Bir fotoğraf bize ne anlatır? Her fotoğraf bir imgelem üzerine mi kuruludur? Berger, fotoğrafın görülmüş olanı kaydederken, daima ve doğası gereği, görünmeyene de işaret ettiğini ve sürekliliği olan bir bütünün içinden aldığı bir anı yalıttığını, korumaya alıp sunduğunu anlatır. İranlı Fotoğrafçı Abbas'ın eserleri, görünenler ve görünmeyenlerin arasında sıkışıp kalan bir halkın tarihini tanıklık ediyor. İran'da devrim öncesi ve sonrası yaşanan değişimlerin yansıtıldığı fotoğraflarda, toplumsal hayatın trajedisi yer alıyor. Kuşkusuz bu trajedinin içerisindeki sıkışmayı en fazla hisseden kişiler kadınlardır. Sosyal yaşamdan, dahası görünür olmaktan men edilen kadın, bu fotoğraflar aracılığıyla bellekte acıya dönüşür. Sosyal ve politik konulara odaklanan Abbas, dinlerin toplumsal düzene etkisini incelemek üzere pek çok ülke dolaştı. Abbas'ın fotoğraflarında; çatışma, isyan, radikal örgütler, iç savaşlar ve kadınlar yer aldı. Özellikle; demokratik, modern olma isteği arasında yıpranmış olan Müslüman toplumların iç gerilimlerini ortaya çıkarmayı amaçladı. Abbas, Lübnan, Irak, İran, Suudi Arabistan, Afganistan, Tayland, Zanzibar, Kenya, Türkiye, Filistin, Suudi Arabistan ve diğerlerini kapsayan on altı ülkeyi fotoğraflayabilmek için yedi yıl harcadı. Ve bu yedi yılın sonunda oluşturduğu kitabın adı oldukça dikkat çekiciydi, Kimin İçin! İbn-i Haldun'un Coğrafya kaderdir sözü, gerçekliğini Abbas'ın fotoğraflarında ortaya çıkarıyordu. Çünkü bu fotoğraflardaki karelerin çoğu, aynı coğrafyada aynı kaderi yaşayan insanların hayatları üzerine kuruluydu.


Editör olarak çalıştığı yıllarda; anlatı için yazının yeterli olmadığını düşünen Inge Morath, imgeleri canlandırma adına fotoğrafı çalışmalarının bir parçası haline getirdi. Avangart sanata ilgi gösteren Avusturyalı sanatçı, Franz Marc'ın çalışmalarından oldukça etkilendi ve insan manzaralarıyla birlikte hayvanları da fotoğraflarına dahil etti. Onun kadrajına yüklenen doğal ve özgün görüntüler, savaş dönemi Avrupası'nda oldukça ilgiyle karşılandı. Morath'ın foto muhabiri Ernst Hass'la çalışmaya başlaması, onun dönüm noktalarından biridir. Hass'ın sayesinde MAGNUM'un kurucuları arasında olan Ropbert Capa, Morath'ın çalışmalarını fark etti ve onu Paris'e davet etti. Böylelikle, tamamıyla erkeklerden oluşan bir ajansta Eve Arnold'la birlikte MAGNUM'un ilk kadın üyelerinden biri oldu. Sanatçı, Dünya Savaşı'nın sona ermesinden hemen önce sürgüne uğramış insanlardan oluşan uzun bir karavana katıldı. Tuna'nın bir bölümünü, Avusturya'nın doğusu ve komşu Almanya'yı tekrar fotoğrafladı. Almanya'da savaşın ortasında kaldı ve ölü bedenleri üzerine yığarak kendisini kamufle etti. Bütün ısrarlara rağmen, gördüklerinin de etkisiyle savaş fotoğrafları çekmeyi reddetti. Yaşadığı yenilgiler ve gördükleri onu yıldırmadı, büyük bir cesaretle; Bulgaristan, Hırvatistan, Macaristan, Roman'ya Sırbistan, Ukrayna, Çin, İran gibi ülkeleri arşınladı.


Alman edebiyatın güçlü isimleri arasında yer alan Paul Celan, genç yaşlarda şiir yazmasına rağmen Fransa'da tıp eğitimine başladı. Bitmek bilmeyen savaşlar Celan'ı da yakaladı ve bu yüzden doğduğu yer olan Romanya'ya gitmek zorunda kaldı. Ne olduysa o sıralarda oldu ve Nazi işgali ile birlikte çalışma kampına gönderildi. Celan, o zaman diyecekti ki: Ölüm Almanya'dan gelen bir ustadır. Uzun süre çalışma kampında kalması nedeniyle, Celan'ın şiirlerinde; tanıklık ettiği acılar ve işkenceler vardı. Şairin kimsesiz kalışı, çaresizliği ne pahasına olursa olsun onu yıldırmadı. Belki de ona bu gücü veren şiirleriydi. Ancak onca uzun yıllardan sonra, Paris'te her şey değişecekti. Paul Celan, savaştan sonraki yıllarda, çevirmen olarak çalıştı. Onca acıya rağmen aşka da yer verdi şiirlerinde. Bir yüreğin tedirgin atmasının zamanı geldi. Savaş döneminden sonra yıllar geçmişti, gettolarda sağ kalmayı başarabilen biri için ölüm çok uzakta olmalıydı. Ancak kim bilebilirdi ki; Clean'ın yüreğindeki acıların yıllar boyunca daha da şiddetleneceğini. Şair 1970 yılının Mayıs ayında, bütün hüzünlerini alarak kendisini Seine Nehri'ne bıraktı.


1930'lu yıllarda çektiği çocuk fotoğraflarıyla tanınan Ata Kando, II. Dünya Savaşı'nın başlamasının ardından kadrajını mültecilere yönelterek protest bir üslup geliştirdi. Naziler'in Fransa'yı işgal edişinden sonra, fotoğraf ekipmanları yok edilip, sınır dışı edilen Kando, ünlü fotoğrafçı Robert Capa'dan aldığı bir makineyle yaşananları fotoğraflamaya devam etti. Ata Kando, Macaris'tan halkının komünist hükümete karşı başlattığı direnişleri fotoğraflamak adına 1956 yılında Avusturya-Macaristan sınırına gitti. Ancak direnişin bastırılamaması sonucu Sovyet ordusuna bağlı birlikler Macaristan'a girdi. Direniş bastırılarak pek çok kişi idam edildi ve sürgüne gönderildi. Ata Kando yaşananları fotoğraflamanın yeterli olmadığını düşünerek, mültecilerin sınırdan geçişlerine yardım etmeye başladı. Yahudi olmasından dolayı dikkat çekmeyen Kando, özellikle kadın ve çocukların güvenli yerlere ulaşabilmesi için yoğun çaba sarf etti. 1956 Macar devrimine maruz kalanların, özellikle de çocukların acısını çekmek istedim. Kendim de mülteci olduğum için, ülkelerini kaybeden insanlarla bir yakınlık hissettim. Kocam ve ben, ikinci dünya savaşında komünist direniş içindeydik, ama Ruslar Macaristan'ı ele geçirdiklerinde onların yaklaşımlarına katılmıyorduk. Kızıl Ordu bizi Nazilerden kurtardığında, Macar halkı: Bir çöp kutusundan diğerine gidiyoruz diyordu. Ata Kando yaşanan acıları yansıtabilme adına yüzlere odaklandı. Bu yüzler, ifadesinde hiç yanılsama yaratmayan çocuk yüzleriydi. İsviçre, Fransa, Peru, Venezuela ve Amazon ormanlarında yok edilmek istenen Yekuana ve Yanomamo kabilelerine kadar çektiği fotoğraflarda hep çocuk yüzleri vardı. Ata Kando'nun fotoğrafları; insanlar ve iktidarlar arasındaki potansiyel yıkıcı ilişkiyi ortaya çıkarırken, fotoğraflarına iliştirmiş olduğu şiirle acının tezahürünü yansıtıyor.


Macaristan'ın başkenti Budapeşte, yeni yerler görmeyi sevenlerin favori şehirlerinden bir tanesidir. İnsanı baktıkça büyüleyen Matthias Kilisesi, şehrin eski Buda ve Peşte taraflarını birleştiren Zincir Köprü, bol bol alışveriş yapıp kafelerinde hoş sohbetin zirvesine varacağınız Vaci Utca Caddesi, tüm ihtişamıyla nehrin kenarında salınan Parlamento binası ve daha sayamadığım bir sürü turistik mekanıyla Budapeşte, gezmeyi sevenlerin gözde şehirleri arasındadır. Gulaş, Langos, Strudel gibi özgün ve farklı tatlara sahip yemeklere ev sahipliği yapan Budapeşte'nin kendine has bir hikayesi olan bir mekanı da var. Parlamento binasından nehir kıyısına doğru birkaç yüz metre yürüdüğünüzde nehrin kenarında, alelade bir şekilde bırakılmış gibi görünen ayakkabıları fark ettiğinizde biraz şaşırabilirsiniz. Bu ayakkabılar; küçük bir kız çocuğunun okul ayakkabısı, bir kadının çizmesi, çarşıya çıkmış yaşlı bir amcanın ayakkabıları gibi dururlar. Sanki biri gelip hemen ayağına giyip gidecekmiş ya da eline alıp sallana sallana yürüyecekmiş hissi veren bu ayakkabıların, orada öyle hüzünlü bir sabitlikle nehre bakması yüzünüze acı bir gerçeği çarpar: Maalesef sahipleri tarafından bir daha hiç kullanılamadılar. 1944 yılında Macar hükümetinin Adolf Hitler'e yenilmesinden sonra yerine geçen yeni hükümet Hitler ideolojisini destekler ve bu kan dondurucu olaylar yaşanmaya başlanır. 1944-1945 yılları arasında Budapeşte'nin soğuk gecelerinde yaklaşık 20.000 Yahudi, ayakkabıları çıkartılarak Tuna Nehri'ne karşı kurşuna dizilir. Hatta ne acıdır ki yaşanan bu olaylardan ötürü o dönemde Tuna Nehri'ne Yahudi Mezarlığı da denir. İşin bir diğer can yakan kısmı ise ayakkabıların çıkartılma nedenidir: Ayakkabıları karaborsada satmak! Evet, kurşuna dizilerek infaz edilen Yahudilerin ayakkabıları sonrasında karaborsada hayat bulmuştur. Bu yaşanan acı olayların üstü kapatılarak hatırlanmadan geçen uzun yıllardan sonra Macaristan'da doğan Türk yönetmen Can Togay, yaşanan bu vahşete sessiz kalmayıp sanatının en keskin hattı olan yaratıcılığı kullanarak 2005 yılında bir açık hava müzesi tasarlar. Heykeltıraşlığını üstlenen Gyula Pover ile birlikte, yaşanan bu utanç dolu olayı hatırlatmak ve kaybedilen binlerce Yahudi'yi anmak için nehrin kenarına 60 çift demir ayakkabı gerçek boyutlara sadık kalınarak sabitlenir. Ayrıca, açık hava müzesinin 3 noktasına konumlandırılmış biçimde Macarca, İngilizce, İbranice olarak; Kurbanların anısına. 1945'te Arrow Cross militiamen tarafından Tuna'ya ateş edildi. 16 Nisan 2005. yazıyor.


Zamanı ele geçirmesiyle ayrı bir sorunsal yaratan fotoğraf; gerçek ile gerçek dışılığın birlikteliğiyle güçlü bir ifade yaratır her zaman. Fotoğrafçı da; ifadeyi seçme biçimiyle 'fotoğraf'ı bir sanat alanına dönüştürür. Savaş sonrası dönemin önde gelen fotoğrafçılarından olan Roger Mayne, harap durumdaki sokakları fotoğraflarken kendine özgü tarzıyla, yıkık bir toplumda umudu tekrar var eden bir sanatçı. Mayne'nin umudu yeniden var edebilmesindeki unsur, kuşkusuz fotoğraflarındaki İfadede saklıydı. Roger Mayne tarafından çekilen fotoğraflar, 50li -60lı yılların şehir hayatını yansıtması bakımından oldukça önemlidir. Paris, İzlanda, İspanya ve Toskana'da aynı duyarlılıkla ürettiği çalışmaları, yine şehrin ikili yaşamlarının tanığıdır. Mayne, objektifini insanlara, yerlere yönlendirirken güçlü bir etkileşim yarattı. Sokak fotoğrafçılığını tercih etmesiyle; özellikle çocukları dahil ettiği çalışmalarında, yalın bir üslupla, her şeye rağmen devam eden bir yaşamın varlığını tekrar hatırlattı. Böylece ajitasyonu değil, umudu yükledi fotoğraflara.


Kozmik bir şeyler olsun. Rüzgar gibi, deniz gibi, dalgalar gibi... Sonsuz olsun zamanla birlikte kayıp gitsin. Demiş ya bir zamanlar David Lynch vazgeçemediği Angelo Badalamenti'ye; işte insan bazen bazı şarkıların içinde su gibi akıp gitmek, sonsuzluğa karışıp kaybolmak, yok olmak istiyor. İşte İsveçli progresif metal grubu Soen; melodik, ağır, karmaşık ve karanlık müziğiyle insanda kaybolma hissiyatı uyandırıyor. Keşfettiğim günden bu yana durmaksızın dinlediğim Soen'i yakın bir zamanda sahnede canlı canlı dinleme şansına nail oldum ve kendisiyle ilgili hislerimde yanılmadığımı bizzat anladım. Tüm konser boyunca bambaşka bir evrende bir rüyada gibiydim ve kesinlikle uyanmak istemedim. Soen'in İstanbul konserini duyduğum anda içimi müzikal anlamda uzun zamandır hissedemediğim bir heyecan ve mutluluk kaplamıştı. Müzikte artık beni heyecanlandıracak yeni ve farklı bir şeylerin olacağına inancımı yitirdiğim ve eskilerle avunduğum bir dönemde karşıma çıktı Soen. Progresif metal aşığı ben dönüp dönüp aynı şeyleri dinlerken Soen'le kendimi bambaşka epik ve melodik bir yolculuğun içinde buldum. Soen, 2012 yılında ilk albümü Cognitive'yi yayınladığında yoğun derecede Tool'a benzetilmişti; bunda, muhteşem temiz yorumu ve duru sesiyle vokalist Joel Ekelöf'ün, Tool'un vokalisti Maynard James Keenan'a benzemesinin ve davulcuları Martin Lopez'in de Opeth'in eski bateristi olmasının etkisi büyüktü. Fakat Soen, ikinci albümü Tellurian ile farkedildi, bir hayran kitlesi edinerek kendine has ve bambaşka bir grup olma yolunda ilerlediğini kanıtladı. Özellikle Tabula Rasa parçasıyla dikkat çeken albümde beni The Words ve Pluton derinden etkileyen şarkılar oldu ki Soen'i de ilk olarak The Words parçasıyla keşfetmiştim. Diğerlerinin aksine ben Soen'de nedense Pink Floyd, Dream Theater, Anathema gibi çok sevdiğim grupların etkisini hissettim, müzikalite anlamında beni tatmin edecek tüm doneleri buldum ve galiba Soen'i bu yüzden çok sevdim. Soen 2017'de yayınladığı Lykaia albümüyle birlikte olması gereken yere gelerek ne kadar kaliteli ve iyi müzik yapan bir grup olduğunu kanıtladı. Grup bu albümde kimi zaman ağır, sakin kimi zaman da sert ve progresif akan bir soundun içinde, vokalist Joel Ekelöf'ün insanı içine çeken yumuşacık, dramatik sesi ve Lucidity, Jinn gibi akılda kalıcı besteleriyle kendine özgü harika bir kurgu yaratmıştı. Soen 2019 başında yayınladığı son albümü Lotus ile kendine kimliğini tamamen oturttu. Son albümde grup elemanlarıyla ilgili yaşanan değişiklikler bile Soen'in kendine özgü çizgisinde bozulmaya sebep olmadı. Albüme adını veren Lotus şarkısı dönemin karanlığını sorgulayan sözleri, tüyleri diken diken eden melodisi ve sürreal imgelerle dolu klibiyle gönülleri fethederken; birbirinden keyifli gitar riffleri, narin bir akışın arasına giren coşkulu akorlar ve Lascivious, Martyrs, River, Covenant başta olmak üzere bir sertleşip bir yumuşayan, bir alçalıp bir yükselen tüm şarkılarıyla durmaksızın gümbür gümbür akıp giden bir müzik şaheseri karşımıza çıkarttı Soen. All the things that we admire. To be here is where I wanted to be, Aşırı uçlarda ve sert bir müzik yapmamaları Soen'i geniş kitleler tarafından dinlenebilir kıldı ve son yıllarda müzikal kaliteye duyulan özlem grubun kariyerine büyük avantaj sağladı. Opeth, Death ve Testament gibi önemli gruplarda çalmış grup üyeleri de teknikleriyle göz doldurdu. Son zamanlarda müzik dünyasının başına gelmiş en güzel şeylerden biri olan Soen, dinleyicisini su gibi akan şarkılarıyla İskandinav rüyasında karanlık ve şiirsel bir yolculuğa çıkarıyor. Dinleyin ve dinletin!


