılıdır. Erkek arkadaşım, ilişkinin başlarında Fenerbahçeliyim ama fanatik değilim, arada maçlara gidiyorum ya işte.. dedikten sonraki günlerde kendimi Kadıköy'de maç izleyen 78 tane adam ile birlikte bira içip fıstık yerken bulmuştum. İlişki kriterlerimin arasında olan sevgilinin fanatik olmaması ile sevgilimin fanatik olmadığını zannetmesi sürekli çatışmaya başlamıştı, neyse ki uzlaşarak bu sorunu hallettik. Yaşadığım durumun daha ilerisini yaşayarak, maç esnasında televizyonun önünden geçerken küfüre maruz kalan birçok kadın da eminim bana hak verecektir. Erkekler neden böylesiniz neden?! diye bağırıp yazıma devam etmeyeceğim için başka bir örneği ele alalım. Mesela gavur kelimesi TDK'ye göre, Müslüman olmayan kimse anlamına gelirken sıfat ve mecazi anlamda merhametsiz, acımasız anlamına geliyor. Şu dine, ırka, düşünceye sahip değilsen bizden değilsindir, bizden değilsen senin ne düşündüğünün hiçbir önemi yoktur hatta bizden olmadığın için senden nefret ederiz çünkü bizim bildiğimiz, gördüğümüz şey hakikattir ve sorgulanamaz. Fanatizmde bir gruba, topluluğa ait olmayan diğer kişi ötekileştirilerek düşman hale getirilir ve bu yoğun duyguyla kutsal davaya baş koyulur. Öyle bir adanmışlık halidir ki bu uğurda kişi kendisini bile feda etmeye hazırdır, bu yüzdendir ki ülkemizde çok ocak sönmüştür. Fanatik, Bildiği Ve Öğrendiği Şey Dışında Kalanları Tehdit Unsuru Olarak Algılar. Gelelim bıçağın kemiğe dayandığı kısma. Bağnazlık, adı üstünde var olan bir bağın mantık ile işlemesinden ziyade, duyguların neredeyse bütün kontrolü ele almasıyla oluşuyor. Düşük duygusal zekaya sahip olan fanatiklerin , hissettikleri duygunun yoğunluğunu bahane ederek sevdiklerinin canına kıyacak kadar ileri gidebildiğini, ülkemizdeki kadın cinayetlerinin faillerinden alınan ifadelerde ve haber manşetlerinde sıkça görebiliyoruz. Fanatizm, Suç Değildir Ama Fanatikliğin Arkasına Sığınıp İşlediği Suçun Üstünü Kapatmaya Çalışmak Büyük Bir Suçtur. Yukarıdaki başlık; 13 Eylül 2014'te evlenme teklifini kabul etmediği için 16 bıçak darbesiyle öldürülen TRT sanatçısı Hatice Kaçmaz'ın faili, Orhan Munis'in davasında karar gerekçesi olarak sunuldu. Burada apaçık bir mesaj var; çok sevmenin birinin canına kast edebilecek kadar geçerli ve yeterli bir sebep olarak gösterilmesi / kabul edilmesi. Dava detaylarından kısaca bahsedersek, sanık, Kaçmaz ile buluşmaya gitmeden önce çorabına sakladığı bıçağı kurbanlık almaya gidiyordum diye açıkladıktan sonra mahkeme; kanıt yetersizliğinden ve sanığın Reddedilmek erkeklik gururuma dokundu! gibi ifade içeriklerinden; Yargıtay içtihatlarına göre tasarlayarak öldürme suçunun olmadığına ve bir tasarlama söz konusu olmadığı için ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet kararı verdi. Aslında bu duruma; arabesk kültürüyle cayır cayır yandığımız dönemlerden, Yeşilçam filmlerinden, Kız ben seni vurmaz mıyım / saçlarından asmaz mıyım diyen İbrahim Tatlıses'ten hepimiz aşinayız. Fakat bu duruma aşina olmayıp, tutkulu bir aşkın cinayete varmasını normalleştirmemeliyiz. X, Y, Z kuşağı fark etmeden acilen çocuklarımıza deliler gibi, erkek adam gibi, aşkından gözü kör olmuş gibi sevmenin gerçek sevgi olmadığını; gerçek sevme eyleminin çabasız, incitmeyip, hor görmeden olduğunu öğretmeliyiz. Nereden duyduğumu hatırlayamadığım bir cümle yankılanıyor kafamda; bir toplumu değiştirebilecek iki şey anneler ve öğretmenlerdir. Yaşananları kanıksama durumundan çıkabilmek adına içinde bulunduğumuz vaziyetin farkına ve ciddiyetine varmalıyız. Çocuklarımıza duygusal zeka becerilerini kazandırmalıyız. Her çocukta sağlıklı ilişkiler kuran , duygularını daha sağlıklı ifade eden, çatışmayı önleme işlevli duygusal zeka kapasitesi mevcut olduğu için bunu geliştirebilmek bizlere düşüyor. Empati kurmak, problem çözme becerilerini geliştirmek, sevgi ve saygı göstermek bunun yollarından birkaçı.


Yaklaşık yüz yıldır bilim dünyasından gündelik yaşamımıza kadar çokça tartışılan Evrim üzerine yüzlerce fikir, onlarca teori yazılıyor, konuşuluyor. Doğa bilimlerinin her dalı kendi mecrasından katkıda bulunuyor veya bazı mekanizmaları geçersiz sayabiliyor. Ancak ortak problem, evrimin kendisinin değil de mekanizmalarının tanımlanması gibi görünüyor. Kabul gören ve görece üzerinde yoğunlukla çalışılan temel iki mekanizmadan söz edilebilir. Adaptasyon ve Eşeysel Seçilim. Her iki mekanizma da üzerinde en çok çalışılan ve en çok eleştiri alan mekanizmalar olsa da son zamanlarda tüm doğa bilimleri alanında gittikçe daha çok ses getirmeye başlayan bir mekanizma yükseliyor: Tercihsel Evrim. Her ne kadar kulağa evrim mekanizmaları ile uyumsuz gibi gelse de öncelikle ünlü biyolog Jean Baptiste Lamarck ve şimdilerde de biyolog Stuarta Kauffman ile tartışma dünyasına giren bir konu. Özellikle insanın evrimi sürecinde bazı değişikliklerin ne doğa yasalarının zorlamasıyla ne de çevre şartlarının baskısıyla olmadığını, türün bireylerinin tercihi ile açıklanabileceğini görüyoruz. Şimdiye kadar insanın öncül atalarının iki ayağı üzerine kalkmasını, hep yüksek otlu savanlarda ölüm-kalım savaşında galip gelebilmek için doğanın bir zorlaması ve başarılı olan bireylerin soylarını devam ettirebilmesine bağlayarak açıklamaya çalıştık. Türün bireylerini edilgen bir konuma yerleştirerek yapılan ve sorun çözen bir bakış açısı gibi görünüyordu. Ancak eldeki veriler arttıkça görüyoruz ki başka açıklamalara da ihtiyaç giderek artıyor. Bu açıklama çabalarından biri de: Savan problemini çözmenin bir çok farklı yolu varken populasyona ait bir bireyin ya da bireylerin iki ayağı üzerine dikilmeyi tercih etmesi olabilir. Arkeolojik kayıtlara göre tarım ve hayvancılığın hayatımıza girmesinden çok sonraki dönemlere kadar insan rejiminde süt bulunmuyordu. Süt