Benjamin'e göre bu, yeni teknolojinin kışkırtıcı meydan okuyuşu karşısında kendi sonunun yaklaştığını hisseden sanat anlayışının devreye girişidir. Benjamin'den bu yana gelişen teknoloji kuşkusuz daha da kışkırtıcı, ona karşı duran geleneksel sanat anlayışı daha tedirgin, hatta karşı duruş yavaş yavaş yerini kabullenmeye bile bıraktı ancak gelin Benjamin'le mevzuunun kaynağına inelim. Zira, Fotoğrafın Kısa Tarihinin dijitalleşme karşısında sersemlemiş, sanat kavramı hakkında ne düşüneceğini şaşırmış zihinlerimize diyecek çok sözü var. Frankfurt Okulu'nun estetik teorisyenlerinden ve 20. yüzyılın önde gelen Marksist ideologlarından biri olan Walter Benjamin'in sanatsal ve kültürel okumaları özellikle 1970'li yıllarda dikkat çekmiş, bugüne kadar da söz konusu ilgi hiç azalmadan devamedegelmiştir malumunuz. Elimizdeki 95 sayfalık kısacık kitapta yer alan iki yazı da, teknolojinin gündelik hayata girmesiyle kökünden değişen sanat kavrayışına yönelik düşüncelerinden mürekkep. Genellikle fotoğrafın bir sanat olup olmadığı üzerine düşünüldüğü, bunun tartışıldığını belirtiyor Benjamin. Ancak üzerinde asıl düşünmemiz gereken şeyin fotoğrafın icadının sanatın bütün doğasını esastan değiştirip değiştirmediği sorusu, olduğunu söyleyerek kolları sıvıyor. Neler diyor Benjamin? Her şeyden önce teknolojinin gelişimini yani sanatta yeniden-üretim, çoğaltma tekniğinin yaygınlaşmasının, geleneksel sanat algısından, gelenekten tamamen bir kopuş anlamına geldiğini... Geleneğin çatırdaması çağın krizine ve insanın yenilenmesine işaret eder. Toplumsal olarak en pozitif anlamıyla, özellikle de sinemada, yıkıcı ve arındırıcı bir anlam bulur Benjamin. Bu şekilde tüm mitler, tüm tarihi öğeler yeniden ve farklı anlamlarıyla can bulur. Onun sinemada bulduklarının bugün televizyon ve internette daha da derinleştiğini görürüz. Dolayısıyla Benjamin'in kurcaladığı bir diğer şey, sanat izleyicisi olan kitlelerin sanata olan etkisi. Bir kitle olarak insan topluluğu, sanat eserlerine karşı sergilenen bütün geleneksel davranışların bugün yeni bir forma büründüğü bir matriksi temsil eder. Geçen yıllar Benjamin'i fena halde haklı çıkarmış, bugün kitlesel olarak biz izleyici-okurlar giderek yazara, kameranın arkasındaki göze ve daha da önemlisi aynı anda kullanıcıya dönüşüyoruz. Sözün kısası Walter Benjamin'in fotoğraftan yola çıkarak bugünün kullanıcılarına söyleyeceği çok şey var.


Beslenme, bir endüstri, hem de en büyüğünden... Ancak son yıllarda, ortalama bir insan yok ki bu konuya kafayı takmamış olsun... Güzelleşme çabası mı, yoksa beslenme şekillerinin sağlık getirmediğine dair büyük bir uyanış mı, bilinmez... Ama malum ortalık, televizyonlar, gazeteler, dergiler, cümle yayın dünyası sağlıklı beslenmek isteyenlerin taleplerine yanıt vermek için yoğun bir çabayla çalışıp duruyor. Ancak ciddi bir sorun var: Herkes aynı şeyi söylüyor, yani verdikleri reçeteler ne sağlık getiriyor, ne de zayıflatıyor. Bu konuda karşımıza kim çıkarsa çıksın; bir kibrit kutusu peynir diye başlayıp artık hepimizin dua gibi noktası virgülüne ezberlediğimiz şekilde devam ediyor. Kısacası, biz şişmanlamaya ve hastalanmaya devam ederken onlar da endüstriye hizmet ediyor. Çarkın dışına çıkanların sesleri ise ara sıra da olsa yükselmiyor değil. Profesör Doktor Ahmet Aydın işte bu ayrıksı seslerden biri. Onu birçoğumuz kısa bir süre önce patlak veren kutu süt savaşlarından ve elbette taş devri diyetinden anımsayacaklardır. Aydın, sağlıklı beslenme üzerine olan kitabını geçtiğimiz günlerde yayımladı: Taş Devri Diyeti. Diyet, sözcüğü sizi yanıltmasın. Ahmet Aydın, bir beslenme biçimi olarak kullanıyor bu sözcüğü, zaten kitabında da ne bir reçete veriyor bizlere ne de gün gün beslenme-zayıflama listeleri. Bu beslenme biçiminde hepimizin o çok iyi bildiği besin piramidini ters yüz ederek başlıyor işe. Çünkü ortada aslında bilim adamlarınca çok iyi bilinen bir gerçek var: Günümüz insanının genleriyle 40 bin yıl önce yaşayan, tarım toplumuna geçmemiş atalarımızın genleri aynı! Bu şu demek oluyor, bugün aksi düşünülemeyecek şekilde çılgınca tükettiğimiz işlenmiş gıdalara karşı vücudumuz henüz bir bağışıklık kazanmamış. Dolayısıyla sağlıklı yaşam atalarımızın beslenme şekillerine mümkün olduğunca yaklaşmaktan geçiyor. İşlenmiş un, makarna, pirinç ve şekerden uzak durmak, az işlenmiş zeytinyağının yanı sıra tereyağ, kuyruk yağı, sade yağ gibi hayvani yağlara öğünlerimizde genişçe bir yer açmaktan yani. Özellikle bu tür yağları tüketmenin kolestrolle, kalp damar hastalıklarıyla hiçbir ilgisinin olmadığını yapılmış onlarca araştırma ekseninde gösteren Aydın'ın önerdikleri açıkçası bir devrim niteliğinde. Yağdan, özellikle de hayvani yağdan hatta balık yağından öcü görmüş gibi kaçan günümüz insanlarının her anlamda sağlıkları için, buna ruhsal sağlığımız da dahil, koşa koşa bunlara geri dönmeleri gerekiyor. Ayçiçek, mısır, soya gibi işlenmiş bitkisel yağlar ve hatta zaten doğada bulunmayan endüstriyel bir ürün olan kanola yağından da mümkün olduğu kadar uzak durmalıyız Aydın'a göre, margarinlerse cabası. Süt ve süt ürünleri Taş Devri Diyeti'nin en dikkat çekici bölümlerinden biri. Pastörize edilmiş tüm ürünlerden uzak durmamız gerektiğini söylüyor burada doktor. Mikropların iyisinin de kötüsünün de yok edildiği bu uygulama sonucunda, tam anlamıyla bir hiç yiyip içtiğimizin altını çiziyor. Ev yapımı yoğurtlara, birilerinin hiç mi hiç beğenmediği sokak sütlerine geri dönüş yolunu bulmamız gerekiyor. Ahmet Aydın, bu konuda söyledikleriyle kopan kıyamete, ona karşı yöneltilen suçlamalara karşı da bilimsel araştırmalar eşliğinde cevap veriyor. Sadece bunlar değil elbette. Soru-cevap şeklinde ilerleyen Taş Devri Diyeti'nde kanserden otizme, depresyondan reflüye, astımdan menopoza, kısırlığa kadar pek çok hastalığa dair yanlış bilinenler, yanlış uygulamalar ve bu konuda yapılması gerekenler yer alıyor. Ahmet Aydın'a göre hemen her hastalığı beslenme şeklinizi değiştirerek hafifletmemiz, yenmemiz mümkün. Kitapta ayrıca tarım ilaçlarına, dünyamızı ve bizi hızla öldüren yeşil devrime de değinildiğini belirteyim. Küçük ve orta boy çiftliklerde organik gıda üretimini teşvik etmekten, köy tavuğunun ve yumurtasının pazarlarda satılmasının tekrar serbest bırakılmasından, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da, barış ortamının tekrar sağlanarak terör nedeni ile kapanan mera ve otlakları açmaktan, köylünün ürünlerini şehir pazarlarında satmasını sağlayacak şartları ayarlamaktan söz ediyor Prof. Dr. Ahmet Aydın. Ona göre içinde bulunduğumuz beslenme faciasını bu türden çarelerle önlemek mümkün. Hepsi dikkate değer, uygulandığı takdirde, yaşamımızı değiştireceği kesin bu önerilerin hayata geçmesi gayet mümkün. İş tüketicilerin talep etmesinden geçiyor. Sözün kısası, Taş Devri Diyeti, sadece bilimsel bir beslenme kitabının çok ötesinde, toplumsal-kültürel manifesto niteliğini taşıyan şahane bir kitap.


Farkındaysanız son zamanlarda muhalif söylem içinde bize adeta hediye edilmiş gibi duran bir kavram var: Queer. Toplumsal cinsiyet ve kimlik politikalarının hem tam ortasında duran hem de ikisinin birden dışına çıkmayı öneren bu kavram, yine bilindiği üzere ne olduğuyla değil, neye, nelere karşı olduğuyla ilgili olarak kendini ortaya koymakta. Kavram, cinse dair herhangi bir kimliğin doğal olmadığını ve tüm kimliklerin kendiliğinden iktidar ilişkilerine bağımlı olduğunu işaret ederken, normal dediğimiz her şeye karşı da derin bir şüphe besler. Hal böyle olunca, eşcinsellik temelli yükselen queer kültürü giderek eşcinselliğin sınırlarından da çıkıp her türlü heteronormativitenin, heteroseksizmin karşısında duran politik bir tutum halini alır. Queer yaklaşımın toplumsal muhalefet içinde ne denli etkin olabileceğini, her şey bir yana hepimiz Gezi direnişinde fazlasıyla deneyimledik. Hatta bu bağlamda kelimenin tam anlamıyla büyülendik. Avrupa ve Amerika'da 1980'lerde başlayıp ivmesini 90'larda alan queer kavramı ve "queer kültürü bizim için çok yeni olmasına karşın Gezi'nin hemen öncesini ve sonrasını kapsayan kısacık bir süre içinde etkinliğini en az Batı'daki kadar göstermeye başladı. Bu etkinliğinin bir diğer göstergesi de kavrama dair ardı ardına yayımlanan çalışmalar. Berfu Şeker'in hazırladığı Başkaldıran Bedenler de bunlardan biri. Türkiye'de Transgender, Aktivizm ve Altkültürel Pratikler altbaşlığıyla yayımlanan çalışma, trans kimlik kavramına dair yapılan akademik çalışmalar ile trans bireylerin deneyimlerini bir araya getiren bir derleme aslında. Dolayısıyla Başkaldıran Bedenler'de, kişisel deneyimleri, akademik temelli makaleleri, denemeleri, incelemeleri ve çeşitli söyleşileri okuma imkanı buluyoruz. Kitapta yer alan makale, inceleme, söyleşi, ne olursa olsun, eril heteroseksüel cinsiyet kültürü ile patriarkal kapitalizmin toplumsal örgütlenme biçime dair çok ciddi eleştiriler taşıyor ister istemez. Ve queer kültürün doğası gereği eleştirmekle kalmayıp bedenimizle kurduğumuz ilişkiden, giyim kuşamımızdan başlayıp toplumsal-gündelik hayatın her alanına yayılabilecek yeni, parlak, heyecan verici öneriler taşıyor. Bu anlamda Alp Biricik'in Kamusal Alanda Mahrem Taktikler'i, Yasemin Öz'ünTrans Cinsiyetli Bireylere Yönelik Dışlama ve Direniş İmkanları adlı makalelerini hararetle öneririm. Hande Öğüt'ün Kadın Transvestizminin ve Transerkekliğin Tarihine Bir Bakış adlı incelemesini ise konuyu son derece geniş ve zihin açıcı bir yaklaşımla ele alması bakımından, çalışmanın gözden kaçmayacak bir parçası olarak tavsiye etmek gerekiyor. Not: Yukarıda da söz ettiğim gibi, queer kültürü üzerine ardı ardına yeni çalışmalar yayımlanıyor. Daha geniş kapsamlı okumalar yapmak isteyenler için: Judith Halberstam'in Çuvallamanın Queer Sanatı, Monique Wittig'in Straight Düşünce, Sherry Woolf'un Cinsellik ve Sosyalizm adlı çalışmalarını da gönül rahatlığıyla önerebilirim.


Dedem Balkan Savaşı'nda göçmüş İstanbul'a, anne tarafım ise 93 harbinin önüne katıp Anadolu'ya sürüklediği bir aileden. Onların göçleri, daha sonra yaşadıkları şu an hiç yaşanmamışçasına unutulmuş durumda. Zira onca yaşanmışlıktan benim hafızama kadar ulaşabilen hatıraların toplamı yarım sayfayı aşmaz. Hatıraları yaşayanlar da hafızalarında taşıyanlar da vefat etmiş durumda olduğu için geri dönüşsüz bir şekilde unutulmuş durumda her şey. Bu hatıraların bana kadar intikal etmemiş olması sebebiyle nasıl bir hazineden mahrum kaldığımı ise şair Emel Özkan'ın üçüncü kitabı Deliorman'dan Çıktım Yola'yı okuyunca fark ettim. Emel Özkan'ın Balkan muhaciri ailesinin 99 yıllık hikayesini kayıt altına alan kitap, bu ülkenin başına gelen en büyük ama sessizliğe mahkum edilen Balkan faciasının önüne katıp sürüklediği bir ailenin hafızasını okura iletiyor. 1880 yılında başlıyor Deliorman'dan Çıktım Yola ve 1979 yılına dek ulaşıyor. Bir ailenin en uzun yüzyılı olarak tanımlayabiliriz bu kitabı. Ailenin doğup büyüdüğü diyarı terk etmek zorunda kalmaları, Bilecik Pazarcık'ta yeni bir hayat kurmaları ve bu esnada kuşaktan kuşağa aktarılan nice anı, kitabın temel eksenini oluşturuyor. Sadece bir ailenin hikayesi değil Deliorman'dan Çıktım Yola. Bir zamanın, bir muhitin de hikayesi aynı zamanda. Pazarcık'ın Düğünleri, Kasabada Geçim Yolları, Kasabanın Kahvehaneleri, Kasabanın Camileri, Pazarcık'ın Meşhur Simaları gibi daha başlığından nasıl bir halk hazinesinin eşiğinde olduğumuzu bildiren bölümlerle ilerliyor kitap. Hıdrellez kutlamaları, yağmur duası, harman, kış hazırlıkları, bayramlar, aşure hazırlıkları gibi emsallerine Ahmet Rasim'in, Refik Halit'in metinlerinde İstanbul'un geçmişi için rastlayabileceğimiz pek çok önemli unsur Emel Özkan'ın akıcı anlatımıyla da bu kez Anadolu'da bir muhacir ailesinin hafızası üzerinden kitaplaşıyor. Hele hele bir cumhuriyet balosu bölümü var ki, emin olun o kısacık bölümün bende uyandırdığı çağrışımlar ve yorumlar rahatlıkla sekiz-on sayfalık bir metne tekabül edebilir. Kitabın bir başka önemli yanı ise sadece yaşantının değil dil ve edebiyatın da kaydedilmiş olması. Pek çok deyim, atasözü, mani, ağıt, türkü yaşandığı bağlam içinde aktarıldığı için birer kelime grubu olarak değil nefes alıp veren bir hayat bütünü içinde okura ulaşıyor. Bu da kitabın kıymetini bir kat daha artırıyor elbette. Kitapta yer alanfotoğraflar da anlatılanları tamamlayan önemli bir unsur. Mesela pek çok metinde okuduğum talika adlı binek arabasının fotoğrafını ilk kez bu kitapta gördüm. Muhtemelen benim dedem de doğup büyüdüğü yerden böyle bir araba ile göçtü. Fotoğrafı görmüş olmam onun ve ailesinin yaşadıklarını düşünmeme sebep oldu. Emel Özkan'ın Deliorman'dan Çıktım Yola'sı türünün iyi bir örneği. Umarım bu tarz sözlü tarih çalışmaları, anılar, monografiler, biyografiler çoğalır da hafızamızın nisyan ile malul olması bir nebze şifa bulur.


