Salahaddin Enis, 20. yüzyılın ilk yarısında yaşayıp eserler vermiş ve unutulmuş natüralist romancılarımızdan. Onun için unutturulmuş demek belki daha doğru. Zira bütün ömrünü Babıali'de çalışarak ve az değil, tam sekiz roman yazarak geçirmiş bu kalem adamı, sivri dili, eleştirel yapısı nedeniyle sağlığında ve ölümden sonra sanki isteyerek göz ardı edilmiş. Yaşadığı dönemin önemli kişileri, devlet adamlarından sanatçılara, şairlerden gazetecilere dek herkes onun eleştirel bakış açısından nasibini aldığı için belki, belki de natüralist romanla edebiyat dünyamızın başı hiçbir zaman pek hoş olmadığı için. İlk basılışından tam seksen sekiz yıl sonra yeniden yayımlanan romanı Zaniyeler, her şeyden öte, yayın dünyasının çarklarının farklı kalemleri nasıl öğüttüğü, Behçet Necatigil'in de dediği gibi Salahaddin Enis'in günümüze gelmesinin neden önlendiği üzerine önemli bir fikir veriyor. Zaniyeler'in kahramanı Fitnat Hanım'dır. Bütün roman maceralarla dolu bir ömür sürmüş bu büyük ve ünlü kahramanın ağzından yazılır. Yazarı onu bize bir kadından çok Allah'ın İstanbul'a musallat ettiği bir afet olarak tanıtır. Geçtiği yollarda ölüm ve enkaz bırakan yüksek tabakadan bir kokottur o. Ancak bu tanıtımlarla masum insanı yoldan çıkaran bir baş belası sandığımız Fitnat'ın daha derinlikli bir iç dünyası olduğunu da kısa sürede anlarız. O, dışarıdan büyüklük ve ahlak timsali gibi görünen İstanbul'un elit tabakasını yıkmak üzerine hayatını kurgulamıştır çünkü. Kısa sürede bu görkemli hayatın kör edici etkisinden kurtulan Fitnat'ın içi intikam arzusuyla dolar ve güzelliğini memleketin içini boşaltan türlü zenginlerin ceplerini boşaltmak, onları kendi şahsi felaketlerine sürüklemek için kullanmaya başlar. Kocasını terk eder ve yüksek tabakadan çeşitli kişilerle metres hayatı yaşayarak geçimini sürdürür. Bir yandan içinde yaşadığı hayattan ve insanlardan tiksinirken diğer yandan hastalıklı bir şekilde bu hayatı sürdürmek için elinden geleni yapmaktadır Fitnat. O, bu hayatı sürdürürken biz okurlar da onun gözlerinden 1900'lü yılların İstanbul'unun çeşitli yönlerini görürüz. Bir yanda hemen her ev an az üç erkeğini savaşta kurban verirken diğer yanda savaşa asker gönderme kararnamelerini metreslerinin koynunda, sarhoş bir halde imzalayan devlet adamları vardır. İstanbul, neredeyse açlıktan ölürken, savaştan nemalanan tüccarlar şampanya banyoları yapmaktadır. Fitnat bize tüm bu çelişkileri bir bir ısrarla gösterir. Onun boy gösterdiği salonların gözdelerinden Yahya Cemal'in Yahya Kemal, Cemal Tahir'in Celal Sahir, Rifat Melik'in ise İzzet Melih olduğu da açıkça bellidir. Diyebiliriz ki yazar, hem ahlakdışı sahneleri anlatmakta hem de bu sahnelerin gerçek kahramanlarını açık etmekte hiçbir sakınca görmemiştir. Salahaddin Enis'in Fitnat'ı bir yönüyle Daniel Defoe'nun Moll Flanders'ini anımsatır bize. Aynı para hırsı, aynı yozlaşmışlıktan beslenen ruh, aynı bencilleşmiş taş yürek, aynı yaşadığı dönemin kurbanı olmuş benlik... Ancak Defoe'nun Moll Flanders'ı bir karakter olarak hiç uslanmaz, O yedisinde neyse yetmişinde de aynı kötü kadındır, Salahaddin Enis'in Fitnat'ı ise uslanmaya oldukça yatkındır. Sanki Fitnat, bu yoz hayatı, ruhunda olduğu için değil de, biz okurlara göstermek için yaşamaktadır. Nihayetinde eski mazbut yaşamına dönüşü de bunu kanıtlar. Zani zina eden erkek anlamına gelir, zaniye ise zina eden kadın. Salahaddin Enis başkahramanı bir kadın olduğu için mi bu ismi kullanmıştır yoksa kimilerinin eleştirdiği gibi hafif bir kadın düşmanlığı mı yapıyordur? Romanın ismini boş verip içeriğine gelince yazarın kadın erkek fark etmez, her yaştan ve cinsten zina eden insanları konu ettiği görülür. Tüm zani ve zaniyelerin kısa süre içinde çökecekleri, yozlaşmanın felaket getireceği görüşü üzerine kurulan romanın, yazarın temelde natüralist anlayışıyla tuhaf bir şekilde çeliştiğini görürüz. Salahaddin Enis bir umudu, hayatın gerçeği olarak yansıtmıştır Zaniyeler'de. Belki, onun kendi tanık olduğu yozlaşmış hayatlar bireysel olarak çökse de, Babil'in gerçekte hiç çökmediğini biliriz. Yine de Salahaddin Enis'in bize çelişkili gibi görünen bu naif tarafı içimizi rahatlatır, birilerinin kaldırımlarda sürünen aç bir sınıfın, tok bir sınıfa karşı duyduğu intikamı almakla Fitnat gibilerini görevlendirdiğini hayal etmek sanki bize yeter...


Bu sözler Farmakonun yazarı Dirk Wittenborn'un babası ABD'li ünlü psikiyatr Dr. J. R. Wittenborn'a ait, daha doğrusu Farmakonda karşımıza çıkan roman kahramanı Dr. William Friedrich'e... Farmakon, otobiyografik bir ilk roman, yazarın kişisel tarihinden, içinde yaşadığı dünyanın temel sorunlarından birine uzanan, değen hatta onu etkileyen bir hikaye. Zira 20. yy'ın en büyük sorunlarından biri olan depresyonu iyileştirecek sihirli formulün peşinde geçen bir yaşamı, bir babayı ve onun ailesini anlatıyor. Her ne kadar Friedrich'in Yale'in Psikoloji Bölümü'ne kabul edilmesini sağlayan akıl hastaları için değerlendirme ölçeği ancak ve ancak hastaların tedavisinin %95'inin başarısızlığını kanıtlasa da 1952 yılında gezegendeki en az keşfedilebilmiş yer insan beynidir. Ve Friedrich hem Uygunsuz tuhaflığı iyileştirecek sihirli formülü bulma hem de dört çocuklu ailesini en iyi şartlarda yaşatma umudunu taşımaktadır. Onun bu umudu kısa sürede mucizevi bir işaret almasını sağlar: Gai kau dong'u, yani Yeni Gineli yerlilerin mutlu olmak için şamanlarından aldıkları mayalanmış kwina yapraklarını öğrenir. Bu yaprakların kullanıldığına ve mutluluk getirdiğine şahit olan meslektaşı Dr. Bunny Winton'ı ikna ederek çalışmaya başlar Friedrich. İki doktor, bir denek grubu kurarak yarattıkları ilacı insanlar üzerinde denemeye kadar işi ilerletirler. Ancak denek grubunun dışında bir öğrenci daha vardır Gai kau dong'u denettikleri: Casper Gedsick. Bu isim ki, Dr. W. Friedrick'in ve ailesinin kaderini belirleyecek, hayatlarını cehenneme çevirecek ve romanın asıl kahramanı Zach'ın dünyaya gelmesini sağlayacaktır. Daha çok savaşların damgasını vurduğu geçtiğimiz 50 yıl, toplumsal hayatta da depresyonun ve kimyasalların çağıydı hiç şüphesiz. Zehir ve ilacın kolkola gezdiği karanlık bir çağ... Bu durumun ne sebepleri, ne sonuçları ne de devası ortaya koyulabiliyor bugün. Zira insan davranışları Friedrich'in de düşündüğü gibi sürekli değişiyor, bugün anormal kabul edilenler yarın son derece normal ve sıradan oluveriyor... Mutluluksa insanın ancak içinde olsa olsa bir parça bulunan ve bir ömür boyu peşinde koşulan bir kavram olmaktan öteye gidemiyor. Babasının içinde yarım da kalsa bulunan bu umut, romanın kahramanı Zach için zaten hiç yoktur. İşte o hiçliktir ki Farmakonun yazarıyla özdeşleştirdiğimiz Zach'ın bir madde bağımlısı olarak en dibe vurmasını ve romanını yazmasını sağlayan... Dirk Wittenborn son derece sürükleyici bir dilin eşlik ettiği, insanı içine alan, elle tutulur bir atmosfer yaratmış Farmakonda. Orta sınıf bir Amerikan ailesinin özelinden tüm insanlığa dair çelişkileri, çıkışsızlıkları ve arayışları ifade etmeyi de öyle. Ve her şeye rağmen insanın gözyaşlarını akıtacak bir ilaca dair beklentisini, tüm insanlığın içinde tuttuğu gibi, kahramanının içinde de baki kılmayı başarmış.


Kadere başkaldırmak şüphesiz bir kahramanlıktır. Hatta kahramanlık dediğimiz şey, her şeyden önce kadere başkaldırmakla başlar belki de. Hikayelere bakacak olursak, sonu da iyi biter genellikle; kader değişir, kahraman olgunlaşır, bir anlamda mutlu son yakındır. Kahraman hem dünyayı hem de kendisini değiştirmiş olacaktır büyük ihtimalle. Onunla birlikte bir erinç kabarır coşar yüreğimizin içinde. Tabii söz konusu sadece ve sadece erkeklerin kahramanlık hikayelerinde... Kadere başkaldıran bir kadın olursa ne olur peki? Eril düzenin devamlılığını sağlamak üzere, çoğunlukla da vatanperver, militarist bir çıkış değilse bu, sonu hazindir. Kaderine başkaldıran kadın, hayattan itinayla çekilir; deliliğe, cadılığa, meczubiyete çıkarılır. Hikayenin sonu başından bellidir, ölüm kollamaktadır meczup kadın kahramanımızın yolunu... Hem ona kahraman demek için, bin şahit gerekir! Şebnem İşigüzel, son romanı Gözyaşı Konağı ile genç bir kadının kaderle mücadelesinin hikayesini anlatıyor bize. İncitici, çaresiz, sevgi dolu, aşk dolu ve hazin bir hikaye. Yani, her şeyiyle bir kadın hikayesi. Kahramanımızın adı yok ama tüm çelişkileri, ikiyüzlülükleri, olmamışlıkları olamamışlıkları gören gözleri var. Bütün gördüklerini içten içe bize anlatan dili var. Gözyaşı Konağı için en başta bir kadın hikayesi demiştim. Anlatıcı-kahramanın yanı sıra pek çok kadın karakterle zenginleşmiş bu romanda en önemlilerinden bir tanesi de kahramanımızın annesi. İşigüzel, ağırlıklı olarak, yaşadığı değişim döneminin tüm çelişkilerini içeren bu kahraman aracılığıyla kaleme aldığı dönemi aktarıyor roman boyunca. Beş yaşında köle pazarında satılan, sonra tesadüf eseri satıldığı aileye gelin olan bu kadının tıpkı Tanzimat romanı karakterleri gibi büyük bir görgüsüzlüğü ve Batı özentisi var. Onun için Batı demek, özgürlük demek. Ama özgürlük boyanmak, Fransız kadınları gibi giyinip evini dekore etmek ve hayatta yakaladığı zenginlik fırsatını sonuna kadar, görgüsüz görünmek pahasına yaşayabilmek demek. Romanın en kuvvetli bölümü, onun üç kızını da yanına alarak, kaldıkları otelden -Fransız kadınları gibi- başı açık, peçesiz, yeldirmesiz gizlice gezmeye çıktığı bölüm; o gizlice yaşamak istediği özgürlük duygusu... Özgürlüğüne böylesine düşkün bir kadının, iş kızını topluma karşı korumaya gelince neden kahredici bir tercih yaptığının cevabını bize roman veriyor. Romanın daha ilk cümlesinden itibaren anlıyoruz ki kahramanımız annesinden ve ablalarından birkaç adım önde. Hem duyarlık bakımından hem de farkındalık... Ancak yazar, kahramanının farklılığının altını çizse de, bunun nedenleri üzerinde çok durmamış gibi görünüyor. İçgüdüsel, doğal bir farklılıkmış gibi anlatıyor daha çok. Oysa 1876, Tanzimat döneminin bitiş yılı. Bu Osmanlı kadın hareketinin doğup güçlendiği, kadınların edebiyatta, sanatta, toplumsal yaşamda yavaş yavaş söz talep etmeye başladığı çok kritik bir dönem. Deyim yerindeyse, günümüz feminizminin tohumlarının atıldığı ve bugün feministlerce birinci dalga feminizm olarak adlandırılan bir dönem. Ancak gelgelelim, kahramanımızın bu dalganın etkisinde kaldığına, başkaldırısının altında böyle dönemsel bir etkinin varlığına dair açık bir ipucu vermemiş yazar. Roman boyunca açıkça böyle bir gönderme, bir selam olmaması, kanımca hikayenin ağırlığını seyreltmiş. Kahramanımızın okuyup yazmasını, ona azıcık Fransızca öğretilmiş olmasını saymıyorum. Bir küçük eleştiri de Mehmet'le ilgili. Onun kaçaklığı, tam olarak neye, niye muhalefet ettiği üzerinde görece az durulması da yine bu güçlü hikayeyi zayıflatan unsurlardan biri. Gözyaşı Konağı'nın en dikkate değer özelliklerinden birisi ise, çoksatar market kitapları haricinde, ana akım edebiyatımız içinde son zamanlarda hemen hiç göremediğimiz türden bir dönem romanı olması. Tarih içinde, bugüne dair, bugünün toplumsal ve politik ortamına karşı direkt bir söz söylüyor olması... İşigüzel'in dili sade, dupduru, akıcı. Okurunu hikayesinin içine kolayca çekiyor. Zulmün elinde asi olmayana hayat yoktur, diyor Şebnem İşigüzel ve asilerin ömrünün kısacık olduğunu, biliyor.