her bir türün dişilerinin kendi yavrularını beslemek için kullandığı, organik kimyasal bir terkip olup istisnalar hariç başka bir tür tarafından besin olarak kullanıldığı vaka değildi. Bu kural insan için de geçerli; süt şekeri olan laktoz insan yavrusu tarafından sınırlı sürede kullanılılıyor. Laktoz operonu adı verilen bir mekanizma ile yavru, belli bir süreden sonra (takriben 4 sene) annenin sütüyle beslenmeyi bırakıyor; bu mekanizma hem anneyi hem yavrusunu koruyor. Takriben 3-4 yaşlarına gelen yavru artık laktozu sindiremediği için rahatsız olmaya başlıyor; süt emmeyi bırakıp diğer besinlere geçiyor. Bu sayede anne de yeni bir yavru doğurmak ve bakımını yapabilmek için müsait hale geliyor. Ancak tarım ve hayvancılığın insan hayatına girdiği, yani bir birey veya grup diğer hayvanların sütünü de kullanmayı tercih ettiği andan itibaren yetişkinlik döneminde laktoz sindirimi yapabilen insanların sayısında çok hızlı bir artış olmuş gibi görünüyor. Günümüzde Kuzey Avrupa ülkeleri nüfusunun %90 kadarı takriben 10 bin yıl gibi kısa bir sürede doğalarında bulunmayan bir yeteneği kazanmış oldular. Bu oran coğrafi bölgelere göre değişim gösterse de epey yüksek. Hesaplamalara göre günlük rejimine süt eklemeyi tercih eden bireyler diğerlerine göre %10 kadar enerji avantajı sağlıyor ve bu büyük bir avantaj. Biraz daha gerilere gittiğimizde de insansı atalarımızın bazılarının, özellikle Neandertallerin yiyeceklerini pişirerek yemeye başladıklarını görüyoruz. Bu tercih modern insan öncesi ve sonrası tüm popülasyonlara oranla görece hızla yayıldı ve artık insan rejiminin olmazsa olmaz bir parçası oldu. Ateşin kullanılması ile ilgili birçok teori ve anlatı olsa bile bugünkü bilgiler ışığında görüyoruz ki bu davranış genetik alt yapının ya da doğanın bir seçim baskısı değil; bir ya da birkaç bireyin tercih yapması ile tetiklenmiş bir evrim süreci. O anın nasıl yaşandığını bilmiyoruz ancak görüyoruz ki bu tercih insan evrimini o kadar hızlandırdı ki bilinen medeniyet unsurlarının belki de tamamını, etini pişmiş yemeyi seçen o bireye borçluyuz. Bir çeşit ön sindirim olarak değerlendirebileceğimiz pişirme, sindirim süresini azaltırken birim besinden protein ve enerji alımını, yani besinin verimini olağanüstü bir oranda artırıyor. Enerji alımı bakımından rakiplerine karşı büyük avantaj sağlayan insanın, geçen zaman içinde çene kemiklerinde küçülme, çene kaslarında zayıflama ve bunlara bağlı olarak yirmilik dişlerinde işlevsizlik, sindirim sisteminde -muhtemelen bağırsak florasında- yapısal ve kalıcı değişiklikler yaşanmış gibi görünüyor. Spekülasyona açık olmakla beraber öyle görünüyor ki: Günümüz evcil köpeklerinin atası olduğu düşünülen ve zaman içinde nesli tükenmiş olan atasal kurt türü içinden birkaç birey buzul döneminde, muhtemelen 15 bin yıl kadar önce insan popülasyonlarını takip etmeyi tercih etti ve bu tercih zaman içinde evcilleşmesine ve bunlardan bağımsız olarak atasal ırkın neslinin tükenmesine doğru gitti. Benzer bir şekilde 10-12 bin yıl önce yerleşik hayata geçmeye başlayan atalarımıza yakın olma tercihini kullanan vahşi kedilerden birkaç birey günümüzde yüzlerce evcil kedi ırkının oluşmasına yol açtı diyebiliriz. Bu tercihte bulunmayan atasal ırkın torunları ise halen doğada özgürce dolaşmaya devam ediyor. Doğada buldukları tatlı patates ve kök bitkilerini yemeden önce yıkayan capuchin maymunlarının bu yeteneği nasıl edindiklerini veya popülasyonlar arasında bu bilginin nasıl yayıldığını bilmiyoruz. Bu davranışın evrimsel sürecini ve genetik nedenlerini açıklamak üzere birçok teori üretilebilir. Diğer konular gibi spekülasyona çok açık ancak farklı bir pencereden bakmaya çalıştığımızda gördüğümüz manzara şimdilik bizlere çok sıra dışı gelebilir. O pencereden görünen o ki: Bir gün bir capuchin maymunu elindeki tatlı patatesi yıkamayı tercih etti. Sebebini bilmiyoruz hatta gelecekte nasıl bir evrimsel yola sebep olacağını hesaplamamız mümkün değil. Eğer ölçülebilir bir değişikliğe sebep olacaksa da bunu seçilim baskısı veya eşeysel seçilim ile açıklamak çok yavan kalacaktır. Bu bakış açışıyla artık şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki: Canlının tercihleri de evrim mekanizmasında yer alıyor. Evrim mekanizmalarını anlatırken zaman bariyerinin büyüklüğü ve kırılma noktalarının nasıl yaşandığını tam olarak bilemiyor olmamız ve bilimsel anlatı geleneğinin genellemeci yapısı, bireylere senaryoda edilgen ve kaderini bekleyen kurbanlar rolünü veriyor. Uzun vadede de bu bakış açısı, Evrim konusunu bilimsel bir paradigmadan ziyade bir inanç meselesi haline getiriyor; insanları evrime inananlar ve evrime inanmayanlar gibi keskin inanç sınırlarıyla ayırıyor. Halbuki evrim inanç meselesi değil bilme meselesi olarak ele alınmalı. Bu da ancak özellikle insan evriminde evrimin sadece bir edilgenlik durumu değil, canlının o anki tercihleriyle de ilgili olduğu bilgisinin formülasyona dahil olması ile olabilir. Son seksen yıldır logaritmik bir hızla büyüyerek hayatımıza giren dijitalleşmeyi, biz 21. y.y. insanları kadar sancılı yaşayan başka bir nesil olmayacak gibi. At sırtından otomobil koltuklarına geçerken 50 km/s hızdan daha yüksek bir hızla gidildiğinde insan vücudunun dağılacağına inanan kesim ile, günümüzde akıllı teknolojinin insan neslini yok edeceğine inanan kesim arasında çok büyük bir fark göremiyorum. Tıpkı bir insan ömrü içinde solucan deliklerini kullanarak evrenin keşfedilmemiş yerlerine koloniler kuracağımıza inananlar ile düz dünya teorisine inananlar arasında fark göremediğim gibi. Tüm bu gelişmeler hızla yaşanırken dijitalleşme çabalarının doğal seçilimin bir baskısı mı yoksa milyonlarca türden biri olan Homo Sapiens'in bilinçli bir tercihi mi olduğu tartışılabilir. 