Memleket duygusu nasıl bir şeydir, neydi, neye dönüştü, nerede başlayıp nerede biter? Ayfer Tunç, Memleket Hikayeleri'nde bu topraklara, geçmişe, şimdiye dair yüzlerce fotoğraf çekiyor; geniş açılı fotoğraflar, her şey net. Üstelik nostalji değil fazlasıyla gerçek... Eskisi gibi olmadığı kesin, hele genç kuşaklar için. Memleket deyince iki farklı şeyi kast ediyoruz. Biri doğup büyüdüğümüz şehir, diğeri bütün ülkemiz. Benim memleketten anladığım ikincisi, diğeriyle öyle derin bir bağım olmadığını kitapta da anlattım. Benim kuşağım yurtdışına ancak iki yılda bir çıkılabilen bir dönemde yaşadı. Bizim hayat hakkında bildiğimiz her şey kendi içimizden geliyordu. Dünyaya, kontrolü otoritenin elinde olan çok sınırlı bir pencereden bakıyorduk. Kendimizi ancak kendimizle ölçüyorduk. Bu da güdük kalmamıza neden oluyor, dünyaya özellikle batıya karşı abartılmış bir özlem ve haset duymamıza yol açıyor ve bizi birkaç temel mevzu etrafında oyalıyordu. İletişim ve seyahat olanaklarının artması, internet, görsel medya vb. dünyayı çok küçük bir hale getirdi. Bugünkü kuşaklar için dünya, hayat, memleket bizim anladığımızdan başka. Genç kuşaklar için buralı olmakla dünya vatandaşı olmak arasında, geçip geçmemenin onlara kaldığı ince bir çizgi var sadece. Dolayısıyla dünyaya açılan bütün pencerelerini kapatarak kendini kandırmaya meyilli olanlardan değilseniz ve her şeye gerçekçi bir gözle bakıyorsanız, ülkenizi diğer ülkelerle çok daha derin ve dikkate değer bir bakışla kıyaslayabilirsiniz. Ama bunun hiç de acısız bir tecrübe olmadığını söylemem gerek. Aksine, bugün memleket hikayeleri anlatmak, benim için büsbütün başka bir anlama geliyor. Söylenecek çok yeni şey var. Hatta öyle çok ki ve hepsi de öyle önemli ki pek çoğuna sıra gelmediği, gelenlerin üstünde yeterince durup düşünmemize fırsat kalmadan yeni şeyler yaşandığı için derinleşemiyoruz, dişe dokunur düşünceler üretemiyoruz. Her olayın, her düşüncenin, her olgunun ancak yüzeyini sıyırabiliyoruz. Biz en sıradan gündelik hayatımızda bile gündeme kilitlenip kalmış bir ülkeyiz. Memleket konuşmak her gün yenilenen gündemi gözden geçirmekten ibaret hale geldi. Gerçi hak yemek istemem; gündemin yoğunluğuna kapılmayıp memleket hakkında soğukkanlılıkla, belli bir mesafeden çalışanlar, düşünenler de var ve iyi ki varlar. Tanpınar'ın ne yazık ki çok sık tekrarladığım bir sözü var, biliyorsunuz: Coğrafya kaderdir diyor. Doğduğumuz coğrafya gibi, ailemiz de kaderimizdir. Hangi ailede doğacağımızı da, hangi ülkede hangi milliyetle doğacağımızı da seçemeyiz. Dolayısıyla memleketimiz bir anlamda ailemize benzer. Ailemiz sorunlu olabilir, bize kan kusturuyor olabilir, hatta çöküşe gidiyor olabilir. Küseriz, kırılırız, kavga ederiz, haksızlığa uğrarız, hatta çöküşünü engellemek için kendimizden pek çok şeyi feda ederiz, ama istemesek bile ailemizi sevmeye devam ederiz, başka türlüsü elimizden gelmez. Benim için memleket de böyle. Kızgınım, kırgınım, hayal kırıklığı ve hüsran içindeyim, memleketimin gündemi her gün yeni bir umudumu öldürüyor ama memleketimi sevmemek elimde değil, arada genetik bir bağ var. Bu sorunuz bana kötüye giden şeyler üstüne fazla yoğunlaşmış olduğumu gösterdi. İyiye giden şeyler hakkında bir fikrim bile yok şu anda. Kendimi biraz zorlarsam, iyiye gittiğini söyleyemesem de, demokrasi fikrinin en azından bazılarımız için tümüyle ölmüş sayılamayacağını söyleyebilirim. Ama bu ülkenin en ilginç tarafı da şudur: Yarın sabah içinizi coşkuyla dolduran yepyeni bir gündemle uyanabilirsiniz. Vaatlerin gerçekleşeceğinin garantisi yoktur, hatta gerçekleşmeyecektir de, hedefin kenarına kadar gelip duracağızdır. Ama o yolculuk işte, bizi hala ayakta tutan şey. Bunun kolayca cevaplanabilecek bir soru olduğu kanısında değilim. Bizim gibi ülkelerde yerleşik siyasi sistemlerin en başarılı olduğu taraf tepkileri kolayca bertaraf edebilmesidir. Siyasi sistemlerin ısrarlı olduğu tek şey kendilerini idame ettirecek yapıyı kurmak, her türlü örgütlenmeyi önlemektir. Son yaşadığımız örnek, THY grevinin sonuçlarını hatırlayalım mesela. Öyle bir final yapıldı ki, bugün işçilere grev hakkı anayasanın birinci maddesi olarak altın harflerle dağa taşa kazınarak bile verilse, bir daha bu hakkını kullanmayı düşünmeyecek kadar korkutuldular. Toplumsal patlamalar ise tarihte çok büyük derin izler bırakan, ardından olumlu veya olumsuz ama etkili ve sistematik bir dönüşüm getiren devrimlere neden olur. Bunlar da sosyal, kültürel, ekonomik açıdan uygun bir zemin ve bir zihniyet gerektirir. Aslında toplumda patlamalara gerek yok. Çözüm, budanmamış, sahici bir demokrasidir. İşleyen bir demokrasiye sahipseniz sorunlar bizde olduğu gibi yıllar boyunca