Nietzsche Ağladığında bu cümleye yakışan kitaplardan biri. Yani ciddi anlamda kafa sarsıcı! I. Yalom'un, Nietzsche ve Bruner arasında kurduğu diyaloglardan oluşan, edebiyatı felsefe ve psikoloji ile buluşturan en ünlü eseri diyebiliriz. Yalom bu eserini kendisiyle ve hayatla yüz yüze gelmekten çekinmeyenlere... diye ithaf etmiştir. Kendimizi, kitabı okurken anlamların bizde ne uyandırdığını ve ne hissettiğimizi bulmaya çalışmakla meşgul etmek, bize o kitabın derinliğini gösterir. Kendisiyle ve hayatla yüzleşmeye gelmiş bir insan, kitabı bir kağıt yığınından çok, bedenine eklenmiş bir uzuv gibi görmeye başlar. Kitabın ana karakterlerinden biri olan Nietzsche, kendini acı hakikatleri söyleyen bir öğretmen, rağbet görmeyen bir kahin olarak tanımlıyor. Nietzsche, yalnızlığı seçmiş, acılarıyla barışmış; onun tek sahip olduğu şey ise valizi ve kitaplarıdır. Geleneksel değerleri ve evlilik gibi kurumları reddetmiştir. Yaşadığı çağın çok ötesinde düşünen bu adama karşılık olarak bugün geldiğimiz noktada, onun gibi düşünen insanların sayısında ciddi bir artış vardır. İnsanlar artık özgürlük adı altında inzivaya çekilmeyi seçiyorlar. Bu sadece bedenen yaşanan bir hadise değil, ruhen de inzivaya çekiliyorlar. Yalnızlığıma yenilip, düşkünlüğümü başkalarına anlatacak olduğum ender zamanlardan sonra, hep kendimden nefret etmişimdir. Bizim de böyle hissettiğimiz zamanlar olmuştur. Yazar bu durumu, güç kavramı ile açıklamıştır. Hiçbir şey her şey demektir! Güçlenmek istiyorsan, önce köklerini hiçliğin derinlerine gömmeli ve en yalnız yalnızlığınla yüz yüze gelmeyi öğrenmelisin. Yazının en başında da bahsettiğimiz yazarın sözüyle tekrar karşılaşıyoruz. İnsan, öncelikle kendiyle dürüst şekilde yüzleşip, kendini en saf haliyle iyi ve kötüsüyle kabullenmeli. Başka insanların onu kabullenmesini, onaylamasını beklememeli. Böylesi sadece kendini kandırmaktır. Sahtedir. Koca bir ömrün içinde bizi birkaç ay veya birkaç yıl götürür bu durum. İnsan, sonra yine üzüntü duvarına toslayacaktır. Onun için öncelikle kendinizden hoşlanın! İnsanın özünde yalnız olduğunu kabullenin. Ancak bu şekilde özgürlüğe yelken açabilirsiniz. Nasıl özgür olunacağını sana ben anlatamam, Mathilde. Senin yolunu ben tasarlayamam, çünkü o zaman senin yolun olmaz. Ama yeterince cesaretin varsa, kendi yolunu kendin bulursun. İnsan kendi yolunu kendisi bulmuyorsa, başkalarının onun hayatında üstünlük kurmasına izin vermiş olur. Aslında hayatımızdaki tüm ilişkilerin temelinde bu hakimiyet çabası vardır. Neredeyse çoğu insan, arzu ve korkuları dışında diğer insanlarla güçlü bir bağ kuramıyor. Çünkü arzu ve korkuların temelinde, hakimiyet fikri vardır. Hepimiz bazen birileriyle o kadar yakınlaşırız ki hiçbir şey engellenemiyormuş gibi görünür, bizi ayıran küçük bir köprü vardır, o kadar. Ama sen tam bu köprüye adım atacakken sana şu soruyu sorsam: Bu köprüyü geçip bana gelir misin? İşte o anda artık bunu istemeyiverirsin, sorumu tekrarlasam öylece suskun kalırsın. O andan itibaren aramıza dağlar ve azgın nehirler girer, bizi ayıran ve yabancılaştıran duvarlar bitiverir önümüzde ve bir araya gelmek istesek de artık yapamayız. Ama o küçücük köprüyü düşündüğünde, sözcüklere sığmayacak kadar büyüyüverir gözünde; yutkunur ve şaşar kalırsın. İnsan ilişkilerinin temelinde, yine insanın özü yatmaktadır. Bu özü de ancak kendimiz keşfedebiliriz. Bütün bu yazılanları, Nietzsche'nin amor fati deyimiyle özetleyebiliriz. Yani, kaderini sev... Bütün işin sırrı bu.


Bir başyapıt niteliğinde olan Zafer Yolları filmi Stanley Kubrick önderliğinde, Paths of Glory adlı romandan esinlenerek gerçek bir hikayenin üzerine işlenmiştir. 1957 yapımı olan film; 1. Dünya Savaşı sırasında alınması imkansız olan, Alman askerlerinin elinde bulunan Ant Tepesi'ni almak için görevlendirilen Fransız askerlerinin çaresiz bekleyişiyle başlar. Albay Dax: Ne kadar destek Alacağız. General Mireau: Size verecek desteğim yok. Albay Dax: Ben önünde bayrak sallayarak heyecanlandırabileceğiniz bir boğa değilim. Albay Dax: Fransız bayrağına saygısızlık etmem. General Mireau: Vatanseverlik eski bir moda olabilir ama vatansever bir adam dürüst bir insandır. Albay Dax: Herkes böyle düşünmez. Samuel Johnson başka şeyler söyledi. Albay Dax: Vatanseverliğin bir hainin son sığınağı olduğu. Özür dilerim kişisel bir şey kastetmedim. Kubrick, bu filminde daha çok savaşın yarattığı psikolojik duruma değinmiştir. Yakın plan çekimlerle gösterilen asker yüzlerinde, çaresiz ve acı bir ifade vardır. Ne uğruna, kimin uğrana savaştıklarını bilmeden beklerler. Ant Tepesi için savaşılacak gün geldiğinde ise yoğun bombardımana tutulurlar. Bulundukları yerde hareket dahi edemezler. Üzerlerine ölmüş arkadaşlarının bedenleri düşer. Karşı saldırı emri geldiğinde ise reddederler. Yaşanan bu durumu ve planlarının yolunda gitmemesini askerlere mal etmek isteyen General Mireau ve Broulard, askerleri korkaklıkla suçlayarak infaz etme kararı alırlar. Halktan tepki çekmemek için her birlikten kurayla birer asker seçilir. General Bruolard: Disiplini sağlamanın bir yolu vardır; arada sırada bir adam vurmaktır! Kurşuna dizilecekleri gün yaklaştıkça Albay Dax onları kurtarabilme adına askeri mahkemede savunma avukatı olarak yer alır. Ancak dava mahkemeye gelmeden önce karara bağlanmıştır bile. Çaresizce infaz günü beklenir. Albay Dax: İnsanlığımdan utanacağım zamanlardan olmuştur ve bu da onlardan biri. Askerler kurşuna dizilecekleri sabahı beklerken iki general şık davetlerde içkilerini yudumlamaktadır. Sabaha karşı peder askerlerin yanına giderek günah çıkarmalarını söyler. Askerlerden er Ferol ise pedere sorduğu soruyla bütün atmosferi değiştirir. Basın muhabirleri ve subayların hazır bulunduğu toplanma alanında askerler kurşuna dizilerek infaz edilir iki general yemeklerini yerken bu durumdan büyük zevkle bahsederler. General Mireau: Adamlar mükemmel öldüler. Her zaman birinin çıkıp da herkesin tadını kaçırarak bir şey yapma ihtimali vardır. Ama bu sefer her şey yolunda gitti. Filmin sonlarına doğru arkadaşları öldürülen askerler, bir barda ellerinde içkileriyle esir düşen bir Alman kadının sahnelenmesini beklerler. Kadının sahneye çıkmasıyla askerlerin sözlü tacizleri başlar. İştahla sahnedeki kadını seyredip ondan dans etmesini ve şarkı söylemesini isterler. Kadın gözyaşları içerisinde yerel, hüzünlü bir Alman şarkısı söylemeye başlar. Askerler, bir süre sonra fark etmeden şarkıya eşlik ederler. Ve çoğunun gözleri yaşlıdır. Dilini, kültürünü bilmedikleri bir halkın şarkısında bütünleşmiştir herkes. Çıkar sahiplerinin savaşında ölen askerlerin dramı, Kubrick'in yalın anlatımıyla ayrı bir duyguya dönüşmüştür. Kuşkusuz, hem yapım kısmında hem de oyunculuk kısmında yer alan Kirk Douglas'ında etkisi de oldukça büyüktür. Nitekim filmde yaşanan olaylar, 1914 yılında Fransız ordusunda birebir yaşanmıştır. Bu nedenle Zafer Yolları'nın tarihsel önemi büyüktür. Filmin anti-militarist yapısı, ilk zamanlar rahatsız edici bulunmuş ve yasaklanmıştır. Sonraları kültürel ve tarihi bir öneme kavuşan film, koruma altına alınmıştır.


Yurdundan, topraklarından sürgün edilenlerin fotoğrafçısıdır David Verberckt. Doksanlı yıllarda savaşların sürdüğü ve hala sürmekte olduğu yerlerde insanların kaderlerine tanıklık etti. 2013 yılında ofisini terk ederek çatışmaların sürdüğü bölgelerde yaşamaya başladı. Böylelikle Verberckt'in kendisi de savaşın içerisinde bir mülteci oldu. Sanatçı; göçmenleri, mültecileri Bihari ve Rohingya'nın mevsimlik işçilerini tüm hikayeleriyle fotoğraflarına yansıttı. Bu fotoğrafların arasında dikkat çeken başka görüntüler ise kuşkusuz; azınlık durumuna düşen etnik gruplar, Dağlık Karabağ'ın sessiz sokakları ve Filistin'in yıkılmış evleridir.


Post-empresyonizm akımının en büyük temsilcisi Hollandalı ressam Vincent Van Gogh'un bir cinnet anında kestiği kulağının sırrı tam 128 yıl sonra aralanmışa benziyor. Van Gogh ile ilgili kaleme alınan bir kitap yardımıyla aralanan sır perdesinde Van Gogh'un kesik kulağını gönderdiği genç kadının kimliğinin Gabrielle Berlatier'e ait olduğu belirlenmiş. Kitaptaki ayrıntıları inceleyen araştırmacılar Gabrielle'in kayıtlarına ise bir süre tedavi gördüğü Paris'teki Pasteur Enstitüsü'nden ulaşmışlar. Açıklama yapan Art Newspaper araştırmacısı Martin Bailey: Gabrielle Berlatier ismini bularak sırrın sadece bir kısmını aydınlattık, bundan sonraki adımımız ise Van Gogh ve Berlatier arasındaki ilişkiyi aydınlatmaktır. cümleleriyle Van Gogh'un kesik kulağının sırrının tam tamıyla çözülemediğinin ve çalışmaların devam edeceğini belirtmiştir.


Litvanya fotoğrafçısı Vitaly Butyrin, dünyanın önde gelen bilim kurgu fotoğrafçılarından biri. Eserlerindeki gerçek imgeleri grafiksel imajlarla değiştirerek sürreal bir yapıya dönüştürüyor. Görüntünün kesintisiz bir baskıya dönüştürülmesini sağlamak için kompozit bir fotoğraf oluşturuyor. Vitaly Butyrin'e göre fotoğraf gerçekliği düzeltir, fotoğraf görüntüsü bir zamanlar fiziksel olarak mevcut olduğu gibi bir nesnenin veya durumun güçlü bir şekilde benzer bir kopyasıdır. Bu, fotoğrafın mevcut bir gerçekliğe atıfta bulunduğu ve temsil edilen referans hakkında gerçekçi bir görüş vermesi gerektiği anlamına gelir. Roland Barthes'e göre bir ressam istediği her şeyi boyayabilirken, bir fotoğrafçı orada ne olduğunu tasvir etmelidir. Butyrin'in fotoğrafları sadece kameranın merceği tarafından değil, aynı zamanda düşüncesi ve hissi ile de yaratılır. Sanki bir yaşam penceresinden bakıyormuşuz gibi, bir fotoğraf aracılığıyla yüzeyi göz ardı etme eğilimindeyiz. Ancak Butyrin'in baskılarına bakarken, sadece gerçeklikle değil, sanatçının kendisi ve iç dünyasıyla da iletişim kuruyoruz. Fotoğrafçı şeffaf bir ortamla çalışırken, hala kendi konseptini görüntü çerçevesinde kullanmakta ve göstermekte özgürdür. Böylece fotoğrafların içeriğini yabancılaştırır ve izleyicinin kafasını karıştırır. Butyrin gerçeğe nesnel bir yaklaşımla, temsil edilemeyen bir fantezi dünyasını yeniden yaratır.