Kolektif hafızanın derinliklerinden çıkıp gelen bir isim: Marcel Schwob. Onun bir edebiyatçı olarak hikayesi 38 yıllık kısacık yaşamı boyunca, tanınan, hayran olunan bir yazar olmak ve ölümünden kısa bir süre sonra da unutulmak olmuş. Unutulmanın pek çok sebebi olabilir elbette ama Schwob'unki ölümünden sonra yaşanan yıllara hitap edememesi, yazdıklarının toplumsal eğilimlerin dışında kalması sonucuymuş. Tıpkı bulutlu bir gecede zaman zaman ortaya çıkıp kaybolan ayışığı gibi. Ancak yaratıcılığın parlak ışığını taşıyan eserler gün gelir yeniden dile ve gönüllere düşerler. Bundandır ki Marcel Schwob'un adı küçük çaplı bir efsane gibi dillerde dolaşıyor şimdilerde. Üstelik Üç Romanla en nihayetinde Türkçede... Üç Roman, 20. yüzyılın başyapıtları kabul edilen Altın Maskeli Kral, Monelle'nin Kitabı ve Düşsel Yaşamların biraraya gelmesiyle ortaya çıkmış bir kitap. Altın Maskeli Kralı, Yunan tragedyalarından esinlenerek kaleme almış Marcel Schwob. Yazarın bilinçdışının dile gelmiş misali, simgelerle örülü bir dille yazılmış bu etkileyici hikaye iktidar, benlik bilinci ve acıma üzerine kuruludur. Kuşaklar boyu altın bir maskeyle yüzlerini gizleyen kralların ülkesinde krala hizmet edenlerin de maskeleri vardır. Sarayda maskesiz yaşamak yasaktır. İşte bu ülkenin kralı, yüzü kimseler tarafından görünmeyen bu adam, hayatı boyunca hiç kimsenin yüzünü de görmeyendir aynı zamanda. Ta ki bir gün yaşlı bir dilenci maskesiz bir şekilde kralın huzuruna çıkmak isteyene dek... Yaşlı dilenci krala soytarılarının ağladığını, rahiplerinin güldüğünü ve kadınlarının çirkinliğini söyleyince kral maskesiz bir yüz görmek için yanıp tutuşmaya başlar. Ancak bu arzusu onun sonunu hazırlayacaktır. Zira maskenin ardında saklanan yüzü, soyunun kuşaklar boyu gizlediği bir hastalığı barındırmaktadır. Üstelik, maskeyle örtülen hastalık yine maske yoluyla kuşaktan kuşağa taşınmaktadır. Kendi yüzüyle ve kaderiyle yüzleşen krala tahtını bırakıp ölümüne gitmekten başka yapacak bir şey kalmaz... Ölüm ki, altın maskeli kralı tüm maskelerinden arındıracak olandır... Altın Maskeli Kral, parçalanmış benlik bilincine dair yazılmış, toplumsal yaşayışın insan ruhuna dayattığı tüm kabullere karşı gelişin etkileyici bir eğretilemesi. Monelle'in Kitabı, Üç Roman'ın en sarsıcı, en derinlikli, en vahşi hikayesi kuşkusuz. Bir fahişe, bir kraliçe, bir büyücü kısacası insanın içindeki dişil benliğin her türlü yüzünün temsilcisidir Monelle. Ne zaman ortaya çıkacağını da, ne vakit kaybolup gideceğini de bilemez anlatıcı. Hem onun peşindedir hem delicesine kaçmaktadır ondan. Monelle, hiç büyümek istemeyen sapkın bir çocukluk anlayışıdır çünkü bir anlamda. Ona çocuk fahişelerin hikayelerini anlatır, hikayelerin özünde ise yine kendisi vardır; gerçeğine asla varılamayan mitolojik, kaotik bir olmayan kahraman... Çünkü beni anlamak zordur, hiç anlamayanların dışında ve beni yakalamak zordur, artık bir şey yakalayamayanların dışında ve beni tanımak zordur, hiç anısı olmayanların dışında. Aslında ben seninim, ama sen artık benim değilsin. Dinle... Marcel Schwob'un dili Monelle'in Kitabında, bu olmayan kahraman aracılığıyla daha da zenginleşir, büyülü bir hal alır: Monelle kara bir tohum gibidir ve küçük bir kuşa dönüşmeyi bekler, gözleri içinde düşüncelerin bitkilerin gölgesi gibi hareket ettiği sular kadar berraktır ve gülüşü kristal bir bardağın giderek sönen titreşimini andıran küçük kahkahalardır. Hiç ağlamamak gerektiğini söyler, çünkü insanlar çalışarak yaşadıkları sürece gözlere ihtiyaç varır... Kitabın sonlarına doğru Monelle'in yüzleşmekten köşe bucak kaçtığımız ve aynı zamanda yaşam boyunca tutkuyla aradığımız benliğimizdeki parçalanma olduğunu iyiden iyiye anlarız. Ancak ne kadar kaçsak da, tıpkı anlatıcı gibi, kendimizi onu okumaktan alıkoyamayız. Düşsel Yaşamlar ise yazarın hastalığı sırasında kütüphanelerde yaptığı yoğun çalışmaların bir ürünüdür. Biyografi türüne bambaşka bir açıdan yaklaşır Schwob. Ona göre biyografi yazarının sanatı, yaptığı seçmede yatar. Doğruya ulaşmak için kafa yorması gerekmez; gerekli olan, insan özelliklerinin oluşturduğu kaostan bir kişilik yaratmaktır. Leibniz, Tanrı dünyayı yaratmak için, olabilecek olanın içinden en iyisini seçti, der. Yaşamöyküsü yazarı da daha önemsiz bir tanrısal güç olarak, olası insanlar arasından, benzersiz olanı seçmeyi bilir. Schwob da tam olarak böyle yapıyor; yaşamöyküsünü kaleme aldığı kişilerin taşıdıkları özelliklerinin kaosundan bambaşka bir kişilik yaratıyor. Yaşamöyküsü yazılan kişilere bir ihanet mi bu yaptığı? Elbette hayır, çünkü yazıya geçen her hikayenin sadece ve sadece kendi kurgusal gerçekliğiyle değerlendirilebileceğini pekala biliyor. Ve böylelikle biyografi türünün sınırlarını olabildiğince zorluyor. Okurlarını türün en uzak, en tekinsiz yamaçlarına cesaretle çekiyor. Marcel Schwob, usta çevirmenlerimizden Aykut Derman'ın Türkçeye kazandırdığı Üç Roman ile Türk okurları tarafından da keşfedilmeyi bekliyor...


Diyelim ki hakikat bir dişidir, diye başlar Nietzcsche İyinin ve Kötünün Ötesineye. Lazzaro ise dört adet dişi arasında karar vermeye çalışırken iyiliği ve kötülüğü kurcalamaktadır zaten. Etrafında son derece fantastik gibi duran bu birbirinden güzel dört dişinin alamet-i farikası bu olsa gerektir; hakikati işaret etmek... Hanımlar fantastik gibi durmaktadırlar zira olayın geçtiği, hatta olayın bizzat kendisi olan uzak dağ kasabası Bellamonte'de, o soğuk kasım günlerinde yaşları 18 ile 22 arasında değişen ve çoğu modellik yapan kızlar bulmak kolay değildir. Hatta hepsinin dikkatini aynı anda çekmek de ancak fantastik kahramanlara özgü bir şeydir. Lazzaro herhangi bir fantastik kahramandan geri kalacak biri değildir zaten. Bir vakitler yaz tatillerini geçirdiği Bellamonte'ye on yıl aradan sonra kendini aramak için gelmiş, gizemli, küstah, tekinsiz bir kahraman... İtalyan kara edebiyatının önde gelen isimlerinden Andrea G. Pinketts, dilimize çevrilen romanı Lazzaro, Dışarı Çıkda kahramanının karanlığını Bellamonte'nin karanlık atmosferiyle tamamlar. Kahramanın hayatı değişmek üzeredir, neden ve nasıl, tam bilemeyiz. Ama Bellamonte onun deyişiyle bu değişimin öncesinde, bir elvedanın mezesi gibidir. Ancak Lazzaro'nun olağanüstü küstahlığı, kendine güveni, bir yerde, kendi adına işleri sarpa sardıracaktır ister istemez. Öyle ki, Bellamonte'de işlenen çocuk cinayetlerinin baş zanlısı haline bile gelecektir. Söz konusu zannın altından kalkmak pek sorun değildir Lazzaro için, o başından beri iyinin ve kötünün ötesine dikmiştir gözünü, zira kötülük iyi biri olduğunuz hissi verir... Ancak cinayetleri aydınlatmak için yeni tanıştığı Monica'nın pazarladığı zayıflama yosunlarıyla zengin olmuş obez yengesi ve zengin yenge tarafından adeta satın alınmış eski genetikbilimci amcası ve onların aşçı ile bir şoförden ibaret, tuhaf çalışanlarından mürekkep ailesinin gizemini çözmek zorundadır. Zorunluluk Lazzaro için hiçbir şey demektir aslında, o hikayenin her kelimesine sinen sezgilerinin ve benliğinin peşindedir. Bellamonte'nin grappaları üst üste içildiklerinde ne kadar yorucuysa, buz gibi havası o kadar zihin açıcıdır ne de olsa. İşin içindeki illüzyonist cüce ile saf otel görevlisi dev, hikayenin grotesk havasını hiç şüphesiz daha da pekiştirir. Lazzaro, Dışarı Çık, romanın pek çok yerinde yazarın Proust'a yaptığı göndermelerin haricinde de, Proustvari bir roman. Andrea G. Pinketts, kahramanının ağzından, o hayali dağ kasabasının karanlık ve soğuk atmosferini; içinde yaşayanlar, içinden geçen yolcu otobüsleri, turistik tesisleri, ziyaretçileri... ile son derece incelikli, şaşırtıcı ayrıntılarla bezeli bir şekilde, ustalıkla veriyor. Kahramanın kendine ve çevresine karşı hastalığa varan çözümlemeleri ise romanın ana izleğini perdelemek bir yana hikayeyi okuruna açmayı başarıyor. Ve böylelikle de Lazzaro, Dışarı Çık için şahane bir romandır dememe gerek bırakmıyor.


Senin duyduğun dehşet ve benim duyduğum dehşet, dünyanın gidişatı karşısında yaşlanan iki centilmenin paylaştığı dehşet duygusu. İnsan, benim zamanımda diye söze başlayınca çocukların sessiz bir umutsuzluk içinde kaş göz yaptıkları Huysuz İhtiyar'a dönüşmek gibi gülünç bir yazgıdan kendini nasıl kurtarır? Dünya binmiş bir saplı sepete, gidiyor cehenneme. derdi babam, onun babası da öyle dermiş, bu böylece ta Adem'e kadar uzar gider. Eğer dünya bunca yıldır gerçekten cehenneme doğru gitseydi, bugüne kadar varmış olması gerekmez miydi? Çevreme baktığım zaman, hiç de cehenneme benzer bir manzara görmüyorum. Bu koskocaman dünyanın nasıl olup da saplı sepet kadar küçük bir şeye sığacağını hep merak etmişimdir. Kafamı daha da karıştıran, saplı sepetin ne olduğunu bilmiyor olmam. Aslında bütün sepetler saplı değil midir, saplı öneki burada fazla değil mi? Belki de, Dünya binmiş bir sepete, gidiyor cehenneme. dememiz gerek, ama bu kulağa daha da kötü geliyor, öyle değil mi? Biz dünyanın cehenneme gidişini izlerken, dünya neyin içine sığmalı? Bir lokomotife mi? Bir otomobile mi? Karton bir zarfa mı ya da belki görülemeyecek kadar ufak bir şeye. Bir tek atoma mı? Doğrusu, mızmızlanmak, huysuzlanmak eğlenceli olabilir; hızla yaşlanan centilmenler, insanlık komedyasının görmüş geçirmiş gözlemcileri, her şeyi görmüş ve artık hiçbir şeye şaşırmayan kır saçlı bilgeler olarak, mızmızlanmanın ve azarlamanın, yaşadığımız dünyadaki iki yüzlülüklere, haksızlıklara ve aptallıklara karşı saldırıya geçmenin görevimiz olduğunu düşünüyorum. Bırak gençler biz konuşurken kaş göz etsin. Bırak onlar kadar genç olmayanlar bize kulak asmasın. Issız çöllere haykıran aşağılanmış peygamberler gibi gözümüzü kırpmadan devam etmeliyiz çünkü kaybedilecek bir savaş verdiğimizi biliyoruz demek, savaşı bırakalım demek değildir. Dünya edebiyatında siyasi duruşlarıyla da önplana Auster ve Coetzee'nin gündeminde, bugünlerinde elbette siyaset de son derece önemli bir yer tutuyor. Kendini yersiz yurtsuz, anadilsiz hisseden Coetzee de, varlığını New York'a hapseden Auster de sistemi yeri geldi mi kıyasıya eleştirebiliyorlar. Sözgelimi, geçtiğimiz yıl duyarlığıyla Türk siyasetinin de gündemine oturan Auster, Netanyahu için Aptal ve kötü." diyebiliyor rahatlıkla. Peki ya yazı, bu iki önemli yazarın bütün hayatlarını kaplayan romanları? Mektuplaşmalar boyunca Paul Auster bir roman bitiriyor, Coetzee'nin Utanç'ı sinemaya uyarlanıyor ve Coetzee, Beckett'le ilgili çalışmalarını derinleştiriyor. Daha ne olsun! Roman, kurgu ve hayal gücüne dair de çokça konuşuyorlar. Günümüz insanlarının hayal kurmaktan giderek uzaklaşmasından, yazarların yazdıkları hemen her şeyde otobiyografik öğeler olduğuna inanmaya eğilimleri olduğundan yakınıyorlar. Anlaşılamamaktan, kenara atılmış olmaktan dert yanıyorlar. Ve nihayetinde yazarlık kahramanlık değil insanlıktır, dedirtiyorlar. Kitap bana Oylum Hanım'ın belirttiğinin tam tersine samimiyetten çok uzak geldi. Zaten ileride basılmak üzere plnalı yazılmış mektublardan pek bir samimiyet ummuyordum. İki yazarın arasındaki bağ kopuk. Kitap yanımda değil o yüzden somut bir örnek veremiyorum ancak örneğin biri spordan bahsediyor diğeri cevap mektubunda bambaşka bir şeyden. O kadar yapmacık, o kadar zorlama mektuplar. Kültürlerini bilmesem belki onların diyalog biçimi bu diyceğim ya da bir lise öğrencisinin tercümesi ama bunlarda değil.