İtalya, Bologna'da yaşamını sürdüren sanatçı, açık cinselliği son projesinde hiç korkmadan gözler önüne seriyor. Kimileri için öcü, kimileri için ayıp olarak nitelendirilen cinsellik çoğu dünya insanının hala alışık olmadığı bir realite aslında. Bunu kelime olarak dillendirmek bir yana toplum içinde konuşulması bile adab-ı muaşeret kurallarını yerle yeksan edecek bir boyutta. Böyle olunca sanatı bir haykırış, bir asilik olarak gören Sara, bunu tam da tabularınızı yıkacak cinsten bir projeyle dile getiriyor. Yaptığı işin pornografi olarak görünmesini istemeyen Sara, kişiler, toplumlar dahası ülkeler için bile tabu olan cinselliği ve kadın cinselliğinin normal bir şey olduğunu göstermek için böyle bir projeye imza atmış. Fotoğraflarında kullandığı meyveleri ve çiçekleri cennetin bu dünyadaki yansıması olarak gören sanatçı, fotoğraf karelerinde yer verdiği bu objelerle bir metafor yaratmış. Gerçek dünyaya yansıyan tüm şeylerin giz olmadan sunulmasını destekleyen sanatçı, asıl düşüncesinin özgür ve korkusuz bir dışa vurum olduğunu ispatlıyor. Analog kamera ile çekilen tüm pozlar açık cinselliğe inanan ve bu fikri paylaşan kadınların yer aldığı fantastik ve bir o kadar da cesur bu kareleri ortaya çıkarmış. Vücudumuzu sanat olarak görmeliyiz, eğrilerimiz hatta kusurlarımız, dağlar veya renkler filtreler olmadan gösterilmelidir. diyor sanatçı, cinsellik ve insan vücudunun kendine has idealini yaratmaya çalışan Sara; fotoğraf karelerini sofistike, hassas ve samimi bir seks metaforu olarak görüyor. Erkek arkadaşının desteğiyle bu projeye başlayan Sara Lorusso, tüm kadınların tamamıyla bağımsız olacağı bir dünya istiyor.


Resimlerde Manet ve Degas gibi sanatçıların etkileri hissedilse de post-empresyonizmden, gerçekçi bir karakterle işaretlenmiş bir stile doğru gidişatı, Casas'ın eserlerini daha da etkileyici kılar. Farklı alanlarda resmettiği karakterler, melankolik ve hüzünlü bir atmosferle birleşir. Nitekim bunda fırça darbeleri, giysilerin renklendirilmesi; figür üzerinde uygulanan ışık ve gölgenin de payı büyüktür. Bazı eleştirmenler Casas'ı dönemin elitlerini resmettiğini sıkça dile getirse de, kadınların yaşama alanlarının kısıtlanıldığı, kalabalık alanlarda az rastlanıldığı, payına beklemek ve beş çayları düştüğünü bilmek dahi, resmin atmosferine sinen melankolik havayı açıklamak için yeterlidir.


Anadolu'nun eşsiz hazinelerini barındıran, kalbimin sahibi olan topraklarda Ege'nin incisi İda/ Kaz Dağları'ndayım. İşte tam da orada, Assos Antik Kenti'nin zirvesinden bana göz kırpıyor Zeus'un kızı savaş ve bilgelik tanrıçası Athena. Deniz ve güneşe aşık ben, yine deniz ve güneşe komşu bu tapılası güzellikte Athena Tapınağı'nı gezerken; karşı kıyı Midilli'den Yunan müzik dehası Vangelis'in tınıları eşlik ediyor bana. Ege Denizi gibi sonsuzluk hissi veren ve kaybolup gitmeyi düşleten eşsiz melodilerle içinden asla çıkmak istemediğim anlar yaşıyorum. Beni New Age müzikle tanıştıran Vangelis yani asıl adıyla Evangelos Odysseas, 29 Mart 1943'te Yunanistan'ın Volos kentinde dünyaya geldi. 4 yaşında beste yapmaya başlayan ve geleneksel piyano derslerini almayı reddeden Vangelis, büyük ölçüde kendi kendini yetiştirdi. Kariyeri boyunca nota yazma ve okuma konusunda kapsamlı bilgisi olmayan Yunan besteci, müzik eğitimi yerine Atina Güzel Sanatlar Akademisi'nde resim okumayı tercih etti. Aldığı resim eğitiminin hakkını ödüllü pek çok sinema ve TV yapımına besteler yaparak verdiği görülür. Benim de kendisine hayranlığımın başlamasında sinema sanatına sunduğu katkının payı çok büyüktür. Henüz ortaokuldayken Kristof Kolomb'un Amerika ziyaretinin 500. yılı dolayısı ile çekilen 1992 tarihli 1492: Conquest of Paradise filminde duymuştum Vangelis'in müziğini. Hem filmin konusu hem Vangelis'in o tarihi anı birebir yaşatan tınıları, beni müziğin yanı sıra sinema sanatına da yaklaştırdı ve ilerleyen zamanda hayatıma yön verecek eğitimimi bu alanda yapmama vesile oldu diyebilirim. Zamanının çok ötesinde besteler yapabilen bir besteci olan Vangelis, 12 yaşındayken caz müzik ile ilgilenmeye başlar ve daha sonra bu ilgi rock and roll'a doğru kayar. Vangelis, 60'ların başlarında The Forminx adlı bir pop gurubu kurar. Atina'da çalan The Forminx, dokuz hit single ve bir Noel EP'si çıkardıktan sonra 1966 yılında şöhretlerinin zirvesinde dağılır. Yine çok sevdiğim Yunan yönetmen Theo Angelopoulos tarafından o yıllarda çekilen bir filmin, grubun dağılması sebebiyle tamamlanamaması ve bu film için yazılan şarkıların gün yüzüne çıkamaması da sinema dünyası için büyük bir kayıptır. 68'deki öğrenci olayları sırasında Paris'te bulunan ve Demis Roussos, Loukas Sideras ve Argyris Koulouris'le birlikte Aphrodite's Child isimli progresif rock grubunu kuran Vangelis, başka projelerde de yer almaya başlar ve 1960'larda Filippos Fylaktos'un My Brother The Traffic Policeman (1963), Giorgos Konstantinou'nun 5,000 Lies (1966) ve Nikos Koundouros'un To Prosopo tis Medousas (1967) filmlerinin müziklerini yapar. 1970'te Henry Chapier'in Sex-Power filminin müziklerini besteler ve yönetmen ile Salut, Jerusalem (1972) ve Amore (1974) filmlerinde de çalışır. 1972'de, 1968 yılındaki öğrenci isyanlarından etkilenerek ilk solo albümü Fais que ton reve soit plus long que la nuit'i yayınlayan Vangelis'in bu albümündeki sözlerinin bir kısmı gösterilerde duvara yazılan sloganlardan oluşturulur. Vangelis, Fransız film yapımcısı Frederic Rossif'in iki filminin müziğini yaparak solo kariyerine devam eder. 1973 yılında kayıtlarını yaptığı ikinci solo albümü olan Earth'de Bizans müziğinden etkileşimler dikkat çeker. Londra'ya taşındıktan sonra Vangelis, RCA Records ile bir anlaşma imzalar ve kendi stüdyosu olan Nemo Studios'u kurar, peşi sıra takdir kazanan Heaven and Hell (1975), Spiral (1977) ve Çin (1979) albümlerini kaydeder. Heaven and Hell ünlü astrofizikçi Carl Sagan tarafından hazırlanan PBS televizyon dizisi Cosmos'un tema müziği olarak kullanılır. Rossif'in yönetmenliğini yaptığı belgesel La Fete sauvage'in müziklerinde Batı müziğini Afrika ritimleriyle sentezler. 1979'da Rossif için yaptığı üçüncü film müziği albümü olan Opera sauvage yayınlanır. Rossif ve Vangelis'in işbirliği Sauvage et Beau (1984) ve De Nuremburg a Nuremburg (1989)'te de devam eder. Hem müzik hem de sinema dünyasında hızlı bir tırmanışa geçen Vangelis, 1981 yılında Chariots of Fire'ın müziklerini yaparak beklentilerin üzerinde bir başarı yakalar ve film, En İyi Film Akademi Ödülü dahil altı adet ödül kazanır. Vangelis de En İyi Özgün Müzik dalında Oscar ödülünü kucaklar. 80'lerle birlikte Vangelis'i efsaneleştiren zamanlar da başlamıştır. 1982 yılında yönetmen Ridley Scott ile ortak çalışmalara başlayan Vangelis, bu ortaklığın ilk ürünü 1982 tarihli Blade Runner filminin müzikleriyle BAFTA ve Altın Küre adaylıkları kazanır. Blade Runner soundtrack'inde yer alan Memories of Green parçası bizlere hepimizin insan olduğunu, aynı şeyleri hissettiğimizi ve üzerinden zaman geçse bile aynı kalıcı duygularla yoğurulduğumuzu betimler sanki. Benim için Blade Runner'ı unutulmaz kılan ise soundtrack albümde yer alan ama filmde kullanılmayan Rachel's Song parçasıdır. Scott ile Vangelis, Paramount Pictures tarafından yayınlanan 1992 tarihli 1492: Conquest of Paradise filminde de beraber çalışır. Vangelis'in film müziği, 1993 Altın Küre ödüllerinde en iyi özgün film müziği ödüllerine aday gösterilir. Bir yandan solo albümler yayınlamaya devam eden Vangelis, 2001'de elektronikten çok orkestral bir albüm olan ve aslında 1993'te yazılmış olan Mythodea'yı çıkarır ve bu eser NASA tarafından Mars özel görevleri tema müziği olarak kullanılır. 2004 yılında Oliver Stone'un Alexander isimli filminin soundtrack'ini hazırlayan usta besteci, 2007'de ise Yunan yönetmen Yannis Smaragdis'in Giritli ressam El Greco'nun yaşamını konu alan El Greco filminin müziklerini yayınlar. 12 Kasım 2014'te Avrupa Uzay Ajansı'nın Rosetta projesinin bir parçası olarak Philae'nın 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızına inmesi üzerine Arrival, Rosetta's Waltz, ve Philae's Journey adlı üç beste yapan Vangelis, 2016'da aynı temalı Rosetta albümünü yayınlar. Dinlerken hangi zamanda ve nerede olduğunuzu unutturan, hayata ilişkin her duygunun canlanmasına neden olan melodileriyle Vangelis; müzik, sinema, resim, mitoloji, tarih, bilimkurgu, felsefe vb. pek çok disiplini kıyas kabul etmez biçimde harmanlayan doğaçlama parçaları, opera ve klasik tarzdan rock çizgisine kadar eserleri, tek bir notada bulduğu anlam yüküyle kendine has bir derinlik yaratır. Tüm lirik ve epik tüm duyguları ruha üflemeyi başaran sanatçı, müzik tarihinde ayrıcalıklı bir isim olarak yerini her daim korur. Ve ben kulağımda Vangelis'in Ege'nin mavisine ve sonsuzluğuna en çok yakışan Oceanic albümüyle İda'nın antik çağlarına ve mitolojisine tanıklık ediyorum.


Eğitimin iyileştirici gücüne inanan bir öğretmenden ve onun insanın içinde umutlar yeşerten hikayesinden bahsedeceğim bugün: Özgürlük Yazarları. 2007 tarihli Amerikan yapımı gençlik ve drama filmi olan Özgürlük Yazarları, Amerika'da kaynaştırma okulundaki bir sınıfın hikayesini barındırıyor. Bu sınıfı, dışlanmış ve ötelenmiş kılan özelliği ise içerisindeki öğrenciler. Sınıfın içerisinde; daha 14 yaşında olmasına rağmen hayatta kalabilmek uğruna siyahi çetelere katılanlar, sürüden uzakta kalmamak adına Asya kökenli çetelere katılanlar, 14 yıllık ömrünün neredeyse yarısını ıslah evinde geçirenler, ailesinden dayak yiyenler ve daha nicesi var. Anlayacağınız bu hikaye; sırf kökenleri yüzünden yaşam şartlarını aşağılara çekmek zorunda kalan ve bu şartların doğurduğu sonuçlardan dolayı suçlanan, itilen, ötekileştirilen bir sınıf dolusu çocuğun hikayesi. Filmin hikayesinin başrolü ise Erin Gruwell. Gruwell, mesleğinin ilk yılında olmasına rağmen bir şeyleri değiştirebileceğine olan inancıyla Kaliforniya Long Beach'te bir kaynaştırma lisesinde göreve başlıyor. Eşi, babası ve diğer öğretmen arkadaşlarının olumsuz eleştirilerine aldanmadan yoluna devam eden Gruwell, ufak ya da büyük suçlara karışmış öğrencilerini, içine tıkıldıkları suç ve kan dolu dünyadan çıkarmak, hayatla ve birbirleriyle barışmalarını sağlamak amacıyla uzun süre çaba sarf ediyor. Yıllardır, yaşamlarının aniden gelen bir kurşunla sebepsiz yere sonlanabileceğini bilen, sanki bu dünyadan çıkmak imkansızmış gibi hisseden çocukları yaptığı bin bir fedakarlıklarla o umutsuzluk çukurundan çıkaran Gruwell, tüm bunları yaparken maalesef kendine destekçi bulamıyor. Birini dışlamak; onu anlamaktan, ona yardımcı olmaktan daha kolaydır çünkü. -Bugün biraz hareketli geçmiş. -Cesaretini yitirme. Birkaç yıl sonra 3. sınıflara girersin. Onlar çok tatlı. O zamana kadar seninkiler gitmiş olur. -Eninde sonunda okulu bırakıyorlar. Bir çocuğu mahkemede savunuyorsan o zaman savaşı kaybetmişsindir! Asıl savaş burada, sınıfta verilmeli! Gruwell'in bu sözü aslında geriye söylenecek tek bir söz bile bırakmıyor. Savaşı kazanmak toptan, tüfekten değil; kalem kullanmaktan, eğitimden, sevgiden, umuttan geçiyor. Umarım Gruwell'in hikayesi, öğrencileri için çabaları, kaybedilmiş yaşamlar için mücadelesi sizlere de ilham olur.


Bir ölünün fotoğrafı bize ne anlatır? Hiçliğin girdabında yok olan bedenin yarattığı im nedir? Savrulan dumanların arasında, parçalanmış bir cesedin bizde yarattığı etki nasıl ifade edilir? Dahası ölümün fotoğrafı nasıl çekilir? Susan Sontag, fotoğrafın, ölümün dehşetini yansıtması bakımından her türlü sözlü anlatımdan daha ağır olduğunu belirtir. Nitekim bunun nedeni, gerçekliğin nostaljik bir bütünlükten, ayrıksı olarak yansıtılmasıdan gelir. İnsan zihninde daha derin izler bırakan fotoğraf, bu ayrıksılığıyla derin bir acı bırakır. Wirgina Woolf savaşın dehşetini, yarattığı gerçekliği zihnimizde tutmakta başarısız olduğumuzu söylese de; Yosuke Yamahata'nın 1945li yıllarda çektiği fotoğraflar, belleğe işlenen acıların derinliğini tekrar hatırlatması bakımından önemlidir. Olayın etkisiyle durmadan deklanşöre basan birinin ortaya çıkardığı görüntülerde acımasız gerçekliğin izleri oldukça sarsıcıdır. Woolf, zihnin başarısızlığından bahsetse de bu durum olsa olsa belleğin ihaneti olarak değerlendirilebilir. Yamahata karşılaştığı görüntüleri cehennem olarak değerlendirirken o cehennemin ateşinin kendisini de sardığından habersizdi. Radyasyona yakalanan bedeni 1966 yılında onu terk etti ve geriye o cehennemin yok ettiği kentin, bedenlerin izleri kaldı.


