Foto-gerçekçiliğin ustalarından sayılan Ihei Kimura, modernist stilleri ret ederek Japonya'nın gayrı resmi dünyasına odaklandı. Elli yıl boyunca Japonya halkını ve yerlerini belgeleyen Kimura; samimi portreleri, sokakları, kırsal yaşamın zorluklarını ve Japonya'nın geleneksel ev hayatını yansıttı. 1950'lerin ortasında Avrupa'ya birkaç gezi yapan Kimura, sanat dergileri için fotoğraf dizileri oluşturdu. Sonrasında Japonya'ya dönen sanatçı, Akita'daki kırsal yaşamın etkilerine yoğunlaştı. Uzunca süre bu bölgeyi kayıt altına alan sanatçı, böylelikle foto-gerçekçiliğe giden yolu aralamış oldu.


Sokaklardaki yüzlerden hikayeler yaratan bir fotoğrafçı Jens Jull. Anlatılmayan, yok sayılan hikayelerin ortaya çıkarılmasını sağlayan sanatçı; güçlü bir izlenimle, tanımadığı insanları kadrajına dahil ediyor. Fotoğrafını çektiği kişilerle tanışıp onların hikayelerini dinleyen jull, eğer kabul ederlerse onları evlerinde, yani kendi yaşam alanlarında fotoğraflıyor. Böylelikle, modelleriyle doğal bir çekim atmosferi oluşturuyor. Önyargısız bir şekilde; madde bağımlılarını, hayat kadınlarını, yalnız insanları, yaşlıları ve gençleri fotoğraflayan sanatçı; sokaktaki halkın iç dünyasına erişmek için çoğu zaman sokaklarda kalıyor. Jens Jull''un fotoğraflarına sinen derinliğe bakıldığında; sinematik yönden güçlü, hayatın umutsuzluğunu, karışıklığını, karanlık yönlerini varoluşçu bir hümanizmle anlatan İngmar Bergman'ın etkisi hissedilir. Gerçek hayatın göründüğü kadar renkli olmadığına inan jull, bu nedenle siyah beyaz çekimde daima ısrarcı olanlardan. Jens Jull, fotoğraflarının büyük kısmını bireyin yalnızlığı üzerine inşa eder. Bireyi özel ortamlarında tanımlama isteği bir çeşit aktif portre alanı yaratmak isteğinden kaynaklıdır. Böylelikle hikayeler kendi doğal ortamlarında tekrar var olur. Sokaktaki insanlara ulaşarak toplumsal sınırları yok eden sanatçı, görünmezden gelineni, görünür hale getirmede oldukça başarılı.


Geleneksel ritüelleri fotoğraflama adına 16 yıl boyunca farklı ülkeleri gezen Cristina Garcia Rodero; tutkuyu, acıyı, aşkı, öfkeyi ve mizahı insan davranışları üzerinden fotoğraflara yükledi. Hikayecilik geleneğinden gelen Rodero, ilk olarak pagan inanca sahip insanları kadrajına aldı ve onların ayin sırasındaki davranışlarını yalın bir gerçeklikle yansıttı. 'Fotoğrafa başlamak istiyorsan bunu ancak yaşamla yapabilirsin' diyen sanatçı, tüm ön yargılara rağmen voodoo ayinlerini görüntülemek üzere Portekiz, İtalya, Venezuela, Haiti ve Küba gibi ülkelere seyahat etti. Onun cesur tavrı, beraberinde birçok ödülü beraberinde getirdi ve Magnum'a kabul edildi. Rodero, sadece kültsel yansımaları değil sokaklardaki hikayeleri de fotoğrafladı. Ülkeleri arşınladıkça farklı kültür gruplarıyla tanıştı ve deyim yerindeyse bir 'kültür fotoğrafçısı' oldu. Rodero'yu besleyen, insanın kendine özgü doğasıdır. Parçadan ziyade bütüne odaklanır, böylelikle yaşanılan her anı-hareketi fotoğrafa yükler. Sanatçı, seyircinin gözünden değil, fotoğrafladığı kişinin üzerinden kompozisyonunu oluşturur. Böylelikle görüntü seyirlikten çıkar, yaşamın kendisi olur.


Avangart sanatçı Dina Bova, 2007 yıllında seyahat sırasında fotoğrafçılığa başladı. Anı yakalamanın her şeyden daha önemli olduğunu belirten sanatçı, Antarktika kıtası hariç tüm kıtaları gezmiş. Sürreal fotoğraflarıyla tanınan Bova, Rönesans Dönemi tablolardan etkilenerek eserlerine ünlü simaları da yerleştiriyor. Böylelikle fotoğraf, ayrı bir mizahın ürünü oluyor.


Fransız fotoğraf sanatçısı Robert Doisneau, uzun yıllar yaşamın dinamiklerini; mizahi ve tiyatral bir üslupla yansıttı. Gravür ve litografi eğitimi alan Doisneau, ilginçtir ki ilk önce parke taşlarını fotoğraflayarak fotoğrafçılığa başladı. Eğitimin okul dışında her yerde olabileceğini söyleyen sanatçı, farklı insanlara ulaşabilmek için Paris metrolarını sıkça kullandı. Uzun yıllar boyunca sokak fotoğrafçılığına şiirsel yaklaşan Robert Douisneau, insanların eğlenceli yanlarını gerçeküstü, ama her zaman hümanist bir tavırla kaydetti. Doisneau'nun ironik fotoğraflarında; çocuklar, işçiler, genç aşıklar, askerler, deliler kısacası hayatın tüm karakterleri yer bulur. Siyah-beyaz zıtlığının yararlanıldığı fotoğraflardaki güçlü ışık etkisi, daha derin bir görsel üslubun oluşmasını sağlamıştır. Bazı çalışmalarının kurgulanmış olması döneminde pek çok eleştiriyi de beraberinde getirmiştir.


Portekizli fotoğrafçı Eduardo Gageiro, tarihi değişimlerin yarattığı etkileri yansıtan görüntüler ile tıpkı Henri Cartier-Bresson, Robert Doisneau ve Willy Ronis gibi; gündelik yaşamı sıradan ve geniş açılarla yansıtarak dramatik bir biçim yarattı. Savaşların fotoğrafın gelişimine katkı sağladığını söyleyen sanatçı, uzun süre savaş bölgelerinde kalarak köşeye sıkışmış, yaşam mücadelesi veren insanların hayatlarına odaklandı. Portekiz'in önde gelen foto-muhabirlerinden olan Gageiro, henüz on iki yaşında çektiği fotoğraflarla dikkatleri üzerine çekti. Onun yakaladığı kareleri keşfeden pek çok gazete, Gagaeiro'nun peşine düşerek onun çalışmalarına yer verdi. Kendini foto-muhabir olarak tanımlayan sanatçı, tekniğini geliştirerek; Castro hükümetinin birkaç kısıtlama ile çalışmasına izin verdiği Küba da dahil olmak üzere, dünyanın dört bir yanındaki siyasal gelişmeleri fotoğrafladı. Çalışmaları esnasında kendisini etkilemiş olan ressam ve heykeltıraşlarla temas kurarak, eserlerine estetik boyut kazandırdı.


Bruno Barbey, farklı kıtalarda yaşayan insanların ortak kaderi üzerine yaptığı fotoğraf çalışmalarıyla tanındı. Bazen bir isyanda bazen de bir savaşta sokaklar için çarpışanların yanında yer aldı. Sanatçı, dünyayı yeni perspektiflerden üzerinden keşfetmek istiyordu. Özgürlük ve yalnızlık duygusuyla başta Ortadoğu olmak üzere pek çok kıtayı aşındırdı. Dünyanın bitmeyen zulmüne fotoğrafıyla direndi! Barbey, ulusların siyasal anlamda uğradığı ayrımcılığı yansıtmak amacıyla beş kıtada fotoğraf çekti. Mayıs 1968'de Paris ve Tokyo'da gerçekleşen olaylar hakkında raporlar hazırladı. Vietnam Savaşı hakkında bir dizi fotoğraf röportajları yaptı. Kamboçya, Ürdün, Mısır, İran, İrlanda, Bangladeş, Birleşik Arap Emirlikleri, Hindistan gibi ülkelerin içsel trajedisini fotoğraflarına yansıttı. Barbey için renk, tek başına bir yüzey renklendirmesi değildir. Dolaştığı kıtaların, ülkelerin, insanların rengidir. Özellikle Fas'ta çektiği fotoğraflarda rengin hakim olmasının nedeni de budur.


Fransız fotoğraf sanatçısı Bernard Plossu; insanları, dağları, ormanları birer kültür nesnesi haline dönüştürerek uzun yollar arşınladı. Fotoğrafçılığın stüdyo ortamında olmayacağına inan sanatçı, Meksika, Batı Amerika, Hindistan, Nijerya gibi bölgeleri gezerek minimal, etkileyici fotoğraflar üretti. Seyahat fotoğrafçılığında bir idol haline gelen Plossu; yalnızlığı, yoksul insanları, kadınları ve günlük hayatın dinamiklerini fotoğraf makinesine kaydederken, modernitenin süslülüğü yanında doğal olana odaklandı. Uzaklara olan hissiyatı Plossu'yu ıssız adalara, çöllere düşürdü. Ancak o bu durumdan gayet memnundu. Sessizliğin olduğu yerlerde, daha üretici fikirlerin doğacı inancını taşıyordu. Sanatçının renkli vintage tarzda ürettiği çalışmaları; bir fotoğrafın ötesinde, resim izlenimi uyandırmaktaydı. Fotoğraf tekniklerinde ileri seviyeye ulaşan Plossu böylelikle, bir eseri hem resme hem fotoğrafa dönüştürebiliyordu.


Fotoğraflara şiirler yükleyip edebi bir metine çeviren Duane Michals, uzun yıllar hikayeci bir üslupla fotoğraflar üretti. Asıl olan bilinmeyenin ardında olandır düşüncesiyle, topluma aykırı gelen pek çok işlere imzasını attı. Bu işler arasında ötekileştirilen eşcinsel bireyler de vardı. Yarattığı fotoğraflı anlatım dizilerinde, bir yaşam öyküsünden çok; acının, zor olanın, peşine düştü. Fotoğrafların kışkırtıcı etkisi olması gerektiğine inanan Michals, insan portrelerini yeniden, fakat farklı bakış açısıyla üretmenin gerekliliğine inandı. Duane Michals, işlerini dokunaklı, kışkırtıcı, bazen duygusal, ancak her zaman farklı bir fotoğrafik estetik ile üretti. Çocukluk ve hayal gücünden yararlandığı çalışmalarına, arzu, yaşam, ölüm gibi zıt kavramları da ekleyerek bireyin iç dünyasına dokundu.


Ferdinando Scianna, 1960'lı yıllarda Sicilya halkını sistematik olarak fotoğraflamaya başladı. Sanattaki uzun kariyeri boyunca, güncel olaylar, savaş, din, seyahat, gibi pek çok temaya değindi. Ferdinando Scianna Napoli'de bulunduğu yıllarda bir hayır kurumu olan Les Petits Freres des Pauvres için küresel bir proje kapsamında çalıştı. Bu çalışmasında Scianna'nın görüntülediği insanların doğrudan sokağa açılan, vasci olarak bilinen tek odalı zemin kat dairelerinde yaşadıkları görülür. İtalya'nın en fakir bölgesi olan Sicilya'da büyümüş olan Scianna için bu görüntüler pek de şaşırtıcı değildi. Etrafının yoksulluk içinde olduğunu, çoğu zaman ailelerde ekmek olmadığını dile getirmiştir. Ferdinando Scianna için fotoğrafçılık bir yaşam biçimidir. Eserleri; hatıralarının, kültürünün ve Sicilya köklerinin retrospektif bir örneğidir. Siyah beyaz fotoğraflarda, ışık ve gölge oyunu ile vurgulanan güçlü kontrastlar kendini hemen açığa çıkarır. Scianna bir zaman sonra moda fotoğrafçılığına yönelse de, onun çalışmaları klasik moda fotoğrafçılığından ayrılır. Yarattığı kompozisyonlar eşliğinde figürler alışılmış moda anlayışını yıkar. Bu resimlerin önünde durduğumuzda, zaman durur, hareketten, bir gülümsemeden, tamamen ilgisiz olan insanların yansıttığı gerçeklikle baş başa kalırız. Sanatçı, onu çevreleyen şeylere hassas ve keskin bir bakış atar. Dini törenlerin imgeleri, sanki seçtikleri keskin unsurların bir gözlemcisidir, ancak bize asla kapsamlı bir görüş sunmaz, neredeyse gizli tutulur. Fotoğrafçı çalışmalarında adeta bir etnoloğa dönüşür.


1960lı yılların politik etkisinin yansımalarını kadrajına dahil eden Nick Hedges, belgesel fotoğrafçılığına psikolojik bir boyut getirerek toplumsal travmaları açığa çıkarıyor. Hedges'in çalışmaları: şehrin dışına atılmış, yok sayılmış halkın üzerine kuruludur. Sanatçı, şehir yaşamından izole edilmeye çalışılan yoksul kesimi fotoğrafa dahil ederek, dönemin politik yapısına eleştirel bir tavır getirmiştir. Nick Hedges, 1968'de Bradford'u fotoğraflayarak endüstri ve yoksul kesim arasındaki ilişkileri yansıtan görüntüleri kaydetmeye başladı. Kaydettiği görüntüler Britanya'da üç milyon kadar insanın karşılaştığı korkunç koşulları açığa çıkarmada önemli bir rol oynadı. Dışlanan kesim aynı zamanda, fabrikada ağır şartlarda çalışan insanlardı. Böylelikle modern yaşamın cüzzamlıları olarak görülen yoksul kesimin, modern yaşamı ayakta tutan kişiler olduğu gerçeği gün yüzüne çıkmıştı. Hedges'in imgeleri, çerçevenin merkezine insanları yerleştirerek, konut krizini ve yoksul kesimin yaşam kalitesini yansıtması bakımından önemlidir. Fabrikaların arkasında belirlenmiş bir bölgede, küçük-tek odalı hayata tutunmaya çalışan insanların yaşamı, tarihsel bir gerçekliğin utancıdır.


Bir imgenin fotoğrafta yer edinmesi sadece kurgusal olarak gerçekleşmez. Geçmişten gelen pathosun açtığı izler bir 'İm' olarak fotoğrafta yer edinir. Miyako Ishichu da II. Dünya Savaşı sonrası toplumsal bellekte yer edinen travmaların yarattığı etkinin peşinden giderek, acının izlerine odaklandı. Kentsel yaşamı karakterize ederek yabancılaşmayı, bireyin içsel gerilimi içerisinde yansıttı. Miyako İshichu, geçmiş ile bugün arasındaki mücadeleyi ve gelecekteki Japon kimliğinin belirsizliğini yansıtırken; terk edilmiş binaları, atom bombası sonucu hayatını kaybetmiş kişilerin eşyalarını, yazıları, bireylerin bedenindeki yara izlerini çalışmalarına dahil etti. Bu dahil ediş, Miyako'nun dünyasında varoluş ve yok-oluşun simgesi haline geldi. Derin kontrast dahilinde ve yakın çekimlerle birlikte etkileyici bir bütünlük yaratan Miyako; cinsiyet, doğa, anılar ve fiziksel varoluş gibi temalar üzerinden farklı perspektifler geliştirdi. Sanatçı, zamanın kıskacında insanların anılarını yalnızlık imgesiyle verdi. Kırık tavanlar, terk edilmiş yataklar, yalnız kadınlar ve yara izlerinin sıkça rastlanıldığı fotoğraflar, geçmişin sanrısıyla bir yüzleşmedir.