Belki de tamamı adında gizli, belki de daha okumadan bütün sırrını Öyle miymiş? diye sorarak veriyor. Öyle miymiş, denince bir başkasının anlatıp söyleyip kabul ettiği bir şeyi, ondan duyduklarınla, duyduğun kadarıyla kabullenme, anlaşılıyor. Diğer yandan bu söyleyişte bir inanmazlık, bir istihza da yok mu? Var. Şüphesiz var. İşte Şule Gürbüz'ün son kitabı, dört anlatı metni, bu kelime kalıbına sığıyor, girip içine oturuyor. Bir kitap, bütün bir yazı bir kalıba, bir cümleye, bir soruya sığabilir mi peki? Aynı anda hem evet hem de hayır tabii ki. Eğer Türkçeyi Şule Gürbüz kadar ustalıkla kullanıyorsanız evet, eğer Şule Gürbüz kadar delicesine bir düşünce üzerinde dolanıp duruyorsanız, hayır! Bana sorsalar, anlatı değil, dört koldan yazılmış bir masal derdim Öyle miymiş? için. Üstelik masalın hem iyi hem de kötü yanıyla, o çift taraflı, üç, beş, sayısız yüzüyle... Masal derdim, çünkü insanı ve dünyayı arıyor; masal derdim, çünkü insanı ve dünyayı ararken bir insan ve dünya kurup anlatıyor. Kendi içinden olağanüstü, kendi içinden kutsal, kendi içinden dokunulmazlıklar çıkarıyor. Varsın çıkarsın, çünkü dünyanın ve insanın da, masalın ve dilin de tadı başka türlü çıkmıyor! Bu kitabında Gürbüz'ün dilinde kuşlar uçuşuyor, ağaçlar hışırdıyor, şifalı otların baygın kokuları geziniyor etrafta, mandalinanın mayhoş tadı, elmanın ekşisi kalıyor ağızda. Öyle miymiş?'in en etkileyici metni Hayır Demeden İtiraz, bir çocukluk ve büyüme öyküsü gibi okunabilir. Daha doğrusu dünyayı anlama çabası ile ölüm arzusu arasında, ölümden yana ağır basan bir tavır hikayesi. Başlı başına bir novella bile olabilirmiş aslında. Büyümeye çalışan elle tutulur, capcanlı bir karakterin, varlık ve hiçlikte birleşen şiirsel hikayesiyle, bugünden ve dünden, toplumdan ve aileden, gelenekten ve kültürden kopmayan bir yalnızlığı anlatıyor Hayır Demeden İtiraz. Kitabın her ne kadar anlatı olarak geçse de şiire ve hikayeye yakın duran hali bu bölüm için de geçerli. Dili, ritmi, anlatım biçimi, biraz klişe olacak ama, gerçekten büyülüyor. Son olarak bir eleştiriyle ya da sevgili Şule Gürbüz'e bir iç döküşle bitirmek isterim. Gürbüz, dünyevi düşüncesini, insana ve dünyaya dair felsefi bakışını bir an bile unutmadan yazan bir yazar. Öyküde öyle, romanda öyle, haliyle türü gereği anlatıda da öyle... Ancak dili öylesine mükemmel, öylesine mest edici ki, içimdeki bencil okur keşke diyor, keşke bir an için hepsini unutsa, o vakit kim bilir neler olacak!


Bento'nun Eskiz Defteri, Berger'in eskiz defteri... Bento dediğimiz Spinoza'nın adı. Spinoza öldükten sonra mektupları, yazıları, notları kurtarılmış ya, resim yapmayı çok sevdiği bilinen filozofun eskiz defteri tarihin karanlık sularına gömülmüş. İşte John Berger, o eskiz defterini tarihin karanlık sularından çıkarıp kendi elinin marifeti ve zihninin ışığıyla yeniden yaratmış. Spinoza, nasıl görürdü, nasıl bakardı, nasıl çizerdi, nasıl düşünürdü? Ve bütün bunlar bende nasıl yeniden tezahür edebilirdi? İşte bu düşünce John Berger'ın temel izleği olmuş ve filozofun müthiş eseri Ethika'dan pasajlar eşliğiyle yepyeni bir eskiz defterine dönüşmüş. Berger'ın bir eli ve bir gözü hep toprakta, doğada. Mürdüm eriklerinden zambaklara, manolyalardan ölü porsuklara, bir demet maydanozdan Filistinli bir zeytin ağacına uzanıyor. Diğer eli ve gözü ise sanat, edebiyat ve felsefenin içinde... Spinoza eşliğinde, Çehov'dan Dostoyevski'ye, türlü dönemlerin ressamlarından dünya üzerinde tanıdığı pek çok muhalif zihne uzanıyor. Onları dil ve resim aracılığıyla birbirine bağlıyor ya da yeri geldi mi tel tel çözüyor. Ya hayran olduğu yazarlardan biri olan Platonov'u çizmeye, kavramaya çalışma şekli? Platonov'un bir portre hikayesini çıkarmaktadır Berger. Platonov'un işçiliği, çocukluğu, babalığı, kişisel özgeçmişi ve bütün bunlardan ayrıştırılmaması gereken yazarlığı, yazıp çizdikleri ve bu yazılıp çizilenler içinde Berger'ın aklında kalanlar... Nasıl çizilir Platonov, nasıl bir portre olmalıdır onunkisi? Berger, düşünür, nüfuz eder, bir Platonov olarak belki de kendini yeniden var eder. Ortaklaşa bir hayat arzusu ile mesafe önsezisi arasında salınır. Onun için bir insanın portresini yapmak bir buluşma özlemi olduğu kadar aynı zamanda bir vedadır. Dönüşümlü olarak sonsuza dek. İşte Spinoza'nın kendisi de buralarda ortaya çıkar hep. Böyle bir takiptir Berger'ın filozofa uyguladığı, dönüşümlü olarak sonsuza dek... "Bir uçuruma uzun süre bakarsanız uçurumun da size baktığını anlarsınız," diyen Nietzsche'yi hatırlamamak elde değildir. Bento'nun Eskiz Defteri, içinde yer alan Berger çizimleri, Beril Eyüboğlu'nun çevirisi ve baskısıyla da son zamanlarda elime geçen en şahane kitap.


Çocukluk ve ilk gençlik yıllarımda, yukarıda sözünü ettiğim çok sesli, çok dilli, çok kültürlü o kalabalık içinde, ben zaten çok güzel günler yaşadığımı düşünürken, dedelerim ve büyükannelerim çok daha güzel olan eski günleri dillerinden düşürmezlerdi hiç. Birileri gitmişti ve ada onların gidişinden sonra, bir vakitler yanan görkemli bir ateşin soğumakta olan küllerinden ibaretti... Düşünürdüm, bu küllerin içinde yaşamak bile böylesine keyifliyken kim bilir o gidişten önce Büyükada'da yaşamak ne kadar güzeldi diye. Hatta düşünemezdim bile... Gidenler adanın Rum halkıydı elbette, sebep ise 6-7 Eylül olayları ya da Kıbrıs savaşı bahane, birilerinin ta o zamanlardan beri inşa etmeye çalıştığı beyaz-sünni-tam anlamıyla ataerkil ve milliyetçi Türk imgesine ulaşma çabasıydı. Bu imge inşasının tamamlanması daha ne kadar sürer bilmem, ama inşa süreci başlamadan önceki o güzelim, o canım günleri unutmazsak eğer toplumsal olarak bir şansımızın olacağı da aşikar. İşte Orhan Türker, kendini bu hatırlatmaya kelimenin tam anlamıyla adamış bir yazar. Prinkipo'dan Büyükada'ya-Bir Prens Adasının Hikayesinde benim aile büyüklerimin anlatmaktan usanmasalar da git gide soluklaşan anılarını canlandırırken, o eski günlerin neden o kadar güzel olduğunu, neden o kadar özlendiğini de bu şekilde açıklamış oluyor. Çalışmasına, Büyükada'nın İstanbul hatta tüm Türkiye içinde Türkleşmeye en çok direnen, en kozmopolit yer olduğuna dikkat çekerek başlıyor Türker. Bunun sebebini ise Adalı Rumlar'ın; adaya yaz mevsimi ve tatil günleri haricinde gelmeyi tercih etmeyen Türkler, Ermeniler ve Museviler'den farklı olarak; yaz-kış burada yaşamalarında, dolayısıyla adanın hem ticaretini hem sınırlı miktarda olan üretimini ellerinde tutmalarında buluyor. Ondandır ki, diğer yerlerin aksine 6-7 Eylül olaylarının, Kıbrıs Savaşı'nın Büyükada'yı o kadar da sarsmaması. Ama talihin ve tarihin önüne geçilemiyor tabii nihayetinde. Prinkipo Rumları'nın kökeninden nüfus yapısına, mesleklerinden sahip oldukları telefon hatlarının ve Rum Yetimhanesi'ndeki kayıtların dökümüne, savaş öncesi ve sonrası ada ekonomisinden panayırlara, bayramların nasıl kutlandığına ve Ada'nın önemli yapılarına, tarihi binalarına uzanıyoruz Türker'le birlikte. Kimileri bu kitabı belki de Rum kültürünün bu topraklardaki istisnai direnişinin öyküsü olarak okuyacaklar. Ancak benim tavsiyem çalışmanın, çoğul bir kültür yapısının toplumun her kesimini nasıl mutlu, evet tam anlamıyla mutlu edebileceğinin, çoksesliliğin dirençliliğinin, sağlamlığının bir öyküsü olarak okunması olacaktır. Hal böyleyken, yapılan yeni baskısıyla bir kere daha okuruna ulaşma fırsatı bulan Prinkipo'dan Büyükada'ya- Bir Prens Adasının Hikayesi haftanın en şahane kitabı. Bu sıcak yaz günlerinde şöyle deniz kenarındaki bol esintili bir ada gazinosunda okunursa eğer daha da şahane olabilir tabii.


Zaman çarkı döner ve çağlar geçer... Olmuş olan, olacak olan ve olmakta olan gölgeyle mücadelesine hep devam eder. Çünkü bu ışığın ve gölgenin, zaman çarkının dünyasıdır... Yani gelmiş geçmiş en uzun, en görkemli epik-fantastik serilerden birinin dünyası... Zaman Çarkı'nın yaratıcısı Robert Jordan 1977'de açmıştı bize bu dünyanın kapılarını ve 2007'de aramızdan ayrılana dek yazmıştı. Bu ayrılışın en kötü taraflarından birisi yazarın seriyi tamamlayamadan gitmesiydi... Ancak iyi haber kısa süre içinde gelmiş, Jordan eşine büyük hikayeyi tamamlayacak notları bırakmıştı. Brandon Sanderson, Jordan'ın notlarından yola çıkarak serinin sonunu tamamlamaya başladı: Fırtına Toplanıyor ve şimdi Türkçeleşen Geceyarısı Kuleleri ile. Peki Zaman Çarkı, Geceyarısı Kuleleri ile gerçekten sonlanıyor mu? Bu tartışmayı ileriye bırakıyorum. Brandon Sanderson'un toparladığı son iki cilt Fırtına Toplanıyor ile Geceyarısı Kuleleri, her ne kadar Jordan'ın edebi betimlemelerinden, dokunaklı karakter çözümlemelerinden yoksun olsa da, temelde dizinin takipçilerini hayal kırıklığına uğratmayacak düzeyde. Sanderson Fırtına Toplanıyorda, gücün eril tarafını temizleyerek tüm geçmiş yaşamlarıyla birlikte kendi varlığını kabullenen Rand'a ve gücün dişil tarafını siyasi olarak toparlamaya çalışarak en yüksek makama ulaşmaya çalışan Egwene'ne odaklanıyordu. Ve son derece etkileyici, şık bir sonla nihayetlendiriyordu hikayesini. Dizinin son kitabı olduğu söylenen Geceyarısı Kulelerinde ise son savaşın başlamasına bir adım kala hemen tüm kahramanlarımızın önce kendileri sonra da gölgeyle mücadelelerine tanık oluyoruz. Perrin Aybara, son savaş gelmeden artık içindeki kurtla barışmak ve onun öğreteceklerini öğrenmek zorunda. Ancak bütün bunları önüne çıkan o engeli aşmadan yapması imkansız. Söz konusu engel ise Terkedilmişlerden biri olan Greandal'ın ta kendisi... Perrin hem içindeki kurda yenilmemek, yani delirmemek zorunda hem gizemli Katil'ini bulup mümkünse öldürmek hem de peşine takılan binlerce askeri ve mülteciyi son savaşa götürmek. Gelelim sona... Pek çok kahramanımız son savaş için Rand'ın istediği meydanda toplanmış olsalar da son savaş henüz gerçekleşmedi. Elayne karnında yeniden doğan ejderin ikizleri, Nynaeve kocasına kavuşamadığı halde oradalar. Aviendha, bilgelik yolunu tamamlasa da henüz savaş meydanına ulaşmış değil. Üstelik Rand, Karanlık Varlık'ın zindanını açıp büyük düşmanıyla yüzleşmedi. Sanırım bu hikayenin bitmesi için daha önümüzde tıpkı Geceyarısı Kuleleri gibi şahane bir bin sayfa daha olmalı. Oylum Hanım "birinci ciltten itibaren" diyerek, çevirinin zayıflığı konusunda sadece son iki cildi değil, serinin tamamını kastetmiş, görünüşe göre. Bu da, Robert Jordan'ın yazdığı on bir cildi kapsayan bir eleştiri demek.