Ukrayna'nın en batısında yer alarak Avrupa'ya açılan kapı olma statüsüne sahip Lviv; kültür sanat dolu bir coğrafya olmasıyla, akşamlarının müzik ve dansla geçmesiyle masalsı bir şehir. II. Dünya Savaşı'ndan sonra aldığı hasarlar ile tarihi bir özelliğe sahip olması sebebiyle, UNESCO Dünya Mirası listesinde yer almaktadır. Old Town bölgesinde çok çeşitli yapıların arasında yürürken gözünüze çarpan kiliselerin ve binaların tarihleri çok eskilere dayanır. Bunlardan bir tanesi de Bernardine Kilisesi. Rynok meydanından geçip güneye doğru ilerlediğinizde tüm görkemiyle karşınıza çıkan bu kilise, Orta Çağ'dan bu yana Lviv'in en eski ve ihtişamlı yapılarından biri olarak günümüze kadar gelmiştir. Bazı yerlerde yapının ismi St. Andrew olarak da geçmektedir. Kilise, 15. yüzyılda Polonyalı bir devlet adamı olan Andrzej Odrowaz tarafından manastır olarak kurulmuş. Manastır olmasından dolayı Lviv Old Town dışında kurulan yapı günümüzde yerleşim alanlarının genişlemesiyle şehir merkezinde bir konuma sahip olmuş. 18. yüzyılın başlarında çan kulesi eklenerek birleşik bir yapı haline getirilmiş. Ardından Polonya ve Litvanya'nın koruyucu azizlerinden olan St. John Of Duka'nın, manastırda vefat etmesi sebebiyle girişe onun adına bir anıt inşa edilmiş. Sade bir dış görüntüye sahip olmasına rağmen kilisenin iç tasarımı çokça detaydan oluşuyor. İtalyan ve Flemenk barok mimarisi karışımı ile bezenmiş aynalar, freskler ve heykeller ziyaretçilerine büyülü bir görsel şölen sunuyor. Bu denli özene bezene yapılmış olan kilise, II. Dünya Savaşı'ndan sonra Ruslar tarafından kapatılmış fakat 1991 yılında Lviv'in Ukrayna'nın bir şehri haline gelmesiyle birlikte yenilenip, kutsanıp tekrardan halka açılmış. 1991 yılından bugüne kadar ayinler ve vaftiz törenlerinin yapıldığı hatta genç çiftlerin de nikahlarına tanık olduğu bir kutsal mekan olarak varlığını sürdürmektedir.


Japon realist fotoğrafçılığının ustalarından sayılan Ken Domon, II. Dünya Savaşı sonrası yeniden umudu var eden günlük yaşam fotoğraflarıyla tanındı. Süresiz odaklanışıyla Domon'un fotoğrafçılığı, Japonya'nın tarihine ve ruhuna doğrudan bir temas sağladı 1950'li yıllarda fotoğrafçılığa sosyal-gerçekçi bir boyut kazandıran Damon, Kendisini kesinlikle dramatik olmayan gerçekçiliğin savunucusu olarak tanımladı. Çalkantılı Şova dönemini de kayda alan sanatçı, kamusal alanın sınırlayıcı yönüne de atıfta bulundu. Ken Domon'un fotoğrafçılığı, zamanın ötesindeki anları yakalar. Sanatçının imgeleri gerçekçiliğin muhteşem özgünlüğünü yakalayıp duygusal anları açığa çıkarır. Belgesel tarzı fotoğrafları, insanlığın samimi tasvirini sunan çoklu duyguların gerçekliğini gösterir. Hiroşima'da yaşanan felaketin ardından kadarja aldığı kör çocukların sokaklardaki oynayışı, sarılması gereken yaralara ses eder. Yarattığı imgelerde hayatın canlı ve hareketli doğasını ortaya çıkarsa da savaşın şehre sinen ağırlığı hissedilir.


Zaman geçiyor, ama sen saati bilmiyorsun. Vakit öldürmenin bin bir yolu vardır ve hiçbiri ötekine benzemez, ama hepsi de eş değerdir; bir şey beklemememin bin şekli vardır, uydurabileceğin ve anında vazgeçebileceğin binlerce oyun vardır... Bir türlü bitmek bilmeyen dostlukların sıkıcı suç ortaklığında, yıpranan ilişkilerden ödlek ve oportünist kırgınlığında, yıpranan kırgınlığında sürünmekten sıyrılmalısın. Eylemsizliğin, yaşama karşı durmayışın, beklentisiz bir hayatın romanıdır Georges Perec'in 'Uyuyan Adam'ı. Perec, eylemsizliği ve kişinin varoluşamayışını anlatırken önemsizleştirilen hayatı ironik bir dille anlatıyor. Oturuyor ve beklemek istiyorsun sadece, bekleyecek bir şey kadar beklemek: Gece olsun, saatler vursun, günler geçip gitsin, anılar silikleşsin. Ancak geceleyin, karanlık iyice bastırınca çıkıyorsun sokağa, tıpkı fareler, kediler ve ucubeler gibi. Sokaklarda avare dolaşıyorsun. İnsanların hayatlarına biçtiği değeri eleştiren Perec, varoluş sancıları çeken kahramanların tersine, tepkisizliği ve belki de hiçliği bizlere sunuyor. Kayıtsızlık üzerine kurulu romanda, Perec kahramanına telkinde bulunmaktan da vaz geçmez. Bazen onu aşağılar bazen de haklı olduğunu söyler. Keşke insan türüne ait olmak, o dayanılmaz ve sağır edici gürültüyü de beraberinde getirmeseydi; keşke hayvanlar aleminden çıkıp aşılan o birkaç gülünç adımın bedeli, sözcüklerin, büyük tasarıların, büyük atılımların o dinmek bilmeyen hazımsızlığı olmasaydı! Karşı karşıya getirilebilen başparmaklara, iki ayaküstünde duruşa, omuzlar üzerinde başın yarım dönüşüne fazla ağır bir bedel bu. Toplumsal bileşenlerin ötesinde yalnızlığı savunup, ona değer biçme kaygısı romanın kahramanında hissedilir. Kayıtsızlıkla bir böceğe bile dönüşemez kişi, anca olsa olsa bir gölge olur hiçliğin ortasında. Yalnızsın, ve yalnız olduğun için de saate hiç bakmaman, dakikaları hiç saymaman gerek. Umut etmeyi, girişimde bulunmayı, başarmayı, diretmeyi unutmalısın. Yalnızsın. Yalnız bir adam gibi yürümeyi, aylak aylak dolaşmayı, sürtmeyi, bakmadan görmeyi, görmeden bakmayı öğreniyorsun. Saydamlığı, hareketsizliği, varolmayışı öğreniyorsun. Bir gölge olmayı ve insanlara sanki hepsi birer taşmış gibi bakmayı öğreniyorsun. Rasgele yürüyorsun yine, yolunu kaybediyor, aynı yerde dönüp duruyorsun. Zaman diliminin önemi yoktur artık, günler geçsin yeter ki geçsin. Hiçbir şey olmadan, hiçbir duygu yaşanmadan. Aylaklığın dahi değer bulduğu şu dünyada, her şeyden kaçılır da kişi kendinden kaçamaz. Perec, kişinin kendi benliğiyle yaşadığı çıkmazı iyice hissettiriyor bizlere. Kendinden kaçamazsın, kendi bakışından kaçamazsın, hiçbir zaman bunu yapamayacaksın: Hiçbir seslenmenin, hiçbir yanığın seni uyandıramayacağı kadar derin uyumayı başarsan bile, bu göz hep olacak, senin gözün, hiç kapanmayacak, hiç uyumayacak olan gözün. Kendini görüyorsun, kendini gören kendini görüyorsun, sana bakan sana bakıyorsun. Uyanık değilsin ve hiç uyanmayacaksın. Ölü de değilsin ve ölüm bile seni kurtaramayacak. Sessizliğin hüküm sürdüğü benlikte, her şeyden vazgeçip dipte yaşamak dahi bir anlam taşımayacaktır 'Uyuyan Adam'da. Çünkü içinde bulunduğumuz dünya her şeyi yutarken, hayat karşısında sessizliğe gömülen birini acımasızca yok edecektir.


Sovyet dönemi Rusyası'nın önemli fotoğrafçılarından olan Vsevolod Tarasevich, 1941'den 1945'e kadar Kuzeybatı ve Leningrad cephelerinde savaş muhabirliği yaptı. Özellikle Leningrad Kuşatması'nda çektiği görüntülerle fotoğraf tarihine adını yazdırdı. Tarasevich'in çalışmalarının her karesi içsel dinamiklerle doludur. Onun fotoğrafları derin tarihsel imajlarla dolu bir filmin hikayesi gibidir. İzleyici kendini bu hikayenin ortasında bulur. Sanatçının fotoğrafları hem kompozisyon hem de uyguladığı kontrast ile 1960'ların sinema estetiğini hatırlatır. Bu yoğun kuşatmada hem etkileyici hem de huzursuz bir yapının eşiğinde derin bir trajediyle baş başa kalırız.


Diyor Montaigne yamyamlar üzerine yazdığı denemesinde ve yamyamların biz medeniler gibi kötücül nedenlerle değil, tamamen doğal nedenlerle 'yamyam' olduklarını söylüyor. Jean-Pierre Jeunet ve Marc Caro ikilisi ise post-apokaliptik bir dünyada, yok olmanın eşiğinde ve belki de çoktan yok olan bir insanlık tablosunda yeniden alımlıyor yamyamlığı. Sürrealizmin belki de en önemli örneklerinden biri olan bu sıra dışı Fransız kara komedisi, içerisinde barındırdığı grotesk, distopik ve sınırların paramparça edildiği çok katmanlı olay örgüsüyle izleyicisine ürkütücü bir gerçeklik sunuyor. Her şeyin öldüğü ruhsuz, renklerin solduğu bu karanlık dünyada bir grup 'aç' insanın mücadelesine tanık oluyoruz. Her şey gibi yitip giden, paramparça olmuş bir apartmanda sakinlerin, kasaptan sürekli 'taze et' talep ettikleri bu kaotik dünya, pek çok açıdan bugünü anlatıyor aslında diyebiliriz. Başarılı yönetmenler yirminci yüzyıl Fransa'sında kıyamet sonrası yamyam bir sosyal topluluğu, yıkık bir apartmanda toplayarak modern toplum eleştirisini gözler önüne seriyor. Fakat her şeye rağmen umutsuz olmayı reddediyor ve : Kimse özünde kötü bi' insan değildir. Şartlar, onları kötü olmaya itmiştir. Ya da, kötü bi' şey yaptıklarını bilmiyorlardır diyerek, en kötü karakterleri olan kasaba bu sözleri tekrarlatıyorlar. Seyirci o anda bu sözlerin boş bir arzu olmaktan ziyade adeta bir yemine dönüştüğünü anlayabiliyor. Her yeni kurban başına geleceklerden habersiz apartmana ayak uydurmaya çalışırken, eskiden bir palyaço olan Louison'un gelişi aç sakinler için heyecan verici bir bekleyişe dönüşür. Herkes dört gözle usta kasabın Louison'u avlayacağı günü bekler. Fakat hesaba katmadıkları şey kasabın tatlı ve iyi yürekli kızı Julie ve Louison'un birbirine aşık olmasıdır. Her iki karakteri müzik ile birbirine bağlayan yönetmenler, her şeyin yozlaşıp, yok olmaya mahkum olduğu bu distopik dünyada solmayacak tek şeyin müzik ve aşk olduğunu son derece harmonik bir şekilde dile getirirler. Louison, Julie'nin yardımıyla yeni besin kaynağı olmaktan son anda kurtulurken, zaten yitip tükenmiş dünya içerisinde kapitalizmin temsili olan kasabın da kendine yer bulamayışı ile filmin son seanslarına doğru ilerleriz. Bu yönüyle Delicatessen içinde barındırdığı çeşitli karakter tiplemeleri ve gotik unsurla yalnızca 20. yüzyıla özgü bir yapım olmakla kalmayıp, yitirilen saflığın, mahremiyetin ve silikleşen bireyselliğin bir yakarışı olarak kült film kategorisinde Avrupa ve dünya sinemasının en temel temsillerinden biri haline gelmiştir.


George Orwell'ın anılarından oluşan Paris ve Londra'da Beş Parasız adlı eseri, tam da bu sorulara cevap niteliğinde. Eserde Paris'te bir yazarın işsiz kalmasıyla birlikte gelişen olaylar anlatılırken; toplum arasındaki uçlar, hiyerarşi, sömürü ve de kapitalizmin gücü en şiddetli şekilde hissettirilir. Kısa bir sürede kıyafetlerini satıp, aldığı paraları tüketen yazar, açlığın sınırına dayanır. Peş parasızdır ve ne yiyeceği ne de giyeceği vardır. George Orwell bu kısımlarda aç kalan bir insanın yaşadıklarını öylesine derinlikli anlatıyor ki etkilenmemek mümkün değil. Kitapta anlatıldığı üzere Paris göçmenlerin ve mültecilerin yeridir. Çoğu üniversite mezunu olan bu kişiler iş bulma adına geldikleri şehirlerde en kötü şartlarda, 10-15 saati bulan zaman diliminde, düşük ücretlerde çalışmaktadırlar. Günümüz koşullarını da yansıtan bu kısımlar insan sömürüsünün kimi zaman, ne derecede arşa çıktığının göstergesidir. Yazar da iş bulma adına daha önce garsonluk yapmış olan, eski bir Rus askeri olan Boris'in yanına gider. İkili iş bulma adına her şeyi yapar. İkisi de parasızdır. Gittikleri her yere yalın ayak yürüyerek, kilometrelerce yollar kat ederek giderler. Her yerde de işsizler ordusuyla karşılaşırlar, onlara sıra gelmez. Sonunda bir hotelde iş bulurlar. Yazar hotelde bulaşıkçı olarak başlar. Neredeyse hiç izin kullanmadan, havasız, küçük bir alanda günde 18 saati bulan çalışma koşullarında bulaşıkları temizler. Zaman ilerledikçe zor koşullarda çalışan, ezilen kişilerin dahi birbirleri üzerinde egemenlik kurduğunun farkına varır. Şef garsonlar garsonlara, aşçılar garson ve bulaşıkçılara ve temel olarak herkes bulaşıkçılara eziyet eder. Nitekim herkes içindeki kapitalisti açığa çıkarır.


Sanat-nesne ilişkisi üzerinden, hayatı ve insan ilişkilerini sorgulayan bir Abbas Kiarostami filmi Aslı Gibidir. İyi bir kopya orijinalinden daha iyi olabilir, sözüyle başlayan film, alışık olduğumuz Kiarostami sinemasının dışında kalır. Ünlü yönetmen, diğer filmlerinin aksine burada sıkça başvurduğu diyaloglarla, hayat sorgulamasını ince detaylar üzerinden verir. Orijinal sanat eserlerinin kopyaları üzerine bir kitap yazan James Miller ve bir atölye sahibi olan Elle üzerinden gelişen filmde; sanat eserlerine yüklenen değerin toplumsal bir imaj çerçevesi tarafından nasıl geliştiğine tanıklık ederken, hayat karşısında sürekli bir anlam arayışı içerisinde olan insanın çaresizliği de ayrı bir sorunsal olarak karşımıza çıkar. James'a göre: Aslı orijinal olan hiçbir şey yoktur. Leonardo Da Vinci'nin Mona Lisa'sı dahi orijinal değildir. Asıl orijinal olan Mona Lisa'nın kendisidir. Yani öznedir. Sanatın çıkar nesnesi haline dönüştüğü modern dünya da kuşkusuz insan ilişkileri de bu yönde ilerlemektedir. Elle hayat karşısında her şeyin anlamını realist bir çerçevede sorgularken, James kendi dünyasında basitliğin yarattığı güzelliği dillendirir. İki karakter de kendi doğrusunu savunurken bir birlerini anlamak için hiç çaba sarf etmezler. Öyle ki gerçek mi sahte mi diye anlayamadığımız bir ilişkinin içerisine girerler. Kiarostami sanatın orijinalliğini sorgularken, ikili ilişkilerdeki sahteliği, samimiyeti ve gerçekliği de diyaloglar aracılığıyla sahnelere yükler. Erich Fromm'un, Anlamak da sevmektir sözü filmin son sahnelerini özetler niteliktedir. Gösteren-gösterilen-gösterge işlevselliğinin sorgulandığı sahnelerde, yaşama ve olaylara ötekinin gözünden de bakmak gerektiği vurgulanır. Bazen gördüğümüz şey gerçek olan değildir. Bir şeyi gerçekten görmek istiyorsak ötekinin gözleriyle de bakmaya ihtiyacımız vardır. Kiarostami'nin Aslı Gibidir filmi, İran dışında çekilmiş olması dolayısıyla ayrı bir öneme sahiptir. Toscana'nın tarihi sokaklarında çekilen filmde, yönetmenin yol tutkusu ve araba içi diyalogları yine karşımıza çıkar. Kiarostami'nin; diyaloglar aracılığıyla bir kadın karakteri, ilk defa bu denli öne çıkardığı söylenebilir. Aynı zamanda Juliette Binoche filmdeki rolü ve performansıyla Cannes'ta En İyi Kadın Aktris ödülünü kazanmıştır.