ertelenmez, demokrasinin doğası gereği bir yerde çözülür. Öte yandan benim bir süredir metaforik olarak inanmaya başladığım şey, bizim toplumumuzda bir demokrasi geninin olmayışı. En keskin solcusu için de, totalitarizmden en acı çekmiş muhafazakarı için de, demokrasi fikrinin olmasa da olur aslında, ama yüksek sesle söylemeyelim, türünden bir cümleyi içerdiğini düşünür oldum. Biz vizyonsuz bir toplumuz, yarın fikrimiz muğlaktır, içi boştur. Bizim ulusal mottomuz yarına Allah kerimdir. Plansızlık karakterimizdir. Biz her işe 'kervan yolda düzülür' diyerek başlarız. Oysa kervanı yolda düzmeye kalktığınızda varacağınız yere çok geç kalmış olursunuz. İlginçtir, başlangıçlarımız hep coşkulu, hep yoğun ve umutlu olduğu için bir de Türk gibi başla, İngiliz/Alman gibi bitir, diye bir söz var. Biz birey olarak da, toplum olarak da bugünü kurtarmaya bakıyoruz. Bu, bugünden yarına kurduğumuz ilişkinin tarifi. Bir de zamanı geriye bakarak kurmamız var ki, o daha da hazin. Biz bugünü kendi kurguladığımız tarihi anarak geçiririz. Gelecekte elde edeceklerimizle değil, geçmişte sahip olduklarımızla övünürüz. Ülkemiz neyse biz de oyuz: Aynı ülkemiz gibi davranırız ya da ülkemiz bizim gibi davranır. Birey olarak da toplum olarak da, bugünkü hayatımız zora girince yaptığımız ilk şey geçmişi revize etmektir. Biz zamandan durmasını, bizim istediğimiz gibi akmasını bekleriz. Oysa zaman soyuttur, bizden habersizdir, zamanı ele geçiremeyiz. A. H. Tanpınar Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü boşuna yazmadı. Dünya büyük, ama bizim dünyamız küçükken, iletişim olanakları bu kadar gelişkin değilken yani, merhametimizi dağıtabileceğimiz, böylece ruhumuzu tedavi edebileceğimiz durum sayısı sınırlıydı. Kendi küçük çevremize merhamet dağıtmakla, insanın insana yapabileceği kötülüklerin akıl durdurucu boyutunu düşünüp dehşete kapılmadan yaşıyorduk. Mesela asker Güneydoğuda Kürtlere bok yediriyordu, biz habersiz olduğumuz için başımızı yastığımıza rahatça koyabiliyorduk. Ülkenin bir yerlerinde birtakım kız çocuklarının ırzına geçiyordu, kadınlar öldürülüyordu, nüfusun bir kısmına hayat zehir ediliyordu, ama biz bütün bunlardan habersiz olduğumuz için gülüp konuşabiliyorduk. Düşünün ki bir ülkenin insanlarının ezici çoğunluğu 74 yıl boyunca Dersim Katliamı'nı bilmeden yaşadı, bilenlerin yaşayabilmesi de ayrı konu. Ama sonra iletişim denen bir şey oldu, günahlar toprağa sığmadı, memleketimizde hayatın bir kötülük yatağı olduğunu öğrendik. Çekilmiş ve çekilmekte olan acılara merhamet dayanmaz hale geldi. Bugün tanıdığım pek çok aklı başında kişi, kendi ruh sağlıklarını korumak için gündemden uzaklaşmak zorunda olduklarını söylüyorlar. Herkesin ruhu ağrıyor. Herkes artık dağıtacak merhameti kalmadığı için utanç içinde ve kendi küçük ıssız adasına kapanmak, dışarıdaki kötülüklerden habersiz yaşamak istiyor. Bilmek acıdır, bilip de bir şey yapmamak utanç vericidir, bir şey yapamamak tüketicidir, insanı bitirir, biz de bittik artık, merhamet üretmek için gayret edecek halimiz kalmadı. Bir de bunun Michael Haneke'den ödünç aldığım kavramla duygusal buzlaşma yanı var. Çevremizdeki bitmek tükenmek bilmeyen kötülük katmanları bizi duygusal olarak buzlaştırıyor, artık merhamet üretemeyecek hale geldiğimizi pekala biliyoruz ama öylesine buzlaştık ki bunu bildiğimiz halde utanç duymuyoruz. Bunu hikayenin günümüzdeki yeri ve dönüşümü açısından söylemiştim. Önce şunu tespit edelim. Edebi bir tür olarak değil, bir olayın bütün boyutları açısından baktığımızda hikaye sadece edebiyatın malı değildir. Hikaye her yerdedir, o gün başımızdan geçen sıradan bir olayı tekrarladığımız anda bile bir hikaye anlatmış oluruz. Dolayısıyla hikayenin bu boyutu ile haber arasında sağlam bir ilişki vardır. Ancak, haberciliğin kelime anlamının erozyona uğramadığı dönemlerde, haber ve yaşanmış gerçekten kaynaklanan hikaye arasında, üstünlük haberin lehineydi. Aslolan haberdi, hatta haberin fazlaca hikaye edilmesi, bir tür duygu sömürüsüne yol açtığı ve haber niteliğini gölgelediği için eleştirilirdi. Medya bilgilendirme, dördüncü kuvvet olma şeklindeki asıl işlevini unutup toplumu otoritenin arzusuna göre manipüle etmeye başlayınca, hikaye haberin önüne geçti. Artık herhangi bir olay olduğunda olayın haber kısmı bir cümleden oluşuyor, geri kalanı kamuoyunun sempatisini, nefretini, ilgisini, durum neyi gerektiriyorsa artık onu elde etmek için hizmete sokulan hikaye. Oysa edebiyat için hikaye metinde dert edinilen zemine dalmanın meseleden ayrıştırılamayan bir aracıdır, edebiyatta hikaye ne tek başına araç ne de tek başına amaçtır. Edebiyat hikaye aracılığıyla düşünceyi, derdi, meseleyi kurcalar, hayatı dönüştürür, başka bir bakış, boyut, gerçeklik elde eder. Edebiyatta hikaye gerçeği bozarak saflığı arar.