Her şey, Kaptan J. van Toch'un Sumatra yakınlarındaki Tana Masa adasına Hollanda gemisi Kandong Bandoeng ile yaptığı ticaret seferi ile başlar. İnci aramak için bakir ve el değmemiş bir bölge arayan Kaptan'a bu nitelikte tek bölge olan Şeytan Körfezi'ne asla uğramaması telkin edilir, zira orada tapa-tapa'lar yani Deniz cinleri vardır. Kaptanımız elbette Deniz cinlerinden korkacak insan değildir. Deniz cinlerinden ölesiye korkan yerlilerden kendisine eşlik edecek kimseyi bulamayınca emrinde çalışan iki Sri Lankalı inci avcısı ile körfeze gitmeye karar verir. İstiridye için dalıp Tapa-tapa'ları görerek dehşete kapılan Sri Lanka'lılar da pes edince Kaptanımız macerasına tek başına devam eder. Denizde yaşayan bir amfibik türü olan bu Semenderlerle dostluk kurar, onlara bıçak kullanarak istiridye kabuklarını açmayı öğretir; alet kullanmalarından cesaret bularak onlara dil öğretmeye kalkışır ve başarır da. Ama Dünya tarihini değiştirecek olay Kaptan'ın Semender projesi için yatırımcı arayışı sürecinde zengin Çek yahudisi G. H. Bondy'i ziyareti ile gerçekleşir. Bondy'nin kapıcısı Bay Povondra patronunu görmek isteyen bu nev-i şahsına münhasır adamı içeri almasaydı belki de olanların hiçbirisi olmayacaktı. Arap dilinin şaheseri Kahire Üçlemesi'nden sonra bu yazın güzel sürprizlerinden birisi de bilim kurgunun doruklarından 20. yüzyılın en büyük Çek yazarlarından Karel Capek'in (1890-1938) ilk kez Türkçe'ye çevrilen şaheseri "Semenderlerle Savaş" oldu. Bilim kurgu meraklıları Capek'i ilk kez "robot" sözcüğünü kullanan yazar olarak anımsayacaklardır. Gerçi kendisi sözcüğü bulanın kardeşi Josef Capek olduğunu belirtir.. Çevirmen Sabri Gürses'in kitaba yazdığı "Hepimiz Semenderiz" başlıklı girişte belirttiği gibi "Güncelliğini şaşkınlık verici bir şekilde yitirmemiş, tersine artırmış durumda: nanorobotların, siberuzay ya da ikinci, üçüncü nesil İnternet'in söz konusu olduğu bir dünyada, Matrix dünyasında bu roman bir kehanet kitabı gibi." Capek'in kapitalist şirketler dünyasının diline ve halet-i ruhiyesine hakimiyeti hayranlık verici. Swift'ci satir-yergi geleneğinin taşıyıcısı ve Avrupa bilim kurgu edebiyatının kurucularından olarak nitelenen Capek, sinema dünyasından, magazine, basına, batının bilim fetişine, uluslararası ilişkilere ve daha bir dizi konuya değinmedik konu bırakmıyor. Bu distopya'yı bir kısa dünya tarihi ve kültür çözümlemesi olarak da okumak mümkün. Beni asıl etkileyen iki yer ise Normandiya ve Louisiana oldu. Tesadüfün bu kadarı mı olur? Capek Semenderlerinin ayaklanması için seçtiği bölge on yıl sonra müttefiklerin ikinci savaşta karaya çıkacakları Normandiya! Öte yandan Louisiana depremi ile New Orleans'ı sular altında bırakıyor!. Evet daha fazla ayrıntı ile kitabı okumamış olanların keyfini kaçırmayalım ve biraz da Capek cephesine bakalım. Dünya tarihinin ideolojik ve politik olarak belki de en civcivli döneminde yaşayan Capek'in de önünde zamanının tüm sanatçıları gibi bir ideolojik tercih problemi vardı. Everest yayınları kitaba Andrey Platonov'un eleştirisini ve Capek'in 1924 tarihli "Neden Bir Komünist Değilim?" başlıklı meşhur makalesini de ekleyerek pek hayırlı bir iş yapmışlar. Capek'in yoksulluk analizi ve geleneksel marksist sol söylemlerin yoksulluk ile kurdukları ilişkiye yönelik basit ama etkili tespitleri oldukça sarsıcı. Capek'in "... eğer kalbim yoksulların yanındaysa, ne diye bir komünist değilim? Çünkü ben yoksulların yanındayım." deyişi çok ironik değil mi?. "Bu ezici, gayriinsani yoksulluk hiçbir partinin armasında yer alamaz; içinde insanın kendini asacağı tek bir çivi ya da üzerine yatacağı tek bir paçavra bile bulunmayan bu korkunç gecekondulara, komünizm özenli bir mesafeden seslenerek ulaşmaya çalışıyor: toplumsal düzen suçlanıyor; iki yıl, yirmi yıl içinde Devrim bayrağı dalgalanacak ve sonra - Ne! İki yıl mı, yirmi yıl mı? Böyle rahat rahat insanın kışın iki ya da üç ayını, hatta iki hafta, hatta iki gününü geçrimesi gerektiğini nasıl söyleyebiliyorsunuz? Buraya yardım edemeyen ya da etmek istemeyen burjuvazi bana yabancı; ama yardım etmek yerine, Devrim bayrağı sallayan komünizm de öyle. Komünizmin son sözü yönetmek, kurtarmak değil; devasa sloganı iktidar, yardım değil. Komünizme göre, yoksulluk, açlık, işsizlik bir katlanılmaz acı ve utanç değil, öfke ve dirençle beslenen karanlık güçlerin hoş bir kaynağı. 'Suçlu olan toplumsal düzen.' Hayır, biz hepimiz suçluyuz, insani yoksulluğun karşısında ister elimiz cebimizde duralım, ister elimizde Devrim bayrağı ile duralım." . Avrupalıların Çekoslavakya'yı Hitler'e karşı korumayı reddetmesinin ardından Capek, ülkesinden ayrılmayı reddeder. Oysa Nazilerin listesinde "2. numaralı halk düşmanı" olarak yer almaktadır. Nazilerin Bohemya'ya girişinin hemen ertesinde zaturreden ölür. Yazar ve ressam olan kardeşi Josef Capek'i ise ölüm Bergen-Belsen toplama kampında beklemektedir.. Her şey, Kaptan J. van Toch'un Sumatra yakınlarındaki Tana Masa adasına Hollanda gemisi Kandong Bandoeng ile yaptığı ticaret seferi ile başlar. İnci aramak için bakir ve el değmemiş bir bölge arayan Kaptan'a bu nitelikte tek bölge olan Şeytan Körfezi'ne asla uğramaması telkin edilir, zira orada tapa-tapa'lar yani Deniz cinleri vardır. Kaptanımız elbette Deniz cinlerinden korkacak insan değildir. Deniz cinlerinden ölesiye korkan yerlilerden kendisine eşlik edecek kimseyi bulamayınca emrinde çalışan iki Sri Lankalı inci avcısı ile körfeze gitmeye karar verir. İstiridye için dalıp Tapa-tapa'ları görerek dehşete kapılan Sri Lanka'lılar da pes edince Kaptanımız macerasına tek başına devam eder. Denizde yaşayan bir amfibik türü olan bu Semenderlerle dostluk kurar, onlara bıçak kullanarak istiridye kabuklarını açmayı öğretir; alet kullanmalarından cesaret bularak onlara dil öğretmeye kalkışır ve başarır da. Ama Dünya tarihini değiştirecek olay Kaptan'ın Semender projesi için yatırımcı arayışı sürecinde zengin Çek yahudisi G. H. Bondy'i ziyareti ile gerçekleşir. Bondy'nin kapıcısı Bay Povondra patronunu görmek isteyen bu nev-i şahsına münhasır adamı içeri almasaydı belki de olanların hiçbirisi olmayacaktı. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Yazının başlığı da methiye cephesini epeyce açığa çıkarıyor ama en sonda ulaşmam gereken yargıyı en başa taşıyarak atayım ilk adımı: Türkçe yazılan ya da Türkçeye çevrilen kalburüstü bütün tarihi romanları okuduğunu varsayan, kendisi de az çok ilgi görmüş hacimli üç örnekle bu alana katkıda bulunan biri olarak, bugüne dek Moğol Kurdu'ndan daha iyisine rastlamadım. Ölmek ve gülmek kelimeleri yan yana çok da gelmez. Belki fonetik olarak ya da bir şiirin kafiyesi olduğunda yakalanan uyum kulağa hoş gelse de ölüm ne olursa olsun acı verir insana. Gülecek yanını bulmak zordur ölümün. Sen adamı öldürürsün diyerek kahkaha atarken bile güldürmek ve öldürmek aynı cümlede geçti diye kısa süreli bir sarsıntı geçirdiğimiz olur. Mehmet Akif'in seciyesini en çok şu üç şey inşa etti der Mithat Cemal Kuntay: Kur'anlı ev, pehlivanlı mahalle, müspet ilimli mektep. Bu üç dayanağı anlamak, Türkiye'nin ve şiirin zeminine dair iyi bir fikir verecektir. Akif'te tarih kültürel bir miras değil. O bunu çok erken zamanda anlıyor ve Namık Kemal'in korktuğu varoluş krizinin ortasında kendisini buluyor. Reenkarnasyon, tarih boyunca birçok coğrafyada bazı farklılaşmalarla olsa da kendisine yer buldu. Dilimize de ruh göçü adıyla aktarılan bu kavram, ruhun bir bedenden diğerine geçerek varlığını sürdürdüğüne dair bir inanç.


Bu haftanın en şahane kitabı kallavi bir polisiye, kelimenin tam anlamıyla gerçek bir kara roman, yani Tokyo Sene Sıfır. Yazarı, yirmili yaşlarında bir süre İstanbul'da da yaşamış olan ve son yirmi yılını Japonya'da geçiren, bu sırada da ardı ardına romanları yayımlanan David Peace. Elimizdeki, yazarın Tokyo Üçlemesinin ilk kitabı. Dünyanın yaşadığı en büyük en travmatik savaş sonrası parçalanmış bir bilinçle, benliğine, ruhuna, içinde yaşadığı topluma bakmaya çalışan, beklenen yüzleşmeden kaçacak delik arayan insanın saf dramına dokunmayı başaran, polisiye türünün derinliğinin altını çizen, hikayede biçemin önemini vurgulayan son derece sert bir romanla karşı karşıyayız. Doğrusunu söylemek gerekirse, Tokyo Sene Sıfırı okumak, ezberlediğimiz orta karar okuma biçimlerinin ötesine geçmeyi gerektiriyor, hadi adını koyalım, yürek istiyor. İkinci Dünya Savaşı'nın hemen sonrasında, Tokyo'dayız. Yıkıntıların arasında, açlıkla, salgın hastalıklarla, yolsuzluklarla cebelleşen; çetelere, galiplerin keyfine kalmış bir şehirde... Kahramanımız, savaştan dönenlerin ardı ardına intihar ettiği, kayıpların sayısının bilinmediği, hırsızlığın, yolsuzluğun kol gezdiği, insan hayatının ve ruhunun tahribatının hesabının yapılamadığı bir ortamda, işlenen cinayetleri çözmeye çalışan bir dedektif. Yani akıntıya kürek çekenin ta kendisi. Zira şehirdeki herkes katil ve herkes aynı zamanda kurban aslında. Dedektif Minami, on sekiz yaşlarında ırzına geçilerek öldürülmüş bir genç kadının katilini arıyor, tek bir cinayet değil söz konusu olan çünkü aynı şekilde öldürülmüş genç kadınların cesetleri ardı ardına bulunuyor. Irzına geçilip öldürülen, şehrin, ülkenin, toplumun ta kendisiyken, tek bir katil aramak gülünç. Ancak Minami'nin işi bu, dışından özürler dileyerek, içinden herkese söverek, çıkarları uğruna yolunu kesmeye çalışan meslektaşlarıyla baş ederek, kimsenin göründüğü kişi olmadığını bilerek katili bulmak zorunda... Kendi sesini duymaması, bilinçakışını durdurması ise mümkün değil; bitlendiği için kaşınmasını durdurması, yeniden yapılanmaya çalışan şehirden yükselen çıldırtıcı inşaat seslerini ve açlığını bastırması da öyle... Çünkü, Japonya'da yolsuzluklardan, yozlaşmadan, travmadan mürekkep yeni bir düzen kuruluyor. Çünkü, Japonya aynı anda moderniteyle yüzleşmeye başlıyor. Şehrin her yerine girip çıkabiliyor Minami, birbirine karışmış yeraltını ve yerüstünü avucunun içi gibi biliyor. Çetelerle de işbirliği halinde, ahlaki çöküntü onu da yakalamış, bir kutu uyku ilacı için her şeyi yapmaya, elindeki her şeyi satmaya hazır. Karşısında kanıtladığı her cinayeti kabul eden ancak diğerlerini kesinlikle reddeden bir katil var. Çözülme bir türlü gelmiyor, belki de çözülme Minami'nin de sonu olacak, bunu bilmiyor. Karşımızda tek satırlık paragraflarla, tek kelimelik cümlelerle, sürekli yinelenen kelimelerle örülü bir metin var. Sarı bitler görüyorum, gri bitler görüyorum, beyaz bitler görüyorum... Elimdeki ustura artık köreldi... Ölüm her yerde, ölüm her yerde... Siyah bitler. Siyah bitler. Siyah bitler... Ölüm bizi takip eder, ölümü takip ettiğimiz gibi... Yuki uyanık. Gözleri açık... Ama biz zaten ölüyüz. Minami, güçlü bir kahraman olarak gözlerimizin önünde kendi bilinçakışında boğuluyor, dil bir süre sonra deliliğin diline dönüyor.


Espas, bir matbaacılık terimi. Gazetecilik, yayıncılık dilinde boşluk, ara... Selma Sancı'nın romanında ise hayatın ta kendisi... Meditasyon yaparken nefes aldıktan ve nefes verdikten sonraki o bir anlık nefessiz boşluğa dalmaya çalışırsınız hep. Daha doğrusu o anlık boşluğu hissetmeye başlarsınız. Boşluk ve nefessizlik hali bilincin kendisi, varoluşun özü olur.


Geleceğe gitmek, geleceği görmek içimizden bazıları için hiç de o kadar imkansız değildir ki... Bugüne şöyle bir bakmak yeter onlar için, bugünün kendi ruhuna verdiği acıyı, umutsuzluğu ve tüm umutları şöyle bir yoklamak... Bir şeyi kırk kez söylerseniz olmaz belki ama kırk kere, yüz kere, bin kere hissederseniz, olmuştur zaten. Ya Mars'ın cadılarına ne demeli. Dünyadaki savaşı kaybeden büyük korku edebiyatı ustaları, cadıları, iblisleri, kaynayan kazanlarıyla pılı pırtıyı toplayıp Mars'a yerleşmiştir. Ancak bilim ve teknoloji çağında, ışık içinde hızla ilerleyen insanlık, Mars'ta da onları gelip bulur yakar. Eserlerinin son kopyası büyük bir törenle Mars'ta yakılan edebiyatçılar, son savaşlarını veremeden trajikomik bir şekilde Mars'ın tozlarına karışırlar. Tek bir öykü gibi anlattığım dikkatinizi çekmiştir Yakma Zevki'nde yer alan öyküleri. Benim kişisel tercihim değil aslında bu. Bradbury'nin neredeyse tüm öykülerinin izleği aynı. Çerçevesi her anlamda çizilmiş tek bir gelecek içinde gezen çeşitli kahramanların hikayesini anlatıyor hep yazar. İşi kitap yakmak olan bir itfaiyeci de, dünya üzerindeki son yaşayan ölü olarak ayaklanan adam da, sokakta yürüyüş yapmak gibi sıra dışı bir şey yapan ve hazin bir sona uğrayan genç kız da, dünyadan kaçıp Mars'a yerleşmek zorunda kalan büyük edebiyatçılar da hep aynı gelecek içinde, hep aynı gelecek düşüncesiyle savaşıyorlar. Yozlaşmış, cahil, sansürcü, teknolojiyle dışı pırıltı, içi kararmış berbat bir gelecek içinde zayıf bir çabayla var olmaya çalışıyorlar. Bradbury müthiş bir yazar, bir gün eğer kitaplar dünya üzerinde yasaklanmaya başlarsa eğer, insanlığın işe peri masallarından, fantastik eserlerden, korku öykülerinden başlayacağını çok iyi biliyor. Belli ki bilimkurgu edebiyatının içindeki bir yazar olarak ötekileşmenin nasıl bir şey olduğunu iliklerine dek hissediyor.