1,5 milyon yıl önce arka ayakları üzerine kalkmayı tercih eden Homo Erectus türüne ait ilk birey, nasıl kendisi için küçük ama insanlık için büyük bir adım atarak insan türünün evriminde devasa bir kırılma noktası oluşturduysa, bildiğimiz anlamda ilk dijital sinyal ve bilgi kuramı nın babası kabul edilen Claude Shannon da 1937 yılında D-Evrim yolundaki fay hattının kırılmasını gerçekleştirdi. Bilim dünyasının tüm zamanların en iyi tezlerinden biri kabul edilen Röle ve Anahtarlama Devrelerinin Sembolik Analizleri çalışması dört ayak üzerindeki analog dünyanın iki ayak üzerine kalkma tercihinin simgesi haline geldi. 2015 yılında Fransa'da yapılan iki çalışma insan beyninde dokunma duyusu verilerinin işlendiği bölgede ilginç değişiklere işaret ediyor. Çalışma, dokunmatik ekran üzerinde yoğun olarak işlem yapan bireylerde, somatosensory kortekste bulunan ve parmaklardan gelen verinin işlendiği bölgedeki işlem alanının arttığını gösteriyor. Muhtemelen bireyin tercihlerinden kaynaklanan ve beynin plastisite yeteneğinin bir göstergesi olan bu değişimin yeni nesile aktarılması kısıtlı olacak ya da aktarılamayacak. Ancak bildiğimiz evrim mekanizmalarının bize söylediği kadarı ile doğuştan somatosensory korteksteki parmak verileri bölgesi normalden daha fazla gelişmiş olabilecek bireyler dijital dünyaya 1-0 önde başlayacaklar. Biraz bilim kurgu tadı katmak istersek: 1,5 milyon yıl sonra dünyayı sadece parmakları ile algılayan olası bir Homo Digitus türünün atalarını aramızda dolaşırken görüyor olabiliriz. 2014 yılında Japonya'da yapılan başka bir çalışma ise birden fazla medya verisine maruz kalarak çoklu işlem yapmak zorunda kalan bireylerde empati, dürtülerin kontrolü, karar verme ve duyguların kontrolü gibi işlevlerden sorumlu olduğu bilinen anterior singulat korteksteki gri madde yoğunluğunun azaldığı gözlenmiş. Yaşlanma sürecinin belirtilerinden olan bu fenomeni, -bireylerde yaş ilerledikçe doğal olarak gözlenmesine rağmen- Homo Digitus bireylerinde köklü sosyolojik ve kültürel değişikliklere neden olabilir diye yorumlayabiliriz. Tabii ki bu yorumlar spekülasyon ve bilim kurgu evreninin malzemeleri gibi görülebilir. Ancak unutmamak lazım ki bilimi ve geleceği şekillendiren en büyük itici güçlerden biri de bilim kurgu senaryoları. Her ne kadar gelecek tasavvurları genellikle distopik bir evren beklentisini beslese de kabul etmek lazım ki: 50 bin yıl önce Fransa'da mağara duvarlarına ilk sanat eserlerini nakşeden Homo Sapiens Sapiens atalarımızın yazacağı bilim kurgu hikayelerinde, yaşadığımız çağ pek cennetten bir köşe temalı olmayacaktı.


You may find the original of this post, 'My Dispatch from Davos' in English here. This is a translation to Turkish for my non-English speaking colleagues. Önemli tartışmaların bir parçası olmanın heyecanı bir yana , öğrendiğim her şeyi sentez edip tek bir öğretiye indirmenin çok zor olduğunu belirtmek isterim. Yine de tek bir cümle ile öğrendiklerimi özetlemem gerekseydi şunu söylerdim: Biz insanlar kendimize ve birbirimize verdiğimiz krediden çok ama çok daha fazla karmaşık ve özeliz. Eğer dijitalleşen dünyadaki değişiklikleri tam anlamı ile değerlendirmek istiyorsak, özümüze dönmenin önemini içselleştirmeliyiz. - 2017'de dünyanın en zengin 8 insanın varlık toplamı, dünya popülasyonun en fakir %50'sinin varlığı ile eş değer. - 2017'de dünya zenginliğinin %82'sı en varlıklı %1'e gitti ve 3.7 milyar insanın zenginliğinde HİÇ değişiklik olmadı. - Şu anki değer değişim sürecinde iş yerlerinde kadın ve erkek ödenek ve imkan eşitliği 217 sene sonra kapanacak. - Dünya ülke ve parlamento yönetim liderlerinin sadece %23'u kadın, Fortune 500 diye bilinen Amerika çıkışlı uluslararası en büyük ilk 500 şirketlerin yönetim liderinin ise sadece %6'sı kadın. Haa, bu arada Ekonomi Forumu'nun yönetimi tarihinde ilk defa bu sene tam 8 kadına verilmişti, 0 erkek! - 2026'ya kadar sadece ABD'de 1,4 milyon iş dijitalleşme sürecinden geçecek ve yetenek değişimi ile işine tutunabilen meslektaşlarımızın maaşları yılda $15,000 kadar artış gösterecek. - Mutluluk uzmanı Dan Buettner'a göre ruhaniyetimizin sadece %40'i genetik, 15%'i ise çevresel faktörlere bağlı. (Dan hepimize sevdiğimiz bir işi yapmamızı, günde 7-8 saat sosyalleşmemizi, aşık olmamızı, köpek almamızı ve kendimizi 'ait' hissettiğimiz bir şehirde yaşamamızı tavsiye etti hepimize bol şans diyelim! :)) - Son olarak dünyamızda 320 milyon kişi ağır depresyona maruz ve %25'imiz stres halinde duygularımızı paylaşacak kimse olmadığını düşünüyor ve yalnız hissediyoruz. Konunun uzmanı Hint asıllı doktor P. Muralı Doraiswamy, bu rakamların çevresel faktör ve kültürden çok etkilendiğinin altını çizip, insanlara 'özlerine' dönmeleri için yöneticileri ruhi hastalıkları tabu olmaktan çıkarmaya davet etti. - Diğer endüstri devrimlerinden farklı olarak bu seferki devrimde kullandığımız teknolojiler sadece üretimi değil, çalışma şeklimizi, çalıştığımız yerleri, yaşam tarzlarımızı ve yaşam şekillerimizi de derin ölçüde etkiliyor. Değişimin boyutu, derinliği ve hızı daha önce hiç görmediğimiz neticeler doğuruyor. - Hayatımıza giren teknolojiler sadece veri kullanmıyor, veri analizi de yapabiliyor. Artık devletler, iş yerleri, eğitim kurumları büyük veri analizleri üzerinden davranış şekilleri geliştiriyor. Algoritma ile çalışan bu teknolojiler yapay zeka gibi tarihinde ilk defa insan denilen canlı varlığın fonksiyonel çalışma şeklinin yanı sıra psikolojik ve ruhi durumunu da ölçüp, değerlendirme yapabiliyor. Diğer bir değişle devlet ve kurum yöneticilerimiz ilk defa bizi bizden daha çok tanıyacak konuma geliyor. - Bütün bu teknolojik gelişimin yanı başında ise, var olan düzende toplumlar arası oldukça büyük imkan, özgürlük, kaynak ulaşımı ve dahil olabilme