Türkiye Yayıncılar Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Kenan Kocatürk yayıncılık dünyasının sorunlarını ve hedeflerini Cumhuriyet Gazetesi'nden Meltem Yılmaz'a anlattı. Kocatürk, 2011 itibarıyla halk kütüphanelerinin güçlendirildiğini ve korsana büyük darbe vurulduğunu belirtiyor ve ekliyor: "Ancak Milli Eğitim Bakanlığı'nın dağıtım esnasında kitapçıları devre dışı bırakması nedeniyle Anadolu'da son 5 yılda 10 binin üzerinde kitapçı kapandı". Türkiye Yayıncılar Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Kenan Kocatürk, yayıncılar olarak 2011'e büyük beklentilerle girdiklerini söylüyor. Kitap okuma alışkanlığında birinci sırayı yüzde 70'le İstanbul'un aldığını, sonra da sırasıyla Ankara, İzmir, Bursa ve Adana'nın geldiğini belirten Kocatürk, kitap satışlarında belirleyici faktörün "nüfus" olduğunu, bir kentte üniversite bulunmasının ise, satış rakamlarını sanıldığı kadar etkilemediğini söylüyor, örnek olarak da sıralamada yüzde 1 oranla yer alan Eskişehir'i gösteriyor. Yayıncılık sektörünün büyüklüğünün 1 milyar dolar olması iyi haber. Kötü olansa bu oran içinde korsanın payının 300 milyon dolar olması. Korsan kitapların artık kitapçıya girmiş durumda olduğuna dikkat çekiyor Kocatürk, özellikle küçük kentlerde korsan kitapçıların "eser sahibiymiş gibi" gittikleri il kültür müdürlüklerinden bandrol aldıklarını, bu bandrolleri kitaplara yapıştırarak kitapçılara orijinalmiş gibi dağıttıklarını belirtiyor. Bu nedenle, alınan kararla, Kültür Bakanlığı'nın bandrol satışı yapmayacağını söylüyor. Kocatürk'e göre Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın anı ve anma kitapları dışındaki tüm kitaplardan çekilmesi doğru ancak yetersiz bir karar, asıl çekilmesi gerekense şu an "Türkiye'nin en büyük yayıncısı" durumundaki Milli Eğitim Bakanlığı. Türkiye'de her alanda özelleştirmeye gidilirken Milli Eğitim Bakanlığı'nda halen devletleştirme politikasının uygulanmasına anlam veremediğini belirterek bakanlığın bu politikası nedeniyle Anadolu'da 10 binin üzerinde kitapçının kapandığını, bazı kentlerde kitapçı bulunmadığını söylüyor.


2019'da en temel uğrasım, Tanpınar'ın arşiv metinlerini yayına hazırlamak olacak. 2019 başında da Mösyö Teste çevirisi ve Fransız edebiyatı üzerine etütleri yayımlanacak. Huzur romanının yeni bir edisyonunun da yayımlanması planlanıyor. Neredeyse yirmi yıl önce yayımladığım Cevdet Kudret'e Mektuplar kitabını ilavelerle birlikte yeniden hazırladım. On yıldan fazladır yeni baskısını yapmadığım Roman ve Mekan adlı kitabımı da elden geçirerek yayımlayacagım. Beşir Fuad'ın Şiir ve Hakikat adı altında topladığım, baskısı tükenmiş kitabım da yayın için bekliyor. Dilini sadeleştirmeye yanaşmadığım için bu kitabı basacak bir yayınevi arayışı içindeyim. Beşir Fuad üzerine yazıları derlediğim bir kitap da çıkacak. İkinci baskı için bekleyenleri bıktırdığım bir kitap da Oğuz Atay'a Armağan. Bu bekleyişin sebebi, kitabı kökten değiştiren bir ek yapacak olmamdı. Bu bir tür kaynakları ve referanslarıyla A'dan Z'ye Oğuz Atay Ansiklopedisi olacaktı. Armağanın içinde yer alamayacak kadar büyüyünce bunu ayrı bir kitap yapmaya karar verdik. Benzer bir ansiklopedik çalışmayı Tanpınar için de sürdürüyoruz. YKY için hazırladığımız Halit Ziya külliyatının hikayeler bölümünü de bu yıl bitirmeyi planlıyoruz. Asıl çalışmam ise şimdilik zihnimde gezdirdiğim bir telif ürün olacak. Onunla iç konuşma halindeyiz ama yazmak için elim kaşınıyor. Keşke şöyle 3-4 ay hiç ara vermeden masama kapanıp çalısabilsem. Yazar / Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Ögretim Üyesi / Prof. Kısa vadede ve uzun vadede diye değerlendirebileceğim iki kitap var kafamda. Birincisi Kavramlar, Kelimeler ve Acayip Hakikatler adlı kitabım. Bazı kavramları eğip bükerek yazdığım metinlerden oluşuyor. Baharda bir ihtimal hazır olabilir. İkincisi ise hazır bir eser değil, taslak olarak hazırladığım ama yazmaya başlamak için içimin soğumasını beklediğim bir roman. Neden içimin soğumasını bekliyorum? Çünkü son romanım yeni yayınlandı. Harekete geçmek için henüz erken. Beşinci Düğme isimli kitabımla öykü yoluna çıktığımda fantastikti o zamanki sesim. Bir yazarın kendisine yapabileceği en büyük haksızlığın sınırlarını keşfetmemesi ve onları asmaya çabalamaması olduğuna inandığımdan her kitabımda yeni üsluplar, yeni ifade imkanları aradım. Altı kitaplık bir öykü serüvenini geride bıraktıktan sonra sürekli aklımı çelmeye çalışan fantastiğe geri dönmek istiyorum yedinci kitabımla. Sekiz senede dünya ve ona bağlı olarak ruhumuz yeni katmanlara ayrıldı. Fantastik ses, belki daha gür belki daha ketum ama mutlaka daha güçlü şekilde ortaya çıkacak diye ümit ediyorum. Mutfak, mutfak, mutfak... Açıkçası mutfak biraz karışık; hamburger, pizza, levrek ızgara, çoban kavurma, hünkar beğendi, hepsi aynı anda pişiyor. Birazı dünden, birazı bugünden, ordan, burdan, doğudan, batıdan, tencereler dolup dolup taşıyor. Mesela son dönemde, ki bu son dönem geçtiğimiz üç sene oluyor, öyküden romana doğru evrilen bir tarihi kurmaca metin üzerinde çalışıyorum. Şimdilik iki yüz elli sayfa civarında, tahminime göre, bitmesi için bir elli-altmış, belki de yüz sayfa daha yazmam gerekiyor. Romanın 20'nci yüzyıl başı ile 21'nci yüzyıl başı arasında gidip gelen çift zamanlı bir yapısı var, bu sebeple biraz yavaş ilerliyorum. Arşiv kayıtlarından tezlere, o dönemin romanlarından gazetelerine, şarkılarına, sigara markalarına kadar pek çok konuda araştırma yapıyorum. Tabii araştırmalarım sırasında, şu da ne kadar ilginçmiş, yahu bu da aslında böyle miymiş derken, kaybolduğum oluyor, kendimi çok alakasız yerlerde buluyorum. Yönümü belirleyip tekrar yola koyuluyorum, yine kayboluyorum, yine yönümü belirliyorum, yine kayboluyorum ve yine, ve yine, ve yine... Bu böyle sürüp gidiyor. Velhasıl biraz meşakkatli, ancak bir o kadar da eğlenceli bir dönem benim için; zaten bir şekilde ve kendi meşrebimce eğlenmiyor olsaydım yazmaya da devam etmezdim. Devam etseydim ise dönüşürdü, ise dönüşen çogu şey de sıkıcıdır ve de piyangodan büyük ikramiye çıktığı an bırakılır. Bahsettiğim bu metnin haricinde, bir kısmı çeşitli dergilerde yayımlananlar olmak üzere, elimde biriken epey öykü var, onları da ileride toparlamayı düsünüyorum. 2019'da becerebilirsem bir roman denemek istiyorum. Aklımda birkaç şey var. Modern bir Don Kişot hikayesi belki... Ya da Yedi Gece isimli, 2000'lerde Ankara'da bir memur evinde geçen Türk mitolojisiyle halk söylencelerinin iç içe geçtiği hikayelerden oluşan bir roman... Ne zaman kitaplaşır bilmem ama Cins'te Şehirler ve Şeyler adıyla yazdığım denemeler çok içime siniyor. Şehirler kısmı bir çesit meydan okuma. Şeyler kısmı ise muhtelif konularda yazılmış hikaye anlatı arası yazılar. Öte yandan, bunca zaman kurmaca üzerine yazdığım yazılar, belli bir yekun oluşturdu. Yazılara önümüzdeki birkaç ay yeniden çalışıp dosyalaştırmak istiyorum. Bugünlerde hikayelerim üzerinde çalışıyorum. Evvelce yazılmış lakin yayımlanmamış olanları düzenlemek ve yeni hikayeler yazmakla meşgulüm. Bu ilk hikayeleri yine roman ya da romanlar izleyecektir. İnsanın aklına sürekli yeni fikirler geliyor. Hikaye için düşündüğüm bir konu yakın zaman önce bir roman fikrine dönüştü mesela. Böylece mevcut planların arasına o da eklendi ve beni çok ama çok heyecanlandıran, tasarımı hem zihnimde hem kagıt üzerinde epeyce beliren üç roman taslağım oldu. Bunların ikisi zaten epeyce bir süredir hazırlıkları devam eden, köşede bekleyen çalışmalardı. Hikayelerimden sonra onlardan birini önüme çekip onunla ilgileneceğim. Ara ara da hikayeler yayımlamak niyetindeyim. Mahalle içlerinde küçük dükkanlarında hizmet veren, radyosundan kısık bir sesle halk türküleri ya da sanat müzigi sesleri yayılan, başları genelde kendi önlerinde ayakkabı tamircileri gibi, elimde bir esas iş, kenarda diger işler, yaşayıp gitmek ve bunun getirdiği dinginlik mutlu ediyor beni.


İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Portekizce, İtalyancadan çevirmenlik yapan 1928 doğumlu Natalya Leonidovna Trauberg ile Yelena Kalaşnikova keyifli bir söyleşi yaptı. Ruskiy Jurnal'de yayımlanan bu söyleşide Trauberg, yıllardır çeviri yapmasından rağmen hala çıkardığı işten tam olarak memnun olamadığını ve hala gün aşırı çeviri başına oturduğunu söylüyor. Trauberg'e göre, çeviri için ilham şart. Annemle babam oldukça entellektüel bir aileden geliyor. Babam Odessa'lı burjuva bir aileye mensup. Dedem Zahar Trauberg bir muhasebecinin oğlu fakat daha gençliğinde bu işini bırakıp gazetede çalışmaya başlıyor, daha sonra ailesiyle Petersburg'a göç ediyor ve burada yayıncılıkla uğraşıyor, daha doğrusu büyük bir yayınevi olan Kopeyka'ya ortak oluyor, ama orada da sebat etmiyor.. Dindar, neşeli, sevimli bir insandı. Anneannem Mariya Petrovna'nın harika bir kadın olması ve iyi bir kız lisesinde Rus edebiyatı öğretmenliği yapması dışında annemin ailesinin edebiyatla bir ilgisi yoktu. Dindar bir kadındı, Leskov severdi. Dedem memurdu. Çocukluğumda Fransızca ve Almanca hocalarım vardı. Annem kendisi nasıl yetiştiyse beni de öyle yetiştirmek istiyordu. Onbir yaşında sevdiğim kitaplar İngilizce yazıldığı için onları orjinalinden okumam gerektiğini anlamıştım. Fransızca ve Almanca'yı zaten bildiğimden İngilizce okumaya başladım ve onaltı yaşına geldiğimde İngilizce okuyabiliyordum. Ama dili daha sonra öğrendim. Bir süre ortaöğretimde İngilizce dersleri vermek için gereken diplomayı alamadım, çünkü Eski İngilizce dersini verememiştim. . Üniversite üçüncü sınıfta düşünmüştüm. Uçuyorum gibi gelmişti fakat bu uçuş açıkça yanıltmıştı beni. William Butler Yeats'a kadar birçok yazarı çevirene dek kendimi kandırdığımı anladım. Çeviri yapmayı seviyorum fakat hiçbir zaman çıkardığım işten tam olarak memnun kalmıyorum. Geçenlerde bana Oxford'da bir soru yönelttiler: "Para kazanma kaygısı olmasa hangi yazarları çevirirdiniz?" diye. Böyle bir durumda Sir Pelham Grenville Wodehouse'u ve Gilbert Keith Chesterton'ı çevirirdim. Sevdiğim yazarlar bunlar çünkü. Sanırım yok. Sadece başka bir dilde benzer üslubu yakalayabilecek çevirmeni bulmak gerekiyor. Diğer bir sorunsa bu insanı aramanın uzun sürebilecek olması. 1989 yılına kadar Sir Pelham Grenville Wodehouse'un çevrilemeyeceğini düşünmüştüm. (O zaman Wodehouse'la ilgili Rusça ulaşabileceğimiz tek metin, Wodehouse'un iğdiş edilmiş hali olan, 20'li yıllarda yapılan bir çevirisiydi). Hizmetçiyle "çocuklar", "kıyak", "sen" gibi gibi argo sayılabilecek sözcüklerle konuşmak düpedüz bayağılık sayılırdı. Chesterton'ı kötü bir çeviriden okurken bile yazarın iyi birşeyler düşündüğünü görürsün. Wodehouse'da ise dil çok önemli, metinleri sözcüklerdeki farklı göndermelerle örülü. 1989 yılının sonunda Lord Emsworth ve Domuzu serisini çevirmeye başladım. Lord Emsworthve Kızarkadaşı öyküsünü çevirirken öncelikle Wodehouse'un eserleri üzerinde çalışmanın benim için müthiş bir mutluluk olduğunu, sonra kahramanların ağzından keyifle yazıp konuştuğumu anladım. Bundan nasıl bir sonuç çıktığı ise okuyucunun takdirine kalıyor. Evet, çok fazla, yeteneksiz çevirmenler yüzünden olan bir şey bu. Şimdilerde çeviri eserlerde söz dizimi bakımından zayıf, kötü cümlelere sıkça rastlanıyor. Ama neyse, çeviri edebiyatının şimdiki durumu özgürlüğümüz için ödememiz gereken bir bedel. Eskiden nitelikli yayınevlerinde, örneğin "Hudlit"te mükemmel redaktörler çalışırdı. İnostrannaya Literatura'dan Viktor Aşkenazi harikulade bir redaktördü. Bütün çevirmenler bazen saçmalar. İyi bir redaktör yaptığımız işi kartal bakışlarıyla inceler. Henry Graham Greene'in Bir Romanın Sonu kitabını çevirdiğimde "sıcak su torbası kılıfı" yerine "kutu", "tahıl" yerine "bakla" yazmışım. Viktor bu hataları anında düzeltmişti. Şimdi birçok yayınevinde redaktör yok, hatamı kendim farketmezsem kitaptan kitaba aktarılır. Çağdaşı hayır. Ben John Robert Fowles'da kalmışım. Geçenlerde Stephen John Fry'ın birkaç kitabını, özellikle de Yalancı'yı çok dikkatli inceledim. Roman bolca yalan söyleyen ve ergen bir çocuğa aşık olan eşcinsel bir genci konu alıyor. Bence çok güzel bir kitap, şüphesiz iyi yazılmış ama benim bu tip edebiyat için bir anahtarım yok. Bana bu kitabı Franciscus Assisiensis - Sanctus Aurelius Augustinus düşüncelerini benimsemiş bir teoloğun, insanoğlunun lüzumsuz ihtiraslarını ifşa etmek için yazdığını söyleselerdi anlayabilirdim fakat öyle olmadığı aşikar. Çağdaş İspanyol Edebiyatını hiç bilmiyorum. Miguel Delibes Setien, Camilo Jose Cela'da (70'li yıllar) takılıp kalmışım, onları çok seviyorum ve de zevkle çevirdim. Bir İspanyolca kitap çevirecek olsam Juan d la ruz'dan olurdu, bu yurtdışından bir sipariş. Tabii ki ilham şart. Çevirmen eserde kendisini tamamen eritip yazara adıyor. Kabaca ifade edecek olursak, ikona ressamının bir ressamın eserini çizerken kendisini öldürmesi gibi, çevirmen de kendi içinde kendisini öldüremiyorsa çalışamaz. Kimse beceremez, çevirirken ben de çevirdiğimden daha çok yazıyorum. Birkaç çeşit çevirmen vardır. Örneğin çeviride yazardan çok kendisini öne çıkaranlar, rahmetli Andrey Kistyakovski öyleydi, keza şimdilerde Vladimir Muravyev öyle. Andrey, " Ben Jukovski ekolünden geliyorum, ben yazarım" derdi. Birebirciler var. Başta da belirttiğim üzere Anatoliy Geleskul, Boris Dubin, Grigoriy Daşevski tabii Viktor Golışev gibi eserde kendisini eritenler var. Nabokov'u Golışev'in çevirinden okuduğunuzda metnin aslının İngilizce yazıldığına inanamıyorsunuz, Rusça yazıldığına da.. Son zamanlarda genç çevirmen Katya Dobrohotova-Maykova'yı çok beğeniyorum, çok zarif bir kalemi var. Eskiden şiir çevirmiyordum ama şimdi mecburum, yayınevine bunu başkasına parayla yaptırmasını ria edemem. Bir zaman Spencer'dan üç satır olduğunda birini arayıp rica ediyordum, çeviriyordu. Şimdi kendim çevirmek zorunda kalıyorum. İnsan beceremediği bir işi yapamaz örneğin çocukluğunda dans etmediyse balerin olamaz. Kendimden biliyorum, dedem bale okuluna göndermediği için annemim balerin olma hayali suya düşmüştü, o da bu hayalini ben de gerçekleştirmeye çalıştı. Bir süre hareket edemememe sebep olmuştu bu. Hiç şiir yazmadım fakat şiiri her zaman çok sevdim. Şimdi şiir çevirken bir zamanlar bize öğretilenleri hatırlıyorum. Şiir çevirmek çok hoşuma gidiyor, bunu söylerken çok utansam da.. Çok meşgul olduğum için şu sıra hayır. Elbet birşeyleri değiştirmek isterdim. Federico Garcia Lorca'nın bir piyesini yeniden çevirmiştim. Camilo Jose Cela'nın üstesinden gelebilmiş miyim, şu an bakmak ilginç olurdu, bu yazarı çok beğenmiştim. Belki de Camilo Jose Cela ya daMiguel Delibes Setien artık "gitmiyordur." Şu an formumda değilim, çeviri için en iyi çağ geride kaldı. Bilmem, benim için bu çağ otuzumdan altmışıma kadardı. Şimdi hayli yorgunum, çok hastalık çektim. Çeviri, piyanonun tuşlarıyla kıyaslanabilecek bir zanaat, uzunca bir süre ara verirsen çok şey yitirirsin. Genel olarak çeviri, ruh için çok yararlı bir uğraş, egoizmden kurtulmaya yardım ediyor, "yaban sözcüğün" sorununu çözüyor. Sovyet çevirmeninin miyadını doldurduğunu düşünüyorum. "Sovyet Ekolü" genel olarak Dickens, Thackeray etkisinde orta seviyede bir Rusçadan yararlandı ve orjinalinde farklı olan yazarlar tek tip yazara dönüşüverdi. Bu yüzden de Dickens'ın önceki dili yakalanamadı. Şimdiki çevirmenler daha canlı ve yetenekli. Şu an, çok iyi çevirmen örneğini Dubin ya da Daşevski oluşturuyor, yani kendi başına da harika kişilikler, ya da Natalya Mavleviç, o ne güzellik! İsteyen özgünlüğünü ortaya koydu. Rita Rait-Kovaleva özgündü ve kimse de ona bunun için bir şey yapmadı. Biz de becerebildiğimiz ölçüde özgünlük gösterdik, tabii bir yığın hatayla.. Geleskul ise takdire şayan bir başlangıç yaptı. Hatırı sayılır yayınevlerinde çevirinin ne demek olduğunu bilen insanlar çalışıyordu. Birçok kimse özgünlüklerini sadece bu alanda ortaya çıkarabileceklerini bildiklerinden çeviriyle uğraşıyordu. Sovyet Döneminde Viktor Hinkis, Simon Markiş gibi şimdikilere benzer çevirmenler vardı. Viktor için çeviri meslek değil, ilhamdı, Simon içinse kendi yaratıcılığına giden yoldu. İlk olarak Batı'da kelimesi kelimesine çeviri hakim, ikincisi çeviriye sanat gözüyle bakmıyorlar. Onlarda bilgi amaçlı çeviri yaygın, bizim de yakında varacağımız nokta bu. Bu tür yaklaşımda yazar tamamen yitiriliyor, birçok yazar çevrilmiyor ve gereksiz görülüyor. Batı çevirisi belki tarihçi Ernest Christopher Dowson'ın kuru üslubunu bozmaz ama ilginç ve neşeli yazan yazarımız Klyuçevski'ye zarar verir. Sanatsal edebiyat bu tür yaklaşımla tüm zenginliğini yitirir. Geçenlerde bana orjinaline yakın olup olmadığına bakmam için Puşkin'in çağdaş İngiliz çevirmenlerin çevirdikleri birkaç kitabını getirdiler. Bu tür yaklaşımı ben hiç anlamıyorum, benim ideal çeviri anlayışım çevirinin orjinale yakın bir eser olması gerektiğidir. Tabii Batı'da da çeviri anlayışı benimkine benzeyen istisnalar var. Peter Norman öyle mesela, Moris Bering'de öyleydi. Kendileri de yazar. Biz Batı'nın gözünde çevirmen değil, şu ya da bu yazarın eserini kendi dilimizde yeniden yazan yazarlarız. Sanırım yakında Rusçada böyle insanlar Mandelştam'ın da dediği gibi azalacak. Şimdi söylemek zor. Uzun zamandır yeniden okumuyorum. Geçenlerde Sir Issiah Berlin'in çevrilmiş iki ciltlik Özgürlük Felsefesi kitabını redakte ettim, Turgenyev'e, Lev Tolstoy'a göz attım. Lev Tolstoy'u önceden severdim Aleksey Konstantinoviç'i hala seviyorum. Leskov benim için her zaman önemli oldu, anneannemin en sevdiği yazardı, onun kitaplarıyla büyüdüm. Onda beni Chesterton ve Aleksey Tolstoy'da olduğu gibi özgürlük ve toprağa bağlılık arasında kurduğu bağ cezbediyor. Şimdi kim kaldı sevdiğim? Puşkin ve Mandelştam'ınkiler cennet şiiri. Paternak'ı, Tsvetayeva'yı, Hodaseviç'i çok sevdim. Çağdaş Rus edebiyatını iyi bilmiyorum. Pelevin'i, Sorokin'i okumamı tavsiye ediyorlar, yapamıyorum. Ruhum çok hassas. Tabiki oldu. Faulkner'ı, Mary Flannery O'Connor'ı çevirmek istedim ama olmadı. Jorge Luis Borges'ı çeviremedim, sadece iki öyküsünü çevirebildim. Julio Cortazar'ı, Juan Carlos Onetti'yi çevirdim zamanında ama bu çalışmalarımdan memnun değilim. Bu çevirilere kolay kolay girişmezdim ancak çocuklarımı doyurmam gerekti. Şu açıdan bakıyordum: "Kitap Sovyet karşıtı, edepsiz, din aleyhtarı değil, demek ki çevrilebilir." Her çevirmenin sahası farklı. Evet, cenneti yanılsama olarak değil, minnet olarak canlandıran çocuk kitapları. Yirmi yıl önce bana şimdiki gibi yaşayacağımızı söyleselerdi, bunun gerçekleşmesi için değil ellerimi ayaklarımı, canımı feda ederdim. Şimdi sadece otura otura pantolon yıpratmış ve yaşadığını düşünmüş orta sınıfın durumunun değiştiğini söyleyebiliriz. Şu an gerçekten mesleksiz kaldıkları için bu insanlara şimdiki durum daha kötü geliyordur, eğer poğaça pişiremiyorlarsa. Birçok insanın zanaatsiz olması akıl dışı. Şimdi memnun olmayanlar ne bekliyorlardı acaba? En başa kendilerinin geçmesini mi? Şimdi herkes istediğine ulaşıyor. Yazmak istiyorsun yaz, basılsın mı istiyorsun buyur. Eğer hayatın iğrenç taraflarını teşkil eden mafya hileleri söz konusuysa, bunlar her zaman ve her yerde korkunç. İngilizler mesela güç ve paranın olduğu her yerde her zaman şeytanların gezdiğine inanırlar. Galiba bu konuda birşeyleri değiştirmek imkansız. Özgürlüğümüz için korkmakla iyi yapıyoruz. Aralık ayında yeni devlet marşı kabul edildiğinde herkes eziyet çekmişti, bende.. Birkaç ay geçti geçmedi yeni bir marş duyduk? Umarım bir daha da duymayız. 70'li yıllarda gitmeyi çok istedim, üstelik hangi ülkeye olduğunun da önemi yoktu. Eşimden henüz ayrılmıştım ve çocuklarımla Moskova'ya geldim fakat burada kısa süre yaşadıktan sonra Litvanya'ya döndük, Sovyet atmosferine tahamül edememiştim. Çocuklar da göç etmek istiyordu. Yaşayacağımız yeri hayal ederek kimi zaman kanguru, kimi zaman penguen çiziyorduk. Akrabalarım yüzünden kaldım, onlar gitmezdi. Dovlatov ve Efimov'un yazışmalarını okuduğumda göçmenliğin korkunç birşey olduğunu şimdi şimdi anlıyorum. Yakın arkadaşım Tomas Ventslova uzun zamandır Batı'da yaşıyor, Litvanya'lı olduğu için yurtdışında yaşaması daha kolay. Tomik Ventslova ya da Sima Markiş gibi insanlar yurtdışında kendi hallerinde yaşıyorlar. Diğerleriyse burayı oraya fazlaca taşıdılar galiba.


Kısa bir süre önce, arasında çok sayıda edebiyatçının da bulunduğu bir grup sanatçı bir araya gelip bir dernek kurdu, ismi FABİSAD. Yani, Fantazya ve Bilimkurgu Sanatları Derneği. Fantastik, bilimkurgu ve korku türlerinde eser veren sanatçı, yayıncı ve editörleri bir araya getiren bu dernek nedir, ne değildir; ne ister ve ne istemez, genel koordinatör Barış Müstecaplıoğlu'ya sorduk. Fantazya ve bilimkurgu türlerini seven sanatçılar olarak, bu türlerin ülkemizde doğru anlaşılmadığı, yeterince ciddiye alınmadığı, çok zengin bir birikime sahip olduğumuz halde bu birikimin eserlere dönüşmesinde sorun yaşandığını hep konuşuyorduk. Bu alanlarda eser vermek isteyecek kişilerin yolları daha açık olsun diye, yoldaki taşları temizlemek üzere bir araya geldik. Fantastik ve bilimkurgunun doğru anlaşılması için söyleşiler, paneller düzenliyor, röportajlar veriyoruz. Kısa vadede en önemli projemiz, Giovanni Scognamillo adına düzenlemeyi hayal ettiğimiz GİO ödülleri. Bir altın madeninin üzerinde oturuyoruz; İslamiyetten şamanizme, Yunan mitolojisinden günümüz batı söylencelerine, hepsine açık, hepsinden etkilenen bir toplumuz. Bu zengin kaynakları birleştirip renkli fantastik ve bilimkurgu eserleri yaratabiliriz. Fakat ülkemizde hayal gücüne ve yaratıcılığa karşı olumsuz bir bakış var. Başkalarının yarattığı şeyleri okumaktan, seyretmekten keyif alıyoruz, ama büyük bir çoğunluğumuz kendimizin de benzer şeyler hayal edip yaratabileceğimize ya inanmıyoruz ya da ağır abiliğimize leke sürülür diye bunu denemekten çekiniyoruz. FABİSAD yakında Giovanni Scognamillo adına bir ödül de verecek. Otoriteler her zaman için aykırı düşüncelere soğuk bakmıştır, bu otoritenin doğasında olan bir şey. İnsanlar asla yaşayamayacakları kadar büyük bir aşkı anlatan bir kitabı okurken bu hayattan kaçmaya çalışmıyorlar da sadece fantastik bir roman okurken mi kaçıyorlar? Siyasi kitapların kaç tanesi yazarının bireysel düşüncelerini değil de düpedüz gerçeği anlatıyor? Fantastik edebiyatın iyi örnekleri de insan gerçeğini anlatırlar, sadece bunu yaparken, hırs, ego çatışmaları, aşk, kıskançlık gibi insana özgü kavramları alıp bunlara renkli kostümler giydirir, hayal gücüyle yaratılmış bir tiyatro sahnesine yerleştirirler. Tek fark bu. Edebiyat oldukça kişiseldir, benim ilk üçümle bir başkasının ilk üçü farklı olabilir. Benim önerilerim Ursula K. Leguin'in Yerdeniz serisi, Frank Herbert'in Dune serisi, Kafka'nın Dönüşüm'ü. Müstecaplıoğlu'nun okunması gereken ilk 3 fantastik/bilimkurgu yapıtı listesinde Kafka'nın Dönüşüm'ü de var. "Kayıp Dünya"nın duraksamadan ilerlemesi çok güzel. Sevgiler Barış. Merhabalar, FABİSAD ilgimi çekti, ben de zaman zaman fantastik öyküler yazmaya çalışıyorum. Üye olmak için neler gerekiyor rica etsem bilgilendirir misiniz? Selamlar, kolay gelsin...


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. Yerin gökten, insanın tanrıdan ayrılma bir anlamda bağımsızlaşma istemi, eski yapıyı dipten doruğa dönüştürürken, bunun çatırdamaları bütün bir moderniteyi belirleyecektir. Bir anlamda benin keşfi ile başlayan bu süreç, kuşkusuz kendi bunalımlarını da birlikte getirecektir.


Ahmet Tulgar, yeni romanı Çocuklar ve Canavarlar ile edebiyat dünyasının gündeminde ancak uzun yıllardır medyada çalışmış, muhabirlikten genel yayın yönetmenliğine kadar birçok kademede gazetecilik yapmış biri olarak güncel konularda da sık sık görüşlerine başvurduğumuz bir isim. Barışın bu ülke için zor ya da kolay olup olmadığından önce bir aciliyet olduğunu teslim edelim. Yoğunluğu ne ölçüde olursa olsun bu savaş bu toplumu hasta etti. Halkın eğilimi hep sağlığa doğrudur. Ama iktidarlar buna izin vermiyor. Ya da savaşın tarafları. Çünkü ben artık meselenin taşındığı seviyede özellikle Kürtler açısından hukuklarını elde etme yönünde çok imkan oluştuğunu düşünüyorum. Ama savaş da böyle bir şey. Taraflar müzakere masasına güçlü oturmak istiyor, bunun için de son hamlenin, bitirici vuruşun peşinde. Oysa böyle bir müzakere ve barış tesisi Kant'ın deyişiyle 'rezervi olan bir barış' olacaktır. Halbuki barış ancak savaşı bitirerek değil savaştan vazgeçerek mümkün olur. Bu da benim formülasyonum. Peki, bu tercihi yapacaklar mı? Keşke. Umarım. Bu da hayli etraflıca ele alınması gereken bir konu. Ama ben bunun mümkün olduğuna inanıyorum. Çünkü basın özgürlüğü ne tür biçimlenmiş bir medya kurumu olursa olsun her zaman tehdit altındadır. Ancak bazı ülkelerde ve bazı dönemlerde bu özgürlüğün muhafazası tek tek gazetecilerin ahlakına ve vicdanına kalır ki, bugün Türkiye'de merkez medyada hala gazetecilik yapılabiliyor olması buna işaret. Diğer taraftan örgütlü ve sendikalı bir medya basın özgürlüğünü koruma konusunda gazeteciyi rahatlatacaktır. Peki, 100'den fazla gazetecinin içeride bulunmasıyla ilgili neler söyleyebilirsiniz? İçerideki gazetecilerin gazetecilikten yargılanmadığını söyleyenler olduğu gibi sadece bazı isimlerin öne çıkarıldığı, uzun yıllardır hapiste yatan çoğu gazetecinin görmezden gelindiğini düşünenler de var. Bu çağda bir ülkede bu kadar gazetecinin hapiste olması vahim bir durum... Çok acı. Onların bir kısmının gazetecilik dışı faaliyetlerden hapiste oldukları iddiası ise anlaşılır bir şey. İktidarlar her zaman gazeteci ya da kamuoyu önderlerini hapse attıklarında hemen ardından manipülatif gerekçeler bulurlar bu durumu topluma ve uluslararası topluluğa anlatabilmek için. Elbette suç işleyen gazeteciler de olabilir. Bunların yargılanması da doğaldır. Ama bu saptama bugün Türkiye'de gazetecilere yönelik tutuklama kampanyasını izah etmiyor. Sosyal medyanın habercilik acısından yeni fırsat ve imkanları ortaya çıkardığı açık. Anında ve özgür haber iletimi çok işlevli bir pratik... Ama diğer taraftan bunun mesleki ve geleneksel gazetecilikle rekabet yerine ortak bir bilgi ortamını oluşturması durumunda etkisi ve önemi artacaktır. Çünkü, anında ve özgür haber iletimi aynı zamanda riskli. Anında olması, yanlış ve denetimsiz olması nedeniyle dezenformatif haberler sosyal medyada sık rastlanan bir durum oluyor.