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Sabit Fikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle düzenlenen Sözünü Sakınmadan, 21 Şubat 2012 akşamı, yeni kuşak Türk edebiyatının öne çıkan isimlerinden Ayfer Tunç'u ağırladı. Bu söyleşilerin bence en olgunluğa doğru gideni bu, en sonuncusu. Küçük bir tespitimi paylaşmak istiyorum; söyleşilerde insanların yüzlerinin arkalarına düşen yerlere daha çok şekil değil de renk düşürebilirseniz, insanların konuşanı izlemelerine daha az şey karıştırmış olursunuz bence. Örneğin Ayfer Tunç konuşurken arka planda sadece belirsiz renkler olsa daha söylenene yönelir insan diye düşünüyorum. Mekana asacağınız, koyacağınız resimlerin hiçbir anlamı yok bence. Şu ana kadar kullanımınızın sohbet konularının içine girmeye engel olduğunu düşünüyorum. Daha figürsüz, renge dayalı mekan düzenlemeleri kullanmanız bence daha olumlu bir mesaj iletsini sağlayabilir. günlerdir beklediğim bir söyleşiydi. Teşekkür ederim. Keşke daha sık gerçekleşse bu söyleşiler.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. Ayşe Kulin'in mail adresine ulaşma şansımız var mı acaba?Nasıl yol gösterebilirsiniz. mrhaba.. ayşe kulinle iletişim kurmak istiyorum bunu nsl yapabilirim..


Aziz Kedi'yi tanıyorsunuzdur, bunun için sayısız ihtimal var, ama mutlaka tanıyorsunuzdur. Ekşi Sözlük'ten, gazete yazılarından, hiç değilse televizyon programlarından. Artık onu kitabevi sahibi, yayınevi kurucusu, hatta üniversite rektörü olarak da tanıyacaksınız! Gözleriniz sizi yanıltmasın. Ekim ayında Tomtom Sokak'ta açılışı gerçekleştirilen Aziz Kedi Kitabevi'ne heyecanla gitttik. Kesin yayınevi de kuracaklar, Kim bilir ne müthiş kitaplar okuyacağız diye heyecanla yolda yürüdüğümüzü görüp deli sananlar varsa, delirmemizin ne kadar haklı bir sebebi var, aşağıdaki röportajda okuyacaksınız. Evet, yayınevi de kuracaklar, partiler de düzenleyecekler, üniversite de açacaklar, hatta size sevgili bile bulacaklar. Gençler, adeta bir Aziz Kedi Tarikatı kuruluyor. Daha kitabevine ilk adımınızı atar atmaz uzaylılar sizi kaçırmış gibi hissediyorsunuz. Burası bambaşka bir yer, aramadığınız her şey burada! Dolayısıyla buraya bir şey bulma isteğiyle gitmiyorsunuz, ama size göre bir şey bulamama ihtimaliniz de hemen hemen hiç yok gibi. Sözü çok uzattım, hemen okuyun ve soluğu orada alın. - Kitap ticareti piyasasının gittikçe tekelleştiği günümüzde butik kitabevi açma fikrini nasıl hayata geçirdiniz? Temelinde bu, düzene karşı koyma isteği mi, "açmazsam ölecektim" hissi mi? Kitap piyasası, müzik piyasası, sanatla, eğlenceyle ilgili bütün piyasalar tekelleşiyor. Sadece Türkiye'de değil, dünyada da. Fakat bizim küçük dükkancığımızın ticari faaliyeti önem sırasında 5.-6. basamakta bulunduğu için mal alıp satma, emtia el değiştirtme gibi eylemler bizde çok önemli değil, o yüzden tekelleşenler tekelleşsin, onlara zihin açıklığı diliyorum. Bizim ticari derdimiz çok fazla olmadığı için başka şeylerin peşindeyiz, pek bizi ilgilendirmiyor tekeller. - Kısa süre önce yine neredeyse bu sokakta Can Yayınları, İstiklal Kitabevi kapandı; bu sizi korkutmuyor mu? Bahsettiğiniz yayınevleri ve sonra açtıkları kitabevleri, büyük hamleler, büyük hareketler, büyük paraların döndüğü, geniş stokların alınıp satıldığı, büyük büyük adımlar. Biz onlarla kıyas kabul etmeyecek kadar küçük bir hareketiz emtia anlamında. Dükkanın içine giren mal, kasadan çıkan para anlamında küçük hareketler yaptığımız için, bu dükkan batsa da hiç toz kaldırmaz. O yüzden aynı akıbeti paylaşacağımızı hiç sanmıyorum. Başka türlü, öngörülemez bir maraz çıkmazsa, bina tepemize yıkılmazsa, biz onların yaşadığı sonu yaşamayız. Çünkü biz burayı başka şekillerde destekliyoruz parasal olarak. - Bir diğer handikap da yayın dünyasının dijitalleşmeye doğru yol alması... Edebiyat piyasasının dijitalleştiği falan yok. O, şu anda Amerika'da, Avrupa'da kıpırdanan, kayda değer çıkışa geçmiş bir durum olsa da Türkiye'de Türkçe içeriğin dijitalleşmesinin, bunun son tüketiciyle buluşmasının herhalde bir 50 yılı var. Bildiğiniz gibi kitap bir fetiş objesi olduğu için, İstanbul da çok büyük bir şehir olduğu için, onun bize değmesi hakikaten bir 50 yılı bulur. O yüzden bizim için bir tehlike yok. - Peki, Aziz Kedi neler okur, hangi yayınevlerini takip eder? Biz çok profesyonel okurlar, yani 3 yaşından itibaren kitap okumaya başlamış olanlar, yazar takip etmeyiz, yayınevi takip etmeyiz. Beni çok iyi anlayacaktır benim gibi olan insanlar. Biz ne bulursak okuruz. İlk gençliğimizde şu çevirmen daha iyi, bu çevirmen daha kötü diyecek halimiz dahi yoktu. Çünkü, Türkiye'de