Dört Mevsim' konçertosu, Antonio Vivaldi'nin en ünlü eseri! Konser salonlarının dışında, onu Tin Cup, Spy Game, A View to Kill, What Lies Beneath, White Chicks, Saved!, Pacific Heights, ve The Other Sister gibi yapımlarda da duymuşsunuzdur. Bunlar yalnızca örneklerden birkaçı. HP'nin televizyon reklamlarında da duymuşsunuzdur. Düğün törenlerinde de mutlaka duymuşsunuzdur. Durup dinlemediğinizde pek farkında olmuyorsunuz ortamdaki müziklerin. 'Dört Mevsim'e kulağımız o kadar alışmıştır ki artık onu ayırt edemiyoruzdur bile. İtalyan ressam Marco Ricci'nin manzara resimlerinden esinlenen Vivaldi, 1720 ve 1723 yılları arasında besteledi ve 1725 yılında, Amsterdam'da 'Il cimento dell'armonia e dell'inventione' adını verdiği on iki konserde sahneledi. Dört Mevsim, her biri 'hızlı-yavaş-hızlı' şeklinde bir tempoyla ilerleyen ve hepsi ayrı formlarda olan, dört konçertodan oluşur. . Her konçertoya ortamı ve olayları anlatan on dört mısralık bir sone eşlik eder. Vivaldi mevsimlere özgü olayları, örneğin rüzgarın uğultusunu, yağmurun sesini, kuru yaprakların düşüşünü ve kuşların ötüşünü müzikle adeta resimlemiş, bu nedenle Dört Mevsim ünlü İtalyan ressam Boticelli'nin tablolarındaki renklerin müziğe yansıması olarak yorumlamıştır. Yayımından bu yana, müzikologlar Vivaldi'nin 'Dört Mevsim'inin, barok dönem boyunca yazılmış en cesur program müziği arasında yer aldığını düşünür. Program müziği, barok döneminde tipik olarak kullanılan bir teknik değildi, bu yüzden Vivaldi'nin bu çalışması oldukça eşsiz görülmüştür. Konçertoların her birini dinledikçe, Vivaldi'nin işinin genel kalitesini ve dengesini kaybetmeden her sonatı ne kadar doğru bir şekilde canlandırdığını görünce şaşırıyorsunuz zaten. Bahar geldi ve kuşlar mutlu. Baharı şarkı ile selamlıyorlar. Akarsular, zephyrs'in nazik nefesinin getirdiği bir esintiyle akıyor. Ayrıca bir derenin şırıltısı, meltem esintisi ve rüzgarın sesi duyuluyor. Bu tempolu ve coşkulu açılış teması ruhumuzu okşuyor. İkinci bölümde yaylılar eşliğinde solo keman, bir çobanla köpeğinin ağaçların altında uyuklamasına atıfta bulunuyor. Üçüncü bölümde ise sakin bir pastoral dans tınısı var. İkinci konçerto da Yaz, zaman zaman fırtına ve yağmurların görüldüğü, boğucu sıcaklıkta olan bir mevsim olarak tasvir ediliyor. İlk bölümde güneşin kavurucu sıcağından yanmış insanlar, hayvanlar ve ağaçlar anlatılıyor. Ardından orkestra; kuşların şarkılarını, rüzgarın sesini ve yaklaşan bir fırtınanın uğultusunu seslendiriyor. İkinci bölümde, uykulu bir küçük çobanın, çakan şimşekler ve sinekler nedeniyle uyuyamaması canlandırılıyor. Son bölümde ise, fırtınanın ve bardaktan boşanırcasına yağan yağmurun ekinleri yerlere yatırmasının sesi duyuluyor. Bu kısım, Sonbahar hasadın toplanmasını kutlayan köylülerin dansı ile başlıyor. İkinci bölümde köylülerin içkinin etkisiyle birer birer uykuya dalışı canlandırılıyor. Son bölüm de ise bir av anlatılıyor. Solo keman korkmuş av hayvanlarının çığlıklarını seslendiriyor. Kışın ilk bölümünde; rüzgarlı, karlı ve soğuk hava resmediliyor. Solo keman rüzgarı, yaylı çalgılar ise titreyen ve ısınmak için ayaklarını yere vuran insanları anlatıyor. İkinci bölümde ise bir ateşin başında toplanmış köylülerin rahatlaması, huzur ve dinginliğe kavuşmaları canlandırılıyor. Vivaldi'nin 'Dört Mevsim'i özellikle Fransızlara hitap etti. King Louis XV, 'İlkbahar' ı çok sevdi ve onu dinlemek istediği her an Vivaldi'den talep etti. Çalmasını istedi. IMDb'ye göre, Vivaldi'nin 'Dört Mevsimi'ni bir şekilde kullanan en az 100 farklı film ve televizyon dizisi var.


İtalyan halkını, kırsal yaşamını ve katolik dünyasını yansıtan Pepi Merisio, gerçek yaşamı tasvir ettiği kadar kentsel ve mimari öğelere de odaklanarak disiplinlerarası bir dil oluşturdu. Rönesans resimlerinden oldukça etkilenen sanatçı, çektiği fotoğrafları Ortaçağ'dan günümüze uzanan bir hikayeye dönüştürdü. II. Dünya Savaş'ı sonrası yaşanan umutsuzluk, ekonomik buhran ve dönemin siyasi olayları Pepi Merisio'yu kırsal yaşama döndürdü. Köylü halkın yaşam mücadelesi onu derinden etkiledi. Yazar Pierro Bargellini ve şair Manzoni'nin eserleriyle yakından ilgilenen sanatçı, etkilendiği dizelerin büyüsüyle kırsal yaşamın tüm geleneklerini araştırma altına aldı. Pepi Meriso'nun fotoğrafları tıpkı Manzoni'nin dizeleri gibi kişiyi etkisi altına alır. Onun yarattığı dünya geleneksel yapının gizemini açığa çıkarırken, kentsel yaşamın girdabından uzak yalın, gerçekçi bir dünyanın kapılarını aralar.


-tarihsel bir kenttir- İlhami Çiçek, dahil olduğu edebiyat dünyasında kendine yer edinememiş bir şairdir. Onun yer edinememesinin temelini; ayrıksılığı, kendine has yabancılığı oluşturur. Nitekim çoğu kişi İkinci Yeni kuşağının içerisinde yer aldığını bilmez. Bir taraf onu İslamcı-Sağcı olarak nitelendirir. Bir taraf da bireyin hüznünü işleyen yalnız bir adam olarak anlatır. Genç yaşında intihar edişi, tıpkı zamanında Nilgün Marmara'ya yapıldığı gibi dışlanmasına neden olur. Şiirleri her ne kadar bireyci bulunsa da; Kendine özgü muhalif tavrıyla, dönemin sorunlarını imgesel bir dil ile anlattı. Yetmişli yıllarda yaşayan çoğu kişi gibi siyasal sancıları derinden yaşadı. Bu nedenledir ki onun şiirine sinen yalnızlık ve yabancılaşma, toplumun yaşadığı çıkmazın yansımasıdır. -de bana bu esrime İlhami Çiçek'in şiirlerine sinen hüzün, kentleşmenin, o kentleşme ile birlikte gelen dışarıda kalmanın yarattığı yıkımın tezahürüdür. Erzurum'dan Kırıkkale'ye oradan İstanbul'a ve İstanbul'dan Tokat'a gidiş-gelişleri, hiçbir şehirde yer edinemeyişi; modern yapılanmaya karşı-postmodern bir tavır geliştirmesine neden olmuştur. Şairin dizelerinde hissedilen postmodern tavır kadar; şiirlerine sinen güçlü halk geleneği de gözden kaçmaz. Erzurum'da bulunduğu yıllarda aşıkların atışmalarını dinlemesi, Halk Edebiyati üzerine çalışmalar ve Faruk Nafız'dan okumalar yapması onun şiirinin gelişip, köktenci bir yapıya bürünmesini sağlamıştır. kına yakmaz gelinler ellerine ağıt yakarlar. İlhami Çiçek'in felsefini ortaya koyduğu, imgelerini yalın bir gerçeklikle sunduğu şiir dizesi, Satranç Dersleri'dir. Yaşam karşısında ilerleyen bozuk düzenin girdabında, oyununu oynamaya çalışan bireyin yenilgisi, şiirinde güçlü bir kurgu oluşturur. Şairin kendi özünü şiirde var etmesi, benliğinin tüm sanrılardan sıyrılmasını sağlar. Kendi deyimiyle şiirin işlevi: İbrahim'in yaptığını yapmak; öz'ü örten her şeyi kırmak yani. İlhami Çiçek ayrıksı tavrıyla, devrin sancılarını, baskılarını; en önemlisi yabancılaşan bireyin trajedisini kendi özgüllüğü içerisinde verdi. Belki de nice dizeler yazacaktı, ancak yaşadığı çağın acılarını kendi benliğinde taşıması ağır bir yük haline gelmişti ve Nilgün Marmara'nın penceresinden baktığı dünyadan; aynı hislerle kendini bırakıp pencereyi kapadı....


Varoluşun girdabında bireyin kendini Kurban ettiği ve Nietzsche'nin Bengi Dönüş'üne selam eden bir Tarkovsky Filmi Kurban. Bach melodileriyle başlayan film, Leonardo da Vinci'nin Kralların Tapınışı adlı tablosunun ayrıntılı biçimde verilmesiyle mistik bir şölene dönüşür. Tarkovsky, Leonardo da Vinci'nin ve Bach'ın dünyayı sanki ilk kez her türlü deneyimin yükünden kurmuşçasına ellerinden gelen azami titizlikle onu yeniden üretmeye çalıştıklarını ve bakışlarının yabancılarınkiyle kıyaslanmayacağını savunur. Filmin ilk kısımlarında kamera tablodaki diz çökmüş kral, Bakire Meryem ve çocuk İsa üzerinde dolaşırken; arka planda yer alan ağacın gövdesinden yukarıya doğru ağır ağır ilerler. Tarkovsky buradaki ağaç üzerinden, doğaya yüklediği mistik duyguları bir kez daha açığa çıkarır. Alexander ve oğlunun ağaç dikme sahnesi de, bu durumu güçlü kılar. Çehov'un karakterlerinde rastladığımız; hüzünlü, karamsar, kendi içsel sanrılarıyla boğuşan karakterler Kurban filminde de karşımıza çıkar. Her şeyden, herkesten uzaklaşmış Alexander kendi dünyasının çıkmazında kaybolmuştur. Sığındığı tek kişi ise küçük adam diye adlandırdığı oğludur. Nitekim da Vinci'nin tablosunun kullanımı da bu düsturda kullanılmış olabilir. Tablodaki küçük İsa; sığınılan, kurtarıcı olan kişidir, ancak aynı zamanda kurban edilendir, acı çekendir. Tek farklılık ise, acı çeken ve kendini kurban eden kişinin Alexander olmasıdır. Tarkovksy'nin özellikle Solaris'inde işlenen teknoloji ve güç ilişkisi, Kurban'da da farklı diyaloglar eşliğinde yer bulur. Nitekim evde televizyon karşısında oturan aile bireyleri, nükleer bir savaşın eşiğinde olduklarını öğrenirler. Karakterler içerisinde yaşanan trajik atmosfer, görsel- işitsel unsurlarla daha da güçlendirilir. Uçak sesleri, şiddetli rüzgar, yere düşen eşyalar... Filmin çekildiği yıllarda Çernobil'in etkilerinin hala yaşandığı düşünüldüğünde, Tarkovsky'nin bir gönderme de bulunulduğu düşünülebilir. Film boyunca Tarkovski'nin görsel öğeleri yine muazzam bir atmosfer yaratır. Rüzgar uğultuları, terk edilmiş evler, boş sokaklar, uçuşan kağıtlar... Kahve-gri- mavi renklerle ilerleyen sekanslarda, geçmişin sanrıları tüm benliği ele geçirir. Alexander'ın kendi kurban etmek için gittiği Maria'nın evinde ailesinden bahsedip, gözyaşlarına boğulması Tarkovsky'deki aile ve ülke özlemini açığa çıkarır. Filmdeki renk geçişleriyle; insanın yalnızlığı ve dünyadaki kaos bir kez daha yansıtılır. Stalker'deki sulu, çamurlu sahneler, çamurun arasından çıkan paralar; arkaik bir zamanın temsilinde Kurban'da tekrar vuku bulur. Gaston Bachelard'ın deyimiyle: Suya meyleden varlık, başı dönen bir varlıktır. Ölüp ölüp dirilir her an. Yönetmenin çoğu filminde kullandığı ayna, düşsel gerçekliğin simgesi olarak Kurban'da önemli rol oynar. Yine Bachelard'a dönersek rüya hayatı, kendiliğinden uyum gösteren bir takım rüya aletleri ile ayan beyan ortadadır. Ona göre aynalar; fazlasıyla uygar fazlasıyla el altında hazır, fazlasıyla geometrik nesnelerdir. Rüya hayatın en üst derecedeki ontolojik yoğunluğudur. Filmin sonuna doğru Alexander her şeyi kurtarma adına evini ateşe verir ve sonsuz sessizliğine gömülür. Nostalghia'da kendini insanlık adına kurban eden Domenico gibi Alexander'da kendini Kurban eder. Filmin başında Alexander'ın Otto ile girdiği diyalogdaki Nietzsche, Zerdüşt ve cüce göndermeleri bir metafor olarak evin yangınına da yansır. Ayna filminde Arseni Tarkovsky'nin şiirin alıntılandığı bölümde geçen: Evde yaşa ki yıkılmasın sözü, bu sahnede; evi yak ki yaşayasın, tüm insanlık yaşasın mitine dönüşür. Her ne kadar büyüleyici ve ürkütücü bir sahne karşımızda dursa da, yanan evin içerisinde çalan telefon dramatik sahneyi ortadan kaldırarak, seyirciye bu düşten uyanması gerektiğini söyler. Bu sahnedeki bir diğer ayrıntı da, Andrew Wyeth'in Christina's World adlı tablosunun yansımasıdır. Bu yansımlar Tarkovsky'nin diğer filmlerinde de karşımıza çıkar. Hatta bu Kurban için empresyonist bir yapıda ilerlediği söylenilebilinir. Tarkovsk'nin filmi çektiği sırada kanser olduğunu öğrenmesi, filmi oğluna adaması; onun yiten hayatına rağmen, tüm insanlığa umudu yad etmesi olarak okunmalıdır. Filmin ilk sekanslarında konuşmayan küçük adamın, filmin son kısmında diktikleri ağacın altında uzanıp, gökyüzüne bakıp: Başlangıçta söz vardı. Neden baba? diye sorması, her şeye rağmen devam eden hayatın, yitirilmemesi gereken bir umudun tezahürüdür.


Kyle Thompson, hayat boyu kaygıya boğulmuş bir insanın sığındığı yer olarak görüyor fotoğrafçılığı. Bir çeşit terapi olarak gördüğü fotoğraf sanatına 19 yaşında başlayan Thompson, fotoğraflarında başkalarına yer vermeyi pek sevmiyor. Kavramları yeniden yaratmak için gerçeküstü bir dünyanın kapılarını aralıyor Thompson. Çalışmalarında çoğunlukla; terk edilmiş evleri, ormanlık alanları görürüz. Hatta kendisini ateşe verdiği bozkır alanlarda oldukça dikkat çekicidir. Sanatçı ayrıca sürreal etkiyi arttırmak için; su, duman, ışık efektleri kullanır. Fotoğraflarda ise; ipler, balonlar, aynalar, gemiler, eski televizyonlar karşımıza çıkar.


