Sorunun sahibi gazeteci Emre Aköz. Müzeci, arkeolog ve ressam Osman Hamdi Bey'in Kaplumbağa Terbiyecisi tablosunun 5 trilyona (günümüzdeki karşılığıyla 5 milyona) satıldığı zamanlarda yazdığı bir makalenin başlığıymış. Soru sorulmuş ama üzerine pek fazla düşülmemiş. Fakat zamanı geldiğinde Osman Hamdi'nin torunu Edhem Eldem'in soruyu ele aldığını ve cevabını aradığını göreceğiz. Eldem, bulduğu bilgiler ışığında bir makale yazarak tablonun asıl ilham kaynağı hakkında bizleri aydınlatmış. Bu önemli meseleye gelmeden önce değinmemiz gereken mesele ise tablonun ismi. Açık artırmada açılış fiyatının pek üstünde bir fiyata satın alınmasından sonra yerli Mona Lisamız olan tablonun ismi bir hayli değişmiş. Paris'te bir sergide teşhir edilen tablonun ismi L'Homme aux tortues olarak geçmekteymiş. Yani tablonun ressamı ona Kaplumbağalı Adam ismini vermiş. 1912'de Ressamlar Cemiyeti Gazetesi'nde ise tablodan Kaplumbağa Mürebbisi olarak bahsedilmiş. Birkaç sene sonra Lucy Garnett kitabında aynı tabloyu The TortoiseCharmer olarak sunmuş. O günden bugüne de isim bu terim üzerinden günümüze ulaşmış ve Kaplumbağa Terbiyecisi olarak kalmasına sebep olmuş. Maalesef ki aynı isimlendirme sorunu Osman Hamdi'nin diğer tabloları için de hala geçerli. Mesela 1908'de yaptığı Silah Taciri tablosunun asıl adının Keskin Kılıç olduğu saptanmış. Görüldüğü üzere Osman Hamdi'nin pek çok tablosu kendi isminin dışına çıkarılmış. Anlıyoruz ki insanların kattıkları yorumlarla beraber bahsettiğimiz tablonun ismi değişerek bugünkü halini almış. Yani aslında Osman Hamdi sadece kaplumbağalı bir adamı resmederken ondan sonraki kişiler tabloya yeni bir boyut kazandırmışlar. Çünkü tablo için yapılan yorumlar terbiyeci baz alınarak yapılmış. Eldem de bu terbiyeci nedir, neyin nesidir diye yola çıkarak gerçek bilgilere ulaşmış. Eldem'in verdiği bilgileri sunmadan önce biraz da tablo ile ilgili yorumlara göz atmak gerektiğine inanıyorum. Bilindiği üzere Osman Hamdi Bey çağının ilerisinde, Batılı vizyonuna sahip bir Osmanlı vatandaşıydı. Osman Hamdi'nin bu aydın karakteri tablolarının yorumlanmasında etkili olmuştur. Kaplumbağa Terbiyecisi ile ilgili ilk yorumlar Osman Hamdi'nin müzeciliği zamanında çektiği sıkıntılar ile alakalı olmuştur. Eczacıbaşı Sanal Müzesi'nin açıklamasına göre; Lale Devri'nde Sadabad eğlencelerinde kaplumbağaların sırtlarına mumlar dikilerek serbest bırakıldıkları bilgisi verilir ve kaplumbağalarla bağ kurulur. Bunun yanında yönetici olan Osman Hamdi Bey'in mesai arkadaşlarına yönelik acımasız, ümitsiz bir hicvi olarak yorumlanır. Ayrıca tablo klasik oryantalist tablolarına rağmen bir hayli sadedir. Kaplumbağa terbiyecisinin düşünceli duruşu, sabır isteyen çok zor bir uğraş içinde olduğunu belli eder. Bu kalın kabuklu ve ağır kanlı mahlukları zor kullanarak terbiye etmek güç olduğundan, derviş ney üfleyerek ve nakkare çalarak kaplumbağaları eğitmeyi düşünmektedir. Osman Hamdi Bey'in kendisiyle özdeşleştirdiği kaplumbağa terbiyecisinin elindeki tek araç, tabloda müzik aletleriyle simgelenmiş olan sanattır. Osman Hamdi Bey, Arkeoloji Müzesi ile Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kuruluşu ve Asar-ı Atika Nizamnamesi'nin çıkarılması gibi girişimlerinde karşılaştığı güçlükleri ve toplumun değişmeye karşı olan direncini ima etmektedir. Kaplumbağa Terbiyecisi isimli tablosunda kendisini, içinde yaşadığı düzenin hayal kırıklığına uğrattığı bir eğitici olarak resmeder. Bu tabloda hafifçe eğilmiş, verdiği yaprakları yemekte olan öğrencilerini izlemektedir. Ne yazık ki Osman Hamdi'nin öğrencileri, çaldığı neyin sesini işitecek kulaklardan yoksundur; ayrıca boynundaki aletin darbelerini hissetmelerini önleyen sert kabukları vardır. Müzeye açık bir gönderme içermemesine karşın bu tablo, Osman Hamdi'nin Osmanlı toplumunda üstlendiği eğitimci rolüne alegorik bir gönderme işlevi görebilir. Osman Hamdi, eğitim araçlarına sahiptir ama öğrencileri onun talimatlarını algılayabilecek kapasiteden yoksundur. Osman Hamdi'nin mektubuna göre; 1869 yılında Edhem Paşa, Bağdat'ta görevde bulunan oğlu Osman Hamdi'ye Le Tour du Monde'un o seneye ait ilk cildini yollamış ve oğlu da bunu okumuştur. 1906 yılında ise Osman Hamdi, dergideki gravürü Osmanlı ortamına uyarlayarak bir tablo haline getirmiştir. Ve Osman Hamdi, gravürü adapte ederken işin esasını oluşturan terbiye meselesini tamamen ortadan kaldırmış, terbiyeciyi sıradan bir adama çevirmiştir. İşte tablonun gerçek ilham kaynağı bu gravürden ibarettir! Not: Yazı için Edhem Eldem'in 2009 tarihli Ressamlar, Kaplumbağalar, Tarihçiler... isimli makalesinden; bazı resimler için Arif Müfid Mansel arşivinden yararlanılmıştır. Görsellerin hakkı Sanat Karavanı'na aittir. İzinsiz kullanmayınız.


Füruğ. Aydınlık ve ışık anlamına geliyor. Nur ve parıltı. Fakat çağdaş İran şiirinin en güçlü sesi Füruğ Ferruhzad 32 yıllık kısa yaşamı boyunca adını taşıdığı aydınlığı asla hissedemeyen ve karanlıklarda boğulmaya mahkum edilmiş buruk bir ruh. Bu dünyada, kimselere yük olmayan o naif, aydınlık varlığına asla yer bulamamış ve kendini şiirde arayan bir göçebe. Bir yolcu, bir sırdaş, bir dost ve içi hüzün dolu bir boşluk. Acının vücut bulduğu kederli bir ruh, bir kadın, sen ve ben. Füruğ Ferruhzad için sadece, 32 yıllık bir yaşama şiirler sığdırmış bir şair demek çok sığ bir tanım olacaktır. Sanatçı, İran'ın en baskıcı döneminde muhalif ve aynı zamanda imgesel bir dil kullanmış, saygın çizgisini aşmayan varoluşuyla İran şiirine yepyeni ve yüreklere derinden dokunan bir soluk getirmiştir. Onun şiirinde varoluşun ağır yükü toplumun kadınlığa yüklediği karanlık anlamla bütünleşmiş ve hüzünlü bir imgelemin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Yaşamının ona kattığı acı tecrübelerin başında genç yaşta yaptığı, pişmanlıkla sonuçlanan evliliği ve hayatı boyunca özlemini duyduğu oğlunun yokluğu geliyordu. Füruğ daima son derece duyarlı ve çevresinde olup bitenlerin farkında bir kadındı. Bugün bile yüreklerimize işleyen o mükemmel dizelerin yazarı olan sanatçı belki de bu yüzden bu kadar hüzünlü ve kederli bir ruha sahipti. Rüzgar ağaçların yaprağına son kez süre tanıyor, Benim küçük gecemde viran olmanın korkusu var, Ben garipçe şu talihime bakıyorum, ümitsizliğe alıştım, Bugünkü İran'a dair bildiğimiz pek çok karanlık bilginin yanında doğunun bu gizemli toparlaklarında yetişen pek çok sanatçı Fars kültürünün unutulmaz dokusunu bizlere hissettirmektedir. Fürüğ bu önemli isimlerden yalnızca biridir. Onun eserlerindeki tutku ve yaşamın korkunçluğuna dair cesur isyanı sadece içinde bulunduğu coğrafya ile sınırlı kalmamış, pek çok sanatçı üzerinde derin izler bırakmıştır. Ey dost, ey kardeş, ey herkes! Edebiyatımızda ise Gülten Akın ve Nilgün Marmara'nın eserlerinde Füruğ'u anımsatan derinlikli bir anlatıma rastlamak mümkündür. Onlarda okuduğumuz evrensel temaların bu denli bireysele indirgenişi toplumun kadınlığa ve kadın olmaya atfettiği ağır yükten kaynaklanmaktadır. Varoluşlarıyla sınanan tüm bu kadınların en büyük ortak noktası ise paylaştıkları acıları bir büyüye dönüştürmeleridir. Ölüm her ne kadar nihai bir son gibi görünse de ne Füruğ ne de diğerleri hafızalarımızın kör noktalarında unutulmaya mahkum olacaktır. Umuyoruz ki kelimelerle bir dünyayı şekillendiren tüm bu ölümsüz kadınlar günün birinde hak ettikleri değeri bulacak ve kalemleriyle var olmaya devam edeceklerdir. -Soğuk Mevsimin Başlangıcına İnanalım -Rüzgar Bizi Götürecek -Pencere - Yalnızlık


Ev dışındaki her ortam güvensizken tabi ki sanat da kendini evlerin içindeki bu yaşama ayak uydurmaya ve yenilemeye evriliyor. İnsanlığı besleyen kadim bir dokunuş olan sanat; kalp atışını durdurmadıkça insanlığın da kalp atışlarını her zaman beslemeye devam ediyor. Yeni düzen yeni yollara, yeni yollarda bizleri yeni gelişimlere ayak uydurmaya gebe bırakıyor. Kopenhag'lı sanatçı Jacoba Niepoort Yeni Dünya düzeninde sanatı yeniden yorumlamaya ve onun merkezini değiştirmeyi hedefleyen projesi ile karşımıza çıkıyor. Kamusal alanların dışında çok yönlü sanat anlayışı ile birlikte, Covid-19'un da getirdiği yeni değişimle kendi ile benzer düşünceleri paylaşan sanatçıları bir araya getirerek Home MuralFest projesini sanat dünyasına sunuyor. Daha önceden kamusal alanlardaki çalışmalarını kendi evlerindeki ortamlara, duvarlara ya da pencerelere resmeden sanatçılar evlerini dünyaya, dünyayı da evlerine sığdırmayı başarıyorlar. Niepoort, sanatın geleneksel alanlardan çıkarılması için tasarlanmış kültürel bir platforma öncülük eden Miami merkezli bir sanatçı olan Axel Void ile bağlantı kurarak, dünyanın dört bir yanındaki 67 karantina sanatçısına oturma odalarındaki, stüdyolarındaki ve bahçe barakalarındaki boş duvarlara boyamaları için ilham veren, kolektif bir girişim olan Home MuralFest'in küratörlüğünü yapıyor. Her bir sanatçı, Nisan (2020) ayından itibaren eşzamanlı olarak çalışarak, pencerelerine mürekkeplenen tek renkli kuşlardan, canlı geometrik şekillere kadar uzanan eserler yarattı. Projenin baş mimarlarından olan Niepoort, Bu projeyle ilgili beni ilgilendiren, zaman ve mekandaki yeni beklenmedik bağlantılar, bu dijital dünyayı potansiyel olarak daha verimli bir şekilde kullanmak, büyümesine izin vermek, beklenmedikliğin ne olduğunu görmek diyor. Bu işbirliği, yeni yollar keşfederek uzaklıklara inat bir araya gelmeyi, sanatın evrenselliğine vurgu yaparak onu tüm insanlığın ortak duyumuna yönlendirdi. Covid-19'un getirdiği yalnızlığın ancak dayanışma ve paylaşmayla üstesinden gelinerek yenilebileceğinin de altı çizildi. Dünyanın dört bir yanından sanatçıları bir araya getiren Home MuralFest'in birbirinden etkileyici eserlerini sizler için bir araya getirdik.


Bergman'ın 1957 yılı yapımı olan Yaban Çilekleri, geçmiş ve gelecek gibi unsurların yoğun işlendiği, bilinçaltı çağrışımlarıyla ilerleyen bir yüzleşme filmidir. Mesleki kariyerinin zirvesinde olan Isak Borg, kendini insanlardan uzaklaştırmış, yalnız bir hayat sürmektedir. Fahri doktorasını almak için yolculuğa çıkacak olan profesör, bu yolculuk esnasında sürekli bir rüyanın içerisinde sanrılar geçirir. Bilinçaltı unsurlarının yoğun olarak işlendiği filmde, rüya sekanslarına sıkça yer verilmiştir. İlk sekansta dar, Sessiz bir sokakta yürüyen Borg'un karşısına büyük bir saatin asılı olduğu bir direkt çıkar ancak, saat üzerinde akrep ve yelkovan yoktur. Durmuş, artık tükenmiş bir zamanın habercisi olan saate, ölü bedenler, tabutlar eşlik eder. Kuşkusuz tabut sahnesi ve yüzü olmayan adam aynı zamanda gerçeküstü unsurların denendiği biçimsel bir tarzın da işaretidir. Bergman'ın ustalıkla kullandığı ışık bu sekansta üst seviyededir. Hegelci ve Hıristiyan yapı dünyasında yüceltilmiş olan ölüme karşı, Bergman'ın işleyişinde korku ve kaçış vardır. Borg'un yolcuğuna gelini Marianne de eşlik eder. Marianne'nin yolcuğa eşlik edişi, içsel hesaplaşmaları daha da gün yüzüne çıkarır. Yolculuk esnasında, Borg'un duygusuzluğunu, acımasızlığını, soğukluğunu, oğluyla olan iletişimsizliğini dile getirir. Borg, çocukluğunun geçtiği evin önünde durur ve yaban çileklerini görür. Bir imgelem olan yaban çilekleriyle Borg tekrar geçmişe dair yol alır. Görüntülerde sevdiği kadın, kardeşleri ve günlük yaşantılarıyla mutlu bir aile yaşantısı hakimdir. Ancak daha sonra Borg'un sevdiği kadının, abisi ile evlendiğini görürüz. Böylelikle Borg'un genel karakterine sinmiş olan soğukluk ve iletişimsizliğin temel nedeni gün yüzüne çıkmış olur. Bu durumdan kaçan, kabullenmeyen Borg gördüğü rüyayla birlikte, bu gerçeklikle yüzleşmek zorunda kalır. Yolculuğun ilerleyen kısımlarda Borg ve Marianne; Sara, Victor ve Anders adında üç gençle karşılaşırlar. İtalya'ya gidecek olan gençler, Borg'dan onları gidecekleri noktaya kadar götürmesini isterler ve yolculuk başka bir boyuta geçer. Victor ve Andres inanç ve inançsızlık üzerinden sorgulamalara başlar. Modern insana ve ona yüklenmiş inançsızlık ikileminde Bergman, Tanrı kavramını yine karşımıza çıkarır. Bence modern insan, yalnızca kendisine inanır ve biyolojik ölüme... Senin için din, ağrıyan organlar için afyon. Modern insan senin hayal ürünün, insan ölüme korkuyla bakar. Filmin sonuna doğru Borg annesini ziyaret eder ve rüyalarında karşısına çıkan saatle karşılaşır. Borg için kaçış hiçbir şekilde yoktur. Tekrar rüyaya dalar ve sevdiği kadın olan Sara'yı tekrar görür. Bir imge unsuru olan ayna, yüzleşme miti olarak karşımızda durur. Sara Borg'a aynaya bakmasını söyler, Borg bakmak istemez. Sara aynı söylemi tekrarlar ve Borg kendi yüzüyle yüzleşmek zorunda kalır. Proust var olan bir geçmişten bahsederken asıl olanın o geçmişten kurtulmak olduğunu söyler, ancak nasıl sorusunu da sorar. Bergman bu sorunun cevabını 'yüzleşme' olarak vermektedir. Yönetmen ne kadar geçmişe dair vurgular yapsa da asıl olan, filme sinen zamansızlıktır. Herhangi bir zamanı temsil etmeyen işlevsiz saat ve zaman üstü olan rüyalar bunun birer örneğidir. Modern insan üzerinden işlenen inançsızlık kavram ise; yalnız olma, tanrıdan soyutlanma olarak filmin atmosferine siner.