eşitsizliği yaşanıyor. Şöyle ilginç bir veri daha paylaşayım: Bütün bu teknolojik yatırımlar, gelişim, dijitalleşme bir yana, dünyamızda verimlilik düşer durumda. Mesela, ABD'de kişi başı saatlik verim 1948 1983 seneleri arasında %2,4, 2000 2007 arasında %2,7 iken, 2007 2015 arasında %1,3'e düşmüş gözüküyor. Görünen odur ki, dijitalleşme ve dijital dünyada var olma hakkında henüz bilmediğimiz ve bilinçli değerlendirmemiz gerek gerçekten çok konu başlığı var. Fakat bu geçişte belki de bizler için en önemli şey insanlığımızı beslemek olacak zira buna çok ihtiyacımız olacak gibi gözüküyor. Yaptığımız seçimleri açık bilinç ve an odaklılık ile değerlendirmek, belliğimizi hangi verilere, kime ve neye vereceğimiz konusunda aşırı seçici olmak ve geçiş süreci sonrasında nasıl bir dünya istiyor isek, örneğin barışçıl, huzurlu, köprüler kuran, o yönde bugün bireysel adımlar atmak çok önemli gözükmekte. Cinsiyet Ayrımcılığı: Bu konuda çok söylenildi, yazıldı. Yöneticilerimizden özellikle bey yöneticilerimizden iş yerlerinde kesinlikle ayrımcılığa karşı durmalarını rica ediyoruz! Özelleşmiş Eğitim: 21'inci yüzyılda gerekli yetkinlikleri aşağı ekledim ama aslında ihtiyacımız olan tek bir yetenek ve/ya hüner değil. Tam tersine her tür insana hizmet edecek, farklı yetenek ve yetkinlik geliştirecek, farklı alanlar arasında geçiş sağlayabilecek, kendini güncelleyebilen, akıcı, bireysel ulaşıma açık bir eğitim felsefesi. Yeni Çalışma Modelleri: Bu konuda da maalesef bazı ülkeler diğerlerinin gerisinde. Yeni dünya modelinde insanların ekonomik ihtiyaçlarını bir çok çalışma modeli üzerinden karşılaması söz konusu. Dolayısıyla yöneticilerimizin tek çeşit işçi- iş veren ilişkisinin yanı sıra, yaratıcı ve esnek modeller geliştirmelerini istiyoruz. - Dijitalleşen dünyada liderlik konsepti: Liderlik kavramının değişiyor olması aşıkar olmak ile beraber, şu çok net görülmekte ki korkmamız gereken şey yeni teknolojiler değil teknoloji insanın doğasında var şu anki ve gelişen teknolojilerin kimler tarafından ve nasıl yönetildiği olmalıdır. Bu bağlamda iş yerleri için yeni bir liderlik modeli ve etik iş yapma pusulası ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. - Kelebek etkisi: Çevremizdeki değişim ile etkileşim halinde olduğumuz da çok aşıkar ama bu ilişkinin iki taraflı olduğuna bence yeterince değinilmedi. Teknolojiyi düşünelim mesela. Teknoloji ile ilişkimiz iki yönlü. Hem teknolojileri geliştiriyor ve hem de kullanıyoruz. Bir yandan ekranlara yapışık yaşarken, öte yandan aplikasyon sayısının fazlalığından yakınmaktayız. Ekonomi ile de öyle. Bir yandan kullanıcı olarak daha hızlı, daha ucuz, daha kaliteli ürünler isterken, öte yandan birilerinin eşit kaynak hakkından çalmaktayız. Bu bağlamda birey örgüt ilişkisi ile insanların fabrika ayarlarına geri dönmesinin önemi kesinlikle tartışılmalıdır. - Öncelikle içinde bulunduğumuz değişimin çoğunluk üzerinde nasıl ağır bir etkisi olduğunu fark edip, kendimize ve birbirimize sindirim zamanı tanımalıyız. - Sonrasında lütfen ama lütfen sözlüğümüzü güncelleyelim. Uzun senelerdir ekonomistlerin hayatımıza soktuğu bir takım kapitalist yaklaşımlar ve terimler ile ticareti tanımlıyoruz ama farkında değiliz bu yaklaşım bizi ticaretin özünden uzaklaştırmakta. Beyinlerimize yeni kavram ve kelimeler öğretmenin yeri ve tam da zamanıdır. - Bütünsel varlığımıza önem verelim. Bir sürümüz bulunduğumuz yönetici koltuklarına deliler gibi çalışarak geldik. Gücümüzü 'daha fazla iş, daha fazla verim' motolarından aldık. Doğrusu ve ihtiyacımız olan da buydu zaten... Ama artık değil... Dünya iyiye evrilmekte ve bizi olduğumuz yere getiren mentalite artık saygınlık görmemekte. Ne yaptığımız değil, neyi, neden yaptığımız önem kazanmakta. Bu sebepten bütüne bakıp, farkındalık kazanmanın ve otantik liderler olmanın da tam zamanıdır. - Kalıcı ilişkiler kuralım. Bir bireyin her hangi bir örgütten tek bir beklentisi vardır: Güven. Güven ortak ekonomilerimizin bazı olduğu gibi, çalışanına güven sağlayamayan kurumlar kesinlikle hayatta kalamayacaklar gibi gözükmekte. Nasıl güven kuracağınızı bilmiyor iseniz, eğitime yatırım yapmanızı tavsiye ederim. - Basitlik yeni değerlerimizden biri olsun. Değişen ve dijitalessen dünya bizden çok fazla şey bekliyor. Teknolojiyi, veri kullanımı ve optimizasyonu ilk edinin. İşinizi basitleştirmeyen herşeyden kurtulmaya bakın derim. - Son olarak umut aşılayalım. Sabır nedir, aktif dinlemek nedir, huzur ortamı nasıl kurulur, sevinç nasıl paylaşılır, öğrenin. Unutmayın uzun vadede insanları motive etmenin yolu kalbe dokunmaktan geçiyor, yalnız akla ve/ya cebe değil. Biz de öyle diliyor ve üzerimize düşen görevi memnuniyet ile kabul ediyoruz. Sesil Pir, Uzman Endüstriyel Psikolog, SESIL PIR Danışmanlık firması Kurucu Uzman Yöneticisi ve Semazen Yönetici Dijital İK Platformu Yöneticisi olarak çalışmaktadır. Kariyerine 1999 senesinde Deloitte & Touche ile Pazarlama Danışmanı olarak başlamıştır. Sonrasında Honeywell International, Cargill Inc., Microsoft Corporation şirketlerinde cesitli liderlik rolleri ile devam etmiştir. En yakın zamanda Novartis AG firmasının küresel İK Genel Müdürlüğünü yapmıştır. Minnesota Üniversitesi'nden İnsan Kaynakları ve Endüstriel İlişkiler üzerine, Harvard Üniversitesi'nden İsletme üzerine iki ayrı yüksek lisansi ve E. Michigan Üniversitesi'nden Psikoloji diplomasi bulunmaktadır. Çeşitli Uluslararası İK kitaplarına konuk yazarlık yapmis olan Pir, Harvard ve Hindistan İsletme Fakültelerinde ziyaretçi öğretim görevlisi ve Uluslararası Çalışma Örgütü Araştırma Kurulu üyesidir. Proje Yönetimi, Organizasyon, Liderlik ve Takım Anazlileri üzerine çeşitli sertifikalara sahip olmaktadır. Evlidir, eşi ile İsviçre'nin Zürih şehrinde ikamet etmektedir.