İçinde polisin olduğu bir roman türünü niye bu kadar çok seviyorum ki, diye düşündüm kendi kendime. Henüz Katilin Şahidi'nin sayfalarını çevirmeye başlamamıştım. Bu kadar erkeksi, eril bilinci, havalı akıl yürütmeleri, üstün gözlem yeteneğini vurgulayan, onu ululayan, hani nasıl desem dünyayı ve insanları külyutmazlar ve ahmaklar olarak ikiye bölen üstten bakışçı anlatım biçimine sahip bir türü, niye bu kadar seviyordum? İyisini bulduğumu düşündüğümde hemen sevinip köşelere köşelere çekilme telaşına düşüyordum? Heyecan mı dedim, sürükleyicilik, merak? Yok, değil. Dedektif, polis, işinin ehli hayranlığı, hiç değil. Etrafta biri kazayla cinayete kurban gitse, kim öldürmüş ki diye içim içimi bile yemez, sakinlikte ve meraksızlıkta kendimi bile çıldırtırım... O zaman bu polisiye hevesi niye? Uzatmayayım, ölüm diye fısıldadım içimden; yaşam/ölüm/yeniden doğum. İşin sırrı buradaydı. Her peşine düşülen cinayet hikayesinde, ölümü hissetme, her çözülmüş cinayet hikayesinde ise yeniden doğumun sevinci vardı, yaşamı kutsuyordu sanki dedektiflik hikayeleri, ölümün mutlak gibi görünen galibiyetinden rol çalıyordu. Pozları, havaları da belki bundandı; yaşamı kutsayan bir ritüelistik hal illa ki oluyor ve beni de içine alıyordu. İçimde yaşamla beraber durmaksızın çalışan ölüm saatine bu hikayelerle kulak veriyor, kendimi kaptırıyordum ben de. Tabii bütün bunlar her dedektiflik hikayesi için geçerli değil, dememe bilmem gerek var mı? Ondandır ki hem bir sevinç hem de kendimce derin bir sorgulama içindeyim. Birazdan bir Algan Sezgintüredi romanı okuyacağım ve alacağım büyük keyfin muhasebesini içinden geçtiğimiz zaman itibariyle yapmalıyım! Biliyorum ki Sezgintüredi ve onun Katilin... diye başlayan dedektiflik romanları serisinin içinden yaşam taşıyor hep. Kendini durmaksızın sorgulayan, didikleyen, hal ve gidişten sorunlu ve sorumlu, bilinç dediğimiz o akıp giden suyun içine kendini bırakmaya fazlasıyla meyilli, insan olma meselesini satirik bir dille, kahkahalar içinde vermeyi başaran, bir tür yaşam ve yazın sevinci bu. O zaman buyurunuz serinin son halkası Katilin Şahidi'ne. Kocaman bir apartman, yılbaşı gecesi hazırlığında; ışıklı, hareketli ve hikayemize konu olduğuna göre içinde muhakkak bir cinayet var... Kahramanımız Vedat Kurdel, kendisinden daha kıvrak zekalı dostu, iş ortağı Tefo'nun ve karısı Ayla'nın ketenperesine kurban gitmiş, sekreteri Nilgün'ü yılbaşı gecesi kutlaması için evinden almaya gelmiş. Çöp çatılmış, farkında; elinde fırından yeni çıkmış hindi tepsisi, yanında Nilgün, içinden söylenene söylene merdivenlerden iniyor. Ve dann... Dan dan dan... 3 artı 1, dört el silah sesi ile sarsılıyor apartman. Yeni yıl hazırlığındaki bina sakinleri için kapalı devre bir papaz kaçtı oyunu başlıyor böylece. Apartmanın en eski sakinlerinden müflis işadamı İhsan Bey, dört kurşunla bu dünyadan göçe zorlanmış. Ama niye, kim, nasıl? Cinayet aleti ortada. Fakat katilin kaçtığına dair herhangi bir emare yok. Öyleyse katil, hala apartmanda. Occam'ın usturası bileniyor, illüzyon göz önünde-burnun dibinde olan biteni saklama sanatıdır, yanılsamalar üzerinde düşünmek gerek. Hindi soğuyor, ziyan oluyor lakin bu soruların cevabını bulacak elbet Vedat, Tefo ve sekreter-müstakbel sevgili Nilgün. İhsan Bey'in kapı komşusu, çocukluktan arkadaşı, eski iş ortağı Zeki Bey, en kuvvetli katil zanlısı. İyi ama cinayet anında kapıcı Mehmet, Vedat ve Nilgün'le beraber merdivenlerde olmasına ne demeli? O zaman müteahhid yüzünden yumruk yumruğa kavgaya tutuştuğu Altan Bey'i zorlamalı. Derken bir şantaj meselesi patlayıveriyor ve apartmanda işler iyice sarpa sarıyor. Bilenler bilir, Vedat'ın düşünce akışına dil yetişmez olur, her şeyi aynı anda homojen bir karışım halinde didikleyen bilince, dili yetiştirir neredeyse Algan Sezgintüredi. Dile ve Türkçenin akışına sürükler okurunu. Katilin Şahidi'nde de bu huyundan vazgeçmiyor. Aynı anda kendini, geldiği ketenpereyi, Nilgün'le olası ilişki biçimlerini, İhsan Bey'in cinayetini, onun Zeki Bey'le muhtemel husumetini, olmuş olanları, olabilecek olanları didikleyip duruyor. Gözünün önüne konmuş incecik tülden perdeyi aralamaya çalışıyor. Ve hiç tanımadığımız birinin ölüsü üzerinden onun yok olan yaşamı ışığında katili buluyor. Çünkü yaşamın değeri, yine ve her şeye rağmen zayıf ruhlarımızı hep bu dünyaya bağlıyor, yaşam ölüme karşı, sonsuz ve coşkulu bir direniş haline geliyor.


İslamda Sır ve Gizli Cemiyetlerde, daha çok Osmanlı İmparatorluğu'ndaki gizli cemiyetlerin tarihine, bunların algılanış biçimine, nasıl yorumlandığına ve dönüştürüldüğüne odaklanmış Zarcone. Masonik örgütlenme biçiminin 18. yy'dan itibaren Osmanlı coğrafyasında bilinmeye başlandığını ve kendi kültürleriyle aşinalığından ötürü Osmanlı İmparatorluğu'nda yerleşip yaygınlaşma fırsatı bulduğunun altını çizen yazar tam bu noktada Doğu ve Batı kültürünün ayrıldığı önemli bir noktayı işaret ediyor: Osmanlı ve İranlı, masonlukta insanın tekamülünü amaçlayan manevi bir yol ve siyasal sistemlerde reform yapabilecek bir fikir cemiyeti bulur. Doğu'da birleşen bul yol, Batı'da birbirinden kopmuş, ayrılmıştır. İşte bu önemli farklılık gizli cemiyet anlayışının sırtına İslam ve Doğu kültürü giysilerini geçirerek bir anlamda mükemmelleştirilmesi, düzeltilmesi ve dönüştürülmesini sağlar. Doğu'nun gizli cemiyetleri, ritüelleri, kapalılıkları, zamanlarının siyasetini, kültürünü, ekonomisini etkileme biçimleri, gizli işaretleri, sembolizmleri ve misyonları bir yana, ortak bir potada buluşurlar hep: Sır... Tıpkı carbonarolar ve masonlar gibi... İyi korunan ama her zaman da ihanete uğrayan bir sır. İşin ilginç kısmı, çeşitli edebiyat eserlerine konu olması, kültürel hayatta eleştirilerden bolca nasibini alması, hükümdarlardan devlet yöneticilerine dek pek çok yüksek meraka mazhar olmasına rağmen, söz konusu sır, araştırmacıların ilgisini çekmemiştir. Gizli cemiyetlerin İslam'daki dini ve felsefi rolü, merkezinde yer aldığı sosyolojik anlam ve çeşitli boyutları hemen hiç sorgulanmamıştır. Üstelik Zarcone'un araştırmasında kısmen doldurduğu bu alan, gizli cemiyetlerin yapısal özelliklerinin, temel ayrılıklarının ya da aykırılıklarının da göstergesidir. Yani bir gizli cemiyet sırra erme biçimiyle, izlediği simge yoluyla kendini belli etmektedir. Dolayısıyla gizli cemiyetlerde sır konusuna ayrı bir bölüm açmış Zarcone. Sufi tarikatlarını ve özelikle de Bektaşiliği, hem bir sırlar cemiyeti hem de erginlenmeci bir cemiyet olarak tanımladığı masonluğun Doğudaki tezahürü olarak yorumlamaktadır. Bu tartışmalı yorumu özellikle Bektaşiliğin örgütlenme biçimini ve sırrı koruma tavrını tarih içinde, çeşitli örneklerle ele alarak temellendirmiş, diyebilirim. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Yazının başlığı da methiye cephesini epeyce açığa çıkarıyor ama en sonda ulaşmam gereken yargıyı en başa taşıyarak atayım ilk adımı: Türkçe yazılan ya da Türkçeye çevrilen kalburüstü bütün tarihi romanları okuduğunu varsayan, kendisi de az çok ilgi görmüş hacimli üç örnekle bu alana katkıda bulunan biri olarak, bugüne dek Moğol Kurdu'ndan daha iyisine rastlamadım. Ölmek ve gülmek kelimeleri yan yana çok da gelmez. Belki fonetik olarak ya da bir şiirin kafiyesi olduğunda yakalanan uyum kulağa hoş gelse de ölüm ne olursa olsun acı verir insana. Gülecek yanını bulmak zordur ölümün. Sen adamı öldürürsün diyerek kahkaha atarken bile güldürmek ve öldürmek aynı cümlede geçti diye kısa süreli bir sarsıntı geçirdiğimiz olur. Mehmet Akif'in seciyesini en çok şu üç şey inşa etti der Mithat Cemal Kuntay: Kur'anlı ev, pehlivanlı mahalle, müspet ilimli mektep. Bu üç dayanağı anlamak, Türkiye'nin ve şiirin zeminine dair iyi bir fikir verecektir. Akif'te tarih kültürel bir miras değil. O bunu çok erken zamanda anlıyor ve Namık Kemal'in korktuğu varoluş krizinin ortasında kendisini buluyor. Reenkarnasyon, tarih boyunca birçok coğrafyada bazı farklılaşmalarla olsa da kendisine yer buldu. Dilimize de ruh göçü adıyla aktarılan bu kavram, ruhun bir bedenden diğerine geçerek varlığını sürdürdüğüne dair bir inanç. "eğer öyleyse sır nedir ?" cümlesini görünce çok sevdiim mevlana şiirinden alıntı yapmazsam çatlarım falan ;....-peki sır nedir-tanrı tektir-.... böylece güvenli bi mesafe de kazanmış oluruz. çıkıntılığa devam edip, hurufilikten bahis var mı diye de sorabilirim.


Tanıştırayım, adı Hella S. Haasse, Hollanda edebiyatının Büyük Hanımefendisi. Ya da bazılarının dediği gibi yazarların kraliçesi. Sağlığında nice ödüller almış, iyi edebiyat yaparak da çok tanınıp iyi kazanılabileceğinin nadide örneklerinden olmuş bir yazar. Tanıştırayım diyorum, zira 1918 doğumlu, yazarlık kariyerinin en verimli yıllarını 1950'lerde geçirmiş bu önemli yazar, bu ay itibariyle ilk kez Türkçede. Üstelik ona büyük ününü kazandıran tarihsel romanlarından biri olan Günah Şehriyle. Borgia'yım ben; iki, belki de üç defa Borgia. Herkese göre soyum bir bilmece; bana göreyse bir sır... hayır, sırdan da öte, işkence. İtalya'da çeyrek yüzyıldır hiçbir isim Borgia'dan daha şeytanca gelmiyor kulağa; bunu bilmiyor olsam bile, her gün yeniden, yeniden öğrenirim. Şöyle ağız dolusu küfretmek isteyen Borgia! diyor. Şu acınası dönemi, Roma'nın yozlaşmasını, İtalya'nın çöküşünü bir kelimede özetlemek isteyen, öfkesini kusuveriyor: Borgia! Düzenbazlık, kokuşmuşluk, zina, kara büyü, cinayet, ensest: Borgia! Ağız dalaşı, nifak, şehirlerle krallıkların bitmez tükenmez kavgaları, kuzey ve güneyin aç gözlü yabancılarca istilası, nefret, tamah, yenilgi, açlık, felaket, veba ve yaklaşan kıyamet günü:Borgia! İktidarını çoktan kaybetmiş bir hanedanın, düşmüş, düşkünleşmiş çocuğu Giovanni Borgia, işte böyle başlıyor kendini anlatmaya. Avrupa değişiyor, Ortaçağını geride bırakmaya, feodal düzenin yıkımını atlatmaya çalışırken bir yandan da Rönesansını hazmetmek için uğraşıyor. İktidar el değiştirirken, düzen değişiyor, kahramanımız da feodalizmin kaleleri bir bir yıkıldıkça hanedanlık üyeliğinden birey olmaya doğru gidenlerin sancılı yoluna düşüyor. Borgia'nın tüm çabalarının ve çaresizliğinin yanı sıra babasının kim olduğunu bilmemesi, bir türlü öğrenememesi ve bu bilmediği babanın kötülüklerinin bedelini ödemesi de burada Avrupa tarihine dair derin bir ironiyi barındırıyor. Ailesi iktidardan düşünce İtalya'nın çeşitli dükalıklarından Fransa Sarayı'na oradan da Vatikan'ın himayesine savruluyor Giovanni. Ancak nereye gitse tekinsiz, nereye gitse güvenilmez, mesafeli ve netameli... Kendini hiçbir yere ait hissedemiyor, kendini hiçbir yerde evinde hissedemiyor. Bilmediği geçmişi, bilemeyeceği geleceğini de karanlıklara buluyor. Artık bir nişan, bir paye, bir mevki elde edemeyeceği, iktidara yaklaşamayacağı çok açık, ancak sıradan bir insan olarak varlık bulması da neredeyse imkansız. O, her anlamda araftaki insan. Günah Şehri, kimlik krizi üzerine yazılmış, bireysel bir varoluş öyküsü bu anlamda. Ancak yanlış anlaşılmasın Hella S. Haasse, anlattığı tarihi dönemi bu varoluş öyküsünün bir dekoru olarak kullanmamış. Onun yaptığı ve biz okurlarını da fazlasıyla büyüleyen şey, kahramanının varoluşuna, onun bütün sıkıntılarına, çelişkilerine nüfuz eden şeyin bizzat içinde yaşadığı dönem olduğunu bilmesi, metnini bunun üzerine kurması. Haasse'nin diğer bir etkileyici özelliği inanılmaz zenginlikte ayrıntılara girerek, okurunu bunaltmadan aktardığı dönemin gündelik hayatına bizi davet etmesi. Günah Şehri, bir nevi tarihi roman dersi.


Gılgamış, tarihin insana göre yeniden yazılmış hali, belki de tarihin ta kendisi... Gılgamış, kültürün, insan olmanın hikayesi; yani durmaksızın ölümsüzlüğü aramanın ve her defasında ölüme yenik düşmenin... İnsanlığın ilk yazılı metni olan Gılgamış Destanı, kaderimizi ve aynı anda tüm tarihimizi içeren bir büyük anlatı. Onu anlamak demek hem kişisel tarihimizi hem de içinde bulunduğumuz dünyanın uygarlık serüvenini anlamak, derinden kavramak demek. Çünkü, asırlar önce kil tabletlere çivi yazısıyla kaydedilmiş bu metinler, insan ırkının avcı-toplayıcı hayattan tarım toplumuna geçişinin sancılı, karmaşık öyküsünü içeriyorlar. Arkeolog Dr. İsmail Gezgin de işte bu önemli noktadan hareketle Gılgamış Destanı'nı masaya yatırıyor, metinleri çok boyutlu biçimde, farklı disiplinlerden yararlanarak ele alıyor. Hal böyle olunca da karşımıza, bizleri son zamanlarda üzerinde çokça durduğumuz, kafa yorduğumuz evrensel şifreleri çözmeye çok yaklaştıran etkileyici, dikkate değer bir çalışma çıkıyor. Kolektif bilinçdışı C. G. Jung'un arketip dediği imajlardan oluşur. Bu imajlar insanlara atalarından aktarılır. İçine doğduğu dünyanın genel imajı, insanın içinde doğduğu anda vardır. Bu alana geçildiğinde, evrenin merkezinde bulunan ana kaynaktaki bilginin saf haline ulaşılır. Olmuş olan ve olacak olan önceden sezilebilir, bilinebilir. Sümerce'de her şeyi bilen/gören adam anlamına gelen Gılgamış'ın öyküsü de insanlığın kolektif bilinçdışının yarattığı, tüm zamanları aynı anda içeren bir tür insani evrensel gerçekliğe işaret eder. Bilinçdışı, nasıl ki rüyalarımızda bireysel hayatlarımızda müdahale ediyorsa, toplumsal ihtiyaçlarda da mitos ve masal olarak karşımıza çıkar. Gılgamış'ın bize verdiği cevap işte tam da bu ihtiyaçla ilgilidir. Hikaye aslında çok bildik. Uruk kentinin üçte biri insan üçte ikisi tanrı olan kralı Gılgamış, ormanın, vahşi hayatın içinden gelen güçlü Enkidu'yla birlikte, korkunç Humbaba'yı öldürmek ve büyük sedir ormanını ele geçirmek üzere harekete geçer. Bu etkileyici maceranın ardından Enkidu'yu kaybedecek ancak halkını büyük tufandan korumanın, yeniden bir krallık yaratmanın yolunu bulacak ve ölümsüzlüğün peşine düşecektir. Enkidu için aslında Gılgamış'ın kendi vahşi içgüdüsü, kendi doğası da denebilir. Gezgin'e göre Enkidu'nun ormandan çıkarılıp Uruk şehrine gelişi, tarih içerisindeki en önemli geçiş sürecinin sembolik anlatımıdır. Tarım toplumuna, kültürlenme dönemine geçen insanın yaşadıklarıdır Enkidu'da hikayeleşen. Ve bu hikaye aynı zamanda insanın içindeki sonsuz mutluluğu, cenneti yitirişinin de acıklı hikayesidir. Çok fazla çoğaldıkları için tarım toplumuna geçmek zorunda kalan insanlar hem birarada var olabilmek için doğadan sistemli olarak koparak türlü yasalar ve yasaklarla yaşamaya başlamışlardır hem de onları bu şekilde yaşamaya yönelten dizginlenemez cinsel güdülerini lanetleyip yasaklamışlardır. İnsanlar bu kadar çok çoğalmasaydı, cennet olarak öykündükleri o binlerce yıllık yaşama devam edebileceklerdi. Cinsellik suçu insanlığın doğadan ayrılmak zorunda kalacağı bir yazgıdır; cennetten kovulmadır. O artık doğayla barışık yaşayamaz; doğanın verdiğinden daha fazlasına ihtiyacı vardır. Annenin sütü çocuğa yetmemektedir; anneden ayrılmanın zamanı gelmiştir. Ondandır ki, günümüze uzanan semavi dinlerde cinsellik hala yasaklıdır, avcı-toplayıcılıktan tarıma, tarımdan sanayi toplumuna cinselliğin ve dolayısıyla onun sembolü olan kadının konumu bugün hala değişmemiştir. Yazı, Gılgamış'ın bize anlattığı ve bugün hala hayatlarımıza damgasını vuran bir diğer dikkat çekici öğe... İnsanlığın ilk yazılı metni olan Gılgamış Destanı gösterir ki, insanın dil yoluyla tanıştığı kültür, yazı ile kadere dönüşür. Artık sınırları yazıyla ve yasaklarla çizilmiş bir hayat başlamıştır. Bir vakitler yaşanan özgür cinsellik sonuçta kadını eve mahkum ederken erkeği de bir tarım işçisine çevirir, bu şekilde yaşayabilmek için ise kurallara, yasaklara ihtiyaç vardır; mutluluk için ödenen bedel insanlık için çok ağır olmuştur. Bugün hemen hemen her kültürün yarattığı tufan mitosundan, Nuh Tufanı dediğimiz hikayeden de ilk söz eden eserdir Gılgamış Destanı; cennetten kovuluş, yılan mitosu, ölümsüzlük arayışı, rakamlarla şifrelenmiş evren iması, sanat ve estetik düşüncesi gibi nice ilklere tarihin başladığı noktada imza atmıştır. Gılgamış destanını okudukça, bu ilk yazılı metnin, tüm tarih boyunca yazıla gelenlerin sembolik nitelikte bir özü olduğu kanısına varıyorsunuz ister istemez. Dr. İsmail Gezgin'in rehberliğinde kültürün ortaya çıkışını hikayeleştiren Sümerliler'i anlayabilmek, onların ve dolayısıyla tüm insanlığın ilk ve ortak kahramanı Gılgamış'ı okumak, hem bugünü anlamlandırmaya hem de geleceği sağlıklı bir biçimde kurgulamaya giden yolun kapısını aralamak, hazinenin kilit taşını ele geçirmek gibi... Küresel yıkımın, gerçek tufanın bir adım öncesinde durduğumuz düşünülürse eğer, hayati değerde de denilebilir!