Yazın son demlerini yaşadığımız şu günlerde, bir deniz kenarında oturmuş ve ılık rüzgarı yüzümüze yemişçesine Sait Faik hikayelerini okumak büyük bir zevk verecektir. Sait Faik, edebiyatımızda sıcacık ve samimi hikayeleriyle yer edinmiştir. Bu tarz hikayelerden oluşan ve en bilinen eserlerinden biri de Lüzumsuz Adamdır diyebiliriz. Aldırmamazlık durumu hayattan bir şey beklememekle ilgilidir. Geleceği çok fazla kurgulamadan, anı doyasıya yaşamaktır. Fazla istemem. Keyifle yerim, keyifle içerim. Bu gençlik ondan. Hiçbir şeye aldırmam. Öncelikle, gündelik hayatın sıradanlığı içerisinde makineye dönüşmemiş insandır. Makineye dönüşmemiş insan her şeyi fazlasıyla hisseder. Hissetmek ister. Gördüğü her insanı, yaşanan her olayı ayrıntılarıyla çözümlemeye çalışır. Her çözümlemede şaşırır, hayret eder adeta bir çocuk edasındadır. Şöyle bir bakıyor, kendini şöyle bir tartıyor. Hayır, hayır! Hiçbir işe layık değil. Hakkı var insanların... O, dünyaya hayretle bakmaya doğmuştur. Hiçbir şey anlamadan şaşırmaya doğmuştur. Bir yere, bir şehre bağlı kalamaz. Adeta gezgindir. Bir yere bağlı kalmak insanın gözünü, gönlünü, fikrini, ufkunu daraltır bir zaman sonra. Farklı yerler görmek demek farklı bir sürü insanı tanımak demektir. Bir sürü olaya tanıklık etmektir. Gözlemlemektir. Farklı deneyimler kazanmaktır. Bir yere bağlı kalmamak insana iyi gelirdi belki de. Şehri bırakıp gitmeliydi. Nereye olursa olsun... Bu şehri bırakmalıydı. Dağlarda yatmalı, subaşlarında garipler gibi su içmeli, köylerden ekmek dilenmeli, şehirli görünce yol değiştirip koşa koşa kaçmalı, samanlıklarda yatmalı, dağlardan üzüm çalmalıydı. -Hiç dertlenir misin? -O da neye? Mala mülke önem vermez. Birikim yapmak için insanları kandırmaya çalışmaz. İnsan ilişkilerinde dürüstlüğü ön planda tutar. Belki de insanlar hakkında kötü planlar yapmak daha yorucudur? Oysa ki dürüst olursan yorulmazsın ve yaşar gidersin, hesapsızca. İnsanlar korkunç şeylerdi. Garip gözleri vardı. Sabah sabah damlıyorlar; nasıl kazık atacağız birisine diye fırıl fırıl, yalnız hamallarla çuvalların gezdiği sokaklarda dolaşıyorlardır. Bütün mesela bir yere mal yığmaktı. Bütün mesele ötekini kafese koymaktı. Lüzumsuz adam aslında insan olmanın tanımıdır. Nasıl bir insan olmalı? İşte bunun farkındadır. -Severim toprağı. Bu sessiz, mütevazı, sakin deli şeyi, dedi. Hayat bundadır işte. Biz canlı mıyız bunun yanında? Onun için bundan yapıldık derler. Hayır! Ne papazım, ne filozofum. İnsanım. Sait Faik'in lüzumsuzluk üzerine 14 farklı hikayeden oluşan Lüzumsuz Adam kitabını okuyup inceleyince, aklıma, Into the Wild filmi geldi. Filmin ana karakteri Christopher, şehir hayatının vahşiliğinden saf olan doğaya kaçmaya çalışmıştır. Ona atfedilen derecelerden, kariyerden ve paradan uzaklaşıp asıl olan hayatın peşine takılarak, insanın gerçek yaşamının içine girmiştir. Elbette ki her şeyi bir anda bırakıp gitmek kolay değil, büyük bir cesaret ister. Fakat Sait Faik der ki Kendi peşimi bile bıraktım. Her şeyi bırakamasak da bizi aşağı çeken ve üzen olayları, insanları geride bırakmak bir nebze olsun hayatımızı daha güzel kılacaktır.


Alejandro Jodorowsky'in sürreal dokunuşlarıyla mitsel bir atmosfere dönüşen 1970 yapımı El Topo ; tanrının, gücün, hırsın, iktidarın ve arayışın grotesk unsurlarla işlendiği bir film. Film, çölde siyahlar içinde at sırtında çıplak oğluyla tanrısını arayan El Topo'nun yolculuğuyla başlar. İlk başlarda klasik western imajıyla ilerleyen film, daha sonra epizotlara ayrılarak kendi içerisinde çeşitli metaforlar yaratır. El Topo yıkılmış köylerin, kasabaların içerisinden geçer. İnsanlar asılmış, kurşuna dizilmiş ve kutsal yerler dağıtılmıştır. Bu kısımlarda bilinçli bir şekilde şiddeti içerikli sahneler ön plandadır. El Topo bu olayların sorumlusunu arar ve kendisine albay diyen gücü-iktidarı simgeleyen kişiyle karşılaşır. Jodorowsky sinemasında ahlaki ve dini yozlaşmayı, iktidarı, ezeni ve ezileni ve de kapitalizmi grotesk unsurlarla yansıtarak farklı bir tarz benimser, hatta bazı sahneler birer kitsch unsuruna dönüşür. Çoğu sahnenin absürtlüğüne şaşırırken, görüntülerde ifade edilen sembolik mesajlar izleyiciyi ayrı bir sorgulamaya yöneltir. İnançsızlığın ve eril yapının tahakküm sürdüğü bu kısımda El Topo, albayın iktidarının bir simgesi olan cinsel organını keser, bir nevi onu iğdiş eder ve iktidarını yıkar. Burada El Topo kurtarıcı olarak tasvir edilir. Nitekim kendisine sorulan kimsin sorusuna da tanrıyım diye cevap verir. Bölgeden ayırılırken oğlunu Hristiyan rahiplere bırakır ve onunla gelmek isteyen bir kadını da yanına alarak bölgeden uzaklaşır. El Topo yanına aldığı kadınla ilerlerken suların aktığı bir yerde durur. Kadın suyu içmek ister, fakat su acı olduğundan dolayı içemez. Bu sahnede Hz. Musa'ya göndermelerin olduğu görülür. El Topo tıpkı Musa gibi bir ağaç dalıyla suya dokunur ve suyu tatlandırır. Kadına acı anlamına gelen, Tevrat'ta da olayın geçtiği yeri simgeleyen Marah adını verir. Film ilerledikçe dört farklı epizota ayrılır. El Topo yolunda ilerleyebilmek için dört farklı ustayı yenmek zorundadır. Farklı yetenekleri olan bu ustalar için dört peygamberin sembolik yansımaları olduğu da söylenir. Aklın ve kalbin iç çekişmesinin yaşandığı sahnelerde, El Topo mucizeler yaratmaya devam eder. Bazen hırsına yenik düşer, hileye başvurur. Acı çeker, çile çeker, bedeni örselenir yine de tanrıyı aramaktan vaz geçmez. Filmin dikkat çeken önemli bölümlerinden biri de mağara alegorisinin işlendiği kısımdır. Dünyadan izole olmuş bu mağarada uzuvları olmayanlar, cücüler, bedeni deforme olmuş, toplumun dışına itilmiş, kişiler bulunmaktadır. Mağaraya yakın bir bölgede ise bir kasaba mevcuttur. Kasabadakiler mağaradakilerin aksine; insanları köleleştiren, zevke düşkün, dini kendi çıkarları doğrultusunda kullanan, insani değerlerini yitirmiş kişilerdir. El Topo burada kurtarıcı İsa yönündedir. Mağaradakileri kurtarma adına her türlü şeyi yapar. Günlerce mağarayı delmek için uğraşır, taşlar taşır. Sonunda mağara delinir ve içerisindeki herkes çılgına dönmüş gibi kasabaya koşar. Bu koşuş yaşamlarının sonu olur. Kasabada ellerinde silahla bekleyen kişiler herkesi öldürür. El Topo gördükleri karşısında kahrolur, inancını yitirir. Sıktıkları kurşun bedenine işlemez, ama o kendisini bir Budist rahip gibi yere bırakarak bedenini ateşe verir. Kendini gerçekçi bir metafizikçi olarak tanımlayan Jodorowsky, çileci ve arınmacı düsturu El Topo ile açığa çıkarmıştır. Yönetmen bir taraftan ahlaki değerlerini yitirmiş, kapitalist, acımasız insanları bir taraftan da acı çeken, yoksul, ezilen kişileri grotesk unsurlarla El Topo bir araya getirip, postmodern dünyanın yarattığı derin uçuruma gönderme de bulunmuştur.


Dünya'daki ilk şato örnekleri, Orta Çağ Avrupası'nda, soyluları silahlı ayaklanmalara veya diğer saldırılara karşı korumak amacıyla inşa edilen konutlardı. 16. yüzyılın başlarına gelindiğinde, silahlar ve silahlanma geliştikçe, duvarlardan atılan yeni nesil güçlü silahlar üretildikçe ve kullanıldıkça, bu şatoların savunma işlevleri azalmaya başladı ve yetersiz kaldılar. Şatolar artık, soylu ailelerin gücünü sembolize eden yapılara dönüştüler. Yani bir statü sembolü oldular. Zaman geçtikçe de farklı amaçlarla kullanılmaya devam ettiler. Hükümet merkezi, mahkeme veya hapishane olarak kullanıldıkları da oldu, savaş zamanında, askeri kamp olarak kullanıldıkları da. Bugün, bu türden pek çok yapı müze olarak tarihi yapılara dönüştürülmüş durumda. Bu görkemli yapılar eski çağların kalıntıları olarak, Avrupa'nın pek çok farklı bölgesinde çoğunlukta olmakla birlikte, hala varlıklarını sürdürüyorlar. Hatta öyle etkileyiciler ki; aralarında 'Walt Disney' ve 'Dracula' animasyonlarına ilham kaynağı olanlar bile var. Bu hafta sizlerle, dünyanın dört bir yanından 5 görkemli şatoyu ve onların hikayelerini paylaşmak istiyorum. Belki siz de bu yaz bir çılgınlık yapıp şehrin sıcağından kaçarak, ilginç bir tatil deneyimi yaşamak istersiniz. 1866'da Avusturya-Prusya Savaşı'nda güçleri elinden alınan Bavyera Kralı II. Ludwig, kayıp krallığından dolayı inzivaya çekilmek için bir yer arayışındaymış ve 1868'de Hohenschwangau köyüne bakan pürüzlü bir tepe üzerinde bir şato inşa ettirme fikrini tasarlamış. Dramatik kuleleri ve süslü iç mekanlarıyla prototip bir romantik şato olan bu yapı, 1955 yılında açılan Disneyland'deki Uyuyan Güzel Şatosu ve 1950 animasyon filmindeki Cinderella Şatosu da dahil olmak üzere, birçok Disney animasyonuna ilham kaynağı olmuş. 1886 yılında Kral Ludwig II'nin ölümünden yedi hafta sonra ise şato halka açılmış. Utangaç kral, kamu hayatından çekilmek için bu şatoyu inşa etmişti şimdi ise çok sayıda insan bu özel sığınağı ziyarete geliyor. Bugün Neuschwanstein, Avrupa'daki tüm saray ve şatoların en popülerlerinden biri olarak görülüyor. Her yıl 1,4 milyon kişi masal kralının kalesini ziyaret ediyor. Ziyaretçi sayısı yaz aylarında yaklaşık 6.000'e ulaşıyor. Eilean Donan, İskoç dağlarındaki üç denizin kesiştiği bir gelgit adasında konumlanmış bir şato. Adını, yakınındaki bir adada şehit edilen 6. yüzyıldan kalma bir azizden almış. Kıyıdaki kale, ortaçağ kalesinin arketipine benzese de, günümüzde ayakta kalan binalar aslında 20. yüzyılın başlarında bir yeniden yapılanmanın sonucuymuş. 1719'da, Jacobite ayaklanmasında kısmen yıkılan yapı, 1911 yılında, Yarbay John Mac Rae-Gilstrap adayı satın alıp kaleyi eski ihtişamına kavuşturana dek, 200 yılın en iyi yapısı olarak tarihi eser olarak benimsenmiş. 20 yıl sonra müthiş bir işçilik ve emek ile 1932 yılında yeniden açılmış. Salzburg'un yaklaşık 40 kilometre güneyinde, Werfen kentinin üzerinde yer alan bu pitoresk Ortaçağ şatosu, yapılışından itibaren siyasi kargaşalarla dolu bir yapı olmuş. 1077'de, Salzburg Başpiskoposu Gebhard, Almanya'da yaklaşık yarım yüzyıllık bir iç savaşa yol açan kilise ve devlet arasındaki büyük bir ihtilaf olan yatırım anlaşmazlığı sırasında, bu şatoyu kendini korumak için inşa ettirmiş. 16. yüzyılın başlarında ülke köylü isyanları tarafından harap edilmiş. Çiftçiler ve köylüler kuşatmış, yağmalamış, kalenin büyük bölümlerini yakmışlar ve tahrip etmişler. Ayaklanmaların bastırılmasının ardından, Başpiskopos Matthaus Lang (1519-1540) yapının yanına birkaç kale daha eklemek istemiş. Hasar onarılmış ve küçük kalelere merdivenler dikilerek gözetleme kuleleri olarak kullanılmış. Salzburg'un sekülerleştirilmesinin ardından, 1803'ten kalma bu şato, Bavyera egemenliğine geçmiş ve terkedilmeye ve yıkılmaya mahkum bırakılmış. Kale daha sonra bir av üssü olarak kullanılmış. 1898'de Archduke Eugen kaleyi satın alıp, görkemli bir eve dönüştürmüş. 1931'de şatonun ana binası, tamamen yangınla yok edilmiş. Nazi yönetimi sırasında diğer kaleler bir askeri eğitim merkezi olarak kullanılmış ve 1945'ten 1987'ye kadar Salzburg'da polis okulu olarak kullanılmış. 1987'den bu yana da çevre surlar, turistik cazibe merkezi olarak ziyaretçilere açık. Hem ulusal bir hazine hem de UNESCO dünya mirası listesinde olan Himeji Kalesi, Japonya'nın 12 orijinal kalesinden biridir ve 17. yüzyılın başlarında, feodal dönemin Japon kale mimarisinden kalan en zarif örnek olarak biliniyor. Stratejik olarak Kyoto'ya giden yol üzerinde yer alan şato, hiçbir zaman herhangi bir savaşta kullanılmamış olsa da, yerel silahlara destek işlevi görmüş. Uçuş için hazırlanmış bir kuşa benzeyen, zarif tasarımıyla Beyaz Heron Kalesi adını taşıyan bu şato ahşap bir başyapıttır. Aynı zamanda bir Japon felsefesi olan 'insanlık ve doğa arasındaki uyum' kavramını içeriyor. Le Mont Saint-Michel, UNESCO dünya mirası listesinde Fransa'nın en görkemli yapılarından biri ve Batı dünyasının mimari harikası olarak kabul ediliyor. Adanın kalelerle kuvvetlendirilmiş bu ortaçağ kasabası, Orta Çağ'da ünlü bir hac bölgesi haline gelen Romanesk bir manastırın bulunduğu virajlı sokaklardan oluşuyor. Kalenin tarihine bakacak olursak birkaç önemli nokta gün yüzüne çıkıyor. Mesela, 'Yüz Yıl Savaşları'nda (1337-1453), Mont Saint-Michel'in stratejik savunmaları, kalenin İngilizler tarafından fethedilmesine izin vermemişler. Fransız Devrimi sırasında ise kale 1789'da ve Fransız İmparatorluğu döneminde devlet hapishanesi haline getirilmiş ve 1836'ya kadar açık kalmış. Hapishane olarak kullanılmaması için yazar ve şair Victor Hugo büyük çaba sarf etmiş, kampanyalar yürütmüş. Özellikle filmlerde sık sık karşımıza çıkan Mont Saint-Michel Şato'su, Yüzüklerin Efendisi'ndeki şehir 'Minas Tirith'in tasarımına da büyük ilham kaynağı olmuş.