Mario Giacomelli, uzun yıllar fotoğrafik görüntünün netliğini bozarak; çekimlere yüklediği grafik etkisiyle soyut yansımalar üretti. Fotoğraflarında zıtlığı arttırarak bulanık görüntüler yaratan sanatçı; gerçeği manipüle ederek, seyirciyi ayrı bir atmosferin içerisine dahil etti. Giacomelli, genellikle tek bir merkez üzerinden tek bir nesneye odaklanırken empresyonist bir tarz benimser. Onun ikonik imgelerinden biri olan, Scanno Boy (1957) bu tarzın örneklerindendir. Bir gözlemciye doğru yürüyen kadınlar soyutlanırken odaktaki-merkezdeki çocuk nettir, bakışın temsilidir. Giacomelli, 1952'den 1990lı yıllara değin çektiği mistik, soyut ve ufuksuz manzaralarla adeta Rossellini sinemasının ayrı bir örneğini oluşturur. 1971-73 yılları arasında, çift pozlamalar ile yaptığı deneysel çalışmalar Giacomellli'nin doruk noktasıdır. Cesur bileşimler ve keskin kontrastlarla karakterize bir stil geliştiren sanatçı, görüntülere yüklediği etkiyle soyutlamaya başvursa da; çoğu çalışması, seyirciyi sosyo-politik bir yorumun içerisine dahil eder. Zingara serisi ve kamptaki çocuklara odaklanan çalışmaları bunlardan birkaçıdır.


Fotoğraf gerçeği yansıtmasından ziyade, yarattığı sürreal pathosla görünenin ötesine geçer. Bu yaratım sürecinde; yıllardır çatışa durduğu resim sanatıyla, aynı görsel etkide buluşur. Klavdij Sluban, ürettiği çalışmalarıyla fotoğrafın doğasına plastik sanatları da dahil eden bir sanatçı. Onun fotoğraflarına sinen karanlık-barok etkili sürreal yapı, derin bir sessizliğin içerisinde edebi bir metne dönüşür. Fransız fotoğrafçı, karanlık görüntülerin üzerine işlediği sert ışığı ilahi bir atmosfer içerisinde verir. Genelde çıktığı uzun yolculukların ürünü olan fotoğraflarda, hareketi yakalama adına hızlı pozlama devreye girer. Sluban; Moğolistan, Rusya, Asya ve Çin gibi kalabalık ülkeleri arşınlamasına rağmen fotoğraflarındaki sessizlik göze çarpar. Fransız fotoğrafçı, sanatsal çekimlerinin yanı sıra, hapishanelerdeki çocuk tutukluların da daima yanında oldu. Çocuk hapishanelerine yaptığı ziyarette, sadece fotoğraf çekmekle kalmadı. Fotoğraf ile ilgili seminerler düzenledi; onlara kameralar verdi ve fotoğraf çekmelerine imkan tanıdı. Klavdij Sluban Anglo-American Edebiyatı'nda yüksek lisans yapmasıyla birlikte, fotoğrafın içerisine edebi nitelikler yükledi. Georges Fevre'nin rehberliğinde siyah beyaz baskının inceliklerini öğrendi ve bunu ustalıkla fotoğraflarına işledi. Oluşturduğu açıyla, konusuna daima mesafeli yaklaştı. Tanıdık yerlerin, kapalı alanların ve zorlu ufukların sorunlarını ortaya koydu. Ve bunu yaparak, hem bilincimizin hem de duygularımızın içselleştirilmesiyle, güçlendirilmiş bir sınırlamanın, kırılmalarını yansıttı.


Dünyayla felsefik bir ilişki kuran Keiichi Tahara, nesnelerin suretine yansıyan ışığı kullanarak soyut fotoğraflar üreten bir sanatçı. Japon fotoğrafçı, ışığı yoğun olarak kullandığı çalışmalarında; ışığı, nesneleri ya da kişileri aydınlatan bir unsur olarak kullanmaz, onları saran, birbirine bağlayan ayrı bir morfoloji olarak tekrar yaratır. Eserlerinde, pencereler ve şehirler, görüntünün suretini yakalama adına sıkça başvurulan unsurlardan oldu. Bu nedenle Keiichi Tahara, eserlerini genellikle pencerelerden çekilen açılarla tamamlandı. Özellikle yıllardır temizlenmeyen, kirli pencerelerden çektiği fotoğraflarla ayrı bir dünyanın temsilini oluşturdu. Fransa'da uzun süre yaşayan ve Batı kültürüyle çok yakından ilgilenen Keiichi Tahara kentleşme dokusunu, sanat anlayışının odak noktası haline getirdi. Mekanı belli sınırlar içerisinden tasavvur etti. Işık, her daim onun alanında şiirsel bir boyut olarak yer aldı. Böylelikle, somut yapıdan soyutlaşmaya giden bir dünyanın imgesini fotoğraflara yükledi.


Yaşam sürekli yeni olana dair anlar yaratsa da, geçmiş acı bir hatıra olarak her daim bellekte yer edinir. Bellekte yer edinen bu durumun temel nedeni; imgenin zihinde bir gösterge olarak kendini tekrarlamasından gelir. Roman Vishniac'ın fotoğrafları da, bu doğrultuda belleğe işlenen acıları gün yüzüne çıkarıyor. Roman Vishniac, 1930'lu yıllarda kentleri arşınlayarak oluşturduğu fotoğraflarla; derin, etkileyici, mizahi bir yön geliştirdi. Ancak Vishniac için Hitler iktidara geldikten sonra her şey değişmeye başladı. Dışavurumcu fotoğrafçılığı terk ederek kentte yaşanan geçişleri belgelemeye yöneldi. Çerçevelemede ve kompozisyonda yeni-modern yaklaşımlar sergileyen sanatçı, çalışmalarını insan yaşamının kırılganlığı üzerine şekillendirdi. Yahudi asıllı bir Rus Olan Vishniac, Rusya'dan ayrılarak 1938'de gizli yollarla Berlin'e yerleşti. Sanatçı yerel makamların dikkatinden kaçmak için, seyahat eden bir kumaş satıcısı olarak kendini gizlemeyi başardı. Fotoğraf için ceketinin altına bir Rollieflex kamera koyup, boynuna sarılmış bir eşarp içinde gizlenmiş bir gizli Leica taşıdı. Leica'yı, içte çekilen portreler dahil, düşük ışıklı durumlar için kullandı. Bir kampa gizlice girerek Yahudilerin Polonya'daki kamplara gönderilme anlarını belgeledi. Çektiği fotoğrafları, bu kampların gerçekliğini kabul etmekte isteksiz olan Birleşmiş Milletlere gönderdiyse de bir sonuca ulaşamadı. Sanatçı, 1941 Yılında, New York'a geldi ve bir portre stüdyosu açtı. Aynı zamanda göçmenleri, yerinden edilmiş insanları, kampları belgelemeye devam etti. Romanya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Macaristan, Ukrayna'yı ziyaret etti, ancak yine de zamanın çoğunu Polonya'da geçirdi. Varşova, Lublin, Krakov, Bia ystok ve küçük, çevre kasabalardan Yahudileri fotoğrafladı. Görüntüler, Yahudi köylerinin ve mahallelerinin günlük yaşamını yansıtırken, sürgüne uğrayan bir halkın yaşamı yeniden var etmesine de tanıklık eder.


Avrupa'ya sıkça seyahat eden Frank, 1950'lerin başlarında Londra fotoğraflarını çekerek yeni imaj biçimleri geliştirdi. 1970'lerde fotoğrafın bütün biçimsel, klasik tarzını terk ederek fiziksel görünümü kökten değiştirdi. Fotoğraflardaki incelikli atmosfer, detaylı yapısıyla oldukça etkileyiciydi. Robert Frank'ın fotoğrafik özelliklerinden biri, bayrak unsuruna sıkça kullanmasıdır. Bayrağı, sembolik bir görüntü haline getirerek ironik bir dil oluşturur. Bir diğeri ise, Londra'nın şehirli erkeklerini fotoğraflamasıdır. Siyah pantolon, siyah palto ve melon üniformasıyla bireyleri şehrin gri atmosferinden ayırır. Birey, sessiz ve puslu havayı keskin bir siluet halinde keser. Onun fotoğraflarındaki gri atmosfer; TS Eliot'un ilk şiirlerinde, Londra'nın tüm köşelerine sinen sisin rengidir. Bu aynı zamanda savaş sonrası dönemin, hükümet politikalarının da sisinin temsilidir.


Polanya'nın Silezya bölgesinin, hızlı bir şekilde endüstriyel bir çöplüğe dönüşmesine direnen fotoğraf sanatçısı Michal Cala, 1975'ten 1992'ye kadar oluşturduğu fotoğraflarla; savaş sonrası bir dünyanın karanlık gerçekliğini gözler önüne serdi. Özelikle kömür madenlerini, işçi konutlarını ve yoksul kesimin konutlarını fotoğrafladığı çalışmalarıyla, dramatik-sembolik bir dil geliştirdi. Almanların şehri kuşatmasından sonra ağır bir yenilgi alan Silezya, daha sonra Sovyetler Birliği tarafından ele geçirildi. Sovyet Rusya'nın ilerleyen yıllarda güç kaybetmesiyle birlikte kapitalist hükümetlerin göz diktiği kente; öncelikle endüstriyel bir dönüşüm yaşandı ve küçük kasabalardan sürgünler başladı. Michal Cala da çektiği fotoğraflarla geleneksel yapının sekteye uğratıldığı, kentsel dönüşümün yaşandığı bir kentin arkaik kalıntılarını ortaya çıkardı. Calan'ın çalışmaları, kuşkusuz 1960'ların başlarındaki İngiliz Yeni Dalga sinemasının gerçekçiliğine ilham veren çeşitli etkilere sahiptir. Sanatçının siyah-beyaz fotoğraflardan oluşan serisi eşsiz gibi görülse de, fotoğraflarda gördüğümüz şey, bize uzak bir gerçekliğin kaydı gibidir. Michal Calan'ın Silezya fotoğrafları, belgeselci yapıdan daha fazlasını taşır. Geniş açılı merceklerle fotoğraflanan üst Silezya'daki devasa atık yığınları, büyük endüstriyel konteynerler, yalnız insan figürleri; kişiyi korku ve yalnızlık duygusuyla baş başa bırakır.


Uluslararası sanat sahnesinin en önemli figürlerinden biri olan Graciela Iturbide, büyük sadelik gösteren fotoğraf imgeleriyle tanındı. Meksika kültürünün sosyokültürel sistemlerini tüm boyutlarıyla ele alan sanatçı; fotoğrafçı olmak dünyayı tanımak için bir bahanedir diyerek Küba, Doğu Almanya, Hindistan, Madagaskar, Macaristan, Paris ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelere seyahat etti. 1970'lerde Manuel Alvarez Bravo ile tanışan Graciela, Bravo'dan etkilenerek yerli halkları fotoğraflamak için öncelikle Meksika ardından da Latin Amerika'ya gitti. Yine daha sonra Arizona sınırındaki Sonora Eyaletindeki göçebe balıkçıların Seri halkını fotoğrafladı. Sanatçı, Francisco Toledo tarafından Meksika'nın güneydoğusundaki Oaxaca'daki Zapotek kültürünün bir parçası olan Juchitan kasabasını fotoğraflaması için davet edildi. Bu çekimler onun ünlü olmasını sağlayan ikonik fotoğraflarından oldu. Geaciela kimlik, cinsellik, ritüeller, günlük yaşam, ölüm ve kadınların rollerine odaklanan fotoğraflarıyla, sürekli geçiş dönemlerindeki kültürlerin görsel hikayelerini anlattı. Görüntülerinde kent-kır yaşamı ve yerli-modern yaşam arasındaki sınırı yansıttı. Josef koudelka'dan esinlenen sanatçı, günlük yaşamda şiir dediği şeyi arayarak her zaman onu çevreleyen dünyayı benzersiz bir şekilde görme biçimini temsil eden, fantastik bir görsel deneyime sahip oldu.


Modern İskoç fotoğrafçılığının babası olarak bilinen Joseph Mckenzie, savaş sonrası ağır yenilgiler alan bir kentin yeniden varoluşunu geniş bir perspektifle gözler önüne serdi. Mckenzie çoğu fotoğrafçıdan farklı olarak, 'Avrupa foto muhabiri' geleneğinden daha ziyade, Paul Strand veya Ansel Adams gibi Amerikan hümanist sanatçı ve fotoğrafçılarına karşı daha yakın durdu. Tıpkı onlar gibi, eserlerini etik ve politik kaygılarla birleştirdi. Joseph Mckenzie oluşturduğu kompozisyonlarda; geniş caddeleri, insan manzaralarını belgeselci bir tavırla minimal bir yapı üzerinden yansıtır. Siyah- beyaz imgeler ile oluşturulan çalışmalar statik ve etkileyicidir. Baskılardaki tonal parlaklık işçilikteki mükemmelliğini gösterirken, desenlerde ve dokularda metafiziğe doğru giden bir yorum hissedilir. Belki de bu yüzden çoğu eleştirmen, Mckenzie'yi 'gerçek bir şairin gözü' olarak tanımladı.


Sanata sığınmaya en çok ihtiyacımız olan şu günlerde bugünkü yazımın konusu olarak alanında aykırı bir isim olan Francisco Goya'yı sizlere anlatacağım. Goya 18. yüzyılda İspanya'da dünyaya gelmiş ve Avrupa'da modern sanatın öncülerinden biri olarak sanat tarihine adını yazdırmıştır. Romantizm akımının önde gelen isimlerinden olan İspanyol ressam ve gravür sanatçısı Goya, İspanyol saltanatının saray ressamı olarak çalışma hayatına girmiş yaşamının ilerleyen yıllarında sanatında icra ettiği cesur, sıradışı ve Yunan mitinden parçalar taşıyan dokunuşlarla adından söz ettirmiştir. Rembrandt'ın üzerindeki etkisinin büyük olduğu sanatçı aynı şekilde kendinden sonra gelen Monet, Picasso, Cezanne, Degas ve Bacon gibi başarılı sanatçılara da ilham kaynağı olmuştur. Stilini ve kendine özgü yeteneğini yansıtan bir dizi başyapıt ortaya koyan Goya için, bilinçli olarak sanat için sanat anlayışını benimseyen ilk sanatçı olduğu söylenir. Doğaya duyduğu büyük hayranlığa ve eserlerindeki natüralist üsluba rağmen asıl ilgi alanı insan davranışı olmuştur. İspanya'ya duyduğu büyük sevgi ve bağlılık yaşamı boyunca siyasi etmenler nedeniyle sınanmış ve zaman zaman ülkesini terk etmek zorunda kalmıştır. Buna rağmen sanatının zirveye ulaştığı dönemleri yine çok sevdiği ülkesinde yaşamıştır. 1780'de Akademi üyeliğine seçilen Goya, 1788 yılında İspanya Kralı 4'üncü Carlos'un ressamları arasına katılmış, 1799'da Saray'ın baş ressamı olmuştur. Az sonra bahsedeceğim hastalık sürecinden önce Goya'nın eserlerinde gözle görülür bir renk şöleni söz konusudur. Son derece başarılı bir sanat yaşamına sahip olan Goya için bu dönemler, elbette psikolojik ve ruhsal olarak da eserlerinde daha iyimser ve daha yumuşak tasvirler olarak vücut bulmuştur. Fakat sanatçının başarılarla dolu yaşamı 1793 yılında yaşadığı ve iki yıl boyunca kendine gelmediği ağır hastalığından sonra tamamiyle değişecek ve bu durum eserlerine de yansıyacaktır. Hastalığın etkisiyle duyma yetisini tamamen kaybeden sanatçı için bu dönemden sonrası karanlık dönem olarak ifade edilir. Bu resimler kasvetli bir hava taşır ve siyah baskın olmakla birlikte koyu renkler hakimdir. Bir kurban verme ayinini tasvir eden bu tablonun merkezini yine kadınlar oluşturur. İçinde yaşadığı dönemde kadınların cadılık ve büyücülükle suçlanmasından esinlenen Goya bu ürkünç görünümü yakalayabilmek için mitik açıdan sembolik unsurlara da yer verir. Yine aynı konunun bu kez adeta bir saldırı sahnesi gibi resmedildiği Witches' Flight tablosu ise yine 1798 tarihlidir. 1799 tarihli Aklın Uykusu Canavarlar Yaratır isimli tablosu ise tam anlamıyla gotik bir hava taşımaktadır. Yarasalar cehaleti, kedi geceyi, baykuş budalalığı simgeler. Resmin adından da anlaşılacağı üzere cehalet ve budalalık gibi insan için kötü olan şeyler aslında akıl yoluyla yok edilebilecek kötü huylardır. Modernitenin en baskın söylemlerinden olan akıl bizi canavarlaşmaktan kurtaran yegane şeydir. Aklın yolundan sapanlar ise canavarlaşmaya mahkumdur. Çocuklarını Yiyen Satürn isimli tablosu ise belki de en bilinen eserlerinden biridir. Bu tabloda Yunan mitolojisinde Kronos'un, kendi yönetimini çocuklarına kaptırma korkusuyla onları diri diri yiyen acımasız bir baba tasvir edilir. Goya burada hem kendi yaşantısındaki kayıplardan hem de dönemin düşünce dünyasından etkilenerek böyle bir görsel tasvir etmiş olabilir. 19. yüzyilın modern dünyasında Tanrı ve insan arasındaki inanç düzeyindeki kopuşun bu şekilde karanlık biçimde resme aktarması da önemli bir konudur. Seksen iki yıllık yaşamına sanat tarihine altın harflerle kazınan yüzlerce eser sığdıran Goya elbette burada anlatılanlarla sınırlı değildir. Modern sanatın öncüsü sayılan bu eşsiz sanatçının eserlerini okumayı mutlaka denemelisiniz. Eminim size çok şey katacaktır. Çorak bir tarlaya kuzgunlar gibi süzülen düşman yuvalarından oydu gözlerimi. Ben acıyım! savaşın. 41 karlarında yanmış şehirlerim ben. çağrısız konuğun külleriyim ben! O unutulmaz göğe tabut çivileri gibi sert yıldızlar çaktım!