yayıncılık gerçekten emekliyor hala. Daha yeni yeni başlıyor profesyonel çevirmenler, doğru dürüst kapak tasarımları... Biz ne bulursak okuduk. Ben 250 sayfalık Karamazov Kardeşler okuduğumu da bilirim. Ne kadar güzelmiş deyip, 5000 sayfalık iki ciltle karşılaşınca aklımı yitirdiğimi de bilirim, meğerse bu buymuş diye. Biz ne bulursak okuduğumuz için size şunu severim, bu yayınevini takip ederim diyemeyeceğim. Çünkü bir adamın yetişemeyeceği kadar çok kitap, yetişemeyeceği kadar üstün yazar söz konusu Türkiye'de ve dünyada. Elime ne geçerse okuyorum ama tabii ki şimdi ismini vermeyeceğim bazı yayınevlerinin daha özenli, daha iyi iş çıkardıkları da mutlaka belirtilmeli. - "Aradığınız tüm kitapları başka kitapçılarda bulabilirsiniz. Aramadığınız kitapları burada bulacaksınız" mottosunun uyduğu durum nedir? Bu dükkanı açarken ve bu dükkanın temsil ettiği birçok şeyi yaparken kullandığımız felsefe budur. Eskiden müşteri okur, bunları bilirdi, artık kalmadı eşyanın tabiatı gereği. Endüstriyel kitapçılarda bu durum bitti. Bilgisayarın başına bir tane çocuk koyuyorlar, şu kitap var mı diyorsunuz, o çocukcağız kafasını kaldırmadan bakıyor yok diyor, siz de gidiyorsunuz. Rastgele bir şey bulursanız alıyorsunuz. 80'lerde 70'lerde doğmuş büyümüş herkes bilir ki, müzik mağazalarında, küçük-büyük kitapçılarda, sahaflarda, müşteriyle satıcı arasında bambaşka bir ilişki vardı. Bakkaldan deterjan almak gibi bir şey değil o. Satın alacağın kitap hakkında konuşursun, satın almayı hiç hayal etmediğin halde adamın sana önerdiği kitap hakkında konuşursun. Kitap konusunu bir yana bırakıp kadınlara geçersin, oradan politikaya geçersin. O sözünü ettiğiniz cümle tam olarak bunu hedeflemektedir. Biz size tavsiyede bulunabiliriz, çok sevdiğimiz kitapları size önerebiliriz. Yoksa yeni çıkan kitabı faaliyet gösteren her kitapçıdan bulabiliyorsunuz. - Sırada ne var? Yayıncılığa da giriş yapmayı düşünüyor musunuz? Edebi etkinlikler bekliyor mu bizi? Sorunuzun ikisine de cevabımız evet. Makul bir süre sonra yayıncılığa da gireceğiz. Edebi etkinliklerin de ardı arkası kesilmeyecek. Çünkü biz edebi etkinlikleri sıkıcı, fularlı adamların gelip eh... möh... yaptığı etkinlikler olarak görmüyoruz. Biz bunlara parti diyoruz haddizatında. Edebiyatçıların, yazarların, eğlenceli adamların gelip okurlarıyla, takipçileriyle, birebir buluşacakları partiler yapacağız. Bunların içinde tabii ki imza alanları da olacak, tabii ki sohbet şansı da bulacaklar ama önemli olan okurun adama gelip burada dokunabilmesi. Bizim dükkanın içinde bulunduğu sokak da lojistik olarak buna çok destek veriyor. Çünkü içe kapalı bir sistem var burada. Bütün mekanlar kardeş, hepimizin patronu bir. O patronların üstünde de sevgili Mehmet Gözüpek var, hepimizin patronu. -Mehmet Gözüpek burada çok utanıyor :)- Dolayısıyla çok şey yapacağız. Ayrıca kış aradan çıkmadan biz burada bir üniversite kurmak niyetindeyiz. Bu üniversiteyi bu röportaja sığdıramam. Büyük bir komünite, bildiğimiz anlamda bir üniversite. Sadece bir sertifika vermeyecek, kimseyi mezun etmeyecek, kimseden ücret almayacak. Bunun dışında müfredat açısından, kampüs açısından standart bir üniversiteyle aynı olacak. Yani bu dükkanla entegre sonsuz sayıda projemiz var. Hepsi de insanların ve yardıma muhtaç gençlerin yek vücut olacağı bir harekete dönüşmeyi hedefliyoruz. - Adınızda "kedi" gibi edebiyatla pek sık ilişkilendirilen bir hayvancağızın ismi varken, logonuzda hiç kullanmamanızın nedenini merak ettim. Çünkü adım, adım değil zaten. O bir takma isim, artık adım gibi oldu. Bir anda kafadan salladığım bir isimdi. Hiçbir anlamı ve derinliği yok. Bir yazar olarak, özellikle yıllarca televizyonda, gazetelerde mizah veya mizaha çalan şeyler yazmış biri olarak kullanışlıydı. Dükkana isim aradığımız süreçte de dünyanın en çirkin isimlerini bulduk. İsim bulunamıyor böyle yerlere. Dolayısıyla dedik ki bu madem takma bir isim, dükkanın da takma ismi olsun. Çünkü bir şey demek zorundasın dükkana, o yüzden koydum. Edebiyatla ilişkilendirilen bir hayvandır, değildir gibi bir niyetim yoktu. Logoya kedi koysaydım da bunu sayısız kere yapmış insanların arasına katılacaktık. Logoya hiçbir şey koymayıp sadece tipografi kullanmak bize daha doğru geldi. - Parti haberine bayıldık! SabitFikir'in en sevdiği işler bunlar! Aralık'ın ilk haftası Altay Öktem'in Mehmet Abi'yle yeni kurduğu yayın çizgisinin açılış partisiyle başlıyoruz. Sonra, çok satması az satması önemli değil, bizim toplu olarak saygı duyduğumuz bütün yazarların, bütün şairlerın, bütün amatör yazarların, hayatında hiçbir şey yazmamış yetenekli çocukların hepsini ilgilendiren sayısız parti yapacağız. Mutlaka bekleriz!