Delilikle dahilik arasında ince bir çizgi olduğu söylenir. Sonuç itibariyle hem deliler hem de dahiler sıra dışıdır, tuhaftır, tehlikelidir. Tehlikelidirler, çünkü ezberleri ve tabii konforları bozabilirler. Oysa insanların büyük çoğunluğu, kendilerini rahat hissettikleri konfor alanında kalmak ve mutlu mesut yaşamak ister. Rutin, insan canlısına rahatlık ve huzur verir. Ama acı gerçek şudur ki, hayatlar hiçbir zaman rutin devam etmez, illa ki bir aksilik çıkar. Kaos kozmosun düzenidir ve gerçekten huzurlu olanlar kaosla barışık olanlardır. Sanıyorum bizdeki bu yaklaşım delilikle dahilik arasındaki farkı anlayamamaktan kaynaklanıyor. Dahiler bir konuya takılıp onun üzerine yıllarca kafa patlatabilirler ki en büyük fikirler, sanat eserleri ve buluşlar da bu şekilde ortaya çıkmıştır fakat bu durum sıradan insanlara delilik olarak görünür. Nitekim sıradan insan için esas olan uyumlu sosyal ilişkiler geliştirmek , sigortalı sabit bir iş bulup çalışmak ve hayırlı bir kısmetle evlenip çoluğa çocuğa karışmaktır. Oysa sıra dışı insanlar pek kimseye karışmazlar, çünkü kendi gündemleri vardır. O gündemle o kadar meşguldürler ki günlük hayatın rutinleri onları pek ilgilendirmez. İlgilendikleri konu üzerinde çalışırken yemeyi-içmeyi, yedirmeyi-içirmeyi, uyumayı, hatta üremeyi unuturlar. Bu da onları temel ihtiyaçlarını dahi karşılamaktan aciz delilere dönüştürür. Etraf akılsız insan dolu, bizim delirmeye değil akıllanmaya ihtiyacımız var! diyebilirsiniz. Akıl köken olarak bağlamak sözcüğünden türemiş bir kelime ve kendini kontrol etmeyi, dürtüsellik yerine rasyonel davranmayı ifade ediyor. Akıllı olmak topluma uyumlanmamız ve toplumsal düzenin devamı için hayati bir özellik. Fakat sorun şu ki topluma uyumlanırken kendi bireyselliğimizi kaybederek benliğimize ihanet edebiliyoruz. Akıllı olup etrafına uyumlanarak kendi umutlarından, hayallerinden ve potansiyellerinden vazgeçen pek çok insan, gençliklerinde akıllı oldukları için derin üzüntü duyabiliyor. Keşke biraz da delilik etseymişim! diyen o kadar çok insan gördüm ki, akıllıların buna pişman olduklarını rahatlıkla iddia edebilirim. Bu nedenle özgün varlığımızı korumak adına bazen deli olmak akıllı olmaktan çok daha akıllıca olabilir. İnsanın mutluluğu için nihai olarak gereken şey kişinin kendini gerçekleştirmesidir. Kendini gerçekleştirmek ise ancak kendine sahip çıkmakla olur. Topluma fazlasıyla uyumlanan insanlar kendilerini gerçekleştiremezler ve son kertede mutsuz olurlar. Hayatı bayram tadında yaşamak için kişinin özgür olması, özgün varlığını ortaya koyması ve kendine has potansiyellerini gerçekleştirmesi gerekir. Bunu yapabilen kişinin her günü bayramdır. Tüm hayatımızın bayram olması için biraz deliliğe cesaret edelim. Kastım başkalarına zarar verecek ve toplum düzenini bozacak tahripkar davranışlar sergilemek değil. Ben benim diyebilmek ve kendine sahip çıkmak için gerekirse normları reddetmek. Çünkü bu hayat bir kere yaşanıyor ve hepimiz önce kendimize karşı sorumluyuz. Kendimiz bizim için en değerli varlık ve kendisi olmayanın hiçbir şeyi olmuyor. O halde kendimiz için, yaşasın delilik! Eğer bu yazı ilginizi çektiyse sıradaki yazımız sizin için geliyor: Ah Haluk Abi Aşk Olsun!


Yeni bir çalışma, depresyona dair en etkili ilaçları bir kez daha hatırlatıyor: Harekete geçmek ve sağlıklı sosyalleşme. Massachusetts General Hospital araştırmacıları, yetişkinlerde depresyonu önleyebileceği düşünülen yüzden fazla farklı faktörün etkilerini araştıran bir çalışmaya imza attılar. The American Journal of Psychiatry dergisinde yayınlanan çalışmada, araştırma ekibi sosyal bağlantıyı depresyon için en güçlü koruyucu faktör olarak belirledi ve TV izleme, gündüz kestirmek gibi hareketsizlik faaliyetlerini azaltmanın da depresyon riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermiş oldu. Harvard TH Chan Halk Sağlığı Okulu psikiyatri bölümü araştırmacısı ve makalenin başyazarı Doktor Karmel Choi, Depresyon dünya çapında yetersizliğin önde gelen nedenidir, ancak şimdiye kadar araştırmacılar, genellikle sadece bir veya iki alanda yalnızca bir kaç risk ve koruyucu faktöre odaklanmışlardı diye belirtirken, Çalışmamız, depresyon riskini etkileyebilecek farklı faktörlerin bugüne kadarki en kapsamlı resmini sunuyor. diyor. Araştırmacılar iki aşamalı bir yaklaşım benimsemişler. İlk aşama, sosyal etkileşim de dahil olmak üzere depresyon geliştirme riskiyle ilişkilendirilebilecek farklı faktörleri sistematik olarak taramak için Birleşik Krallık Biobank'ta sosyal etkileşim, medya kullanımı, uyku düzeni, diyet, fiziksel aktivite ve çevresel maruziyetinde dahil olduğu 100.000'den fazla katılımcının bilgilerini içeren bir veri tabanından yararlanmışlar. Maruziyet Çapında İlişkilendirme Taraması olarak bilinen bu yöntem, hastalık için genetik risk faktörlerini belirlemek için yaygın olarak kullanılan Genom Çapında İlişkilendirme Çalışmalarına benzer bir mantığa sahip. Çalışmada öne çıkan bu sosyal faktörler, pandemi döneminde olduğu gibi arkadaşlardan ve aileden sosyal uzaklaşma ve ayrılık zamanında her zamankinden daha önemli bir hatırlatma içeriyor. Çalışmanın sonuçları aynı zamanda genetik kırılganlık veya erken yaşta travma nedeniyle daha yüksek depresyon riski altında olan bireyler için bile sosyal bağlantının koruyucu etkilerini açıkça gösteriyor. Öte yandan, depresyon riskiyle ilişkili faktörler arasında TV izlemek için harcanan süre de karşımıza çıkıyor. Yazarlar, bu riskin kendiliğinden medyaya maruz kalmaktan mı yoksa TV önündeki geçirilen zamandan mı kaynaklandığını belirleyebilmek için ilave araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyorlar. Belki de daha şaşırtıcı olan, kısa gündüz uykuları ve düzenli multi-vitamin kullanımı eğiliminin, depresyon riskiyle ilişkili olduğunun ortaya çıkması! Ancak bu gibi faktörlerin depresyon riskiyle nasıl etkileştiğini belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var gibi görünüyor. Çalışmanın büyük veriye dayanan bu iki aşamalı yaklaşımı, diğer sağlık sorunlarının önlenmesi konusunda çok işe yarayacak bir metot olarak görünüyor.