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


"Bizi en çok normal öldürüyor. Önyargıyla başlıyor, ayrımcılık, şiddet, ölüm diye devam ediyor. Hepsi normal ama! Sokağa çıkın, gazeteye, televizyona bakın, yaşanan her şey normal. Bir tek farklı olmak normal kabul edilemez. Dini sebepler, devlet ya da aile yapısı, ya da gündelik yaşam, alışkanlıklar vs fark etmiyor her yol kapalı. Modern dünyada bile yer yok farklı cinsel yönelimlere. Tek tip olsun, bizim olsun! Homofobi-transfobi öyle bir şey ki, en özgürlükçü, ağzından adalet düşmeyen insanlarda bile her an karşınıza çıkabiliyor. Devlete bakarsak teşhis hazır; eşcinsellik bir hastalık zaten. Sokak desen farklı değil, çocukluktan beri alıştırılıyorsun bu dile, bakış açısına, küfürlerin en ünlülerini hatırlayalım yeter. Kamuoyu yoklaması için her daim en ateşli konulardan biri mesela. Cevapları hazır ve şaşırtması çok zor maalesef. Söz konusu cinsellik ve cinsiyet olunca insan hakları daha görünmez, adalet, özgürlük gibi kavramlar da daha anlamsız hale geliyor galiba. Bizi en çok normal öldürüyor derken mecazi değil, gerçek anlamı tercih etmemiz de o yüzden anlaşılır olsa gerek. Geçtiğimiz ay yine bir trans cinayeti işlendi, trans kadın Dora Özer evinde bıçaklanarak öldürüldü. Hikayeyi araladığınızda ülkenin tarihini/gerçeğini bulmak mümkün. Mevzu yerinde duruyor, sağlam ama hiç mi bir şey değişmiyor? Bu konuda hatta birçok konuda soru sormak için en doğru adreslerden birisiyle, akademisyen-yazar Aksu Bora'yla konuştuk. Ve, bir not olarak normal ve farklı kelimelerinin neye karşılık geldiğini bilmediğimi belirtmek isterim. Tabii, bazı "işler" iyileşiyor. Yirmi yıl önce gazetelerde g. tveren gibi tabirler rahatlıkla kullanılabiliyordu; bugün "marjinal" filan türünden kibar ifadeler kullanmaları gerekiyor! Şaka bir yana, eşcinseller çok sağlam ve yaygın biçimde örgütleniyorlar, bunun da elbette sonuçları oluyor: Yasama faaliyetlerinde lobicilik yapmaktan medya izlemeye, insan hakları örgütlerinde güçlü biçimde yer almaya kadar pek çok şey yapıyorlar. Ben o "zihniyet dönüşümü" denen şeyden pek anlamam, yasal düzenlemeler, politik müdahaleler, müzakereler önemlidir; zihniyet öyle değişir ancak. Bir bakanın, "eşcinsellik hastalıktır," deyivermesi, nefret suçunun hukuken düzenlenmesiyle engellenebilir örneğin, zihniyet değişimi bekleyerek değil. Gördüğüm kadarıyla, eşcinsel örgütleri bunun gayet farkında olarak politikalar geliştiriyorlar, taleplerini doğru araçlarla iletmenin yollarını buluyorlar, uluslararası dayanışma ilişkileri kurup sürdürüyorlar... Cinayetler bitmedi ama her cinayet davası kalabalık gruplarla izleniyor, duyuluyor, görülüyor, protesto ediliyor. Evet, işler değişiyor... Ben toplumdaki bu "normal" algısının bütünüyle riya olduğuna inanıyorum. Doğan görünümlü Şahin gibi, muhafazakar görünümlü şirazeden çıkmış! Bu görünüme öyle sıkı sıkıya sarılmanın nedeni de böyle bir şey sanıyorum. Önyargıdan çok kaybolma korkusu, açığa çıkma korkusu... Dolayısıyla değişmesi hem kolay, hem zor. Kolay, çünkü aslında herkes işin içinde; herhangi bir seks işçisiyle konuşun, anlatsın size! Zor, çünkü korku hem büyük hem de kendini ifade ettiği kanallar çok eskiden kazılmış, derin kanallar... Sadece eşcinsellikle ilgili değil, bütün "marjinaller" için geçerli bu dediğim; şu ya da bu biçimde. Hepimiz hem işin içindeyiz hem de mağdur. Belki buradan bir çıkış umudu bulunabilir. Hayır, biliyorsunuz Anayasa'ya cinsel yönelim ibaresini ekletmek için az uğraşmadı LGBT örgütleri. Tıpkı kadınların cinsiyeti ekletmek için uğraştığı gibi. Biz bunu başarabildik, onlar henüz başaramadı. Anayasanın böyle parça parça tadilatı yerine müzakereyle oluşmuş demokratik bir anayasaya ihtiyacımız var, farklılıkların korunması ancak öyle mümkün olur. Yıllardır gördüğümüz en kalabalık ve renkli Onur Yürüyüşü'nün bu sene olması tesadüf değildi herhalde. Millet sokaklara dökülünce, oradan hiç hesapta olmayan sonuçlar da çıkar. Karşılaşmalar, duymalar, anlatmalar... Bunlar hafife alınacak şeyler değildir. Böyle böyle aslında hepimizin "farklı" olduğunu görürüz bir gün bakarsınız. Devrim diye ona derim ben.


Dünya solunun yaşayan en önemli felsefecilerinden biri olarak kabul edilen Alain Badiou, MonoKL Yayınları'nın davetlisi olarak Devrim, Demokrasi, Felsefe kongresine katılmak üzere geçen hafta Türkiye'ye geldi. Badiou ile kongre esnasında geçtiğimiz yüzyılın ve bu yüzyılın tutkuları, korkuları ve vaatleri üzerine söyleştik... Henüz küçük bir yüzyıl. Bu yüzyılı henüz referanslarımızı belirleyebilecek kadar yaşamadık, bunu sonradan görebiliriz ancak. 21. yüzyılın başında gördüğüm bir tutku varsa o da korku. Hatta tutkudan korku. Krizden korku. Ötekinden, başkasından, yabancı olandan bir korku. Bütün bu korkular büyük bir tutku oluşturuyor. Tabi burada Batıdan bahsediyorum, bütün dünya için konuşamıyorum. Benim ülkemde ve genel olarak batılı ülkelerde böyle. Çok büyük bir korku var, gelecek korkusu. Arap baharının başlangıcında gayet umutlu yazılarınız oldu, heyecanlandırdı sizi. Batı'daki korkudan bahsettiniz peki Doğu'dan gelen Arap Baharı gibi hareketlerin orada bir etkisi oldu mu, bir şeyi değiştirdi mi? Korkuya etkisi oldu mu? Ve hareket ilk başladığında heyecanla yazdıklarının ardından üzerinden biraz da zaman geçtikten sonra, yazdıklarınız hakkında fikirleriniz değişti mi? Çünkü epey geniş bir kesim kapitalizmin bu hareketi çok kolayca absörve ettiğini ve hatta kullandığını öne sürüyor. Bence yeni bir şeyin olasılığını belirtiyorlar bu olaylar. Çok sağlam olan bir takım duruşların da yıkılabileceğini gösteriyorlar. Bütün bunların sonunda ne çıkacak bilmiyorum. Büyük bir ümitsizlik var. Ama yeni olasılıkları göstermesi bakımından da önemli. Dünyanın kapalı olmadığını, tarihin bir tekerrürden ibaret olmadığını gösterdi. Çelişkili bir duygu durumu oluşuyor bu olanlar karşısında.. İnsanların bir kısmı bu olasılıklardan korkuyor. Dünyanın olduğu gibi kalmasını tercih ediyorlar. Diğer bir kısımda da umut var. Yeni bir şeyin ortaya çıkacağını umuyorlar. Dolayısıyla, korku meselesiyle bağdaştırırsak, olaylar karşısında da bir yandan bir korku var, bir yandan da bir tereddüt söz konusu. Hareket eden bir şeyin geleceği, neye evrileceği hakkında bir şey bilinememesinden ileri gelen bir tereddüt. Dolayısıyla korku, umut ve belirsizlik karışımı bir durum var. İçine girdiğimiz yüzyılın 20. yüzyıldan çok farklı olacağını düşünüyorum. Geçtiğimiz yüzyıl tarihsel bir vaadin gerçekleştirilmesi üzerine kurulmuştu. İlerleme vaadi, devrimlerin vaadi, eşitliğin olabileceği bir dünyanın vaadi... Bizim yüzyılımız hiçbir vaat olmadan başlıyor. Tam tersine tarih bitti iddialarının arkasından geliyor. Dolayısıyla hiç kuşkusuz bambaşka bir şey olacak. 20. yüzyıl vaatlerin gerçekleştirilmesine çalışılan bir yüzyıl oldu. 21. yüzyıl ise yeni vaatler yaratmalı. 19. yüzyıl bilimin, 20. yüzyıl politikanın yüzyılı oldu. Bizim yüzyılımız ise aşk ve sanatla başlıyor. Politik vaat çok karanlık kalıyor. Bilim ise iyi şeyler olduğu kadar kötü şeyler de üretiyor. Ama aşk ve sanat masumdurlar öbür söylemlere göre. Bilim ve politika masum değildirler, olmadılar zaten hiçbir zaman. Hiç olmazsa masumiyetle başlayalım. Daha dar bir şeyle başlıyoruz bu yüzyıla. Ama ben bu yüzyılın bu gidişatı açacağını sanıyorum. 20. yüzyıl daralttı ama bu yüzyılın dar kalacağına inanmıyorum. Çünkü 20. yüzyılın başında büyük bir umut vardı. Yenilgiler ve yanlışlıklar yüzünden bu gitgide azaldı. 21. yüzyılda da umut az ama giderek çoğalacak. Başka halkların da güçlenmesi ile dünyanın kendisi de daha geniş bir yer haline gelecek. Batı çok küçük bir hale geldi, ötesine geçmek lazım. Hareket Batıda başladı, imparatorluklar vardı. Bir yerden sonra Amerika'nın hakim olduğu bir yüzyıldı. Ama artık çok farklı bir dünya olacak. Demokrasinin ne olduğunu tanımlamadan önce kendiliğinden bir takım eksiklikleri var mı diye sorulamaz. En genel anlamda halkın iktidarda olması demektir. Kolektif hayata halkın katılması demektir. Demokrasi adı veriliyor seçimlere, çok daralmış ve yanlış bir tanım. Fransa'yı örnek alırsak, insanların çoğu politik kararların dışında, o kararlar hep başka yerde alınıyor. Bir bankacı milyonlarca seçmene göre çok daha önemli ve etkili. Fransa'da demokrasi falan yok. 21. yüzyıl gerçek anlamıyla bir demokrasi kurma amacı güdebilir. Komünizmin de gerçek anlamı budur. Bu anlamda hakiki bir demokrasi kurmak. Güç eşitsizliklerinin karşısındayız, bunların karşısına bugün demokrasiyi koymak durumundayız. Bir işçi ile büyük sermaye sahibi arasında çok büyük fark var, bu yüzden demokrasinin bir anlamı yok. Demokrasinin ilk koşulu eşitliktir. Mümkün olduğu kadar farklı deneyimlere açılmalıyız. Entelektüel özelleştirmeye karşı savaşmak lazım. Hem müzisyen, hem aşık, hem politik militan olmak lazım, hem de matematik bilmek lazım. Geniş bir olasılıklar yelpazesine açık olmak lazım. Dünya dar ve temiz olmamızı istiyor. Bireysel olarak buna karşı direnmek lazım. Çok geniş bir ilgi yelpazesine sahip olmak gerekiyor. 21.. yüzyılda önemli olacak bu.