1882 ile 1967 yılları arasında yaşayan Amerikalı ressam Edward Hopper, özellikle birey yalnızlığını ele alan resimleriyle tanındı. Daha çok kadınların iç dünyasını yansıttığı eserlerinde kullandığı açık koyu renk zıtlıkları resme ayrı bir gerçeklik getirdi. Belki de bu yüzdendir ki realist ressam olarak anıldı. New York Sanat ve Tasarım Enstitüsü'nde resim eğitim alan Hopper, eğitimini tamamladıktan sonra, Avrupa'ya Paris merkezli üç ziyarette bulundu. Bu ziyaretlerin amacı, orada ortaya çıkan yeni sanat akımları üzerine çalışmaktı. Fakat, kübist hareketi taklit eden pek çok çağdaşının aksine, idealizmden ve gerçekçi ressamların çalışmalarından etkilendi. Yaşamını ticari illüstratör olarak kazandı. Resimde ancak 1920'li yıllarda başarıya ulaşmayı başardı. Çalışmalarında yalın mekanlar, resmin ortasında sizinle hiçbir etkileşimde bulunmadan kendi dünyasında tek başına var olan bir insan, ağaç ya da bir ev göze çarpar. Erken dönem çalışmalarına bakıldığında, gerçekçilerin renk ve şekle yaptıkları vurgunun benzerlerine rastlanabilir. New England'ın başlıca temaları olan deniz manzarası ve gemilerden uzak duran Hopper, artık moda olmamasına rağmen Viktoryen mimariye büyük ilgi duyuyordu. Boston Güzel Sanatlar Müzesi küratörü Carol Troyen ressam hakkında :Ufak kuleli ya da kuleli, verandalı, mansart çatılı, harika gölgelerle süslenmiş evlerden çok hoşlanıyordu. Her zaman, çizmeyi en çok sevdiği şeyin bir eve vuran güneş olduğunu söylerdi diye bahsetmiştir. Hopper çalışmalarında genellikle boş alanları kullanır. Boş bir kır yolunun kıyısındaki benzin istasyonu ve gökyüzünün doğal ışıkları ile benzin istasyonundan gelen yapay ışığın kesişmesi tarzına örnek olarak verilebilir. Hopper'ın pek çok çalışmasında insanoğlunun çevreyle olan keskin ilişkisi işlenir. Tıpkı filmlerdeki ya da oyunlardaki sessiz sahneler gibi, Hopper'ın resimlerindeki karakterler de bir sahnenin öncesinde ya da sonrasında resmedilmiş gibidirler. Edwar Hopper, 1924 yılında ressam Josephine 'Jo' Nivison ile evlendi. Josephine eşi Hopper için uzunca bir süre modellik yaptı. Hopper, 1925'te, sanatsal olgunluğunu işaret eden House by the Railroad isimli resmini çizdi. Bu resim aynı zamanda, sanatçının boş kent ve kır manzaralarında sert çizgiler ve geniş şekiller kullandığı, olağandışı ışıklandırmalar ile konu ettiği objelerin yalnız havalarını vurguladığı serisinin başlangıcı oldu. Ressam, çoğunlukla Amerikan yaşamının ortak özelliklerini kendine konu edindi. Bunlar arasında benzin istasyonları, oteller, demiryolları, boş sokaklar ve onların sakin havası sayılabilir. Sanatçının en bilinen eserlerinden biri olan Nighthawks'ta bütün gece açık olan Amerikan tarzı ufak bir restoranda bar tezgahında oturan müşterileri resmetti. Restoranın göz kamaştırıcı ışığı, mekanı, dışarıda hüküm süren gecenin karanlığından ayırır ve resmin ince duygusunu ve havasını arttırır. Eser sınırlama ve izolasyon unsurlarını vurgular. Walter Wells ismindeki eleştirmen resimde Ernest Hemingway'in A Clean, Well-Lighted Place isimli öyküsünün etkilerini gördüğünü söyledi ve Hem resim hem de hikaye, tanrısız ya da manevi avuntusuz bir dünyada, en büyük geceye karşı duran bir mabedi temsil ediyor. diye ekledi. 1980'de Edward Hopper: Sanat ve Ressam isimli sergi Whitney Museum of Art'ta açıldı ve sergi Londra, Düsseldorf, Amsterdam, Chicago ve San Francisco'yu ziyaret etti. Bu sergiyle ilk defa, Hopper'ın yağlı boya tabloları ile kağıt üzerine çizimleri birlikte gösterildi. Aynı zamanda bu sergi ressamın Avrupa'da popüler olmasını ve dünyaca tanınmasını tetikledi.


Dünyayı öğrenmenin başka bir yolu da fotoğrafçılıktır diyen Dave Heath, büyüdüğü Yahudi yetimhanelerinin yarattığı etkiyle fotoğrafa yöneldi. Yaşadığı trajik olayların atmosferinde, reddedilme ve yalnızlaşma temaları üzerine odaklanan sanatçı; 1957 yılında Eugene Smith'le çalışarak fotoğraf tekniğini oldukça geliştirdi ve fotoğraflarını dramatik ikonlara dönüştürdü. Dave Heath oluşturduğu fotoğraflarda; reddedilmenin, yabancılaşmanın, iletişimsizliğin hüküm sürdüğü bir dünyanın yansımalarını gözler önüne serilir. Çokluk-yalnızlık, Heath'un yirminci yüzyıl fotoğrafçılığında, bir imgenin çokça ötesindedir. Bireyler arasındaki iletişimsizlik bütün atmosferi içine alırken, yüzler ifadesiz; gözler üzüntü, belirsizlik, yalnızlık ve korku ile doludur. Daha kapalı gölgeler içeren kontrastlı baskıları tercih eden sanatçının eserleri, melankolik bir tavır ile özdeşleşir.


Şu aralar yalnızlıktan dem vuran pek çok tanıdığım var. Sanki eskiden bu daha azdı. Giderek yalnızlaşıyor muyuz Yalnızlık hem insanın bir başına kalması şeklinde hem de kalabalıklar içinde yalnız hissetmesi boyutuyla karşımıza çıkıyor. Özellikle ikinci türdeki yalnızlık bu dönemde adını daha fazla duyuruyor. Yalnızlık duygusun edebiyatta da çok yer verilmiştir. Yalnızlık üzerine makaleler ve kitaplar pek çok şekilde yazıldı çizildi. Bu konuda yazarların uzlaştığı şey ise; yalnızlığın insana özgü olduğu ve varoluşsal soyut bir boyut olduğu. Benim yalnızlık hakkında dikkatimi çeken bir eser vardı. Peyami Safa'nın Yalnızız adlı eseri. İşte. Buyurunuz. Ferhat Bey, Samim Bey, cemiyet bey, ahlak bey, namus bey, buyurunuz yazıyorum işte: İntihar ediyorum. Kendi kendimden nefretimin çerçevelediği ve çirkinleştirdiği bir dünyada yalnızım. Bu eserdeki başkarakter Samim'dir. Yazarın kendi ruhunu da yansıttığı bir karakterdir Samim. Sürekli düşünen ve düşündüklerini kendi iç dünyasında yaşayan biri. Samim'in kendi kendine yarattığı bir ütopik dünyası vardır. Adı ise; Simeranya. Bu ütopik dünyada meselelerini ele alır ve çözerdi. İşte Samim burada analiz yeteneğini konuştururdu. Kaçımızın böyle bir dünyası vardır ki? Meselelerin içinden sıyrılıp onlara dışarıdan bir göz olarak bakmak ve alt nedenlerini görüp, analiz etmek belki de sorunlarımızın çözümünde bize iyi bir yol olabilir. En çok düşündüğümüz kelimeyi en az kullanmaya bizi mecbur eden gururumuzu aldatmak için, sevmek fiiline sözden başka ifade şekilleri ararız. Mesela dün, o, masadaki yerlerimizi değiştirmemizi istedi. Öteki masada oturan güzel kadının tam karşıma düşmesine tahammül etmediğini hissettirmişti. Bense, onun bir aralık başının ağrısını geçirmek için aspirin almaya garsonu yollamak mümkün olduğu halde, eczaneye bizzat gidip geldim. Bu kitap derin bir şekilde okunmalıdır. Sindire sindire. Safa kitabında, düşersen orada kalma diyor. Ayağa kalk ve devam et. Sen yine içten içe yasını tut ama orada kalma. Sabret. Yarattığın ütopik dünyanda gezin. Farklı açılardan bak ve analiz et. Sonuç olarak da meseleyi idrak et. Hayat da böyledir. Çaresizlik ve tehlike anları vardır ki, o zaman çırpınmaya ve haykırmaya gelmez. Batar insan ve boğulur. Marifet o anları geçmektir. Sonrası gittikçe kolaylaşır. Kadere teslim olmak lazımdır o anlarda. Menfi, miskin, aciz bir tevekkül değildir bu. Anlıyor musun? İsyanın tekniğidir. Yani sabırdır. Müspet, enerjik, hedefli, iyimser bir sabır. Her yazarın yalnızlığa bakış açısı farklı. Acaba sizin yalnızlığınız hangi yazarın kaleminden aktı gitti? Bunu keşfet için okumak lazım. Ayrıca her dönemin, her edebiyat türünün ele aldığı yalnızlık boyutu da farklı. Yalnızlık belki de bizim saklandığımız bir sığınak. Genelde yalnızlığın konuşulmasından hoşnut olmayız. O bir durumdur ve bize özeldir. Bir de sandığımızdan da fazladır yalnız sayısı. Kalabalıklar içinde yalnız olanları da katarsak. Varoluşumuzdur yalnızlık. Orada hiçbir şeye bağlı değilizdir. Sonsuzluk gibidir. Okuyunca insanı iyi hissettiren bir yazı olmuş, kaleminize sağlık.


Elbette yaşamak herkes için farklı anlamlar taşıyan bir eylem olsa da hepimizin en temelde arzuladığı şey, ait hissettiği yaşamı bulmak değil midir? Bugün, Matt Haig tarafından kaleme alınan Gece Yarısı Kütüphanesi isimli eserde ana karakter Nora üzerinden seçimlerin hayatımızda ne kadar hayati bir rol oynayabileceğini açıklamaya çalışacağım. Nora Seed, tam olarak bu durumda hissettiğimiz kaos ve çıkmazı yansıtan bir karakter. Başkalarını memnun etme çabasıyla geçen pişmanlıklarla dolu yaşantısına son verdiği gece, gözlerini açtığı Gece Yarısı Kütüphanesi yalnızca Nora için değil bizler için de yeniden uyanış ve olaylara farklı pencerelerden yaklaştığımızda olabilecek alternatifleri görebilmemiz için bir fırsat sunar. Kütüphane, sonsuz sayıda kitaptan oluşan bir zihinsel yaratımdır. Nora, yaşamla ölüm arasındaki mücadelesinde bu kütüphanede, yani zihninde kütüphane olarak kurguladığı arafta, bizleri de yaşamı anlamlandırmaya davet eder. Kütüphane rehberi Bayan Elm aracılığıyla kütüphanede bulunma amacını öğrenen Nora için ölüm dışındaki her şey oldukça anlamsızdır. Burada bulunan sonsuz sayıdaki kitabın aslında yaşayabileceği potansiyel hayatlar olduğunu öğrendikten sonra merakına yenik düşerek farklı dünyalara yolculuk etmeye başlar. Bu dünyalar Nora'nın seçimleri sonucu meydana gelen olaylar ve durumlardan oluşmuştur. Fakat, yaşamın anlamını keşfederken bazen bizim için iyi ya da kötü olacağından emin olduğumuz şeyler bizi şaşırtabilir ve beklentimizi karşılamayabilir. Nora da kitap boyunca seçimi sonucunda nasıl biri olacağını merak ettiği tüm yaşamları deneyimler. Bu deneyim süreci boyunca hayatın, ilişkilerin ve yaşamanın anlamına dair yeni şeyler keşfeder. Bu keşif sırasında farkına vardığı en önemli şey ise yaşamayı ne kadar çok istediğidir. Bazı seçimleri ona büyük acılar verirken; bazı seçimlerinde ait olduğu hayatı bulduğu yanılgısına düşer. Nora, yukarıda bahsedilen yönüyle kitap boyunca yalnızca kendi iç dünyasında değil bizlerin de iç dünyasında bir yolculuğa çıkmamıza sebep olur. Pişmanlıklarımız, yarım kalan hayallerimiz ve farklı tercihlerin bizi nereye götürebileceği sorusu kitabın sonunda bizi tek bir sonuca götürür. Yaşadığımız, nefes aldığımız sürece her zaman bir umut vardır ve sonucu ne olursa olsun önemli olan çıkılan yolda deneyimlediklerimizdir. Çünkü olumlu ya da olumsuz yaşadığımız her durum, atacağımız sonraki adımlar için aslında birer fırsattır. Her şey üstüne gelip seni dayanamayacağın bir noktaya getirdiğinde sakın vazgeçme! Çünkü orası kaderinin değişeceği yerdir. Vazgeçme noktasına geldiğinizde derin bir nefes alın ve yaşamın içine sakladığınız umut dallarına tutunun. Unutmayın, hayat sürprizlerle doludur ve siz bitti demeden bu hikaye bitmeyecektir.


Okuduğumuz kitaplar içerisinde bize hayatın kendisini anlatan bir kitaba rastladığımızda, işte o bizim başucu kitabımız oluverir. Adeta kutsal bir varlık bulmuş gibi seviniriz. O kitapta, duymak istediklerimiz ve hayata dair aradıklarımız, tüm gerçekliğiyle anlatılmıştır. Yani bir nevi bizden bir parçadır. Artık yalnızlığımızı paylaşan yeni ortağımızı bulmuşuzdur. Bir gün Bukowski, Los Angeles Halk Kütüphanesi'nde kendine uygun bir kitap arar. Kütüphanede her türlü kitap vardır ancak hiç biri onun istediği tarzda değildir. İster ki hayatın gerçeklerini ve sokakları tüm çıplaklığı ile anlatan bir kitapla karşılaşsın. İlerleyen günlerde aramalarına devam eder ve tam da istediği gibi bir kitaba rastlar. İsmi Toza Sor, yazarı ise John Fante dir. Bukowski, kitabı okumak için kütüphaneden ödünç alır. Fante'nin anlatım tarzı ve hayata bakışı onu derinden etkilemiştir. Hatta Bukowski Fante için Benim Tanrım ifadesini kullanmıştır. Fante, babası duvar ustası olan İtalyan kökenli Amerikalı bir yazardır. Amerika'da büyük buhranın yaşandığı 1929 yıllarında, babasının kendilerini terk etmesiyle beraber bir balık fabrikasında çalışmaya başlamıştır. Arta kalan zamanlarında da hikayeler yazmaktadır. Amerikan kapitalizminin, büyük bunalım yıllarını ve yoksulluğunu iliklerine kadar yaşamıştır. En tanınan eseri ise Bukowski'nin de favorisi olan Toza Sor dur. Eserinde, büyük bir yazar olmak isteyen Arturo Bandini'yi anlatır. Bandini; gururlu, kırılgan, tatlı sert bir tarafı olan, yoksulluk içinde yaşayan ve aynı zamanda yazar olma aşkıyla yanıp tutuşan genç bir adamdır. Saplantılı ve platonik olarak, Camilla isimli garson bir kıza aşıktır. Ancak Camilla da bir başkasından hoşlanmaktadır. Konuş benimle. Bir kez olsun bana doğru bak, bu tarafa, seni seyrettiğim yere. Bandini, bizden biridir, içimizden. Söyleyemediklerimizden, hissettiklerimizden ve yaşadıklarımızdan tanıdığımız biridir. İçgüdüsel olanın peşinden gitme arzusu ile toplumsal mecburiyet ve ekonomik zorlukların ağırlığını taşıyan biridir. Hayata dair hayal kırıklıkları olsa da içinde bitmek bilmeyen bir arzuyu da barındırmaktadır. Hassasiyet gerektiren önemli bir sorunla karşı karşıyaydım. Sorunu ışıkları söndürüp yatağa girerek hallettim. Bandini; Tanrı ile olan savaşı, insan ilişkilerinde girdiği mücadele, aile baskısı, kibri, egosu, savurganlığı ve aşık hali ile tam bir insandır. Ağzımızdan çıkan sözlerle yüreğimizden gelen seslerin çatışmasının bir örneğidir. İnsan, yalnız olarak geçirdiği zor zamanlarında her şeyi sorgularken bulmaz mı kendini? Hatta bazen Tanrı'yı bile sorgulayabilir. Bu yaşananlar neden onun başına gelmiştir diye düşünür. Hayaller ve realist yaşam mutlaka çatışır. Çoğu insanın umutları vardır, bazıları haksızlığa da uğrar ama buna rağmen hayatta kalma mücadelesi de bir yandan devam eder. Bu mücadele içerisinde Bandini de yazmaktan asla vazgeçmemiştir. Çünkü yalnızdır ve büyük bir yazar olma hayaline sıkıca tutunmuştur. ... sanatın için nelere katlanıyorsun! Sürünerek geçiriyorsun günlerini, açlıktan nefesi kokan bir dahi, kutsal çağrıya sadık. Ne kadar cesursun! Banini, aşık olduğu Camilla'nın ilgisini çekmek için farklı şeyler dener. Ancak bir türlü bu ilgisine karşılık bulamaz. Zamanla Camilla, kendisine gösterilen bu ilgiden hoşlanmaya başlar. Bir süre birlikte güzel zamanlar geçirseler de bazı hikayelerin kaderinden olsa gerek bu aşk da yarım kalır. Hayatta yarım kalan her ne varsa, insana başta acı verir ancak bir taraftan da bu acı insanı pişirir, olgunlaştırır. Geriye buruk bir gülümsemeyle dönüp bakılan anılar kalır. Dünya bir hayal gibiydi, şeffaf bir düzlemdi ve üstündeki herkes kısa bir süre için oradaydılar, hepimiz kısa bir süre için vardık. Sonra başka bir yere gidecektik; hayatta değildik aslında, hayatta olmaya çok yaklaşıyor ama olamıyorduk. Arturo Bandini karakteri, John Fante'nin bir yansımasıdır. Fante'nin hayatından esintiler taşıması, eserinin çok beğenilmesinin sebeplerinden biridir diyebiliriz. Bir Amerikan rüyasının içinde yaşanan zorlukları tüm içtenliği ile okurlarına yansıtmıştır. Umudunu ve heyecanını asla yitirmemeye bir örnektir. Dünya bir tozdan geliyordu ve yine toz olacaktı.