İspanya iç savaşında kendini kurşunlara siper eden bir şair; aşka, doğaya, özgürlüğe tutkulu bir adam F. Garcia Lorca. Granada'da varlıklı bir ailede doğan Garcia Lorca, 27 kuşağının üyelerinin güçlü savunucuları arasında yer aldı. Her defasında, burjuva ahlak anlayışını eleştirerek, dönemin faşizan yönetimine kafa tutanlardan oldu. Lorca, şiirlerin yanı sıra, yazığı oyunlarla da halkçı bir tutum sergilemiş, toplumsal ayrılıkları, dayatılan sistemlerin insanları nasıl mutsuzlaştığı dair yazılar yazmıştır. Eleştirel yapısı nedeniyle, Faşist Franco döneminde sürekli hedef gösterilmişti. Eşcinsel olduğu duyulduktan sonra kilise Lorca'ya karşı net tutum sergilemiş, İsa'ya karşı eleştirileri yüzünden de adeta ölümüne ferman çıkartılmıştı. İspanyol kültüründen uzaklaşmayarak çağdaşlaşmayı savunan Garcia Lorca, ayı zamanda bir çingene aşığıydı. Besteci kimliğini gitarıyla bütünleştirip Flamenko'ya dair en güzel sözleri söyledi. Bize düş kurmayı, düş kurup, peşinde koşmayı öğrettiniz! Ressam Salvador Dali ve yönetmen Luis Bunuel ile yakın arkadaş olan Lorca'nın Salvador Dali'ye aşık olduğu, hatta bir dönem birlikte oldukları söylendi. Ancak hiçbir zaman doğrulanamadı. İç savaş, son dönemlerde şiddetini gittikçe arttırmıştı. Franco, kendisine karşıt olan pek çok kişiyi infaz ettirmişti. Lorca ise hiçbir zaman infaz edileceğini düşünmüyordu. Ancak olaylar hiçte istenildiği gibi gitmedi ve Lorca 38 yaşında bir Ağustos sabahı kurşuna dizilip infaz edildi. Söylentilere göre infaz emrini verdiren şey ise, İspanyol Sivil Muhafız Baladı adlı şiiriydi. Çağdaş İspanyol şiirinin en önemli temsilcisi Olan F. Garca Lorca'nın ölüm haberinden sonra, pek çok yerde yürüyüş ve eylemler gerçekleşti. Türkiye'ye de ise, Turgut Uyar Lorca'yı daima hatırlatacak dizeler yazdı. Lorca'nın Roma'ya Doğru Haykırış adlı şiiri; sitemi, aşkı, özlemi, sisteme dair eleştirisini kısacası şairin hayatına dair pek çok şeyi barındırır. Bu şiiri son kısma saklamak, işte bundan ötürüdür.


Kitaplar okuruz ve bazı kitaplarda kendimizi buluruz. Sanırım kitaplar bize; sanki kaburgamızın içinde yanan meşalenin ''niye yandığı'', ''neye benzediği'' ve ''neden yandığı'' gibi sorgularımıza teşhis getirir. Bazı pasajlarda kendimizi buluruz ve ''evet! evet! bu işte! buydu!'' dediğimiz olur. Sanki uzun zamandır yerin altında umudun sembolü güneşi görmek için, kayalara kazmamızı vuruyormuşuz da ulaşmışız gibi oluruz. Aydınlıkta ne yapacağımız ise bize kalmıştır. Önemli olan da teşhisi koymak değil midir zaten? Yani problemi anlamadan, çözümden bahsetmek hangi işte vardır? Teşhisiniz konulmuştur. Reçete ise; iç dünyanızdaki cerrahın elindedir. Sabahattin Ali, bu teşhislerden birini 1933 yılında ''Kırlangıçlar'' adlı öyküsü ile koydu. Bazen kendimizi toplumda yalnız hissettiğimiz olur. Zaman zaman bu his öylesine şiddetini arttırır ki insan kendini uçsuz bucaksız bir çölde, yalnız başına sanır. Bu yalnızlığı ise yine kendini uçsuz bucaksız bir çölde, yalnız başına kaldığını sanan bir başkasıyla karşılaşana kadar sürdürür. Sabahattin Ali, henüz başkasıyla karşılaşmayan insana ''başkasının varlığını'' hatırlatır. İlkbahardı, söğüdün dalına dişi bir kırlangıç ve karşı dalına da bir erkek kırlangıç kondu. Çok geçmeden aralarında muhabbet başladı. Havadan sudan konuşuyorlardı. Bir süre sonra dişi kırlangıç sordu: ''Siz neden çalışmıyorsunuz? Erkek derin bir nefes aldı, aşağı doğru bakarak ''Bakınız şunlara... Durmak bilmeden çalışıyorlar ve hep çok daha fazlası için hırslanıyorlar. Onlara neden bu kadar çok çalıştıklarını sormak istediğim oldu. Beni şiddetle karşılayarak uzaklaştırdılar. Sonrası; yalnızlık... Uçuyorlar ama yanından geçtikleri ağaçların bile farkında değiller. Yarın ölseler ve biri sorsa: 'Dünyada neler gördünüz?' dese. 'Koşmaktan görmeye vaktimiz olmadı' derler. Dişi kırlangıcın gözleri buğulandı, sanki yıllar önce kaybettiği tinini bulmuş gibiydi: ''Tıpkı benim gibi düşünüyorsunuz'' dedi. Erkek kırlangıç: ''Doğru değil mi ama yaşadığımızın farkına varmayacak olduktan sonra ne diye yaşıyoruz?'' dedi. Sanki birbirlerini yıllardır arıyorlar gibi kaynaşmışlardı. Öyle durumdalardı ki; kırlangıçlarda kitap yazmak adet olsaydı, bunların yazdıkları kitap üniversitelerde okutulurdu. Günler geçti, onlar bir günü es geçmedi. Sürekli buluşuyorlardı... İkisinin de içini ''ayrılık korkusu'' kaplamaya başlamış ama dile getiremiyorlardı. Bir yuva kurmak istiyordu ikisi de ancak diğerleri gibi olmaktan korkuyorlardı. Zaten sonbahar gelmişti ve yuva kurmak için geç kalmışlardı. Tepelerinden birçok kırlangıç geçti. Sıcak yerlere dönüyorlardı. Ayrıldılar... Ve bir daha birbirlerini görmediler. Fakat ikisi de; ne o söğüdü, ne de o söğüdün dallarını hiç unutmadılar. Ve böyle bir yaz geçirmeyen diğerlerine tepeden baktılar. Belki de ''yalnızlık'' insanoğlunun olumsuz kodladığı ama hayatın bir olağanı. Belki de yalnızlık; insanın bazı zamanlar ihtiyacıdır, ''tepeden bakabilmek için''. Belki de benim iç dünyamdaki cerrah, Sabahattin Ali'nin bu teşhisine böyle bir reçete yazıyor. Siz de sağlığınız için kitaplardan ayrı kalmayın.


Bana soracak olursanız, bende bu tarz duyguları yaşatan ve çoğaltan, yeri hiç değişmeyecek olan o müzik adamı, insanın duygu durum değişimlerini, yaratımlarında eşsiz bir şekilde ifade etmiş olan, İtalyan besteci, keman virtüöz ve rahip Antonio Vivaldi'den başkası değil! 'Dört Mevsim'in yüce temsili, enstrümanları notalarla dans ettiren muazzam sanatçı! İtalyan Barok müziğini konçertolarına taşıyan bir deha o! Öyle ki; yaşamı boyunca beş yüzün üzerinde konçerto düzenleyen Vivaldi, konçertonun babası lakabıyla anılıyordu. Antonio Lucio Vivaldi 4 Mart 1678'de, romantik şehir Venedik'te doğdu. İlk müzik eğitimini, St. Marc Kilisesi orkestrasındaki keman virtüözü olan babasından aldı. 1693'te Venedik'te bulunan bir rahip okuluna girdi ve 1703 yılında da kilisede papazlık görevine atandı. Kızıl saçlarından dolayı uzun süre onu 'Kızıl Papaz' adıyla çağırdılar. Ardından astım hastalığı ortaya çıktı fakat bu, çevresi tarafından 'dini görevinden ayrılması için gösterilen bir bahane' olarak görüldü. Vivaldi buna aldırış etmedi. Açıkçası, belki de o zamanlarda rahiplik eğitimi, fakir bir aileden gelen bir çocuğun ücretsiz eğitim almabilmesi için bir yol olarak düşünülüyordu, bu seçim de kendi isteği dışında gelişmişti. Kısacası küçük Antonio'nun zaten başka bir seçeneği yoktu. 1703 yılından itibaren Venedikte'ki sayılı kurumlardan biri olan 'Pio Ospedale della Pieta' da keman öğretmeni olarak çalışmaya başladı. Buradaki görevi yetim ya da engelli kızlara keman çalmayı öğretmek ve onlara konserlerde seslendirmeleri için her ay iki konçerto yazmaktı. Keman öğretmeni olduğu bu kurumda üstün icra yeteneğine sahip bir koro ve orkestra kurdu. Bir yetimhane olarak adlandırılsa da, Ospedale, aslında asilzadelerin kız çocuklarına ve yine o asilzadelerin metresleriyle olan birçok özel işlerine de ev sahipliği yapıyordu. Bu nedenle, Vivaldi bu anonim babalar tarafından iyi karşılanıyordu. Genç bayanlar orada iyi bir şekilde bakılıyorlardı ve müzikal standartlar Venedik'tekilerin en iyileri arasındaydı. Ospedale korosu ve orkestrası artık çok iyi tanınıyordu. Vivaldi koro için konçertolar, kantatlar ve kutsal müzik eserleri yazmaya devam ediyordu. 1704'te 'viola all'inglese' öğretmeni pozisyonu keman eğitmeni olan görevine ek olarak geldi. 1705 yılında eserlerinin ilk koleksiyonu, Raccolta yayınlandı. 1709 yılına kadar aynı kurumda öğretmenlik yapmaya devam etti. Yönetimindeki toplulukla kendi eserlerini seslendirerek ülkeleri dolaşması, görevini ihmal etmesi, bir papaz için fazla dünyevi bir yaşam sürmesi birtakım eleştiriler aldı. 1709 yılında bu görevinden ayrılmak zorunda kaldı. 1709'da Op.2 keman sonatını Danimarka Kralı IV. Frederik'e ithaf eden Vivaldi, bu sıralarda konçerto yazma çalışmalarına başladı. Hollandalı yayıncı Estienne Roger, Vivaldi'nin 12 konçertodan oluşan L'estro Harmonico adli eserini yayımladı. Bu dönemin en etkili müzik yayını oldu. Almanya dışına hiç çıkmayan Bach'in müziğinin İtalyan yanının oluşmasında da bunun büyük ve önemli bir yeri var. Okuldan ayrıldıktan sonra bir yıl kadar bir opera tiyatrosu olan 'Teatro Sant 'Angelo' için serbest müzisyen olarak çalıştı. Verdiği bir yıl aradan sonra, Ospedale tarafından 1711'de oybirliği ile geri çağrıldı. 1713 yılında enstitünün müzikal faaliyetlerinden sorumlu oldu ve 1716'da 'maestro de 'konserei'ye görevine terfi etti. Ospedale'deki görevi sırasında, yani altı yıllık süre zarfında Vivaldi besteci kimliğiyle dikkat çekmeye başladı. Birçok eserini bu dönemde yazdı. 1714'te Vivaldi'nin konçertolarını duyan Quantz, Albinoni ile birlikte Vivaldi'ye konçertoda reform yapmaları için ödenek bağışladı. 1716 yılında Vivaldi tiyatro sahnelerinde sergilenecek operalar için aryalar yazmaya ağırlık verdi. Bu operalardaki karakterler kız erkek fark etmeksizin, Opsedale'deki kız yetimler tarafından canlandırılıyorlardı. Öyle ki; O'nun bu modern opera tarzı Benedetto Marcello gibi daha muhafazakar müzisyenler tarafından kabul edilmedi. Marcello hem yargıç ve hem de amatör bir müzisyendi. Vivaldi'ye ve onun modern opera tarzına bir karşıt görüş hareketi olarak da 'üzerinde IL teatro alla moda' yazan broşür bastırdı. Kapakta Vivaldi'nin keman çaldığı bir karikatürü de vardı. Vivaldi 1717'nin sonlarına doğru Mentua'ya taşındı ve orada prens Philip'in önderliğindeki oda orkestrasının şefliğini yapmaya başladı. Operalar, kantatlar ve konser müzikleri yazdı. İki, üç yıllık süre zarfında yazdığı operalardan biri de Armida ve Tito Manlio' idi. 1721'de Roma'ya taşındı. Operalarındaki yeni stilini tanıttı ve Papa Benedict XIII onu çalması için yanına davet etti. 1723 ile 1724'te Roma'daki karnaval mevsimi için üç opera yazdı. Yine 1723'te Vivaldi, Pieta'nın yöneticileriyle ayda iki konçerto besteleme konusunda anlaştı. Vivaldi, Mantua'da tanıştığı tanınmış genç şarkıcı Anna Giraud ile 1725'te Venedik'e geri döndü. 1725'te yazdığı eseri Op. 8, 'Il cimento dell'armonico e dell'inventione' ile ünü daha da yayıldı. Bu yıllarda opera sanatçısı Anna Giraud ile ilişkisi başladı. Onunla birlikte kız kardeşi Paolina'ya taşındı. Dört opera daha yazdı. Bu dönemde, 1717-1725 yılları arasında Vivaldi, müzikteki doğal sahneleri tasvir eden dört keman konçertosu yazdı. Meşhur 'Dört Mevsim' operası işte bu yıllara yazılmaya başlandı. 1737'de Ferrara'nın yöneticileriyle Vivaldi arasında sergilenecek operaların seçimi konusunda çıkan anlaşmazlık Vivaldi'nin işinden olmasına yol açtı. Bu olayın ardından Vivaldi, Amsterdam'a yerleşti. 1741'de Graz'da Anna'yı dinlemek için Avusturya'ya yaptığı yolculuğu sırasında Viyana'da konakladığı bir evde öldü. Aynı gün kimsesizler mezarlığına gömüldü. Johann Sebastian Bach, Vivaldi'nin keman konçertolarından birçoğunu başka çalgılar için düzenlemiştir. Dinsel bir kurumda çalışmasına karşın, dinsel içerikli eserlerinin sayısı çok azdır. Eserleriyle Bach, Handel, Tartini gibi barok çağın öteki önde gelen bestecilerini etkilemiştir. Vivaldi herkesin sandığı gibi sadece keman ve orkestra eserleri yazmadı. Farklı enstrümanlardan yararlanmayı hep çok sevdi. Hiç kimse viyolonselden solo enstrüman olarak onun yararlandığı kadar yararlanmadı. Fransız Barok müziğinde nefesli çalgılar ağırlıktayken, onun müziğinde yaylı çalgılar önem kazandı. 230 keman konçertosunun yanında, flüt, obua, çello, viyola, mandolin konçertoları da var. Klasik müzikle ilgisi olmayanların bile bildiği Dört Mevsim Konçertosu en sevilen eseridir. Vivaldi'nin bu eseri uzun yıllar sonra Beethoven'a da ilham kaynağı olmuş ve Pastoral Senfoni bu şekilde ortaya çıkmıştır. Sanatçının, 94 opera eserinden, 50 tanesi günümüze ulaşabilmiş durumdadır. Müzik dünyasında bugüne kadar en çok viyolonseli solo bir enstrüman olarak Vivaldi'nin kullandığı söyleniyor. Yaylı çalgılara ayrı bir önem ve değer veren usta sanatçının hem flüt konçertoları, hem keman konçertoları, hem obua konçertoları, hem mandolin konçertoları hem de viyola konçertoları bulunuyor. Antonio Vivaldi, barok müziği hiç sevmeyen kişiler tarafından bile yoğun beğeni ile karşılanmıştır. Bazı insanlar için Vivaldi denince akan sular durur, bazıları ise kendini sürekli bir tartışmanın içinde bulur. Bu genellikle klasik batı müziğiyle ilgilenen ve ilgilenmeyen kişileri ortaya çıkarır aslında. Klasik batı müziğiyle yakından ilgilenen, bu konuda entelektüel bir birikime sahip olan kişiler genelde Vivaldi'ye övgüler yağdıran taraf değillerdir. Vivaldi onlara göre, her türü dinleyen insanların tarzıdır. Bu tartışmanın ana nedenini, Vivaldi'nin her eserinin birbirinin kopyası olacak kadar yakın oluşudur. Bu tabii ki, sanatçının kendine has bir stili var, kendi müziğini yaratmış diyenler kadar çünkü başka bir şey becerememiş diyenleri de haklı çıkarabilecek bir tartışma konusudur. Bu biraz da müziği nereden gördüğümüz ve ona hangi açıdan bakabildiğimiz ile alakalıdır kanımca. Fakat bir gerçek var ki; Vivaldi'nin müziği ilk defa dinlendiği zaman tüm zamanların en güzel müziği gibi gelir kulağa. Bu denli de evrensel ve birleştirici bir yapısı vardır onun. Biz de onun bu güzel eserlerini, sevgi, minnet ve saygılarımızla anıyoruz. İyi ki, 21. yüz yılda da yaratımlarını dinleyebiliyoruz ve ruhumuzu doyurabiliyoruz!