Üçüncü senesine giren İTEF - İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali 3 Ekim Pazartesi günü başladı, 6 Ekim'de sona eriyor. Her hafta yayımladığımız festivalin katılımcısı olan bir edebiyatçıyla söyleşilerin sonuncusu Barış Müstecaplıoğlu ile... Sadece gezdiğim, gördüğüm yerleri kıyaslarsam, cevabım yine İstanbul. Yuva olduğu bunca farklı kültür, insan ve yaşam biçimi, çoğu zaman insanın üzerine üzerine gelen kaotik atmosferi bir yazar için bu şehri ilham fabrikası haline getiriyor. Edebi zevkin de damak zevki gibi kişisel olduğuna inanırım. Nasıl kimi şarap ve beyaz peynir sever kimi birayla patates, kimi salatadan keyif alır kimi yağlı bir biftekten, bir ülkenin edebiyatı da tek bir damak tadına göre şekillenmemeli. Kimse de kendi damak tadını diğerlerininkinden daha değerli ve önemli görmemeli. Her yemeği kendi içinde, kendi koşullarıyla değerlendirmek lazım, salatayla bifteği kıyaslamak, salata sevenlerin zevk algısına göre bifteği yargılamak nasıl anlamsızsa, örneğin bir polisiye ya da fantastik romanı da bu tür romanları sevmeyenlerin zevk algılarıyla değerlendirmek o kadar yersiz. O türün en iyi örneklerini okuduğumuz zaman, o türle ilgili damak zevkimiz kendiliğinden gelişecektir, bir türün sadece vasat örneklerini okursak değerlendirme düzeyimiz, algı düzeyimiz okuduğumuz örnekler seviyesinde olur elbet. Başyapıtlarını okumadığımız bir tür hakkında sadece önyargılarımızla konuşmak ise bizi hayatımızda hiç şarap içmeden şarap uzmanı kesilmişe benzetir. Sonunda ortaya bir eser konulan her eylem arasında ilişki kurulabilir. Temelde hepsi benzer yollar izlenerek yapılır. Önce malzemeyi bulursun, yani karakterleri ve temayı. Sonra hangisini ne oranda kullanacağına karar verirsin, biraz tuz ve yeşillikle tat katarsın, yani yan karakterler ve yan olaylar eklersin. Pişirirken sürekli karıştırmazsan istediğin şekle sokamazsın, aynı bir romanı yazarken sürekli yazdıklarının üstünden geçmen, kelimeler çıkarıp eklemen, aynı metni defalarca yeniden yazman gerektiği gibi. Sonunda her şeyi mükemmel yapmış olsan bile, yemeği nasıl bir tabakta, nasıl bir ortamda insanlara sunduğun nasıl algılanan tadı etkiliyorsa, romanın mizanpajı, kapağı ve arka kapak yazısı da insanların algılayışlarını etkiler kaçınılmaz olarak. Yemeğinizde ufak bir sinek nasıl tadınızı kaçırırsa, diğer her açıdan başarılı bir kitapta da sırf kötü bir dizgi nedeniyle oluşmuş imla hataları okuma zevkini kaçırabilir. Kültürümüzde sahip olduğumuz şeyleri insanların gözlerine sokmamak var, bu da bence naif ve hoş bir alışkanlık. Yediğin içtiğin senin olsun gördüklerini anlat da deriz mesela. Çünkü bir başkasının gördüğü şeyleri dinlerken onları gözümüzde canlandırabiliriz, ya da varsa resimlerine bakabiliriz, ama yemeğin tadını hayalimizde canlandıramayız. Bu paylaşılamayacak bir hazdır. Tanımlamaya çalıştığım anlamıyla yemek yemek değil ama beslenmek, insanı hayatta tutan bir eylem olduğu için, fakirliği ve adaletsizliği işleyen romanlarda bunun bir metafor olarak kullanılması doğal. Ama aslında yemek, hayattaki pek çok lüksten farklı olarak, çok büyük bir kuraklık yaşayan bir coğrafya ya da çok fazla fakirlik çeken bir aile dışında, toplumun büyük kısmının ulaşabildiği bir şey ve doğru atmosferde, doğru kişilerle, doğru yerde yenildiğinde, verdiği haz parayla ölçülemez. Örneğin gerçek dostunuz olduğunu bildiğiniz kişilerle, evinizde huzurlu bir ortamda, neşeli bir sohbet eşliğinde atıştırdığınız pizzanın vereceği haz, lüks bir restoranda sevmediğiniz insanlarla bir iş yemeğinde yiyeceğiniz en harika hazırlanmış yemekten daha fazla keyif verebilir. Yemek hayatımızda önemli bir yer kapladığı için, hayatı anlatan edebiyatın da vazgeçilmez bir konusudur elbette. Bir adam bir kadını yemeğe çıkarmak için uğraşır, evlilik teklifleri romantik yemekler eşliğinde yapılır, aileler yemekte bir araya toplanır, iş adamları büyük projelerini iş yemeklerinde konuşurlar, yemek her zaman için hayatımızda, dolayısıyla