1970 yılında İzmir'de dünyaya gelir, öğretmen olan anne ve babasının ilk kızıdır Didem... Nice şiirlerine konuk olan uzun siyah saçlı kız diye adlandırdığı kız kardeşi Işıl, dünyaya gelir ondan sonra. İki kız kardeş hatta en yakın arkadaştır onlar, zamana sığdırdıkları tüm hayatları boyunca ve bu hep böyle kalacaktır. El ele tutuşmuş iki kelebek gibi. Bir daha hiç ay Işıl'a sığışmamıştı. Füsun'un kızıydı o, henüz 13 yaşında kolon kanserinden kaybettiği Füsun'un kızı, çiçekli ve anne kokan şiirlerin şairi Didem... Acıyla, lime lime olmuş ruhuyla anlattı annesini şiirlerinde, hüznü satırları aşsa da biricik Füsun'un kızıydı o, şiirlerini annesinin kokusuyla tütsülemiş, ölen her kadın için döktüğü satırları sonsuzluğa uğurlayan kadındı Didem! Ve kapkara göbeğini dünyaya fırlatacakmış gibi duran. O göl şimdi içimde kocaman bir anne ölüsü. Neşeli bir şehre benzerdi senin sesin. İri, ekşi bir vişne tanesi gibi. Bir tek senin çocuklar üşüyecek rengi saçların vardı. Muc bu evi bana çok ucuza verdi. Güller yığan bir adam olsun isterdim babam. Sen bir çocuk romanı annesi ol isterdim. Erken öleceğini biliyordum bana bırakmak için, Ölen her kadın için bir şiir yazdım. Annesizliği ile büyüdü Didem, annesiz geçen onca yılın ardından 9 Eylül Üniversitesi Hukuk Bölümünü bitirdi. Tezgahtar oldu, anketör oldu, sekreter oldu ama en çok da kadın oldu. Acılarına ve hüznüne rağmen bir kadın olarak ayakta sapasağlam durabilmenin öznesi oldu. Bir kadın olarak feminizmin en güzel satırları oldu. Bir bıçağın gereksiz yere parlaması bu. Yıllardır kendini bulutlarda saklayan illegal bir yağmurum. Bu iyi olmaz bayım! -Çiçekli Şiirler Yazmak İstiyorum Bayım! Ayın etrafında beyaz bir hale dönerdi. Işıktan bir kelepçe istedim yüz görümlüğü olarak Pollyanna. Siyasi mahkum olarak 10 yılını geçirir. Bursa Cezaevi'nde kaldığı yıllarda şiirlerini okuyan Timur Çelik ile evlenir. 2008 yılında kızı Füsun'u dünyaya getirir. Füsun'u aldıktan sonra kucağına, uzaklaşır şiirden ve yazamaz olur artık, çiçek ve anne kokulu şiirlerin şairi Didem... 2009 yılında Şükran Yücel'e gönderdiği bir e-mail'in ekindeki metinle seslenir kızı Füsun'a. Sana mektup yazacağım. Çünkü artık başka bir şey yazamıyorum. Bu konuda pek de dertli değilim doğrusunu istersen. Sen bana belki bugüne kadar yazdığımdan başka türlü bir yazı yazmayı öğretirsin. Kendimi bir sonbahar ağacı gibi hissediyorum. Mutlu bir sonbahar ağacıyım ben. Yere düşen yapraklarımı eğilip topluyorum. Saçıma tutuyorum. Bakın yakışmış mı diye soruyorum. Sonra yaprakları havaya savuruyorum. Ben iki kişilik bir kabilenin me isimli kölesiyim. Çünkü sen acıktığında me diye ağlıyorsun ve bu ismimi seviyorum reis! Canım kızım, cehaletimden şair oldum... Annesizlikten. Sen sakın şair olma! Takvimler 28 Temmuz 2011'i gösterdiğinde annesi Füsun gibi o da kızına veda eder. Kolon kanserinden hayata gözlerini yuman Didem, Füsun'un kızıyla başlayan ömrünü Füsun'un annesi olarak bitirir. Acının, annesizliğin ve çiçeklerin şairi diye anılır Didem, her şey olur Didem, kadın olur, anne olur, acı olur ve en güzeli de şair olur.


Bugünkü yazımda Nobel Edebiyat Ödüllü bir yazar ve eserleriyle Dünya edebiyatını büyük ölçüde etkilemiş usta bir dahiden bahsedeceğim. Kolombiyalı Gabriel Garcia ya da Gabriel Jose de la Conciliacion Garcia Marquez, Latin Amerika'da Gabo olarak bilinen yazar, romancı, hikayeci ve oyun yazarıdır. 20. yüzyılın ses getiren en önemli isimlerinden biri olan Marquez, pek çok önemli eser yaratmış ve eserleriyle ismini ölümsüz kılmayı başarmıştır. Eserlerinde işlediği konular o kadar bizden ve aynı zamanda o kadar bizim dışımızdadır ki eserlerine sinen bu büyülü görünüm okur olarak bizleri öngörülemez diyarlara sürükler. Toplumsal gerçekliği böylesine sıra dışı bir bağlamda işleyen yazar, tam olarak ürettiği bu zıt ilkelerin uyumuyla bambaşka dünyaların kapılarını aralar. Ona bu büyülü dünyayı yaratma imkanı tanıyan en büyük etmenlerden biri de hiç şüphesiz çocukluk yıllarını geçirdiği büyükanne ve büyükbabasının sunduğu eşsiz hayal dünyasıdır. Dedesi, Bin Gün Savaşları'nda komutanlık yapmış, savaş anılarını anlatmayı seven emekli, entelektüel bir albaydı. Büyükannesi ise çocukluk yıllarını besleyen bir hikaye anlatıcısıydı. Marquez çok yetenekli ve akıllı bir öğrenciydi. 12 yaşında bir burs kazanıp Compania de Jesus'ta din ağırlıklı bir eğitim görmüş, 19 yaşında ise ailesinin yoğun isteğiyle Hukuk alanına yönelmiştir. Fakat dahi yazar daima büyükannesinin anlattığı hikayelerde olduğu gibi farklı dünyalar yaratma isteği içindeydi. Bu sebeple hukuktan vazgeçip edebiyata, huzur bulduğu cennetine yönelmiştir. Onu en çok etkileyen isimlerin başında Franz Kafka, Ernest Hemingway, James Joyce, Virginia Woolf ve William Faulkner gelmektedir. İçlerinden özellikle Kafka'nın 'Dönüşüm'ün onda ayrı bir yeri vardır. Edebiyatın ondaki yeri bambaşkaydı. Yazmak eylemini sadece kelimeleri harmonik bir biçimde bir araya getirmekten ibaret görmeyen bir yazardı. Bir röportajında muhabirlerden biri Yüzyıllık Yalnızlık'ı ne kadar zamanda yazdınız? sorusunu sormuş ve Tüm yaşamım boyunca cevabını almıştır. Yazara dair söylenmesi gereken çok şey var fakat bugün sizlere biraz büyülü gerçekçilik akımından ve biraz da Marquez'in bu akıma güzel bir örnek niteliği taşıyan, Koskocaman Kanatlı Çok Yaşlı Bir Bey adlı kısa öyküsünden bahsetmek istiyorum. Eğer bir hayalet kahvaltı masanıza oturur ve siz de korkar, dehşete düşerseniz bu korku ya da fantastik olur. Ancak siz, 'Ah bir hayalet; lütfen şu reçeli bana uzatır mısın?' (Acheson ve Ross'tan aktaran Erdem, 2011, 175) dedikten sonra hayalet: 'Benim büyükannem çok güzel soğan reçeli yapardı.' der ve siz buna karşılık 'Saçmalama, soğanın reçeli yapılmaz!' derseniz, işte o zaman anlatı büyülü gerçekçi olur. (Erdem, 2011, 175-176.)(2) 20. yüzyılda tanımı konusunda ortaya atılan pek çok fikir arasında alıntıladığım tanım sanıyorum ki büyülü gerçekçilik kavramını en net açıklayan örneklerden biri. Usta yazar Gabriel Garcia, bu bağlamda büyülü gerçekçilik akımının etkilerini eserlerine en iyi yansıtan yazarlardan biridir. Eserlerinde büyülü gerçekçiliği tüm yönleriyle anlamak, bilhassa tuhaf olanın sıradanlaştırılması ilkesinin başarılı örneklerini bulmak mümkündür. Büyülü Gerçekçilik kökeni itibariyle bir Latin Amerikan akımıdır. Fakat kavramın ilk kullanımı Alman romantiği Novalis'e aittir. Novalis 18. Yüzyılda bu kavramı büyülü idealizm şeklinde kullanır ve felsefeden sonra güzel sanatlara geçen terim, kendini ilk kez bütünlüklü bir biçimde resimde gösterir. Edebiyatta ilk kullanımı ise 19. yüzyılı bulur. Kavramın Latin Amerika'da böylesine önemli bir biçimde varlık göstermesinin ise çeşitli sebepleri vardır. Bunlardan ilki öncü akımlara, sürrealizm ve modernizme bir tepki gösterme yöntemi olarak büyülü gerçekçiliğin seçilmesidir. En önemli nedenlerden bir diğeri ise 20. yüzyıl başlarında Latin Amerika'nın siyasi olarak oldukça karışık olmasıdır. Bu dönemde hemen her Latin Amerika ülkesinde bir diktatörlük rejimi mevcuttur. Bu baskı ortamında yazarlar kendi kültürel gerçekliklerine geri dönmüşler ve sorunları bu gerçekliklerin arkasına saklayarak yazmışlardır. Alejo Carpentier, bu konuyla ilgili şöyle söyler: Latin Amerikalılar kendi dünyalarına döndüler ve pek çok şeyi anlamaya başladılar.(1949, 83.) Buna ek olarak yazarlar, baskı ortamının insanlar üzerinde yarattığı bunaltıcı havayı hafifletme amacı taşırlar.(2 )Buna ek olarak büyülü gerçekçilikte asimile olan geleneğe bir dönüş de söz konusudur. Özellikle kolonileşmenin etkisiyle geleneğinden uzaklaşma tehdidiyle baş başa kalan Latin Amerika, büyülü gerçekçilikle efsanelerine, destanlarına ve halk hikayelerine yeniden erişme imkanı bulmuştur. Yazımın son kısmında ise kapanışı hikayeye yer vererek yapmak istiyorum. Marquez tarafından 1973'te bir öykü üçlemesinin içinde yer alan Koskocaman Kanatlı Çok Yaşlı Bir Bey adlı öykü, büyülü gerçekçilik akımının en iyi örneklerinden biridir. Anlatı, Pelayo ve Elisenda adlı bir çiftin, yağmurlu bir mart gününde, bebekleriyle yaşadıkları evlerini basan yağmur suyuyla ortaya çıkan yengeçleri temizlerken Pelayo'nun, avluda kanatlı bir ihtiyar adam bulmasıyla başlar. Çift, bu tuhaf görünümlü yaşlı ve bitap ihtiyarla iletişim kurmaya çalışır fakat adam garip, anlaşılamayan bir dil konuşmaktadır. Pelayo ile Elisenda, adamın fırtınanın batırdığı gemilerin birinden kurtulmuş bir kazazede olabileceğini düşünür. Her şeyi bildiğini düşündükleri bir komşularına bu yaşlı adamın ne olabileceğini sorarlar ve kadın bir melek olduğunu söyler. Pelayo, ihtiyarın hırpani görüntüsünden korkup onu kümese kapatır. Ertesi gün, bütün köy ihtiyarı görmeye gelir; fakat ona kutsal bir varlıktan çok bir sirk hayvanı muamelesi yaparlar ve melek zamanla tüm Karayip'in çeşitli arayışlarına yanıt vereceği umulan bir dilek makinesine dönüşür. Burada inançlara ve toplumun sahip olduğu değerlere karşı da ironik bir tutum görürüz. Belki de bir meleğe bile bu kadar küçük düşürücü yaklaşan insanlık için yapacak pek bir şey kalmamıştır. Bu noktada hikayenin ne denli gerçekliğe bağlı bir düzlemde ilerledigini anlarız. Çünkü insanlık bu çağda sahip olduğu değerleri tamamiyle yitirmiştir. Postmodern çağın yarattığı kırılmalar belki de modernitenin yarattığı yıkımdan çok da farklı değildir. Hikayenin geri kalanını okumak isteyenler için internette çeşitli kaynaklarda mevcuttur. Sona gelirken, öykünün hem toplumsal gerçekçi hem de olağanüstü öğeleri bu denli doğal bir bağlamda dile getirmesi açısından önem taşıdığını belirtmeden geçemeyiz. Günlük hayatın sıradanlığı ve olağanüstülüğün iç içe geçmişliğinin güzel bir örneği olan bu hikaye bizce okunmaya değer. Kaynak: 1 (2) Yıldız Teknik Üniversitesi, Türk Edebiyatı ABD, Yüksek lisans öğrencisi Eda Deniz Okuyucu'nun makalesinden yararlanılmıştır.


Birçok türe ev sahipliği yapan müziğin serüveninde metal, popüler bir yere sahiptir. Herkes tarafından tercih edilmeyip karanlık ve de kafa yorucu bir tür olduğu öne sürülse de milyonlarca kişinin kulaklarında yer edinir. Metal hakkındaki en yaygın önyargı, işte bu gürültülü olma meselesidir. Sanılanın aksine kendi içinde; heavy, doom, black, death, trash, progresif ve folk gibi alt türlere ayrılan bu türde, ağır ritimli hatta depresif diyebileceğimiz şarkılar da bulunmaktadır. Tüm siyahlığı ile kendi tarzını ve kültürünü oluşturan metal müzik, dünya çapında tanınan müzik grupları ve şarkıcıları sayesinde dünden bugüne canlılığını ayakta tutar. Biz de o zamandan bu zamana hangi metal gruplarını dinledik, dinliyoruz diye bir liste yaptık. Grup üyeleri: Sully Erna, Shannon Larkin, Tony Rombola, Robbie Merrill, En çok dinlenen şarkıları: I Stand Alone, Awake, Bulletproof, Voodoo, Cryin' Like A Bitch!! Grup üyeleri: David Draiman, Dan Donegan, Mike Wengren, John Moyer, En çok dinlenen şarkıları: Chop Suey!, Lonely Day, Toxicity, Aerials, B. Y. O. B. Grup Üyeleri: Nameless Ghouls ve Cardinal Copia.