İster her şeye sahip olmayı dileyin, ister hiçbir şey istemeyin, siz de, ne denli küçük olursa olsun, bir iyi niyet belirtisinin değerini bilin. Adına yaşama kavgası denen kavgayı, karnımızı doyurmak ve sevebilmek uğruna olduğu kadar, içimizdeki kitleyi öldürmek uğruna da veririz. Kimi koşullar altında bu kitle, bireyi bencillikten tümüyle uzak, dahası kendi yararlarına aykırı davranışlara dek götürebilir. İnsanlık bir kavram olarak bulunmazdan ve sulandırılmadan önce, kitle olarak vardı. Bu kitle vahşi, coşkun, kocaman ve sımsıcak bir hayvan gibi hepimizin içinde, anasal etkilerin uzanabileceğinden çok, çok daha derinlere bir anafor gibi kaynar. Kitle, yaşına karşın, dünyanın en genç hayvanı, en öz yaratığı, ereği ve geleceğidir. Onun üzerine hiçbir bilgimiz yok; hala birer birey olduğumuz varsayımıyla yaşamaktayız. Kimi zaman kitle, gök gürültülerinden örülü bir fırtına, içinde her damlanın yaşadığı ve aynı şeyi istediği coşkun bir okyanus gibi saldırır üzerimize. Bu saldırının hemen ardından parçalanıp gitme alışkanlığını henüz koruduğu için, fırtına geçince yine biz olarak, zavallı ve bırakılmış şeytancıklar olarak kalırız. Bir zamanlar, bu denli çok, bu denli büyük ve bu denli bütün olduğumuzu anılarımıza sığdıramayız bir türlü. İş bu noktaya vardığında, aklın boyunduruğunda yaşayanlar, sorunu hastalık sözcüğüyle açıklarlar, alçakgönüllülüğün bayraktarlığını yapmak isteyen ise yanılgısının gerçeğe ne denli yaklaştığının bilincine varmaksızın, havayı insanın içindeki hayvan diyerek yumuşatır. Kitle ise bu arada yeni saldırı için hazırlanır. Elias Canetti, Körleşme, Sel Yayıncılık, İstanbul 2015, s.500-501.


Sanatçı, söz konusu serisinin; onları korumaya yemin eden polisler tarafından sürekli öldürülen siyahi insanların fotoğraflarına ve videolarına karşı bir cevap niteliğini taşıdığını ifade ediyor. Çalışmasında; arkadaşları, aile üyeleri ve dansçılar model olarak yer alıyorlar. Eserinin adı ise Igbo mirasından gelen bir fikir ile ortaya çıkıyor. Hepimizin bireysel ruhları, güneşin sonsuz özünün sadece bir ışınıdır. sözüyle bu fikrin dayandığı kültürü açıklıyor. Görünürdeki spektrumu aşarak, siyahi bedenlerin özgür olduğu; ırkçılık, cinsiyetçilik, homofobi ve transfobi yapılarımızın ötesindeki dünyayı aydınlatmak için çalışıyorum. diyor. Owunna, kendi beden fotoğrafları ile projeye dahil olan halkından ve modellerden gelen yanıtların ise oldukça güçlü olduğunu söylüyor. Modellerden biri olan Emem, gözyaşları içinde, fotoğraflarına bakarak, bedenini yıldızlarla bezenmiş olarak görmeyi hayal ettiğini ve bu fotoğrafların hayallerinin bile ötesine geçtiğini söyledi. Ayrıca bazıları da Her siyahi, kendini bu şekilde görmeyi hak ediyor. dediler. Sanatçının sergisini gezen yaşlı bir siyahi kadın ise: Bütün hayatım boyunca bedenimden nefret ettim, fakat bir süreliğine bu fotoğraf beni iyi hissettirdi. demiş. Siyahi bedenlerin sanatsal bir perspektifle buluştuğu çalışmaların daha fazlasını görmek için, sanatçının Twitter ve Instagram hesaplarını takip edebilirsiniz.


Kışın tüm soğuğu ve kasvetinin içinde Asla yalnız yürümeyeceksin, bana küçük gün ışığı de dizeleriyle Ghost, yeni albümünün müjdesini veriyor. Grup, Mart ayında piyasaya süreceği yeni albümü IMPERAdan Call Me Little Sunshine parçasıyla müzik listelerinde yerini alıyor. Ortaçağ'da, uzak diyarlarda, kasvetli ve soğuk bir katedralin mum ışıklarının gölgeleri duvarlarda gizemli dansını yaparken siyah cüppesiyle karanlık bir ruh beliriyor mabette ve başlıyor en okült şarkısını söylemeye. Bir şarkı dinliyorum sonra bir bakıyorum ki yolum yine kuzeyin diyarlarına İsveç'e doğru düşüyor. Ben ne kadar yaz insanıyım, güneşin kızıyım desem de İskandinavya'nın soğuk, karanlık, melankolik havası beni kendine çekiyor. Özellikle karanlığın mistik ve gizemli yönüne odaklanan müzikler her zaman favorim. Bana bu duyguyu yaşatan gruplardan biri de Ghost. Daha ilk dinlediğim anda ruhuma karanlığı adeta nakşediyor. Hem müzikal açıdan hem de sahne şovları ve kliplerindeki ambiyanslardan dolayı genellikle Black Sabbath, King Diamond, Mercyful Fate gibi sanatçılara benzetilen, sahnedeki aykırı duruşları ile tanınan grupta; siyah cüppeler ve boynuzlu ağızsız maskeler takan 5 adam ve kafatası makyajı ile şeytani bir anti-papa figürü şeklinde giyinen vokalist çıkıyor karşımıza. Grup üyeleri gerçek kimliklerini saklı tutarken vokalist Cardinal Copia, diğer üyeleri de doğadaki elementlerden ilham alan isimleriyle Nameless Ghouls olarak anılıyorlar. Kimlikleri hakkındaki sorulan soruya da Eğer nasıl göründüğümüz sizin için bu kadar önemliyse demek ki bütün olayı kaçırmışsınızdır. Bizler özel hayatlarımız ile değil müziğimizle gündemde olmak istiyoruz. şeklinde cevap veriyorlar. Korku öğesi heavy metal ve rock müziğin en iyi temsilcilerinden biri olan ve 2008 yılında Linköping'de kurulan İsveçli heavy metal müzik grubu Ghost, 2010 yılında 3 parçalık demo ile birlikte Elizabeth isimli plak ve çıkış albümleri olan Opus Eponymous'u yayımlar. Gitarlardaki esrarengiz havası, iliklere kadar ürperten bir klavye ve Şeytan'a yazılmış methiyelerle dolu şarkı sözleri albümü kültler arasına sokar. Albüm İsveç'in Grammy ödüllerine aday gösterilerek olumlu tepkiler alır ve grubun popülerliği artırır. İkinci albümlerini, 2013 yılında Infestissumam adıyla yayımlayan grup İsveç listelerinde söz konusu albüm ile ilk sırada yer alır ve En İyi Hard Rock/Metal kategorisinde İsveçli Grammy ödülünü kazanır. Karanlık bir müziği bu kadar sade ve sakin bir biçimde icra eden grup, Nisan 2011'de, gotik metal grubu Paradise Lost'un Draconian Times MMXI turu kapsamında desteklenir. 11 Haziran'da ise Download Festivali'nde Phil Anselmo ana sahnede performansını sergilerken 3 Ghost üyesini sahneye çağırır ve Bury In My Smoke şarkısını Bury In Me Ghost olarak değiştirir. Şarkıya, Ghost'tan 2 gitarist ve baterist eşlik ederken; Phil Anselmo ayrıca Ghost baskılı tişört giyer. Yaptıkları karanlık müziği bir o kadar naif ve sanatsal bir kılıfa büründürmeyi başaran grubun kadife sesli vokalisti Papa Emeritus'un konserlerde elleri ile yaptığı koreografiler ayrı bir hava katar müzik sahnesine. Metal müzik dünyası daha ilk albümüyle Papa Emeritus'un başrolünde yer aldığı bu rock tiyatrosunun içine çekilmeye başlar. In Flames, Trivium ve Rise to Remain ile Defenders of The Faith III turu kapsamında Avrupa'yı turlayan grup daha sonra Amerika Birleşik Devletler turunu başlatır. Ghost, 2012 yılında Nisan ve Mayıs ayı boyunca Mastodon ve Opeth'in Heritage Hunter turunda ön grup olur. 2012 yılının başında bir Nameless Ghoul ikinci albümün tamamlandığını duyurur. 15 Aralık 2012 tarihinde Ghost, memleketi Linköping'de özel bir gösteri yapar ve bu konserde aynı gün online olarak yayınlanan yeni şarkısı Secular Haze ve ABBA cover I'm a Marionette şarkısını ilk kez çalar. Aynı konserde grup Papa öldü, yaşasın yeni papa der ve Papa Emeritus'un yerine yeni vokalist Papa Emeritus II'nin geçtiği açıklanır. Papa Emeritus II ile grubun en ihtişamlı dönemi de başlar. 16 Nisan 2013 yılında gelmiş geçmiş en başarılı albümlerden biri olarak yorumlanan Infestissumam'u yayımlayan grup, ruhları bedelsiz olarak ele geçirmiştir artık. Aydınlık bir çalışma gibi görünen bu albüm, içerde korkunç bir huzursuzluk hissi de yaratmayı başarır. Ghost, bu koleksiyonluk eser ile o yıl En İyi Hard Rock/Metal Albümü dalında Grammy ödülünü de almaya hak kazanır. Yaptıkları müzik ne kadar gizemli ve karanlık olsa da sevimli bir imaj yaratan Ghost'un üçüncü albümü Meliora, 21 Ağustos 2015'te yayınlanır. Albüm yayınlanmadan önce 28 Mayıs'ta yayınlanan VH1 Classic programında çıkan albüm reklamında Papa Emeritus II'nin kovulduğu ve kendisinden üç ay küçük olan kardeşi Papa Emeritus III'ün vokale geçtiği duyurulur. 31 Mayıs'ta Cirice şarkısı grubun web sitesinden ücretsiz download'a açılır ve şarkı 58. Grammy Ödülleri'nde En İyi Metal Performansı ödülünü kazanır. Papa Emeritus III, grubun 3 Haziran 2015'teki Linköping konserinde ilk kez sahneye çıkar ve grup yeni albümünden şarkılarını ilk kez çalar. Grup, bu albümde lanetli melodileri bir kenara bırakıp riff'lere ağırlık vermiştir. 2017 yılının Eylül ayındaki bir konserde, Papa Emeritus III yaka paça sahneden götürülürken sahneye Papa Emeritus Nihil çıkar ve Parti sona erdi. Orta Çağ başlıyor. diyerek Papa Emeritus III yerine başka birisinin geleceğini işaret eder. Aylar sonra grubun yayınladığı bir video ile yeni maskot ve vokalin Cardinal Copia olduğu açıklanır. Grubun, Grammy kazanmasının ardından grupta bir iç kargaşa çıkar ve Ghost'un bir müzik grubundan ziyade imajları, sürekli değişen Papaları, sansasyonlarıyla bir proje olduğu kanısı kesinlik kazanır. Son vokalist Tobias'a dava açmaya kadar varan olaylarla Ghost'a dair ilk büyü ortadan kalkmıştır fakat Haziran 2018'de yayınlanan dördüncü stüdyo albümü Prequelle'de bu kez karşımızda -çok büyük oranda- Papa Emeritus'un, yani bu albümdeki adıyla Cardinal Copia'nın, yani Tobias Forge'un yarattığı bir eser vardır. Sevimli sevimli şeytancılık oynayan ve bir neslin kahramanları olan bu cübbeli adamlar, artık daha kolay hazmedilir, benimsenir ve kabul edilir bir hal alarak Ghost klasikleri yaratan bir Ghost'tan ziyade tatlı şarkılar yazan bir Ghost'a geçiş yaparlar. Tüm bunlara rağmen Prequelle vokalist Tobias'ın kendini metal dünyasına kabul ettirdiği gayet iyi bir albüm olarak raflarda yerini alır. Daha ilk dinleyişte bile ne kadar farklı ve orijinal olduğunu hissettiren Ghost, gitarlarda distortion köklemeden, böğürmeden, ışık hızında çalmadan da metal yapılabildiğini, bunu yaparken de nasıl özgün olunduğunu gösteriyor adeta. Bütün bunların üstüne bir de kült filmlerden esinlenilen albüm kapakları, teatral sahne şovları, kurgusal karakterleri, müziğinin kalitesi ve gizemi de eklenince efsane olma yolunda emin adımlarla ilerler. Grup, en son 2021 Ekim ayında piyasaya sürdüğü Hunter's Moon şarkısı ve Kasım ayında ilan ettiği 2022 Avrupa turnesiyle son on yıldır karanlık şenliklerin müziğinin kendilerinden sorulduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Papa ve müritlerinin korku tüneli tadındaki diskografisi, dinleyenleri tüyler ürperten bir yolculuğa çıkarmaya devam ediyor, bize de sabırsızlıkla yeni albüm IMPERAyı ve Ghost'un yolunun buralara da düşmesini beklemek düşüyor. Grubun eski vokalisti ve maskotudur. Giyimi ve makyajı 2012 yılına göre farklıdır. Bir röportajda Nameless Ghoul'lardan biri şöyle der: Papa Emeritus II öncekinden farklı birisidir ancak birinci Papa Emeritus'un sesi ve tavırları Papa Emeritus II'ye aktarılmıştır. Grubun eski vokalisti ve maskotudur. Papa Emeritus II'den sonra gelmiştir. Giyimi ve makyajı Papa Emeritus II'ye göre farklıdır. Sahneden düşüşleri ve seyirciyle olan muhabbetiyle öne çıkmıştır. Son konserinde yaka paça sahneden götürülmüştür. Grubun şu anki vokalisti ve maskotudur. 2017 yılının Eylül ayındaki bir konserde, Papa Emeritus III yaka paça sahneden götürülürken sahneye Papa Emeritus Nihil çıkmıştır. Emeritus Nihil : Parti sona erdi. Orta Çağ başlıyor. diyerek Papa Emeritus III yerine başka birisinin geleceğini işaret etmiştir. Aylar sonra grubun yayınladığı bir video ile yeni maskot ve vokalin Cardinal Copia olduğu açıklanmıştır.