Beklemek, insanın hayatındaki herhangi bir dönemde mutlaka karşısına çıkan bir durak gibidir. Bu durakta bir şeylerin veya birilerinin gelmesini bekleriz. Beklerken oyalanırız, vakit geçirmek için türlü şeylerle ilgileniriz. Ama beynimiz bir yerden sonra artık karar vermek ister. Ya beklemeye devam edeceğiz ya da beklemeyi sonlandıracağızdır. İşte burası tam bir dönüm noktasıdır. Şöyle bir düşünün, birisini 53 yıl 7 ay 11 gün boyunca bekler misiniz? Yarım yüzyıl... Belki siz beklemeyebilirsiniz ama Florentina Ariza, Fermina Daza'yı beklemiştir. Fermina, dedi. Sana sonsuz bağlılık ve bitmeyen aşk andımı bir kez daha dile getirmek için yarım yüzyıl bekledim bu anı. Gabriel Garcia Marquez'in eseri olan Kolera Günlerinde Aşk; aşık olunan kız Fermina Daza, saplantılı aşık Florentina Ariza ve Doktor Juvenal Urbino arasında geçen aşk üçgenini konu edinir. Florentina, evlilik dışı bir ilişki sonucunda dünyaya gelmiş ve babası tarafından reddedildiği için annesiyle büyümüş, bir tarafı eksik kalmış bir delikanlıdır. Telgrafçılık yapan Florentina, telgraf götürdüğü evin küçük kızına aşık olmuştur. Sonraki günlerde de Florentina, Fermina'yı sürekli gözlemeye başlamıştır. Fermina da bu durumun etkisine girmiş ve iki genç arasında tutkulu bir mektuplaşma başlamıştır. Zamanla yemeden içmeden ve uykudan kesilen Florentina'yı annesi o dönemin hastalığı olan koleraya yakalandığını düşünmüş ancak yapılan muayenede aşk hastalığı teşhisi konmuştur. Gençsin, çekebileceğin kadar acı çek, diyordu ona. Bu duygular ömür boyu sürmez. Fermina'nın babası bu mektuplaşmadan haberi olduğu an, onu da alarak akrabalarının yanına başka bir yere göç etmeye karar vermiştir. Birbirlerinden uzaklaşan aşıkların iletişimi zor olsa da mektuplarla bir süre daha devam etmiştir. Tam aşkı keşfedecekleri sırada yazgıları onları gerçeklerle yüz yüze getirmekten başka bir şey yapmamıştı. Fermina, 18 yaşına bastığında eskiden oturdukları yere geri dönmüştür. Artık alımlı ve kibirli bir genç kız edasındadır. Bu zamana kadar kendisini sabırla ve büyük bir aşkla bekleyen Florentina' ya yanıtı ise; bunun bir aşk değil de yanılgı olduğudur. Ona göre Florentina, silik bir adamdır. Fermina, kasabada herkesin gözünün olduğu, yakışıklı, genç ve başarılı bir doktor olan Juvenal Urbino ile evlenmeye karar vermiştir. Güçsüzlerin aşk ülkesine hiçbir zaman giremeyeceklerini, bu ülkenin acımasız ve aşağılık olduğunu, kadınların yalnız yürekli erkeklere kendilerini verdiklerini, çünkü yaşama göğüs germek için öylesine gereksinim duydukları güvenliği kendilerini onların sağladıklarını anımsattı ona. Florentina, dünyaya geldiğinde sevgi kanadının bir tarafı kırıktı. Kırık olan parçayı hiç beklemediği bir anda tamamlamaya çalıştı. Bu öylesine bir tutku oldu ki aşkını kaybetmemek adına olduğundan daha fazla fedakar davrandı. Bu durum onun silik olarak nitelendirilmesine neden oldu. Çünkü aşkı onun hayatında büyük bir yer kaplamaktaydı. Bu öyle büyüktü ki Florentina, kendiyle ilgilenmiyordu bile. Kendini geliştirmek adına bir şeyler yapmıyordu. Kısacası kendini unutmuştu. Aşk evliliği yapmayan Fermina, yıllar geçtikçe kendisiyle bir iç hesaplaşmaya tutuşur. 2 çocuğu vardır ve kocası onu aldatmaktadır. Öte yandan Florentina, sayısız kadınla birlikte olmuştur. Ancak yüreğinden Fermina'yı çıkartamamıştır ve bir gün kocasının öleceğini düşünerek bir yandan da onu beklemektedir. Onun için belden aşağısı bedenin, belden yukarısı ise ruhun aşkıydı. Ve hiçbir şey aşktan daha güçlü değildi. Rıhtımdaki kalabalığın arasında bir başına öfke patlamasıyla kendi kendine şöyle demişti: İnsan yüreği bir genelevden bile daha geniş. Beklenen gün gelir ve Fermina'nın kocası ölür. Bu sırada tekrar aşkını ilan eden Florentino reddedilir. Tam tamına 53 yıl 7 ay 11 gün boyunca Fermina'yı beklemiştir. Ömrünün yarısından fazlası, en güzel yılları onu beklemekle geçmiştir. Hiçbiri bu karşılıklı köleliğin sevgiye mi yoksa rahatlığa mı dayandığını bilmiyordu; ama ellerini yüreklerine koyup hiçbir zaman sormamışlardı bu soruyu kendi kendilerine, çünkü ikisi de yanıtını bilmezden gelmeyi yeğlemişlerdi hep. İnsan fiziksel olarak bir kere dünyaya gelir. Ancak hayatımızda bizi etkileyen büyük olaylar yaşayabiliriz ve bunun sonucunda da değişime uğramamız kaçınılmazdır. İşte bu değişim kendimizi yeniden doğurmamızı sağlar. Özellikle büyük bir aşk hikayesi başımızdan geçmişse, belli bir zamandan sonra aşık olmadan önceki halimize dönmeyi isteriz. Ancak şu bir gerçektir ki hiçbir zaman eskisi gibi olamayız. Düşünceler, beden, ruh bir deneyim geçirmiştir ve eskiye dönmekten ziyade tecrübeli bir insan olarak kaldığımız yerden hayata devam etmemiz gerekir. Çünkü insan genç iken çekebileceği kadar acıyı çekebilir, ancak belli bir yaşa geldiğinde yorgun düşer ve unutmayı yeğler. Geriye de sadece anılar kalır. Belleğinden sildi onu, ama geri kalan yılları boyunca, sık sık farkına varmadan eski bir yaranın ansızın sızlaması gibi, birden canlandığını duyacaktı bu anının.


Edebiyatta gözlem gücü iyi olan yazarların betimlemeleri, vurucu sözcüklerden oluşur. Yazar, öyle bir sözcük yerleştirir ki cümlenin içerisine, mutlaka hayatınızın bir noktasına değer. Bizim edebiyatımızın içinde kadın yazarlarımızdan özellikle Tezer Özlü, bu anlamda önemlidir. Yazarlarımız içerisinde gözlemlerini ve iç dünyasını harmanlayıp yazanların başında gelir. Eski Bahçe Eski Sevgi isimli kitabı yazarın bugüne kadar dergilerde yayımlanan öykülerinden derlenerek basılmıştır. Bu kitabın arka kapağında Tezer Özlü edebiyatımızın Lirik Prensesi olarak adlandırılmıştır. Yazarın kullandığı farklı dil, toplum içerisinde kendini farklı -ayrıksı- belki de yalnız hisseden birçok insana dokunmuştur. O gece, insanın kavrayabileceğinden daha çok şey bilmesinin bir mutsuzluk olduğunu düşündüm. Bazen olgunluktur ama olgunluk değilse o zaman çöküştür. Yaşamı cesur yaşamak gerek. Yaşamı doyarak yaşamak gerek. Yaşamı insafsızca yaşamak gerek. Yaşam sert. Yaşamı sert yaşamak gerek. Bir kadın olarak taşan duygularını anlatabilmek, diğerlerine de hayat yolunda rehberlik etmek demektir. Dostu Ferit Edgü onun için: Yazmak için yaşayanlardan değildi / Yaşamak, yaşayabilmek için yazanlardandı. demiştir. Zaten yaşamak ve yaşama katlanmak için yazanların kalemi bizlere her zaman daha samimi gelmiştir. O, her zaman bizdendir. Kendimizden mutlaka bir iz bulmuşuzdur. İşte böyle yazarları hiç düşünmeden bağrımıza basarız. Özlü'nün yazılarında yazar ile okurun buluştuğu ortak noktalar, melankoli ve hüzündür. İnsan yaşadığı ve hissettiği duyguların karşılığını yazılanlarda bulunca sevinir adeta. Buna duygudaşlık diyebiliriz. Bunu her yazarda da yakalayamayız. Kimse düşünmüyor insan varoluşunun ne çok benzerlikler gösterdiğini. Kader demek istemem. Ne çok benzerlikler! Özlem! Acı! Özlü, bir yazısında yazmayı psikolojik bir semptom olarak tanımlamaktadır. İnsan yaşadıkça ve yaşadıklarını biriktirdikçe taşma noktasında yazma eylemine sığınabilir. İnsanın soyut olarak kendinden sıyrılması ve kendini somut olarak bir şeye dökebilmesi ancak yazmaya başlaması ile oluşur. Ama bu çöküşten seni hangi insanlar, hangi kurumlar kurtarabilir? Sen istemedikten sonra? Sen kendi yaşamını kurtarmadıktan sonra. İnsan, yazar çünkü kendi egemenliği altındaki duyguları başkalarıyla paylaşmak ister. Duygularını, vücudundan ayırmak için yazar. Belki de insan kendini kanıtlamak ve onaylatmak için yazar. İnsanın içsel özgürlüğü duygularına hakim olmayı becerebilmesi ile başlar. Acılar coşkuya, sevgisizlik ise aşka dönüşebilir bir anda. Doyumsuz dünyamı avucumun içine alıp sıkıyorum. Her şeye hazırım. Hastalığa. Yalnızlığa. Aşka. Gitmeye. Kalmaya. Özlü, dünyasına egemen olabilmeyi ancak edebiyatla öğrendiğini belirtmiştir. Günümüz insanı dış dünya ile ilgilenirken iç dünyasını yalnız bırakmaktadır. Oysa dış dünyayı şekillendiren iç dünyamızdır. Onun içindir ki iç dünyamıza bir çocuk gibi özenle bakmalı ve büyütmeliyiz. Ancak o zaman yaşamı cesurca yaşayabiliriz.


İnsan belli bir yaş dönemini atlattığında aynadaki yansımanın üzerindeki çizgileri tek tek incelemeye başlar. Özellikle fark ettiği ilk çizgi hiç unutulmaz. O ana kadar zamanın acımazca ilerlediğinin farkında bile değildir. Ama zaman hızla ilerlemekte. Oscar Wilde'nin yarattığı Dorian Gray karakteri, yaşlanmaktan ve ölmekten korkan son derece yakışıklı ve etkileyici genç bir adamdır. Dorian, kendisinin yaşlanmasının yerine ressam Basil'e yaptırdığı portrenin yaşlanmasını ister. Ne hazin! Ben yaşlanıp çirkin ve iğrenç bir şey olacağım. Oysa bu portre hep genç kalacak. Yaşı şu haziran gününde sabitlenecek; bir gün bile yaşlanmayacak... Keşke tam tersi olabilseydi! Ben hep genç kalsaydım da şu resim yaşlansaydı. Bunun için neler vermezdim. Varımı yoğumu verirdim. Ruhumu bile satardım! Dorian, genç ve güzel kalmak adına ruhunu şeytana satmıştır. Bundan böyle yaşamını haz üzerine kurgulamıştır. Özellikle Lord Henry ile arkadaşlığı, yaşadığı hazzı daha da körüklemiştir. Ancak yaşadığı hazlar onun mutlu olmasını sağlamamıştır. Wilde, yazdığı bu romanında insanın karanlık yanlarına ışık tutmuş; doğruları açıkça haykırmıştır. Çağının çok üstündeki düşünceleri nedeniyle ahlaksızlıkla suçlanmış hatta hapse bile atılmıştır. Dorian, zamanla yozlaşmış ve içindeki iyiliği kaybedip bambaşka bir insan olmuştur. Yaptığı her kötülük portresine çirkinlik ve yaşlılık belirtisi olarak dönmüştür. Oysa topluma göre Dorian gibi genç ve yakışıklı bir adamın kötü olması mümkün değildir. Günümüzde de kullandığımız tabirde, içinin güzelliği/kötülüğü yüzüne yansımış dememiz gibi. İşin özü, toplum bizi dış görüntümüzle kendi kalıplarına göre iyi veya kötü olarak ayırıyordu. Dorian gençliğin ve güzelliğin kölesi olmuştur. Ruhunu bile sattıran bu kölelik ona acı ve ıstırapla geri dönmüştür. Wilde kitabı için bir ruhun hikayesi tanımında bulunur. Ruhumuzun hikayesini kendimiz yazmalıyız ve ona sımsıkı sarılmalıyız. Toplumun ve bilinçaltımızın baskıları ve değer yargıları karşısında ruhumuzun kaybetmesine izin vermemeliyiz.