Masallar vahşi olur derler, çoğu zaman vahşi ve hüzünlü... Doğrudur, hayata dair öyle doğrudan, öyle sakınmasızdır ki birçoğu, yetişkinler aldıkları dersten, hissettikleri yüzleşmeden tedirgin olur da, bunu çocuklar nasıl okuyacak diye endişelenirler... Ama benim bugün söz etmek istediğim şey, edebi bir tür olarak masal değil, bize bir masal gibi gelen yaşamlar, insanlar, dönemler, hatıralar... Dolayısıyla gerçek masallardan daha da hüzünlü; şimdi bize masal gibi gelen şeylerin bir vakitler gerçekten yaşanmış olmasının hüznü... Sula Bozis'i 1996 yılında tanıdım. Tanıdım derken yanlış anlaşılmasın, o yıl yayımlanan İstanbul Lezzeti, adlı kitabını okumuş ve üzerine bir yazı yazmış olmamdan söz ediyorum. Bu işi yapanlar bilirler, üzerine bir şeyler yazmak için okuyup geçtiğimiz kitaplardan ve yazarlardan pek azıyla duygusal bir bağ kurarız. Bozis, benim kişisel olarak bu bağı kurduğum nadir yazarlardan biridir. Doğma büyüme bir Büyükadalı olarak, yeme kültürü üzerinden onun bize aktardığı İstanbullu yaşam biçimini, ada dolayısıyla, ucundan kıyısından yaşamış biri olmamın da bunda etkisi çok elbette. Çocukluğum ve ilkgençlik yıllarım Büyükadalı Rumların, Sula Bozis'in pek güzel anlattığı, o karbeyaz örtülü sofralarında sonsuz çeşitli ve nefis yemekler yiyerek geçmişti zira. Rum kültürü hafızamda yemek ve kahkahayla, yaşamın içine işlemiş sonsuz bir hoşgörü ve neşe olarak işlenmişti. İşte bu yüzden yazarın Türkçede yayımlanan son çalışması İstanbul Rumlarından Yemek Tarifleri-Masal Yıllarımın Mutfağı'nı sonsuz bir hüzün ve hevesle karıştırıp durdum son birkaç gündür. Bozis, hangi kültürden olursa olsun hemen herkesi baştan çıkaran nefis tarifler veriyor. Patlıcanlı sarmadan papaz yahnisine, soğan dolmasından zeytinyağlı güveç türlüsüne, balık köftesinden midye salmasına, ilikli pirinç çorbasından paskalya çöreğine, ağaçkavunu kaşık tatlısına, kestaneli pastaya uzanan muhteşem lezzetler geçidi... Ancak çalışmasının tariflere geçmeden önceki yaklaşık ilk elli sayfasında aktardıkları, tam anlamıyla kültürel bir okuma; İstanbul'un büyük bir hızla kaybolan çokkültürlü yaşamına yakılmış bir ağıt sanki. Aslında son derece sade bir şekilde yaşamını anlatıyor bizlere Bozis, ya onun anlattıkları yaşam kültürsüzleşmemizi yüzümüze yüzümüze vuruyor. Yaşam dediğimiz şeyin kendi ellerimizle, heveslerimizle yarattığımız keyifli bir oyun biçimi olduğunu hatırlatıyor bir kez daha. Bitki örtüsü yok olan bir kır misali, nasıl yoksullaşıp çoraklaştığımızı, nasıl can acıtıcı bir şekilde tektipleştiğimizi gösteriyor. Bozis'in bu şekilde anlattığı nice sofralar var. Noel sofraları, yaş günü, isim günü kutlamaları, sayfiye hayatının yazlık sofraları... vb. Bu sofralardan taşan neşeyi, ait olduğu topluma uyum gösterme yeteneğini, başarısını, doğadan el etek çekmememin getirdiği zenginliği hissetmemek mümkün değil. 1970'lerden itibaren hem fiziksel hem de kültürel olarak hayatımızdan hızla el etek çeken Rum kültürünü ve mutfağını tanımak, anımsamak, seyircisi olmaktan başka hiçbir şey yapmadığımız kültürel yoksunlaşmayı kişisel olsa da bir nebze azaltıyor sanki. Bozis'in masal yıllarının mutfağında da, sofrasında da herkes için şahane bir yer var.


Gürpınar'ın Cadı'sının sayfalarında gezinirken, bu yazarın gün gelip fantastik bir roman yazacağını bilmek okumayı daha da tuhaflaştırıyor. Ancak onun bir yazar olarak geçirdiği değişimi, kendi karanlığıyla, içinde yaşadığı toplumun karanlığıyla yüzleşmesini izlemek ve en nihayetinde Doğu ruhunu fantastik aracılığıyla kavrayışını görmek bir okur olarak da, bir eleştirmen olarak da kuşkusuz büyük keyif veriyor. Cadı, Gürpınar külliyatının en tipik eserlerinden biri hiç şüphesiz. Sokağın dilini edebiyata taşıyan, halk için, halkı aydınlatmak için konuşan, Doğu mistisizmine ve Batı özentisine bayrak açan, batıl itikatları yeren klasik bir Hüseyin Rahmi Gürpınar metni. Roman iki kadın arasında geçen uzun bir diyalogla başlar. Eşini genç yaşta kaybeden güzel dul Fikriye Hanım'a yengesi akıl vermektedir. Fikriye artık yasını bir kenara bırakmalı, ona ve çocuğuna sahip çıkacak makul bir kısmete varmalıdır. Bir kadın iki kere ölür, der yenge hanım; biri gerçek beden ölümüdür, diğeri ise otuz yaşını geçmesidir. Otuz yaşını geçen kadın cinsi cazibesini yitirmiş, bu anlamda yaşlanmış ve aslında ölmüş demektir. Öyleyse Fikriye elini çabuk tutmalı ve derhal gözünü kapatıp osuna busuna bakmadan evlenmelidir. Ne kadar ayak direrse diresin, yengesi harekete geçer ve kendince makul bir kısmetle Fikriye'yi evlilik hazırlıklarına başlatır. Ancak ortada bir tuhaflık vardır. Fikriye'nin talibi Naşit Nefi Efendi'nin ilk iki karısı ölmüş, diğer karıları da ardı ardına müstakbel damadımızdan boşanmışlardır. Bunun üzerine ayrıntılı tetkikler başlar ve cadı hikayesi ortaya çıkar. Naşit Nefi'nin ilk karısı Binnaz Hanım ölmüş ve ölür ölmez de bir cadıya dönüşmüştür. Ne Naşit Nefi'ye rahat verir ne de arka arkaya aldığı karılarına. O kadınlardan biri olan Şükriye Hanım'dan dinleriz bu garip hikayeyi. Şükriye Hanım iyi okullarda okumuş, birkaç dil bilen aydın, bilgili bir kadındır, babası da yine onun gibi bilime ve mantığa inanan aydın bir adamdır. İşte o yüzden baba-kız dedikodulara kulak asmamışlar, Naşit Nefi'yle nikahı onaylamışlardır. Gelgelelim cadı, yeni evlilerin hayatını gerçekten zindan eder. Ölmüş bile olsa kocasını kıskanmakta, üstüne gül koklanmasını istememektedir. Cadı var mıdır, yok mudur, belli değildir ama Şükriye ile Naşit Nefi'nin hayatları kesinkes mahvolmuştur, işte bu apaçık gerçektir. İş yatakları, derken odaları ayırmaya, hatta can korkusuna varır... Tekinsiz, eski bir yalı, ortadan kaybolan mücevherler, yarı bunak kötü bir kaynana, olur olmaz ortaya çıkan mektuplar, tüyler ürpertici mezarlık sahneleri, ruh çağırmalar... Hepsi cadı muammasını daha da içinden çıkılamaz hale getirir. Kadınlar adına, kadın oldukları için sizden özür dilerim efendim! Yazar hikayenin sonuna kadar, bu tür doğaüstü olayların gerçekte olup olamayacağı üzerine okuruna kafa yordurur. Bir yandan da Batı özentisi burjuva hayatını kıyasıya eleştirir. Gündelik hayat da nasibini alır bu eleştiriden, kadın erkek ilişkileri de, siyaset de, sanat da... Cadı'nın hikayesi, romanın biçare kahramanı talihsiz Naşit Nefi Efendi'ye yıllar sonra olan biteni açıklayan komşusu Merhume Arandil Hanımın Büyük Oğlu A. Kadir Efendi'nin mektubuyla çözümlenir. Bu mektubun son satırlarında Kadir Efendi, Naşit Nefi Efendi'nin başına olmayacak işler açanların, bunu sırf kadın oldukları için yaptıklarını açıklar, onların kadınlıklarından ötürü Naşit Nefi'den özür diler! Anlarız ki işin özünde cadı demek kadın demektir ve kadınlar var oldukça aklın ve mantığın hükmü dünya üzerinde tam olarak geçmeyecektir. Kadın denen varlığın ruhu, bu noktada Doğu'yla, Doğu'nun ruhuyla özdeşleşir. Evet, Naşit Nefi de, onun yaratıcısı Hüseyin Rahmi de besbelli korkmaktadırlar. Aydınlığa adanmış hayatlarında korktukları şey karanlıktır elbette. Nurdan Gürbilek özellikle erken dönem erkek roman yazarlarımızın roman yazmakla, yaratıcılığın alanına girmekle kadınsı bir şey yaptıkları endişesini taşıdıklarını ve bu endişenin eserlerinde belirgin olarak işlendiğini söyler. Tabii kadınsı olanla, kadından gelenle savaşmak şeklinde. Hüseyin Rahmi Gürpınar'da da ve özellikle Cadı'da bu endişeyi apaçık görürüz. Kadınlar doğaüstüne inanmaya meyilli değillerdir sadece, yazar içten içe bilir ve hisseder ki kadın aslında doğaüstünün kendisidir! İşte hikayenin içinde neredeyse hiç iyi bir kadın karaktere rastlanmaması da, Kadir Efendi'nin neredeyse gülünç bir şekilde kadın oldukları için kadınlar adına özür dilemesi de tam buradan gelir.


Hava Kuvvetleri'nden müstafi, THY'den kovulma, kendisine saygısı olan hiçbir frequent flyer'ın adını bile duymadığı sekizinci sınıf charter şirketlerinde bile tutunamayan, MS Flight simülator manyağı, eski pilot, ex-kaptan, nevzuhur özel dedektif Remzi Ünal, geri döndü... Tam yedi yıl aradan sonra, Yenik ve Yalnız olarak, kinik, kalender, şahsi adalet anlayışına sahip, kendini sorgulayan anti-kahraman özelliklerinden hiçbir şey kaybetmeden... Celil Oker'in polisiye edebiyatla ilgilenen Türk okurların gönlündeki yer ayrıdır. İlk Remzi Ünal polisiyesi Çıplak Ceset'in yayımlandığı yıllarda ortada Türk polisiyesi diyebileceğimiz türden romanlar pek görünmüyordu ne de olsa. Oker, bugün Türk edebiyatında bu türe yer açmış yazarların başında gelir. Üstelik onun yarattığı karakter diğerlerinden farklı olarak, hiç şüphesiz, daha bizdendir. Şimdi, pek çok okurun merakla beklediği yeni Remzi Ünal polisiyesiyle karşı karşıyayız. En baştan söyleyeyim, Yenik ve Yalnız her şeyden önce, yazarın kitabın sonunda yer alan okura mektubunda açıkça göreceğiniz, samimi, sorgulayıcı ve olgun bir tavra, anlatıma sahip. Sözün kısası, tadına doyum olmuyor. Şimdi, buyurun hikayeye... Remzi Ünal, Yıldız Turanlı'yla evlilik arifesinde. Eşyaları bekar evinden toplanmış, yeni evine yola çıkıyor ufaktan. Evde kalan yegane nesne, telesekreterli telefon, tam kapıdan çıkıp yeni hayatına geçecekken çalıveriyor elbette. Telefondaki ses, çok tanıdık, Remzi Ünal'ın daha önceki maceralarında hayatını kurtaran bir ses... Haliyle sırt çevrilemiyor ona, Yıldız Turanlı'ya izin koparmak manasında kısa bir bakış atılıp mevzuya giriliyor. Karşıdan istenen küçük bir yardım, Remzi Ünal'ın istediği ise belki son bir iş... Bu noktada Yıldız Turanlı devreden çıkıp Remzi Ünal'ı işiyle baş başa bırakıyor. Kısa bir süre içinde anlıyoruz tabii, Turanlı'nın her anlamda devreden çıktığını, Remzi Ünal'ı sonsuza dek terk ettiğini... Gelelim işe; Ünal'ın siteden komşusu Hülya hanım küçük bir zarfın kocasının otogalerisindeki masasına geri konulması karşılığında, büyük dolgun bir zarf vaat ediyor. Remzi Ünal için, işin karşılığında alacağı dolgun zarf mühim değil, o diğer zarfın içindekilerin göründüğünden çok daha büyük sorunlara yol açabileceğinin ta en başından beri farkında. Dur bakalım ne olacak derken, zarfı yerine bıraktıktan hemen sonra Hülya hanımın kocası, otogalerinin sahibi Kemal Bey, Akmerkezin önünde bir cinayete kurban gidiyor. Bu işte Remzi Ünal'a tesadüfen yardım eden reklamcı arkadaşı, aikido terimiyle söylersek ukesi ve kahramanımız ellerinde pek az veri ile bir cinayet vakasının karşısında kalakalıyorlar. Remzi Ünal'ın göz kararıyla da olsa ilerlemekten başka yapacak bir şeyi yok. Terk edilmenin acısı, aidiyetsizlik hissi, geleceğe ve kendine inanmamanın verdiği ümitsizlikle dolaşıyor İstanbul sokaklarında. Yeni yeni palazlanmaya başlamış bir pop star, ona kol kanat geren mafya bozuntuları, metres hayatı yaşadığını öğrendiği Hülya Hanım'ın kızı ile tuhaf kızkardeşi ve ölen otogalericinin siyah-mavi saçlı şaibeli sekreteri bu maceranın içinde cirit atıyorlar. Kapılar tutuluyor, yollar kesiliyor, çelme üstüne çelme takılıyor ve aikido hareketleri havada uçuşuyor haliyle. Bütün bunlar yetmezmiş gibi kahramanımız bir de sigarayı bırakıyor hepsinin üzerine... Remzi Ünal her şeye rağmen oynamaya devam ediyor, başka türlüsünün kendi için mümkün olamayacağını keşfediyor çünkü bu hikayede. Yenik ve yalnız olsa da oynamaya devam ediyor şahane bir şekilde... Oylum hanım yazılarınızı severek takip ediyorum. Kitap seçimlerimde sıklıkla faydalanıyorum. Satırlarınızın arasına da aikido terimi sıkıştırmanız ayrıca ilgimi çekti başarılarınızın ve güzel yazılarınızın devamını diliyorum.. Yazınızın konusu olan kitabı oldukça merak ettim. İdefix ten acilen edinmeyi düşünüyorum. Saygılarımla.. Celil Oker'in çok akıcı bir dili var ve günümüz İstanbul'una yaptığı göndermelerin bu akıcılığa katkısı büyük. Betimlemeler bazen fotoğrafa bakıyorsunuz hissiyatını veriyor. Ben kitabı okurken fotoğraflı bir versiyonun basılabileceğini düşündüm. Fakat çok zorlanmış Oker bu kitabı yazarken. Kitap baskıdan gelince derin bir oh çektiğini düşünüyorum.