Tarihler 1994'ü gösterdiğinde sinema tarihi açısından büyük bir etki uyandıracak bir yapım beyaz perdede kendine yer buldu. Fransız yönetmen Luc Besson'un rejisör koltuğuna oturduğu bu etkileyici film, içerisinde pek çok öğe barındırdığından sinema ve psikanaliz severler için bulunmaz bir Hint kumaşı niteliği taşıyor. Daha fazla lafı uzatmadan film hakkında detayları irdeleyebiliriz. Film özet itibariyle 11 yaşında bir çocuk olan Mathilda'nın silahlı bir saldırı sonucu kaybettiği ailesi ve özellikle küçük erkek kardeşinin intikamını alma isteği konusu üzerinden şekillenir. Başarılı oyuncu Natalie Portman'ın hayat verdiği Mathilda karşımıza her ne kadar küçük bir kız çocuğu görünümünde çıksa da, tavır ve davranışlarından kendini çok da çocuk gibi hissetmediğini görürüz. Sigara içmesi, ebeveynlerinin sorumluluklarını üstlenmesi ve filmin takip eden kısımlarında Leon'la kurduğu diyaloglar bu durumun temel göstergeleridir. Bir 'temizlikçi' olarak karşımıza çıkan Leon ise normal kiralık katil figürlerinden farklı olarak, filmin sembollerinden biri haline gelmiş, kendini saksıda bir bitki olarak gören bir karakterdir. Esasen Leon: Bir filmi hem var eden hem de hadım eden direkt ve dolaylı 'Baba' figürlerinin savaşından ibaret bir film. Bir Hollywood şaheseri çoğu zaman, üç 'ana' figürün yani üç babanın filme uyguladığı baskıdan türemektedir. Yapımcı, Yönetmen ve Tanrı maskesi ardındaki Amerikan Zihniyeti bir Hollywood filmini ve o filmdeki erkek yahut erkekleşmiş kadın figürünü var eder. Bu kahraman esasen Baba yani fedakar, savaşçı, katil-koruyucu Erk'tir. Bilhassa da Hollywood'un bolca işlemekten keyif aldığı mafya babası, kiralık katil ve ikisini birleştirip doğurduğu kriminalize olmuş göçmen portresi. Leon bu bakımdan modern dünyaya ayak uyduramayan ve pek çok gelişmenin gerisinde kalmış bir anti kahramandır. Keza o kadar stabil bir çizgide yaşar ki bir noktada tıpkı yanından ayırmadığı bitkisi gibi, özne kimliğini yitirerek bir nesneye dönüşür. Robotlaşır ve duygudan yoksun hale gelir. Ta ki hikayenin seyrini değiştirecek Mathilda'yla tanışana kadar. Film bu tanışma sürecini tıpkı bir cinsel eğitim süreci gibi bir alt metin olarak işler. İkilinin bu yolculuklarında bir kız çocuğunun geçirdiği cinsel kimlik dönemlerini aşama aşama görürüz. Filmi analiz etmeye karar verdiğimde benim için en dikkat çekici unsur Leon'un tıpkı bir çocuk gibi sürekli süt içmesi ve Mathilda'yla tanıştıktan sonra bu ilişkinin Oedipal düzlemde güçlü bir vurguyla ilerlemesi olmuştu. Nitekim Mathilda, okuma yazma dahi bilmeyen oğluna her şeyi sıfırdan öğreten bir anne gibi, Leon'da korkunç bir bastırılmışlık olan 'anne yoksunluğu'nun tamamlayıcısı görevini görmekteydi. Fakat elbette bu tamamlayıcılık tek yönlü değildi, keza Leon'da Mathilda'nın asla sahip olamadığı manevi aile bağındaki 'baba eksikliği'nin tamamlayıcısı olmuş hatta bu inisiyasyon öyküsünde Mathilda'yı adeta bir Elektra konumuna taşımıştır. Leon saksıda kök salmayı bekleyen ve artık hayatına başka bir varoluşta devam etmek isteyen, bana kalırsa çok da kötü olmayan bir tetikçi, bir eril figür. Mathilda, Leon'un hayatına bir yıldırım gibi şiddetli ve sarsıcı bir şekilde girerken, hayattan kopmuş bu kimliksiz adam için de yeni bir kimlik inşa eder. Filmin sonu hepimiz için buruk biter fakat bir noktada, bu sonda umut verici bir şeyler vardır. Kaç farklı şekilde ele alınacak olursa olsun film izleyicisine nihayetinde sevginin kurtarıcı ve dönüştürücü etkisini aktaran bir sonla veda eder. Leon çok sevdiği ve hayatını uğruna feda ettiği Mathilda sayesinde kök salma ve bir yere ait olma özgürlüğüne erişir. Kendisi ölmüştür fakat hiç yanından ayırmadığı, çok sevdiği bitkisi toprağa kök salarak onu özgürlüğe ulaştırmıştır. Asi Elektra'mız ise başlangıçta olduğunda çok daha farklı bir kişiye dönüşmüştür. Artık bir tamamlayıcısı yoktur fakat zaten gelişim sürecini çoktan tamamlamış ve kimliğini inşa ettiği bir sürece ayak atmıştır. Filmin başlarında Mathilda öldü diyerek gitmekten vazgeçtiği okula ve disipline edilmiş bir yaşama geri dönerek yeni bir Mathilda yaratmıştır. Sizlere bu yazımda filmi uzun uzadıya ve her detayıyla anlatmak yerine, filme dair birkaç önemli alt metinden bahsetmek istedim çünkü birer alımlayıcı olarak herkes filmden farklı çıkarımlarda bulunacaktır. Bu sebeple ben de bir izleyici olarak sizlerle psikanalitik kısma dair detaylar vermeyi tercih ettim. Her bir sahnenin incelikle düşünüldüğü, mükemmel oyunculuklarla taçlandırılan ve büyüleyici müziklerin de eşlik ettiği bu harika filmi hala izlemediyseniz en kısa zamanda izlemenizi tavsiye ederim.


Leonardo Da Vinci'nin Son Akşam Yemeği tablosu şüphesiz ki diğer eserleri arasında Mona Lisa'dan sonra en çok bilineni. Üzerine kitaplar yazılmış, kurgular düzenlenmiş, defalarca tartışmalar yapılmış bu eserin sırrı günümüzde bile hala tam anlamıyla çözülememektedir. Yemek yedikleri esnada, Size doğrusunu söyleyeyim, sizden biri bana ihanet edecek dedi. Bu söz onları kedere boğdu. Teker teker, Ya Rab, beni demek istemedin ya? diye sormaya başladılar. O'na ihanet edecek olan Yahuda, Rabbim, yoksa beni mi demek istedin? diye sordu. İsa ona, Söylediğin gibidir karşılığını verdi. Da Vinci, bu sahneyi adeta eserinin her yanına yansıtmıştı. Hatta sadece bu sahneyi değil; geçmişi, o anı ve geleceği de. Bazı detaylardan örnek verecek olursak: İsa İçinizden biri bana ihanet edecek dediğinde tüm Yahudaların yüzündeki tedirginliği görürüz. Aziz Petrus'un elinde bir bıçak var. Son Akşam Yemeği'nden kısa bir süre sonra İsa'yı yakalamaya gelen Romalı askerlerden birinin kulağını keseceği bıçak. İsa'ya ihanet eden Yahuda İskariot. Elinde gümüş bir kese var. İsa'ya ihanet etmesi karşılığında verilen 30 gümüşün içinde olduğu kese. Tablo hakkında onlarca makale, tez çalışması, komplo teorileri olsa da bu kısa bilgileri verip esas üzerinde duracağımız konuya geliyorum. Da Vinci'nin 1495 yılında yapımına başladığı bu eserin tamamlanması, onun tam 4 senesini aldı. Eserin yapımının bu kadar uzun sürmesinin nedeni ise Da Vinci'nin Hz. İsa'ya ihanet eden Yahuda İskaryot'un yüzünü resmederken esinlenecek bir model bulamamasıydı. Da Vinci, yukarıdaki örneklerden de gördüğümüz üzere geçmişi, o anı ve geleceği yansıtmak istemişti ve Yahudaların yüzlerini resmederken gerçek insanlardan, onların karakterlerinden ve yıllar içinde hayatın onlara yaşattıklarının izleri olan yüz ifadelerinden esinlenmişti. Da Vinci, şehirdeki tüm hapishaneleri gezmiş, tüm meyhanelere girmiş, en çirkin suçların işlendiği mahallelerde gezmişse de bir türlü yüzünde hem sevgiyi hem ihaneti barındıran biriyle karşılaşamamıştı. Da Vinci'nin tüm bu soruları, şehre Bohemyalı bir tüccarın gelmesinin ardından son bulacaktı. Parasına düşkün olan Bohemyalı tüccar borcunu almak için geldiği bu şehirde hayatının aşkını bulacak, sevdiğinin hayaliyle yatıp kalkacak, onsuz bir gün bile düşünemeyecek duruma gelecekti. Fakat hayatın mizah anlayışı bizimkinden biraz daha farklıydı, yakıcıydı. Uğrunda yemeden içmeden kesildiği sevgilisi, aynı zamanda onun itibarının en büyük düşmanı olan adamın kızıydı. Günler, aylar geçtikten sonra Bohemyalı tüccar, şehirden ayrılırken arkasında koca bir ihanet öyküsü bırakacaktı. Sırf borcunu alabilmek için sevgilisine ihanet etmiş, onu evlenme vaadiyle kandırıp babasının paralarını alarak şehri terk etmişti. Parası, itibarı ve hayatının aşkı arasında seçim yapmış ve zaafları üstün gelmişti. Bir şey anımsattı mı? Yahuda İskaryot da tıpkı Bohemyalı tüccar gibi parayı seçmişti. 30 gümüş karşılığında sevdiği, inandığı, yolunda gittiği Hz. İsa'yı baş rahiplere ihbar etmişti. Da Vinci, tüm bu yaşananlardan sonra Yahuda İskaryot'un suratını Bohemyalı tüccardan esinlenerek resmetmeye karar verdi. Kötü insanları sokaklarda, hapishanelerde, pazarlarda aramaya gerek yoktu. Kötülük tıpkı iyilik gibi, aşk gibi bize en yakın yerdeydi, içimizdeydi. Sevdiğimiz birine bile ihanet edebilmemiz için en azılı suçları işlememiz gerekmiyordu, meyhanelerde sabahlamamız da. Zaaflarımız olsa yeterliydi. İşte Bohemyalı tüccarın zaafı ve ihanet öyküsü, Da Vinci'nin dört yıldır yüzünü resmedemediği Yahudasına ilham kaynağı olmuştu ve bir bakıma diğer bir ihanet öyküsüyle 15. yy.'dan beri Santa Maria delle Grazie yemekhanesinde sergilenmek üzere tamamlanmıştı.


Magnum Photos'un tek Japon üyesi olan Hiroji Kubota, 1963'ten 1967'ye kadar ABD'yi dolaşarak özellikle yerli kabilelerin yaşadığı Güneybatı'ya gitti. Amerika'nın Vietnam Savaşı'yla birlikte dramatik bir şekilde değiştiğini kendi gözleriyle gördü. 1969'da Kubota, Okinawa'yı dolaşarak geçirdi. Sadece Vietnam'a gönderilecek Amerikalı askerleri değil, aynı zamanda Okinawa halkını da fotoğrafladı. Okinawa halkının muhteşem kültürü ve yaşam tarzından derinden etkilendi ve onlara daha da odaklandı. Kubota 1970'den 1978'e kadar Burma'ya sık sık yolculuk yaptı. 1962'de darbeyle U Nu yönetimi devraldığında artık ülkenin eskisi gibi olmadığını anladı. Uzun askeri diktatörlükten sonra, güneydoğu Asya'daki en zengin ülke trajik bir şekilde en fakir ülkelerden birine dönüşmüştü. 1978'den itibaren Çin ve Kuzey Kore'nin tüm eyaletlerinde uzun süreli saha çalışmalarına başladı.


Işık ve gölgenin cesur kullanımıyla oluşturduğu fotoğraflarla Macar kültürünü yansıtan Erno Vadas, kendine özgü bir dil yaratarak geleneksel yapıdan modernizme giden yolun kapılarını araladı. 1936 yılında yaşanan zor atmosfer eşliğinde fotoğrafçılık yapan Erno Vadas, Macaristan'ın sağcı hükümeti tarafından yasaklandı. Kendine ayrı bir dünya yaratmak isteyen Vadas, başka diyarlara göç etmeye kalkışsa da yakalandığı bir sınırda toplama kampına gönderildi. Şans eseri toplama kampından sağ kurtulan fotoğrafçı, 1945 yılında ülkesi Macaristan'a geri döndü ve aradığı ruhu köklerinde buldu. Erno Vadas'ın fotoğraflarında manzara, çiftçiler, çobanlar, hasatlar ve hatta kentsel endüstriyel temalar hakimdir. Dikkatlice oluşturulmuş kompozisyonlar, keskin ışık ve gölgenin etkisiyle daha etkileyici bir hal alır. Onun fotoğrafları ıssız bozkırlar içerisinde kültürünü yaşatmaya çalışan Macristan'ın sesidir.


Kadın, bunaltıcı düşlerden uyandığı bir sabah, hiçliğe dönüşmüş olarak buldu kendini. Artık bir adı yoktu, düşüncesi, benliği, arzusu yoktu ama bir rahmi vardı. Kanadalı şair, yazar, denemeci, eleştirmen, feminist ve çevre aktivisti Margaret Atwood, distopik edebiyat eserleriyle ün kazanmış bir isim. Eserlerini distopik olmaktan çok, ütopya ve distopya kavramlarını bir arada tutan üstopya olarak tanımlıyor. Bu türdeki en ünlü romanı ise, 1984 yılında Batı Berlin'de kaleme aldığı Damızlık Kızın Öyküsü. Distopik eserleri seven herkesin bildiği gibi, bu tarz eserlerde olaylar gelecekte anormal bir toplum yapısı içerisinde geçerken; kişiyi gerçeklerle yüzleşmeye, sorular somaya ve düşünmeye sevk eder. Orijinal adı The Handmaid's Tale olan eser, Türkçe'ye Damızlık Kızın Öyküsü olarak çevrilmiş. Roman, kadınların isminin bile olmadığı, doğurganlık oranının azalmasıyla hala doğum yapabilen kadınların zorla alıkoyularak erkek egemen muhafazakar bir rejimin başta olduğu zaman diliminde geçiyor. Yaşamını kolonilere sürülmeden, öldürülmeden, Damızlık Kız olarak sürdürmesini sağlayan rahmi. Artık aşık olmayacaktı, sevmeyecekti, onaylanmış bir dilin ötesine geçmeyecekti. Romandaki ana karakter Offred, doğurganlığını kaybetmemiş bir damızlıktır. Offred, çocuk sahibi olamayan, dönemin askeri rejimiyle komutan olmuş Fred ile karısının yaşadığı eve gönderiliyor. Bir isme sahip olma hakları olmayan damızlıklar, hangi eve gönderilirlerse kaldıkları süre içerisinde o evin erkeğinin adını alabiliyor. Offred yani Fred'inki anlamına geliyor. Yazarın romanında yarattığı gelecekte var olan bu zaman diliminde, doğurganlık oranı azalmış ve insanlık yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış durumdadır. Bu yüzden hala doğurgan olarak kalabilen kadınlar da yakalanarak damızlık hale getiriliyor. Tıpkı damızlık bir hayvan gibi yaşan bu kadınlar, tek tip kıyafete sahip olabiliyorlar. Hiçbir konuda söz hakları olmadıkları gibi başlarına taktıkları şapka ise sadece önlerini görmelerini sağlıyor, çünkü etrafına bakmak yasak. Sovyet İmparatorluğu hala çok güçlüydü ve daha beş yıl sonra çökecekmiş gibi hiç görünmüyordu. Her pazar Doğu Alman Hava Kuvvetleri, sonik patlamalarla bize ne kadar yakın olduklarını hatırlatıyorlardı. Demir Perde ülkelerine yaptığım ziyaretlerde sürekli ihtiyatlı olmanın, gözetlenme duygusunun, konuşurken dolaylı anlatımlarla anlaşabilmenin ne demek olduğunu anladım ve tüm bunlar romanımı etkiledi. Geleceğe dair bir paranoyanın ötesinde, içinde yaşadığımız gerçeğin ta kendisini anlatan roman, geçtiğimiz yıllarda Bruce Miller tarafından uyarlanıp Amerikan televizyon kanalı Hulu'da dizi olarak yayınlanmaya başladı. Başrolde, Mad Men dizisiyle adını duyuran Altın Küre'li oyuncu Elisabeth Moss, Offred karakteriyle yer alıyor. Türkiye'de Blu TV üzerinden izlenilebilen dizi, 2017 Emmy Ödül Töreni'nde Dram Dalında En İyi Dizi ödülünü kucakladı.