1920'lerde Paris yaşantısının ikonik görüntülerini yakalayan Brassai, Baudelaire'in şiirsel araştırmalarının gerçek bir uzantısı gibi sokaklara yöneldi. Sokağın görüntüsel uzamını yansıttığı kadar, içerilere de yönelerek hayatın gerçekliğini kadrajına aldı. Fotoğraf tarihçi Christian Bouqueret'in ifadesiyle, yeni bir dünyanın fotoğrafçısı olan Brassai; şehrin dinamik nabzını hareket yoluyla yakalamak yerine hareketi immobilize ederek insanların Paris şehir manzarası ile nasıl hareket ettikleri ve nasıl etkileşime geçtiklerine dair imajlar yarattı. Tıpkı Atget gibi Paris sokaklarının göz ardı edilmiş, unutulmuş yerlerindeki görüntüleri açığa çıkardı. Brassai'nin yakaladığı Paris sahneleri anında tanınır. Şehrin sokakları, ölümsüz gazla kaplı anıtların gölgelediği yerler, Latin Mahallesi'nin kaldırım taşları, sessizce süzülen Montmartre merdivenleri ve Place d'Italie'nin çevresindeki duman dolu köşeleri onun fotoğraflarının belirleyici unsurlarıdır. Brassai savruk, yalnız insanların birleştiği geceleri fotoğraflarına dahil ederek gizli kalmış bir hüznü de açığa çıkarır.


Güzel sanatlar ve moda fotoğrafçısı Rob Woodcox, dansçı modelleriyle birlikte yer çekimine meydan okuyan fotoğraflara imza atıyor. İnsan bedeninin çarpıcı görüntülerini fotoğraflayan Woodcox çalışmalarıyla, siyah-beyaz ten rengi fark etmeksizin birlikte olduğumuzda yakalanan uyumu da gözler önüne seriyor. 21. yüzyıl dünyasında ırkçılık hala destek bulurken, Woodcox gibilerin çalışmaları umut verici oluyor. Küçük siyahi bir kız çocuğunun kendine bakıp çok çirkinim demesine neden olan bu dehşet verici dünya düzeninde, aslında farklılıklarımızın bir bütünün tamamlayıcı parçaları olduğunu anımsıyoruz. Sanatçının çalışmalarında özellikle, havada asılı iken hem dışbükey hem de içbükey pozisyonlarda ve bir çeşit Tetris tarzı konfigürasyonda yer alan bedenler görülüyor. Woodcox fotoğraflarında; queer kimliği, beden tarafsızlığı, ırksal çeşitlilik ve çevre adaleti etrafında, bilinçleri uyandıran bir atmosfer sağlıyor. Ek olarak, insanların iletişimine dair umudunu ve toplumlardaki olumsuz yapıların üstesinden gelme arzusunu, kendi bakış açısıyla aktarıyor. Woodcox fotoğraf çekmek dışında, deneyimlerini aktarmak için, dünya öğretim atölyelerini gezmiş ve sponsorlu içerikler oluşturmuş. Dünya çapında 6 kıtada, 15 ülkede ve 34 şehirde binlerce öğrenciye ders vermiş. Ayrıca 2020'de Bodies of Light adlı ilk fotoğraf sanatı kitabını da yayınlanmış.


İspanyol sanatçı ve illüstratör Cinta Vidal, optik illüzyon tekniği ile oluşturduğu illüstrasyonlarında; mimari yapıları sürreal tarzıyla işliyor. Kullandığı optik illüzyon tekniği ile her açıdan bakıldığında farklı bir görsel ile izleyiciyi büyülemeyi başarıyor. Çalışmalarında; yerçekimsiz bir ortamda bulunan evleri, ağaçları, koltukları, masaları ve daha birçok objeyi görselleştiren sanatçı, bu tarzı ile sürreal bir hava kattığı çalışmalarıyla fark yaratıyor. Başarılı sanatçının işlediği tarzı için ilham kaynağının M. C. Escher olduğu biliniyor. Diğer bir ilham kaynağının ise gördüğü rüyalar olduğu bilinen sanatçı, havada uçuşan objeleri boyutlandırarak kattığı derinlik algısı ile evrene yeni bir bakış açısı ile bakmamızı istiyor gibi aslında. Barcelona merkezli İspanyol sanatçı, farklı fırçaları ile atölyesinde hayalperest çizimler üretmeye devam ediyor.


Kavramsal ve minimal eserler üreten Hossein Zare, siyah ve beyazın güçlü etkisini kullanarak yaratıcı işlere imzasını atıyor. Çıplak, çorak, karlı kaplı araziler sonsuzluğu çağıran cinsten. Zare'nin işlerine bakarken kısa zaman önce kaybettiğimiz Abbas Kiyarüstemi'nin, o inanılmaz çekimleri aklıma geliyor. Sanatçı Kiyarüstemi gibi karın yarattığı etkiyi en yüksek düzeyde işlemiş. Hossein Zare'nin çalışmalarının başlıca teması, yol ve yolculuktur. Bu bir yersiz-yurtsuzluk mudur bilinmez ancak göçebe bir yaşamı çağıracak cinstendir. Çalışmalarındaki dijital manipülasyon ise kurguyu daha da güçlendirir. Yalnızlık teması fotoğraflarda bazen cılız, tek bir ağaçla bazen de uçan kuşlar aracılığıyla verilir. Kısacası Zare'nin işleri bizi şiirsel bir yolculuğa çıkarır.


İsviçre'de bağımsız bir fotoğrafçı olarak çalışan Werner Bischof, II. Dünya savaşının yarattığı etkiyle pasif bir gözlemci olmak yerine, makinasını eline alarak; 1945'ten 1949'a kadar Fransa'dan Romanya'ya, Norveç'ten Yunanistan'a kadar tüm Avrupa ülkelerini arşınladı. İnsanların ıstıraplarını, çaresizliklerini yansıtırken, gelişen teknolojiyle birlikte azınlık haline getirilen geleneksel toplulukların günlük yaşamlarını kadrajına aldı. Werner Bischof'u foto-muhabirliğine sürükleyen şey; Hindistan, Kore, Vietnam, Meksika ve Peru'da yaşanan kıyımlardı. Fotoğrafın farklı bir dünya yaratmak için bir araç olabileceğini düşünen sanatçı, yayınlandığı bir röportaj sonrasında dünyaca tanınmaya başladı ve 1949'da kurucu üyelerle birlikte Magnum'a katılan ilk fotoğrafçı oldu. Hindistan'daki kıtlık üzerine raporlar yayınlarken insanların acımasızlığından bahseden Bischof, Japonya, Kore gibi ülkelere de giderek yayınladığı görüntülerle dünya genelinde büyük bir etki yarattı. Werner Bischof, görüntülerini oluştururken nesne, ışık ve gölgenin yarattığı zıtlıktan yararlanır. Derin kontrast eşliğindeki görüntüler sanatsal bir ifade gibi görülse de, aslolan görüntüye sinmiş dramda gizlidir.


Geçmiş, bir yok oluşun temsilidir. Yitiktir, yitirilmiş olandır ve kaybolmaya mahkumdur. Kayıp olan bir zamanı kaydetmek ise, yitik olanı tekrar tekrar hatırlatır bize. Nesneye her bakış her hatırlayış acının tezahürünü yineler. Çünkü geçmişi yaşamak, orada var olmak imkansızdır. Bu ulaşılamazlık, Kristeva'nın deyimiyle bir yas sürecini beraberinde getirir. Ve bu yasın sonucu da melankolidir. Ulaşılamaz olana duyulan acıdır. Fan Ho, 50'li ve 60'lı yıllarda çektiği fotoğraflarla, kentsel hayatı tasvir eden bir dizi siyah- beyaz fotoğraflar üretti. Bu üretim, lirik ve dramatik yapısıyla kültürel bir imgenin doğuşuna vesile oldu. Nitekim Fan Ho modern dünyanın gölgesinde yok olan bir yaşamı fotoğraflarken, oluşturduğu kurguyla gerçekçi bir dil yarattı. Gökdelenlerin dikili olmadığı Hon Kong yıllarını fotoğraflayan sanatçı, geçmiş üzerine inşa edilen ruhsuz bir kentin gerçekliğini yansıtırken; modernizmin inşa yerine, yıkımdan nasıl beslendiğini bir kez daha hatırlatıyor bize. Her zaman sanat eserinin gerçek duygu ve anlayıştan kaynaklanması gerektiğine inandım. Hiçbir amaç duygusuyla çalışmadım. Bir sanatçı olarak sadece kendimi ifade ediyorum. Amacım basit: İzleyicinin zamanını boşa harcamamak. Sanatçının yaratıcı bir kompozisyon dahilinde oluşturdu çalışmalar; ışığın muazzam kullanışı ve siluetlere sinen gölgeleme ile muazzam bir etki yaratır. Pazar tezgahları, limanlar, balıkçılar, çocuklar, işçiler, sokak satıcıları, yıkık evler kısacası yoksul bir kentin dokusuna sinen ne varsa yer bulur Fan Ho'nun fotoğraflarında. Fan Ho'nun çoğu eserleri gerçekçi yapısıyla ön plana çıkarken, çapraz gölgeleme ile oluşturduğu kurgusal çalışmaları da oldukça etkileyici bir görsellik yaratır. Perspektif ve ışığa olan tutkusu, tıpkı Henri Cartier Bresson'daki gibi derinlikli kompozisyonların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu kompozisyon dahilinde üretilen çalışmalar; yok olmuş, yitirilmiş bir kentin göstergesi niteliğindedir.


CHINA. Yunnan Province. 1993. The funeral of a Tibetan girl (4 years old) who had died of a sudden illness. This village is located in the heart of the mountains, and it takes two and a half days to reach the nearest hospital. Children with illnesses are often unable to be cured, and on average one to two die each year very young. CHINA. Shaanxi Province. 1992. Han Ying Fang, 71 years old, is a fifth-generation Catholic in her family. During the Cultural Revolution, the Red Army raided Catholic homes, confiscating Bibles and other religious references. If the order was not obeyed during a given period, Catholics were severely punished at town meetings. At the time, when Hang Ying Fang's husband was still alive, he took the risk of hiding this crucifixion in the ceiling. It has survived until this day. Lu Nan 1989 yılından itibaren toplumun kenarına itilmiş, ötekileştirilmiş, yok sayılmış insanları kadrajına aldı. Uzun yıllar Çin'de inançları yasaklanan ve dağ köylerinde yaşamlarına devam eden Katolikleri, psikiyatri hastalarını, Kuzey Burma'daki mahkumların koşullarını ve Tibet'teki köylülerin yaşamlarını anlattı. Lu Nan 1992 yılında, Katolik toplulukları fotoğraflamak üzere yola çıktı, ancak Katolik topluluklar Çin'de politik bir mesele olduğu için ciddi sorunlarla karşılaştı. Uzun uğraşlar sonucunda kiliselere ve törenlere katılma şansını elde etti. Evlerinde, herkesten uzakta yaşamak zorunda kalan bu dini grubun insanlarını, samimi ve yalın bir üslupla yansıttı. 1996 yılında Tibet köylülerinin günlük yaşamlarını, dört mevsim boyunca kaydetti. Tibet halkının tarlalarda uzun çalışma hallerini ve sakin hayatlarını realist bir yapıyla aktardı. Lu Nan'ın fotoğrafları hümanist kültürün modern izdüşümü gibidir. Fotoğraflarının her birinde resmedilen muazzam gerçeklik, ışığın kullanılmasındaki ustalıkla daha da etkileyici bir bütünlük sağlar. Öyle ki kimi fotoğrafları, izleyici tedirgin rahatsız eder. Lu Nan'ın yok sayılan, sınıra itilen, hiçleştirilen insanları kuşkusuz, politik- duyarsız bir ideolojinin yansımalarıydı. O yüzden çoğu fotoğrafa sinen yapının içerinde çaresizlik vardır.


Shirley Baker, mizahi bir pathos yaratarak hızla yok olan, yıkık bir dünyayı kadrajına alan bir fotoğrafçı. Sanatçının, 1950'ler ve sonrasını anlattığı çalışmaları, özellikle işçi sınıfının günlük hayatını yansıtması bakımından önemlidir. Nitekim bu fotoğraflar; savaş sonrası birçok Kuzey şehrinin manzara ve topluluklarını, radikal bir şekilde yeniden şekillendirecek olan, uzun vadeli 'gecekondu' temizleme programlarının yıkımına tanıklık eder. Baker kuşatma altındaki toplulukların yoksulluğunu ve direncini belgelerken, bu durumu asla bir taraf olarak yansıtmaz. Dönemi içinde sokak fotoğrafçılığı yapan nadir kadınlardan biri olan Baker'in fotoğrafları, özenle seçilmiş ve çerçevelenmiş gibi görünse de; içerisindeki özneler hareket halinde ve bağımsızdırlar. Bu çerçevelemelere eklenen etkin parçalar; evler, duvarlar ve onları saran kontrasttır.


Meksika'nın ıssız köylerini, Kuzey Amerika'daki göçü, tarımı ve yoksulluğu fotoğraflayan Matt Black; dışlanmışlığı, yalnızlığı gerçekçi bir dille anlattı. Onun fotoğrafları sömürülmüş, kenara itilmiş, gettolarda sıkıştırılmış bireyin trajedisini yansıttı. Amerika'daki ağır sanayinin yavaşlamasıyla işsiz kalan insanların, özellikle de göçmenlerin ırkçı saldırılara maruz kaldığını belirten Black; eşitsizliğin yarattığı durumu yansıtma adına, Kaliforniya'daki Central Valley bölgesine giderek tarım işçilerine odaklandı. Matt Black'ın fotoğrafları, güçlü kontrast ve kompozisyon dahilinde bireylerin iç dünyasını açığa çıkarır. Onun yarattığı ışık bireyleri ikiye bölerek dışsal dünyanın yarattığı eşitsizliği ortaya koyar. Balck'ın fotoğrafları sömürgeye uğramış, yoksullaştırılmış, hiçliğe mahkum edilmiş insanların hikayelerinin yansımasıdır.