da edebiyatımızda beslenmekten çok daha fazla anlam taşır. Ben de bir fantastik romanımda, kendi yarattığım hayali bir yemeğin yapılışından bu yemeği tutkuyla seven diyarın sultanına sunuluşana kadar geçen süreci anlatırken, aynı zamanda diyarın siyasi durumundan inanç sistemine pek çok bilgiyi verme fırsatı bulmuştum. Kuşkusuz hayal gücüm. Yarattığım yer şeyi hayal gücümle süsleyip zenginleştirmekten keyif alıyorum. Salataları sosla yemeği sevdiğim gibi, öykülerimi de yaratıcılığımla sosluyorum. Onun dışında nasıl yemek konusunda kesin kalıplarım yoksa, değişik zamanlarda değişik yemeklerden keyif alıyorsam, okurken ve yazarken de farklı deneyimlerle hayatımı renklendirmek beni mutlu ediyor. Her türden okumayı ve birçok farklı türde yazmayı seviyorum. Küreselleşme ile yeni tatlar, farklı yemekler daha fazla hayatımıza giriyor, bunun damak zevkini artırmasa bile zenginleştirdiği bir gerçek. Alıştıklarımızdan farklı şeyler yemeye daha açık bir toplum oluyoruz. Bu durumun yemek programlarının televizyonda bir şov programı formatında sunulmaya başlanmasıyla da ilgili olduğunu düşünüyorum. Başarılı bir ahçı biraz da kamera önü becerisi varsa kolayca bir televizyon yıldızı haline gelebiliyor. Gene de uzmanı olduğum bir konu değil bu. Dışarıda yeme alışkanlığım nedeniyle yemek kitabı yazarlarını pek takip etmiyorum, ama bazen yemek yenebilecek yeni yerleri tanıtan şehir dergilerini okumaktan keyif alırım. Gene de sürprizleri sevdiğim için deneme yanılma yöntemini daha heyecan verici buluyorum. Barış Müstecaplıoğlu, 1977'de Kocaeli'nin İzmit ilçesinde doğdu. Yüksek öğrenimini Boğaziçi Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü'nde tamamladı. Hikaye ve roman eleştirileri Varlık, Altyazı, Kitap-lık, Radikal Kitap gibi dergilerde ve çeşitli gazete eklerinde yayımlandı. 1995'te İstek Vakfı Mezunları İffet Esen Öykü Ödülü'nü kazandı. Türkiye'nin ilk fantastik kurgu dizisi olan Perg Efsaneleri'nin başlangıç romanı Korkak ve Canavar ve devam kitabı Merderan'ın Sırrı 2002'de, üçüncü romanı Bataklık Ülke ise Ocak 2004'de yayımlandı. Tanrıların Alfabesi, dört romandan oluşan Perg Efsaneleri'nin son kitabı oldu. Perg Efsaneleri serisini tamamladıktan sonra, üniversitede okul yurdunda tanıştığı İslam Misyonerlerini konu alan Şakird isimli bir roman yazan Barış Müstecaplıoğlu, bu konuda Akşam Gazetesi için bir yazı dizisi de hazırladı. Bu kitabın ardından sokak çocuklarını ve onları kullanan suç örgütlerini işleyen bir polisiye roman olan Kardeş Kanı'nı kaleme aldı. Son eseri, 14. yüzyılda yaşamış gizemli şamanist ressam Mehmet Siyah Kalem'in eserlerini odağına alan "Bir Hayaldi Gerçekten Güzel" oldu. Çeşitli çalışmaları yurtdışında yayımlanmış bir çizer olan Engin Deniz Erbaş'la birlikte resimli bir çocuk kitabı hazırladı. Bu kitapta Doğu ve Anadolu masallarının, efsanelerinin karakterlerini modern bir bakış açısıyla yeniden yorumlayıp fantastik bir çocuk öyküsünün içine kattı. Gökyüzündeki Ülke isimli bu kitap 2008 Nisan'ında yayımlandı ve Hodi Podi isimli kahramanının farklı maceralarını anlatan bir seri halinde devam edecek. Romanları dışında İstanbul Hikayeleri ve 1002. Gece Masalları gibi çeşitli öykü seçkilerine de katılan yazarın bir cinayet öyküsü, 2008'de Amerika'da Akashic Books tarafından hazırlanan İstanbul Noir isimli bir seçkide ingilizce olarak yayımlandı. Bu kitap aynı sene Türkiye'de Everest Yayınları tarafından da basıldı. Yazarın Kardeş Kanı isimli polisiye romanı 2008'de Polonyalı okurlarla buluştu. Perg Efsaneleri'nin tüm kitapları 2010-2011 yıllarında Bulgaristan'da yayımlandı ve yayın hakları Çin'e de satıldı. Bir Hayaldi Gerçekten Güzel ise 2012'de Suriye'de yayımlanacak. Barış Müstecaplıoğlu, yazarlık hayatında farklı farklı türlerde eserler vermeye, kendini tekrar etmekten kaçınmaya özen gösterdiğini ifade ediyor. Ayrıca Türkiye'de daha önce yazılmamış ya da az yazılmış türlerde eserler vermeyi, daha önce işlenmemiş konuları işlemeyi seviyor.