Havada Bulut adlı kitabında, öyküler içerisinde kaybolurken hayatın tüm kötülüklerine inat vurgulanan tek tema yine'sevgi'dir. Öykülerinin içerisinde; şehirler, sokaklar, genelevler, oteller, fahişeler, işçiler kısacası hayatın kendisi yer alır. Kitabıyla aynı ismi taşıyan 'Havada Bulut' adlı öyküde, insanlardan uzaklaşmış sadece köpeğiyle konuşan bir adama tanıklık ederiz. Bu adamın gizemi tüm mahalleliye dert olur. Öyle ki bu dert, yine 'sevgi 'olacaktır. Yazar, hikayeyi anlatırken hep sorgular. İnsanların hayatlarında asıl önem verdikleri şeylerin bir nesneden öteye gitmediğini, 'ben'i n acısını ironik bir dille anlatır. Kitabın en dikkat çeken kısımlarından biri de kuşkusuz Ay Işığı adlı hikayedir. İş görüşmesine giden bir gazeteciye nasıl bir dünya istiyorsun sorusu sorulunca, bozuk düzeni alaşağı eden bir cevap gelir. Bu cevap bir nevi tüm insanların yaşamından izler taşır. Tertemiz bir şehirde, asfalt caddeler üstünde, dibinden metrolar geçen, üstünden kolosal otobüsler uçan, muazzam, eğlenceli bir şehirde, seninle yaşamak istiyorum. Bütün mesut şehir uyudu, uyuyalım sevgilim, diyorum. Sabahleyin bitlilerle dolu, kimsenin kimseye hürmet etmediği, kimsenin kimseyi hürmete layık bulmadığı, istismar edenin, çalanın zengin ve bahtiyar olduğu; esnafının azgın, zengininin deli, haris, egoist, gaddar, fakirinin kayıtsız, sersem olduğu bir şehirde, işin kötüsü sensiz, oldukça kirli bir yatakta uyanıyorum.


Instagram'da takip etmekten büyük keyif alacağınız bir hesapla karşınızdayız. Sosyal medyada MINIATURE CALENDAR projesi ile ün kazanan Tatsuya Tanaka, sihirlidünyasını Japonya Kagoshima'dan aralıyor sanatseverlere. Sanat yönetmeni ve tasarımcı olan Tanaka, 2011'de başladığı bu projesini aylara ve günlere dayanarak hikayeleştiriyor. Brokoli ve maydanoz, bazen bir orman gibi görünebilir, ya da su yüzeyinde yüzen ağaç yaprakları küçük tekneleri anlatabilir bize diyor Tanaka. Bu düşünceyle yola çıkarak hayatın eğlenceli yanlarını da ifade ediyor projesinde.


William Klein, Vogue gibi prestijli bir dergiden ayrılıp kendini sokaklara bırakan bir sanatçı. Fotoğraf çekimlerinin yanı sıra, belgesel ve film çekimleri olan Klein, sokakları arşınladığında tıpkı bir antropolog gibi her şeyi detaylıca inceledi. Klein'e göre; ne olursa olsun hayatın anlamını sokaklarda aramamız gerekir. Özellikle ünlü olduğu bir dönemde sokak fotoğrafçılığına başlaması magazin dünyasında şaşırtıcı olarak karşılanmış hatta 'iğrenç' olarak nitelendirilmişti. Öyle ki Klein, çekimlerini göstermek için gittiği şirketlerde fotoğraflarının 'bir boka yaramadığı' gibi aşağılayıcı cümlelerle karşılaşmıştı. 1960lı yıllarda sistemin dayattığı fotoğraf algısının dışına çıkan sanatçı, tüm olumsuzluklara rağmen yılmamış ve sokakları bırakmamıştı. William Klein, kısa bir süre sonra çektiği fotoğraflarla saygınlığını yeniden kazandı. Direngeç yapısından ödün vermeyen sanatçı, deneyimlerini paylaştığı kitaplar yayımladı. Klein, tekrar eski ününe kavuştuktan sonra New York ve Fransa gibi modaya ev sahipliği yapan yerler; kapılardan geri çevirdiği William Klein'i, prestijli sanatçılar arasında gösterdi!


Amerikan bağımsız sinemasının en çok dikkat çeken yönetmenlerinden biri olan Jim Jarmusch, Only Lovers Left Alive/ Yalnız Aşıklar Hayatta Kalır (2013) ile kum saatini çeviriyor ve izleyici edebiyattan müziğe, bilimden felsefeye tüm disiplinleri kapsayan sanatsal bir zaman yolculuğuna çıkarıyor. Son dönem ergen vampir filmi klişelerinden epey uzakta durarak beklentilerin ötesine çıkan Jarmusch tarihi kişileri de hikayesine dahil ediyor. Tom Hiddleston ve Tilda Swinton'ı Adam ve Eve adında iki vampir olarak izlediğimiz film, bir aşk hikayesi olmasının yanı sıra, modern dünyada vampir olmanın zorluklarını oldukça gerçekçi bir şekilde yansıtıyor. Filmde, karakterlerinin isimlerinden de anlaşılacağı gibi adeta insanlığın başına gidilerek bir nevi modern zaman ilk insan hikayesi anlatılıyor. Filmde; genelde yer altı camiasının tanıdığı bir müzisyen olan Adam, yaşadığı toplumun ve insanlığın durumundan dolayı depresif ve çok mutsuzdur. Onu hayata bağlayan Eve adındaki sevgilisi ile olan aşkları ise yüzyıllardır sürmektedir; Adam ve Eve aşkları hiç tükenmeyen iki vampirdir. Fakat Eve'in de deyimiyle, 15. yüzyılda kanlarını içip de Thames Nehri'ne attıkları cesetlerin devri çoktan geçmiştir. Dünya değişmiştir ve vampirler de bu değişimden nasiplerini alırlar. Ölümün acısıyla ve insanlara dair içlerinde birikmiş olan öfkeyle baş etmeye çalışırlar. Seyahat etmek için uçak bileti alan, yüzyıllar boyu biriktirdikleri eşyaları, kitapları ve anılarıyla çok da özgür olmayan bu vampirler, zamanın boyunduruğundan kurtulsalar da yine de mekana bağlıdırlar. Jim Jarmusch, filmlerinde insan yaşamını, sadelikle ve hiçbir bozuma uğratmadan yansıttığı için mekanlar karakterlerle birlikte bütünleşen, onların ayrılmaz bir parçası haline gelen bir kimliğe bürünür. Jarmusch sinemasında yabancılık teması da, bazen konuşulan bir dile, bir ülkeye, bir şehre ya da kültüre yabancılık şeklinde çokça karşımıza çıkar. Şehirlerin başlı başına kültürel dokusuyla ön plana çıkması, bazı zamanlar karakterleri de aşacak bir boyutta gerçekleşir. Mesela Detroit'te, Jack White'ın çocukluğunun geçtiği ev ya da Tanca'da, Yasmine Hamdan'ın cazibeli müziğinin çekimine kapılmak. Only Lovers Left Alive'da iki farklı şehrin, Tanca ve Detroit'in dokusu ön plana çıkar. Şehirler, iki vampirin farklı karakterlerinin öne çıkan yanları ile bütünleşen bir tercih alanıdır ayrıca. Bir sahnede Adam Detroit'te ıssız ve yerleşim yerinden uzakta, yalnız yaşarken bir sonraki sahnede Eve'i, Fas'ın turistik kentinin dar ve ışıklarla aydınlatılmış otantik sokaklarında yürürken görürüz. Böylece filmin ilk bölümü, karakterleri ve farlılıklarını anlamamıza yardımcı olur. Her ne kadar zıt gibi görünseler de benzer zevkleri sayesinde birbirlerine bağlı olan iki karakterin varoluş üzerine sohbetleri gerçekten görülmeye değer. Karakterlerin hayatlarını tekrar tekrar dönen bir plak misali kamera hareketleriyle seyirciye aktarmayı da ihmal etmeyen Jarmush, cool karakterleri ve klas görüntü yönetimiyle filmin gizemli atmosferine eşsiz bir çekicilik katıyor. Only Lovers Left Alive, vampirlerin sıradan yaşantısını aktarırken döngüsel zaman anlayışının sinemasal aktarımını da gerçekleştirir. Bu anlayışta, tarih sürekli ilerlemekte olduğu çizgisel zamanın aksine tıpkı bir plağın pikaptaki dönüşü gibidir. Filmin açılış sahnesi, bu anlayışın net bir yansımasıdır. Farklı mekanlarda gözlerini kapatmış uzanan iki karakteri, adeta tanrısal bakış açısında konumlandırılan kameranın yukarıdan aşağıya doğru inen döngüsel hareketiyle izleriz. Giderek karakterlerin yüzlerine yaklaşılır ve nihayetinde Eve'in gözlerini açmasıyla, kameranın döngüsel hareketi son bulur. Görüntünün ekranda dönmesi ve yavaşlatılmış müziğin de etkisiyle filmin açılış sahnesi, bir plağın dönüşünü andırır. Bu da çizgisel görüşün tam aksi olan, vampirlerin ilerlemeci tarih kabulünü reddeden döngüsel zaman anlayışına işaret eder. Gecenin, filmin bütünü boyunca karşımıza çıkmasından dolayı filmde zamanın durur gibi olması hissi de çok kuvvetlidir. Only Lovers Left Alive'ın en keyifli yanı da ufak detaylarda tek başına zamanın durur gibi olduğu anlara dönüşmesidir. Filmde, edebiyatın, müziğin, şiirin kısacası sanatın farklılıkları aşan bir araya getirici, birleştirici gücü, insanların anlaşmalarını sağlayan bir nevi evrensel dil işlevine bürünür. Only Lovers Left Alive'da sanat yapmak, sanatın ve sanatçının takdiri çok hissedilir. Adam, neredeyse bir stüdyoya çevirdiği evinde tutkuyla müzik yaparken, Eve ise Detroit'e giderken yanına iki bavul dolusu kitap alacak kadar tutkundur edebiyata. Bütün bunlar, yüzyıllar boyu yaşamış vampirlerin, dünyaya dair önemsedikleri yegane değerlerden biri olarak sanatı ön plana çıkar. Fakat filmde sanat ve sanatçı sadece ulaşılmaz bir kata çıkarılmaz, tam tersine, Eve'e göre, Adam'ın intihara meyilli romantik bir serseri olmasına Shelley, Byron ve takıldığı bir avuç salak Fransızın sebep olması gibi detaylar buna örnektir. Bu anlamda film, aynı zamanda mizahi unsurlar da taşıyan edebi hazlarla dolu bir sanat şölenidir. Yine filmde yakalayabildiğimiz Shakespeare, Adagio ve Tesla'ya saygı duruşları gibi olan, zeka kırıntısı barındıran ve kör göze parmak olmayan detaylar yerleştirmek de yönetmenin farkını ortaya koymaktadır. Filmin asıl derdi medeniyetin kuruluşuna tanıklık etmiş vampirlerin bile bazen hayatın nasıl en iyi şekilde yaşanacağına cevap bulmaya yetkin olamadıklarıdır. Çünkü filmde, yıllarca ölümsüz olmalarıyla bir arzu nesnesi olarak izlemeye alışık olduğumuz vampir imajı yerine, aşılması gereken mesafelerin, alınması gereken uçak biletlerinin, aç kalmanın ve yorgun düşmenin, kısacası bir yaşam kesitinin idealize edilmeden yansıtılmasını izleriz. Dünyada yaşamaya mahkum olmalarına rağmen, dünyayla tam olarak bütünleşmelerinin mümkün olmaması, vampirler için bir trajediye dönüşmektedir. Bütün bunlara rağmen Only Lovers Left Alive aynı zamanda yavaş akan, tekrarların, küçük detayların ve planlanmamış anların güzelliğinin kutsandığı bir yaşamın çağrısıdır. Vampirlerin tüm insanlık tarihine tanık olabilme özelliklerinin entelektüel tarafını görebilmek, yıllardır Hollywood'un dünyada asırlar geçirmiş varlıkları aşk hikayeleri olarak pazarlamasından gına gelenlere de ilaç olur adeta. Bu film sayesinde Yasmine Hamdan'ı keşfetmek de başlı başına bir deneyimdir.


İki mücadeleci kadının, dünyanın erkine direnme öyküsünü anlatır bu mektuplar. Çıkar ilişkilerinin hüküm sürdüğü zamanda, Tezer Özlü ile Leyla Erbil'in birbirine yazdığı mektuplar, tüm kötülüklere meydan okur nitelikte. Bu güzel iki kadının dostluğu bizlere pek çok şey anlatıyor. Yaşadığı olaylardan bir nebze de uzaklaşmak için Tezer, Hans Peter ile Berlin'e yerleşmişti. Ancak bu sefer de Türkiye'de bıraktığı dostlarını özlüyordu, özellikle de Leyla Erbil'i. 1980'li yıllarda yaşanan siyasi sorunlar, gerek Tezer'i gerekse de Erbil'i oldukça yıpratmıştı. Mektuplarda, sıkça dünya üzerinde yaşanan sorunlar ve siyasi krizler üzerine konuşmalar mevcut. Türkiye'de Edebiyatın gelişmemesinden yakınan Tezer Özlü, edebiyatında bir tüketim aracı haline geldiğinden bahsederken edebiyatla uğraşan kişileri de hiçbir şey yapmayan dilenci edebiyatı yapmakla suçluyor. Tezer Özlü'nün, Erbil'e karşı duyduğu sevgi ve özlem her mektupta dile getirilmiş. Yaşamımda birlikte olmaktan hiçbir an sıkılmadığım ender insanlardan biri sensin, bir ikincisi var mı bilmiyorum. Sıkılmak bir yana, tam aksine içim direnç ve yaşam sevinciyle dolmuştur, beni hep coşturmuşsundur. Hans Peter ile yaşadığı birlikteliği kağıtlara döken Tezer, sevginin güzelliğini anlatırken yine de bir karşı çıkıştan bahseder. İnsan nereye giderse gitsin kendi benliğinden kurtulamaz. Tezer'de kendi benliğiyle savaşıp durmuş gittiği ülkelerde. Leyla Erbil'e yazdığı her söz bizimde benliğimize dokunacak nitelikte. Kansere yakalandığını öğrendiği anda, ilk başta derin korkuya kapılıp, depresyon geçiren Tezer, bir süre hastanede yattıktan sonra kendimi dirilttim diyecekti. Şu şansa bak: Sinir hastanesinden çıkıp, kendini kanserin kucağında buluyorsun. Ama depresyon iyi oldu, korkularımı kustum.