20. yüzyılın ünlü belgesel fotoğrafçılarından biri olan Helen Levitt; New York'un sokaklarındaki lirizmi, gizemi ve sessiz dramayı aşan anları yansıtmasıyla uzun yıllar etkileyici fotoğraflar üretti. Fotoğrafçılık hayatına 1931 yılında başlayan Levitt, Henri Cartier-Bresson'dan ilham alarak özellikle sokaklara yöneldi. Helen Levitt'in fotoğrafları bir hikaye anlatmaya ya da bir sosyal teze dökülmeye yönelik değildi; fakir mahallelerde çalışıyordu, çünkü orada farklı etnik yapıda insanlar vardı ve bu durum onun için görsel açıdan bir zenginlikti. New York'un yoksul mahallelerini arşınlarken, görüntülere sinen yapının içerisinde dikkat çeken şey, fotoğrafların hemen hemen her birinin jestle ilgili olmasıydı. Helen Levitt'in fotoğraflarında farklı insan gruplarıyla karşılaşılsa da, asıl figürleri çocuklar oluşturur. Levitt'in çalışmalarındaki önemli unsur; her yerde ve her zaman uygulanmakta olan sonsuz rutin hayat eylemlerinin, dramdan uzak, mizahi yapıyla verilişidir.


Meksikalı fotoğrafçı Rodrigo Moya, 1950'li ve 60'lı yıllarda Latin Amerika'daki toplumsal eşitsizlikleri ve siyasi huzursuzluğu yakaladığı fotoğraflarıyla tanındı. Oluşturduğu görsel dille Latin Amerika'nın en iyi belgesel fotoğrafçılarından biri oldu. Fotoğrafçı olarak çalışmalarına 1955 yılında Impacto dergisinde başlayan Moya, 1964 yazında, Küba devrimi hakkında bir rapor hazırlamak için Küba'ya seyahat etme fırsatı buldu ve ünlü 'Che' dizisini oluşturdu. 1965'te Amerika Birleşik Devletleri Silahlı Kuvvetlerinin Dominik Cumhuriyeti'ne işgalini haber yapan tek Latin Amerika kökenli gazeteciydi. Bir yıl sonra, Guatemala ve Venezuela'daki gerillalar hakkında çeşitli dergilere haber yaptı. Rodrigo Moya'nın fotoğrafları savaşlar arasında yoksulluğa mahkum edilen halkların sesidir. Mayo'nun görsel dili nostaljik bir atmosfer yaratsa da toplumsal eşitsizlik her fotoğrafta bizi gerçeklikle yüz yüze getirir.


Yunan yönetmen Yorgos Lanthimos'un sinematografisi; edebiyat, sosyoloji ve bilhassa Yunan geleneğine ışık tutan felsefe ile ilgilenenler için bulunmaz bir Hint kumaşıdır. Başarılı yönetmen, sinemada henüz yirminci yılına bile ulaşmamasına rağmen pek çok sıra dışı yapıt ortaya atarak adından sıkça söz ettirmeyi başarmıştır. Bugün ise yönetmenin 2009 yapımı Dogtooth filmini ontolojik perspektifle ele alacağız. Yönetmenin adeta karşıt distopya olarak yeniden yarattığı bu kurgusal paralel evreni incelemeye başlayalım. Filmi kısa birkaç cümleyle özetleyecek olursak; kapitalist ve bağlantılı olarak ataerkil hiyerarşik sistem içinde bilinçten ve sorgulamadan yoksun makineleşmiş insanın yani makro kozmosun aile adı altında mikroya indirgendiği bir yapımdır. Lanthimos, bu yapılanmanın doğurduğu varlık ve varoluş problemlerini, kişilerin kendi kimliğini kurma bağlamında bilinçten yoksun oluşunu ontolojik bir kriz; özgür irade problemini ise egzistansiyalizm bağlamında ele alır. Filmde baba, otorite olarak evdekileri yönetir, aile üyeleri ile ilgili kararlar alıp uygular. Belki de en korkuncu kimsenin, kendi koyduğu sınırların dışına çıkmasına izin vermez. Bu sınırlar, en soyut formdan en somut nesneye kadar götürülür. Baba, o kadar katı bir diktatör rolüne bürünmüştür ki ev, içinde yaşayanlar için bilinçsizce yaşamlarını sürdürdüğü bir deney tüpüne, bir hapishaneye dönüşmüştür. Filmde babanın yaptığı en büyük saldırı, dilin dünyasını alt üst ederek çocuklarında kavram karmaşası yaratmasıdır. Dış dünyaya ait hiçbir gerçekliğin eve sızmasına izin vermediği gibi kelimeleri de kendi çıkarlarına göre adlandırarak yine kendi yaratımı olan bilgiyi çocuklarına zorunlu olarak öğretir. Büyükbabalarının en sevdiği plağında çalan şarkının sözlerini aile üyelerinin birbirilerini sevmesi gerektiğini öğütleyen bir şarkı olarak çevirir. Dışarıdan getirdiği su paketlerinin üzerindeki yazıları keser ya da denizi tanımlama derdinden kurtulmak için havuza balıklar getirip avlar. Pek çok kelimeyi ifade ettiğinden farklı anlamlarda kullanarak gerçek anlamından uzaklaştırır. Baba karakteri, evi bir tehdit olarak gördüğü dış dünyadan korumak adına ise yine yalanlar söyler. Kedinin tehlikeli bir canavar olduğunu ve dışarıya çıkarlarsa onları parçalayarak öldüreceğini ya da ağabeylerinin dışarıya çıkmayı denemesi sonuncunda öldüğünü söylemesi gibi. Yönetmen, bu noktada bir kez daha öğrenilmiş çaresizlik kavramının altını çizer. Çünkü her ne kadar evdeki gençlerin dış dünyaya dair bilgisi olmasa da her insana atfedilen ve itici güç olan merak ve istem onların da kanında vardır. Fakat babaları tarafından yaratılan ve annelerinin de desteklediği bu korku cumhuriyetinde, kapının önündeki oyuncağı almak için bile geçilemeyen görünmez bir engele takılırlar. Filme dair bir başka eleştiri noktası ise eril otorite tarafından yönetilen evde, kız çocuklarının erkek kardeşlerinin gölgesinde kalmasıdır. Dışarıdan eve getirilen tek yabancı, oğullarının cinsel açlığını tatmin etmek için adeta bir tüketim nesnesine dönüştürülen güvenlik görevlisi kadındır. Fakat işlenen cinsellik temasında bile öyle büyük bir donukluk ve duygusuzluk vardır ki buradan Lanthimos'un asıl derdinin bu olmadığını anlarız. Mekanikleşmenin, kimsenin giremediği kapalı kapılar ardına kadar girmesi, yönetmenin gözünden diğer yapımlarından da aşina olduğumuz türde dondurucu bir soğuklukla işlenir. Filmde ağır bir kültür eleştirisi olduğu kadar aslında insanların bu sistemde ehlileştirilemeyen bir id ve Freudian bir tabirle saldırganlık içgüdüsünün kurbanı olduğu sembolik düzlemde hicvedilmiştir. Çünkü adeta bir yarış pistine dönen evde, sürekli rekabet etmek zorunda bırakılan gençler, yarışı kazanıp yeni bir ödüle erişmek için her şeyi yapabilecek duruma gelmişlerdir. O kadar ki üstünlük elde edebilmek adına birbirilerini incitmekten kaçınmaz hale gelip bunu o meşhur tehlikeli kedinin yaptığını bile söylerler. Ama asıl tehlikenin, nerede ya da kim olduğu film boyunca son derece ürkütücü bir biçimde anlatılır. Fakat korkunçluk bununla da sınırlı kalmaz. Baba, öyle keskin bir biçimde ataerkil yapının temsilcisidir ki eve gelen yabancı tehdit unsuruna dönüştüğü an onu yok eder ve kızlarını, oğlu için kullanmaktan çekinmez. Bu noktada Lanthimos'un ensest kavramını ahlaki çöküş yönünden ele aldığını da söylemeden geçemeyiz. En başta da söylediğimiz ve pek çok yerde filmi tasvir edilirken kullanılan bir kavram olan bu paralel evrende; ahlaka, özgür iradeye ve kadına yer yoktur. Filmin sonuna yaklaşırken kardeşlerden en büyük ve belki de en cesur olan kızın, sonunda dış dünyaya kaçma ve ontolojik düzlemde kimliğini kurma girişimi hepimizde büyük bir heyecan uyandırır. Özgürleşmek adına, asla düşmeyecek olan köpek dişinin çıkmasını beklemez ve kendini yaralamayı göze alarak dişini, ilk ve en güçlü sembolik prangayı kırar. Bu kaçma girişimi, Sartre'cı bağlamda bir köle gibi yaşamaktansa intiharın bile özgürleşmek adına bir seçenek olduğunu akıllara getirir. Nitekim zihnindeki engelleri aşamayan bu zavallı kız için köpek dişini kırması, hiçbir hayat kurtarıcı etkiye sahip olmaz. Çünkü kaçma girişiminde bile babanın etkisi hissedilir. Dışarıya çıkmanın daha basit yollarını bilmeyen ve belki de buna cesaret edemeyen kız, babanın arabasının bagajına saklanır ve orada havasızlıktan ölür. Yine de pek çok açıdan bu ölüm onu çok daha özgür olduğu bir konuma eriştirmiştir diye düşünmeden edemiyor insan. Peki, bu kaçma girişiminde, heyecanla açılmasını umduğumuz ama asla açılmayan bagaj kapağı neyi ifade etmektedir? Bu noktada yönetmenin genel olarak ontolojik ve varoluşçu düzlemde büyük bir eleştiri yönelttiğini görürüz. Bu eleştiri bilgi adı altında bize öğretilenleri sorgusuz sualsiz kabul ettiğimiz takdirde beni kurma imkanını ve özgür iradeyi tamamen yitirdiğimiz yönündedir. Varoluşun özüne ters bir şekilde, kimliğini kuramayan ve özgür olmayan birey asla tam anlamıyla var olamayacaktır. Tıpkı cehalet, koşullanma ve esaret dolu bir arabanın bagajında havasız kalarak yaşayamayacağımız gibi. - Nimic (2019) - Sarayın Gözdesi (2018) - Kutsal Geyiğin Ölümü (2017) - The Lobster (2015) - Alpler (2011) - Attenberg (2010) - Köpek Dişi (2009) - Kinetta (2005) - My Best Friend (2001)


Devrimlerim birçoğu övülüp yüceltilse de baskıcı, hatta bazen kanlı tarafları da vardır. Nitekim bir kesim görüşünden dolayı kendini huzurlu ve güvende hissetse de diğer kesim baskı ve korku içerisinde hissedebilir. Li Zhensheng, foto muhabiri olarak çalışırken devrim fotoğraflarını çekmeye başladı. Fakat asıl sorun tarafsız fotoğraf çekebilmesiydi. Dikkat çekmemek için kendisini Mao taraftarı olarak gösterdi ve koluna bağladığı kırmızı kol bandı ile çalışmalarına devam etti. Zamanın acımasızlıklarını kadrajına alırken bütün fotoğraflarını, evinde bir tahtanın altında gizlemek zorunda kaldı. Bir süre sonra, devrim zamanı kaydedilen insanlığın utancı sayılan görüntülere tanıklık etti. Bu görüntülerde; bir sandalyeye oturtulmuş topluluk önünde tıraş edilen ve aşağılanan insanlar vardı. Bu kişiler ihbarcılıkla suçlanıp işkenceden geçirilmişti. Bazı karşıt görüşte olan insanların boynuna yazılar yazan levhalar asılmış ve meydanlarda dolaştırılmıştı. Hatta kamusal alanda toplu infazlarda bulunulmuştu. Li, tarihin kendini tekrarlamaması için gerçeğin kitlelere gösterilmesi gerektiğine inandı. Çin'in sansürlenmiş görüntülerini yeniden gün yüzüne çıkaran fotoğrafçı, Mao'nun portresini yatak odasına asan çiftlerin dahi bulunduğunu belirtir. Fakat, çift fotoğrafı yatak odasına koyduğu için yargılandı.


Yunanistan'ın bozkırını, yerel halkını gerçekçi bir üslupla yansıtan Constantine Manos, 1960'lı yıllarda oluşturduğu fotoğraflarla bir ülkenin şairi oldu. Onun oluşturduğu lirik atmosfer Angelopulos'tan süre gelen epik yapıyı da bünyesinde barındırdı. Yunanistan göçmeni bir ailenin oğlu olarak Amerika'da yaşayan Manos, Edebiyat bölümünde okurken insanların ve manzaranın yarattığı gizli atmosferden etkilenerek fotoğrafa yöneldi. Amerika'da bulunduğu yıllarda göçmenlere uygulanan baskıları, adaletsizlikleri gören Constantine Manos, kendi ülkesi olan Yunanistan'a gitti ve kendisine yakın dünyayı dağ köylerinde buldu. Çektiği fotoğraflarla 1960ların Yunanistan'ını en iyi şekilde yansıtan Manos, yerel halkın yaşamını doğal bir bütünlükle sunarak lirik bir belgesel oluşturur. Onun fotoğrafları modern yaşama dahil olmayan bireylerin hikayesidir. Manzaralar, dağ köyleri ve insanları kadrajına aldığı çalışmalarında epik bir yaşamın gizi mevcuttur.


Kadının dinsel ve kültürel değer sistemi içerisinde hissettiği hegemonyayı fotoğraflarına yansıtan Shrin Neshat, toplumsal cinsiyet üzerine dinamikler oluşturuyor. İranlı sanatçı, fotoğraflarını kurgularken siyasi üsluba yer vermez, kimlik üzerinden gelişen soyutlamaya başvurur. Neshat'ın eserlerinde; kamusal ve özel alanlarda kadının var oluş savaşına tanıklık ederiz. Kadın, yaşamın her alanında sınırlarla kuşatılmış durumdadır. Beden üzerine işlenen Farsi yazılar dahi belli sınırları gösteren yerler üzerindedir; yüz, göz, el, ayak gibi mahrem sayılmayacak yerler! Neshat, Müslüman kadınların yaşamını fotoğraflarken pek çok sıkıntıyla karşılaştı. Amerika'ya yerleşse de İran'dan uzaklaşamadı. Yaşadığı coğrafyanın sorunları onun hep aklındaydı ve bu yüzden tekrar İran'a döndü. Shrin Neshat, özellikle İslam'ın kadınların yaşamı üzerinde nasıl değişikliklere yol açtığını uzun süre araştırdı. Bunu yaşamın her alanına yaydı. Kadınlar bazen bir sahil kenarında, bazen bir toplantı da bazen de bir ibadethanede karşımıza çıktı. Sanatçı, Müslüman kadınlara hem evrensel hem de kişisel yollarla odaklandı. Kadının İran toplumundaki konumunu sorgularken ayrıca kimliklerini etkileyen kültürel, dini ve siyasi koşullara göre nasıl davrandıklarını da gözler önüne serdi. Neshat, dinin yarattığı ikiliği keşfedip bu keşfi fotoğraflara yansıtırken siyah beyaz fotoğraflar eşliğinde bir seri üretti. Bu üretim içerisinde en çok dikkat çeken unsur kuşkusuz silahtı Siyasi, şiddet ve feminizmin sergilendiği bu aşamalı fotoğraflarda silah gücün yerine şiddetin ve baskının temsilidir. Dinsel toplumlarda yabancılaşan kadın, istenilen cinsiyet rollerini sergilemeye başlar ve kendi benliğinden uzaklaşır. Kadınların bedenlerinde yer alan kaligrafi yazısı ise, İran İslam Devrimi sırasında kadın savaşçılar hakkındaki kavramsal alıntılardan oluşur. Yazılarda, devrim döneminde kadınların rolünü anlatan kadın şairlerinin şiirleri kullanılmıştır. Shrin Neshat, filmleriyle de kadın sorunun yönelmiş ve feminist tarzıyla oldukça ses getirmiştir.