Babasının ayaklarını yıkayan, tarlaya çalışmaya gönderilen, eve geldiğinde sığırıyla ilgilenen; kuru ekmek yiyen, soğukta yatan, küçük yaşta sünnet edilen bir kız çocuğu Firdevs. Geleneksel bir ailenin, baskıcı bir ülkenin ortasında sıkışıp kalan pek çok kadının hayatı ile benzerlik gösterir Firdevs'in hikayesi. Neval El Seddavi'nin 'Sıfır Noktasındaki Kadın' adlı eseri; kadının hiçe sayıldığı coğrafyalarda, nasıl yetiştirildiği, nelere tanıklık ettiği ve dahası nasıl öldürüldüğünü anlatır. Kitapta gerçek hayatı anlatılan Firdevs'in; bu düzene başkaldıran bir kadın olduğu için neler yaşadığını, toplumun ona kendi deyimiyle nasıl 'fahişe 'olunması gerektiğini öğrettiğini görürüz. Kitabın ilerleyen kısımlarında Firdevs'in; küçük yaşlarda amcasının tacizine uğradığını, genç yaşında yaşlı bir adam olan Şeyh Mahmut ile evlendirildiğine tanıklık ediyoruz. Firdevs ilk zamanlar, evlilik yerine okumak istendiğini söyleyince düzen yine kurallarını okumuş. Bir reddedişin temsili olan Firdevs, baskılar ve dayaklar sonucu evi terk etmek zorunda kalmış ve kendini sokağa bırakmış. Mısır'ın sokaklarında dolaşırken ilk fark ettiği şey ise, saldırgan erkek bakışlarının onu çepeçevre sardığı olmuş. Sokaklarda aç dolaşıp elindeki ortaokul diplomasıyla iş ararken, ona yardım edeceğini söyleyen kişilerce günlerce eve hapsedilip tecavüze uğramış. Yardım isteyeceği polis bile karşılığını istemiş. Nitekim Firdevs bir yolu bulup kaçmış ve saygın bir fahişe olan Şerife ile tanışmış. Saygın fahişe mi olur demeyin, müşterileri devletin saygı duyduğu iş adamları olunca, o da saygın olmuş. Firdevs, erkeklerin fiyatını yüksek tutan kadınlara nasıl saygı gösterdiğini görmüş ve efendi- köle ilişkisinde efendinin tarafını seçmiş. Fiyatını yüksek tutup saygı duyulan bir fahişe olmuş. Hatta birkaç kuruma bağışta bulununca, gazetelerde 'saygın bir hanımefendi' diye bahsedilmiş Firdevs'ten. Öyle ya para her şeyin kapısını açıyordu! Erkeklerden nefret ettiğimin farkındaydım; fakat bu sırrı uzun yıllar başarıyla sakladım. En çok nefret ettiğim erkekler bana öğüt vermeye kalkışanlar ya da beni yaşadığım hayattan kurtarmak istediğini söyleyenlerdi. Onlardan daha çok nefret etmem, benden daha iyi olduklarını ve yaşamımı değiştirmek için bana yardımcı olabileceklerini sanmalarındandı. Şövalye gibi görürlerdi kendilerini; başka koşullarda oynayamadıkları bir roldü bu. Benim düşük bir insan olduğumu anımsatarak, kendilerini soylu ve üstün hissetmek isterlerdi. Kendi kendilerine, ne harika bir insanım ben. Şu sürtüğü çok geç olmadan bataktan çıkarmaya çalışıyorum derlerdi. Fahişeliği bırakıp yeni bir iş arayışına giren Firdevs, şans eseri bir kamu kuruluşunda iş bulur. Ancak geleneksel erkek yapısı ile burada da karşılaşırız. İş yerindeki tacizkar bakışlar bitmek bilmez. Firdevs belki de ömründe ilk defa aşık olur, çevresinde devrimci bir kişilik olarak tanınan İbrahim'e. Ancak İbrahim devrimci de olsa kadına bakışı, cinsel algıdan öteye gitmez. Yaşadığı düzene yine kendi kanunuyla cevap veren Firdevs, kendisine angarya uygulayan bir adamı öldürür ve cezaevine girer. Ve idam cezasına mahkum edilir. Yetkilere dilekçe yazıp af dilenmesi söylense de Firdevs bunu reddeder. Ataerkil yapının, nasıl kadın olunur tanımına bir başkaldırıştır Firdevs'in yaşadıkları. Mısır gibi bir ülke de; ne kocasına ne fahişelik yaptığı zaman birlikte olduğu adamlara ne de aşık olduğu adama boyun eğmemiştir. Günümüz dünyasında, eril iktidar varlığını devam ettirirken, kadına biçilen değer Firdevs'in yaşadıklarından öte gitmez aslında. O yüzdendir ki öncelikli olan, kadına yüklenilen algıların ötesine geçebilmektedir. Firdevs ölüme giderken dahi kararlı ve korkusuz duruşu aslında tüm algılara bir başkaldırı niteliğindedir. Firdevs'i son gören belki de yazar Neval El Seddavi olmuştur. Ölüme götürülürken dahi korkusuzca gidişi Seddavi'yi derinden etkilemiştir. Seddavi de yazdığı kitaplardan ve kadın haklarını savunuşunda dolayı uzun süre cezaevinde tutuklu kalmıştır.


Geçtiğimiz senelerde Eskişehir'de açılışını yapan Odunpazarı Modern Müzesi, sanatseverlerin ilgisini çeken pek çok farklı sergiyle gündeme gelen başarılı bir platform. Günümüz yerli ve yabancı çağdaş sanatçıların eserlerine ev sahipliği yapan müze, ziyaretçilerine farklı deneyimler yaşatan bir başka sergi sundu. Karina Smigla-Bobinski'nin sanat yapma makinesi ADA, dünyanın ilk bilgisayar programcılarından biri olarak tanınan Ada Lovelace'ten adını alıyor. Helyum gazıyla doldurulmuş şeffaf bir küreden oluşan etkileşimli kinetik heykel, küçük bir dokunuşla oda içinde hareket ediyor. Odada serbestçe gezinen küre, üzerinde yer alan kömür çubuklar ile değdiği her zeminde farklı çizgisel desenler bırakıyor. Bu sayede hem katılımcıların etkileşimi, hemde sanat makinesi ADA'nın kendi kararı ile oda içerisinde bıraktığı izlerin biçimi ortaya çıkıyor. Bu izler çoğaldıkça oluşan yeni desen ve işaretler görünür hale gelirken farklı görüntüler oluşmaya başlıyor. Sanatçı böylece sergi boyunca katılımcı ve eser arasındaki etkileşim ile ADA'nın kendi sembolik dilini oluşturmasını sağlıyor. Yani ADA, bu yeni sembolik dili oluştururken katılımcının kodlama eylemine aracılık etmiş oluyor.


Kyle Bice, Van Gogh'u haklı çıkaran sanatçılardan, çünkü sanat ona ihtiyaç duyduğumuz her yerde... Chicago Amerikan Sanat Akademisi Resim ve Güzel Sanatlar bölümünden mezun olan Bice, 2008 yılından beri serbest illüstrator ve yazar olarak çalışmaktadır. Birçok sanatsal projede yer alan sanatçı A Book of Dwarves adlı kitabın yazarlığını ve illüstrasyonunu da gerçekleştirmiştir. Resim yapmak için gittiği kafede, boyalarını evde unuttuğunu fark edince sanatın ona sunduğu yaratıcılık duygusunu kullandı. Önünde duran biraya fırçalarını daldıran Kyle, kağıda sadece boyanın değmesiyle resim yapılmayacağını bize kanıtlayan ilginç sanatçılardan biri. Sanatı birayla birleştiren genç sanatçı, ünlü isimlerin portrelerini çizerek New Holland Brewing ile tanıtım turnesine çıktı. Şimdi ise ilginç ama bir o kadar yaratıcı bu eserlerini http://www. beerportraits. com 'da sergiliyor.


Pek çoğumuz sanatın başlı başına kendine yetebilen bir unsur olmasından ötürü ulvi olduğunu düşünür, sanata ve sanat eserine saygı duyarız. Fakat bazı isimler vardır ki sanata farklı bir işlev yükleyip sanatın kolektif bir değişim yaratabilme gücü olduğunu savunurlar. Detaylı biyografik bilgilere her kaynaktan ulaşabileceğinizi düşündüğümden yazımda Brecht'e dair daha kişisel ve derinlikli bir içerik oluşturmayı hedefliyorum. 20. yüzyıldan bugüne ölümsüzlüğünü koruyan Alman şair, tiyatro yazarı ve yönetmeni Eugen Berthold Friedrich Brecht, kısaca Berthold ya da Bert Brecht, 10 Şubat 1898'de Augsburg'da dünyaya geldi. İçinde doğup büyüdüğü Augsburg, Kaiser Wilhelm döneminin başlarında küçük sanayisi hızla gelişen tam bir burjuva kentiydi. 1914-15'te Augsbıırger Neueste Nachrichten adlı gazetede ilk şiir ve düzyazılarını yayımlayan Brecht, edebiyata ve tiyatroya ilgi duymasına karşın 1917'de liseyi bitirdikten sonra Münih'te tıp okumaya başladı. Brecht'ten bahsedince mutlaka bahsedilmesi gereken bir diğer önemli konu ise sizlerin de tahmin edebileceği gibi Epik Tiyatrodur. Epik Tiyatro tanımı itibariyle alıcısında -oyuncusu ve seyircisi- toplumsal süreç anlayışını oluşturacak bir etki yaratmayı ve belirtmeyi amaçlar. Yazarın kendisi tarafından kurucusu olduğu bu yapı: Epik Tiyatro katharsis gibi belli psikolojik efektlere farklı yaklaşır. Sanki kaderi kaçınılmazmış gibi sayılan kahramanını dünyaya teslim etmekten kaçındığı gibi seyircisini de dokunaklı bir tiyatro yaşantısına teslim etmeyi düşünmeyecektir. şeklinde tanımlanmıştır. Yukarıda bahsettiğim gibi Brecht epik tiyatro ile, seyirciyi tiyatro oyununa katmayı amaçlamıştır. Onları oyuna ve pek tabi diyaloglara dahil etmiştir. Ona göre bu dramlar devrimci toplumsal pratik için aydınlanmanın aracıdır. Epik tiyatronun çıkış noktası alımlayıcı-verici arasındaki ilişkileri temelden değiştirme çabasıdır. Bu tiyatronun izleyicisi için sahne dünyayı simgeleyen dekorlar değil, kullanışlı bir sergi alanı, sahnesi içinse izleyici hipnotize edilmiş denekler yığını değil, talepleri karşılanması gereken ilgili kişiler topluluğudur. (2) Yani burada bahsedildiği gibi Brecht tiyatroyu toplumsal gelişme ve kolektif ilerleme açısından bir araç olarak görmüştür. Fakat bunu kolektivitenin bütünlüğünü amaçlayarak değil aksine bireyleri parçalayarak yapmıştır, çünkü asıl amacı bireylerin gerçek hayatta sorunlarına çözüm bulmak için çabalamasıydı. Yazımın son kısımlarına gelirken eklemeliyim ki Brecht'in tiyatroya kattıkları kesinlikle burada bahsedilenden çok daha fazlasıdır. O güne kadar tiyatro için çizilmiş sınırların dışına çıkan Brecht, bambaşka bir misyon yükleyerek tiyatroyu gerçek amacına ulaştırmıştır. Ülkemizde ne yazık ki hakettiği değeri görmeyen tiyatronun aslında ne kadar büyük bir öneme sahip olabileceğini umuyorum ki Brecht aracılığıyla açıklayabilmişimdir. Okurlarımız arasında tiyatroya gerçek anlamda ilgi duyan herkesin Brecht'i içselleştirmesi ve yaşatması dileğiyle.


İnsana, doğaya, kentlere, sokaklara ve sevdaya tutkulu bir şair, İlhan Berk. Şehirler, sokaklar, meyhaneler, işçiler, kadınlar ve köylüler yer alır Berk'in dizelerinde. Asıl adı Emrullah İlhan Birsen olan şair, Manisa' da geçirdiği çocukluk yıllarından sonra Fransızca öğretmeni olarak Türkiye'nin pek çok yerinde çalıştı. Anadolu halkının yaşamına tanıklık etti ve bunu şiirlerine de yansıttı. Nazım Hikmet'ten etkilenen Berk 'Güneşi Yakanların Selamı' adlı şiiri ile dikkatleri üzerine çekti. Yazmanın bir eylem biçimi olduğunu söyleyen Berk, şiirin dışında resme de yönelmiş ve resmin kişiyi mutlu ettiğini söylemiştir. İlhan Berk için 'İkinci Yeni' etkisi altında olduğu söylense de, o kendisini hiçbir akıma dahil etmemiştir. Sürekli yeni bir dil ve imgenin peşine düşmüş, hatta 'Bütün şairler akrabadır' demiştir. Sevdaya, aşka dair ürettiği şiirlerine dair 'erotik' tanımlaması yapılmıştır. Ancak bilinen tek gerçek vardı, o da Berk'in, sevdayı en yalın şekliyle anlattığıydı. Sait Faik gibi İstanbul aşığı olan Berk, denize ve rakıya tutkulu biridir. Şiirlerinde, rakı ve İstanbul adını çoğu kez bir arada görürüz. Toplumcu gerçekçi şiir anlayışıyla oluşturduğu dizelerinde ise, işçiler vardı. Eluard, Aragon, Breton, Eliot gibi şairlerden etkilenen Berk; bireyci anlayış içerisinde oluşturduğu yeni dönem şiirlerinde, ayrı bir dil yaratmıştır. Bir bulut başını almış gidiyordu görüyordum. Sabahın bir yerinden düşmüş gibiydi yüzün. -Taflanım! diyordu bir ses duyuyordum. Karanfil sakız kokan soluğunu üstümde duydum. Eskitiyorum eskitiyorum kalıyor ne kadar güzel olduğun.