Birkaç hafta önce sona eren Tanpınar Edebiyat Festivali'nin bu yıl çok ama çok hoş bir projesi vardı: Alberto Manguel ile Beş Şehir. Festival ekibi, Alberto Manguel'i aldı, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Beş Şehir kitabında anlattığı beş şehre; İstanbul, Ankara, Erzurum, Konya ve Bursa'ya götürdü. Amaç, Manguel'in de bu beş şehir üzerine bir metin, bir kitap yazması. Hayali Yerler Sözlüğü ve Okumanın Tarihi gibi kitaplarından ve Borges'le olan müthiş dostluğundan tanıdığımız Alberto Manguel, bir hafta boyunca, Türkiye'de belki bizim bile gitmediğimiz şehirlerde binalarla, insanlarla tanıştı, konuştu. Tanpınar'ın Beş Şehir'ini düşünürken, bir yandan Tanpınar'ın beş şehrini gezdi, bir yandan yepyeni beş şehir tanıdı ve bir yandan da seyahat etti. Evet, bunların tümü farklı eylemler ve bu söyleşi çoğunlukla bu fark üzerine! Aslında benden çıkmadı. Tanpınar Festivali'nden benim yayıncıma gelen bir teklifti bu. Daha önce Tanpınar'ın birkaç kitabını okumuştum. Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün kesinlikle bir şaheser, bir başyapıt olduğunu düşünmüştüm. Huzur ise, çok bilge ve ustaca yazılmış bir kitaptı. Bana kısmen, 20. yüzyılın başlarındaki Fransız realist edebiyatını anımsatmıştı. Ama Saatleri Ayarlama Enstitüsü bambaşka. Avrupa edebiyatından bu kitapla eş tutacak çok fazla kitap gelmiyor insanın aklına. Kafka, belki. Yine de, Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nde kesinlikle Kafka'daki absürt bürokrasi yok. Kafka'daki bürokrasi kozmik. Anlaşılamayan absürt kanunları olan bürokrasi, evrenin ta kendisi. Yaratan, yüce bürokrasi. Yüce olan, bürokrasi. Öyle bir bürokrasi ki, önce sizin beklemenizi istiyor, sonra da artık geç oldu deyip kapıyı suratınıza kapıyor. Tanpınar'ın bürokrasisi çok daha alçakgönüllü ve derin. Biliyorum, şu yapacağım karşılaştırma kulağa garip gelebilir, ama Tanpınar'ın bürokrasisi biraz da Alice Harikalar Diyarında'yı andırmıyor değil. Orada da, absürt kurallarla karşı karşıya kalmış ve kendi seçimlerini yapması beklenen insanlar var. Bu absürtlük de, tıpkı Tanpınar'daki gibi daha alçakgönüllü bir absürtlük. Kafka'daki gibi kozmik bir durum değil. Tanpınar için yolculuk kalbine yakın hissettiği bir sürü konu üzerinde düşünmek amacıyla kullanılan bir araç. Ve bu nedenle müthiş bir yolculuğa çıkmış. Dolayısıyla bunu zamana dair bir kitap, diye niteleyebilirsiniz. Değişen kimlikler üzerine bir kitap, diye niteleyebilirsiniz. Gezdiği mekanlarda kişisel kimliğini keşfeden Tanpınar'ın hikayesi, diye niteleyebilirsiniz. Tüm şehirler kurmacadır! Tabii ki her zaman somut, elle tutulur bir coğrafya var. Şu an oturduğumuz masaya dokunabiliyorum, çay bardağını tutuyorum, sokaklarda yürüyorum. Ama bunlar tutarlı gerçeklikle örtüşmeyen somut elementler, benim için. Gerçekliğin inandırıcılığı ve tutarlılığını ben edebiyatta yakalıyorum. Hikayelerde yakalıyorum. Borges'in Buenos Aires'ten bahseden bir şiiri vardır, şöyle başlar: Şimdi bu şehir benim tüm hatalarım ve aşağılanmışlıklarımın bir haritası gibi. Yani, Buenos Aires kenti Borges için artık, aşkın getirdiği tüm hayalkırıklıklarından doğan bir duygular haritası gibidir. Ben de böyleyim. Her şehir, benim kendimle ilgili bir şeyler keşfettiğim bir yer olur çıkar hep. Her zaman aşk acısı çekiyorum demek değil bu tabii ki! Bir şeyler olur, o şeyler mekanlarda olur. Dolayısıyla, iki farklı insan bir şehri aynı biçimde göremez. Asla. Evet, ama deneyimlerimi tekrar deneyimlemek de bir deneyimdir. Dolayısıyla, mekanlar deneyimler için vardır diyebiliriz. Ne demek istediğinizi aslında anlıyorum. Ama burada bir mekanın sunduğu her şey kurmaca olsa da, deneyimler gerçek. Dolayısıyla ben buna kurmaca demektense, hayali demeyi tercih ederim. Ki ikisi kesinlikle aynı şey değil. Bilmiyorum. İnsanlar bana bu soruyu soruyorlar. Bu, hamile bir kadına Çocuğun neye benzeyecek? diye sormaya benziyor. Bir şehri deneyimlerken, bu daha önce uzun süre yaşadığınız bir şehir bile olsa (mesela benim için yaklaşık 20 yıl boyunca yaşadığım Toronto'yu hayal edelim) deneyim, kendi üzerine binen, kendi üzerine inşa olan bir şey halini alıyor. Tıpkı yeniden yazılan parşömenler, yani palimpsestler gibi. Parşömene bir yazı yazılır, sonra üstüne bir yazı daha, üstüne bir yazı daha... Tüm katmanlar okunabilir hale gelir. Eğer çok iyi bildiğiniz bir şehirdeki deneyiminiz böyle zor ise, hiç bilmediğiniz beş şehri ardı ardına deneyimlemenin nasıl bir his olduğunu siz hayal edin. Ve bir de bu şehirlerde çok vakit harcamadınız, hepsinde yaklaşık iki gün kaldınız... Ama sizin amacınız şehirleri anlamak ve kavramak mı gerçekten? Az önce anlattıklarınızdan sonra, şehri son derece öznel bir bakışla ele almak istediğinizi düşünmüştüm. Evet, aslında şehri anlamak değil amacım. Hikayeler yakalamak. Bir yerde yaşadığınızda, o yerin size anlatacak bir hikayesi, hatta çoğu zaman pek çok hikayesi vardır. Ama ben, romanı yarısından okumaya başlayan bir okur gibi hissediyorum kendimi. Ne geçmişini, ne ana kahramanlarını biliyorum bu şehirlerin, bu şehirdeki hikayelerin. Benim için evet, öyledir. Ayrıca, ben turistik amaçla seyahat etmem. Rehberli turlardan da nefret ederim. Türkiye'de şanslıydım, çünkü bana eşlik eden insanlar kendi şehirlerini anlatan insanlar oldular hep ve bu çok başka bir durum. Hiç olmayacak. Bana sadece ne yapacağımı söylüyor Beş Şehir: Elimizde beş şehir var ve bunları gezeceksin Manguel. Nokta. Tanpınar Erzurum'un günbatımının çok güzel olduğunu ve insanlarının çok melankolik olduğunu söylüyor. Bir de, insanların karakterlerinin müziklerine nasıl sirayet ettiğini. Bu, sadece benimle o şehirde gezen birinin gördüğü şeylere yorum yapması gibi hissettiriyor bana. Yanımdaki kişinin söylediklerini tabii ki de duyarım. Buna tepki verebilirim, ya da vermeyebilirim. Örneğin, Erzurum'da özel bir yere müzik dinlemeye davet edilmiştim. Elbette orada Tanpınar'ı düşündüm. Ve, evet, müziğin atmosferinin insanları andırdığı gözlemi bana da doğru geldi. Ama orada dinlediğim müzik bana Tanpınar'dan çok, Kuzey Arjantin'in ünlü bir müzik türünü anımsattı. Hatta Kanada'nın doğusundan bir müzik türünü de... Bunların ikisinin de Türkiye'yle hiçbir ilgisi yoktu. Ama kafamda olup biten bu idi. Dolayısıyla belki de Erzurum'u yazarken, Kuzey Arjantin'i düşünüyor olacağım. İnsan sadece kendi perspektifinden bakabilir. Başkasının rolüne bürünmeye çalışmak beyhude. Sen şu anda bu bahçeyi çok farklı tarif edersin bana. Ben de sana bambaşka tarif ederim. Çünkü senin içinde olduğun hikaye ile benim içinde olduğum hikaye başka. Bir gün içerisinde, hepimiz başka başka hikayelerin içine gireriz. Bir şeyler olur, bir şeyler başlar, bir şeyler devam eder. İşte bu hikayeleri anlamak bana kitap hakkında fikir verecek olan. Yani Tanpınar'ın bu beş şehirdeki deneyimlerinizi bir yük gibi taşımıyorsunuz. Ben Borges'i, Dante'yi nasıl bir yük gibi taşıyorsam hayatta, şu anda Tanpınar da benim için öyle bir yük. Daha fazlası değil ve daha başka bir şey hayal edemezdim zaten. Ama ben Tanpınar değilim ve onun yazdıklarını onun gözünden okumaya çalışamam. Güzel bir örnek oldu. Bilmem. Değiştiler mi? İlgilenmiyorum. Bursa'ya 20 yıl önce gelmemiştim. Burada daha önce bir cami vardı dersen bana, A öyle mi? Var mıydı? diyebilirim ancak sana yanıt olarak. Böyle bir durumda önemsediğim tek şey, seninle yaşadığım diyalog deneyimidir. Bunu umursamamak olarak görmemek lazım. Ama elbette sadece bu anda yaşadığımı ve geçmişin üzerimde hiçbir etkisi olmadığını söyleyemem. Her canlı gibi, ben de geçmiş deneyimlerimin ortaya çıkardığı bir bütünüm. Şöyle açıklayayım: Şu anda oturduğun sandalyede 25 yıl önce bir cinayet işlendiğini söylesem sana. Minderlerin kana bulandığını, sandalyenin tepetaklak olduğunu... Bu, senin bu sandalyede otururken hissettiklerini elbette etkiler! Ama bu, daha önce okuduğun bir kitabın şu anda okuduğun kitapla yaşadığın deneyimi etkilemesi gibidir. O bahsettiğim katmanlı parşömeni, palimpsesti düşün. Beni ilgilendiren en son katmandır, okuduğum katmandır. Kentsel dönüşüm sadece bugünün geçmişle kurduğu bağa işaret etmiyor ama, birebir bugünü ilgilendiren, bugünün insanının hikayelerini şekillendiren bir tarafı var ve bugün Türkiye'nin en ateşli konularından biri. Şehirler yeni iş alanları, ekonomik sahalar, sektörler için çalışan bir makina gibi hareket etmek zorundadır. Ve pek çok nedenle bu makina çalışmayı durdurursa, karşımıza kentsel dönüşüm dediğimiz şey çıkar. Ama bu, bugün tüm dünyada karşımıza çıkıyor. 20. yüzyılın başında mimarlar Bir bina nasıl olmalıdır? sorusuna verdikleri cevaplardan, ya da belediyelerin finansal imkanlarından yola çıkarak tasarladılar binaları. Ve ortaya iğrenç yapılar çıktı. Üniversite kampüsleri. Ofisler. Saçmasapan yükseklikte binalar. Bu binalar insanlar intihar etsin diye tasarlanmıştı. Çünkü bu binalarda tam anlamıyla yaşayamazsınız. Hapishane gibidirler. Ruhsuzdurlar. Bu yalnızca Türkiye'nin değil, tüm dünyanın sorunu. Bu konuda ne yapabiliriz peki? Hükümetleri değiştirmediğimiz sürece, pek az şey. Bize öyle hükümetler lazım ki, hem işlevsel hem de bir muhitin doğal, spontane akışına zarar vermeyecek binalar tasarlamaya gönüllü olsun. Binalar kendi kendine de yükselebilir. Mahalleli gelir ve bir kapıyı bir anda kırmızıya boyamaya karar verebilir. Bir dükkan bir anda bir kafeye döner. Olması gereken de budur zaten. Kentleri ayakta tutan spontaneliktir. Oysa inşa edilen alanların çoğu ölü doğuyor zaten. bir şehri öldürmenin yolu budur işte. Şehirler ölebilir gerçekten de. Türkiye'de, vakti zamanında çok önemli olan ama daha sonra hemen hemen tüm önemini kaybeden şehirler var. Kuran'ın da bu yönde pek çok referansı vardır. Tabii, orada günahkar oldukları için yok edilen şehirlerden söz edilir. Daha seküler bir bakış açısına ihtiyacı olanlar, bugün başka yöntemlerle öldürülen tüm dünya şehirlerine de bakabilir. Evet, yeni gerçeklik bu olabilir. Ama yeni gerçekliğin bir akıl hastanesi de olabileceği gerçeğini değiştirmez bu. İnsanlar hapishanelerde, mezarlıklarda nasıl yaşıyorlarsa öyle. Evet, insanlık her şeyi sahiplenebilir. İnsanlık uyum gösterir. İçine bırakıldığı şartların bir ürünü oluvermesi çok zaman almaz. İnsanlık, toplama kamplarına dayandı. Depremlere dayandı. Kıtlığa, afetlere... İnsanlar, alışabilen, uyum gösteren hayvanlardır. Ne kadar uzun sürer bilmiyorum, ama her şarta alışırız. Paris'teki La Defense'ı ele alalım. İnsanlar orada yaşıyor, hareket ediyor, mutlu bile olabiliyor, ama ruhunu beslemiyor. Ruhsuz yaşıyor. Senin kalemin de bir robot. İşe yarayan her alet bir robot. Herkesin daha iyisine ihtiyacı vardır. Bunu istemenin kötü bir tarafı yok. Ama sorun, bu aletleri nasıl kullanmak istediğimiz. Robot-insanların nasıl kullanıldığı. Aslında Tanpınar'ın metni üzerinden hareket ediyorum. Ama Tanpınar'ın metni ile birlikte, okuduğum tüm metinler üzerinden hareket ediyorum. Heredot'u okumuş olduğum için başka biriyim ben, İstanbul'da Orhan Pamuk dürtüyor beynimi, Bursa'da Nazım Hikmet'i hatırlamadan edemiyorum. Çünkü hepimiz kafamızın içinde bir kütüphane taşırız. Hayır. Kafamda bile yazmaya başlamadım. Elbette kafamda bazı düşünceler var ama, bu düşüncelerin kitabın parçası olup olmayacağına bile emin değilim. Kurmaca olsun olmasın, bir kitabı yazmaya başlarken çok uzun süre okurum. Okumanın Tarihi'ni yazmadan önce 7 yıl boyunca okuma yapmıştım. Belki de yazacakları kitap sanki kutsal bir metinmiş gibi kafalarında beliren ve bunu bir anda kağıda döken yazarlar vardır, ama bu kesinlikle benim için geçerli değil. Ben bunun için fazla dağınık ve parçalı biriyim. Mesela, seninle burada yaşadığım diyalog ortamını yazayım derken bir anda karşı masaya konan kuşun tarihini anlatırken bulabilirim kendimi. Dolayısıyla benim gibi bir yazara yeni kitabının neye benzeyeceğini sormak, hamile bir kadına çocuğunun nasıl bir insan olacağını sormaya benziyor. Öncelikle hafızamın çok kötü olduğunu söylemek isterim. Kitaplar dışında, edebiyat dışında hiçbir şeye yer yok kafamda. Yüzleri, isimleri kolaylıkla unuturum. Coğrafi ve mekansal hafızada da çok kötüyüm. Bu yüzden araba kullanamıyorum mesela! Seyahat ederken de, yön duygum çok düşüktür. Bir şehre beni on kez götürün, yine ilk kez geliyormuşum gibi hissedebilirim. Bu beş şehri gezerken de hep notlar tuttum. Bahçeleri, yaprakları, kuşları hep not ettim. Ve dediğiniz gibi, eskizler çizdim. Bu eskizler her şeyi daha yavaş ve sindire sindire görmemi sağlayacak. Eskiz çizmeyi ressam olan teyzemden öğrendim ve sürekli çizerim. Seyahatlerimde fotoğraf çekmememin nedeni de sürekli eskiz çizmem. Hayır. O kadar da inanmıyorum eskizlerime. Yani, sen baksan bir şeyler anlarsın, ama bakmaya değmez. Her varış, her oluş, her seyahat şartlıdır. Ufka bakarak yürüyorsanız, ufkun ardında bir şey olduğunu hayal edersiniz. Edebi yüküm hep benimleydi. Tıpkı Tanpınar'ın yükünün benimle olduğu gibi. Hayatımdaki her türlü deneyim için bir edebi referansım vardır. Hayattaki tüm deneyimlerim edebiyata bulaşmak zorunda gibidir. Bir güvercine bakıp da Gertrude Stein'ı düşünmeden geçemem. Uzun bir gölge gördüğümde, aklıma Emily Dickinson gelir. Onlar bende bıraktıkları bu etkiyi bilmiyorlardı elbette. Aynı şekilde ben de geleceğe bir yük bırakabilirim. Ve kimse yükten arı değildir. Ve böyle baktığımızda edebiyat da, hayat da ciddi bir hamallık. Kesinlikle. Edebiyat, ama özellikle hayat, ciddi bir hamallık. Organizasyon için Tanpınar Edebiyat Festivali ve Nilüfer Belediyesi'ne teşekkürler! Etkilendim. Her meslek grubundan insanın ders çıkarabileceği güzellikte bir söyleşi. çok duydum bu soruları son zamanlarda... oysa bir türkiye ve hatta dünya 'irfan/kültür medeniyeti'nin en mühim adamlarından biri ahmed hamdi tanpınar okuru/hayranı/sevdalısı/'mürid'i olarak bu haberi duyduğumda heyecanlanmış, fakat doğrusu 'neden manguel?' sorusunu ben de aklımdan geçirmiştim... bu arşivlik röportaj onun 'beş şehir'i yeniden yazabilecek, yeryüzündeki bir kaç kişiden biri olduğuna inandırdı beni... manguel'in beş şehir'ini dört gözle bekliyorum... Bu ne güzel, ne akıllı röportaj böyle. Bayıldık Manguel'e..