Geçmişten Günümüze Efsanevi Yönetmenler ve Filmleri! Sinema sektörünün hayatımıza girişiyle değişen yaşam tarzlarımız ve görüşlerimizin ardındaki dahiler, sinema tarihinin odak noktalarından biri oldular; hatta belki tarihi onlar yazdılar. Siyah-beyaz filmlerden sessiz filmlere, gerçek hayat hikayelerinden fantastik yapımlara, müzikallerden dramlara, beyaz perdeden gelip geçen filmlere isimlerini bırakan yönetmenler; kitapların yazarı gibi filmlerin sahibi konumuna koyuldular. Ve aynı bir tabloya baktığımızda ressamını tanıdığımız gibi bazı filmlerin de yönetmenlerini tahmin edebildik. Kullandıkları görüntü yönetimi, perspektifler, simetriler, çalıştıkları oyuncular ve hatta replikler, mesela bize bu bir Kubrick filmi dedirtebildi. Peki, her film için aynı şeyi söyleyebilir miyiz? İşte bahsettiğimiz efsanevi yönetmenler bunu dedirtmeyi başarabilmiş isimler... Duruma göre istersek efsanevi istersek popüler diyelim, şöyle bir durum var ki kameranın ardındaki bu yüzler, önündeki yüzlerden önde oldular. Ünlü Filmleri: Saving Private Ryan, Schindler's List, Raiders of The Lost Ark, Catch Me If You Can, Ready: Player One, E. T. Önemli Ödülleri: Kıstas olarak aldığımız Oscar, BAFTA ve Golden Globe'da 3'er adaylığı vardır. Önemli Ödülleri: Kıstas olarak aldığımız Oscar, BAFTA ve Golden Globe'da 1'er adaylığı vardır. Bana göre, film çekmek her şeyi kombinler. Bu, sinemayı hayatımın işi yapmamın nedenidir. Filmlerde; edebiyat ve resim, tiyatro ve müzik bir araya gelir ama film hala filmdir. Not: Ödüllerde, uluslararası arenada prestijli olarak kabul edilen; Oscar Akademi Ödülleri, BAFTA Ödülleri, Altın Küre Ödülleri, Cannes Film Festivali Ödülleri baz alınmıştır. Bazı yönetmenlerin bahsi geçen kategorilerde birden fazla ödül kazanmışlığı vardır. Ayrıntılı bilgi için IMDB'yi ziyaret edebilirsiniz.


Geçmişten Günümüze Klasik Rock'ın Efsane Grupları! In your head, in your heaaaad, zombie, zombie, zombie-ie-ie sözleri en az bir kere kulağına değmiş olanlar olarak toplanıyoruz! İşin esprisi bir yana, başlık görseli mükemmel değil mi? Eskilerin o muhteşem tarzının yansımış bir gerçeği. Bu tarzlara olan hayranlığımızı, bir kez daha gün yüzüne çıkarmaya geldik. Rock'ın klasikleri ve bu klasiklerin sahipleri 1960'lardan bu yana hala hayatımızda ve hayatımızda olmaya da devam ediyorlar. Kaliteli şarkılara olan özlemimiz onların seneler önceden bıraktığı şarkılarla diniyor. İşte bu yüzden tarihe yön vermiş dünya efsanelerini anmak, anlamak, bir kez daha dinlemek şart olmuştur. Grup üyeleri: Bono, The Edge, Adam Clayton, Larry Mullen Jr. Döneminden dolayı Yahu, Arctic Monkeys bu listede ne yapıyor? dediğinizi duyuyorum. Lakin, şahsi olarak tarzları ve şarkıları o dönemlerin bir devamı niteliğinde diye düşünürüm. Ayrıca şarkıları da oldukça kalitelidir. Bu yüzden geleceğin efsanesi niteliğinde, bu listeye bonus olarak eklenmiştir. Grup üyeleri: Nick O'Malley, Jamie Cook, Matt Helders, Alex Turner. Not: Grup isimlerinin yanındaki tarihler, kuruluş yıllarıdır. Ayrıca bakınız: Geçmişten Günümüze Efsanevi Metal Grupları!


Sanat tarihi içerisinde gelişim gösteren sanat akımları, farklı üslup ve özellikleriyle birbirlerinden farklılık gösterse de kendinden önceki akımın izlerini bünyesinde barındırmaya devam etmiştir. Akımlar içerisindeki kesin kopuş ise kendisini 20. yy ile birlikte göstermeye başlamıştır. Resim, heykel ve mimarinin ötesine geçen; fotoğraf, video, enstalasyon ve performans sanatıyla birlikte kuşkusuz sanat tarihinin akışı değişmiştir. Bu değişimin temel nedeni, sanatsal ifade olarak görülse de endüstrideki gelişmeler, siyasi değişimler ve modern çağın getirdiği sosyolojik etkiler, sanatı şekillendiren asıl unsurlar olmuşlardır. Gotik Sanat'a geçmeden önce, akımın gelişmesine öncülük eden Romanesk Sanat'tan da kısaca bahsetmek gerekir. Hristiyanlığın gücünü yükselttiği döneme denk gelen Romanesk Sanat, kendisini kilise yapılarında göstermiştir. Kalın kilise duvarları ve tavanlarında tonoz kullanımı Romanesk sanatın başlıca unsurlarıdır. Dinsel ortamın da etkisiyle süslemenin önemsiz görüldüğü ilk dönemlerde, heykel ve resme dair örnekler görmek zordur. Gotik Sanat'a geçişle birlikte, dini yapılardaki süsleme de ön plana çıkmıştır. Siyasi ve politik değişimlerin yaşandığı bu dönemde şehirleşme ile gelen sivil yapıdaki değişiklikler sanatsal bir üslup olarak; mimaride, resimde ve heykelde de kendini açığa çıkarmıştır. Dini yapılarda Tanrı'ya atıfta bulanmak için, özellikle katedrallerde yükseklik ön plana çıkmıştır. Ne kadar yükseğe çıkılırsa Tanrı'ya o kadar yakın olunacağı inancı güdülmüştür. Mimari değişiklikte gözlenen; sivri kemerler, bol vitraylı camlar, yapılara ihtişam ve güçlülük hissi katmıştır. Resimde ve heykelde dini anlatıları güçlendirme adına, dramatik bir üslup benimsenmiştir. Böylelikle kiliseye gelen halk, yaratılan atmosfer içerisinde kendini Tanrı'ya daha yakın hissetme şansına kavuşmaktadır. Coğrafi keşifler, gelişen ticaret ağı ve matbaanın icadıyla birlikte değişen dünya görüşü, kendini sanatta da açığa çıkarmıştır. Burada, ticaret vurgusunu bir kez daha yinelemekte fayda var, zira ticaret yönünden zengin olan aileler daha sonra sanatın koruyucuları ya da patronları olarak; kısacası mesen olarak adlarından sıkça bahsettireceklerdi. Özelikle, Yunan felsefecilerin kitaplarının çevrilmesiyle başlayan süreçle; Antik Yunan ve Roma'ya ilgi artmış; bu ilgi kendini mimarlıkta, resimde ve heykelde de hissettirmiştir. Yeniden Doğuş'u simgeleyen Rönesans, aslında eskiye dair öykünmenin, onu yeniden var etmenin bir arayışıdır. Özellikle mitsel hikayelerin sıkça işlendiği tasvirin geliştiği eserlerde; sadelik, ölçü, oran ve çizgisel perspektif ön plandadır. Kilise yapılarında Tanrı'nın kusursuzluğunu simgeleme amacıyla daire formu tercih edilmiştir. Yine bu dönemde; köşk, saray gibi sivil yapılar da inşa edilmeye başlanmıştır. Derinlik hissiyatı mimari eserlere de yüklenmiştir. Dönemin önemli sanatçıları arasında; Boticelli, Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rafaello, Tiziano, Brunelleschi, Donetello, Ghiberti ve Masaccio gibi sanatçılar yer almaktadır. Rönesans ile Barok arasında bir geçiş olan Maniyerizm, esasen Rönesans'ın kurallarından kurtulmaya çalışan bir sanat akımıdır. Oran ve ölçüdeki yapının bozulmaya başladığı bu akımda; formlar uzamış, derinlik artmış, renkler soluklaşmıştır. Rönesans'taki dairesel, üçgen kompozisyonların yerini, asimetrik kompozisyonlar almıştır. Mükemmeliyetçi insan formundan uzaklaşılmıştır. Beden ve ruh gibi ilkeler ön plana çıkmıştır. Heykel ve resimlerde her şey sürekli bir devinim içerisindedir. Dönemin önde gelen sanatçıları arasında; Michelangelo Buonarroti, Tintoretto ve El Greco yer almaktadır. Düzgün olmayan inci anlamına gelen Barok; gerek resimde gerek heykelde hareketin arttığı bir dönemdir. Yoğun ışık-gölge oyunlarının sıkça rastlanıldığı Barok dönemde, dini konuların yanı sıra; mitsel hikayeler, ünlü ailelerin tarihi, manzaralar ve portreler yer almıştır. Böylelikle bireyi merkeze alan Rönesans'ın yerine, manzara önemini arttırmıştır. Maniyerizm'deki mat renklere nazaran daha canlı, parlak renkler kullanılmıştır. Bedenlerdeki hatlar ve ifadeler daha güçlü bir üslupla sunulmuştur. Bu dönemin etkisi, Avrupa'nın pek çok yerinde hissedilmiştir. Sadece resim ve mimari de değil; edebiyat, müzik gibi alanlarda da kendini hissettirerek çağının ötesine geçmiştir. Caravaggio, Rembrandt, Rubens, Bernini gibi sanatçılar, dönemin öne çıkan sanatçılarıdır. Barok'un bir uzantısı niteliğinde olan Rokoko, kendisini daha çok süsleme-dekorasyonda göstermiştir. Hedonist yapıyı içerisinde barındıran Rokoko, Aristokrat kesimin zevkini yansıttığı için en büyük desteği yine bu çevreden görmüştür. Mimari yapı içerisinde, Barok'a nazaran daha ince ve daha zarif çizgiler ile kendini gösterir. Güzellik daima ön plandadır. Türkiye'de, III. Ahmet Çeşmesi, mimari alan içerisinde örnek gösterilebilir. Aristokrat yaşamın resme dahil olmasıyla, şatafatlı giysileriyle birey ön plana çıkmıştır. Dini konuların ötesine geçilmiş, günlük yaşam ve manzara, resmin konusu olmuştur. Ahlaksal imajın da yoğun işlendiği çoğu resimde, resmedilen kadınlar ya kralın ya da aristokrat kesimden birinin metresidir. Boucher'in Madam Pompadour Portresi'nde olduğu gibi... Pompeo Batoni, Bernardo Bellotto, Francois Boucher, Canaletto, Jean-Baptiste Chardin ve Jean-Marc Nattier dönemin önemli sanatçıları arasındadırlar. Barok ve Rokoko'da ortaya çıkan aşırı gösteriş, sanatçıları tekrar sadeliği aramaya yöneltmiştir. Sadeliği bulma adına tıpkı Rönesans'ta olduğu gibi, Antik Yunan ve Antik Roma uygarlığına ait sanat üsluplarının yeniden yaratımı denenmiştir. Özellikle Pompei'de başlayan kazılar, geçmişe duyulan merakı ve ilgiyi daha üst seviyeye çıkarmıştır. Rokoko'daki aristokrat yapı yerine, daha halkçı bir tutum benimsenmiştir. Yalın bir anlatımla beraber, çizgisel forma önem verilmiştir. Resimde canlı renkler yerine, pastel renkler tercih edilmiştir. Konular genelde Yunan mitolojisinden alınmış; mimaride anıtsallık ve simetri önem kazanmıştır. Jacques Louis David, Jean Pomuste Dominique Ingres, Marie Guillemine Benoist, Anne Louis Girodet de Roucy Trioson, Adelaide Labille Guiard, Antonio Cannova ve Andrea Appiani gibi sanatçılar dönemin önde gelen sanatçılarıdır. Özellikle, Fransız Devrimi sonrası sanatçıların duygularının öne çıktığı bu akımda; Klasisizm'de benimsenen idealleştirme ülküsünün yerini, akılcılık almıştır. Aristokrat sınıf önemini kaybetmiş; yeni bir sınıf olan burjuva sınıfı ortaya çıkmıştır. Resimde yalın anlatımlar benimsenmiş; tarihsel konular, ulusçuluk, manzaralar, günlük yaşam, yalnızlık, korku, aşk gibi temalar resme dahil olmuştur. Desen önemini yitirmiş ve renk ön plana çıkmıştır. W. Turner, Caspar David Friedrich, William Blake ve Eugene Delacroix, John Constable ve Theodore Gericault dönemin önemli sanatçıları arasındadırlar. Bu dönemde yükselen burjuva, kendi tabanını korurken sanayideki gelişmelerle birlikte; işçi ve köylü sınıfı resimde yer edinmeye başlamıştır. Ekonomik ve siyasal gelişmelerle, Romantik dönemde görülen duygular dünyasından bertaraf edilmiştir. Günlük olaylar, sıradan ve gerçekçi bir tutumla resmedilmiştir. Dönemin önemli sanatçıları arasında; Honore Daumier, Christen Kobke, George Caleb Bingham, Adolf von Menzel, Francois Bonvin, Gustave Courbet ve Rosa Bonheur yer almaktadır. Akademik resme karşı alternatif arayan Empresyonistler; Rönesans'tan beri kullanılan bilimsel perspektifi terk ederek renkle elde edilen derinliği ön plana çıkarmışlardır. Sanatçılar, atölye ortamından çıkıp doğadaki unsurları resmetmeye başlamışlardır. Bu resmediş doğrudan bir resmediş değildir, bireyin doğayı algılayış şeklidir. Eugene Boudin'nin deyimiyle; kendi gözlerinle görmek esastır. Başta Monet olmak üzere, pek çok sanatçı kiraladıkları sandallarla; ışığın anlık değişimini, doğadaki farklı renkleri, hızlı bir şekilde resmetmeye çalışmışlardır. Karanlık tonların yerini; aydınlık, parlak renkler almış ve ışığın önemi artmıştır. Sanatçılar, fotoğrafın icadından etkilenmiş; fotoğrafı, yeni resimsel araştırmalara kaynaklık edecek bir araç olarak görmüşlerdir. Dönemin başlıca temsilcileri arasında; Claude Monet, Edgar Degas, Berthe Morisot, Camille Pissarro, Aguste Renoir ve Marry Cassatt yer almaktadır. Fovizm ve Kübizm gibi akımların önünü açtığı söylenen Post Empresyonizm'de, sanatçının iç dünyası öne çıkmıştır. Sanatçı, doğada yansıyandan ziyade kendi gerçekliğini resmeder. Konturlar ve renkler oldukça önemli bir yere sahiptir. Renk ve biçimde, daha ifadeci üsluplar benimsenmiştir. Paul Cezanne, Van Gogh ve Paul Gauguin akımın başlıca temsilcileridir. Van Gogh kalın, şiddetli fırça darbeleri ve yoğun duygu durumuyla, doğanın tezahüründen çok; kendi içsel imgelemini yansıtarak, dışavurumculuğa giden yolların da kapılarını aralamıştır. Dışavurumculuğun ortaya çıkmasında etken olan Fovizm'de, duyguları ifade etme adına, renkler ön plana çıkarılmıştır. Akımın temsilcilerinden olan Henri Matisse: Dışavurum ulaşılması gereken en önemli şeydir, duyguları renkle anlatmak istiyorum diyerek akımın temel özelliklerini ortaya koymuştur. Tuval üzerindeki renklerin kullanımı, biçimleri ve perspektifteki bozulmalar; Fovist akımın diğer özellikleridir. Resimde kontrast oluşturma adına; birbirine zıt, ahenkli renkler kullanılmıştır. İçeriğin önemi yoktur, önemli olan resimde renk ve doku yoluyla iki boyutlu bir yüzey yaratmaktır. Henri Matisse, Andre Derain, Vlaminck, Manguin ve Raoul Dufy dönemin önemli sanatçıları arasındadırlar. Dünyayı temsil etmenin yeni bir biçimi olan Kübizm, çizgiye ve biçime odaklanarak döneminde oldukça ses getiren bir sanat akımıdır. Resimde kavramsal bir dil oluşturan Kübistler, geometrik şekiller aracılığıyla bir nesneyi birçok açıdan göstermeyi hedef edinmişlerdir. Kübistler nesneleri, sanki çevresinde dolaşıyorlarmış gibi, birkaç bakış açısından, cepheden, yandan, üstten, alttan bakarak aynı imge üzerinde göstereceklerdir. Aynı şekilde, bir yüzü hem yandan hem de iki gözü görülecek biçimde vereceklerdir. Çalışmalarında gerçeklik vurgusunu sıkça yineleyen akımın öncüleri çalışmalarında; kağıt, gazete parçaları, kibrit çöpleri, sigara paketleri ve değişik malzemeleri kullanarak kendi dönemlerinde adeta bir çığır açmışlardır. En önemli temsilcileri arasında; Pablo Picasso, Georges Braque, Juan Gris ve Fernand Leger gibi sanatçılar yer almaktadır. Fütüristler, Kübistlerin getirdiği yeniliklerden faydalanmakla birlikte; geçmişteki unsurlardan uzaklaşarak, teknolojiyi yüceltip; dinamizmi çalışmalarının konusu haline getirdiler. Hızlı hareketler, insanın, makinenin ya da bir eşyanın hareket halindeyken büründüğü o değişikliği yansıtmayı denediler. Umberto Boccioni, Giamo Balla, Marinetti, Carlo Carra, Flippo Tommaso, Gino Severini, Bruno Munari Fortunato Depero gibi sanatçılar akımın öncüleri arasındadırlar. Duygunun doğrudan aktarımını, sanatsal yaratının başlıca konusu sayan Soyut Sanat; renk öğesine ve şekillere odaklanmıştır. Doğadaki gerçek nesneleri aktarmak yerine içsel olan; felsefik, biçimsel ifadelerle aktarılır. Akımın önemli temsilcileri arasında yer alan Kandinsky'e göre; duyguların gerçek ifadesini bulmasında primitif öğelerin yer bulması önemlidir. Örneğin; içgüdüler sanatsal ifadede çok önemli yer tutar. Sanatçıya göre sanat, artık doğayı taklit etmekten kurtulmuş; kendi doğasını ortaya koymaya başlamıştır. Soyut Sanat içerisinde geometrik formları benimseyen Maleviç'in Beyaz üzerine Siyah Kare adlı çalışması Süprematizm'e giden yolu açsa da Soyut akımın felsefesi için örnektir. Saf duyguyu siyahla; boşluğu ve hiçliği beyazla ifade eden ve izleyiciyle renkler aracılığıyla sözel olmayan bir iletişim kurmaya çalışan Maleviç'in görsel dağarcığında dik çizgiler, insanın doğanın kaosuna karşı üstünlüğünü ifade eder. Doğada bulunmayan bir form olarak kareyi kullanan sanatçı, daha derin anlamlara ulaşmak için resmin işlevini, gündelik gerçekliğin ötesinde tutmuştur. Soyut şekiller herhangi bir nesnenin yokluğu ile doludur. Her bir biçim kendine gebedir. Beyaz kare insanın sonsuzlukla birleşmesinin simgesidir. Nesneler dünyası yoktur, onlar insan tasarımıdır. Sıfır biçimi insan için bir kurtuluştur. Mal ve mülkten kurtuluştur. Böylelikle bencillik, çıkar yok olacak; nesnesiz dünya var olacaktır. Yeni sanat nesnelerle bağını koparmalı hiçlikten başlamalı ve evrensel olana yönelmelidir. Dada, özgürlüktür. Belleğin, arkeolojinin, geleceğin yıkımıdır. Tutarsızlıkların ifadesidir. Kısacası, yaşamın kendisidir. Dadacılar, savaşı bir akıl tükenmesi olarak tezahür etmiş; denetimsizliği ve akıldışılığı savunmuşlardır. Rahatsız edici, estetik kaygılardan uzak Dadaizm'de, hazır nesnelerin kullanımı ön plandadır. Akımın temsilcileri arasında; Raoul Hausmann, Marcel Duchamp, Tristan Tzara ve Hugo Ball gibi sanatçılar yer almaktadır. Dadaist akımın etkisinde gelişen Sürrealizm, Andre Breton'un deyimiyle: Bilinç ile bilinç dışını birleştiren bir yoldur. Nesneler gerçekçi algıdan, günlük işlevlerinden soyutlanmış düşsel olanla birleştirilmiştir. Sanatsal yaratıda, ruhsal otomatizmi ön plana çıkarmışlardır. Bu dönemde, çoğu sanatçının Freud'a ilgi duyması tesadüfi değildir. Yine bu dönemde; kolaj, frotaj, otomatik desen ve yeni arayışları ifade eden yönetmeler benimsenmiştir. Akımın temsilcileri arasında; Alberto Giacometti, Salvador Dali, Joan Miro, Max Ernst, Man Ray, Rene Magritte ve Frida Kahlo gibi önemli sanatçılar yer almaktadır. 1940'lı yıllarda ortaya çıkan Soyut Dışavurumculuk, renk ve formların temsili bir ifadeye dönüşüdür. Renklerle oluşan çizimler, imgenin yaratımı için öncelikli olandır. Temsili olarak ilk Amerikan sanatı olarak değerlendirilen akımda; Jackson Pollock ile fırça hakimiyetini yitirmiştir. Pollock, akıtma tekniğiyle beraber Soyut Dışavurumculuk'un önemli temsilcilerinden olmuştur. Tuvale boyaları serperek ya da damlatarak yeni ifade biçimleri denemiştir. William Baziotes ve Philip Guston akımın önemli sanatçılarındandır. Hazır malzemeler kullanılarak geleneksel resim yüzeyini yıkmayı amaçlayan Pop Sanat; gündelik hayatla sanatı ilişkilendirerek tüketim kültürünü ve reklamı yüceltir. Figürün tekrar resme girdiği Pop Sanat'ta; yiyecek-içecek malzemeleri sanatsal ifadenin temsili yerine geçmiştir. Özellikle film endüstrisinden faydalanan akımda, dönemin kadın ikonları, sanatın başlıca konusu olmuştur. Cinsellik yüceltilmiş ve birey seyirlik nesne haline gelmiştir. Özelikle, Marilyn Monroe gibi figürler sıkça işlenmiştir. Sarışın, kırmızı dudaklı kadın imgesi; uzunca bir dönem resim alanını işgal eder. Modern yaşamın göstergeleriyle işlenen Richard Hamilton'un Bugünün evlerini bu denli farklı kılan bu denli cazip kılan nedir? adlı kolaj çalışmasında, geleneksel cinsiyet rolleri yeniden üretilmiş ve erkek de cinsel bir temaşanın ürünü olarak resme dahil olmuştur. Jasper Johns, Mel Ramos, Andy Warhol, Richard Hamilton ve Sigmar Polke akımın önde gelen sanatçıları arasındadırlar. Nesneleri, sembolik anlatımdan kurtarmayı amaçlayan Minimalistler için sanat; Ne görüyorsan odur; ötesi yoktur sözüyle eş değerdir. Resim, yalnızca vardır ve bir şeyi temsil etmez. Rasyonel ifadeyi temsil etme adına, simetri ve düzen ön plandadır. Endüstriyel malzemelerin kullanıldığı akımda, genelde bir müdahalede bulunulmaz, nesneler olduğu gibi aktarılır. Carl Andre'nin, yere tuğlaları simetrik bir biçimde yerleştirdiği Eşdeğer adlı çalışması bunun birer örneğidir. Nesne, mekana şekil verir ve onu kapsar. Eser; hissedilebilinen, dokunulabilinendir. Minimalizm'in temsilcileri arasında; Dan Flavin, Sol Lewitt, Robert Morris ve Carl Andre gibi sanatçılar yer almaktadır. Sanatsal dönüşümde nesnenin ne olması gerektiği sorunsalında, düşünceyi ön plana çıkaran Kavramsal Sanat'ta; yapıtın maddi varlığı en aza indirgenmiştir. Sanatçılar, esere yüklenen meta algısına tepki göstermiş; enstalasyon, belge, fotoğraf, video, haritalar ve taşıyıcı araçlar kullanarak sanatın tanımını sorgulamışlardır. Görsel deneyimi ve estetik hazzı dışlayan Kavramsal sanatçılar, Joseph Kosuth'un: Dil yoksa, sanat da yoktur sözüyle birlikte sözcükleri de sorgulamaya başlamışlardır. Sanatsal ifadede, yetenek algısını ortadan kaldırmış; sınırsız yaratıcılığı savunmuşlardır. Kavramsal Sanat görsel algıdan dile, dilden kavrama uzanan zihinsel süreçlerin altındaki dinamikleri sorgulamış; sanatın ne olduğu sorusuna, seyirciyi de dahil ederek kolektif bir bilinç oluşturmayı hedef edinmiştir. Akımın önemli temsilcileri arasında; Joseph Kosuth, Daniel Buren, Dennis Oppenheim ve Bruce Nauman yer almaktadır. Kavramsal Sanat'ın İtalyan kanadını oluşturan Art Povera, sanat piyasasının ticari çarklarına bir başkaldırı niteliğindedir. Art Povera sanatçıları, farklı malzemelerin süreç içerisindeki değişimini izlenebilir ve gözlenebilir kılarak sanatsal deneyimin sınırlarını genişletmişlerdir. Sanatçılar yapıtlarında, organik ve organik olmayan malzemeleri bir araya getirerek doğal ve doğal olmayan süreçleri irdelemişlerdir. Aynalar, gazeteler, toprak, ağaç gövdesi; gelip geçici, atık, doğal malzemeler kullanmışlardır. Michelangelo Pistoletto'nun, 1967 yılındaki Paçavralar İçinde Venüs adlı çalışması; değerli ile değersizi, tarihsel ile günceli bir araya getirerek ironik yaklaşımlar sergileyen Art Povera sanatının tipik bir örneğidir. Giavanni Anselmo, Mario Merz, Giberto Zorio ve Michelangelo Pistoletto akımın önemli sanatçıları arasındadırlar. Performans Sanatı; içerisinde tiyatro, müzik, dans gibi unsurları birleştirerek disiplinlerarası özelliğiyle dikkat çeker. 1960'lı yıllarda ortaya çıkan, 1970'lerde bir sanat akımı olarak kabul edilen Performans Sanatı; Beden Sanatı ve Happennig gibi adlarla tanımlanarak evrensel bir nitelik kazanmıştır. İzleyici önünde, bazen birkaç dakika bazen saatlerce bazen de günlerce devam edebilen akımda; izleyiciyi aktif bir konuma getirmek önemlidir. Toplumsal normları reddeden Performans Sanat'ı, her ne kadar tiyatroyla özdeşleştirilse de metinden bağımsız ve anlık oluşuyla tiyatrodan ayrılır. Akımın önemli sanatçıları arasında; Vito Acconci, Gina Pane, Alan Kaprow, Stelarc, Jiro Yoshihara, Marina Abramovic, Yoko Ono gibi sanatçılar yer almaktadır. Sanat tarihi içerisinde, sanat kurumlarında ve müzelerde kadının konumunu sorgulayan Feminist Sanat, cinsiyet ayrımcılığına karşı mücadeleci tavrıyla ön plana çıkmıştır. Erkek egemen sanat ortamının kırılmasına katkıda bulunan Feminist sanatçılar, tarihin göz ardı ettiği kadın sanatçıları tekrar gündeme getirmiş; sanat kurumlarında kadın sanatçıların temsil olanağı bulmasının yolunu açmışlardır. Amerikalı Sanat Tarihçisi Linda Nochlin'in Neden Hiç Büyük Kadın Sanatçı Yok? başlıklı makalesi, toplumsal normları, sanat tarihini, sanat kurumlarını eleştirel bir tavırla ele almış ve dönemi içerisinde büyük etki yaratmıştır. Guerilla Girls, Judith Barry, Barbara Kruger, Sherrie Levine, Hannah Wilke ve Cindy Sherman akımın önde gelen sanatçıları arasındadırlar. Resim, heykel, fotoğraf, video, enstalasyon gibi farklı biçimler, yeni bir kavramsalcı sanat anlayışını ortaya çıkarmıştır. Disiplinlerarası, çoğulcu bir anlayış yaratılmıştır. Yeni Kavramsalcı sanatçılar, kapitalist toplumlarda ekonomik düzenin kitle iletişim araçları aracılığıyla, toplumsal düzeyde yayılımını ve giderek bir yaşam biçimi yaratmasını görünür kılmaya çalışmışlardır. Dönemin temsilcileri arasında; Jenny Holzer, Michael Landy, Richard Prince, Barbara Kruger, Sherrie Levine, Cindy Sherman gibi sanatçılar yer almaktadır. Kaynak olarak, Ahu Antmen'in 20 Yüzyıl Batı Sanatında Akımlaradlı kitabından yararlanılmıştır.