Yapılan araştırmalar, depresyon ve anksiyete semptomlarının egzersizler ile hafifletildiğini ortaya koymaktadır. Birçok birey üzerinde yapılan gözlem sonuçları, depresyon belirtilerinin düzenli egzersiz programlarının uygulanması ile ortadan kalktığını gösteriyor. Depresyon sürecindeki kişilerin genellikle istedikleri en son şeydir egzersiz yapmak ve hareket etmek; ancak içsel motivasyon sağlandığında, egzersizin bu sürece birçok olumlu etkisi vardır. Düzenli şekilde yapılan egzersizler tansiyon sorunlarının, diyabet ve obezitenin ve daha pek çok sağlık sorununun önüne geçmektedir. Yaşanan sağlık sorunlarının önlenmesi ve iyileştirilmesi, egzersiz programları ile mümkündür. Depresyon, kaygı bozukluğu ve anksiyete konularında yürütülen çalışmalar, egzersiz programlarının hem fiziksel hem de psikolojik yararlarını vurgulamaktadır. Egzersiz yapmak, ruh halimizi iyileştirerek kaygıların azalmasına destek olmakta; hatta tekrarlanmasını önlemektedir. - Egzersiz sırasında iyi hissetmemizi sağlayan endorfin hormonları açığa çıkmaktadır ve huzur duygusunu artıran doğal beyin kimyasalları aktifleşmeye başlar. - Depresyon ve kaygı bozukluğunu tetikleyen olumsuz duyguları azaltır. - Özgüvenimizi yeniden inşa etmenin en kolay ve eğlenceli yoludur. - Vücudumuzun forma girmesi, kendimizi daha iyi hissettirerek depresyon belirtilerini azaltmada etkilidir. - Egzersiz yaptığımız ortamda oluşan sosyal etkileşim depresyonu hafifleten durumlar arasındadır. - Egzersiz yaparken çevremizde insanların olması, daha fazla gülümseme nedeni yaratarak kendimizi depresyon balonundan çıkarmayı sağlar. - Kaygı bozukluğu ve depresyon gibi süreçlerin yönetilmesi, olumlu davranışların çoğaltılması ile mümkün olmaktadır ve egzersiz olumlu ruh halini bedenimize taşır. - Fiziksel Aktivite: Bedenimizdeki kasları çalıştıran, enerji harcarken yaşam enerjimizi yükselten aktivitelerdir. İş yerinde, evde ya da açık alanda yapılabilir. - Egzersiz Programları: Fiziksel bütünlüğümüzü geliştirmek ya da sürdürmek amacıyla yapılan, planlanmış ve belirli periyotlarla devam eden, tekrarlanmış beden hareketlerinin bütünüdür. Egzersiz kavramı genellikle, bir spor salonunda çalışma yapmayı anımsatır. Ancak egzersiz programları, birçok farklı strateji ile uygulanan programlardır. Koşu yapmak, ağırlık kaldırmak, basketbol ya da voleybol oynamak kalbimizin daha hızlı atmasını sağlayan egzersiz aktivitelerinden bazılarıdır. Bahçemiz ile uğraşmak, arabamızı yıkamak, sokağımızda kısa yürüyüşler yapmak ise fiziksel aktivite örnekleri arasında bulunmaktadır. Her iki seçenek de depresyon ve anksiyete süreçlerinde iyileşmeyi destekleyen yardımcı araçlardandır. Yapılan araştırmalarda gördüğümüz üzere, haftada 3 ile 5 gün arasında, günde 30 dakika kadar ya da daha fazla egzersiz yapmak, depresyon semptomlarını önemli ölçüde azaltır. Eğer bu sizin için biraz fazla geliyorsa, ilk etapta 10 ile 15 dakikalık egzersizlerle de başlayabilirsiniz. Burada önemli olan, içsel motivasyonunuzu harekete geçirecek, size en uygun olan yöntemin seçilmesidir. Egzersiz yapmak için motive olmaya ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsanız, aşağıdaki önerilerden size uygun olanını değerlendirebilirsiniz. - Neyi sevdiğinizi belirleyin: En çok hangi fiziksel aktiviteden keyif aldığınızı belirlemek, motivasyonunuzu harekete geçirecek tetikleyici olabilir. Bu aktivite belki kısa yürüyüşler, belki koşu belki de yüzme olabilir. Keyif aldığınız şeyi yapıyor olmak, motivasyonunuzu sürdürmeyi de destekleyecektir. - Ruh sağlığı için profesyonel destek alın: Bazı zamanlarda profesyonel destek almak, yaşanan sürecin çok daha kolay ve hızlı bir şekilde dönüştürülmesini sağlayabilir. Size özel egzersiz programını, gün içinde uygulamak istediğiniz fiziksel aktiviteleri rehberiniz ile konuşabilir, daha sağlıklı kararlar verebilirsiniz. - Hedeflerinizi doğru tanımlayın: Egzersiz planınızı oluştururken makul hedefler belirlemeye dikkat edin. Yapmak zorunda olduğunuz değil, başlangıçta neyi ne kadar yapabileceğiniz daha önemlidir. Haftada sadece 2 gün egzersiz yapmak sizi motive ediyor ise bununla başlamalısınız. Yüksek hedefler koyarak bunları hayata geçirememek, kendinizi daha kötü hissetmenize neden olur. Bu yüzden hedeflerin her zaman doğru belirlenmesi, süreci destekleyecektir.


Sevgili kardeşim, sana böyle eğri büğrü yazıyorum, kusuruma bakma. Hastalığın etkisiyle ellerim titrek, bedenim mecalsiz. Bu çağda mektup da nereden çıktı deme lütfen; on yıl sonra sana yazmışım, telefon mesajıyla, e-postayla olmazdı o iş. On yıl olmuş değil mi sahi? Bu hayırsız kardeşin, işten güçten vakit bulup sana yazabilmek için hastalığa düşmeyi, ölümden dönmeyi, tecritte geçireceği günleri beklemiş meğer. On yıl öncesi... Bir yandan çalışırken bir yandan da şirketin üniversite burs sınavını kazanınca, her şey ne kadar da güzel olacak gibi gelmişti. Yeni evliydik ikimiz de, çocukluktan beri kadim dostlardık, sen çok aldırış etmedin sınava, ben hayatım ona bağlıymış gibi çalıştım. Sonrasında güzel günler gelecekti. Güzel günler geldi kardeşim! Ama hiçbiri beni evde bulamadı. Gelen o güzel günlerin hiçbirinin keyfini sürmemişim ben. Hep gelecekte gelecek başka ve daha güzel günlerin peşindeymişim. Yokuş yukarı nefessiz koşarken yine de güzelmiş o mücadele kardeşim. Çıkmak zor ama inmek daha zormuş. Üniversiteyi sonradan bitirdim diye eksik gördüm kendimi hep. Eşim üniversite mezunu değil diye, diğerlerinin yaptığı tatilleri borçlar yüzünden yapamıyorum diye, çocuğumu özel okula gönderemedim diye, İngilizcem sonradan öğrenilmiş ve kırık dökük diye... Neyim eksikse hep onu görmüşüm. O yüzden be kardeşim, başka çarem mi vardı, hep daha çok çalışmalıydım. Bilemedim bana niye bu şansları veriyorlardı ki, hep eksiktim, hep kendimi daha iyi göstermeliydim, haksız yere geliyordum bir yerlere, bana ait değildi bunların hiçbiri, benim değildi, benden değildi, buralara haksız yere konmuştum hep. Fark edilmesin diye, elimden alınmasın diye, kaybetmeyeyim diye, sürekli ve burnum kanarcasına çalışmalıydım. Borçları bitirdim yetmedi. Para biriktirdim yetmedi. Evimi aldım yetmedi. Çocuğumu sonunda özel okula gönderebildiğimde bu sefer de yurtdışına dil okuluna gönderemedim be kardeşim! Eksiktim hep, geride kalıyordum, yetmiyordum. Yetiyordum belli