Ortadoğulu yazar ve şairlerin siyasi, ekonomik, dini sebeplerden dolayı anavatanlarından batıya göç etmesi ve bulundukları kültürle kaynaşması sonucu, edebiyat sosyolojisinin konuları arasında en başta yer alan Arap Modern Edebiyatı oluşmuştur. Mahmud Derviş de bu oluşumun bir parçasıdır. Mahmud Derviş'in uzun soluklu şiirlerinden sadece bir tanesinden birkaç dize. Mahmud Derviş, Modern Arap edebiyatına önemli katkılarda bulunmuş Filistinli bir şairdir. Filistin'de doğmuş ilkokul çağındayken köylerine yapılan baskından dolayı ailesiyle Lübnan'a göçmek zorunda kalmış ve mülteci hayatı yaşamıştır. Küçük yaşlarda karşılaştığı hayatın zorluklarını zamanla şiirlere dönüştürmüştür. Daha ilkokul sıralarındayken öğretmeni ve arkadaşları arasında bir üne sahipti. İçinde bulunduğu toplumsal koşulları şiirlerinde ifade etmesi beş kez hapis yatmasına sebep olmuştur. Onlarca şiirini hapiste yazmıştır. Hapisten çıktıktan sonra Moskova'ya gidip Sosyal Bilimler Enstitüsüne kaydolarak Rusça eğitimi almıştır ve buradan Beyrut'a göç ederek yaklaşık olarak 10 yıl yaşamış, oradan Kahire'ye, Şam'a, Tunus'a ve son olarak Paris'e geçerek burada da on yıl yaşamıştır. Filistin'in bir bölümü özerlik kazanınca sürgün yaşamına son vererek Ramallah' yerleşmiştir. Sürgün hayatı boyunca kendini edebi anlamda geliştirmiş olmasıyla Karmel adlı derginin yazı işlerinin yönetimini üstlenmiştir. Bende oradaki yarının hatırası var, benim orada bir kederim var. Mahmud Derviş, Filistin'in Nazım Hikmet'i olarak anılır. Vatanından uzakta yaşadığı sürgün hayatı ve karşılaştığı din, dil, ırk sorunlarını eserlerinde ince ince işlemiştir. En çok da Filistin'e olan sevgisini ve özlemini dile getirmiştir şiirlerinde. Şiirleri otuza yakın dile çevrilmiştir. 2003 yılında uluslararası Nazım Hikmet şiir ödülüne layık görülmüştür. Ömrü boyunca vatanına hasret yaşayıp, kavuştuktan sonra kalp ameliyatı için gittiği Amerika'da hayatını yitirmiştir.


Hazır yaz da yaklaşmışken ve sıcaklıklar giderek artarken ilginizi çekeceğini düşündüğüm uzak destinasyonlar hakkında bir şeyler karalamak geldi içimden. Köprülerle iki ayrı şehri bütünleştiren Avrupa şehirlerine duyduğumuz ilgi diğerlerine nazaran hep bir tık daha fazladır. Genelde oradaki heybetli köprülerde çektiğimiz fotoğrafları koyarız sosyal medya hesaplarımıza. Gitmelere görmelere doyamadığımız bir hayli eski fakat eskimemiş yapılar bizi bizden alırken, tarihe tanıklık eden taştan sokaklara olan düşkünlüğümüz ile Avrupa'ya yerleşme hayallerimizi tekrar gözden geçirirken buluruz kendimizi. Hepimiz hayatımızın bir noktasında bunu düşünmüşüzdür. Bulduğumuz ilk fırsatta tercihimiz genelde maddi açıdan uygun bir Avrupa ülkesinden yana olur. Çıktığımız seyahatte, görmeden geri dönmememiz gereken yerler olduğunda, rotamızı yola çıkmadan çizeriz bazen. Yeryüzünü pek güzel keşfederiz de, yer altını pek düşünmeyiz. Şehir planlamasının görünen tarafıyla ilgileniriz pek çok kez. Mimariye hayran kalırız da, altyapıyı sorgulamayız çoğunlukla. Ben de öyleydim. Kobanya, asırlar önce, Parlamento Binası, Citadella ve Buda Kalesi gibi Budapeşte'nin birçok önemli tarihi yapısının yapımında kullanılmış olan, bir kireç taşı madeniymiş. Madenin alt kısmındaki kuyular ve odalar 1990 yılı ortalarında su altında kaldıktan sonra yerel yönetim, sualtı alanlarının temizlenmesini isteyince görevlendirilen dalgıçlar, bazı odaların eğlence amaçlı dalış için mükemmel olabileceğini düşünmüşler. Yüzyıllardan beri mahzen olarak kullanılan bu yer altı şehri, artık kullanılacak halde olmadığı için eşsiz bir dalış noktası haline gelmiş. Dünya tarihi açısından da büyük önem taşımış burası. 1. Dünya Savaşı sırasında, maden bölümleri bomba sığınakları olarak kullanılırken, Alman 'Messerschmitt' avcı uçaklarının motorları bile buraya monte edilmiş. Bu süre zarfında, şehirde bir tanesi Gotik tarzda olmak üzere üç kilise, madenin içindeki taşlarla edilmiş. Kireçtaşı madeninin sonuncusu 1890'da görülmüş. Belli bir süre, şarap ve bira üreticileri, madenin bir kısmını depolama veya fermantasyon için kullanıyorlarmış. Anlayacağınız, şimdilerde dalış için kullanılan tüm odalar, zamanında bira üreticileri tarafından kullanılmış. Dalış meraklıları için vermek istediğim birkaç önemli bilgi var. Kobanya'da beş dalış noktası var fakat bunlardan yalnızca biri kullanılabilir durumda. O da 'Park kut'. Diğer noktalar için teknik dalış sertifikasına ihtiyaç var. Dalgıçlara küçük bir not olarak olarak da şunu söylemem gerekiyor. İçerisi 8 derece olduğundan, kuru ve sıcak giysiler giydikten sonra dalış yapılması tavsiye ediliyor. 'Park kut'te elde edeceğiniz en büyük derinlik yaklaşık 30 metre. Fakat yüzeye olan mesafeyi de hesaba katarsanız, 60 metreye kadar inmiş oluyorsunuz. Kullanılmayan madencilik ve fabrika ekipmanlarının hala görülebileceği bu odaları keşfetmek 40 dakika kadar sürüyor. Madenin kesin büyüklüğü tam olarak bilinmiyor. Mahzen sistemi, bira imalathanesinin altında yer almakla kalmıyor, aynı zamanda Köbanya bölgesinin çok daha büyük kısımlarına kadar uzanıyor. Günümüzde mahzenin su altında kalmayan kısmı, eğlence amaçlı yarışmalar ve bisiklet yarışları için yılda birkaç kez halkın kullanımına açılıyor. Bu da şehri farklı kılan yönlerden biri olsa gerek. Şimdiye kadar, ben de dahil, Budapeşte'nin sıcak sularıyla meşhur olduğunu biliyorduk, şimdi ise bu suların nerelerden geldiğini ve ne amaçlar için kullanıldığını bilir hale geldik. Her ziyaret bir amaç içerir ya hani, bundan sonraki Budapeşte seyahatimiz de bu unutulmaz yerin keşfi için olsun dilerim.


İyi bir gazeteci, çevirmen ve yazar olan Milena Jesenska, 1896 yılında Prag'da doğdu. Mücadeleci ve özgürlükçü yapısıyla tanınan Jesenska, hayatında ki ilk mücadeleyi ailesine karşı verdi. Burjuva ahlak anlayışını yıkmış, cüretkar bir kadındı o. Praglı aristokrat bir ailenin kızı olarak dünyaya gelmişti. Kendisine dayatılan yaşamı reddettiği için önce babasıyla sonra da tüm aristokrat çevreyle uzak düşmüştü. Milena, genç yaşta kendisinden on yaş büyük olan aslen Yahudi olan Ernst Polak'la Aşk yaşar. Babası Polak'la olan ilişkisine karşı çıkar ve Milena'yı bir sinir kliniğine kapatır. Burada bir yıl kalan Milena büyük sarsıntılar yaşar ve bu olaydan sonra babasıyla tüm ilişkilerini keser. Para kazanmak için çeviri yapmaya başlar. 1920'lerde keşfettiği Kafka'nın öykülerinden çok etkilenir ve hayran olduğu bu yazarın, Almanca eserlerini Çekçe'ye çevirir. Kafka'yla tanıştığı zaman evli olan Milena, ona karşı derin hisler beslemeye başlar. Kafka da Milenan'nın içtenliğinden, çevirilerinde ki ustalıktan ve entelektüel duruşundan etkilenerek mektup yazmaya başlar. Milena'nın siyasal duruşu ve politik kimliği pek çok sorunu beraberinde getirir. Bir grup arkadaşıyla gizlice çıkardıkları bir gazetede yazdığı yazılar ve sosyalistlerle yaptığı iş birliği sebebiyle ismi arananlar listesinden hiç eksik olmaz. 1939'da, Naziler'e karşı giriştiği eylemler sonunda, toplama kampına gönderilir. Ayda 16 satırlık mektup yazma hakkını hep kızından haber almaya çalışarak harcar. 1944 yılına gelindiğinde ise Milena Nazi kamplarının işkencesine dayanamayarak 47 yaşında hayatını kaybeder. Çoğu kişi Milena'yı Kafka'nın mektuplarından tanısa da, o yaşadığı dönemde verdiği mücadeleyle ve entelektüel kimliğiyle adını tarihe yazdırmıştır. İnsanların beraber yaşamalarının tek nedeni, yanlarında birisinin bulunması ihtiyacından başka bir şey değildir; dünyanın bu boşluk ve yalnızlığında, kendilerinin tüm zaaf ve hatalarına rağmen kendilerinin var olduklarını kabul ve tasdik edecek birisinin bulunması ihtiyacından başka bir şey değildir; cürümden, öç almaktan, kötü düşünceden, adaletten, vicdan azabından kaçabilmeleri için yanlarında bir diğer kişiyi bulundurmak ihtiyacından başka bir şey değildir.


Pandemi, şüphesiz ekonomiyi derinden etkileyerek çeşitli olaylara sahne oldu. İnsanlara göre aç kalma duygusu, salgın hastalığa yakalanıp ölme durumundan daha korkunçtu resmen. Bu hadiseler sonrasında açlık duygusunu anlamak için, Knut Hamsun'ın Açlık adlı eserini incelenmek gerektiğini düşündüm. Açlık eserinde, Andreas Tangen isimli bir gencin, yazar olma yolunda ilerlerken açlık ve sefaletle boğuşması anlatılmaktadır. Andreas, yaşadığı bu durumlara rağmen hayallerini gerçekleştirmekten de asla vazgeçmemiştir. Hayallerini bir gün gerçekleştireceğine karşı içinde beslediği ümit, belki de ona açlığını bastırmakta yardımcı olmuştur. Gözlerimi açar açmaz eski alışkanlık, düşünmeye başladım; bugünlük bir ümit var mı diye. Esere sadece açlığın ilk akla gelen tanımıyla değil de farklı açılardan da bakarsak, insana dair pek çok tespitte bulunabiliriz. Bu bakış açısı, insanın varoluşunu ve gizemini bir nebze bile olsun keşfetmemize yardımcı olabilir. Açlığın insan hayatındaki yeri ve iradeye etkisi nedir? sorusuna da yanıtlar bulabiliriz. Açlık iflahımı kesiyordu; ölmeyi, yok olmayı özledim, duygulandım, ağladım. Sefaletim bitip tükenmek bilmiyordu! Açlığa farklı bir boyuttan bakınca, etrafımızdaki iyi ve kötü her şeyin içinde açlık duygusunun olduğunu görebiliriz. Güç, hükmetme, sömürme, kapitalizm, emperyalizm, savaş, cinayet, tecavüz, ölüm, hastalık, para, zevk, kumar, merak, sevgi, aşk, ilgi, dostluk, inanç, bilgi, sanat, okumak, yazmak... Bu da bize gösteriyor ki yaşam ve ölüm denilen çizginin arasındaki en geniş kapsamlı kelimelerden biri de açlıktır. Andreas için açlık, bir varoluş sebebidir. Açtır ancak gururlu, kibar, erdemli ve yılmaz bir tarafı vardır. Bir gün mutlaka yazılarının onu aç bırakmayacağı düşüncesiyle gözlerini açtığı her yeni günde, içinde bulunduğu durumuyla yaşamaya devam edebilmiştir. Bu, bizlere onun iradesini gösterir. ... Saadetin ne olduğunu çoktan unutmuş, içimde bu düşünceyi okşayıp, korkunç bir haksızlığa uğradığım sonucuna varıyordum. Şu son ayların bu acayip zulmü neydi bana karşı? Eski salim kafamı bulamıyordum artık. Her zaman, her yerde en tuhaf azapları ben çekiyordum. Joseph Conrad, Karanlığın Yüreği adlı eserinde açlık için şöyle bir ifade kullanmıştır: Hiçbir korku açlığa karşı direnemez, hiçbir sabır onu aşındıramaz, açlığın olduğu yerde iğrenme var olmaz, hurafelere, inançlara, ilke diyebileceğimiz şeylere gelince de, bunlar rüzgarın savurduğu saman çöplerinden farksızdır. Andreas da hayatta kalmak için; aç kalmamak için parmağından kendi kanını emmiş, tükürüğünü yutarak açlığını bastırmaya çalışmış, kasaba gidip olmayan köpekleri için istediği birkaç parça kemiği bir kuytuda kemirmiş, sokakta bulduğu portakal kabuklarını yemiş, gömleğinin düğmelerini satıp alacağı parayla yiyecek bir şeyler bulacağını düşünmüş, aşık olduğu kızın karşısında sefil durumundan utanıp tükürüğüyle pantolonunu ıslatarak rengi solmamış gibi göstermeye çalışmıştır. ... Belki de geceleyin öleceğim diye içimde karanlık bir fikir vardı ve ertesi sabah etrafımda her şey yerli yerinde görünsün diye yatağı biraz tertibe soktum. Ellerimi kavuşturdum ve vaziyet aldım. Bütün bunlara bakınca Andreas'ın yaşamaya devam etmek için elinden geleni yapmaya çalışması ve her daim kafasının meşgul olması, onu rahat bir insan olmaktan uzaklaştırmıştır. Dilediğince özgür değildir. Cioran, Özgürlük afiyette olanların safsatası der. Açlık, irade çemberini daraltırken elbette kadim bir özgürlükten bahsetmek de olanaksızdır. Her şeyi oluruna, kendimi sabaha bırakıyor, mutlu insanlar içinde ben de kaygısız öne arkaya sallanıyordum. Bulutsuz, berrak gökyüzü; benim de gönlüm gölgesiz. Knut Hamsun, eserinin her sayfasında açlığı iliklere kadar yaşatmaktadır. Açlığı, özünde evrensel bir simge olarak kullanmış, bir toplum veya bireye indirgememiştir. Bu evrensel tavır ile yazar, adeta dili bir aktarma aracının ötesine geçirerek, bedenimizde hissedebileceğimiz sıcak bir nefese dönüştürmüştür. Kitabın her sayfasını çevirdiğimizde kahramanın soluğu, adeta suratımıza çarpmaktadır. Aslında bir bakıma Knut Hamsun, kendi otobiyografisini yazmıştır. Zamanında yazar olmak istediğini çevresine açıklamış ve bu kararıyla birlikte ona kimse destek olmak istememiştir. Yazdığı kitabı için yayınevi bulamamış, parası tükenmiş ve aç kalmıştır. Çeşitli işlerde çalışmış ve buralarda çalışırken sürekli kitap okumasından dolayı işlerini aksattığı için işten atılmıştır. Bütün bu yaşadıklarına rağmen sonuçta ödüllü bir yazar olmuştur. Hatta Maksim Gorki onu, Avrupa'nın en büyük sanatçısı diye nitelendirmiştir. Knut Hamsun ve yarattığı karakter Andreas, hayat içerisinde yaşadığı olumsuzluklara rağmen duyarlılığını ve inancını asla kaybetmeden kendi yolunda sabırla ilerlemiştir. Peki bunu nasıl başarabilmiştir? Belki de kendini tanıması ve içinde bulunduğu durumla birlikte kabul etmesi, belki de bu işin sırrıdır. İnsan deli olmasa bile biraz duyarlı bir kalbe sahip olabilir, pekala. Öyleleri vardır ki, ufak tefek şeyler onları yaşatır da sert bir söz onları öldürür. Ben böyleyim işte.