Hollandalı sanatçı Andriaen Brouwer, yağlıboya geleneğinde yer alan burjuva konulu resimlere başkaldıran bir ressamdır. Klasik resim anlayışında; zengin toprak ağalarının ve kentte yaşayan soyluların hayatları yer alırken, Brouwer halkın yaşamını resimlere yerleştirerek dönemine aykırı bir tutum gerçekleştirmiştir. Andriaen Brower'in resimlerine dair John Berger, Soylu değil, kabaydı bu resimler. Gündelik yaşam resimlerinin amacı olumlu ya da olumsuz bu dünyada erdemliliğin toplumsal ve parasal ödüllerle değerlendirildiğini kanıtlamaktı. Böylece çok pahalı olmayan bu resimleri satın alabilenler kendi erdemliliklerini doğrulamış oluyorlardı. Bu tür resimler yeni ortaya çıkan kentsoylular sınıfınca çok tutuluyordu. Kentsoylular resimdeki kişileri değil resimde canlandırılan ahlak dersini yakıştırıyorlardı... Zengin olanlar dürüst ve çalışkan insanlardı. Hiçbir işe yaramayanlarsa, haklı olarak, hiçbir şeye sahip olamıyorlardı diyecekti. Frans Hals'tan da etkilenen sanatçının eserlerinde; köylüler, meyhaneler, sigara ve içki içen insanlar yer almıştır. Brouewer, babasını genç yaşta yoksulluk yüzünden kaybetmişti. Belki de bu yüzdendir ki yoksul sınıfın hayatını resimlerine dahil etti. Ancak ne yazıktır ki kendisi de genç yaşta, otuz üç yaşında vefat etmiştir.