Fark etmek, yine de, her şeye rağmen umut etmeyi getiriyor yanında. Umut, tutunacak en azından birkaç dal uzatıyor. İşte onlardan biri, Vandana Shiva! Yani, yeni dünyayı düşünen, sezen, iliklerine kadar hisseden ve bütün bunları söylemekten çekinmeyen cesur bir aktivist- düşünür. Times'ın çevre kahramanı ilan ettiği, 2005 yılının Nobel Barış Ödülü sahibi bir kadın. Derin ve temiz bir nefes almak için çeviriyorum Vandana Shiva'nın İnadına Canlı'sının sayfalarını... Tohumdan suya, sudan havaya, havadan bilime, ekonomiye ve toplumsal cinsiyetlere uzanıyor Shiva. Hayatta kalmanın yollarını sayıp döküyor. Giderek çoğalan umut verici deneyimleri, oluşumları paylaşıyor. Ve dişil ilkenin itibarını yavaş yavaş da olsa geri kazanıyor. Sesi de sözü de topraktan gelir gibi derin, bereketli, meşakkatli olduğu kadar ödüllendirici, umut verici.


Cin Treni, çıkar ilişkilerinin rahatlıkla pis işlerle birlikte anıldığı 90'ların ve 2000'li yılların o, iş dünyasından sanat dünyasına ve en önemlisi de politikaya tamamen sirayet etmiş komplocu, karanlık ve ümitsiz atmosferine götürüyor bizi. Bilinmeyenin bir oyuna dönüştüğü bu romanın kahramanı Muharrem, yüksek lisansını bitirip askerliğini de yaptıktan sonra İzmir'i bırakıp kendine İstanbul'da bir yaşam kurmaya karar vermiş. Üstelik İzmir'in ileri gelen ailelerinden birinin kızıyla nişanlı olduğu halde... Müstakbel kayınpederi Tahir Bey'in teklifini reddederek, İstanbul'da yaşayan gazeteci-televizyoncu arkadaşı Nahit'in aracılığıyla Mehdi Holding'de umduğundan da iyi bir pozisyonda iş bulması, Muharrem'in hayatını sonsuza kadar değiştirecektir ama... Ticari çıkarların her şeyden üstün tutulduğu bu dünyanın içinde ölümcül bir oyuna dahil olacaktır Muharrem. Önce Cemal Mehdi'nin başdöndürücü kızı Cecille ile hızla başlayan bir aşkın içine düşerek nişanlısı Ülkü'yü terk edecek, sonra da, karanlık bağlantıları sayesinde bir medya tröstünün yöneticisi olan ve haberci-tv yıldızına dönüşen arkadaşı Nahit'in de önayak olmasıyla sıkıntıdan patlayan burjuvanın yarattığı anlamsız bir cinayet oyununun oyuncularından biri haline gelecektir. Peki bu cinayet oyununun sebebi gerçekten de, paralarıyla ne yapacağını bilemeyen bir burjuva şımarıklığı mıdır, yoksa işin altında başka hesaplar mı döner? Kahramanımız roman boyunca bu sorunun cevabı peşinde koşarken, bir yandan da hem hayatta kalma mücadelesi verir hem de varlığını, etrafındaki insanları sorgular. Beni en çok etkileyen kitaplardan biri olan Moby Dick'te siz kimden yanaydınız? Kaptan Ahab'dan mı, yoksa Beyaz Balina'dan mı? Soruyu daha açık sorayım, katilden yana mıydınız, yoksa müstakbel maktulden yana mıydınız? Kafanız karışmasın, zaten öyle zor bir konu değil bu, ben 'zeki ve güçlü' olandan yanayım. Çünkü ondan gelecek her türlü 'şer' esasında içinde 'hayır' barındırır ve ilerici yanı ağır basar. Gücü ve iktidarı ele geçirip en tepede kalabilmek için kendi çarpık felsefesini yaratan, zaaflarıyla, küçük ya da büyük hesaplarıyla ayakta kalmaya çabalayan kapitalist bilincin şahane bir simgesidir Muharrem'in arkadaşı Nihat. Kendi kabalığını ve görgüsüzlüğünü estetize etmeye çalışan bu türden yazılarıyla Muharrem'in içine düştüğü cinayet oyununa da yol göstermekten geri durmaz. Peki, herkesin aslında bu kadar açık oynadığı, kimin ne olduğunun bu kadar belli olduğu bir dünyada Muharrem nerede yer alır? Kimden yana koyar tavrını, ya da şöyle soralım, onun bu sistem içinde herhangi bir seçim hakkı var mıdır? İşte bu sorunun cevabı bizi romanın heyecanlı sonuna taşıyacaktır.


Philip Roth kitaplarını sever misiniz? 2007 yılında Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan Ölen Hayvan 'ı okudunuz mu peki? 2008 İstanbul Film Festivalinde gösterilen "Elegy" veya Türkçe olarak "Aşkın Peşinde" ismi uygun görülen film Roth'un bu romanının uyarlamasıydı. Bir dönem ülkemizde yasaklanan ve sonra "beraat" eden Portnoy'un Feryadı başta olmak üzere, Roth'un romanlarının bir çoğu, güzel çevirilerle Türkçede mevcut bulunuyor. Milan Kundera'ya göre Roth "Büyük bir modern erotizm tarihçisi". Katılmamak elde değil. Portnoy'un Feryadı, bir Amerikan yahudisi ergenin muhteşem biçimde anlatılan traji komik büyüme öyküsüdür ve bizde yasaklanma nedeni de içerdiği erotizmdir. Öte yandan Roth Bir Komünistle Evlendim'de Amerikan tarihinin en gerici dönemlerinden MacCarthy dönemini konu alır; insanların yaşamlarında yarattığı tahribatı ve trajediyi en canlı biçimde sergiler. Roth'a 1998'de Pulitzer Ödülü'nü kazandıran Pastoral Amerika'da ise sahne 60'lı yıllardır, ve kuşkusuz o yılların en önemli olayı olan Vietnam Savaşı'nın etkileri. Bu son iki kitap ile birlikte bir üçleme oluşturan The Human Stain de, Ayrıntı Yayınları'nın programında yer alıyor. "Aşkın Peşinde"de film ile roman arasında her zaman şikayetçi olunan o derin uçurum pek yok. Elbette kahramanımız akademisyen David Kepesh'in yaşadıkları süresince gerçekleştirdiği içsel sorgulamayı filmde bulmak mümkün değil, ama genel izlek olarak romana oldukça sadık ve başarılı bir uygulamaydı denilebilir. Konumuz yaşlı adam-genç kadın ilişkisi. Bu tür ilişkilerin hemen her zaman temel sorunu tarafların toplumsal-kültürel aidiyetleri ve biçimlenişleri nedeniyle adeta apayrı dünyaların insanları olmalarından kaynaklanan kuşak farklılıkları. Hele taraflardan birisi derin kültürel dönüşümlerin aktif aktörü ise. Yaş, ilerlediği zaman değişim karşısında insanı salt bir izleyici konumunda kalmaya zorlayabilir. Bir toplumsal-kültürel değişim dalgasının ortasına 18 yaşında düşmek ile sözgelimi 45 yaşında düşmek asla aynı sonuçları üretemez. David Kepesh 60 yaşını geçmiş, kadınlara ve özellikle genç kızlara hayranlığı devam eden, bekar, bekarlığı bir sultanlık olarak yaşayabilmek için tüm imkanlarını seferber eden hedonist bir akademisyendir. Ancak ders yılı boyunca kendisine spartan bir disiplin uygulamakta kendi deyişiyle "ebeveyn"lik sıfatının sürdüğü süre boyunca öğrencileri ile özel bir ilişki kurmaktan özenle kaçınmaktadır. Ancak yıl sonu sınavlarının bitmesi ile birlikte şenlik zamanı ilan etmekte ve eyleme geçmektedir. O yıl kendisini en fazla etkileyen öğrencisi, ailesi Kübalı olan esmer güzeli, "bir hukuk bürosundaki çekici bir sekreter gibi" giyinen Consuela Castillo'dur. Consuela'yı beyaz perdede Penelope Cruz canlandırıyor, bu biraz romana uymamış, zira Roth'un betimlediği Consuela "iriyarı bir kadın". Malum Cruz iriyarı sayılmaz, ancak onu da filmin Katalan yönetmeni İsabel Coixet'in kontenjanı olarak düşünmeli. Kepesh hocamızın her sene tekrarladığı tuzak bu kez de işe yarar. Ancak sonrasında, geçici bir macera olarak başladığı bu ilişki, onun tüm yaşamını, toplumsal ve kültürel hayatı, cinsel devrimi sorgulayacağı ve yaşamı ile ilgili kritik kararlar almak zorunda kalacağı bir sürece ya da krize dönüşür. Tutkunun hocanın karizmasını yerle bir etmesi de cabası. Öte yandan uzun süredir cinsel partneri olan Carolyn söz konusudur. Bu süreçte en yakın arkadaşı, her şeyi paylaştığı, her aşamada buluşup durum değerlendirmesi yaptığı, kendisi gibi akademisyen olan ama evli kalmayı tercih etmiş olan George'dur. Tanımayanlar için Roth'un "ahlaksız" dünyasına girmek için kısa ve etkileyici bir açılış. Bir oturuşta bitirebilecek uzunluk ve akıcılıkta. Beğenirseniz ne mutlu size, zira okuyacak bir dolu harika Roth romanı sizi bekliyor olacak. Philip Roth kitaplarını sever misiniz? 2007 yılında Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan Ölen Hayvan 'ı okudunuz mu peki? 2008 İstanbul Film Festivalinde gösterilen "Elegy" veya Türkçe olarak "Aşkın Peşinde" ismi uygun görülen film Roth'un bu romanının uyarlamasıydı. Bir dönem ülkemizde yasaklanan ve sonra "beraat" eden Portnoy'un Feryadı başta olmak üzere, Roth'un romanlarının bir çoğu, güzel çevirilerle Türkçede mevcut bulunuyor. Milan Kundera'ya göre Roth "Büyük bir modern erotizm tarihçisi". Katılmamak elde değil. Portnoy'un Feryadı, bir Amerikan yahudisi ergenin muhteşem biçimde anlatılan traji komik büyüme öyküsüdür ve bizde yasaklanma nedeni de içerdiği erotizmdir. Öte yandan Roth Bir Komünistle Evlendim'de Amerikan tarihinin en gerici dönemlerinden MacCarthy dönemini konu alır; insanların yaşamlarında yarattığı tahribatı ve trajediyi en canlı biçimde sergiler. Roth'a 1998'de Pulitzer Ödülü'nü kazandıran Pastoral Amerika'da ise sahne 60'lı yıllardır, ve kuşkusuz o yılların en önemli olayı olan Vietnam Savaşı'nın etkileri. Bu son iki kitap ile birlikte bir üçleme oluşturan The Human Stain de, Ayrıntı Yayınları'nın programında yer alıyor. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Yazının başlığı da methiye cephesini epeyce açığa çıkarıyor ama en sonda ulaşmam gereken yargıyı en başa taşıyarak atayım ilk adımı: Türkçe yazılan ya da Türkçeye çevrilen kalburüstü bütün tarihi romanları okuduğunu varsayan, kendisi de az çok ilgi görmüş hacimli üç örnekle bu alana katkıda bulunan biri olarak, bugüne dek Moğol Kurdu'ndan daha iyisine rastlamadım. Ölmek ve gülmek kelimeleri yan yana çok da gelmez. Belki fonetik olarak ya da bir şiirin kafiyesi olduğunda yakalanan uyum kulağa hoş gelse de ölüm ne olursa olsun acı verir insana. Gülecek yanını bulmak zordur ölümün. Sen adamı öldürürsün diyerek kahkaha atarken bile güldürmek ve öldürmek aynı cümlede geçti diye kısa süreli bir sarsıntı geçirdiğimiz olur. Mehmet Akif'in seciyesini en çok şu üç şey inşa etti der Mithat Cemal Kuntay: Kur'anlı ev, pehlivanlı mahalle, müspet ilimli mektep. Bu üç dayanağı anlamak, Türkiye'nin ve şiirin zeminine dair iyi bir fikir verecektir. Akif'te tarih kültürel bir miras değil. O bunu çok erken zamanda anlıyor ve Namık Kemal'in korktuğu varoluş krizinin ortasında kendisini buluyor. Reenkarnasyon, tarih boyunca birçok coğrafyada bazı farklılaşmalarla olsa da kendisine yer buldu. Dilimize de ruh göçü adıyla aktarılan bu kavram, ruhun bir bedenden diğerine geçerek varlığını sürdürdüğüne dair bir inanç.