Ortadoğu'nun kanayan yarası, yankılanır durur Nizar Kabbani'nin şiirlerinde. Savaşın getirdiği yıkımla daima mücadele etmiş, aşktan ve hayattan umudunu kesmemiş ve tüm zorluklara rağmen isyanını sürdürmüştür Kabbani. Arap dünyasında adı aşk şairine çıksa da Kabbani kadını yüceltici bir üslupla ele almış, yaşadığı coğrafyanın kadına yüklediği misyonu hiç unutmamıştır. Suriye'de yaşadıkları ve sürgün yılları Kabbani için dönüm noktası olmuştur adeta. Şiirdeki başkaldırısı; sultanlara, hükümetlere, kadına biçilen değere ve Ortadoğu'nun bitmez savaşlarına olmuştur. Arap dünyasında yaşananlar ve bu duruma sıkışmış insanların duygu dünyası, onda yer edindi. Gerileme Kitabına Dipnotlar adlı şiiri, 1967 yayımlandığında hemen hemen her yerde yasaklandı. Bu şiir ile birlikte Nizar Kabbani, Haziran Edebiyatı'nın kurucusu sayıldı ve şiirleri gizlice elden ele dolaştı. Ve kadınlar, bütün günahları bütün haykırışları ruhunda yaşayanlar. Savaşların, yasakların arasında bütün kahırları taşıyanlar. Kabbani, tüm yasakların arasından kadınlara seslenip durdu. Filistin sorunu Kabbani'nin kanayan bir diğer yarasaydı. Haksızlıklardan ve insanların duyarsızlaşmalarından yakındı sürekli, ki bu duyarsızlaşma günümüzün de temel sorunudur. Nizar Kabbani İslam dünyasını, yaşanan onca savaşa rağmen sessiz kalmakla ve Arap dünyasını da batıya hizmet etmekle suçladı. Bir süre hayatında büyük yer edinecek Beyrut'ta bulundu. Beyrut, Kabbani'ye yar oldu, çocuk oldu. Beyrut'a duyduğu aşkı, dizlerde ses buldu. Kabbani, sürgündeyken 30 Nisan 1998'de Londra'da vefat etti. Sürgün yıllarında dahi şiirle mücadelesini sürdürdü. Bazı yorumcular Nizar Kabbani'yi, Adonis ile birlikte yaşayan en büyük Arap şairi olarak görür. Kabbani, bu dünya da sadece Arapların değil, tüm Ortadoğu'da yankılanan dizelerin sahibidir. Günümüzde yaşasaydı, Ortadoğu'nun devam eden bu hüznüne daha nice dizeler eklerdi.


Gerçek adı Guan Moye olan fakat eserlerinde Çince sakın konuşma! manasına gelen Mo Yan mahlasını kullanan, Sürekli sansürlenen ve eserleri korsan yollarla çoğaltılan Çinli yazarlar arasında en meşhuru diye bilinen Mo Yan, Batı dünyasında Kızıl Darı Tarlaları filmine konu olan romanı ile tanınmıştır. Çin'in Kafka'sı olarak gösterilen yazar İsveç Akademisi'nin sanrısal gerçekçilikle halk hikayelerini, tarihi ve şimdiyi kaynaştırmadaki ustalığına yaptığı atıfla yine aynı adlı romanı Kızıl Darı Tarlaları ile 2012 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştür. 1923-1976 yılları arasında Japon saldırılarına karşı direnen bir Çin köyünde yaşayan Shandong ailesinin üç kuşağının hikayelerinin anlatıldığı Kızıl Darı Tarlaları'nda anlatıcı da yine ailenin bir üyesi olan Mo Yan'ın kendisidir. Torun Mo Yan ninesinden dinlediklerini bir masalcı üslubuyla kaleme alır. Bu anlatı şekli onu büyülü gerçekçilik akımına yaklaştırır. Zaten romanın ilk sayfasından itibaren uzakdoğunun Marquez'ini okuyormuş hissi yaşatır okura. Yerel öyküleri ninesinin ağzından anlatan bir yazarın büyülü gerçekçiliğe hizmet etmesi kaçınılmazdır. Her ne kadar yazar, Marquez'le, Kızıl Darı Tarlaları'nı yazmaya başladıktan sonra tanıştığını söylese de, Batı'nın etkisinde kaldığını itiraf etmekten de çekinmez. 2012 Nobel Edebiyat Ödülü'nü almasında da bu akımdan izleri taşımasının büyük etkisi vardır. Zira edebiyat komitesi Mo Yan'a bu ödülün, folklorik masalları, tarihi gerçekler ve günümüz öyküleriyle harmanladığı için verildiğini açıkladı. Trajediyle mizahın, ironiyle hüznün yer yer abartılı ve coşkulu bir anlatımla sentezlendiği Kızıl Darı Tarlaları, destansı bir hava da taşır fakat olayların kronolojik bir sırayla anlatılmaması, kurgunun zamansal ve mekansal kesintilere uğraması romanı bilindik destanlardan farklı kılar. Kahramanlıklar, acımasızlıklar, ihanetlerle örülü hikayenin doğayla kurduğu ilişki de yadsınamaz. Romanın ismiyle de müsemma darı tarlaları yaşanan olaylar süresince renkten renge resmedilerek acımasız Japon işgaline karşı direnen köy halkını, onların sürekli değişen duygularını temsil eder. Mo Yan'ın en büyük başarısı, iyi-kötü tüm yaşananları detaylarıyla tasvir edebilmesidir. En trajik, acımasız, vahşi olayı an be an yaşatmadaki ustalığı savaşın vahşetine karşı nasıl bir imgelem atmosferi yarattığını gösterir. Köyün kasabına derisi zorla yüzdürülen bir direnişçinin, bir köy baskınında altı Japon askerinin tecavüzüne uğrayan ninesinin, anlatıcının annesinin kurumuş bir kuyunun içinde bebek yaştaki erkek kardeşiyle geçirdiği üç günde yaşadığı acının tasviri insanın kanını donduran cinstendir. Havadaki ağır kan kokusunu hissettirir. Kara mizahı o kadar ince kullanır ki, en vahşi ölüm sahnesini okuduktan bir cümle sonra, dudaklarda bir tebessüm yaratabilir. Savaşın vahşetinin yanı sıra, insan doğasının gizli yönlerini de anlatısının içine katar Mo Yan. Cinsellik ve açlık bunların başında gelir. Ninesiyle dedesinin karşılaştıkları ilk andan itibaren aralarında oluşan tutku ve şehvet, ikinci ninenin araya girmesiyle öfke ve nefrete dönüşür. Yine aç kalan köpek sürülerinin, direniş sırasında ölenlerin cesetlerine musallat olması ve köylülerin cesetlerini köpeklerden korumak için verdiği mücadele, insanın içindeki açlık hissini körükler. Aşk, nefret, kıskançlık, kahramanlık, öfke, üçkağıtçılık, korkaklık, zayıflık gibi insan ruhunun temel yönlerinin gelgitler halinde anlatıldığı bu romanda her şey zıddıyla yaşar. Cinsellik, sarhoşluk, cenazeler, açlık ve şiddet gibi gündelik hayata dair olguları bütün açıklıklarıyla ve kendine özgü bir kara mizahla aktaran Mo Yan'ın romanlarının çoğu trajediyle biter, ama içinde her zaman umut ve onur vardır.


Batılı anlamda resim sanatıyla nasıl tanıştık? Şüphesiz, dünya çapındaki usta ressamların ünlü tablolarına bakmaktan gözümüzü alamıyoruz. Fakat bu sefer gözümüzü biraz Batı'dan alıp kendi tarihimize çeviriyoruz. Çünkü kendimizi anlamadan dünyayı anlayamayacağımız kanaatindeyim. Geçmişten günümüze resmimizin nasıl geliştiğine ve hangi önemli ressamlarımızın bu gelişimde boy gösterdiğine beraber bakalım. Bir olgunun ya da olayın öncesini bilmeden meseleyi anlayamayız. Bu yüzden ilk olarak ve oldukça özetle odağımızı Osmanlı Devleti'ne çeviriyoruz. Bilindiği üzere Osmanlı Devleti zamanında, geleneksel resim sanatı minyatür idi. Minyatür; iki boyuttan oluşan, derinlik duygusu olmayan, çoğu zaman önemli olayların resmedildiği küçük boyutlu eserlerin sanatıdır. Levni ve Nakkaş Osman gibi önemli nakkaşların eserleri Surname denilen şenlik belgelerinde yer alır. Surname-i Vehbi ve Surname-i Hümayun gibi iki önemli eser tarihe kazandırılır. Lale Devri'yle birlikte gelen çağdaşlaşma hareketleri ise resme de yansır. Osmanlılar, resim yapmaya henüz başlamasalar da Avrupa'dan gelen ressamlar sayesinde gravür ve suluboya resimler ile tam anlamıyla tanışırlar. 19. yy.'da ise Tanzimat Dönemi'yle yerleşen Batılılaşma olgusu resim alanına da etki eder. İlk kez Mühendishane-i Berr-i Hümayun'da resim dersinin programa girmesiyle, resim kendine yer bulur. Fakat yabancı hocalar tarafından verilen resim eğitimi, daha çok mühendislere teknik açıdan katkı sağlaması içindir. Bu yüzden bildiğimiz anlamda resme geçiş tam anlamıyla yoktur. Ama hikaye başlamıştır. Dönem; Asker Ressamlar Kuşağı, Primitifler, Klasikler, 1914 Kuşağı olarak 4 dönemde incelenir. Tahmin edebileceğiniz gibi Mühendishane'ye giren resim evrimine oradan devam eder. 1829'da Avrupa'ya ilk kez öğrenci gönderimi yapılır ve ilerleyen yıllarda da devam eder. Ferik İbrahim Paşa, Ferik Tevfik Paşa ve Hüsnü Yusuf Bey bu sayede resim öğrenimi görürler. Yağlıboya resim çalışan ilk ressamlarımızdır. Daha çok resim ve perspektife önem verirler. Asker Ressamlar Kuşağı olarak anılırlar. Ayrıca bu dönemde Harb Okulu'nun müfredatına resim dersi de eklenmiştir. Primitifler ya da Darüşşafakalılar, ise geçiş sürecinde önemli bir yer tutarlar, öncü bir grup olarak anılırlar. Ortak bir üsluba bağlı çalışan ressamlardır. Ahmet Şekür, Ahmet Ragıp, Salih Molla Aşki, Hoca Ali Rıza, Hüseyin Giritli, Fahri Kaptan vb. isimler peyzaj ve manzara çalışmalarıyla tanınırlar. Hoca Ali Rıza, belli bir gruba ait olmasa da bu grupla çalışmaları benzerdir. En keskin özellikleri fotoğraftaki gerçekliği aynen tabloya aktarmalarıdır. Cubert etkisinde kalan ressamların, henüz dönemin Batı sanatını kavrayamadıkları, Fransız peyzaj resimlerinin etkisi altında kaldıkları anlaşılır. Abdülaziz döneminde de faaliyetler devam eder; Şeker Ahmet Paşa, Süleyman Seyyid ve Osman Hamdi Bey, Avrupa'da öğrenimlerini tamamlayıp ülkelerine geri dönerler. Klasikler kuşağını oluştururlar. Resimlerinde doğaya bağlılık esastır. Şeker Ahmet Paşa ve Süleyman Seyyid daha çok natürmort çalışmışlardır. Fakat Osman Hamdi kompozisyonları dolayısıyla ayrılır, oryantalist çalışmıştır. Resmin yavaş yavaş yaygınlaşması, ressamların çoğalması artık sergileri gündeme getirmiştir. İlk sergi 1874 yılında Şeker Ahmet Paşa tarafından açılmıştır. 1883 yılı ise Türk resmi için önemli bir dönüm noktasıdır. Osman Hamdi sayesinde Sanay-i Nefise Mektebi açılır. Bir anlamda resmin askerlerden sivil ellere geçiş dönemidir. Bu okuldan mezun olanlar Avrupa'da kendilerini geliştirirler, Empresyonizm akımından etkilenirler ve I. Dünya Savaşı yüzünden geri dönmek zorunda kalırlar. 1914 Kuşağı olarak anılan bu grupta ünlü simalar boy gösterir. Başta İbrahim Çallı olmak üzere; Hüseyin Avni Lifij, Hikmet Onat, Namık İsmail, Feyhaman Duran ve Mihri Müşfik çalışmalarını sürdürürler. 1908'de Osmanlı Ressamlar Cemiyeti'ni kurmuşlardır. Ayrıca mezun oldukları okula öğretmen olmuşlardır. Dönemin ressamları, İzlenimciliği Batı'daki üslubuyla değil kendilerine özgü tekniklerle işlemişlerdir. Yine bu dönemde Mihri Müşfik'in öncülüğünde İnas Sanay-i Nefise Mektebi kurulmuştur. Böylece kadınlar da güzel sanatlar eğitimi alabilmiştir. Güzin Duran, Nazlı Ecevit ve FahreInisa Zeid gibi isimler burada öğrenim gören önemli isimlerdir. Dönem; Müstakiller, D Grubu, Yeniler Grubu ve Onlar Grubu olarak yine 4 başlık altında incelenir. 1923'te Cumhuriyetin ilanı ile birlikte resimde yenileşme, aynı hızla devam eder. Yeni Türkiye Cumhuriyeti kurulunca sanat alanında da bir şeyler yapılma gereği duyulur. Bu amaçla, Almanya ve Fransa'ya öğrenciler gönderilir. Bu genç öğrenciler, Çallı Kuşağı'nın öğrencileridir ve Avrupa'dan döndüklerinde 1928'de Müstakil Ressamlar ve Heykeltraşlar Birliğini kurarlar. Birliğin kurucuları; Refik Epikman, Cevat Dereli, Şeref Akdik, Mahmut Cüda, Nurullah Berk, Elif Naci, Hale Asaf, Ali Avni Çelebi, Zeki Kocamemi, Muhittin Sebati, Ratip Aşir Acudoğlu ve Fahrettin'dir. Bu ressamlar, 1905 yıllarında Avrupa'da ortaya çıkan Ekspresyonizm'i, 1906'da doğmuş olan Fovizm'i ve 1908'de kimliğini kabul ettiren Kübizm'i ülkemize getirirler. Çağdaş resmi ülkemize kazandırsalar da Avrupa akımlarını getirmekte geç kalmışlardır. 1933 yılı ise resim tarihimiz için diğer bir dönüm noktasıdır. D Grubu kurulur. Grubun kuruluşta başlıca üyeleri; Nurullah Berk, Abidin Dino, Zeki Faik İzer, Elif Naci, Cemal Tollu ve Zühtü Müridoğlu'dur. Grup, Batı'da yaygın sanat akımlarını ve güncel sanat görüşlerini Türkiye'ye aksettirmek için harekete geçer. Canlı ve hareketli bir sanat hayatının doğmasına yol açan D Grubu, sanat problemlerinin yakından anlaşılmasına da katkıda bulunur. Sanatın entelektüel bir uğraş olduğu görüşünden yola çıkar. D Grubu ressamları, Çallı Kuşağı'nın rastgele, dağınık renk anlayışına karşı tavır sergileyip; desen, düzen ve kuruluşa önem vererek daha çok biçimsel bir eğilim ortaya koymuşlardır. 1934 yılında ise Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Turgut Zaim de gruba katılır. Grubun 1944 yılında açılan sergisi oldukça zengindir. Bu sergiye; Bedri Rahmi Eyüboğlu, Cemal Tollu, Eren Eyüpoğlu, Eşref Üren, Elif Naci, Nurullah Berk, Sabri Berkel, Zeki Faik İzer ve Zühtil Müridoğlu gibi bildik isimler de katılmıştır. Altı kişi ile kurulan ve sonunda 14 üyeye yükselen D grubu, 1947 sergisinden sonra dağılır. Dağılmasının nedeni, her sanatçının kendine has üslup arayışlarının başlamasıdır. 1940 yılında ise resim sanatının Batı etkisinden kurtulması ve toplum sorunlarına eğilmesi için, Yeniler Grubu kurulur. Grubun kurucuları; Nuri İyem, Abidin Dino, Agop Arad, Selim Turan, Avni Arbaş, Haşmet Akal, Turgut Atalay, Mümtaz Yener, Faruk Morel, Nejat Melih Devrim, Yusuf Karaca ve İlhan Arakon'dur. Türk resminde ilk kez Avrupa'da eğitim görmeyen bir sanatçı topluluğu, grup kurmuştur. Türk resminin sağlam bir temele dayanmasının ancak halk sınıfını ve halk gerçeğini doğrudan anlamakla mümkün olabileceği vurgulanır. Avrupa sanat akımlarına uzak, toplumcu gerçekçi bir çizgide yerel tavırlı özgün bir resim anlayışından yanadırlar. 1946 yılında ise Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun on öğrencisi Onlar Grubunu kurar ve bu grup da öncekiler gibi Türk resmine yeni bir perspektif ve renk getirir. Konuları işleyişlerindeki özgünlük ve özgürlük ile sanat ortamına yenilik getiren tek toplu hareket olarak değerlendirilir. Nedim Günsür, Neşet Günal, Mustafa Esirkuş, Leyla Gamsız, Turan Erol, Orhan Peker, Mehmet Pesen, Osman Oral, Fikret Otyam ve Adnan Varınca, resimde Doğu-Batı sentezi üzerine çalışmışlardır. İkinci Dünya Savaşı'nın sona erdiği, çok partili dönemin başladığı 1950'ler Türkiye'sinde, resim de birtakım aşamalardan geçmiştir. Dönemin en önemli özelliği soyut resmin ülkemizde yer bulmasıdır. 1950 yılında, Nuri İyem, Ferruh Başağa, Fethi Karakaş ve Beyoğlu'nda kiraladıkları çatı katında verdikleri resim kursuna katılan genç sanatçılar Tavanarası Ressamları adıyla bir araya gelirler. Erdoğan Benhasavi, Baha Çalt, Atıfet Hançerlioğlu, Seta Hidiş, Ömer Uluç, Haluk Muradoğlu, Ümit Mildon, Vildan Tatlıgil ve Atıf Yılmaz Batıbeki gibi genç sanatçılar kendilerini soyut sanatların temsilcileri olarak görmüşlerdir. Ülkede, akademizme karşı başlatılan savaşın ilk temsilcileri olarak niteledikleri topluluklarını; yeni, soyut ve özgün sanatın savunucuları olarak değerlendirmişlerdir. 1960 ve 1970 yılları arasında Türk resim sanatçıları, figüratif ve non-figüratif çalışanlar olarak ikiye ayrılırlar. Bazı ressamlar figüratif ağırlıklı resimler çalışırlar, bazıları da tamamen soyut içerikli resimler yaparlar. Zeki Faik İzer, Sabri Berkel, Halil Dikmen, Şemsi Arel, Ercüment Kalmık, Ferruh Başağa, Nuri İyem, Adnan Çoker, Özdemir Altan, Utku Varlık, Cemal Bingöl, Adnan Turani, Lütfi Günay ve Cemil Eren soyut resme ait eserler vermişlerdir. Refik Epikman ve Eşref Üren gibi sanatçılar da lirik soyutlamacı çalışmalar yapmışlardır. Nevhiz Tanyeli, Neş'e Erdok, Mehmet Güleryüz, Oral Enuğur, Aka Gündüz Temur, Cihat Aral, Alaettin Aksoy ve Burhan Uygur ise figüratif resim üzerinde çalışmışlardır. - Geometrik Soyutlamacılar; Hamit Görele, Salih Urallı, Refik Epikman, Erol Eti, vb. - Lirik Soyutlamacılar; Zeki Faik İzer, Abidin Elderoğlu, Ercüment Kalmık, Abidin Dino, Arif Kaptan, Mustafa Esirkuş, Özdemir Altan, Turan Erol, Devrim Erbil, Ömer Uluç, Mustafa Ayaz, Zafer Gençaydın, vb. - Geometrik Non-Figüratifler; Cemal Bingöl, Şemsi Arel, Sabri Berkel, Cemil Eren, İsmail Altınok, Halil Akdeniz, Gencay Kasapçıgil, Bekir Sami Çimen, vb. - Lirik Non-Figüratifler; Nejat Devrim, Selim Turan, Abidin Elderoğlu, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Ferruh Başağa, Adnan Turani, Fethi Arda, Hasan Kaptan, Muammer Bakır vb.'dir. 1980'lerden sonra Batı ülkelerine paralel olarak kavramsal nitelikte resim çalışmaları da Türk resmine girer. Bedri Baykam, Mustafa Ata, Ergin İnan, Zekai Ormancı gibi ressamlar, bu tarzda çalışan ressamlardan bazılarıdır. Osmanlı'da II. Mehmet Dönemi'nde yabancı ressamlara yaptırılan portrelerden; şenliklerin, düğünlerin anlatıldığı minyatürlere var olan Türk resim sanatı, zamanla kendi evrimi içinde yoğrulmuştur. Çağdaşlaşma hareketlerinden payını alan resmimiz, her ne kadar asker kökenli olarak başlasa da gelişim süreci içinde sivilleşmiştir. Batı tarzında eserler verilmiş; birebir tuvale aktarılan yağlıboya manzara resimlerinden soyut resimlere kadar uzanan süreçte birçok önemli ressamın katkısı olmuştur. Günümüzde, resmimiz yolculuğuna hala devam etmekte ve yeni ressamlara ev sahipliği yapmaktadır. - Çağlar Erbek, Çağdaş Türk Resim Sanatı makalesi. - Erol Kılıç, Çağdaş Türk Resminin Panoraması, Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 1995. - Seyfi Başkan, Türk Resminde Modernite İle İlk Temas: 1940-1960, İdil Sanat ve Dil Dergisi, 2014. - Mehmet Ali Genç, D Grubu Ressamlarının Türk Resim Sanatının Gelişimine Olan Katkıları, İdil Sanat ve Dil Dergisi, 2012. - Resimlerin bir bölümü için: www. beyazart. com/sanatci