Bir kadının mutsuzluğa mahkum olduktan sonra, mutluluğa ürkek ürkek alıştığı, ara ara hüzne yanaşıp kendi içine çekilmesinin romanıdır Jean Ryhs'ın Geniş Beniş Bir Deniz'i. Romanın ana karakteri Antoinette Cosway, aristokrat ve varlıklı olduğu halde İngiltere'de doğmadığı için toplumdan dışlanıp delirtilir. Cosway'in patriarkal baskı sonucu sömürülmesi ve delirmesi, ataerkilliğe getirilen bir eleştiridir. Yazar, Antoinette'nin kocasına isim vermeyerek erkek merkezli sistemi yadsır. Roman bu yönleriyle 19. y. y. erkek egemenliğinin kadın yazısı üzerindeki denetimini kıran bir bakış açısı olarak da yorumlanabilir. Antoinette, bir yersizlik yurtsuzluk örneğidir. Bunu gözündeki delilikten, arkadaş gibi görünen acımasız siyahi kızların kendisine hissettirdiklerinden ve kimsenin olmadığı sakin ve huzur dolu doğaya dönüş isteğinden anlamak mümkündür. 'Ölebilseydim şimdi' dedi. Şimdi, mutluyken. Bunu yapabilir misin? Beni öldürmene gerek yok. Öl de öleyim. İnanmıyor musun? Bir dene öyleyse, dene, öl de, ölüşümü seyret. Ayrıca Rhys, edebiyat tarihi açısından da ilginç sayılabilecek bir deneyim olarak ayna metaforunu uygulayarak Jane Eyre ve Antoinette Cosway'i karşılaştırarak okuru hiç beklemediği bir sürprize yönlendirir. Romanda, Jane Eyre romanını okuyanların tavan arasında yaşayan deli kadın olarak hatırlayacağı Charlotte Bronte'yi yeniden yorumlayarak onu delirten sebeplere iner. Rhys, romanlarında sömürgecilik sonrası eleştirinin ilk örneklerini vererek sömürgelerdeki İngiliz hakimiyetini de şiddetle eleştirir. Metinlerinde dekonstrüksiyon yapı bozumuna başvurarak dil sorununa eğilir. Romanda, postkolonyal yazının ilgi alanlarını görmek mümkündür. Anlatım ve betimlemelerinin güçlülüğü sayesinde hikayenin geçtiği egzotik adanın tüm renklerini ve kokularını hissettirir. Yazarın yazıyla ilişkisi varoluşsaldır ve iyi bir düzyazı üslupçusudur. Asıl adı Ella Gwendolen Rees Williams olan ve 1890 1979 yılları arasında yaşayan Karayipler'in Dominik adasında doğup büyüyen Jean Rhys'ın eserlerindeki karakterler, kendi hayatından izler taşırlar. Öykülerinde, kendi gibi varoluşsal anlamda vazgeçmiş kadınların yorgunluğunu anlatan Rhys, Galli bir doktor baba ve İskoç soyundan gelen İngiliz melezi bir annenin çocuğu olarak Dominik'te melezliğin ayrımcı yönünü dibine kadar yaşar. 16 yaşında okumak için gönderildiği Cambridge'de de Dominik'ten gelen aykırı bir yabancı olarak dışlanır. Oyuncu olma hayalini gerçekleştirmek için 1909 yılında girmeyi başardığı Drama Sanatları Kraliyet Akademisi'nden iki dönem sonrasında bir Kreol olarak düzgün İngilizce konuşamadığı gerekçesiyle ümitsiz vaka olduğu gerekçesiyle atılır. 1934'te yayımlanan Karanlıkta Yolculuk eseri, birey olarak kadının yorgunluğunu anlatır ve bu durum Rhys'ın her eserine siner adeta. 1939'da yayımlanan ve kendine has değiştirilmiş bilinç akışı tekniğini kullandığı Günaydın Geceyarısı artık yaşlanmakta olan bir kadının geçiş dönemini ve Rhys'ın hayatından izleri anlatır. Oyunculuk hayalini gerçekleştirebilmek için Vivienne, Emma ve Ella Gray gibi isimlerle koro kızı olarak çalışmaya başlayan Rhys, babasının ölümünün ardından çöküşe geçer ve oyunculuk alanında beklediğini elde edemeyince geçinmek için türlü yollara başvurmak zorunda kalır. Oyunculuk hayalinin suya düşmesinin ardından sürünerek geçen yılların yorgunluğunun ve kaybetmeye oynamış hayatının farkında olan Rhys, kuytu köşesine çekilmeye karar verir ve 1940'ta ortadan kaybolur. Fakat oyunculuk onu bıraksa da yazarlık hiç bırakmaz, köşeye çekildiği bu dönemde şaheseri olarak nitelendirilebilecek Geniş, Geniş Bir Deniz romanını yazan Rhys, WH Smith Edebiyat Ödülü'nü alarak sonunda kendisine saygın bir yer edinir. Bir anda şöhret ve saygınlık sahibi olan Rhys, yıllar önce hayalini kurduğu şöhretli hayata, her şeyden vazgeçtiği sırada ulaşır. İnsanlar bir mutlu yaşam özlemidir tutturmuşlar. Oysa asıl mutlu yaşama, ölsem de bir, yaşasam da dediğinizde kavuşuyorsunuz. Uzun bir süre sonra, nice bahtsızlıklarla didiştikten sonra varıyorsunuz o yere. Ve sanıyor musunuz ki insanlar sizi orada rahat bırakıyorlar? Hiçbir zaman. Bu kayıtsızlık cennetine vardığınız anda, sizi oradan çekip çıkarıyorlar. Ulaştığınız cennetten çıkıp yeniden cehenneme dönmek zorunda kalıyorsunuz. Tam dünyayı yok saydığınızda, o dünya gelip sizi kurtarıyor; en azından alay konusu yapmak için.


Şüphesiz bizler internetin bu çok yönlü dünyasında dolaşırken farklı alanlarda, farklı çalışmalarla karşılaşıyoruz. Keza sanatçıların çalışmalarını duyurabilmesi yine bu sayede kolaylaşıyor. Çeşitli sosyal medya platformlarında tanıştığımız sanatçılar ve çalışmaları her geçen gün hayal dünyamızı biraz daha genişletiyor. Bunun yanında çok gerçekçi çalışmalarla da karşılaşıyoruz. İlk bakışta gerçeğinden ayırt edilemeyen çalışmalardan biri de 3D reçine resimleri... 3D, sadece sinema sektöründe karşılamıyor bizi. Çeşitli sokak sanatlarında gördüğümüz 3D resim çalışmalarını az çok hepimiz biliyoruz. Bu sefer ki çalışmalar biraz farklı. Reçine sayesinde yapılan bu resimler gerçeğinden ayırt edilemeyecek kadar gerçekçi duruyorlar. Bu çalışmalara resim demek ne kadar doğru bilemiyorum ama hepsi çizilerek yapılıyor. Ciddi bir emek isteyen bu hiper-realistik çizimler çeşitli aşamalar sonucu ortaya çıkıyor. İlk olarak çizilecek nesneye göre bir kap yapılıyor. Bu kabın içine reçinenin ilk katmanı dökülüyor. Bu katmanın üzerine çizilecek nesnenin ilk taslağı çiziliyor. Sonra tekrar reçine dökülüyor. Bu düzen, resim bitene kadar devam ettiriliyor. En son katmanda ise rötuşlar ve süslemeler yapıldıktan sonra resminiz hazır hale geliyor! Görüldüğü üzere sanatın sınırları her geçen gün sanatçılar tarafından biraz daha öteye taşınıyor. Sanat geniş bir yelpaze... Her sanatçı üzerine imzasını atıyor. Kimisinin imzası bir devrim niteliğinde oluyor, kimisinin belli belirsiz... Ama ortada bir gerçek var. Kesinlikle her sanatçının bu yelpazede ufak da olsa bir katkısı var ve bu katkılar bizi estetik değerlere her geçen gün biraz daha yaklaştırıyor. Ve evet eğer sizin de hayal gücünüz varsa imza atmaktan korkmayın derim!


Çağımızın insanı vitrinlere bakmakla, peşin olsun, taksitle olsun alabileceği her şeyi satın almakla mutlu olabilmektedir. Çağımızdaki insanlar öbür insanlara da aynı açıdan bakarlar. Erkek için çekici bir kız- kadın için de çekici bir erkek- peşinden koşulacak ganimetlerdir. Çekicilik çoğu zaman, kişilik pazarında çok tutulan, çok aranan özelliklerden yapılmış bir pakettir. Kişiyi çekici yapan şeyler, gerek vücut, gerekse kafa bakımından zamanın modasına bağlıdır... İnsanlar arası ilişkilerin de mal mülk ve iş pazarında geçerli olan yöntemlere göre yönetilmesine şaşmamak gerekir. İşte böyle tanımlıyor Erıch Fromm mutsuzluğumuzu. Hayatımızdaki temel sorunların asıl nedeninin sevgisizlik olduğunu ve tüketici kimliğimizle bir hiçe dönüştüğümüzü bir kez daha hatırlatıyor. Erich Fromm, 'Sevme Sanatı' adlı kitabında; sevginin soysuzlaşması ve sevmeyi bilmeyen insanların yıkımını anlatır bizlere. Bu yıkım kuşkusuz içerisinde pek çok şeyi barındırıyor. Ruhun açlığı giderilmek istendikçe, bir başka dehlizde kaybolur. Ve insan, çoğu kez kendi hırslarına yenik düşüp yalnızlaşır. Cinsel doygunluk peşinde koşmak, yalnızlığın doğurduğu huzursuzluktan kaçmak için girişilen umutsuz bir çabaya dönüşür, daha da artan bir yalnızlık duygusuyla sona erer. Çünkü sevgisiz cinsel birleşme, iki insan arasındaki uçurumu geçici bir süre kapatabilir. Asıl sevgi, özünde çıkarsızdır. Sevmeyi bilmeyenler, kendinden hep ödün verdiklerini düşünürler. Belki de bu nedenledir ki karşısından sürekli bir şey beklerler. Bu bekleyiş ise tüccar zihniyete sahip bir karakterin ürünüdür! Sevginin etkin özelliği, en genel biçimde şöyle tanımlanabilir: Sevgi vermektir, almak değildir. Kişiliği gelişmemiş, alıcılık, sömürücülük ya da istifçilikten öteye geçmemiş birisi, verme eylemini birisi uğruna bir şeyden vazgeçmek olarak algılar. Tüccar anlayışlı kişi, vermeye hazırdır, ama ancak bir şey alma karşılığında; bir şey alamadan vermek onun gözünde kandırılmak demektir. Yaradılıştan yaratıcı olmayanlar vermeyi bir yoksunlaşma sayarlar. Erıch Fromm, tek tipe bürümüş bir sevgi anlayışına karşı çıkar. Sevgi, içerisinde evrenselliği barındırır. Bu yüzdendir ki sevgi, yaşamımızın her alanına yayılmalıdır. Sevgi yalnız bir insana bağlılık değildir; bir tutumdur; kişinin yalnız bir sevgi nesnesi değil, bütünüyle dünyaya bağlılığını gösteren bir kişilik yapısıdır. Kişi yalnız bir tek insanı seviyor, başka her şeye karşı ilgisiz kalıyorsa, sevgisi sevgi değil birlikte-yaşamaya bağlılık ya da yaygınlaştırılmış bir bencilliktir. Çaresizlik geçici bir durumdur; yaygın ve sürekli olan durum insanın kendi ayakları üzerinde durup yürüyebilmesidir. Çağdaş insan, öbür insanlara ve doğaya yabancılaşmıştır. Çağdaş insan kendisini bir mal durumuna sokmuştur; kişilik pazarındaki yerini ve durumunu düşünerek yaşam güçlerini en yüksek karı getirecek bir yatırım olarak görür. Belki de mutsuzluğumuzun temelinde, politikacılar ve bürokratlar vardır? Baskının hüküm sürdüğü bir ortam da kişi ne kadar mutlu olabilir bilinmez! Sürekli tüketime yönlendirilen bir toplum, sevgiyi de tüketmeye hazırdır. Toplumumuzu bürokratlarla profesyonel politikacılar yönetmektedir; insanları da kitlenin istediği şeyler yönlendiriyor; bu insanların tek amaçları da daha çok üretip daha çok tüketmektir. Her türlü etkinlik ekonomik amaçlara boyun eğmiş durumdadır; araçlar amaç olup çıkmıştır; insan bir otomattan başka bir şey değildir. Az da olsa sevginin gelişmesini önleyen her toplum sonunda, insan yaradılışının temel gereksinmelerini hiçe saydığı için kendi kendini çürüterek yok olacaktır.


Savaşların ortasında foto muhabiri olarak çalışan James Nachtwey; açlığı, sefaleti, yıkımı yalın bir gerçeklikle yansıttı. Nachtwey'i diğer foto muhabirlerden ayıran en önemli özellik; yaşananlara uzaktan bakmak yerine, çatışmanın içerisine dahil olmasıdır. Nachtwey, 1981 yılında görev yeri olan Kuzey İrlanda'daki iç savaşa fotoğraflarıyla tanıklık etti ve o tarihten itibaren kendisini toplumsal meselelere adadı. Batı Şeria ve Gazze, El Salvador, Guatemala, Afganistan, Güney Kore, Sudan, Somali, Bosna, Kosova ve Brezilya gibi ülkelerde savaş fotoğrafçısı olarak çalıştı. Yoksulluğu, hiçe sayılmış yaşamları kadrajına sığdırırken bu anları hiçbir zaman kurgu haline dönüştürmedi. Kurşunların ortasında kaldığında dahi fotoğraf çekmeye devam etti. James Nachtwey'in fotoğraflarında daha çok vurgulanan, ölümdür. Siyah- beyaz zıtlığının kullanıldığı çalışmalarda, ölüm hissiyatı daha da netleşir. Mezarlıklar, yıkılmış evler, kan görüntüleri, silahlar, yere yığılmış insanlar ölümün temsili niteliğindedir. Savaşın insanlara sadece yıkım ve ölüm getirdiği, fotoğraflar aracılığıyla izleyiciye sunulmuştur.


Amerikan edebi geleneğine derinlemesine bakan Walker Evans, işçileri dahil ettiği çalışmalarıyla modernleşen dünyanın gerçekliğini gözler önüne serdi. Özellikle yoksulluğu romantize etmeyi reddetmesiyle, fotoğrafçılığı daha ileri bir boyuta taşıdı. Çekimler sırasında bireylere müdahale etmeyerek fotoğraflarda güçlü bir ifadenin oluşmasını sağladı. Evans'ın fotoğrafları, kuşkusuz Amerikan fotoğrafçılığının dönüm noktasını oluşturur. Çünkü Onun çalışmaları, hem belgesel fotoğrafçılığı için hem de 1940 ve 50'lerin sokak fotoğrafçıları için birer prototipti. Walker Evans'ın karakteristik yapısının oluşumunda; Faulkner, Steinbeck gibi realist romancıların etkisi büyüktür. Özellikle Küba'da birlikte vakit geçirdiği Ernest Hemingway etkisiyle çalışmalarında sade bir yapı hissedilir. Evans'ın önemli fotoğraf dizilerinden bir diğerini; New York City metrosunda 1938 ile 1945 arasında gizli bir kamera kullanarak çektiği görüntüler oluşturur. Evans için metro portreleri; insan müdahalesi olmaksızın, bir kayıt yönteminin nihai saflığını yakalamak için bir girişimdi. Bu fotoğraflar aynı zamanda fotoğrafın ticarileştirilmesine karşı bir isyan niteliğindeydi. Sanatçının fotoğrafları yüzyılın ikinci çeyreğinde özellikle Amerikan mimarisinin açık hava reklamcılığının, otomobil kültürünün başlangıçlarını yansıtmasıyla; popüler kültür üzerinden şekillenen Amerika'nın gelişimini de gözler önüne serer.


Jacob Aue Sobol, kendine özgü, etkileyici siyah-beyaz fotoğraflarla insani duygularının evrenselliğine odaklandı. Onun fotoğraflarındaki bireylerin varlığı bir imgelemin ayırt edici özelliği gibi, estetik ve bir fırça darbesi kadar belirgin oldu. 1990'lı yıllarda başladığı belgesel fotoğrafçılığı Sobol'u farklı insanların dünyalarına götürdü. Grönlad, Danimarka, Tokyo, Tayland, Sibirya, Moğolistan, Amerika ve Çin gibi ülkeleri arşınlayarak; ayrıksı, yabancı-yaban olan halkların, bireylerin yaşamlarını kadraja aldı. Sobol'un fotoğrafları, siyah ve beyazın benzersizliğini kusursuz bir şekilde yakalar. Görüntülerdeki cesur kontrastlar grafiksel etki yaratarak resimsel bir etki bırakır. Monokromatik fotoğraflar sadece kendi evrenlerini yaratmaz aynı zamanda izleyicilerin görüntüye gömülü olan, duygusal anlatıyı takdir etmelerini ve hoş görmelerini sağlar. Sanatçının Siyah beyaz fotoğrafları, göz ardı edilen yaşam anlarını büyütürken, gerçekliğin kendi yabancı zeminlerini açığa çıkarır.


Fransız ressam Eric Roux-Fontaine; koltuklar, avizeler, kanopi yatakları ve Gotik pencereler gibi cömert iç unsurlarla vahşi, hafif dağınık ortamları birleştiren rüya gibi sahneler yaratıyor. Bazı eserlerinde ise hayvanları bu yarattığı dünyada karmaşık ve göz alıcı unsurlara dönüştürüyor. Sanatçı, sessizliğin koruyucuları olan, şiirsel bir devinim başlatan resimlerini yaparken Orta Amerika'dan, Hindistan'a kadar uzak köşelerde seyahat hatıralarından ilham alıyor. Roux-Fontaine: Bu resimler bir eksiklik ortaya çıkarsa da, izleyicilerin gerçeklikten bir biçimde kaymalarını sağlayarak, böylece onların ortak hatıralarla dolu yerlere birleşmelerini sağlıyorum diyerek eserlerinin çok farklı biçemlerde algılanmasını ümit ediyor.