Mutlu aşk yoktur diyor, Aragon. Kurucularından biri olduğu sürrealizm akımı, şüphesiz ki aşkı böyle ifade etmesine bir etkendir. Sürrealizm, insanın kendi kendisini irdeleyip çözümlemesinde sanatın yol gösterici bir araç olduğunu vurgulamaktadır. Gerçekten de mutlu bir aşk var mıdır, yok mudur? İşte bu sorunun cevabı, insanoğlu tarafından yüzyıllar boyunca aranmıştır. Ortak bir cevaba ulaşmak oldukça güçtür. Çünkü aşk, kişilere özeldir. Kişinin duygularına, psikolojisine, enerjisine, hayatının akışına ve daha bir sürü etkene bağlı, kısacası insana prangalarla bağlı olan bir duygudur. Aragon gençlik çağını savaşın gölgesinde geçirmiş, aldığı tıp eğitimi icra ederken bir taraftan da kendini edebiyat çevresinin içerisinde bulmuştur. Rus yazar Elsa Triolet ile tanıştıktan sonra hayatının geri kalan yıllarında onun için şiirler yazmıştır. Aragon ve aşkı Triolet İkinci Dünya Savaşı'nın gölgesinde evlendi. Birlikte anti-faşist hareketlerin içerisinde görev aldılar. Aşkları savaş, devrim, direnişle birlikte daha da alevlenip güçlendi. Aragon'un şiirleri de bu dönemde elden ele dolaşıp popülerliğini ilan etmeye başlamıştı. Mavi unutuş olan gözlerinle baktın bana. 42 yıl boyunca evli kalan çiftin aşkı, Elsa'nın kalp krizi geçirip ölmesi ile birlikte yarım kalmıştır. Birlikte oldukları süre içerisinde adeta mutlu bir aşkı temsil ediyorlardı. Ancak Aragon, eşi öldükten sonra çekmecede bulduğu bir liste ile yıkılmış. Bu listenin eşi Elsa'ya aşık olan erkeklerin veya Elsa'nın birlikte olduğu erkeklerin isminin yer aldığı bir liste olduğu söylenir. Bu listeyi bulan Aragon ömrü boyunca, eşinin kendisini aldattığına inanmıştır. Artık dünyada var olmayan birine soru sorulamayacağı için Aragon, kafasına bıçak gibi saplanan soruların içerisinde kalakalmıştır kim bilir? Kişinin yaşarken de cehennemi, kendi kafasının içerisinde cevabını bulamadıkları değil midir? Bildiği tek şey ise, ne yaşanırsa yaşansın, ona duyduğu aşktır. Bedenlerimiz elbet bir gün toprağa girecektir fakat yeryüzü üzerinde baki kalacak duygularımızdan biri de aşk olacaktır.


Mutlu Olmanın Formülü: Mutlu Olmadığını Fark Etmek! Günümüzde mutluluğu tam puan sağlıkla, kaliteli besinlerle ve zenginlik gibi somut koşulların bir ürünü gibi düşünerek ele aldık: Birbirimizin mutluluklarını bu kavramların parametresinde değerlendirdik. Ancak mutluluğun ölçütü bu kadar basit mi? Dünya tarihinde ismini birçok araştırma ve yazıyla duyduğumuz onca filozof, yazar, bilim insanları mutluluğa dair düşündüler ve çoğu, en az somut olan kavramlar kadar soyut kavramlarında etkisinden bahsettiler. Toplumsal etik, ahlaki ve ruhani etkenlerin üzerinde durdular. Kim bilir belki de modern dünyanın zenginleri tüm refahlarına rağmen yabancılaşma ve manasızlıktan muzdariplerdir. Her birimiz, kavramların içini farklı şekillerde doldururuz. Örneğin statü kavramı; içini para olarak doldurursanız, parayı ararsınız. Ancak içini bilgelik ile doldurursanız, okuyacak daha değerli kitaplar ararsınız. Mutluluk da bu kavramlardan biri değil midir? İçini aşkla doldurursanız aşkı arar, içini parayla doldurursanız parayı arar, içini hiçlikle doldurursanız ölümü ararsınız. Bu kavramların içini doğru doldurmak sizi hayatta tutabilecekken yanlış doldurmak sonunuza sebep olabilir. Bu duruma örnek vermek gerekirse; çevremizde kendine samimiyetsiz olan bir bireyin yoz kültürü içselleştirdiğini ve bunu bize romantik olarak yansıtmasıyla beraber, bir yandan lüks ürünleri takip etmesi ve istemesi onun sonuna sebep olacaktır. Çünkü mutluluk kavramının içini doldurmuş olmasına rağmen farkındalığı yoktur. Birey bu kavramları doldurmaya samimiyet kavramını anlamlandırıp içselleştirdikten sonra başlamalıdır. Yani önce kendisiyle samimi bir şekilde yüzleşip sonra kavramların içini doldurmalıdır. Sonuç olarak; statü, iyilik, değer, kırgınlık vb. kavramlar gibi mutlulukta kolektif bir kavram değildirler. Bireyler yaşamdan keyif alabilmek veya huzurlu yaşayabilmek için hepsini kendi doldurmalıdır ''samimiyetle''. Zaten günümüzde bunca mutsuz insan varsa sebebi kalıplaşmış tanımlara uymadığını fark ettiği için değil midir? Bugün kavramların içini doğru doldurmayanların birçoğu, para ve aşkın peşindedir aynı televizyon dizileri gibi.


Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi, hepsine ücretsiz olarak erişebileceğimiz; fotoğraf, video ve ses kayıtlarından oluşan 140.000 adetlik kütüphanesinin kapılarını insanlık için araladı. Gezegenlerin, süpernovaların, uyduların ve bulutsuların birbirinden göz alıcı ve yüksek çözünürlüklü fotoğraflarının bulunduğu bu kütüphane; sizi uzayın derinliklerinden bir astronotun özçekimine kadar birbirinden farklı görsele sürüklüyor. 1920 ve 2019 yılları arasında uzay görevlerinden, uydulardan ve astronotların çekmiş olduğu fotoğrafları ve görselleri başlıklara ve konulara düzenlenmiş bir şekilde bulabilirsiniz. Paylaşılan her görsel içerik ile ilgili tarihsel bilgiler ve bağlamsal içerikleri kolayca inceleyebilir ve uzayın uçsuz bucaksız macerasına sizde ortak olabilirsiniz.


Mayakovski, katıldığı eylemlerden dolayı okuldan atılır ve bir süre sonra örgüt propagandası yapmaktan evi basılır. Bu esnada gizli bilgilerin de yazıldığı not defterini yutar. Daha 15 yaşında 12 ay bir hücreye kapatılır, hapisten çıktıktan sonra Moskova Resim ve Heykel okuluna kaydolur. Kurmaca romanları sıkça okuyan Mayakovski, bir taraftan da sürekli yazılar yazmaya başlar. Halkçı çalışmaları onu okuldaki diğer öğrencilerden farklı olmasını sağlamıştır. Nazım Hikmet'in etkilendiği şairler arasında yer alan Mayakovski, 1911 yılında Fütürist harekete katılır ve burjuvayı eleştiren, sarsıcı edebi eserler ortaya çıkarır. Şiir, oyun, film ve tiyatro alanında pek çok eser ortaya çıkaran Mayakovski'yle ilgili; Gorki'nin eşi Maria anılarında şu şekilde bahseder: 1918'de Mayakovski'yi sahnede izledim. Bana göre o eğer bu meslekte ilerlese idi müthiş bir oyuncu olabilirdi. Eski sanat anlayışını da kökten yıkılması gerektiğini savunan Mayakovski, Sokaklar fırçamız, alanlar paletimizdir. sloganı ile sanatı kitlelere ve sokağa indirmiştir. Bu anlayışla, Sovyetlerin sokakları, meydanları sloganlar ve fütürist resimlerle donandı. Ekim devrimiyle birlikte ünü gittikçe yayılan Mayaokoski'den övgüyle bahseden Lenin, bir konuşmasında Mayakovski'nin şiirlerinden pek bir şey anlamıyorum ancak onun meydanlarda savaşacak bir uzman olduğunu hissediyorum. Onun yazdıkları siyasi açıdan belki tartışılabilir. Şiirlerinde çok fazla politik bir şey yok, insanları bir şeye davet eder bir hava yok. Şiiri komünistleri birleştirmeye yetmez. Ama politik bakış açısının doğru olduğuna inancım sonsuz demiştir. 1925'te yakın dostu Sergey Yesenin intihar eder. Yesenin'in, son şiirini okuyan Mayakovski çok etkilenir. Yeni bir şey değil ölüp gitmek bu yaşamdan, Kendisi de Yesenin'e itafen bir şiir yazar. Mayakovski, dostu Yesenin'in ölümünden 5 yıl sonra 1930'da bir mektup bırakarak silahla intihar eder.


Fotoğrafı bir sanat formunun ötesinde, iletişim kurma aracı olarak kullanan Don McCullin; 1960lı yıllarda çektiği fotoğraflarla tarihin önemli olaylarını kayıt altına aldı. McCullin, 1964 yılında Kıbrıs'ta yaşanan iç savaşı görüntülemesiyle dikkatleri üzerine çekti. Acı çeken, infaz edilen insanları kadrajına alarak tarafsız bir şekilde basına sunması, onun dönüm noktasını oluşturdu. Bu fotoğraflardan sonra Dünya Basın Fotoğraf ödülünü kazandı ve 1993 yılında CBE'ye verilecek ilk foto muhabiri oldu. Sanatçı fotoğraflarında; savaşın getirdiği yıkımlara, yoksulluğa, sanayileşmenin işçi sınıfı üzerindeki etkisine ve toplumsal sorunlara odaklandı. Kamboçya'da vuruldu ve ağır yaralandı; Uganda'da hapsedildi, Vietnam'dan kovuldu ve Lübnan'da başına ödül konuldu. O yine de bütün cesaretiyle yaşananları fotoğraflamaya devam etti. McCullin bir foto muhabir olarak insanların yüz çevirdiği görüntüleri, gün yüzüne çıkararak bir yüzleşmenin anatomisini oluşturdu. Kongo, Biafra, Uganda, Çad, Vietnam, Kamboçya, İsrail, Ürdün, Lübnan, İran, Afganistan, Kuzey İrlanda ve daha fazlasında bir hikayenin peşinden giderken; ışık ve kompozisyondaki ustalığı her daim çalışmalarına sindi. McCullin için fotoğraf, daha derinlere daha diplere bakmanın bir yöntemiydi.


Requiem for a Dream 2000 yılı yapımı bir Darren Aronofsky filmi. Biraz düşündürücü, biraz farkındalık yaratan... Oldukça incelikli, bir meselesi olan ve çarpıcı yani tam bir Aronofsky filmi... Film bittikten sonra boş ekrana bakakalacağınız bir yapıt. Duyduğunuzda ben bunu biliyorum diyeceğiniz filmin müziği ise Clint Mansell'e ait. Sara'nın mücadelesi başlarken bu sırada oğlu Harry'nin de tek bir amacı vardır: daha fazla uyuşturucu. Harry, bu sayede Marion ile tanışır. Büyük ve etkili bir aşkla birbirlerine bağlanırlar ve daha fazla uyuşturucu için birlikte savaşırlar. İzlerken aşklarına gerçekten inandığımız bir hayalin içinde sürüklenirler. Anne Sara, kullandığı hapların etkisiyle korkunç halüsinasyonlar görmeye başlar ve tam anlamıyla delirir. Marion ise uyuşturucu satın alabilmek için bedeninden, Harry de kendinden ağır ödünler verir. Kahramanlarımız var olma mücadelesi verirken aslında yok olurlar.


21. yüzyıl, uygarlık ve medeniyetin en üst seviyede yer aldığı bir çağ olarak tanımlanmakta. Evet bilim ilerledi, makineler yapıldı. Pek çok alan kendine bu çağda bir yer buldu. Peki insanlar? İnsanlar bu çağın içerisinde sadece bedenleriyle varlar. Düşünceler, ilişkiler, duygular ise neredeyse yok gibiler. Kalplerimizin içinde gizlenen karanlık bir yön var ve bunu çıkartıp çıkartmamak da bizlere kalmış. Canavar kılık değiştirmişti. İnsan kılığına girmişti. Golding, yeni doğan her çocuğu, yaratıcının insandan umudunu kesmediğinin kanıtı olarak görmüştü. Yeni doğan her çocuk, insanlığın kurtuluşu için bir umut aslında. Ancak o çocukların bazıları insanlığın vahşeti olmuş durumda. İnsan, güç elde ettikçe veya güçlü sıfatını kendine bahşedilmiş bir armağan gibi gördükçe bunu diğer insanlar üzerinde kontrolsüzce kullanmaya başladı. Öyle ki geçmişini tanımaz hale geldi. Benliğinden giderek uzaklaştı. Duygularından, düşüncelerinden... İnsan olmaktan çıktı gitti. Senin de, kan dökme merakının da Allah belasını versin.


Rus ressam İlya Repin'in Korkunç İvan Oğlunu Öldürüyor adlı tablosu bir trajedinin yansıması olduğu kadar; dehşeti, acıyı ve pişmanlığı yansıtan güçlü ifadesiyle de oldukça dikkat çekicidir. Nitekim, 1880'lerin Rusya'sında resmedilen bu resmin bu denli gerçekçi olması tesadüfi değildir. 1880'ler Rusya'da realizmin aynı zamanda da Rus devrimci hareketinin güçlendiği bir dönemdir. Tolstoy, Dostoyevsky, Gogol gibi edebiyatçıların realist yazıları hem Rusya'da hem de dünyada pek çok kişiyi etkilemiştir. Etkilenenlerden biri de Rus ressam Ilya Repin'dir. Tolstoy'dan oldukça etkilendiği belirtilen Repin vicdanı, ahlakı, toplumsal sınıfı yansıtan resimler üreterek döneminin önemli isimlerinden biri olmuştur. Rus Çarı olan IV. İvan, yaşadığı bir öfke krizi sonucu oğlu İvan İvanoviç'e asasıyla vurarak öldürür. Kanlar içinde kalan İvan babasının kucağında can verir. Söylentilere göre Repin bu tabloyu yaparken Narodnaya Volva Örgütü'nin II. Aleksandr'ı öldürdükten sonraki idam edilmelerinde yaşanan sahneden etkilenmiştir. Repin'in belirttiğine göre, tabloya etki etmiş olan bir diğer unsur, 1883 Avrupa gezisinde sırasında gördüğü çok sayıdaki kanlı boğa güreşiydi. Tabloyu tamamen kaplayan mekan Çar sarayındaki bir odadır. Oda olağanca şık döşenmiştir. Yerlerde doğuya da özgü sayılabilecek ince halılar, olayın etkisiyle bozulmuş vaziyettir. Arka planda devrilmiş bir koltuk, soba ve vazolar bulunmaktadır. Çar ve kollarında kanlı yatan oğul kompozisyonun merkezindedir. Gözleri olabildiğine açılmış olan Çar, oğlunun kanlı başını tutmuş ve sarılmış vaziyettedir. Yüzünde şok, korku ve dehşet ifadeleri sezilir. Kollarında yatan oğul ise gözünde damlayan yaş ile ölüme yenik düşmüş, sakindir. 1885'te tamamlanan tablo, döneminde pek çok eleştirinin odağında kalsa da, gerek konusu gerekse de karakterlerine sinen ifadeler kadar hala etkileyiciliğini korumaktadır.


Rene Burri; siyasi, tarihsel, kültürel oyların eşiğinde kadrajına pek çok şey sığdıran bir fotoğrafçı. 20. yüzyılın içerisinde kuskusuz ki yeri oldukça büyük. 1946 yılında başladığı fotoğraf serüveninin başlarında belgesel çalışmaları ile tanındı. Magnum Ajansı'na girmesiyle birlikte pek çok başarılı işlere imza attı ve Magnum Film'in yaratılmasında önemli katkıları oldu. Türkiye, mısır, Suriye, Arjantin, Irak, Ürdün, Lübnan, İspanya, Mısır ve birçok ülkeyi dolaşan Burri, anlık her şeyi çalışmalarına dahil etti. Böylelikle ilginç ve belki de dikkat çekilmeyen anları fotoğrafa sığdırarak farklı bir bakış açısı geliştirdi. Fotoğrafın yanı sıra edebiyata çokça önem veren Rene Burri, edebiyatın hayattaki bakış açımızı değiştireceğine inananlardandı.