Ne yazık ki Türkiye'nin yasaklı kitaplar arşivi; hakkında çok fazla araştırmayı, incelemeyi kaldırabilecek kadar geniş ve çeşitli bir yapıda. Çok eskilere dayanan bir mazinin yanı sıra bugün de devam eden yasakçı uygulamalar; araştırmacıların, hukukçuların, gazetecilerin, aktivistlerin bu konudaki üretkenliğini kısmen de olsa açıklıyor. İşte Alper Ozan Marakoğlu da bu isimlerden biri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü'nde eğitim gören Marakoğlu'nun kendi yükseklisans tezinden hareketle ortaya koyduğu ve geçen günlerde yayımlanan Edepsiz Kitaplar, müstehcenlik yargısı altında yasaklanan kitaplara odaklanıyor. Marakoğlu'na kitabı vesilesiyle müstehcenliği, kitap yasaklarını ve bu konudaki hukuki perspektifleri sorduk. Türkiye toplumunda, toplumun belli kesimlerine mensup kişilerde, hatta aynı haneyi paylaşan insanlarda ortak bir müstehcenlik anlayışı var mı, pek sanmıyorum. Bu konuyla ilgili olarak da o kadar çok sayıda özdeyiş söylenmiş ki. D. H. Lawrence sözgelimi, "Birinin pornografisi, bir başkasına göre dehanın kahkahasıdır," demiş. Türkiye'den bir ceza hukukçusu, bir akademisyen olan Duygun Yarsuvat "Müstehcen, bakanın gözlük numarasına göre değişir," diyor. Türkiye toplumu için genelgeçer bir müstehcen algısından söz edemedeğimiz gibi Türk Ceza Kanunu'nda da tanımlanan bir müstehcenliğin olmadığını eklemek durumundayım. Zira yasa metninde cezalandırılması öngörülen bir müstehcenlik var lakin bu müstehcenliğin ne olduğunun tanımı da yapılmamış. En azından toplumda da yasada da kavramın ne olduğunun belirsiz olması sebebiyle bir örtüşmeden söz edebilirim sanıyorum. Sanırım şu söylenebilir: Okullardaki müfredat yoluyla çocukların zihnindeki dost, düşman, millet, aile vb. algılarını biçimlendiren devlet elbette cinsellik, müstehcenlik, edep gibi kavramların algılanmasıyla da uğraşacaktır. Bu 1984'teki gibi de olabilir, Cesur Yeni Dünya'daki gibi de... Ya da biraz ondan, biraz bundan; ikisinin karışımı... Murat Bardakçı, Osmanlı'da Seks adlı kitabınının başında, bugünkü muzır kavramının geçmişte bulunmadığını, cinselliği yazan kaleme yasak olmadığını söylüyor. Sansür modern bir olgu ve devletle de oldukça ilgili. Bu yüzdendir ki bizde II. Abdülhamit'le birlikte sansürün başlaması aslında modernliğin emarelerinden sayılıyor. Ama daha geçmişte cinsel bilgilerin bulunduğu bahnamelerden, güzel oğlanların anlatıldığı hübannamelere çeşitli eserler var. Bunları o dönemde cezalandırmak akla gelmemişken içlerinde günümüzde yargılananlar olduğunu biliyorum. Pek çok Nasreddin Hoca fıkrasını ya da Mesnevi'den kimi bölümleri televizyonda sesli okursak başımızda RTÜK belirecektir muhtemelen. Gerçi şu da var, Divanü Lügati't Türk bilindiği üzere aslında Araplar için yazılmıştır. Burada der ki Kaşgarlı Mahmut, bu Türklerin yanında cinsel organların adlarını anmayın, gülerler. O dönem Araplar için bu yadırgatıcı bir durum olsa gerek. İlginç bir biçimde cinsel organların Türkçe kökenli adları günümüzde kaba addedilirken Türkçeye doğu veya batı dillerinden giren cinsel organ adları daha "edepli" sayılır olmuş. Şimdi de başımızda öyle bir kılıç sallanıyor ki televizyonda geminin kıçından bahsedilse kıç sözcüğünü sansürleniyor, penis, vajina, eşcinsel, seks gibi sözcüklerin cümle içinde kullanılması bile engelleniyor. Müstehcenlik, Türk Ceza Kanunu'nda "Genel Ahlaka Aykırı Suçlar" başlığı altında yer alıyor. Görünürdeki temel amaç çocuklara müstehcen materyaller gösterince çocukların maruz kalacakları zararı önlemek. Zaten yasa metninde de müstehcen materyallerin çocuklara gösterilmesinden, verilmesinden, okunmasından, çocukların görebilecekleri yerlerde sergilenmesinden vb. bahsediliyor. Ancak bununla da bitmiyor, bu ürünleri içeriklerine vakıf olunabilecek biçimde satan, veren, kiraya, satışa arz eden gibi ifadelerle iş çocukları korumayı aşıyor. Zaten burada suçun altında bulunduğu başlığın "Genel Ahlaka Aykırı Suçlar" olmasında asıl amaçlananın çocukların psikolojik, cinsel vb. gelişimleri değil, çocukların ahlakını korumak olduğunu anlıyoruz. Ama bütün bunlardan daha esaslı bir sorun var. Müstehcenliğin tanımı yasa metninde yok. Bu durum Ceza Hukukun en önemli ilkelerinden sayılan suçların ve cezaların açıkça yasada yazılı olması ilkesine aykırı. Dolayısıyla büyük bir muğlaklık ve bu muğlaklık dolayısıyla birey özgürlüklerinin tehlikeye girmesi söz konusu. Dünyaya baktığımızda yine buna benzer düzenlemeler var ancak bu düzenlemeler, genel ahlaka aykırılıktan ziyade cinsel özgürlüğe karşı suçlar, cinsel özbelirlenime karşı suçlar, küçüklere karşı tehlike içeren suçlar gibi başlıklar altında yer alıyor. Bu da algıda ve uygulamada esaslı bir farklılığa yol açıyor. Ayrıca pek çok ülkenin ceza kanununda 16, 15 veya kimisinde 14 yaşına gelmiş çocukların pornografik materyallerle karşı karşıya gelmesinden dolayı zarara maruz kalmayacağı düşünülerek ilgili suçun kapsamı bu yönde daraltılmış. Müstehcelikle ilgili asıl mesele 5651 sayılı İnternet Ortamlarındaki Yayınlarla İlgili Yasa bağlamında