Kulağımda cennetten çıkma bir ses, gece zamanı kuşlarının şarkısını söylüyor gecenin tam ortasında. Sesi susturup, dışarıya kulak kesiliyorum, kuşların seslerini dinlemek için, cennet bu olmalı dedirten bir atmosfer, varoluşun güzelliğine minnet ediyorum. Büyük hayranı olduğum o cennetlik sesi kısa bir zaman önce canlı canlı dinleme şansına sahip oldum. Ölmüş de cennete gitmişim gibi bir andı ve asla gam yemezdim. Anna Maria van Giersbergen yani nam-ı değer Anneke %100 Studio'nun muhteşem akustiğinde muhteşem akustik bir performans sergiledi sevenlerine. Hollanda'nın melek sesli rock müzik ozanı Anneke uzun bir aradan sonra kariyerindeki 23. Albümü 'The Darkest Skies Are The Brightest' ile İstanbul, Ankara ve İzmir'de ülkemizdeki sevenleriyle buluştu. 2000'li yıllarda The Gathering grubunun vokali olarak dünya çapında ses getiren Anneke Van Giersbergen 2007 yılından beri solo ve ortak çalışmalarıyla Avrupa metal sahnesinin en üretken isimlerinden biri olarak ön plana çıkıyor. Besteci, gitarist ve piyanist olan Anneke'yi 1994-2007 yılları arasında The Gathering grubunun vokalisti ve bestecisi olarak tanıdık önce. İlk gençlik yıllarımızın melankolisine rehber olan ve atmosferik gotik metalin temsilcilerinden olan grup 1994 yılına kadar dört farklı vokalistle albüm kayıtları yaptıktan sonra Anneke'nin grupla ilk vocal çalışması olan Mandylion (1995) albümüyle metal dünyasını adeta sarstı. Sonraki albümler olan Nighttime Birds (1997), How To Measure A Planet? (1999), If Then Else (2000) ve Souvenirs (2003) yavaş yavaş tarzını gotik metalden çekerek daha karanlık alternatif rock çalışmaları üretmeye başlayan grup, 2004'te, iki gecede kaydedilen Sleepy Buildingsi bir yarı akustik anlı performans olarak piyasaya sürdü. Nisan 2006'da yayınlanan Home albümünün ardından 5 Haziran 2007 tarihinde, Anneke Agua de Annique adlı projeye yoğunlaşacağı açıklayarak grupla yollarını ayırdı. Bu ayrılık benim gibi pek çok The Gathering ve Anneke hayranını derinden üzdü. Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı. Bize Nighttime Birds, Saturnine, El Anor, Marooned, Amity, Strange Machines gibi efsane parçaların tadı damağımızda kalmıştı. The Gathering'den ayrıldıktan sonra önceleri Agua de Annique adını verdiği, günümüzde kendi adıyla devam ettiği solo kariyerine odaklanan cennet sesli şarkıcı Devin Townsend, Within Temptation, Anathema, Lawn, The Farmer Boys, Ayreon, Napalm Death, Novembers Doom ve Moonspell gibi isim ve projede vokal çalışmaları yaptı. 2010 yılında Rock'n Dark kapsamında Türkiye'de konser veren ve Hayko Cepkin'e Melekler şarkısında eşlik ederek gönüllerimizi bir kez daha fetheden Anneke, 2009 yılında Devin Townsend ile 2012 yılında Epicloud ve 2014 yılında Sky Blue'da işbirliği yaptı ve çoğu şarkıları seslendirdi. Arjen Anthony Lucassen'in projesi Ayreon tarafından Into the Electric Castle, 01011001 ve Theater Equation albümlerinde ana karakteri canlandıran Anneke 2014 yılında da, 2015 yılında yayımlanan The Diary başlıklı bir ilk albümü ve The Gentle Storm ile birlikte yeni bir grup oluşturdu. Atmosferik kadın vokal olarak ruhumuzda derin etkiler bırakan Hollanda'nın meleksi sesi, Anathema ile yaptığı düetlerle yürekleri daha da çok darmadağın etti. Lirik ve müzikal olarak akustik gitarlar, yaylılar, nefesli orkestra, perküsyon ve Anneke'nin hipnotik vokal armonileriyle bezeli büyüleyici şarkılarıyla kariyerinin en olgun kaydıyla ruhunu çırılçıplak ortaya koyan şarkıcı 'The Darkest Skies Are The Brightest' albümüyle 2022 yılında da yollarda olacak. Dinleyenler, yeniden dinlemek isteyenler, kaçırdım diye üzülenler turne takvimini takip etmeyi unutmasın ve cennetten bir an yaşama şansını kaçırmasın derim.


Fotoğrafçı ve tasarımcı Ceres Henry, sanatsal işlere imza atıyor. İlk olarak meseleye moda tasarımı okuyarak başlayan Ceres'in elbise ve çanta koleksiyonlarına, L'oreal Paris, Pynk Magazine, Lucky Magazine ve Her Source gibi dergilerde yer veriliyor. Bir yandan da kalbi fotoğrafçılık için atan Ceres, bir marka yaratmak için modaya, sanata ve fotoğrafçılığa olan sevgisini birleştirmeye karar veriyor. Çalışmaları Vogue Italia, Huffington Post ve çok sayıda moda yayını tarafından tanınıyor. Ceres'in bir sanatçı olarak hedefi ise başkalarını etkilemek, duyulmamış olanlara ve gözden kaçanlara ses vermek. Kendisini, sadece izleyicilerinin gözüne hitap eden fotoğraflarla değil, aynı zamanda görüntülenmesi rahatsız edici fotoğraflarla da anlatmak istiyor. Adam & Eve adlı serisinde ise portrelerini çiçek desenli vücut boyası ve taze çiçeklerle süslüyor. New York merkezli sanatçı, çekimden önce modellerini elle boyuyor, önceden seçtiği çiçeklerden ilham alıyor, daha sonra kompozisyonun içine üç boyutlu çiçekler de ekliyor. Sanatçı, çalışması ile Adem ve Havva hakkındaki olumsuz anlatılara ve klişelere karşı koymaya çalıştığını söylüyor. Bu çalışmanın önemi, Siyah ve Afrika diasporasını, hayran olunacak ve kutlanacak bir sanat eseri olarak vurgulamaktır. Yapabileceğini düşünen yapabilir ve yapamayacağını düşünen kişi yapamaz. Bu kaçınılmaz bir yasa.


Hayatın tüm gerçekliğini fotoğraflarına dahil eden bir fotoğrafçı Josef Koudelka. Çıplak ve cesurdur fotoğrafları. Umudun ve melankolinin ağır bastığı eserlerinde, epik bir dramanın sessiz eşdeğerliğini oluşturur. Savaşları, sürgünleri, dışlanmışları kadrajına dahil ettiği için fotoğrafları adeta bir kültür belgesi niteliğindedir. Sanatçı, özellikle farklı ülkeleri gezip çektiği çingene fotoğraflarıyla adından sıkça söz ettirdi. Bu fotoğraflar bütün kurguların ötesinde var olana dahildir, bu yüzdendir ki her fotoğraf içiresinde ayrı bir hikayeyi barındırır. Koudelka için 'insan ruhunu yakalayan kişi' demelerinin ardında; kuşkusuz ki doğal hayatın içinde yaşamlarını sürdüren çingene fotoğrafları vardı. Sürgün, ayrılma, umutsuzluk ve yabancılaşma eserlerinin ortak özelliği oldu. Koudelka aynı zamanda,1974 yılında uluslararası fotoğraf ajansı olan Magnum'un tek Çek asıllı üyesi olmuştur.


Asıl adı Lucy Schwob olan Claude Cahun, toplumsal cinsiyet ve cinsellik kavramlarını tartıştığı çalışmalarıyla tanındı. Sürreal tarzda eserler üreten Cahun, toplumsal cinsiyet kavramına karşı geldiği için her iki cinsiyet içinde kullanılan Claude ismini kullanmaya başladı. Claude Cahun, erkeklerin egemenliğindeki sürrealist grup içinde faal biçimde yer alan kadınlardan biri olmasına rağmen, uzun yıllar sanat çevrelerince göz ardı edildi. Uzun süre kendi bedenini fotoğraflayan sanatçı, kadın kimliği üzerine sorgulamalar, sanatsal ve politik göndermelerde bulundu. Paris'te bulunduğu dönemde Cahun, George Bataille ve Andre Breton'la birlikte Devrimci Yazarlar ve Sanatçılar Birliği'nin militan üyelerinden oldu ve Contre-Attaque adlı anti-faşist grubun kuruluşunda (1935) yer aldı. 1937 yılında sevgilisi Suzanne Malherbe ile Fransa'dan ayrılan Cahun, Britanya adası olan Jersey'e yerleşti. İkinci Dünya Savaşı sırasında Naziler Jersey bölgesini işgal ettikten sonra direnişe katıldı. 1944'te çift Nazilerce yakalandı ve tutuklanarak idama mahkum edildi. Cahun savaşın sona ermesiyle hapisten çıktı, ancak hapishane koşulları sağlığını olumsuz etkilemişti. Sanatçı, 1954 yılındı hayatını kaybetti. Cahun'un jersey adasında yaşadığı dönemde ürettiği otoportreleri ilk iki döneminden oldukça farklıdır. Ada hayatının getirmiş olduğu dış dünyadan kısmen izole yaşamı, sanatçıyı kendi iç dünyasına yönlendirmiştir. Kimi zaman erkek kıyafetleriyle gördüğümüz Claude Cahun, deneysel ve sürrealist tarzda ürettiği çalışmalarıyla toplumsal cinsiyet rollerini irdelemiştir.


Kitapla ilk tanıştığınız zamanlarda mutlaka bir Ayşegül kitabınız olmuştur. Kimi zaman karne hediyesi olarak, kimi zaman okumaya yeni geçerken, kimi zaman ise heyecanla biriktirdiğimiz gazete kuponları sayesinde Ayşegül kitabı edinmişsinizdir. Kitabın kapağını açtığınızda hayaller dünyasının içinde bulunacağımız denli özenli ve gerçekçi yapılmış çizimlerle karşılaşırdık. Ayşegül, çocukluk hatıralarımızda en sevdiğimiz ve en güvendiğimiz arkadaşımız olmuştu. Çünkü Ayşegül'ün yaşadığı maceralarla gerçek hayatta da karşılaşabiliyorduk ve bize çocuk dünyamızda gerçek bir arkadaş gibi rehber olabiliyordu. Ayşegül; resimli çocuk kitaplarıyla tanınan Belçikalı yazar Gilbert Delahaye ile Belçikalı illüstratör Marcel Marlier sayesinde çocuk edebiyatına kazandırılan bir karakter. Ayşegül'ün hikayeleri Casterman yayınevi tarafından 1954 yılında Fransızca olarak yayımlanmaya başlıyor ve 46 kitaptan oluşan bir dizi haline geliyor. Bizde ki adıyla Ayşegül olarak bilinen kitap serisinin adı orijinal baskılarında Martine olarak geçmektedir. Dünya üzerinde birçok ülkeye çevirisi yapılan kitaplar o ülkenin yaygın kullanılan kız çocuğu ismi ile basılmıştır. Martine, Debbie, Mary, Anita, Streffi, Christina gibi isimler bilinenler arasındandır. Baktığımız zaman Ayşegül ananelerimizden, babaannelerimizden bile büyük, fakat hiçbir zaman eskimeyen özellikte hikayelere sahip, bundan dolayı çocuk edebiyatının zamansız kitaplarından biridir diyebiliriz. Öyle ki gördüğünüz anda sizi 5-6 yaşlarınıza götürebilir. O, son görüşmemizde, Ayşegül'e yeni kitaplarında bilgisayar kullandırmayı istediğini, söylemişti. Sanırım, Ayşegül'e bir bilgisayar alamadan hepimize, Hoşça kalın!.. dedi. 2000 Yılında ülkemize TÜYAP Kitap Fuarına davetli olarak gelen Marcel Marlier; ülkemizi çok sevmiş ve okuyucularına kitapları imzalamak yerine tek tek resim yapmayı tercih etmiştir. Bu davranışı resimlerindeki sıcaklığın, samimiyetin, inceliğin nereden geldiğini hepimize göstermiştir. Kemal Bilbaşar ve Eray Canberk tarafından Türkçemize kazandırılan, 2011 yılından bu yana Yapıkredi yayınlarında basılmakta olan hikayeleri ciltli ve sticker versiyonlarını bulmak da mümkün. Ayşegül'ün yaşadığı maceralar bize; sorumluluk sahibi olmayı, hayvanları sevmeyi, doktora gittiğimizde korkmamayı, arkadaş edinmeyi, seyahat etmeyi, saygıyı ve sevgiyi, meslekleri ve hatta kek yapmayı bile öğretti.