Her gün, içimizde kalanların ağırlığı ile yürümeye çalışmak, yaşamak mıdır? İnsan nasıl yaşar, ne ile yaşar bu kadar vakit? Söyleyemediklerimiz, tamamlayamadıklarımız, keşkelerimiz... Üstü çizili, karalanmış, atılmış, sonra tekrar alınmış, bazen sevilmiş, bazen dışlanmış kelimeler... O kelimelerin yarattığı bitmeyen iç gürültüleri... Kiminin acısı, kimini derdi, kiminin yası... Mutluluk anlık gelir de dertler hep yanı başımızda mı durur? Her sorunun cevabı tek bir cümlede belirir. İnsan, her şeye rağmen yaşamaya devam etmek zorundadır. Yusuke ve Oto Kafuku, evli bir çifttir. Yönetmen olan Yusuke, aynı zamanda oyuncudur. Oto ise senaryolar yazan bir televizyoncudur. İkilinin ilişkisi; sevgi, seks ve meslekleri üzerinedir. Birbirine bağladıkları bu üç etken, evliliklerini şekillendirmektedir. İlerleyen zamanda, bu durum aslında onlara yarardan çok zarar verir. Bu zarar, Oto'nun ölümü ile sonuçlanır. Eşinin ölümüyle birlikte büyük bir sarsıntı yaşayan Yusuke, bir festival için Hiroşima'ya gider. Hastalığından ötürü ve kural gereği aracını kullanması yasak olan Yusuke için, 23 yaşında genç bir kadın olan Misaki Watari şoför olarak atanır. Filmin asıl hikayesi böylece başlar. Anton Çehov'un Vanya Dayı tiyatrosunu sahnelemek için oyuncu seçmeleri yapan Yusuke, bir yandan da 3 yaşında ölen kızının ve sonradan kaybettiği eşinin bıraktığı acılarla yaşamanın mücadelesini verir. Yusuke'ye benzer bir durumda olan Misaki de mesleğiyle meşguldür ama aynı içsel savaşı vermektedir. Keşkeler, pişmanlıklar ve kızgınlıklar paydasında birleşen bu ikili, bazen sözlerle bazen sadece susarak anlaşır. Sessizlikte buluşan ikilinin yüz ifadeleri, film boyunca donuk ve ifadesizdir. Hüznün altında ezilmek, onlar için yaşamayı mümkün kılmaz. İlerleyen dakikalarında, acıyı paylaşmak onlara tekrar insan olduklarını hatırlatır. Film seyirciye, gidenlerin yasının bir insan ömrü boyunca tutulamayacağını, o hüzne alışılmasını, o hüznü unutmayı değil el değmeyen bir kenara koyup, yaşamaya devam etmeyi söyler. Yusuke'nin yönettiği tiyatro oyunu sayesinde ise birbirinden farklı karakterlerle tanışırız. Çiçeği burnunda oyuncular, Çehov'un cümleleri ışığında metne cevap vermeyi, metni gerçekten hissetmeyi öğrenirler. Oyunculardan Takatsuki'nin durumu ise biraz farklıdır. Onun meselesi Yusuke'yledir. Film, böylece çeşitli çatışmalara da sahne olur. Her şeyiyle bir bütün Drive My Car. Yaşama dair, yaşamdan bir dert sunuyor. Sadece manzara verip boş bir öykü vermiyor ya da bir hikaye verip kötü bir sinematografi sunmuyor. Anlamlı, derinlikli diyaloglarla hikayeyi tamamlıyor. Oyuncuların yüz ifadeleri, bakışları hikayeyi gerçeğe daha yakın kılıyor. Bir seyirci olarak karakterlerin hüzünlerini paylaşmak sizin de kalbinizi acıtmaya başlıyor. Kırıklıklarınızı hatırlayıp empati kurma yoluna gidiyorsunuz. Replikler ve Çehov'un da tiratları ışığında insanlığımıza dair yaptığımız sorgulamalar ise birkaç güne yayılıyor. Yusuke-Misaki ve Yusuke-Takatsuki arasındaki diyaloglar, bakış açınızı değiştirdiğinizde sorulara farklı cevaplar bulabileceğinizi kanıtlıyor. Filmi izlerken her saniyesinin ekran görüntüsünü almak istedim. Karlı sahneler beni ayrıca etkiledi. Öyle sakin ve alabildiğine açıklıkta bir atmosfer sunuluyor ki seyir zevki üst noktalara taşınıyor. Gündüzüyle gecesiyle şehir ve yol görüntüleri, kar ve deniz manzaraları filmin içinde seyirciyi de yolculuğa çıkarıyor. Filmde, çok göze batıyor dediğim bir şey olmadı. Olumsuz eleştirilebilecek tek nokta sahnelerin çok ağır ilerleyişi olabilir. Her sekansı tüm detaylarıyla görmemiz yolu biraz uzatıyor. Ama bu durumdan şikayetçi olmayan biriyseniz sorun olacağını sanmıyorum. Oscar'da Yılın Filmi kategorisindeki adayların, Belfast hariç hepsini izledim. The Power of the Dog'un Oscar'ı alacağına dair söylentiler kesin gözükse de benim favorilerim; Dune ve Drive My Car oldu. Film, belki Oscar'ı kucaklayamayacak ama seyircisinin ona tüm sıcaklığı ile sarıldığına hiç şüphem yok.


Nazi işgalinden önce Polanya'da spor fotoğrafçısı olan Henryk Ross, sahip olduğu geçmiş sayesinde, Getto'nun Yahudi Konseyi İstatistik Ofisi için görevlendirildi. Her gün kendi halkının yaşadığı trajediye tanıklık etti ve bu tanıklığı gizli yollarla makinesine kaydetti. Ross asılanların, açlıktan ölenlerin ve morgdaki sayısız cesetlerin fotoğraflarını çekti. Resmi işinin bir parçası olarak, mahkumların ve Lodz'un tekstil deri fabrikalarının propaganda amaçlı fotoğraflarını da belgeledi. Ross yakalanırsa, kendisinin ve ailesinin işkence görerek öldürüleceğini biliyordu, buna rağmen Naziler'den gizli film negatiflerini çaldı ve toprağa gömdü. Eylül 1942'de, on yaşın altındaki çocukların hemen hemen tamamının gettodan alındığı ve daha sonra Chelmno'da öldürüldüğü korkunç bir olay gerçekleştirildi. 1944 yazına gelindiğinde, gettoda 45.000'den fazla insan açlıktan, hastalıktan ve cinayetten öldü. On binlerce insan toplama kamplarına gönderildi ve Chelmno'daki gaz kamyonlarında öldürüldü. 19 Ocak 1945'te Sovyet Ordusu gettoyu kurtardığında hayatta kalan 877 kişiden birisi de Ross oldu.


İtalya denince aklınıza neler gelir? Kültür ve sanat merkezi olan İtalya'nın sanat tarihine kattığı en büyük değerlerden birinin eseri hakkında konuşacağım bugün: Giotto di Bondone, Lemantation. 1267 yılında Floransa'da doğan İtalyan ressam ve mimar Giotto, çağının dışında resim teknikleri ve anlayışıyla İtalyan resmine yenilik getiren sanatçı olarak bilinir. Sanatta gerçekçiliğin popüler olmadığı dönemlerde, figürlere aktardığı gerçekçi ve doğal görünümler, onun peşinden getireceği yenilik akımının adeta sesleri konumundadır. Resimlerinde, nesnelere verdiği ağırlık ve kişilik kompozisyonlarıyla, İtalyan Rönesansı'na en çok katkıda bulunan sanatçıdır diyebiliriz Giotto için. Giotto'nun sanat tarihine kattığı eserlerden en sevdiğim olan Ağıttan bahsetmek istiyorum. 1306 yılında Scrovegni Şapeli için resmettiği bu eserde Giotto, İsa'nın çarmıhtan alınıp mezara konulması arasında geçen zamanı tasvir etmiştir. Eserde, ana figür İsa'nın, çarmıhtan indirilmesi ve 4 kadın tarafından nazikçe yere dokundurulmadan tutulması göze çarpar. İsa'nın başını kolları arasına alan ve ağlamaklı bir şekilde İsa'ya bakan kadının, annesi Meryem ve kızıl saçlarıyla İsa'nın ayaklarını tutan kişinin ise Magdalalı Meryem olduğu düşünülmektedir. Çarmıha geriliş eserlerinin klasik figürlerinden olan Evanjelist Yahya, yani St. John the Evangelist, ellerini açarak haykırış pozisyonunda acısını belirtirken aslında dönemde pek de rastlanmayan bir duruşa sahiptir. İsa'nın çevresine toplanmış kişilerin ve özellikle gökyüzündeki meleklerin, yüzlerindeki çeşitli mimiklerin yanı sıra elleriyle yüzlerini kapayarak ya da isyan eder gibi sağa sola açarak İsa'nın kaybından duydukları acıyı, yine döneminin alışılmış halinden farklı bir şekilde ifade edildiğini görürüz. Eserin arka planına çapraz olarak konuşlanmış kayalık figürü ise yeryüzünü ve gökyüzünü ikiye böler. Bu, yaşanan acının semavi ve dünyevi farklılıklarını seyirciye gösterir. Kayalığın tepesindeki kurumuş ağaç ise Adem ve Havva'nın ilk günahı işlemesine sebep olan cennetteki Bilgi Ağacı'dır. Ağacın kuru olarak resmedilmesi, ilk günahın zaten işlenmiş olduğuna ve insanlığın masumluğunu yitirdiğine, günahkar olduğuna bir atıftır. Resme ilk bakışta dikkati kendisine çeken sırtı dönük yeşil giysili kadın ise seyircinin kendisidir. Dönemin sanat anlayışında oldukça sıra dışı olan bu yaklaşımla Giotto, esere derinlik katarken seyircinin, kendisinin yerine koyabileceği bir figür yaratmayı hedeflemiştir. Kilise sanatının ötesinde, sembolik anlatımın ilerisinde bir anlatım tarzı benimseyen ve eserdeki tüm figürlere insani duygu ve duruşlar ekleyen Giotto, tarzı ve ortaya çıkardığı eserlerle Rönesans'ın temellerini atmış; Erken Rönesans'ın en önemli sanatçılarından biri olmuştur. Resmi dikkatle incelediğinizde içinizde figürlerin tüm acısını hissedeceğiniz Giotto'nun bu ustalık eseri size, bir eseri inceliyormuşsunuz gibi değil sanki meleklerin çığlıklarını her an duyabilecek kadar eserin içindeymişsiniz gibi hissettirecek!


Ludwig van Beethoven, 1770 yılı Almanya'sının başkenti Bonn'da üçü sağır, ikisi kör ve biri zeka engelli 6 sağ çocuklu bir ailenin 9. çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Rengi hastası bir anne, alkolik bir baba ve 6 engelli kardeşle hayata tutunmaya çalışır. Beethoven'ın müzik macerası Saray Müzisyeni olan babasının tek sağ evladının da kendi yolundan gitmesini istemesi ve ona zorla piyano çalmayı öğretmesiyle başlar. Baskılar ve zorlamalarla öğrenilen bir enstrümandan, insanın içinde yolculuğa çıkmasını sağlayan besteler işte böyle ortaya çıkar. Bu bestelerden şüphesiz ki en tanınmışı No.14 Do diyez minör Sonat yani hepimizin bildiği adıyla Ayışığı Sonatı'dır. Beethoven'ının ona verdiği adıyla Quasi uno Fantasia, yazıldıktan 31 sene sonra şair Lugwig Rellstab tarafından Gölde parlayan bir ay ışığı olarak nitelendirilince Moonlight Sonat adını alır. Bu şaheserin neden yazıldığı kime atfedildiği bilinmese de yüzyıllardır hakkında bir sürü rivayet dönmüş durmuştur. Kulaktan kulağa dolanan bu kadar çok hikaye varken ben size en sevdiğimden bahsedeceğim. Moonlight Sonata'nın ilk bölümünü dinlediğinizde oldukça yavaş ve ağırdır, sanki yağmurlu havada yavaş yavaş giden faytondaki bitmek bilmeyen yol gibidir; ikinci bölümde hızlanma duyarız, gerilimli bir heyecanı vardır, tıpkı fırtınalı bi havada sevdiğimize koşmanın heyecanı gibidir; üçüncü bölüm ise diğerlerinden farklıdır, karışık bambaşka duygular yaşatır insana, sanki Beethoven'ın Acaba Elis hiç gelmedi mi, yoksa onu sevmediğimi, gelmeyeceğimi düşünerek mi vazgeçti bu aşktan? sorusu zihnimizde dolaşır.