Irreversible, 2002 yılında vizyona girmiş olan bir Gaspar Noe filmidir. Çağdaş Fransız sinemasının yaramaz çocuğu olarak nitelendirilen Noe'nun filmleri özgün yapısıyla diğer filmlerden sıyrılır. Yönetmenin stili, oldukça çarpıcı ve baş döndürücüdür. Fransız avangart sinemasının rahatsız edici tavrı, Noe'nun filmlerinin süresi boyunca hissedilir. New French Extremity akımına ait olarak gösterilen Irreversible da bu rahatsız ediciliğin en önemli örneklerinden biri sayılır. Vincent Cassel, Monica Bellucci ve Albert Dupontel'in başrollerinde yer aldığı film; korku, dram ve suç unsurlarının harmanlanması olarak karşımıza çıkar, konusunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne serer. Açılışını, bir önceki Noe filmi Seul Contre Tous'un başrolü Philippe Nahon'un yaptığı filmde, bir çiftin yaşadığı drama şahit oluruz. Burada önemli olan nokta zamanın işleyişidir. Diğer filmlerin aksine Irreversible'da zaman, sondan başa doğru akar. Yani filmin sonunu başta, olayların nasıl başladığını sonda görürüz. Kamerasını asla sabit tutmayan yönetmen, filmin geçişlerini de tıpkı bir zaman tüneli edasında kamerasını döndürerek gerçekleştirir. Işığın, sesin ve renklerin duyu organlarımızın eşiğini zorladığı filmin bu noktadan sonra, en çarpıcı ve de en çok konuşulan sahnesi Alex'in tecavüze uğradığı sahnedir. Eski eşi Pierre ve yeni eşi Marcus ile kadınların ve yine gürültünün önde olduğu bir partide bulunan Alex, Marcus ile tartışma yaşayarak partiyi terk eder. Kırmızı renkteki alt geçidi kullanan Alex, bir çiftin tartışmasına denk gelir. Yanındaki kadına şiddet uygulayan adam, Alex'i hemen fark ederek ona yönelir. Bu sefer Alex'i zorla tutarak ona şiddet uygulamaya başlar. Aslında Alex'in tek yaptığı fiil, alt geçidi kullanmaktır. Seyirciye, ahlaki ikilemlerin ve sorgulamaların sıkça yaşatıldığı film, bitişine kadar bunu devam ettirir. Alex, Marcus ve Pierre'in seks ilişkileri hakkında yaptıkları sohbet, kimimize medenice ve eğlenceli, kimimize kabul edilemez gelebilir. Bu şekilde geriye giden filmin sonunda Alex'i, geniş bir yeşillik üzerinde, başına geleceklerden habersiz kitap okurken görürüz. Filmin başındaki tüm kasvet, boğuculuk ve kötülükten sonra; yeşillik, saflığa geri dönüşü simgeliyor olabilir. Sonra kamera tekrar dönmeye başlar ve ekranı kaplayan beyazlık ile birlikte son söz belirir.


2006 yılında yayın hayatına başlayan 'Notos', birçok edebiyat okurunun dikkatini çekmeyi başarmış uzun soluklu bir dergi. İki ayda bir basılıyor. Ağırlıklı olarak öykü dergisi olsa da öteki türlere de yer veren bir yayın. Gelenekselliğin dışına çıkmayı seven, popüler kültürün uzağında durmayı seçen bir duruşu var. Okurları 'Notos'u edebiyat severlerin başına gelebilecek en iyi şey' olarak görüyor. Kapsamlı incelemeleri ile birçok edebiyat meraklısını kendine bağlayan yayının genel yayın yönetmenliğini 13 yıldır Semih Gümüş üstleniyor. Ayrıca, 'Notos' Yunanca'da güneyden esen rüzgar anlamına geliyor. 1933'te Yaşar Nabi Nayır tarafından yayımlanmaya başlanan aylık sanat ve edebiyat dergisi Varlık, ilk yıllarında yayımladığı Batı edebiyatı çevirileri ve şiirleriyle, günümüze kadar emin adımlarla geldi. Dergide, Türk edebiyatının birçok ünlü yazar ve şairinin ilk eserleri yayımlandı. Başlangıçta Ankara'da yayımlanan dergi, 1946'dan itibaren İstanbul'da çıkarılmaya başlandı. Varlık, Avrupa Kültür Dergileri Ağı olan Eurozine üyesi. Ayrıca, dergide ilk imzası çıkmış yazarların bazıları ise: Melih Cevdet Anday, Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Necati Cumalı, Tarık Dursun K., Ece Ayhan, Attila İlhan, Yaşar Kemal, Aziz Nesin, Semih Poroy, Tomris Uyar. Sabit Fikir, 2009 yılında yalnızca internette, 2011 yılında ise basılı olarak yayımlanmaya başladı. Güncel bir edebiyat dergisi olan 'Sabit Fikir' görsel dili kullanmaya özen gösteren ve içeriğinde ilgi çekici çizimler barındıran bir dergi. Hem güncel hem de toplumsal ve siyasi gelişmelere dair farklı konuları ele alıyor ve böylece okuyucuyu etkilemeyi başarıyor. Derginin kapaklarını ise çizer Sedat Girgin hazırlıyor. Yazar kadrosunda ise, Ömer Türkeş, Murat Gülsoy, Kaya Genç, Küçük İskender ve Haydar Ergülen gibi isimler var. Ayrıca, dergi her hafta bir Düşünce Özgürlüğü Bülteni de hazırlıyor. Gazeteci ve yazar Candaş Tolga Işık tarafından 2014 yılında kuruldu ve yayın hayatına başladı. 2016'da ise Türkiye'nin en çok satan edebiyat dergisi oldu. Bunun en büyük nedeni ülke gündemini yakından takip etmeleri. Önemli güncel ve toplumu etkileyen olaylar bir süzgeçten geçirildikten sonra dergiye taşınıyor. Her ay gündem konularını ele alan dergi önemli yazarları da kapağına taşımayı ihmal etmiyor. Türkiye ve KKTC'de yayınlanan dergi, İngiltere, Almanya ve Fransa'da da okuruna ulaşmayı planlıyor. Dergide, Sezen Aksu, Müjde Ar, Ataol Behramoğlu, Ertuğrul Özkök, Sunay Akın, İlber Ortaylı, Rıdvan Akar, Gülse Birsel, Can Yılmaz, Levent Erden, Umay Umay, Rasim Öztekin, Zafer Algöz, Armağan Çağlayan, İclal Aydın, Metin Uca, Hayko Bağdat, Zeki Kayahan Coşkun, Yaşar Günaçgün, Nihat Sırdar, İsmail Saymaz, Güçlü Mete, Ahmet Güneştekin, Kerimcan Kamal, Alen Markaryan, Başar Başaran, Ali Ece, Dilan Bozyel, Erhan Karadağ gibi çeşitli isimlerin yazıları yer alıyor. 2015 yılında Önder Abay tarafından kuruldu. Edebiyat Sokak başlığı ile çıkan 'Bavul' içerisinde hem edebiyattan hem sokaktan birçok öge bulabileceğiniz aylık bir dergi. Bavul Dergi'de Zülfü Livaneli, Ataol Behramoğlu, Şükrü Erbaş, Ercan Kesal, İsmail Saymaz, Şermin Yaşar, Ali Murat İrat, Nevşin Mengü, Erk Acarer, İrfan Değirmenci, Emre Kongar, Y. Emre Ceren, Önder Abay ve daha birçok isim yazılarıyla yer alıyor. Nejat İşler öyküleri ile dergiye katkı sağlıyor. Bu isimlerin dışında sokaktan gelen yazarlar da var. Biz sokaktan haber veriyoruz. Asla sokak ve okuyucu arasında köprü olmak gibi bir tavrımız yok. Eğer ortada bir köprü varsa, biz onun sokak tarafındayız diye bir açıklama getiriyor Önder Abay bir ropörtajında. Abay 'Bavul' ismi için Giderken bavulunuza koyduklarınız hikayenizi anlatır. Biz içinde para taşınanlar hariç her türlü bavula aşinayız. Bu sebeple seçtik bavul ismini demeyi de ihmal etmiyor. Nisan 2017'de basılmaya başlanan ve 'Sana da öyle gelmiyor mu?' mottosuyla yola çıkan dergi, Zülfü Livaneli, Mazhar Alanson, Selim İleri, Ahmet Mümtaz Taylan, Hakan Günday, Gündüz Vassaf, Burak Aksak, İsmail Saymaz, Murat Uyurkulak, Tarık Tufan başta olmak üzere Türkiye'nin önde gelen edebiyatçı, müzisyen ve gazetecilerini bir araya getirdi. Dergi, edebiyatın farklı alanları ve türlerinden okuyuculara hitap etmeyi esas alıyor. Pek çok yayının yer vermediği felsefe, tarih ve hatta matematik gibi alanlarda da içerik üretiyor. Projesini Erdem Öztop, Nurhak Kaya ve Ahmet Mümtaz Taylan'ın ortaya çıkardığı Tuhaf Dergi'nin yayın danışmanı Behzat Ç. Dizisinin senaristi Ercan Mehmet Erdem. Nurhak Kaya'nın genel yayın yönetmenliğini ve sorumlu yazı işleri müdürlüğünü üstlendiği dergide fotoğrafçı Mehmet Turgut ise görsel danışman olarak görev alıyor. İlk sayısının kapağında Fransız yazar ve filozof Albert Camus'ya yer verdi. Masa Dergi 1 Mayıs 2016'da yayın hayatına başladı. Genel Yayın Yönetmenliği'ni Gamze İyem'in üstlendiği dergi, 2 ayda bir çıkıyor. Dosya konularıyla, yazarlarıyla, çizimleriyle okurların ilgisini çeken dergi, yazarların bilinmeyen yönlerini de inceleyip masaya yatırıyor. Deneme, öykü, makale ve şiir türlerinde çalışmaların yanı sıra resim, müzik, sinema, tiyatro vb. sanat dallarında inceleme yazılarına da yer veriyor. Ayrıca, ilk sayfalarında yer verdikleri Edip Cansever'in masa da masaymış ha şiirinin kaligrafisiyle, okuruna gayet ince ve hoş bir mesaj veriyor. Yapı Kredi Yayınları tarafından hazırlanan ve editörlüğünü Murat Yalçın'ın yaptığı aylık edebiyat dergisi. Her sayısında işlediği belli bir dosya konusunun yanı sıra, şiir, öykü, deneme ve incelemelere yer veriyor. Dergi, İlhan Berk, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Güven Turan, Tuğrul Tanyol, Mehmet Erte, Cem Uzungüneş, Mustafa Altay Sönmez, Azad Ziya Eren, Tuncer Erdem, Adnan Binyazar, Nezihe Meriç, Doğan Yarıcı, Hulki Aktunç, Bejan Matur gibi pek çok yazar ve şairin ürünlerine yer veriyor. İçerisinde söyleşi, şiir, öykü, yazı ve ropörtajların da yer aldığı dergi 2 ayda bir basılıyor. Turgay Fişekçi, ilk gençliğinden bu yana edebiyat ve kültür üretiminin içinde olmuş, şiir ve çeviri ile olan sıcak ilişkisini kaybetmeden, dergicilik bağlamında üretimini devam ettiren biri olarak derginin genel yayın yönetmenliğini üstleniyor. 2006'nın Mart ayından itibaren basılmaya başlanan dergi 2 ayda bir çıkıyor. Edebiyatın insan ve toplum için yaşamsal bir gereklilik olduğuna inanıyoruz şiarıyla okuyucusuna sunulan derginin editörlüğünü Burcu Yılmaz yapıyor. Dergiye, şiirleriyle, Ahmed Arif, Cevat Çapan, Ahmet Telli, İsimsiz, Hakan Savlı, Tuna Kiremitçi, Elizabeth Bishop, Max Jacob, Ferruh Tunç, Gökçenur Ç., Çağla Meknuze, Aytekin Karaçoban, Murat Çelik, Kenan Sarıalioğlu, Zarife Biliz, Naile Dire, Emin Kaya, öyküleriyle ise; Cemil Kavukçu, Fadime Uslu, Sena Keskin, Ayça Erkol, Remzi Karabulut, Doğuş Benli, Gamze Erkmen, Derman Arıbaş Önoğlu, Hakan Sipahioğlu, Naki Selmanpakoğlu katkı sağlıyor. 'Maksat yeşillik olsun' mottosuyla yola çıkan dergi aslında yalnızca bir edebiyat dergisi değil. Edebiyatı merkezine alarak, ekseninde farklı türleri de barındıran bir dergi. Hazla ve hızla okunan dergi hedefiyle 1996 yılından beri sırasıyla; Öküz, Hayvan ve son olarak 2013 yılında Maksat Yeşillik Olsun sloganı ile yayın hayatına başlayan OT dergisi, kök olarak kendine mizah ve edebiyatı alıp, dallarını futboldan siyasete, sokaktan müziğe kadar genişletiyor. Hayata dair hiçbir şeye yabancı kalmamak ve kimseyi de sanattan mahrum bırakmamak temel amaçlarından biri. Güncel konuları es geçmeden toplumsal sorumluluklarını da yerine getiren bir dergi. Güncel yazar kadrosunda öne çıkan isimlerden bazıları: Ali Atay, Barış Pirhasan, Cüneyt Özdemir, Fatih Özgüven, Gündüz Vassaf, Mercan Dede, Mazhar Alanson ve Sevan Nişanyan. 'Keşke' 2013 yılının Eylül ayında yayın hayatına başlayan Ankara çıkışlı bir dergidir. İki aylık periyotlarla çıkan derginin Ocak-Şubat sayısı da çıktı. Dergi şiir, deneme, öykü, düşünce yazıları, edebi söyleşiler, kitap ve yazar incelemeleri gibi birçok alanda içerik üretiyor. Kasım 2014'ten beri yayın hayatına devam ediyor. Yayın hayatına 2015 yılında başlamıştır ve mevsimlik öykü dergisi olarak basılmaya devam ediyor. İlk sayısı Ocak 2005'te yayınlandı ve interaktif olarak hala devam ediyor. Aylık edebiyat dergisi olarak 15 Ocak 1997'den beri Ankara'da basılmaya devam ediyor. 2015 yılında basılmaya başlayan dergi 35. ve son sayısı ile Ağustos 2018'de yayın hayatına son verdi. 1997 yılının Ekim ayından itibaren 2009 yılının sonuna kadar 12 yıl boyunca aylık, son yılında ise iki ayda bir yayımlanmış bir edebiyat, düşünce ve eleştiri dergisiydi. 131. sayısından sonra yayın hayatına son verdi. 2013 yılında basılmaya başlayan dergi 38. sayısından sonra 2018 yılında yayın hayatına son verdi. 2015 yılında basılmaya başlayan aylık dergi, 2016 yılında yayın hayatına veda etti. 2016 yılında basılmaya başlayan dergi 2018 yılında yayın hayatına veda etti. Not: Kendilerini http://221bdergi. com sitesinden takip edebileceğimizi yazmışlar veda mektuplarında. 221B Türkiye'nin tek polisiye kültür dergisidir. İçeriğinde, edebiyat, polisiye haberler ve incelemeler barındıran bir dergidir. Umarız daha fazla dergi yok olma süreci ile karşı karşıya kalmaz ve biz yine aynı keyifle, o güzel kağıt kokularını içimize çekerek okumaya devam ederiz.