2006 yapımı, Darren Aronofsky'nin yönetmenliğini üstlendiği The Fountain, konusu ve görselleri ile seyirciye şiirsel bir tatta izleme deneyimi sunuyor. Süresi boyunca alt metinler barındıran film, bir çifti merkeze alarak; din, tarih, felsefe ve bilim konuları üzerine fantastik bir anlatımla eğiliyor. Derin ve mistik konuları, müthiş bir görsellikle beyaz perdeye aktaran filmin tamamını hala özümseyemediğimi düşünsem de elimden geldiğince sizlere anlatmaya çalışacağım. Üç farklı zamandaki hikayeleri, aynı oyuncularla farklı karakterlerde aktaran film, en temelde ölümü konu alır. Doktor Tom Creo, Fatih Tomas Verde ve Tommy rollerini Hugh Jackman canlandırırken; Izzi Creo ve Kraliçe I. Kastilyalı Isabella rollerini Rachel Weisz canlandırır. Şimdiki zaman olarak sanılan zamanda Doktor Tom Creo, bilimsel çalışmalarını yaparak beyninde tümor olan eşi Izzi'yi iyileştirmek için çabalamaktadır. Tom, sevdiği kadını kurtarmak için her şeyi yapmaya hazırdır. Vaktini bir kitap yazmakla değerlendiren Izzi Creo ise eşinin aksine hastalığını ve getireceği ölümü kabullenmiştir. Bu, onun için başta zor olsa da ilgilendiği Maya öğretileri sayesinde ölümü başka canlılarda tekrar vücut bulmak olarak görmektedir. Yani ölüm, onun için bir son değil; tekrar hayat bulmaktır. Tom için ise ölüm, tedavisi henüz bulunamamış bir hastalıktır. Izzi, ölüme romantik; Tom, bilim adamı tavrıyla yaklaşır. Geçmiş zaman olarak sanılan zamanda, Izzi'nin yazdığı kitabın karakterlerinden Fatih Tomas Verde, kraliçesi için canını hiçe sayacak bir fedaidir. Kraliçe Isabella'nın başı ise Engizisyon Başkanı Silecio ile derttedir. Silecio, topraklarını tamamen feth etmeden önce bir çözüm yolu arar. Bu çözüm yolu, Tomas'ın bulması gereken gizli Maya Tapınağı'ndaki hayat ağacında yatar. Gelecek zaman olarak sanılan zamanda, uzay-zaman boşluğunda bir ağacı iyileştirmeye çalışan Tommy, her gün ağacın tümörlü bölgesinden bir parça alıp yutmaktadır. Bu tedaviyle onu kurtarabileceğini düşünen Tommy'nin ağaç ile olan bağlantısı; Tom ve Izzi'nin ilişkisini çağrıştırır. Diğer yandan da Maya Tapınağı'na girmek isteyen Tomas'ın anahtarı olacaktır. İlk bakışta seyirciyi görsel efektleri ve sinematografisi ile etkileyen The Fountain, konusunu işleyiş biçimi ile de farklı bir deneyim sunar. Üç farklı ama alyans gibi ince nüanslar ile birbirine bağlanan hikayeler, bir olaya ya da olguya bakış açımızı değiştirip bakmanın önemini aktarır. Tom Creo, tüm benliğiyle ve aklıyla aşık olduğu kişiyi kurtarmak için çabalarken; seyirci o çaresizliği iliklerine kadar hisseder. Öte yandan, Izzi'nin ölümü güzellemesi ile aklında soru işaretleri belirir. Bir ağacın gövdesinde, bir kuşun midesinde yer alarak canlılara hayat vermekte, yaşamı tekrar canlandırmakta pay sahibi olmanın mutluluğu ile bizi tanıştırır. Aslında ölümün bir yok oluş değil, diğer canlılarda nefes almak olduğunu anlatır. Burada benim sorduğum soru: Izzi gerçekten böyle mi düşünüyordu yoksa sona gelmiş bir kadının bunu kabullenmekten başka şansı mı yoktu? oldu. -SPOILER- Filmin sonunda aynı şekilde Tom'un da Izzi'nin bakış açısıyla baktığını görürüz. Tom da aynı şekilde buna tüm benliği ile inandı mı yoksa acısına katlanmak adına inanmayı mı seçti? Film, bu hikayeyi ucu açık bırakarak iki şekilde de yorumlamayı mümkün kılar. -SPOILER BİTTİ.- Tüm hikayelere bakıldığında; Maya öğretileri -özellikle Xibalba-, astronomi, üst insan ve ahiret inancı üzerine sorgulamalar ile hikayeye zenginlik katılması, seyirciyi filmin içine çeker. Bir fedainin vazgeçmeden varlığına emin olunmayan ağacı araması, bir rahibin ölmekte olan bir ağacı yaşatmak adına tüm inancını kullanması, bir doktorun bilimin sınırlarını zorlaması; pes etmemenin önemini gözler önüne serer. Sabretmenin ve inanmanın, insanı mutlaka bir yere ulaştırdığı anlatılır. Bu yerin ne kadar iyi olup olmadığı ise kişinin yaşam felsefesi ve bakış açısı ile bağlantılıdır. Filmin içeriğini bırakıp tekniğine bakarsak; başlarda çok anlayamamakla birlikte ilerledikçe konunun özü ve zaman dilimi kavranır. Görsel efekt ve soundtrack kullanımı ise şiirsel bir deneyim sunar. Özellikle Tommy'nin yolculuğunda, seyirci kendini yıldızların ışıltıları ile aydınlattığı uzay-zaman içinde bulur. Tam bu noktada filmin müziklerini yapan Clint Mansell'e büyük bir parantez açmak gerekir. Death Is The Road To Awe eserini hangi duygular ve durum içinde besteledi bilemiyorum fakat dinlerken sizi, kendi hayatınızda bir yolculuğa çıkarabilir. Kiminin çok beğendiği kiminin zaman kaybı olarak gördüğü The Fountain, gönül rahatlığı ile söyleyebilirim ki bence izlenmeye değer bir filmdir. Özellikle kendinizden de bir şeyler bulmaya başladığınızda filmin boyutu da sizi etkileme derecesi de tam anlamıyla değişiyor. Filmin Türkiye şubesi Halil İbrahim Sağlam'a da sevgilerimi iletiyorum. Filmi izlemeden önce müzikleri ile tanıştım. Klasik müzikleri dinlemeyi ve belgesel seyretmeyi seven birisiyim bir gün (2009 yılında) bir belgesel izlerken içerisinde bir sahnede tesadüfen bu müziği duydum içimde gerip bir his uyandırdı fakat müzik kısa sürdü, kime ve nereye ait olduğunu bulamamıştım. Bir kaç yıl sonra Aztekler ve Maya uygarlıkları inanılmaz bir şekilde ilgimi çekmiş ve haklarında araştırma yaptığım sırada bu uygarlıkları konu alan belgeseller ve filmler ile karşılaştım, ve evet bu filmlerden birisinin adı The Fountain'dı. Filmi izlerken yıllar önce duyduğum müzik buradaydı çok etkilenmiştim filmi bitirdim ve tekrar başa sardım izledim, bitince tekrar başa aldım yine seyrettim, tam üç kez seyrettikten sonra nihayet tuttuğum nefesimi bırakmıştım. Arada bir ağlamak erkek içinde iyi bir şey =) Beni ağlatan şey filmdeki sahneler değildi bende uyandırdığı hislerdi. Ve o müzikler... Clint Mansell'ın o muhteşem müzikleri her seferinde içimde bir yerlerde saklı tuttuğum güzel anılarımı ortaya çıkarmaya ve varoluşun nedenlerini düşünmeme sebep oluyor. Bunları yazarken bile şuan arkada together we will live forever ve the last man dinliyorum. Filmi ara sıra açar tekrar izlerim, bugün yine seyrettim ve film hakkında yeni yazılan bir şeyler var mı? diye araştırırken buraya geldim ve filmin ve müziklerinin benim üzerimde ki etkileri hakkında bir şeyler paylaşmak istedim. İzlemediyseniz bir şans verin fakat şunu belirtmem gerek, duygusal bir karakteriniz yoksa ve anılara kıymet veren biri değilseniz ne bu film nede müzikleri sizi asla etkilemeyecektir, üzgünüm ama bu film size göre değil! Yani en azından insanın görünenin yani üç boyutlu varlığının ötesinde bir varlık olduğunu düşünmeyen birisi bu filmi doğru anlayamaz.


Fotoğraflarında kendi bedenini kullanan Amerikalı fotoğrafçı Francesca Woodman, henüz on üç yaşındayken fotoğraf çekmeye başladı. Çocukluğunu geçirdiği yüksek tavanlı çiftlik evinin de etkisiyle fotoğraflarında duvarlar, yüksek tavanlı dekorlar kullandı. Fotoğraflarında kullandığı nesnelerle kimi zaman bir yüzleşme kimi zaman ise bir kaçış vardı. Gittikçe bulanıklaşan, soyutlaşan fotoğrafları var olan kimliğinden bir uzaklaşmaydı. Adeta performatif bir eyleme dönüşen çalışmalarında, vücudunu tutkal, alçı parçaları ile kaplayarak deneysel çalışmalar üretti. Cam, ayna gibi nesneleri kullanarak tekinsiz olma durumunu yansıttı. Çektiği fotoğraflarda kendisini anlattığı söylenen Woodman, 1981 yılında intihar ederek yaşamına son verse de, on yıl gibi kısa süren fotoğrafçılık hayatına oldukça etkileyici eserler sığdırdı. Derler ki, Francesca Woodman şair olsaydı Sylvia Plath olurdu. Tıpkı onun gibi yaşamdan kaçışı, kendini yalnız hissedişi ve intihar edişi Woodman'ı Plath'a yakın kıldı. Bugüne kadar 120 kare fotoğrafı sergilenen Wodman'ın tek kitabı Some Disordered Interior Geometries ise bugün en nadir bulunan kitaplar arasındadır.


Sovyet Dönemi'nde eğer bir şehrin nüfusu bir milyonu aşmışsa, o şehrin metroya ihtiyacı var demekti. Özbekistan ise o dönem bu bağlamda kalabalık nüfuslu bir Sovyet şehriydi. Şehir planlamacıları, Taşkent'te 1966 büyük depreminin iki yıl ertesinde, 1968'de bir metro ağı kurmak gerektiğine dikkat çektiler. Bu gereksinimin sonucunda başkentte bir metro ağı oluşturmaya karar verdiler. İlk hattaki inşaat 1972 yılında başladı ve bu hat 6 Kasım 1977 tarihinde açıldı. Planlamacılar, günde on binlerce yolcuyla dolup taşan metropolleri, bunu yapmak için iyi bir fırsat olarak gördüler. Böylece Özbekistan, metro ağına sahip yedinci Sovyet şehri oldu. Özbekistan ve Sovyetler Birliği tarihini yansıtan temalar, sanatın devreye girmesi ve tasarımcıların ön plana çıkıp, çalışmalarını gözler önüne sermeleriyle gelişti ve canlandı. Tasarımın ve üç hattan oluşan metro ağı boyunca, bazı istasyonlar kubbeli tavanlarıyla Özbekistan'ın İpek Yolu camilerini anımsatan boyalı çinilere sahip farklı temaları yansıtırken, bazı istasyonlar Avrupa'daki balo salonlarının görünümünü yansıtmaları için mermer ve büyük avizelerle dekore edildi. Her bir istasyona tarihte yer alan, Özbek şair Ali Şir Nevai, Büyük Timur İmparatorluğunun kurucusu Emir Temur ve Rus şair Aleksandr Puşkin gibi önemli şahsiyetlerin isimleri verildi. 1991'de SSCB'nin dağılmasından sonra birçok istasyon, komünizme yapılan atıfları kaldırmak üzere yeniden adlandırıldı. Mesela, 'Ekim Devrimi İstasyonu' olan istasyon, 'Emir Temur İstasyonu' oldu. Ayrıca, Taşkent metro ağı yakın zamanda Lonely Planet tarafından, dünyadaki en güzel Sovyet metro sistemine sahip metrolardan biri seçildi. Taşkent Metrosu içerisindeki istasyonların tümü benzersiz bir şekilde tasarlanmış ve mermer, granit, cam, seramik ve kaymak taşı olarak dekore edildi. Orta Asya'nın ilk metrosu olma özelliğini taşıyan Taşkent metrosunda 2018'e kadar fotoğraf çekmek yasaktı. Metronun ikinci işlevi, halk için nükleer bombaya karşı bir sığınak vazifesi görmekti. Hükümetin hassasiyeti de buradan kaynaklanıyordu. Fakat nükleer saldırı tehdidinin ortadan kalktığı gerekçesiyle, göreve gelen Shavkat Mirziyoyev hükümeti 1 Haziran 2018 itibarıyla 41 yıllık bir yasağı ortadan kaldırarak Özbekistan tarihine adını yazdırdı. Mesela fotoğraftaki çelik levha nükleer bir saldırı durumunda askerlerin ve sivillerin kilitleyip ardına sığınabilecekleri bir patlama kapısı olarak tasarlandı. Taşkent metro ağında her bir istasyonunun kendine has bir hikayesi var. Ünlü Özbek yazar ve sanatçının adını taşıyan Alisher Navoi istasyonu, metronun en önemli duraklarından biri. İçerisindeki kemerli kubbeler ve mavi karolar, eski cami ve medreseleriyle Özbekistan'ın İpek Yolu tarihini hatırlatıyor. İstasyon Taşkent'in en işlek yerlerinden birinde, bu nedenle turistlerin de fotoğraf çekmek için en uğrak mekanlarından. Uzaya çıkan ilk kişi olan Yuri Gagarin'in portresi de, 'Kozmonotlar İstasyonu'nun duvarını süslüyor. Gagarin ve diğer kozmonotlar, Sovyetlerin Uzay Yarışı sırasındaki gücünü ve üstünlüğünü sembolize eden ve Rus propagandasında betimlenen SSCB'nin en önemli kahramanlarından bazılarıydı. Uzaydaki ilk kadın olan Valentina Tereşkova da 'Kozmonotlar İstasyon'unda ölümsüzleştirilen isimlerden. Sovyet modasını yansıtan istasyonlarda proletaryanın çalışmaları da unutulmamış. Pamuk Toplayıcı anlamına gelen Pakhtakor İstasyonunda, pamuğun stilize edilmiş görüntüleri metro duvarları boyunca büyük mozaiklerle gösteriliyor. Aibek olarak bilinen şairin onuruna yapılmış istasyonda onun destansı bir şiirindeki karakterlere yer veriliyor. İstasyonların birinde, yeraltında ilk kez depreme dayanıklı sütun tipi platform uygulanmış. İstasyonun kolonları kırmızımsı mermer ile kaplanmış ve seramik süslemelerle bezenmiş. Sovyet Özbek şair, yazar ve edebiyat çevirmeni Gafur Gulam'ın adını taşıyan bir istasyon da var. Aleksandr Puşkin, Vladimir Mayakovski ve William Shakespeare gibi önemli yazarlardan çeviriler yapan Gulam aynı zamanda 20. yüzyılın en etkili Özbek yazarlarından biri olarak da biliniyor. Şair 1946'da Devlet Stalin Ödülü'nü almış, 1963'te ise Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin ulusal şairi olmuş. Günümüzde hala çalışan trenlerin çoğu, 1970'lerin ortalarında tasarlanmış ve bu trenler Sovyet sonrası dönemin genelinde de yaygın olarak kullanılan 81-717/714 adıyla biliniyor. Bu büyüleyici mavi renkteki trenler günümüzde hala aktif olarak kullanılıyor. Metroda yolculuk 1.200 Özbek Somu (yaklaşık 75 kuruş). Fiyat, asgari ücreti ayda sadece 527.000 (yaklaşık 321,5 TL) olan Özbek vatandaşlarının şehir içinde rahatlıkla seyahat etmelerini sağlıyor.