Sonbahar hüznünü tam da iliklerime kadar hissetmeye başladığım şu günlerde aldım müjdeli haberi; Eddie Vedder merakla beklenen yeni solo albümünden ilk şarkısını yayınlamış: Long Way. Daha dinlemeden ismiyle beni yakalayan bu şarkı Tom Petty etkisi hissettirse de tam bir son 15 senelik Eddie Vedder ruhunu yansıtıyor, sözleriyle de Vedder'ın söz yazarı olarak ne kadar takdir edilesi bir kişilik olduğunu tekrar tekrar gösteriyor. 90'lı yıllar ortaokul, lise, rock müziği keşfedip hayran olma zamanları tanıştım ben de Grunge akımı ile. Grunge'ın patladığı, Nirvana'nın zirve yaptığı ve çok popüler olduğu için benim uzak durduğum dönemler. Çoğu akranımın tersine Grunge ile Iron Maiden, Metallica, Megadeth, Def Lepard vs gibi metal gruplarını dinledikten sonra tanışıp 3-5 şarkı dışında pek de ısınamamıştım aslında. Sonra bir gün bir ses duydum ve beni alıp götürdü, bambaşka yerlere taşıdı yanında. Öyle bir ses ki kadife gibi, insan olduğuna pek ihtimal verilemeyecek boyutta. Mutlu, üzgün, depresif ya da neşeli vs. her ruh halinde ayrı bir coşku veriyordu adeta. diye coşkuyla bağıran o ses Eddie Vedder'dı. Ve ben o gün Pearl Jam diye bir grup keşfetmiştim. Müzik dünyası 80'lerin çılgın, aşırı renkli, kaotik synth, disko, pop müzik ve yaşam tarzından daha özensiz ve karanlık müzik türlerine doğru yol alırken, 90'lı yıllara damgasını vuran ve izleyici sayısı on binlere hatta yüz binlere ulaşan rock ve metal konserleri, giderek artan rock ve metal barlar, bu müzik türlerine altın çağını yaşatıyordu. İşte böyle bir atmosferin içinde, Seattle'dan çıkan Grunge akımı tek tipleşen bir düzene ayak uyduramayanların içinde bulundukları depresyonun dışa vurumu gibiydi. Grunge müzik tarzının en önemli temaları; bunalım, çaresizlik hissi, hüzün ve öfke gibi karanlık detaylardan oluşuyordu. Hem görüntü hem müzik hem de yaşam açısından düzensiz bir imaj çizen Grunge'ın etkileri yalnızca müzikle sınırlı kalmadı; özellikle 90'ların başında giyimden aksesuara, edebiyattan sinemaya birbirinden farklı alanlara da yayıldı. Converse ayakkabı, yırtık jean pantolon, bol kazak ve hırkalar, ekoseli gömlekler, uzun saç ve kalın bilekliklerin moda olduğu o yılların sinemadaki temsilcileri: Transpotting, Singles ve Kids sayılırken edebi açısından Chuck Palahniuk, Neal Cassady ve Philippe Djian oldu. Dünya genelinde Grunge, çoğunlukla Nirvana ile biliniyor olsa da tıpkı Nirvana gibi aynı yerden; Seattle'dan ve aynı dönemden gelen Pearl Jam, Alice In Chains ve Soundgarden gibi pek çok Grunge grubu vardı. Fakat Kurt Cobain'in zirvede olduğu bir dönemde intihar etmesi Grunge müzik dünyasında bir kırılmaya yol açtı. Varlığıyla yükselen müzik akımı, yokluğuyla büyük bir darbe aldı. Cobain'in ölümüyle popülaritesini kaybeden Grunge tarihi, 30 yılı aşan geçmişinde Alice In Chains'in solisti Layne Staley'nin ölümü gibi bu tarz talihsiz başka olaylarla da sarsıldı. Cobain'in ölümü ile birlikte büyük darbe alan Grunge tüm dünyadan kalabalık ve sadık bir dinleyici kitlesiyle yoluna devam etti. Bunların arasında en çok öne çıkan ve bayrağı sağlam taşıyan ise Pearl Jam'di. Yıllarca Nirvana ile kıyaslanmış fakat Nirvana'dan iyi oldukları halde Cobain'in intiharıyla iyice gölgede kalmış olan grup vokal gücüyle yıllar sonra hak ettiği takdiri kazandı. Performans esnasında hem masum hem bir o kadar serseri hem vahşi hem romantik hem de anarşist olabilen ilahi sesiyle Eddie Vedder, fazlasıyla gürültülü bu müzik türünü duygu dolu hassas sözleri ile ters köşe yaparak dünyadaki en şahsına münhasır vokallerden biri olarak başı çeker. 1964 yılında Illinois'te dünyaya gelen ve anne tarafından Kızılderili kökenli olan Vedder hem büyüdüğü yerin hem genlerinin hem de küçüklüğünde yaşadığı derin ailesel problemlerin izlerini o derin bariton sesine çok güçlü bir şekilde yansıtır. Başarılı şarkı sözleri yazmasının altında da bu nedenler yatar. 1990 yılında Ament, Gossard ve McCready tarafından kurulan Pearl Jam'e dahil olan Eddie, ilk müzikal başarısını Ten albümünün 1990 yılında en fazla satan albümler arasında yer alması ile yaşadı. Pearl Jam, Ten albümü ile kısa zamanda popülaritesini artırırken aynı zamanda Seattle kentine özgü olarak bilinen grunge adlı rock grupları kategorisinde de yer almaya başladı. Jeremy adlı parçaları ise 1993 yılında Grammy Ödül Töreninde En İyi Rock Şarkısı ve En İyi Hard Rock Performansı olmak üzere iki ödüle layık görülen Jeremy şarkısı Pearl Jam'e MTV Müzik Ödülleri Töreninde ise, Yılın Klibi ve En İyi Grup Klibi olarak 2 farklı ödül daha getirdi. Jeremy 90'lı yılların En İyi 100 Şarkı Listesinde 11. sırada yer alma başarısını gösterdi. 2000'li yıllar itibariyle solo kariyerine ağırlık veren ve soundu folk rock'a doğru akan Eddie Vedder, Ölü Adam Yürüyor, Benim Adım Sam (2001) A Brokedown Melody (2004) ve Body of War (2007) gibi birkaç film müziği albümüne de katkıda bulundu. Body of War (2007) isimli belgesel için iki şarkı yazan Vedder ayrıca Irak Savaşı için No More ve Long Nights adlı parçaları yazdı. Vedder 2007 yılında yakın arkadaşı Sean Penn'in yönettiği Into the Wild adlı filmin soundtrackine önemli katkıda bulunarak bu muhteşem albümü adeta insanlığa bağışladı, filmi sinema tarihinde iz bırakan bir yere taşıyarak 2008 yılı Altın Küre Ödül Töreni'nde Into the Wild film müzikleri arasında yer alan Guaranteed adlı parça ile ödüle layık görüldü. Daha sonra Guaranteed adlı parça Dünya Müzik Albümleri Ödülleri'nde Filmle En Uyumlu Beste olarak ödüllendirildi. 2009 Altın Küre Ödülleri'nde ise Rise adlı parça En İyi Rock Performansı ödülünü aldı. Solo üretimleri, ilk kez 2007 yapımı Into The Wild filminin soundtrackı olarak albümleşen ve 2011'de Ukulele Songs albümünü yayımlayan Vedder, pandemi günlerinde evinde hayat verdiği 6 şarkılık Matter of Time EP'si paylaştı. Sonrasında bunu, yine bir Sean Penn filmi olan Flag Day için hazırladığı bir soundtrack albümü takip etti. Black şarkısıyla kahrederken Alive ile coşturan Vedder'ın bir şarkıyı söylemesi, şarkının tüm karakterini değiştirebiliyor ve bunu Eddie Vedder söylemiş dedirtiyor. Rock müzik tarihinde en özgün, en başarılı, en önemli ve en çok iz bırakan vokalistler listesinde ilk sıralarda yer alan Vedder, Jeremy çok net görüldüğü üzere çocukluğunda babası kaynaklı yaşadığı bütün yoğun ve acı hisleri yorumuna yansıtıyor, birebir hissettiriyor. Kaybetmek istemediği sevgilisinin elinden son kez tutarmış gibi tüm gücüyle mikrofona sarılışı, şarkı bittiğinde alkışlayanlara attığı o içimde çürüyen bir şeyler var bakışı, içindeki yaşanamamış güzel günlerin öfkesiyle gecenin melankolik karanlığına the sorrow grows bigger when the sorrows denied dedirterek kadeh tokuşturtan Vedder hassasiyeti, müzikal yeteneği ve birikimiyle çok fazla meale denk düşüyor. Bazıları duyar, bazıları dinler ve bazıları duysunlar ve dinlesinler diye müzik yapar. Eddie Vedder bunların hepsini bir araya getirerek taa Orta Amerika'dan yola çıkıp gönül ehli derviş ruhuyla kalbimizin derinliklerine iniyor. Islık çalan birisi olarak hatırlanmak isteyen bu deli bakışlı adam, on yılın ardından kaydettiği ve yayın tarihi henüz bilinmeyen ilk solo albümü Earthlingin klasik rock etkileşimleri taşıyan ilk teklisi Long Wayle biz dünyalılara 2021'de güzel şeyler de olacak umudu veriyor. And the sky keeps turning gray. The sun will rise another day.


İranlı yönetmen Samira Makhmalbaf'ın yönettiği İki Bacaklı At, Afganistan'ın ve dahası çoğu coğrafyanın trajedisi üzerine kurulu bir film. Film iktidarı, gücü hırsı, acıyı ve yoksulluğu zıtlıklar üzerinden ifade ederek insanın hayvanlaştırılma sürecini ele alır. İran sinemasının temsilcileri olan çocuklar Samira'nın filminde de başroldedir. Film, zengin bir ailenin 12-13 yaşlarında bacakları olmayan engelli oğullarını taşıyacak birini bulma arayışıyla başlar. Bu arayışta gittikleri bölgede kanal şeklinde borularda yaşayan yoksul çocuklar göze çarpar. Günlüğü bir dolara çalışacak kişiyi işe almanın ise şartları vardır, kimsesiz ve yalnız oluşu. Böylelikle her türlü acımasızlığın meşru hale getirilmesi sağlanacaktır. İran yönetmenlerine ait minimalist yapı ilk sekanslarda kendini belli eder. Gerçek alanlar, profesyonel olmayan oyuncular, sabit kamera çekimleri, müziğe yer verilmeyiş ve dublajdan kaçınılması bunun belirgin özelliğidir. Filmin başlangıcında dahi coğrafyaya sinen yoksulluk ve çaresizlik üst seviyedir. Çocuklar arasından en güçlü olan kişi seçilir. Bu kişi Giah'dır. Giah'ın günlük bir dolara yapmadığı şey yoktur. Taşıyıcılığını yaptığı çocuğu sırtında koşturarak yollar arşınlayan Giah, sahibini okula götürür. Bu sahnelerde diğer çocukların okula at ya da eşekle geldiği görülür. Giah da atların ve eşeklerin bağlandığı kısımda bekler. Görüntülerde eğitim hakkına sadece belirli kişilerin sahip olduğu fark edilir. Giah o çocuklarla aynı yaşlarda olmasına rağmen, hayvanların arasından onları izlemekle yetinir. Filmde dikkat çeken başka bir kısım ise sokakta dilenen kız çocuğunun olduğu, temsil olarak cinselliğin verildiği kısımlardır. Giah bu kız karşısında tepkisiz kalamaz ve ona verilen 1 doları kimi zaman bu kızla paylaşır. Hırsı, gücü temsil eden sahibi ise bu kızın farkına varır ve parasıyla onu alanı içerisine çeker. Gücün temsili olan para, bu küçük kızı zengin sahibin evine kadar getirir, odalara girilir ve kapılar kapanır. 9-13 yaş arası resmi evliliklerin yapıldığı coğrafyalarda bu sahneler üstü kapalı da olsa cinselliğe bir göndermedir. Tıpkı sahibin kahyasının evi temizlemek için çağırdığı kadınla eve girip kapıyı kapaması gibi. Yine üstü burkalı olan temizlikçi kadının kadraj yaklaştıkça açık ayakkabılarının arasında görülen kırmızı ojeleriyle cinsellik temsil edilir. Film ilerledikçe Giah sırtında taşıdığı sahibinin sonu gelmez isteklerini yapmak zorunda kalır. Bu istekler kimi zaman sadist bir yapıya dönüşür. Sahibi onun ismini dahi zikretmez, ona at diye hitap eder. Sonraları bu durum o kadar gerçekçi olur ki, diğer çocukların eşekleriyle onu yarıştırır. Hatta 20 rupiye başka çocukları da sırtında taşıması için kiraya verir. Diğer çocuklarla birlikte sırtına eyer vurulur. Hatta daha da ilerler ayaklarına nal çivilenir. Ahırda bağlanılır, saman yedirttirilir ve sonunda yüzüne bir at başı geçirtilir. Dayanılması zor olan bu sahneler dramatizasyonun en yüksek olduğu kısımlardır. Gerçekliğin en sert biçimiyle işlendiği filmde, zengin ile fakirin, güçlünün ve güçsüzün, iktidarın-otoritenin ve alt sınıfın arasındaki derin çizgi en acı biçimde verilirken; insan davranışlarına egemen olan şiddet de çok yönlü şekilde seyirciye sunulmuştur. Yönetmenin hikayeyi çocuklar üzerinden işleyişi, seyircideki duygulanımı en üst seviyeye çıkarma adına bilinçli bir girişimdir. Hatta filimde aşırı dramatizasyona gidilmesi, batının doğu üzerindeki bakışını yeniden ürettiği yönündeki eleştirileri beraberinde getirmiştir.


Bugün insanlara Kamboçya nerededir? diye sorsak büyük ihtimalle Kamboçya'nın bir ülke olduğundan bi' haber oldukları cevabını alabiliriz. Aslında haksız da sayılmazlar. Çünkü Kamboçya saklı kalmış bir ülke. Adını pek duyuramamış. Belki de böyle bir amacı olmamıştır kim bilir? Gelenekselliğini önemli bir ölçüde korumasının sebebinin bu olduğunu düşünüyorum. Keza ülkenin doğallığına dokunulmamış, kirletilmemiş. Fakat başkent Phnom Penh gelişen dünyanın gelişen mimarisine karşı koyamamış. Her ne kadar gökdelenler yükselse de geleneklerine dair hiç iz yok değil. Kraliyet Sarayı tüm sanat işçiliği ve geleneksel süslemeleri ile şehirde otantik bir duruş sergiliyor. Baba-Kral Norodom Sihanouk'un Anıtı da bu yapılardan birisi. Halk, iki defa tahtta kalmış kralına sevgisini bu şekilde göstermeyi seçmiş. Diğer bir yapı ise Bağımsızlık Anıtı. 1953'te Fransa'dan bağımsızlığını kazanmaları adına yapılmış bir eser. Kamboçyalılar onu Vimean Ekareach olarak adlandırıyorlar. Tüm bu yapılar modernliğin içindeki başkaldırışın simgeleri gibi. Bu saydıklarımız başkentin birkaç temel yapısı olarak anılıyorlar. Eğer Kamboçya'ya yolunuz düşerse çok daha fazlası ile karşılaşabilirsiniz. Kamboçya'nın en ilginç yeri ise UNESCO Dünya Mirası listesine girmiş olan 200 hektarlık bir alanı kaplayan Angkor Wat Tapınağı. Angkor şehri, Khmer İmparatorluğu'nun başkentiymiş. Tapınak, Kral II. Suryavarman tarafından, Hindu tanrısı adına inşa ettirilmiş. Fakat daha sonradan Budizm tapınağına dönüştürülmüş. Çünkü halkın önemli bir kısmı Budizm'e inanıyor. Angkor Wat, bugün dünyanın en büyük tapınaklarından birisi olma özelliğine sahip. Detaylarına baktığınızda, dehşete düşüyorsunuz. Bu koskoca taşlar o dönemde nasıl bu kadar ince bir işçilikle yontulabilir diye düşünmeden edemiyor insan. Tam bu noktada mantığınız devre dışı kalırken hayranlıktan öteye gidemiyorsunuz. Ormanın içinde yayılmış bu devasa tapınak, devasa ağaçlara da ev sahipliği yapıyor. İşte budizmin yaşam hücrelerinden biri, tapınakların ülkesi Kamboçya'nın turistleri kendine çeken manevi bir havası var. Bu maneviyatı bir müze ile sergilemeyi de ihmal etmemişler. Tapınağın biraz yakınındaki Siem Reap şehrinde Angkor Ulusal Müzesi'ni kurmuşlar. Biraz da ülkenin renkli ve neşeli noktalarına değinmek gerektiğine inanıyorum. Kamboçya oldukça ihtişamlı bayramlara ve festivallere de ev sahipliği yapıyor. Bu kadar geleneklerine bağlı bir ülkenin geleneksel bayramları olmasına tabi ki şaşmamalı. Meak Bochea, Pchum Ben, Bonn Om Touk, Vesaka Bochea önemli olanlardan birkaç tanesi. Özellikle Bonn Om Touk görselliğin ön planda olduğu bir festival. Budist ayı Kadeuk'un dolunay gecesi yani yılda bir kez önemli bir doğa olayını; Tonle Sap ve Mekong Nehri arasındaki ters akışı kutlamak için yapılıyor. Festival 3 gün sürüyor. Şöyle bir toparlayacak olursak ortaya koyduklarımız sadece göze çarpan noktalardan aktarabildiklerimiz. Çok daha fazlası Kamboçya'da sizi bekliyor olabilir. Eğer yurtdışına çıkmaktaki görüşünüz Avrupa'dan ötede bir yerde ise Kamboçya büyülü duraklarınızdan birisi olabilir.


Fotoğraf sanatçısı Justin Dingwall, çektiği fotoğraflarla güzellik yargılarımızı yeniden sorgulamamıza aracı oluyor. Albino ve vitiligo hastalığına sahip modelleri fotoğraflayan Dingwall, konseptleriyle tablo niteliğinde eserler ortaya koyuyor. Dingwall, halkın güzelliği nasıl algıladığı ve tanımladığı konusunda, kendi tarzında meydan okuyor. Albus adlı fotoğraf serisinde kelebekler ve yılanlar, dönüşüm ve değişimin sembolü olarak, albino modellerine dayanıyor. Çalışmalarında, kontrastı sağlamak için aydınlık ve karanlığı kullanıyor. Çektiği görüntüler, izleyicilerin geleneksel güzellik standartlarını sorgulamaları ve yeniden düşünmeleri için aracı oluyor. Çalışmalarım ırk veya moda hakkında değil, subjektif olarak güzelliği nasıl algıladığımız ile ilgilidir. Bana göre çeşitlilik, insanlığı ilginç ve güzel yapan şeydir. Albino modelleri gibi vitiligo hastalığı olan Moostapha Saidi'yi de fotoğraflayan Dingwall, fikirlerini izleyiciye aktarıyor. A Seat at the Table adlı serisi ile fikirlerin ve sembolizmin, cildin derinliklerinden daha fazla olduğunu anlatıyor. Dingwall bu seride, Moostapha'nın görüntüsü nedeniyle yabancılar tarafından nesnelleştirilmesinin bir yorumu olarak; değerli taşları ve aldatıcı gözleri kullanıyor. Vitiligo, hakkında çok şey bilmediğim bir konuydu. Ben de sanatımla dünyamı genişletmek ve olağan görülmeyen bir şeyi öğrenmek istedim. Böylece bu projeye karar verdim. Proje ile birlikte Moostapha da güç ve güven kazandı. Artık vitiligosunu bir engel olarak değil, değerli ve eşsiz bir şey olarak görüyor. Önceki çalışmalarda olduğu gibi, bu görüntülerde de güzelliği farklılaştırmayı umuyorum.