ki birilerine. Eşim memnundu ama o nereden bilecekti ki! Çocuğum seviyordu beni, ama o ne bilsindi ki geriden başlamış olmanın eksikliğini! Yöneticilerim seviyordu beni, beğeniyordu, terfiler veriyorlardı belli ki yetiyordum onlara da. Ama ben kendime hiç yetemedim ki be kardeşim. Hep eksiktim. Elde etmem gereken daha fazlası vardı hep. Yanlış anlama be kardeş, tamahtan değildi o zaman bile, vallahi. Sadece, ne biliyim daha iyisini daha fazlasını elde edebileceğimi göstererek aslında elimdekine hakkım olduğunu ispat etmeye çalışıyordum. Haklı çıktığım ortadaydı işte, bu koca şirkete, bu koca holdinge bile güven yoktu! Elde etmek için çırpındığım şeylerin bile güvencesi yoktu işte. Dünyaya bak abi! Koca koca gelişmiş ülkeler dizlerinin üzerine çöktü. En büyüklerinde bile on bin on bin zıplamaya başladı ölüm istatistikleri. Sonra uzaktan çalışma dediler, feleğimiz iyice şaştı. Deli gibi çalışmalıydım. Ama ben zaten deli gibi çalışıyordum. Daha ne kadar deli gibi çalışabilirdim ki? Zaten korkuyla yaşıyordum, daha ne kadar korkabilirdim? Zaten kaygıya boğazıma kadar batmıştım, tepeme kadar mı batacaktım? Bunları tabii şimdi düşününce böyle yazabiliyorum. Hastalık sağ olsun. Kaymış şirazeme tekmeyi koydu da kendime geldim. O zaman böyle düşünemiyordum. Dünya yıkılıyordu abi! Amiral gemisi şirkette kısa çalışma ödeneğiyle birkaç ayımız geçmişti. Böyle çalışmayacaktım, böyle çalıştırmayacaktım da ne yapacaktım! Yokuş oralarda bir yerde bitti sanırım. Düz gittim önce. Sonra aşağı doğru hafif bir eğim başladı. Bitişik toplantılar yapa yapa o toplantıların aksiyonlarıyla ilgili çalışmalar gecelere sarktı. Gece 11'e kadar çalışmalar, 12 oldu, 1 oldu, 2 oldu. Bir yandan çocuğun okulu bir açılır bir kapanır, ödev yapıyor mu, sınav oldu mu olacak mı, olmadan rastgele notlar mı verecekler belirsiz. Bir yandan eşim takmış kafaya hastalığı, eve giren çıkan sıkı yönetim. Her gelen poşeti paketi bile sabunlar yıkar. Aynı evin içinde birbirimizin yüzünü görmez olduk zaten. Ben hiç sevmezdim kendimi. Daha da ezik, suçluluk dolu, eksikliğini hayvan gibi çalışmaya gömen bir insan olup iyice çirkin bir mahluka dönüştüm be abi. Ne yediğimi ne kadar yediğimi bilmez oldum, elimin altında sürekli bir şeyler. Kilo aldım. Uykuyla problemlerim vardı hep zaten, gözlerim ekrana çakılı kalmaktan akmış halde yattığımda bile uyuyamaz oldum. Ve abi var ya ufacık şeylere takmaya başladım, bağırdım çağırdım. Yokuş yukarı bitmişti ya abi, düz gitmişti biraz işler, sonra hafiften aşağıya eğim başlamıştı. O eğim durmadı abi, arttı. İyice yokuş aşağı gidiyordum artık. Çocuğun okulunu dert etmeye tutunmaya çalışıyordum ben be abi. Dünyam yıkılıyordu bari o basit endişeye tutunayım dedi beynim herhalde. Neyse abi işte, yokuş aşağı depresyonun, ağır depresyonun kucağına doğru, o korkunç sevgilinin bataklık yatağına doğru kayarken bir ağaca tosladım: Corona'ya yakalandım. Köprüden önce son çıkış! Depresyondan önce son durak! Şimdi var ya abi, ben nefes alıyorum ya! Hırıltılı biraz, hala ara ara öksürtüyor. Ciğerlerimde belki hasar kalacak. Ama abi ya, nefes alıyorum ben nefes! Bu can tende durdukça! Hayat pek güzel! Teşekkürler Mustafa bey, hastanede Corona tedavisi görürken yazınız denk geldi. Tam isabet bir yorum olmuş. Hayat çok güzel. Acil şifalar dilerim. Sağlığınızda izi bile kalmadan, farkındalığınızda güzel olumlu izlerle atlatmanız dileğiyle. Bu yazıdan, 21. yüzyılda yaşayan evli ve çocuklu bir babanın, bir erkeğin, hayatında karşılaşabileceği güncel problemleri; kendisinde eksiklik olarak görebileceği şeyleri; eksiklik olarak düşünmek istediklerinin ise onu nerelere, hangi ruh hallerine hatta ve hatta depresyonun soğuk kollarına kadar sürükleyebileceğini öğrendim. Koronaya yakalanmanın bile yaraya merhem olabileceği şirret bir hastalığın o son çıkışını buradaki gibi neon tabelalarla aydınlatalım. Uzun farlarımız açık değilken bile görelim; görelim ki; o son çıkıştan çıkabilelim. Zihinsel durumların bazıları herkesin her an başına gelebilecek şeyler. Pek çok zihinsel özel durum, genetik yatkınlığınızın epeyce bulunmasını gerektirir ya da bazı özel koşulları sağlamanızla gelişir. Mesela şizofren olma riski genetikle yakından bağlantılıdır ya da alzheimer için belirli bir yaşa gelmiş olmanız riski belirginleştirir. Majör depresyon zihinsel durumlar içinde çok ayrı bir yerde. Biraz bağımlılık gibi. Tüm insanların kıyısında dolaştığı zihinsel durumlar bu ikisi: Majör depresyon ve bağımlılık. İnsanların pekçoğu majör depresyonun bir gününü bir şekilde deneyimleme şansına sahip olsalardı, yaşamlarını çok farklı sürdürürlerdi. Son çıkıştan çok daha önce o yollardan uzak durmaya çalışırlardı. Riski hissettirebildiysem ne mutlu. Yorumunuz için teşekkürler.


Destekli yaşam evleri İngiltere'de yetişkin otizmli bireylerin bağımsız olarak yaşadığı evler. Evde yaşayan otizmli bireylerin, haftanın en az 4 gününde ev dışı aktivitelere katılması sağlanmak zorunda. Bu aktiviteler müzik, sanat, alışveriş, müze gezisi, tiyatro veya sinema gibi sosyal aktivitelerden oluşuyor. Kalan günlerde bahçede parti, mangal gibi etkinlikler yapılıyor. Gençler ev için alınması gerekenleri birlikte markete ya da pazara giderek kendi zevklerine göre seçiyor. Yemeklerini kendi isteklerine göre hazırlıyor, menülerini kendileri belirliyorlar. Evin tüm işlerinden de kendileri sorumlu. Her birey kendi şahsi odasını temizlediği gibi, ortak alanların temizlik ve düzenini de birlikte yapıyorlar. Otizmli bireylerin yanında, o bireyin her şeyinden haberdar olan, tüm gününü düzenleyen ve onu çok iyi tanıdığı için o bireyle çalışacak herkesin oryantasyonunu sağlayıp nasıl davranmaları gerektiği konusunda bilgilendiren bir anahtar özel eğitim uzmanının yanı sıra her an yanlarında olan üç vardiya değişen eğitimcileri var. Otizmli bireyin ihtiyacına göre haftada bir ya da birkaç kez gelen dil konuşma terapisti, yutma bozuklukları terapisti, tırnak kesme uzmanı, ortopedisti, ayakkabıcısı, diyetisyeni, diş hekimi gibi farklı uzmanları da düzenli olarak bireyleri görüyor. Uzmanların desteğiyle insani kaliteli ve bağımsız yaşam koşullarına sahip olmaları sağlanıyor. Uzmanların hepsi otizm ve görecekleri bireyin özel hassasiyetleri konusunda eğitimlere katılmış olmak zorunda. Hassasiyetlerine duyarlı bir yaklaşım