Son zamanlarda erkan-ı devletin bedenlerimizden başka mevzusu kalmamış gibi görünüyor. Devletin bedenlerimiz ve birbirimizle kurduğumuz ilişkilerin bir bölümünde söz hakkı olması o kadar da anormal bir durum değil belki; ne de olsa aramızda vatandaşlık bağı var. Ancak üzerimizde daha fazla söz sahibi olmak istemesinden anlıyoruz ki devletin de yeni yeni dertleri var. İşte bütün bu dertleri ve olasılıkları sosyolog Alev Erkilet ile konuştuk. Eski kamu spotlarında ailenin çekirdek ve iki çocuktan oluşanının makbul olduğu, doğum kontrolü vurgulanırdı; şimdilerde ise geniş ailenin kamusal tavsiyesi söz konusu. Özetle, devletin müdahalesi yeni değil; ancak son on yıldır Türkiye'de özgürlüklerin genişletilmesi misyonunu üstlendiği iddiasında olan bir iktidarın, müdahaleci bir beden siyasetine yönelmesinin yarattığı bir şaşkınlık ve tedirginlik var. Ulus devletin sorunu zaten bir vatandaş inşa etme sorunudur. Heterojen bir topluluktan tektipleştirilmiş vatandaşlardan oluşan bir ulus devlet yaratma çabasıdır. Bunu kitlesel iletişimi kullanarak gerçekleştirmeye çalışır ve bu yolla büyük bir tehdit olarak gördüğü farklılıkları ortadan kaldırmak ister. Bu sürecin varacağı son nokta için mesela, Cesur Yeni Dünya'ya bakabiliriz. Bu, insanların kuluçka makinalarında istenilen kıvamda üretildiği bir dünyadır. Okumanın, düşünmenin, sorgulamanın, muhalefetin hatta hasta olmanın bile yasaklandığı, verimliliğin kutsandığı, her evde bulunan ekranlardan halka gerekli yönergelerin verildiği, farklılıktan arındırılmış toplumlardır bunlar. Beden biyolojik bir organizma olmanın yanında, kültürel tercihlerimize göre yapılandırdığımız bir malzeme aynı zamanda. Kadir Cangızbay, buna dair pek çok örnek verirdi. Bıyıkları ya da sakalı nasıl kestiğimizin, saçı nasıl şekillendirdiğimizin, nasıl örttüğümüzün, hepsinin bir değeri yansıttığını anlatırdı. Bence, devletin farklılıklara tahammülü azaldığı ölçüde, beden tasarrufunu kişinin kendisine bırakma eğilimi de azalıyor. Bu durum karşısındaki direniş stratejileri, Türkiye'nin klasik çatışma/ayrışma hatlarına yerleştikleri takdirde, yeni bir toplum yaratma imkanını kaybedeceklerdir. Asıl mesele herkesin kendi dünya görüşünü, özgürlükçü önermeler üzerinden ötekine teklif etmeyi becerebilmesidir. Kendi düşünce ve yaşam tarzını ötekine dayatmaya çalışmak Türkiye açısından alışıldık bir yöntem; kim tarafından kullanılırsa kullanılsın düşmanlarını yaratır ve bir sonraki tektipleştirici devlet müdahalesine meşruiyet sağlar. Lakin devlet ile vatandaş arasındaki asimetrik ilişkide bir değişiklik yaratmaz. Bireyi özgürleştirmez. Farkı yaratacak olan, gerek iktidar gerekse muhalefet ve direniş dillerinin, bu asimetriyi aşma yönünde geliştirilmesi olacaktır. Ne türden farklılıklar göstermeliler? sorusu daha önemli bence. Bu direniş stratejileri, yaşam tarzları yerine haklara ve özgürlüklere odaklanmalılar. Evrensel bir teklif dili geliştirmeliler. Küçük gruplar üzerinden, dar ve sekter tartışmalar üzerinden bir yere gidemediğimiz açık. Adil olan, benim dar topluluğumu mutlu eden şey değildir; benden çok farklı düşünen kişilerin bile yüzünde bir ışık, bir pırıltı yaratabilen şeydir diye düşünüyorum. Türkiye'de bu ışıltılara ne zaman yaklaşılsa, o yaman yaşam tarzları çatışması gün yüzüne çıkıyor ve bireyi ezip geçiyor. İster sosyalist, ister Kemalist isterse İslamcı olsun fark etmez, erkeklerin kadınları kurtarmaktan, şekillendirmekten ve özgürleştirmekten vazgeçmesi gerekiyor. Ama burada kabahat sadece erkeklerde mi, bence hayır. Kadınlar ideolojilerinden bağımsız olarak söylüyorum bunu aktif özneler olarak kendi haklarının ve temel toplumsal hakların peşinde olmak durumunda. Sorunların çözümünü eril siyasetten bekledikleri sürece pek bir şey değişmez. Söylemek istediğim tam da bu zaten. Etiketleme nedir? Olayın hakikatine, kişinin gerçek hikayesine bakmazsın, onu içine dahil olduğu kategoriye iliştirdiğin etiketlerle tanımlarsın, özdeşleştirirsin ve mahkum edersin. Buradaki sorun kimin ötekileştirildiği değil, ötekileştirme ediminin kendisi. Kimin etiketlendiği değil, etiketlemenin bireyler ve söylemler arası iletişimin, etkileşimin önünü nasıl tıkadığı. Ben dindarlığın belirli yaşam tarzlarının anti-tezi olarak tanımlanmasını doğru bulmuyorum. Ahlak polisliği bir anti-tez yaklaşımıdır oysa inanç, din, İslam yahut İslamcılık dünyayı daha adil, daha eşitlikçi, doğayla ve diğer kültürlerle daha barışık kılmanın devrimci yollarını gösteren bir tezdir; tezler bütünüdür. Kimse inanmadığı bir yaşam sürmek zorunda bırakılmamalıdır. Bu açıdan bakıldığında evet, toplumun, birlikte yaşama pratikleri bakımından devletin çok ama çok ilerisinde olduğunu söyleyebiliriz.