Yazar Murat Menteş'in, Farabi'den Bukowski'ye kadar farklı tarzlarda eserler veren on bir yazara sorular sorup hayali söyleşiler yaptığı kitabı Derde Deva Randevu, Hakan Karataş'ın çizimleri ve April Yayıncılık etiketiyle raflardaki yerini aldı. Menteş kitabını Okurun kendisiyle buluşması için yazarların aracılık ettiği bir organizasyon olarak tanımlıyor. Murat Menteş: Fırfırlı gömleğiniz, bu saç, sakal, bu eda... Aksanınız, İngiliz... Aha! Siz Şekspir'siniz?! Shakespeare: Üstüne bastın ahbap, ta kendisi şüphesiz. Cehennem paydos etmiş, tüm şeytanlar burada! İslam geleneğinde 'Akıl benzer şeyler arasındaki farkları, farklı şeyler arasındaki benzerlikleri görme yetisidir' şeklinde bir tarif vardır. Ben bir bakıma, alakasız, irtibatsız görünen yazarları buluşturdum. Bununla birlikte, okurun 'benzerlikleri' görmesini umdum. Dahası, hepimizi 'insanlık' ortak paydasında buluşturan maddi ve manevi nitelikleri sergilemeyi gözettim. Yazarın kitapta adalet, ahlak, özgürlük, mutluluk, eşitlik, bilgi gibi konuları öne çıkarmasına sebep olarak ise bu konuların asırlardır insanlığın çözmeye çalıştığı meseleler olmasıyla birlikte, modern toplumların ve bireylerin de hayatında hala önemli olduğunu gösteriyor. Farabi: Tebrik ederim, evet, doğru anlamışsınız. Mutluluğu aramak, insanın 'doğal' eğilimidir. Hayvanlardan farklı olarak, insanın mutluluğu, arzuların tatmininden fazlasını gerektirir. Bu nedenle, mutluluğa giden yolda erdemlerin sağladığı ve müspet hislerimizi perçinleyen meşruiyete gerek duyarız. Toplumsal ve giderek küresel düzeyde insani bir seviye tutturmamız, bu yolla mümkündür. Okuyucusuna hem edebi hem de görsel bir şölen yaşattığı Derde Deva Randevu kitabının ikinci cildinin de hazırlıkları içinde olduğunu bildiren yazar, ikinci kitabında yer alacak on bir yazardan dördünün Yunus Emre, Ahmet Mithat Efendi, Attila İlhan, Arthur Conan Doyle olduğunu da söyledi.


Vietnam Savaşı'nın yarattığı yıkımı, sömürgeleştirilen halkları, yoksulluğu, siyasi çekişmeleri pathosun ötesinde, gerçekçi bir üslupla ele alan Philips Jones Griffiths zamanın acımasızlıklarına odaklanarak görünmez olanı, yok sayılanı açığa çıkardı. Belli coğrafyaların mahkum bırakıldığı siyasi ve sosyal durumları inceleme altın alan Griffiths, 120'den fazla ülkeyi dolaşarak; Teksas'ta yoksulluğu, Kuveyt'teki Körfez Savaşı'nı, Cezayir'in sömürgeye uğramasını, Amerika'nın Güneydoğu Asya'daki işgalini, Galler'deki kömür madencilerini ve Londra sokaklarındaki savaş karşıtı protestoları fotoğrafladı. 1966'da Vietnam'ın kendini kültürünü ve geleneklerini belgelemeye karar verdi ve savaş bittiğinde ülkeye giren ilk batılı gazeteci oldu.


Fransız foto muhabiri Alain Keler 1979 ve 1982 arasındaki El Salvador ve Guatemala'daki iç savaşlardan, 1979'daki İran devrimine, 1989'daki Pekin'deki ayaklanmalardan, 1986'daki Etiyopya'daki kıtlıklara kadar, dünya çapında sayısız olayı kadrajına alarak zamanın tanığı oldu. Daha önce Sygma ve Gamma ajansları için çalışan Keler, 1980'lerden beri Lübnan, Çeçenya, İsrail, Filistin, İran devrimi ve yaşanan diğer çatışmaları raporlamaya başladı. Zamanın tanıklığını üstlendiği fotoğraflarında yalnızca savaş fotoğrafları yoktu. Yıkımlarla birlikte sürüklenen halklar da vardı. Bunların başında Avrupa'ya göç eden, şiddete maruz kalan çingeneler vardı. Alain Keler'in en büyük dürtüsü, her zaman tanıklık yapma ve bunu yaparken dünya tarihinin sismik olaylarına yakalanan insanlara bir yüz verme arzusu olmuştur. Keler'in resimlerini duygusal olarak zamansız kılan şey işte budur: olaylar geçmişte yaşanıyor olsalar bile, izleyici fotoğrafın yarattığı dünyaya yakından bakar.


Türk edebiyatının en önemli modernist isimlerinden biri olan Yusuf Atılgan'ın Anayurt Oteli adlı yapıtı, dönem insanının içine sıkıştığı modernizm çıkmazını ve buna bağlı olarak içine gömüldüğü yabancılaşma ve yalnızlığı konu almaktadır. Yozlaşan toplumda aşılamayan iletişim problemini anlayışsızlık, umutsuzluk ve kopukluğun tükettiği insanı, ana karakter üzerinden ele alır. Bu açıdan bir dekadans romanı olarak edebiyatta kendine yer edinen anlatı, karakterin çöküşü üzerinden bir dönemin bitişini simgeleyerek toplumsal bir trajediyi gözler önüne sermektedir. Karakterin kişiliği incelendiğinde klasik bir biçimde monoton ve statik bir yapı karşımıza çıkar. Zebercet büsbütün kimliksiz ve varoluşunu anlamlandırmakta sorun yaşayan biridir. Ataerkilitenin keskin biçimde tehdit ve adeta Zebercet üzerinden iğdiş ediliş süreci ise gecikmeli Ankara treniyle gelen kadının romana dahil olmasıyla başlar. Roman tarihsel gerçekliği kurgusal boyuta taşıyarak toplumsal-politik bir işlev kazanır. Çünkü tüm dengeleri alt üst eden bu kadın Cumhuriyet'in gelişi ile birlikte güçlenen kadının temsilinden başkası değildir. Bu kadının gelişi, Zebercet'te kayıp olan benliğini yeniden bulma umudu doğurur fakat bu mutluluk kısa sürecektir. Lacanyen bir okuma ile sona gelecek olursak, kadın karakter 'büyük öteki' olarak Zebercet için ulaşılmak istenen bir 'arzu nesnesine' dönüşür. Zebercet bu kadın aracılığıyla fallusa sahip olmak ve birey haline gelmek ister. Bu sebeple kadının gidişi karaktere ilksel kaybı ve bir türlü fallus olamayışını hatırlatarak onu intihara götürecek bir yola sürükler. Çünkü artık benliğini kurma imkansızlığının farkına varmıştır. İçeriğinde bolca psikolojik tahlile yer veren bu roman bizce okunmaya değer. Sinemayla da ilgilenen okurlarımız için ise eserin aynı isimli sinema filmini incelemelerini önerebilirim. Fakat şunu da belirtmeliyim ki hemen hemen her uyarlama eserde gördüğümüz eksiklikler bu filmde de karşımıza çıkmaktadır. Bu sebeple eseri daha iyi analiz etmek isterseniz kitap sizin için çok daha doğru bir kaynak olacaktır. Not: Yazı için Dokuz Eylül Üniversitesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölüm Başkanı Profesör Dr. Nevzat Kaya'nın videolarından faydalanılmıştır.


Ukraynalı sanatçı Zhanna Kadyrova, 2014 yılında sanatseverlerle buluşturduğu İkinci El adlı heykel serisi için malzeme olarak kullanılmayan fayansları tercih ederek sıra dışı bir tarz yakalamış. Brezilya mimarisinde sıkça görülen renkli seramiklerden ilham alan sanatçı, ikinci el malzeme satan dükkanlardan topladığı fayanslarla seramik kıyafetler oluşturmuş. Kullandığı ikinci el fayanslar ile mimari ve modayı renkli halleriyle harmanlayan sanatçı, fayans gibi sert dokulu bir malzemeyle yaşanmışlıkların barındığı yapılardan bambaşka bir estetik algı yaratmayı başarmış. Ukrayna'nın sert iklimi, binalarda fayans kullanımı imkansız kıldığı için, sanatçı eserlerini terk edilmiş eski binalarda sergilemeyi tercih etmiş. Mekanla bütünleşen eserler, adeta bulunduğu alan ile duygusal bir bağ oluşturmuş. 2015 yılında Ukrayna'da bir ipek fabrikası ile çalışan ve 2017 yılında Kiev Cinema Copy Factory'den almış olduğu fayanslar ile serisini zenginleştiren sanatçı, son olarak 2019'da Havana sokaklarındaki seramikleri kullanarak hazırlamış olduğu çalışmaları Küba'daki Galleria Continua'da sergilemiş.


Zoetrop, durağan resimleri hareket ediyor yada kımıldıyor gibi gösteren bir aygıttır. Zoetrop kelimesinin kökü Yunanca'ya dayanıp, ve kelimelerinin birleşiminden ortaya çıkmıştır. Yanlarında küçük delikler bulunan silindirik bir mekanizmadan oluşur. İç kısmı resimlerle kaplı olan bu silindir döndürüldüğünde resimler hareket ediyor hissi uyandırarak 3 boyutlu bir algı yaratır. Londro kökenli sanatçı Matthew Mat Collishaw, zoetropun büyüsüne kapılanlardan. Daha çok fotoğraf ve video üzerinde çalışan sanatçı Bullet Hole eseriyle ün kazanmıştır. Mat, bu sefer ünlü ressam Rubens'in The Massacre of the Innocents eserini 3D kalitesiyle sunuyor. Farklı biz zoetrop sunan Collishaw, 3D baskısıyla elde edilen 350 figürü başka parçalarla bir araya getirerek oluşturmuş. Bitirilmesi tam 6 ayı alan bu görsel şölenin animasyonları da Sebastian Burdon tarafından tasarlanmış.


Zorlu koşullar altında, çarpıcı kompozisyonlar yaratan Ichiro Kojima; Kent merkezlerinden kırsal alana kadar modernleşmenin ilerleyen dalgalarının ortasında, soğuk il köylerinde yaşayan insanlarla derin bir empati kurma adına; uzun yıllar kırsal bölgelerde yaşayarak, biri dizi fotoğrafik çalışmalar üretti. Gökyüzünü, yolları, çitçileri, kadınları, çocukları kadrajına alıp mistik bir evrenin kapılarını arşınladı. Kojima, 1954 yılının çalkantılı savaş döneminin ardından Tsura bölgesine giderek, geleneksel Japon halkının yaşamını fotoğraflamaya başladı. Onun konuları Tsugaru ve Shimokita yarımadaları üzerinde günlük manzaralardı, ancak eserleri dönemin ana akım gerçekçiliğinden farklıydı. Kısa bir süre sonra kompozisyonlarına yüklenen şiirsel duyarlılık, Kojimayı fotoğraf sanatında ayrı bir noktaya getirdi. Bir taraftan soğuk iklim ve geleneksel halkın gerçekliği bir taraftan görüntülerdeki sanatsal imaj, onun eserlerini bir şiirin dizileri gibi etkileyici kıldı. Soğuk ve karlı iklimlerde yaşayan sanatçı, bu koşullar içerisinde derinden sarsılıp hayata erken veda etse de; Asya'ya özgü mistik bir dünyayı aktarması, onun ölümsüzlüğünün yansımasıdır. Yok olan geleneklere karşı derin hissiyatı, Kojima'nın her bir çalışmasına nüfuz eder. Kojima'nın çalışmalarının bir kısmı, köylüleri ve çiftçileri resmeden Fransız ressam Francois Millet'in eserlerini hatırlatır. Tıpkı Millet'inki gibi doğal ve içten yansımalar, bizi ayrı bir dünyanın içerisine sürükler.


Ziya'dan kalma şiir kitabını yine baştan aşağı okudu Ahmet. Kim bilir kaçıncı okuyuşu bu. Yere su döktü. Çamurla heykel yapmaya çalıştı. İlk önce Anuşka'nın başını, olmadı. Bir kedi. Olmadı. Dünya niye kahpe olsun? Dünya güzel. Dünya güzel ne demek? Dünyanın nesi güzel? İnsanların yüzde kaçı için dünya güzel? İnsanların kocaman çoğunluğu Dünya güzel mi, değil mi? diye düşünmüyor bile, bu dünyada haksızlık yokmuş, açlık yokmuş, zulüm yokmuş, ölüm yokmuş gibi, haksızlığın, açlığın, zulmün, ölümün içinde yaşıyor. Haksızlığa, zulme, ölüme karşı yüzde kaçı savaşıyor insanların? Biz savaşıyoruz işte. İhtilaller yapan, barikatlar kuran yığınlar savaşıyor. Ben savaşmıyor muyum? Kudurup İsmail'in kurşunuyla gebermeyi bekleyerek mi? Hay Allah kahretsin! Nazım Hikmet Ran, Yaşamak Güzel Şey be Kardeşim, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2005, s.62.