sergileyerek ortaya çıkabilecek problemleri önlüyorlar. Tırnak kesme diş hekimi ve hatta bit temizleme uzmanları bireylerin ihtiyaçlarını incelikle karşılıyor. Önlenemeyen bazı durumlar için ise tedbir alıyorlar. Örneğin kan vermek istemeyen otizmli bir bireyin aile hikayesinde şeker ya da tansiyon gibi bir hastalık varsa, diyetisyen ile ortak bir plan oluşturarak hastalık yoksa önleme, varsa ve bilinemiyorsa da tedavi amacıyla özel diyetler uygulanıyor. Aktiviteler için gittikleri her mekan otizmli bireylerin hassasiyetlerine uygun hale getirilmiş ve bu mekanlarda çalışan her kişi otizm konusunda ve gelecek otizmlilerin özel hassasiyetleri konusunda eğitim almış. Bir problem davranışı ortaya çıkması durumunda nasıl müdahale edebileceklerini biliyorlar ve mekan da bu müdahale planlarına uygun şekilde düzenlenmiş. Bu aktiviteler sırasında da birer uzman otizmli bireylerin yanında destek için bulunuyor. Katılacağı aktiviteler aile ve uzmanların katılımıyla oluşturulan yıllık plana sadık kalınarak haftalık program şeklinde oluşturuluyor. Bu program ile ilgili aile bilgilendiriliyor ve aile ziyaretleri, otizmli bireyin aktivite ve partilerden mahrum kalmaması için bu programa uygun şekilde planlanıyor. Bu evlerde kalmak zorunlu değil, gündüzlü olarak da otizmli bireyler katılım sağlayabiliyor. Fakat sunulan imkanlar ve bağımsız yaşamanın verdiği özgürlük ve huzuru düşününce, bireylerin neden aile ziyaretlerinden sonra aileleriyle kalmak yerine kendi evlerine dönmek istediklerini anlamak zor değil. Bütün bu imkanlar nasıl sağlanıyor sorusuna gelecek olursak, otizmli bireylere devletten maaş bağlanmakta. Ev, aktiviteler, uzmanlar ve eğitimler gibi tüm masrafları bu maaşlarından karşılanıyor. Yılda bir kez bir haftalık tatilleri de yine aynı maaş ile ve otizmli bireyin seçimine göre planlanıp ödeniyor. Tatil için otizmli bireyin dünya üzerinde istediği herhangi bir yerde bulunan otizm dostu oteller tercih ediliyor. Tatil sırasında bir eğitimci de kendisine eşlik ediyor. Eğitimcinin tatil masrafları ve mesaisi de yine aynı maaştan ödeniyor. İngiltere'de destekli yaşam evlerinin yanı sıra yüksek işlevli bireyler için bağımsız yaşam evleri, ve otizmden daha yoğun etkilenen bireyler için de bakım evleri mevcut. Bizim çocuklarımızın neyi eksik konusuna gelirsek, hiçbir şeyleri. Sadece yapılması gereken bolca çalışma ve düzenleme var. Etik olmayacağı için evlerin içini paylaşamıyorum. Sevgiler.


Bazı ilginç kavramlar vardır ki zıtları ile var olurlar. Güzelin çirkin yoksunu olması, iyinin kötü barındırmayan demek olması, karanlığın ışık olmadığı zaman belirmesi ve bunlar gibi diğer zıtlıkların hepsi buna bir örnek. Bugün özellikle bir zıtlığı konu edinmek istiyorum, bu zıtlığı anlamamız için benim de hayran olduğum ve son birkaç yıldır medyayı kasıp kavuran minimalizm akımına bir göz atalım. Minimalizm: Daha Çok Uğruna Aza Sahip Olmak! Minimalist yaşam tarzı deyince kafalar biraz karışabiliyor. Hiç kimse minimal, içi boş ve yoksunluklardan ibaret bir hayat yaşamak istemez. Tam tersine, olabildiğince tam gaz, hatıralar ve mutluluklarla dolu bir hayat tercih edilir. Fakat minimalizmin anlamı da zaten bu değil. Minimalizm, sadece etrafınızdaki eşyalardan kurtulmaktan ibaret değil, önemli olan noktalara odaklanabilmek için gereksiz olan eşyalardan kurtulmaktır. 35 tane ayakkabınız varsa bunu 5 tane çok kullandığınız ayakkabıya indirmektir. 6 tane gözlüğünüz varsa, en fazla kullandığınız bir tanesini seçmektir. Kullanmadığınız birçok eşya ile yaşamak yerine kullandığınız az ama kaliteli eşyalarla hayatınızı idame ettirmenizdir. Daha az uğruna daha az değil, daha çok uğruna daha aza sahip olmaktır. Bu yazının başında zıtlıklardan bahsettik, bu da beni ortasında bulunduğumuz ve harıl harıl işleyen tüketim çağına getiriyor. Her şey tek kullanımlık olmuş durumda. Al, 3 ay sonra at. Alınan kıyafetler 2 ay boyunca kullanılıyor, sonra modası geçti putu kapıdan selam söylemeye geliyor ve 3-4 kere kullanılmış bu kıyafet kenara fırlatılıyor. Aldığınız yeni elbisenin yeni bir ayakkabıya, çantaya, kolyeye ihtiyacı var. Tüketim denince de aklıma Denis Diderot adlı Fransız filozoftan başkası gelmiyor. Kendisi, şu an Diderot etkisi dediğimiz, aşırı tüketimin altında yatan motivasyonu konu edinen bir fenomeni ortaya atmıştır. - Misafirlik, bayram ya da bir düğün için kendimize yeni bir kıyafet alırız ve ardından ona uyan ayakkabılara sahip olmak içinde alelacele ayakkabıcıya koşarız. - Eskimiş nevresim takımını değiştirdik diye bütün yatak odası takımını da değiştirmeye karar veririz. - Yeni bir telefon aldıktan sonra normalde ihtiyaç duymadığımız yeni kılıflar, koruma ekranları ve aksesuarlar alırız. - Üniversiteye girdikten sonra bu yeni başlangıcın coşkusuyla yeni bilgisayar, kıyafetler, ayakkabı, telefon, defter ve kalem alırız. Denis Diderot Eski Sabahlığım İçin Pişmanlık makalesinde tamda bu gözlemlediklerini konu ediniyor. Anlatılanlara göre, Diderot arkadaşından nazik bir jest olarak yeni ve zarif bir sabahlık alır. Ancak, bu yeni sabahlığı ile Denis, diğer tüm eşyalarının ona kıyasla sıkıcı ve soluk görünmeye başladığını fark eder. Onları hepsini hatta duvarlardaki sanatı bile değiştirmeye başlar. Ve hikayenin sonunda Denis, Eski sabahlığımın mutlak ustasıydım, ancak yenisinin kölesi oldum der. Bizde aldıklarımızın kölesi olmayalım, maddi hazlar bizi kör ediyorsa bunun ne kadarına gerçekten haz diyebiliriz ki! Bu yazının başında zıtlıklardan bahsettik. Peki ya Diderot etkisinin başka, paralel ya da hayali bir evrende zıt bir kullanımı olsaydı? Hayali bir efkarlar aleminde Diderot etkisi yeni düşüncelerin yeni düşünceler ve daha fazla fikirlerin oluşmasına yol açtığı bir etkiyi açıklıyor olabilirdi. Bu hayali evrendeki Diderot etkisi, tüketimin köleleştirici etkisini açıklamak yerine belki de üretimin yüceliğini açıklardı. Nasıl da güzel bir bakış açısı olmuş, kaleminize sağlık👌🏻Ancak bir çevirmen olarak küçük bir ayrıntıyı belirtmeden geçemeyeceğim; orjinalinde I was absolute master of my old dressing gown cümlesindeki master bu bağlamda usta değil de efendi olarak çevirildiğinde anlam daha kuvvetli olacaktır diye düşünüyorum. Okuduğunuz için çok teşekkürler! Görüşleriniz çok önemli Merve Hanım. Tavsiyenizi not ettim, bundan sonra buna dikkat edeceğim.