İsveçli kimyacı Alfred Nobel anısına 10 Aralık 1901'den beri ödül dağıtan İsveç Akademisi, Leo Tolstoy, James Joyce, Virginia Woolf, Mark Twain, Joseph Conrad, Anton Çehov, Marcel Proust, Henry James, Henrik Ibsen, Emile Zola, Robert Frost, W. H. Auden, F. Scott Fitzgerald, Jorge Luis Borges ve Vladimir Nabokov'u atladığı için eleştirildi. Fakat Akademi, ödülü en az bu isimler kadar hak eden William Faulkner, Ernest Hemingway, John Steinbeck, V. S. Naipaul, Doris Lessing gibi birçok edebiyatçıyı ödüllendirdi. Okumaya çok küçük yaşlarda merak sardım. Biri bana Hans Christian Andersen'in, Küçük Deniz Kızı adlı hikayesini okumuştu ve bilmem hatırlar mısınız ama Küçük Deniz Kızı, çok hüzünlü bir hikayeydi. Küçük denizkızı bir prense aşık oluyor ama bir denizkızı olduğu için onunla evlenemiyordu. O kadar hüzünlü bir hikaye ki size detaylarını anlatamayacağım. Hikayeyi okumayı bitirdikten sonra dışarı çıktım ve tuğladan evimizin etrafında yürümeye başladım. Yürürken hikayeye kafamdan mutlu bir son yazdım çünkü küçük denizkızının böyle bir mutlu sonu hak ettiğini düşünüyordum. Hikayenin benim kafamdan uydurduğum başka bir hikayeye dönüştüğü ve dünyanın dört bir tarafındaki insanlara ulaşamayacağı aklımdan çıkmıştı ama elimden gelenin en iyisini yaptığımı düşünüyordum. Bundan sonra küçük denizkızı Prens'le evlenecek ve sonsuza dek mutlu yaşayacaktı ve bunu kesinlikle hak ediyordu çünkü Prens'in onayını almak, onu gevşetmek için çok korkunç şeyler yapmıştı. Bacaklarını değiştirmesi gerekmişti. Normal insanların sahip olduğu bacaklara kavuşması ve yürümesi gerekiyordu ancak attığı her adımda korkunç acılar çekiyordu! Prens'e ulaşmak için bunun gibi zorluklara göğüs germişti. Bu yüzden denizde ölmekten daha fazlasını hak ettiğini düşündüm. Dünyanın geri kalanının bu yeni hikayeyi bilmeyecek olmasını çok umursamadım çünkü hikayeyi kafamda kurguladığım an zaten çoktan yayımlandığını hissetmiştim. İşte böyle. Bu, yazmaya erken bir başlangıç oldu... Kafamdan her zaman hikayeler uydururdum. Okul yolum oldukça uzundu ve hikayelerimi genelde bu yolu yürürken kurgulardım. Yaşım biraz daha büyüdükçe hikayeler daha çok kendimle ilgili olmaya başladı, örneğin kendimi hikayedeki kadın kahramanın yerine koyuyordum. Bu hikayelerin dünyaya açılamayacak olması çok da umurumda değildi. Diğer insanların bu hikayeleri bilmeleri ya da okumalarının çok umurumda olduğunu da sanmıyorum. Daha çok hikayenin kendisiyle ilgili bir durumdu. Hikaye genellikle benim bakış açımdan oldukça tatminkar olurdu; küçük denizkızının cesareti, çok akıllı oluşu, sihirli güçleri ve buna benzer yetenekleri sayesinde daha iyi bir dünya yaratabileceği gibi. Bunun önemli olacağını hiç düşünmedim. Ama kendimi bir kadından başka bir şey olarak da düşünmedim. Küçük kızlarla ve kadınlarla ilgili bir sürü iyi hikaye vardı. Genellikle ergenliğe ulaştığınızda erkeklerin ihtiyaçlarının vs. karşılanmasının daha mühim olduğunu görürsünüz fakat genç bir kızken kadın olmak bende herhangi bir aşağılık kompleksi yaratmadı. Belki bunun nedeni, Ontario'nun, en çok kadınların kitap okuduğu ve hikayelerin çoğunu kadınların anlattığı bir bölgesinde yaşıyor olmamdı. Erkekler genellikle dışarıda önemli işlerle ilgilenirlerdi ve hikayeler dinlemek için içeriye girmezlerdi. O yüzden kendimi evde hissederdim. Herhangi bir ilhama ihtiyacım olduğunu düşünmüyorum. Hikayelerin dünyada çok önemli olduğunu düşünüyordum ve böyle hikayeler kurgulamak ve bunu yapmaya devam etmek istiyordum. Bunun diğer insanlarla bir ilgisi yoktu. Kimseye anlatmama da gerek yoktu. Bu hikayelerden birinin daha büyük bir dinleyici kitlesine ulaşmasının ilginç olacağı çok daha sonra aklıma geldi. Elbette o ilk günlerde, önemli olan mutlu sondu. Kötü sonlara, en azından kadın kahramanlarım için, izin vermiyordum. Daha sonra, Uğultulu Tepeler gibi kitaplar okumaya başladım ve çok çok kötü sonlar bulunduğunu gördüm. Bu yüzden fikirlerimi tamamen değiştirerek, trajik unsurları kullanmaya başladım ve bu çok hoşuma gitti. Sadece orada bulunmalısınız. Bence her yaşam, her çevre ilgi çekici olabilir. Eğer bir şehirde yaşasaydım, daha cesur davranacağımı ve daha kültürlü sayılan insanlarla yarışabileceğimi düşünmüyorum. Bununla uğraşmam gerekmedi. Bu hikayeleri kimseye anlatmasam da, tanıdığım tek hikaye yazan insan bendim ve en azından bir süre için dünyada bunu yapabilen tek kişinin ben olduğumu düşündüm. Uzun zaman boyunca kendime güvenliydim ancak büyüyüp yazı yazan diğer insanlarla tanışınca güvenimi yitirdim. Bu işin beklediğimden biraz daha zor olduğunu fark ettim. Ancak hiç vazgeçmedim. Evet, ama çoğu zaman planım değişir. Bir planla başlarım ve onun üzerinde çalışırım. Daha sonra, hikayeyi yazmaya başladığımda hikayenin başka bir yöne gittiğini ve başka şeylerin olduğunu görürüm. Ancak, en azından hikayenin ne ile ilgili olacağı konusunda olabildiğince net bir fikirle başlamalıyım. Ah, oldukça fazla. Ama bilirsiniz, çocuklarımın öğlen yemeklerini hep hazırladım. Bir ev kadınıydım, o yüzden boş kaldığım zamanlarda yazmayı öğrendim. Zaman zaman cesaretim kırılıyordu, çünkü yazdığım hikayelerin iyi olmadığını görüyordum, öğreneceğim çok fazla şey vardı ve yazmak beklediğimden çok daha zor bir işti. Ama yine de hiçbir zaman vazgeçmedim. Hiç durmadım, durduğumu hiç düşünmüyorum. Sanırım hikayenin üzerinden geçtiğiniz ve ne kadar kötü olduğunu anladığınız kısım. Bilirsiniz, ilk kısım, heyecanlı, ikinci kısım, oldukça iyi; ancak bir sabah hikayeyi elinize alıp "ne saçmalık" diye düşündüğünüz an, hikayenin üzerinde gerçekten düşünmeniz gereken an oluyor. Bu hep bana yapılması gereken en doğru şey olarak gelir. Hikaye kötüyse bu benim suçumdur, hikayenin suçu değil. Çok çalışarak. Ama hep daha iyi bir şekilde anlatmanın yolunu arıyorum. Bir şans vermediğiniz karakterler oluyor ve onlar hakkında biraz daha düşünmeniz ya da onlarla başka şeyler yapmanız gerekiyor. Eskiden, daha süslü bir yazı stilim vardı ama bunun büyük bir kısmını yazıdan çıkarmayı öğrendim. Yani, hikaye hakkında daha fazla düşünüyorsunuz ve hikayenin konusuyla ilgili, başta anladığınızı sandığınız ama öğrenmeniz gereken daha fazla şey bulunduğunu görüyorsunuz. Gençken yazdıklarımın hepsini attım. Aslında bir fikrim yok ancak bunu yakın zamanlarda çok sık yapmadım. Genelde onları yaşatmak için ne yapmam gerektiğini biliyorum. Ancak her zaman bir yerde bir hata fark edebiliyorum ve bazen bunu unutmak gerekiyor. Sanmıyorum. Çünkü o zamana kadar çoktan acısını çekmiş ve başından beri o hikayenin işe yaramayacağını anlamış oluyorum. Ama dediğim gibi, bu çok sık olmuyor. Ah, çok tahmin edilebilir şekilde. Genç ve güzel prensesler hakkında yazarak başlıyorsunuz. Daha sonra ise ev kadınları ve çocuklar, sonrasında ise yaşlı kadınlar hakkında... Bu durumu değiştirmek için bir şey yapmanız gerekmiyor, kendisi öylece devam ediyor. Vizyonunuz değişiyor. Aslında bunu bilmiyorum. Umarım olmuşumdur. Sanırım gençken diğer kadın yazarlara gittim ve bu beni epey cesaretlendirdi. Ama ben diğerleri için önemli oldum mu, bunu bilemiyorum. Kadınların, evdeki herkes dışarıdayken boş boş oturmak yerine önemli bir iş yapıyor olması gerekliliği artık daha çok kabul görüyor. Yani yazmayı, bir erkeğin ciddiye aldığı kadar ciddiye alabiliyor. Hikayelerimin insanları duygulandırmasını istiyorum; kadın, erkek ya da çocuk olmaları beni çok ilgilendirmiyor. Hikayelerimin hayat hakkında olmasını ama insanların "ne kadar da doğru" demeleri yerine yazıdan bir ödül çıkarmalarını istiyorum. Bu, hikayenin iyi bir sonu olmasını gerektirmiyor ama hikayenin anlattığı her şeyin okuyucuyu duygulandırmasını ve okuyucunun hikayeyi bitirdikten sonra kendini başka biri gibi hissetmesini istiyorum. Kırsal bir bölgede yaşadım, genellikle İskoç-İrlandalı insanlar arasında büyüdüm. Çok fazla şansını zorlamamak ve zeki olduğunuzu düşünmemek yaygın bir yaklaşımdı. Bu popüler olan bir imajdı; "Ah, sen çok zeki olduğunu sanıyorsun." İnsanlara göre, yazı yazmak gibi bir iş yapıyorsanız, zeki olduğunuzu düşünüyordunuz. Gerçi ben de biraz garip biriydim. "Feminizm" kelimesinin ne olduğunu bilmiyordum ancak elbette bir feministtim çünkü Kanada'nın erkeklerin kadınlardan daha kolayca yazdıkları bir bölgesinde büyüdüm. Büyük ve önemli yazarlar genellikle erkeklerdi. Ama bir kadının hikayeler yazıyor olması, bir erkeğin hikayeler yazıyor olmasından muhtemelen çok daha büyük bir başarı olarak görülüyordu. Çünkü yazarlık bir erkek mesleği değildi. Yani durum benim gençliğimde böyleydi, şimdi elbette böyle değil. Değiştirirdi. Yazar olmak konusunda çok daha dikkatli ve daha korkak olmama neden olurdu. Çünkü insanların neler yaptıkları konusunda daha fazla bilgi sahibi olmak, doğal olarak beni daha fazla yıldırırdı. Belki de bu işi yapamayacağımı düşünürdüm. Ama gerçekten, bunun olacağını sanmıyorum. Belki bir süre için ama sonrasında muhtemelen yine yazmayı çok isterdim ve yine de devam eder ve bunu denerdim. Etrafımdaki insanların böyle düşündüklerini sanmıyorum ama ben bunu bir yetenek olarak görmedim. Yalnızca, çok çalışırsam başarabileceğim bir şey olduğunu düşündüm. Bir yetenekse bile, özellikle Küçük Denizkızı'ndan sonra söyleyebileceğim şu ki kesinlikle kolay bir yetenek değil. Her zaman, her zaman! Yolladığımdan ya da bitirdiğimden daha fazlasını çöpe attım ve bu tüm yirmili yaşlarım boyunca sürdü. Hayalimlerdeki kadar iyi yazmayı öğreniyordum. O yüzden, yazmak kolay bir şey değil. Ah, annemle ilgili duygularım biraz karmaşıktı. Annem çok hastaydı, Parkinson hastasıydı ve çok fazla yardıma ihtiyacı vardı. Konuşmakta çok zorlanıyordu, insanlar onun ne söylediğini anlamıyorlardı. O yine de çok cana yakındı ve sosyal hayatın parçası olmayı istiyordu ama bu, konuşma problemlerinden dolayı mümkün değildi. O yüzden ondan biraz utanıyordum. Onu çok seviyordum ama bir anlamda onunla tanımlanmak istemiyordum. Ayağa kalkıp, benden insanlara söylememi istediği şeyleri söylemek istemiyordum. Bu, bir ergenin, engelli bir insana ya da ebeveyne karşı duyduğu hisler kadar zordu. O an, insan bu gibi şeylerin hiç olmamış olmasını umuyor. Sanırım verdi ama fark edebileceğim ya da anlayabileceğim şekillerde değil. Hikaye yazmadığım bir anı hatırlamıyorum. Yani, yazmadığım zamanlarda bile anlattım. Yalnızca anneme değil, herkese. Ancak annemin de babamın da hikayelerimi okumuş olması... Sanırım annem yazar olmak için çok daha uygun bir insandı. Yazarlığın takdire değer bir şey olduğunu düşünürdü. Etrafımdaki insanlar benim bir yazar olmak istediğimi bilmiyorlardı çünkü birçoğuna bu saçma gelecekti ve ben bu durumdan haberdar olmalarına izin vermemiştim. Çünkü tanıdığım insanların çoğu okumuyordu, hayatı oldukça pratik yaşıyorlardı ve benim hayatla ilgili tüm fikirlerim bu tanıdığım insanlardan uzak olmalıydı. Hayır, hiç olmadı. Çünkü ben de aynı şekilde düşünüyordum ve bir kadın olarak bu beni hiç rahatsız etmedi. Bu benim büyüme biçimimle ilgili özel bir durumdu. Okuyan birileri varsa, bunlar kadınlar olurdu, eğer birileri eğitim alıyorsa, genelde kadınlar alırdı, bir okul öğretmeni ya da ona benzer bir meslek... Yani kadınlara kapalı olmanın aksine, okuma ve yazma dünyası, kadınlar için, erkeklere olduğundan daha açıktı. Erkekler genellikle çiftçilik ya da diğer türde işlerle uğraşırlardı. Evet. İşçi sınıfı bir aile olduğumuzun farkında değildim. Yalnızca nerede olduğuma ve ne hakkında yazdığıma bakıyordum. Yazabileceğim her zaman yazdım ve ilk eşim bana çok yardımcı oluyordu. Yazmak onun için takdire şayandı. Daha sonra tanışacağım erkeklerin çoğunun aksine, yazmayı, bir kadının yapamayacağı bir şey olarak görmüyordu. Hep yapmamı istediği bir şeydi ve bu konuda hiç kararsız olmadı. Önceleri çok eğlenceliydi, çünkü buraya taşınmıştık ve bir kitapçı açmaya kararlıydık. Herkes çılgın olduğumuzu ve açlıktan öleceğimizi düşünüyordu, ancak böyle olmadı. Çok çalıştık. Geçim kaynağımızdı. Sahip olduğumuz her şeydi. Başka bir gelir kaynağımız yoktu. Açıldığı ilk gün, 175 dolar kazandık. Epey fazla olduğunu düşünebilirsiniz. Öyleydi de çünkü tekrar bu miktara ulaşmak uzun zamanımızı aldı. Masanın arkasında oturur, insanların aradıkları kitapları bulmalarına yardım eder ve bir kitapçıda yapılan işleri yapardım. Genelde tek başıma olurdum. İnsanlar gelirdi ve çokça kitaplar hakkında konuşurlardı. İnsanların gelip hemen bir şey aldıkları bir yerden çok, bir araya geldikleri bir yerdi. Özellikle de geceleri. Tek başıma otururken, her gece birileri gelirdi ve benimle sohbet ederlerdi. Çok güzeldi ve çok eğlenceliydi. Bu ana kadar hep bir ev kadını olmuştum. Hep evdeydim. Aynı zamanda bir yazardım da ama kitapçı, bu dünyaya girebilmek için muhteşem bir fırsattı. Çok fazla para kazandığımızı düşünmüyorum. Muhtemelen, insanların kitap satın almalarını sağlamak yerine, onlarla biraz fazla sohbet ettim. Ama hayatımın en güzel zamanlarıydı. Kitapçıya gelen bir ziyaretçi, Kitapların bana evi anımsatıyor. Evet, hemen Amsterdam'ın kuzeyinde yaşıyorum. Çok teşekkür ederim, hoşçakalın demişti. Bunu bir düşünün. Birinin gelip böyle şeyler dediği zaman bu çok hoşuma gidiyor. Yalnızca imza almak için yanınıza geldikleri değil, niye imza almak istediklerini söyledikleri zaman. Kitabı zevkle okudukları sürece ne hissettiklerini pek düşünmüyorum. İnsanların ilhamdan çok, büyük keyif almalarını istiyorum. İstediğim, insanların kitaplarımdan keyif almaları ve kendi hayatlarıyla ilişkili bir şeyler bulmaları. Ama asıl önemli olan bu değil. Sanırım ben çok politik bir insan değilim. Muhtemelen. Bunun ne anlama geldiğinden çok emin değilim, ancak sanırım öyleyim. Çok basit bakış açılarınız varmış gibi duruyor. Bir yerde, her şeyin kolay bir şekilde açıklanmasını istediğinizi okumuştum. Evet. Ama bunu bilinçli olarak istediğimi düşünmüyorum, bu benim yazma biçimim. Kolay bir şekilde ve doğal yazıyorum. Daha kolayca yazmam gerektiğini düşünmeden. Evet. Bir sene önce yazmayı bıraktım ama bu bir karardı. Yazmayı istemek ama yazamamak değildi. Dünyanın geri kalanı gibi davranmak istediğim için verilmiş bir karardı. Çünkü yazarken, diğer insanların yaptığınızı bilmedikleri bir şey yapıyorsunuz ve bu hakkında konuşabileceğiniz bir şey değil. Bir gizlilik dünyasında yolunuzu bulmaya çalışıyorsunuz ve sonra da normal dünyada bir şeyler yapıyorsunuz. Ben bundan biraz sıkılmaya başlamıştım çünkü gerçekten tüm hayatım böyle geçti. Daha akademik yazarların olduğu bir yayınevine geçtiğimde, biraz telaşlandım çünkü öyle yazamayacağımı biliyordum, bende o yetenek yoktu. Evet ve bunun üzerinde, nasıl söyleyeyim, hiç bilinçli bir şekilde çalışmadım. Elbette bilinçliydim ama bir fikre bağlı kalmaktansa kendimi rahatlatan ve mutlu eden bir şekilde çalıştım. Ah, hayır, hayır! Ben bir kadınım. Nobel Ödülü'nü kazanan kadınlar olduğunu biliyorum. Bu onuru seviyorum, ancak hiç böyle düşünmedim çünkü yazarların çoğu kendi işlerini, özellikle bu işleri tamamladıktan sonra küçümsüyorlar. Etrafta, arkadaşlarınıza, muhtemelen Nobel Ödülü'nü kazanacağınızı söyleyip dolaşamazsınız. Bu biriyle sohbet etme yolu değil! Hayır! Hayır! Bu beni korkutuyor! Çünkü muhtemelen biraz şurasını, biraz burasını değiştirmek konusunda korkunç bir istek duyacağım. Bunu dolaptan çıkarıp baktığım kitapların bazılarında yaptım. Ama daha sonra bu değişikliklerin önemli olmadığını fark ettim. Çünkü asıl kitapta bir şeyler değişmiyordu. Ah, bu büyük onur için çok teşekkür ederim. Dünyadaki hiçbir şey beni bunun kadar mutlu edemezdi. Teşekkür ederim! Diğer Nobel konuşmaları için tıklayınız.


Birçok konuda elliden fazla kitap yazdım; bazıları ABD ve Kanada'daki Fin göçmenlerin hayatlarını anlatıyor. Bütün kitaplarımda dünya ve insan üzerine yoğunlaştım. Benim memleketim Helsinki, deniz kenarındadır. Bu bakımdan birçok lezzetli balık yemeği bulunur. Mesela kızarmış Baltık Ringası kolayca yapılan ve her zaman lezzetli olan yemeklerden biridir. Kim ilgilenmez ki? Edebi olarak da yemeğin insan için olan anlamını anlatan birçok başarılı hikaye bulunur. Otuz sene boyunca Finlandiya'da yazar olarak yaşadım ve geçimimi bu şekilde sağladım. Eğer bunu yapmak istiyorsanız, hayatınızı buna göre ayarlamalısınız ki başarılı olabilesiniz. Yaşam standartlarını belirlemek bir seçim meselesidir. Büyük Rus yazarları her zaman favorilerim olmuştur, ayrıca Fin ustalardan Hemingway ve Heinrich Böll'ü de unutmamak lazım. İtalyan, kumaş takım elbiseleri, balık ve sebze, su ve alkolsüz bira. Antti Tuuri, 1972'de Grafik Tasarım bölümünden mezun oldu. Daha sonra birçok matbaa şirketinde teknik müdür, üretim müdürü ve gelişim müdürü olarak çalıştı. 1983'ten beri kendisini yazmaya adıyor. Antti Tuuri, genellikle Ostrobothnia çizgileriyle harmanlanmış keskin stiliyle anılan, bir orta sınıf tasvircisi olarak bilinir. Tuuri, kelimeleri harcamadan, muhteşem akıcılığıyla dili doğru kullanan bir yazardır. Doğa ile insan arasındaki bağlantıya sık sık dikkat çeker. Her daim kendine yeni yollar arayışında olan Antti Tuuri, ekolojik öğeleri sıklıkla ön plana çıkaran alternatif bir yazar olarak kabul edilebilir. Pohjanmaa, Tuuri'nin 1980'lerde yazmaya başladığı serinin dikkat çeken ilk kitabı, 1985 yılında, İskandinav Kurulu'nun Edebiyat Ödülü'nü kazandı. Kitapta, içinde yaşayan insanların, ayaklanmak, yürüyüş yapmak, hatta bir değer uğruna ölmek adına bir kıvılcım taşıdığı, bir vilayetten bahsediliyor. Pohjanmaa romanından uyarlanan bir kahramanlık filmi de 1988 yılında çekilmişti. Ostrobothnia, altı kitaplık serinin son kitabı olarak, bu güzel seriyi dikkat çekici bir şekilde sonuçlandırıyor. Antti Tuuri, bu roman sayesinde, 1997 yılnda Finlandiya Ödülü'nü kazandı. Yazarın Türkçe'deki ilk eseri bu sonbahar raflarda yerini alacak.