Cumhuriyet'in ilanından sonra yaşanan en önemli gelişmelerden biri de, kadının sosyal yaşam içerisine dahil oluşudur. Kadınların yok sayıldığı, hiçleştirildiği, hatta çoğu meslek grubunda yer alamadığı bir dönemin ardından; fotoğraf eğitimi alıp, elinde makinesiyle hem Anadolu'yu hem de yurt dışında pek çok ülkeyi arşınlayan bir kadın Yıldız Moran. Onu önemli kılan en önemli özellik, fotoğraf alanında akademik eğitim alan ilk kadın sanatçı olmasıdır. Üstelik sadece eğitim almakla kalmamış, mesleğini profesyonel anlamda icra edebilmek adına, ünlü Fotoğraf sanatçısı John Vickers'ın öğrencisi olmuş; Cambridge'de ilk kişisel sergisini açmış ve İtalya, İspanya, Portekiz gibi ülkelerde çalışmalarına devam etmiştir. Nitekim bu başarılarına rağmen kadına yüklenen bakış açısı değişmiyordu. Tıpkı çoğu kadın yazarın erkeklerin gölgesinde tanıtılması gibi o da Özdemir Asaf'ın eşi olarak ön plana çıkarılıyordu. Tıpkı Milena'ya, Tomris'e ve pek çoklarına yaptıkları gibi sadece bir yazarın eşiydi o! Sanatçının açtığı sergiler yurtdışında büyük bir ilgi görse de kendi ülkesinde gereken değeri görmedi. Öyle ki hiçbir eseri satılmadı. Bir süre sonra maddi sıkıntılardan dolayı stüdyo çekimlerine başladı. Portre fotoğrafçılığında da ustalığını gösteren Moran; Yusuf Akçura, Muhsin Ertuğrul, Adalet Cimcoz, Peyami Sefa gibi değerli birçok sanatçının portrelerini fotoğrafladı. Yılbaşı kartları hazırlayıp sattı. Kartpostal basımı için gittiği bir matbaada ileride eşi olacak Özdemir Asaf ile tanıştı. Yaşamımı sürdürebilmek için para kazanmam gerekliydi. Yılbaşı kartları yapıp satmak, para kazanmamı sağlayabilir diye düşündüm. Anlaştığım matbaa çok kötü basmıştı kartlarımı. Tam umutsuzluğa düşmüşken, bir arkadaşım Özdemir Asaf'ı önerdi. 'Hem şairdir, hem de titiz ve güzel baskılar yapar' dedi. Kadınların yaşadığı sıkıntıların farkında olan sanatçı, belki de erkeklerin dahi cesaret edemediği kasabaları, köyleri gezerek onların ezilmişliklerini fotoğraflarına yansıttı. Işığı kullanmadaki ustalığı ve yarattığı derin kontrast ile şiirsel bir dil yarattı. Oldukça etkileyici fotoğraflar üreten Yıldız Moran'ın fotoğrafları, belli bir döneme tanıklık ettiği için bir fotoğrafın ötesinde belgesel niteliği taşır.


Ölüm, insanı kızdıracak ölçüde eşitlikçidir der Ernest Renan. Ölüm evrensel, doğal ve kaçınılmazdır. Varoluşla gelen ve en az yaşam kadar bize içkin bir olaydır. Bugünlerde geçmişten çok da farklı olmayan bir yaşam mücadelesine tanık oluyoruz. Dünyayı kasıp kavuran bir tür 21. yüzyıl vebasına karşı evlerimizde güvende kalmaya çalışıyoruz. Korkuyoruz ve endişe doluyuz. Çünkü bilinmezlik varlığın en ilksel zamanlarından beri bir tehdit ve korku unsuru olarak insanı etki altına almayı başarmıştır. Her ne kadar bugün bahsedeceğimiz konu okurlarımıza ilk başta tuhaf gelebilecek olsa da bizce 14. yüzyılın ölümle dansına dair birkaç noktaya değinmek gerekmektedir. Bugün bizim de yaşantımızın acı bir parçası haline geldiğinden ölümün geçmişte nasıl karşılandığını kaleme almak istedik. Danse Macabre'nin kavramsal olarak doğuşu, sonucunda Avrupa'nın üçte birinin yok olduğu 15. yüzyılın epidemisi veba ile paraleldir. Bütün farklılıkların, bütün ayrımların homojen bir bütün haline geldiği ve insanın ölümde birleştiğinin alegorik bir anlatımıdır. İnsanlar çektikleri acıların son bulmayışından ve bekledikleri kurtuluşun bir türlü gelmeyişinden, gerçek ve sonsuz huzurun ölümle geleceğini düşünmüş bu sebeple ölümü sevinç içinde dans ederek karşılamıştır. Ölümün varoluşa içkinliği yalnızca fresklerde, eski ilahilere ya da mezar taşlarında değil, edebiyatın öncül isimlerinin: Edgar Alan Poe/Kızıl Ölümün Maskesi, Shakespeare/Hamlet, Washington Irving/Başsız Süvari, Bram Stoker/Dracula vb. eserlerinde ve sinemanın da içinde kendine yer bulmuştur. Varoluşçu sinemanın en önemli isimlerinden olan İsveçli yönetmen Ingmar Bergman Yedinci Mühür'üyle ölümü adeta terminolojik bir başkalaşıma uğratarak soyut halden somuta indirgemiş ve onu insanlaştırmıştır. Böylelikle Bergman tam bir geçiş dönemi ürünü olan yapıtında kendi inanç sistemlerini sorgularken, ölüm gibi evrensel bir temayı merkeze koyarak ölüme sanatsal bir boyut kazandırmıştır. Kavramsal bir giriş yaptığımıza göre şimdi biraz Danse Macabre'nın detaylarından bahsedelim. Ölüm Dansı-Danse Macabre Op.40, senfonik bir şiir olarak 1874 yılında Fransız besteci Camille Saint-Saens tarafından bestelenmiştir. Senfonik şiirler görsellik üzerine kurulu orkestral formlardır, şöyle ki bir durum, bir olay ya da bir efsane üzerine okurda ve dinleyicide adeta anlatılanı yaşıyormuş gibi bir duygu uyandırmayı amaçlar. Katı orkestral kurallar yerine daha şiirsel ve romantik şekilde yazılırlar. Dahi besteci Saint-Saens'ıneseri de bu türde yazılmış en köklü eserlerden biri olurken kaynağını eski bir Fransız efsanesinden alır. Efsaneye göre her yıl Cadılar Bayramında gece çöktüğünde Ölüm dünyaya gelir ve tüm ölüleri mezarlıklarında diriltir. Ölüm dansının böylesine hayatın parçası olması yaşamla olan karşıtlığına rağmen her şeyin üzerinde bir bütünselliğin, varlığa içkin olduğuna dair çok önemli bir noktadır. Tüm hiyerarşileri kıran ölüm, ebedi eşitleyicidir. Belki de insanların buna ihtiyaç duymasının en büyük nedeni yaşamlarına bir veba gibi sinen korkuydu ve tek çareleri korkuyu bir şekilde alt etmekti. Bu sebeple onlar da ölüm gerçeğini dans ederek sevinçle karşıladı. Bugün ise gelişen tıp ile birlikte çeşitli hastalık ve epidemilere çare bulmak mümkün. 21. yüzyılda ölüm, artık gelişen tıpla büyüyen umut yüzünden olsa gerek, o kadar büyük bir sevinçle karşılanmıyor. Bu sebeple geçirdiğimiz bu zor günlerin biran evvel, tüm dünya için son bulmasını ve sağlıklı günlere kavuşmayı diliyoruz.


Kafka'nın babasıyla yaşadığı iletişimsizlik, kabul görülmeme durumu onda ne kadar travmatik bir duruma dönüşse de, babasına karşı beslediği hayranlık duygusu da aynı ölçüde yüksektir. Bir dönem nişanlı kaldığı Felice Baur'e babası ile ilgili çatışmayı anlatırken dahi hayranlığını dile getirir. Kafka'daki varoluşsal sorunsal bir hiçleşme üzerine kuruludur. Çocukluğunda yaşananlar ondaki bütün süreçlere ayna olsa da babanın getirdiği yabancılaştırma durumu onda bir var olamayışa da işaret eder. Kafka'nın babasıyla yaşadığı içsel savaş asla dışa dönük bir sese dönüşmemiştir. Öyle ki yazdığı mektupları dahi babasına göndermemiştir. Aralarında yaşanan çatışmayı adil olmayan bir savaşa benzeten Kafka; kendisini dışlanmış, ezilmiş, hor görülen bir böceğe dönüştürürken; babasını da kan emen bir böceğe dönüştürür. Kısacası 'Babaya Mektup'ta; baba figürünün toplumsal otorite üzerinden ataerkil bir güce nasıl dönüştüğünü ve bu baskılayıcı durumun bir çocuk üzerinden nasıl derin yaralar açtığına tanıklık ederiz.


Savaşların getirdiği yıkımlar ve sonrasında ortaya çıkan rejim biçimleri, pek çok ülkenin şekillenmesinde önemli role sahiptir.. Bu süreçte rejimlerin güçlülüğünü yansıtabilme adına; sanat, bir propaganda aracına dönüşmüştür. Özellikle 1920'lerin vaz geçilmez unsuru olan fotoğraf, afiş ve posterler başlıca propaganda biçimleri olarak çoğu zaman bir silahtan daha güçlü olmuştur. Arkady Shaikhet'te Rusya'da savaş sonrası şekillenen yeni rejimin yansımalarını yansıtarak, yeni bir dilin oluşumunu sağlamıştır. Sovyet fotoğrafçılığının kurucularından olan Arkady Shaikhet, yaratıcı deneyler yaratarak Rus insanını, yeni yaşam tarzını ve yeni kültürel gelişmeleri yansıtarak; formalist, gerçekçi dil yarattı. Shaikhet'in tarzı, tematik çeşitliliği, imajların duygusallığı ve kompozisyon teknikleri Sovyet fotoğrafçılığının yeni dalga akımı oldu. Ukranyalı fotoğrafçı Arkady Shaikhet, Bolşevik Devrimi'nin ardından Moskova'ya yerleşti. Onun yarattığı yeni dil, çağdaşları tarafından hemen fark edildi ve çalışmaları pek çok ünlü dergide yer aldı. Sovyet rejiminin inşa sürecine katkıda bulunmak için; işçileri, köylüleri ve öğrencileri kadrajına aldı. Özellikle çapraz kompozisyonu tercih eden Shaikhet, yeni dönemin dinamizmini yansıtma adına kızıl Ordu Yürüyüşü gibi pek çok seri gerçekleştirdi. Shaikhet'in fotoğrafları, hem 1920'lerin Moskova'sının değişen yüzünü hem de Sovyetler Birliği'nin yeni küresel konumu hakkında güçlü ifadeler içerir. Onun endüstriyel ve mimari formlarında görülen ışık ve karanlığın dar çerçevelenişi, keskin kontrastları yeni evrenin sembolleridir. Shaikhet'in bazı görüntüleri ve kompozisyonundaki keskinlik, Alman 'Yeni Nesnellik' hareketinde; Albert Renger-Patzsch'ın ve Bauhaus okulunun endüstriyel çalışmalarında görülen aynı estetik duyarlılığı gösterir.


Bill Brandt, savaş dönemi ve sonrası İngiltere yaşamını belgeselci tarzda yansıtmasıyla dönemin önemli fotoğrafçıları arasında yer aldı. II. Dünya savaşı sırasında yansıttığı karelerle, toplumcu-gerçekçi bir anlayış benimseyen Brandt; savaş sonrası toplumsal yapıdan soyutlamaya geçerek, sürrealist üslupla çalışmalar üretti. 1929 yılında ünlü fotoğraf sanatçısı Man Ray'ın Paris stüdyosunda çalışma imkanı bulan Brandt, 1931 yılında İngiltere'ye dönerek serbest foto muhabiri olarak çalışmaya başladı. Londra'da birkaç yıl geçirdikten sonra, kömür madencilerini fotoğraflamak için İngiltere'nin kuzeyine gitti. Sanatçı böylelikle, İngiliz toplumunun tüm katmanlarının günlük hayatını tasvir eden fotoğraf dizileri üretti. Bill Brandt 1950li yıllardan sonra nü çalışmalara yöneldi. Özellikle kadın bedeni üzerinden şekillenen serilerinde; psikolojik dramayı ret edici tavır dikkat çekicidir. Brandt'ın soyut kompozisyonlar eşliğinde ürettiği eserlerinde, keskin kontrastlar ve güçlü geometrik yapıyla etkileyici bir bütünlük göze çarpar. Gri-puslu atmosfer içerisinde çekilen şehir fotoğraflarında huzursuz bir hava hissedilir. Nitekim bu durum, savaş sonrası endüstrileşen bir şehrin kapitalizme giden yolcuğunu tasvir eder. Onun farklı çalışmalara ayrılan dönemsel yolcuğu, kuşkusuz değişen dünyanın girdabında bir tutunma çabasıdır.


Yirminci yüzyılın önemli portre fotoğrafçılarından olan Emil Otto Hoppe Almanya'da faşizmin yükselişine, uçsuz bucaksız yeni banliyölerin yaratılmasına ve insanların geleneksel yaşam biçimlerinden uzaklaştırılmasına tanıklık etti. Film yıldızlarını ve endüstri kaptanlarını, işçileri ve köylüleri fotoğrafladı ve en parlak döneminde Autobahn ve UFA film stüdyolarının doğuşunu yakaladı. 1920'lerde ve 30'larda Hoppe, Avrupa'nın farklı ülkelerine, aylarca süren sayısız yolculuk yaptı. Amerika, Hindistan ve Avustralya'ya kadar seyahat etti ve orada kaldığı süre boyunca kapsamlı çalışmalar üretti. İnsanlarla, manzaralarla, yerleşimlerle ve şehirlerle olduğu kadar endüstriyel yönlerle de ilgilendi. Örneğin, Güney Almanya'daki hidroelektrik santrallerini, Berlin yakınlarındaki yerüstü madenlerini, Ruhr bölgesindeki maden ocaklarını ve çelik fabrikalarını etkileyici yapıları ve dumanı tüten bacalarıyla belgeledi. Fabrikalara, atölyelere ve bireysel inşaatların ayrıntılarına, hatta işçilerin ve çalışanların portrelerini bile inceledi. Hoppe, demiryolları, limanlar ve rıhtımlar gibi endüstri için çok önemli olan altyapıları belgeledi; etkileyici fotoğraflarda sokaklar ve köprüler ile zeplinler ve uçaklar gibi makineler yer aldı. Üslubu itibariyle, güçlü karşıtlıklar, dinamik çekimler ve perspektiflerde kaymalarla modernist bir imge yarattı. Onun fotoğrafları değişen dünyanın endüstriyel bir yansıması oldu.