Başyapıt Budur! Adı böyle olunca ister istemez başyapıt nedir ki diyerek çevirmeye başlıyorum kitabın sayfalarını. Evet, nedir başyapıt? Kuşkusuz iddialı bir soru bu. En az cevabı kadar iddialı... Başyapıt Budur!'u hazırlayan Christopher Dell'in ve kitabın oluşumuna katkı sağlayan yetmiş sanatçı, eleştirmen ve sanat tarihçisinin bu soruya verdiği her cevap da zaten sanat içinde birbirine açılan kapılar gibi. Günümüzde filmler, kitaplar ve müzik de başyapıt olarak adlandırılıyor. Ya da yaratıcı bir kariyerin doruk noktasını ifade edebiliyor bu sözcük. Hiç kuşkusuz aldatıcı bir çekiciliği var. Tıpkı sanatın yüceliğine dair yapılan tüm atıflar gibi. Fransa'daki Chauvet Mağarası'ndaki hayvan çizimleriyle başlıyor başyapıt yolculuğumuz. Bu mağaranın içine inerken, insanın vahşi doğasına, kolektif bilinç dışına ve sanat düşüncesinin, algısının da köklerine iniyoruz. Chauvet Mağarası'nda gördüklerimiz sanatın evrimine dair kavrayışımızı kökünden değiştiriyor. Öğreniyor, görüyor ve anlıyoruz ki büyük sanatçılar tahmin ettiğimizden de daha erken zamanlardan beri işbaşındalar. Ve paleolitik mağara sanatını ünlü yapacak kadar sanatsal kavramlara bulaşmış, teknik konusunda ustalaşmış durumdalar. Chauvet Mağarası, sanatın köklerini çok ama çok derinlere götürüyor. Chauvet Mağarası'nın ardından Mısırlılar ile Asurlular'ın, Yunanlılar ve Romalılar'ın sanat dünyasına giriyoruz. Tacın, asanın ve kılıçların dünyası bu. Gücün; kralın ve dinin iktidarının dünyasında imgelerle somutlaşan bir sanat algısıyla karşılaşıyoruz. Ve Ortaçağ'ın ikonografisi, Vişnu ve Buda rahiplerinin imgelerine, Afrika ve Güney Amerika'nın kutsal figürlerine karışıyor. İslam sanatı ve Çin'in özgün sanat anlayışı ise çok ayrı bir yer tutuyor. Rönesans, Barok ustaları, Aztek ve Japon saraylarındaki sanatçıların yapıtları, Arap ve Babürlü sanat dehaları iç içe geçiyor. Başyapıt nedir sorusuna yetmiş ayrı başyapıtla verilen, yetmiş ayrı cevap. Kısacası sanata ve hayata dair yetmiş ayrı şahane bakış açısı, şahane bir kitap. Eski yılın son, yeni yılın ilk yazısı, yıl sonuna sıkışan edebiyat gündeminin biraz dışına çıksın, azcık uzağına düşsün de, sanatın esinlerle dolu alanına baksın istedim. Nihayetinde şahane kitaplarla, edebiyatla, esinler ve ümitlerle dolu bir yıl dilerim.


İnsan ne zaman bir insanı öldürür? diye soralım ilkin ve Özübal'ın yanıtlarına geçelim: Eşcinselleri öldür, ırkçıları da öldür, iyi müslüman olamayanları öldür, arabana çarpan otobüs şoförünü, ayağına işeyen köpeğin sahibi zengin piçi, ayak parmaklarının arasını sıvazladıktan on dakika sonra sana taze fasulye pişiren üvey anneyi, bir türlü tatmin olmayan müşteriyi, perdelerini kapatırken senin evine son bir bakış sallayan komşunu, yanlış nota basan basçını öldür. Sana bozuk süt satan markete bomba at. At demişken, 6'lıyı yatıran atı da, jokeyini de öldür. Evlenme teklifi alacağın gece üzerine şampanya döken garsonu da, eğilen garsonun göğüslerine bakan müstakbel kocanı da öldür. Çok sevdiğin için John Lennon'ı öldür. Bir ölüm kalım hikayesiyle karşı karşıya olduğumuzu anlamışsınızdır artık. Dört kahramanımız var bu ölüm kalım hikayesinde: Köpek itlafçısı Toprak, onun kundakçı kardeşi Oğuz, kimsesiz bir çoban köpeği ve köpeği çalan Mahir. Sade, sade olduğu kadar insanın içini yakan bir hikaye bu. Hayat başıboş köpekleri ortadan kaldırarak geçim yolu bulmuş Toprak için oynanan bir oyun sanki. Kardeşi Oğuz'a buldukları çoban köpeğinin dostluğu iyi geliyor, bu köpekle kurduğu ilişki onu ateşten uzaklaştırmaya yarıyor iç burkultan bir şekilde. Ancak ergenlikten kafası ve ruhu bulanmış toy Mahir'in erkekliğini kanıtlama çabası "abi, kardeş, kimsesiz çoban köpeği"nin güç bela kurdukları aksak ritmi bozuyor işte. Köpek, Mahir tarafından çalınıyor, köpek dövüşlerine sokuluyor. Ve sonrası kana bulanıyor hikayenin, kahramanların. Tesadüflerin de yeri var burada, intikamın da; öfkenin yeri olduğu kadar vicdanın da yeri var. Bütün bunlara, başından sonuna hikayeye eşlik eden on üç genç çizerin desenlerini de ekleyince haftanın en şahane kitabı oluyor İtlaf. Türk edebiyatında keşif yapmak, geleceğe kalacak yazarlardan fal tutmak isteyenlere duyurulur. Kitabı iki gün önce okudum.''Dövüş Kulübü'' tadında bir kitap. Kitabın içinde yer alan çizimlerde ayrı bir tat katmış. Bence bu bir novella değil, öykü. Yazar üzerinde biraz daha çalışıp demlenmeye bıraksaymış çok daha çarpıcı bir eser olabilirmiş. Kitabı okuduktan sonra ''Toprak'' ismini çok daha iğrelti buldum. Karakterler için isim kullanılmasaymış daha etkili olurmuş. Kitapta bir kaç adet ciddi hata var, iyi bir editörel çalışma görmediği açık. BENCE, bu ''şahene bir kitap'' değil. Evet hoş, umut veren bir eser ama kesinlikle şahane bir kitap değil. Bir şey şimdiden iğreti duruyor gibi geldi bana ; ''Köpek itlafçısı Toprak''. KarAkter için seçilen isim bana çok yapmacık geldi. Bir köpek itlafçısı ile o ismi bağdaştıramadım. Tabiki önyargılı yaklaşmayıp kitabı okuyacağım. Bu sadece benim mi dikkatimi çekti diye merak ettim.


Joseph Conrad, İngiliz dilinin en sevilen İngiliz olmayan yazarlarından. Denizin yazarı, modernizmin öncüsü... Karanlığın Yüreği, Nostromo, Lord Jim gibi Türkçeye çevrilmiş yapıtlarından tanıyoruz onu. Gerçeği, insan ruhunun derinliklerinde yatanları, bilincin yaşamı ve dünyayı algılayış biçimini sorgulayan, ele alan, ince ince işleyen bu büyük yazarın Türkçeye ilk kez çevrilen çalışması Talih de adı üstünde yaşamlarımız üzerinde etkin bir güç olan talihi, rastlantıyı irdeleyen bir roman. Talih dediğimiz şeyin şaibeli varlığını, insanın şaibesiz varlığıyla örtüştüren şeyin ruhdaki izdüşümlerini takip eden, yaşam boyu önümüzde açılan kapıların kaynağını sorgulayan bir roman... Karanlığın Yüreği'nden tanıdığımız Marlow karakterinin ağzından aktarılan bir öykü okuyoruz Talihde de. Marlow hikayeyi anlatıyor ama öykücü farklı bir kişi. Hiç tanımadığımız, huyunu suyunu, yönelimlerini pek bilmediğimiz bir anlatıcı, bir aktarıcı sadece. Bir gece tesadüfen karşılaştıkları eksantrik bir gemicinin, Powell'ın, etkisiyle önümüzde açılan hikaye Marlow'un bildikleriyle yön değiştirir, çekici hale gelir anlatıcının nezdinde ve Marlow uzun uzadıya başlar anlatmaya gördüklerini, duyduklarını. Powell'ın genç bir gemici olarak kabul edildiği ilk geminin kaptanı ve eşinin hikayesidir bu. Marlow, sayfiyede ahbaplık ettiği biraz donuk ve tuhaf, ama dönemin orta-üst sınıf İngiliz ailelerini ve ahlak anlayışını temsil eden bir aile aracılığıyla şahit olmuştur bu hikayeye. Romanın başkahramanı bu ailenin koruma altına aldığı Flora De Barral'dır. 20. yüzyılın ilk yıllarında İngiltere'de bankerlik yapan ve hızla batan bir adamın unuttuğu kızıdır Flora. Annesinin erken yaşta ölümünden sonra babası tarafından bakıcıların, hizmetçilerin eline bırakılmış, babasının tutuklanmasının ardından da tamamen unutulmuştur. Talih, Marlow'un ahbaplık ettiği bu aileyi kızın karşısına çıkarmış, onu bir şekilde sahiplenmelerine yol açmıştır. Kadınların yaradılışlarına dair ilginç görüşleri olan Mrs. Fyne, kıza özel bir ilgi gösterip onu bir yandan İngiliz ahlakına göre yetiştirirken bir yandan da kadınların toplum içindeki ezilmiş, ikinci plana itilmiş durumlarını sorgulamasını sağlar. Mrs. Fyne 20. yüzyılda uyanan kadın hareketinin erken temsilcilerinden biri olarak çıkar karşımıza. Ancak Marlow'un Mrs. Fyne'a karşı, kadın bilinçlenmesi, kadın yaradılışına dair görüşleri biraz karışıktır. Dişil bilinçle inşa edilmiş bir dünyanın çok ama çok farklı olacağını kabul etse de, kadın denen yaratığın tutarsızlıklarından muzdarip bir erkek profili çizmekten çekinmez. Kadınlar, dünyayı tek başlarına becerebildikleri kadar çekici kılmayı üstlenmiş olsalar, o zaman bu tutarsızlıklar dünyasının çok eğlenceli bir yer olacağını yeniden söyleyebilirim. Ayrıca koşul çok önemli. Çünkü dünya eğlenceli ve büyüleyici bir yer olmaktan çıkınca, tutarsızlıktan daha kışkırtıcı bir şey bulunamaz; böylece boyun eğmiş erkeklerin kapıldığı öfkeyle sert ve denetimsiz bir biçimde harekete geçme ve sözünü ettiğim dünyanın ince dokusunda kendine dirsekleriyle ite kaka, rastgele bir yol açma tehlikesi ortaya çıkar. Söz konusu dünya için öldürücüdür bu. Çünkü hiçbir şey bozulan bu ince dokudan daha umarsız ve acınacak durumda olamaz. Kendi eserlerinden tiksinti duyacak ilk kişilerse, yine kadınlar olur. Neyse ki romanın anlatıcısı bu konu da Marlow'la aynı fikirde olmadığının sık sık altını çizer. Fynelar tarafından koruma altına alınan, sahip çıkılan Flora'nın Mrs. Fyne'nın kaptanlık yapan erkek kardeşiyle kaçıp aileye ihanet etmesidir romanın esas düğüm noktası. Yaşamda tek başına kalan kadının toplum içindeki umutsuz çıkışsızlığını yaşayan Flora kolay yolu seçmiş, kendini koruyup kollayacak ilk erkekle yaşamını güvence altına almıştır. Onun bu yönelimi roman boyu sorgulanır. Özellikle kadınlara öğütler yazan Mrs. Fyne, bu durumu kabullenemeyecektir. Ancak talih, Flora de Barral'nın yüzüne mucizevi bir şekilde güler. Kendini sattığı adam, sevgi dolu, anlayışlı, Flora'nın daha önce hiç rastgelmediği bir yaşam biçimi olan farklı bir adamdır. Mutluluk denen şey her ikisinin de yüzüne uzun süre gülmeyecektir yine de. Zira, talihin kapıları insan yaşamında açıldığı hızla birbiri ardına kapanır. Talih, yazarın diğer kitaplarının aksine, denizden ziyade daha çok karada geçen bir roman; denizcilerin gözünden karada olan bitenlere, karada yaşayan insanların talihine bakan...


William Shakespeare'den sonra İngiliz edebiyatının herhalde en tanınmış yazarıdır Charles Dickens. Oliver Twist, Bir Noel Şarkısı, Büyük Umutlar ve İki Şehrin Hikayesi ile tanınır en çok. Çünkü 800 sayfadan az olan bir tek bu dört kitabıdır! Charles Dickens'ı Dünya edebiyat sahnesinin başköşesine oturtan ise ilk romanı Mister Pickwick'in Serüvenleri'dir. Türkçeye çevrilmesinin 173 yıl almasının sebebi romanın 800 sayfayı aşmasından mıdır bilemem ama, Dickens'ın yazar olmasında, sonraki hayatında bu romanın ilginç hikayesinin çok büyük etkisi olduğunu biliyorum. Aslında edebiyat tarihine damgasını vuran yapıtlarından çok daha ilginç, çok daha büyüleyici bir yaşamı vardır Dickens'ın. Yazarlıktan 40 milyon paunt gibi görülmemiş bir servet kazanmasının da bu büyüleyici hayata katkısı vardır. Şöyle ki: Yirmili yaşlarında kısa öykülerden oluşan küçük bir kitabı yayımlanır Charles Dickens'ın, göze çarpmayacak, satmayacak bir ilk kitap. Ancak, dönemin ünlü bir illüstratörü çizimlerini yapacağı yeni kitabına eşlik edecek genç ve tanınmamış bir yazar aradığında hatırlanmasına yol açacak bir ilk kitap... Yayınevinin sahipleri teklifi Dickens'a götürdüklerinde Dickens beklenmedik şartlar ileri sürer: Bir; yazacağı kitabı aylık fasiküller halinde yayımlayacaklar, iki; fasiküllerin kapağı da içi gibi ucuz hamur kağıttan olacak ve üç; Dickens hikayeyi iki yıl boyunca uzatabileceği kadar uzatacak. Her şeye tamam demişti yayınevi sahipleri ama okurlar her ay bu fasikülleri niye alsındı ki? Bu soruya da cevabı hazırdı yazarın, her ay üçüncü fasikülün sonunda hikayeyi öyle bir noktada bırakacaktı, okurlar bir sonraki ayı iple çekeceklerdi. Öyle de oldu. İlk fasiküller basılır basılmaz, İngiltere'de binlerce okur hikayesin devamını okumayı iple çekmeye başladı. Charles Dickens'ın burada bir icadı daha kendini göstermişti; yazar hikayeyi bu şekilde işlemeye ertelenmiş gerilim adını veriyordu. Böylelikle iki yıl boyunca Mister Pickwick'in Serüvenleri peynir ekmek gibi satıldı. İki yılın sonunda okurlar romanın son üç fasikülünü almaya geldiklerinde kitapçılarda romanın bütün halinde ciltli basımını gördüler, dolayısıyla son üç fasikülü almak yerine kitabın tamamını satın aldı pek çoğu. Devamında, yayımcılar çok ucuza basılmış olan ve çoğu henüz okunurken elde kalan eski fasikülleri kapı kapı dolaşıp topladılar. Topladıkları fasiküllerden de çok satan kitabın ilk basımı olarak bir koleksiyon kitabı yaptılar. Kenarları altın sırmalı, ciltli, çok pahalı bir basım. Sonuç ne oldu? Elbette ki koleksiyon basımı da kapış kapış gitti. Dickens'ın dehası bir romanı tek okura üç kez aldırmış oluyordu. Eminim bu hikayenin üzerine, Dickens'ın 40 milyon paundluk servetinin şaşılacak bir yanı kalmamıştır sizin için. Tabii, onu okumak da nasıl zengin olduğu hakkında bir fikir verebilir size, zira ticari zekasının yanında müthiş yazarlık yeteneğini es geçmek mümkün değildir. Sonsuza kadar yaşayan yaşamamış kahramanlar Gelelim romanın içeriğine, Mister Pickwick'in Serüvenleri, Pickwick Kulübü'nün kurucusu Samuel Pickwick ile üç arkadaşının İngiltere'nin çeşitli yerlerine yaptıkları sözde bilimsel gezilerini anlatır. Naif bir budala kıvamındaki kahramanımız Pickwick ve arkadaşları gezileri boyunca İngiltere'den gülünç insan manzaraları çıkarırlar karşımıza. Onların anlamsızlıkları yaşadıkları dönemi aynalar. Pikaresk bir romandır Mister Pickwick'in Serüvenleri. 16. yüzyılda ortaya çıkan bu türde, maceracı, serseri, vasıfsız bir kahraman çeşitli kişilerin buyruğuna girer, olmadık yerlerde gezer. Dickens da Pickwick aracılığıyla dönem İngilteresi'ni eleştirmiştir. Karakter bolluğu, ayrıntılar denizi içinde tam bir karnaval havası yaratır yazar ve bu karmaşanın içinden ertelenmiş gerilim formülünün de etkisiyle son derece sürükleyici bir hikaye çıkarır.