Kendi sorunuzu kısmen yanıtladınız gazeteler ve televizyon kanalları, parayı abonelikten veya izleyicilikten kazanmıyor; şu bir gerçek ki, kurumsal reklamlar gerçekte TV izleyiciliğini, gazete ve dergi okurluğunu sübvanse ediyor, bu nedenle doğrusu, kitle iletişim araçları şirket parası ile yayın yapıyor. Bazı basın kuruluşlarının sahibi doğrudan şirketler iken, bazılarının ise çoğunluk hissesi sahipliği ile dolaylı olarak şirketler. Diyelim ki, Orta Hindistan'daki bazı basın kuruluşlarının, madencilikten veya altyapı projelerinden doğrudan menfaatleri mevcut, dolayısıyla, toprakların ve kaynakların yoksullardan zorla alındığı ve zenginlere verildiği devam eden zorla yerinden etmeye dayalı devasa arazi tecavüzlerinde çıkarları var kalkınma adı altında ilerleyen bir süreç. Objektif habercilik beklemek ahmakça olacaktır: gazeteciler kötü insanlar oldukları için değil, çalıştıkları kurumların ekonomik yapıları nedeniyle. Aslına bakılırsa, esas şaşırtıcı olan bütün bunlara karşın nadiren bazı çok iyi habercilikler gerçekleşiyor. Ancak genel olarak ya suskun, ya da tamamen çarpıtılmış, yoksullaştırmaya direnenlerin terörist olarak damgalandığı bir tabloya sahip oluyoruz ve bunlar sadece silaha sarılan Maoist isyancılar değil, aynı zamanda hükümete karşı silahsız fakat militan mücadelelere katılanlar. Muhalefetin her türlüsünü kriminalize eden bir atmosfer yaratılmış durumda. Yolsuzluk karşıtı kampanyaya dair karmaşık duygular içerisindeyim. Kampanya, bir dizi dev sahtekarlık manşetlere çıktıktan sonra ivme kazandı. Bunlardan en skandal olanı, hükümetin cep telefonları için telekom spektrumunu komik düzeyde cüzi bedelerle özel şirketlere sattığı 2G dolandırıcılığı olarak bilinmeye başlananı. Şirketler, bunları büyük karlarla başka şirketlere satmaya, milyonlarca rupilik devlet hazinesini çalmaya devam ettiler. Sızdırılan telefon kayıtları, hakimlerinden politikacılarına, kamuoyunca tanınan gazetecilerinden göze batmayan tetikçilerine kadar herkesin dalavereden haberdar olduğunu gösterdi. Telefon dökümleri, birçoğumuz tarafından yıllar önce koyulan teşhisi doğrulayan bir MRI taraması gibiydi. 2G dümeni, bunu sistemsel ya da yapısal sorun olarak değil, bir ihanet, ahlaki bir sorun olarak gören Hindistan orta sınıfını çileden çıkardı. Şu ya da bu şekilde, gerçek şu ki, hükümet suyu, madenleri ve altyapıyı özelleştirmek, ormanları, dağları ve nehirleri özel şirketlere devretmek için gizli mutabakat anlaşmaları imzaladı ve bu aynı öfkeyi yaratmış görünmüyor. 2G dümeninde olduğunun aksine, bu gizli mutabakat anlaşmasının tam anlamıyla bir maddi bedeli yok, ancak insani ve çevresel bedeli harap edici düzeyde. Milyonlarca insanı yerinden ediyorlar ve bütün bir ekosistemi mahvediyorlar. Madencilik şirketleri, hükümete küçücük bir lisans ücreti veriyor ve devasa karlarla yolunu buluyor. Yine de bu muharebelerde savaşan insanlar, terörist ve terörist sempatizanı olarak adlandırılıyor. Bu pazarlıklarda hiçbir yolsuzluk olmasa ve her şey masada olsa bile bu, akıl almaz ölçekte bir gündüz soygunu olacaktır. Genel olarak, bir siyasi hareket yolsuzluk karşıtı söylemi kullanarak harekete geçtiğinde, bu hareket, otoriter içgüdüleri olan bir çeşit ahlak polisi gücüyle, olağanüstü adaletsiz sistemi güçlendirme sonucunu verebilecek apolitik bir torba söyleme sahip olur. Bu sebeple Team Anna var: hırsızların uzuvlarını kesmekten, onları asmaktan bahseden ve binlerce Müslüman'ın güpegündüz katledilmesi sırasında yönetimde bulunan Gujarat eyaletinin başbakanı Narendra Modi tarafından ödüllendirilen eski Gandici Anna Hazare öncülüğündeki bir çeşit endişeli yurttaş oligarşisi bazıları çok iyi insanlar-. Diğer taraftan, yolsuzluk karşıtı kampanyadan uzak durmak ve gözünü uzun vadeli bir politik hedefe dikmek, şirket yağmacılarını ve onların medyadaki, parlamentodaki ve adaletteki yandaşlarını oltadan kurtarır. O nedenle söz konusu durum birazcık açmaz. Aleni sansür büyük bir ihtimalle yakın gelecekte büyük problem haline gelecek. İnternet sansürü, gözetleme, özgün elektronik kimlik kartı projesi. Kaygı verici... Halkına yiyecek veya su temin edemeyen bir hükümet, izlediği politikalar günde 20 rupinin (45 ABD centi) altında gelirle yaşayan 800 milonluk bir nüfus yaratan bir hükümet, dünyada en büyük yetersiz beslenen çocuk nüfusuna sahip bir ülke, birincil öncelik olarak bütün yurttaşlarına UID kartlarını dağıtma arzusunda olan bir ülke düşünün. UID, biişim sektörüne milyarlarca dolar akıtan bir şirket dümeni. Bana göre, bu kartlarla yapılan, en ciddi hak ihlallerinden biridir. Polis devletinin elinde yönetimsel araç olmaktan başka bir şey değil. Ancak sansüre dönersek: ABD'nin, Wikileaks belgelerine gösterdiği ağzı bozuk tepkiyle Kutsal İnekin içine etmesinden dolayı, şimdi herkes çoğunluğun görüşüne uyacak. Unutmamak gerekir ki, Hindistan ifade özgürlüğü konusunda dünyadaki en kötü yer değil: farklı medya türlerinin kargaşası, böylesi yönetilemez bir devlet olduğu gerçeği ve demokrasi geleneklerinin aşındırılmışlığına rağmen insanlar arasında militan bir demokrasi ruhu mevcut. Hepimizi susturmaları zor olacak. İmkansız. Bunu ayrıntılarıyla yazdım. Şiddet içermeyen satyagrahanın direnişin demode bir aracı olduğunu söylemiyorum, hiç de değil. Ziyadesiyle etkili olabilir; fakat halkın gözünün önünde, TV kameralarının önünde gerçekleştirilmeli ve orta sınıf görüşlerine yolsuzluk karşıtlığı gibi- hitap eden talepler için olmalı. Bununla birlikte, güvenli mesafeden ücra orman köylerinde yaşayan ve köylerine gelen, kuşatan, evlerini yakan, halklarını öldüren ve onlara tecavüz eden yüzlerce güvenlik görevlisini seyreden Adivasi halkına her ne pahasına olursa olsun şiddetsizlik öğütlemenin oldukça ahlak dışı olduğuna inanıyorum. Orta sınıf mücadeleye katılsaydı, tabii ki şiddet içermeyen satyagraha bir seçenek olurdu. Ancak tabii ki bu olmayacak. Olamaz. Bu siyasi bir oksimoron olurdu. Sordunuz, bunu belirtmek neden bir kargaşaya sebep oluyor? Acımasızca bütün malına mülküne el konulmuş milyonlar, aniden hayallerini zincirlerinden saldılar ve her şeye rağmen çok savunmasız olmadıklarının farkına vardılar, güzel insanlar dünya üzerinde hiçbir gücün kendilerini koruyamayacağını biliyorlar. Emin olun, kitlelerin hakim sınıfı devirecekleri mükemmel, uyumlu bir devrim olmayabilir. Bunun yerine, gaddarlığın her türlüsünün gerçekleşeceği dağınık bir ayaklanma olacak. Yoksullar kazanamayabilir, fakat zenginler kesinlikle kaybedecek. Şölen sona erecek. Kargaşanın nedeni de bu. Pekala, ana akım medya bir dizi ayaklanmaya dair coşkulu haberler vermeye başladığında, -Arap ayaklanmalarını Arap baharı olarak tanımladıklarında- ve Filistin'deki İsrail işgaline dair haberlerin nasıl da hileli olduğunu bilirken, eğer kafanız yerindeyse gardınızı almalısınız, haberlerle atılan zokayı yutma konusunda biraz ihtiyatlı olmalısınız. Keşmir'de son üç yazda neler olduğunu takip ettiyseniz, örneğin onbinlerce silahsız insan, Mısır, Tunus, Suriye ve Yemen halklarının sahip olduğu kadar cesaret ve kararlılıkla Hindistan güvenlik güçlerini sindirdiklerinde, Batı medyasının neden bazı ayaklanmalara kamera ışıklarını çevirdiğini, bazılarına ise karartma uyguladığını merak etmekten başka çareniz olmaz. Tahrir Meydanı'ndaki 19 günlük devrimin hevesle haberleştirilmesini, Thomas Friedman'ın yaşananlara dair böylesi coşkulu olmasını birazcık şaşırtıcı buluyorum aynı zamanda birkaç ay önce haberler, Hüsnü Mübarek'in hasta olduğunu ve öleceğini iddia eder gibiydi. Daha sonra Mısır özgür, ordu iktidarı aldı manşetlerini gördük ve biliyorsunuz ordu, ABD ile sarmaş dolaş. Batı, statükoyu şu ya da bu şekilde korumak için kurnazca aldatırken ve eski despotları, geliştirilmişleriyle, despotizmin daha az aşikar bir çeşidiyle değiştirirken, kukla diktatörler tarafından üzerlerinde yıllarca baskı uygulanan halkın öfke ve enerjisinin emildiği, dikkatle etkisiz hale getirildiği konusunda endişeliyim. En son, insanların yeniden Tahrir Meydanı'nda toplanmaya başladığını duydum. Bu ülkelerdeki insanlar, baskıcı rejimler altında yaşarken ve demokrasiyi arzularken, muhtemelen gerçek demokrasinin atölyeye sokulduğunu ve despotizmin, acemilerin şifresini çözmesinin kolay olmadığı çok daha karmaşık bir biçimi olan pazar dostu versiyonuyla değiştirildiğini bilmiyorlardı. İnsanların, kendilerine yanlış modelin satıldığını fark etmeleri kısa bir zaman alabilir. Ancak tüm bunlar olurken kahramanca sokak çatışmalarında savaştılar, tankları yendiler, zaferi kutladılar. İçlerini döküp rahatlarken başından sonuna kadar alkışlandılar. Onlar için bunları yapacak enerjiyi toplamak kolay değil. Bu, yıllar alacak. İnsan topluluğu, değişime dirençli değil: değişim istiyor; ancak bazen istediğini alacak kadar zeki olmuyor. İyi olmak için katakulliye getirildiğimiz ve kuşatıldığımız karmaşık yöntemleri çözümlemek. Kendi başımıza olduğumuzun farkına varmak. Yardım gelmeyecek. Enerjimizi korumalı, bunu nasıl, nerede ve ne zaman harekete geçireceğimizi bilmeliyiz. Kendi muharebelerimizde savaşmalıyız. Sri Lanka'daki Tamillere o çok zor zamanlarda ve halkları katledilirken uluslararası toplum sıvıştığında, sonrasında yeniden gıdaklayarak acılarını içi boş yöntemlerle paylaştıklarında neler hissettiklerini sorun.


Üç ayrı kent ve tutku yüklü bir aşk... Düşlerin yol gösterdiği, çözüm bulduğu ve gerçeğin yeniden kurulduğu bir roman Halfeti'nin Siyah Gülü... Tıpkı Halfeti'de yetişen o eşsiz gül gibi büyüyen ve büyüdükçe kafa karıştırıcı tutkulu bir aşkı anlatıyor yeni romanıyla Nazlı Eray. Kentleri anlatıyor, aşkları arıyor ve tüm bunları gerçeğin üzerine büyülü bir örtü sererek yapıyor. Bunun nedeni mekanların, kentlerin beni çok etkilemesi ve yazmakta olduğum romanın içine her zaman girmesi. Yıllar önce Sinop'tan da aynı şekilde etkilenmiş ve Sis Kelebekleri'ni yazmıştım. Uşak ve Bartın bana İmparator Çay Bahçesi'ni yazdırdı. Ankara'dan İzmir'e giderken yol kenarında gördüğüm bir çay bahçesi. Ama ne isim: İmparator Çay Bahçesi. Orası Uşak Dörtyol'muş. Geceyarısı geçmiştim önünden, ertesi sabah geri döndüm ve orada bir kahve içtim. Roman başlamıştı. Bu kitabım Ankara'da başlıyor. Aşk mektubunu yazan alzheimerli ihtiyar Ankara'da. Bir pencerenin önünde güvercinlere ekmek parçaları veriyor ve her an aşkı, tutkuyu ve cinselliği düşünüyor. Mardin, bambaşka bir dünya... Oraya vardığım an, ayaklarıma bir çift gümüş telkari terlik verildi sanki. Avucumda mor, menekşeli badem şekerleri, şıkır şıkır dar sokaklarında ve avlularında dolaşmaya başladım. Mezopotamya o sonsuz dinginliği ile birden önüme seriliverdi. Şaşkındım. Aşık olmuştum. Roman başlamıştı. Halfeti... Bambaşka bir yer. Ama aşkın siyah kadife gülü yalnızca orada yetişiyor. Aşkın siyah kadife gülünü bulup, avucumda tutmam gerekiyordu. Aşkı, sonsuzluğu ve rüyaları hissedebilmek için. Benim yapıtlarımda kentler çok etkili ve romanları yönetiyor. Uyku İstasyonu. Annem bitkisel yaşamdaydı. Roman Sinop'ta başlıyor. O sonsuza uzanan, sisler içindeki Sinop iskelesinin üstünde annemi görüyorum. Bana doğru geliyor. Canlı, eskisi gibi... Var gücümle sesleniyorum ona. Kolumdaki saatim kopmuş, zamanım yok o an. İskelenin sonu sisin içinde kaybolmuş. Aynı hayat gibi... Sonra Bursa... Ömer'in Bahçesi diye bir yer. Çekirge yolu, bir aynadan dünyayı takip eden felçli Hamdullah Bey... Bir yatır. Ayakkabılarımı bırakıyorum orada. Şehirler bana yazdırıyor. Onlarsız yapamam. Bunuel çok özel benim için. Dehasına hayranım. Yetiştirildiği sıkıcı, baskıcı Katolik mezhebine attığı tekmeler, insanları sarsan filmleri, tutku analizleri, işlediği yaşlı erkek-genç kadın temaları; soğuk, dokunulmaz sarışınlar, çürümüş aristokratlar. Anlattığı her şey olağanüstü... Onu tanımayı çok isterdim. Kapalı odada silah attığı için bir kulağı sağır. Mezarlıklarda oynuyor çocukken. Filmleri yüzünden tehditler alıyor. Diğer sanatçılar onu koruyorlar. Az konuşuyor. Öyle işte... Topluma çimentolaşmış değerlere, tüm tabulara filmleri ile karşı çıkmış bir deha. Ama Mardin'de sanki daha fazlası oldu. Bir ezan sesi uzaktan... İn cin yok çevrede. Gül şerbetinin içine karanfil atılmış. Attila İlhan'ın çok önemli bir yeri var yazın hayatımda. İlk kitabım AH BAYIM AH'ı basmak için beni Bilgi Yayınevi'ne çağırdı. Günler boyu konuştuk birlikte. Hayatı, her şeyi. Bana Türk edebiyatında son 30 yılın en güçlü kalemisin, dedi. Şaşırmıştım. O zaman düşler, büyülü gerçekçilik tanımlanmamıştı daha. Seni anlayamazlar, kendi okurunu kendin yetiştireceksin evlat, dedi. Öyle de yaptım. Evet, benim çok geniş ve farklı yaşlarda bir okur kitlem var, gittikçe de artıyor. Çocuklar var, gençler var. Çok yaşlılar var. Kadın erkek karışık bir portföy. Çocuklar olağanüstü. Yeni yazdığım çocuk kitaplarından geldiler bana. Evime geliyorlar, uçaklarda beni tanıyorlar, onlarca e-mail geliyor onlardan bana. Bir okula gittiğimde stadyuma girer gibi karşılanıyorum. Bu yepyeni bir duygu benim için. Olağanüstü zevkli. İki üç kez masa ile duvar arasında ezilme tehlikesi geçirdim! Çocuklar kontrolsüz ve özgür! Hayatımın en mutlu anlarıydı. Ölüyordum. Şu yaşamda neler oluyor. Bir de bana fantastik yazarı diyorlar. Al sana fantastik olay! Brooklynli Paul Auster ile Recep Tayyip Erdoğan'ın bu hayatta karşı karşıya geleceğini rüyamda görsem inanmazdım. Ama oldu işte! Ne diyeyim? Diyecek bir şey yok. Çok ilginç aslında... Olacak şey mi? dememeli. Oldu işte! Mizahi bir yanı da var. Ayrı dünyalar. Kitaptaki gibi değil mi? Sanki Büyülü Gerçekçilik. Yıllar sonra yorumlanır bu.