ortaya çıkıyor. Türkiye'de müstehcenlik gerekçesiyle binlerce siteye erişim engellenmiş durumda ve müstehcenlik, sitelere erişim engellemede bir numaralı sebep. Ayrıca müstehcenlik suçuyla ilgili TCK 226. maddede doğal olmayan yoldan cinsel ilişkiye dair ürünlerin ceza artırımına sebep olacağı yazılı. Burada doğal olmayan yoldan cinsel ilişki, muğlaklık içinde bir başka muğlaklık. Bu hüküm eşcinsellikten tutun da fellasyoya kadar sonunda üreme ihtimali olmayan her türlü cinsel ilişki için bir silah olarak kullanılabilir, bunun örnekleri de var. Kitaplarsa bütün bunlar içinde bir azınlık oluşturuyor aslında. İnternet icat edildiğinden beri kitaplara ilgi daha az sanırım. Malum, Twitter, mivıtır daha zararlı şeylere öncelik veriliyor. Apollinaire davasında ben de kitabın çevirmeni İsmail Yerguz'un savunmasını yapmıştım. Yargıtay'ın aralarında iki esas numarası olan iki ayrı kararı arasında bu kadar fark olması oldukça düşündürücü. Apollinaire'in aynı yayınevinden çıkmış ve aynı çevirmen tarafından çevirisi yapılmış bir kitabıyla ilgili bir davada Yargıtay çevirmenin işinin metni olduğu gibi çevirmek olduğunu söyleyip beraate hükmetmişken son davada çevirmene ceza verilmesi gerektiğini söylüyor. Ayrıca şöyle tuhaf bir durum da var: TCK'nın müstehcenliği düzenleyen 226. maddesine göre edebiyat eserlerine bu madde hükümleri uygulanmaz. Ancak bunun da istisnası var: Çocuklara ulaşmaması ve ilgili ürünün üretiminde çocukların kullanılmaması. Aslında burada çocukların kullanılmaması ifadesiyle yasa-koyucu çocukların cinsel istismara uğraması suretiyle çocuk pornografisinin malzemesi olmalarını önlemek istemiş. Fakat Yargıtay dedi ki Genç Bir Don Juan'ın Maceraları adlı kitaptaki anlatıcı karakter 18 yaşından küçük olduğu için bu kitapta çocuk kullanılmıştır! Apollinaire'in kitabında çocuklar istismara uğruyor diye yayıncı ve çevirmenine ceza vermekle Raskolnikov'un işlediği cinayet yüzünden Suç ve Ceza'nın çevirmenine insan öldürmeye azmettirmeden ceza vermek arasında aslında pek bir fark yok gibi. Ölüm Pornosu davasındaysa dikkat çekilmesi gereken bir başka husus var. Bu davanın henüz kovuşturma aşamasına geçilmeden çevirmeni, bir kadın olduğu için ifadesini alan polislerce cinsel tacize ve kötü muameleye uğradı. "Müstehcen" olduğu iddia edilen bir kitabı değil yazmak, çevirisini yapmak bile hele ki bir kadınsanız bu ülkede iki kere mağdur olmanıza sebep olabilir. Bence olabilirdi ama bunun sebebinin otosansür olduğunu düşünmüyorum. küçük İskender veya Murathan Mungan'ı hangi yasa veya yasa-koyucu engelleyebilir ki. Yasa-koyucunun karşısında bir yasak-oyucu olmayı tercih eden pek çok sanatçı var. Müstehcenlik sebebiyle yargılanan yazar sayısı daha çok olabilirdi ama bunun sebebi daha çok sistemin işleyişine ve bu işleyişte bir standardın olmamasına dayanıyor. Çoğu kere savcıların önüne gelen bir kitabın adında veya kapağında olan herhangi bir şey 'sakıncalı olabilecek' izlenimi yaratıyor ve kitabın içeriğine bakıldıktan sonra bir karar veriliyor. Sözgelimi Sel Yayıncılık'ın CinSel Kitaplar dizisindeki "Cinsel" ibaresi, Palahniuk'un Ölüm Pornosu adıyla çevrilen Snuff romanının Türkçe adı, Enis Batur'un Elma romanının kapağındaki L'Origin du Monde'un küçücük resmi kitabın incelenmesi yönünde savcılarımızı harekete geçiriyor. Çoğu kere de "sakıncalı olabilecek" pek çok kitap, kapak resminde, adında vb. müstehcenliği veya "sakıncalığı" çağrıştıracak bir şey olmadığı için soruşturmaya uğramaktan "yırtıyor". Okuduğum kimi romanlar ya da öykü derlemelerinde savcıları harekete geçirebilecek ve benzerleri hakkında daha önce dava açılmasına sebep olan ibareler varken haklarında herhangi bir soruşturma ve dolayısıyla dava açılmadığını görüyorum. Ama şimdi ad verip uyuyan devi uyandırmanın bir alemi yok. Öte yandan otosansür ve müstehcenlik kavramları yan yana gelince bunun yasanın kılıcı dolayısıyla değil de yazar ve toplumsal ilişkiler bağlamında olduğunu düşünüyorum. Ben de öykü yazıyorum ve bu öyküler edebiyat dergilerinde yayımlanıyor. Dolayısıyla yazarın otosansürünün hangi boyutta ortaya çıkabileceğini az çok biliyorum. Pek çok kere yazarın yazdıklarının otobiyografik niteliğe sahip olduğu düşünülüyor. Kadınsanız işiniz kimi kere daha zor çünkü yazacağınız cinsellik içeren bir sahneyi ya yaşadığınıza ya da "böyle şeyler hayal ettiğinize" hükmedebiliyorlar. Bu konuda bende kanaat uyandıran şeyler, mevcut cumhurbaşkanının özellikle başbakanlığı döneminde söylediği sözler, "Öyle kitaplar vardır ki bombadan bile daha tesirlidir," demişti. Ki bunu da henüz yayımlanmamış bir kitapla ilgili yapılan soruşturma bağlamında söylediğini unutmamak gerek. Cumhurbaşkanının ak dediğine şu anki hükümetin kara demeyeceği de aşikar. Dolayısıyla mevcut iktidarın kimi durumlarda yayımlanan kitaplara yargı yoluyla müdahale edilmesine olumlu baktığını düşünebiliriz. Kaldı ki iktidarın internet yayınları konusundaki tutumunun benzer durumlarda kitaplar konusunda da farklı olmayacağını/olmadığını tahmin etmek zor değil. Bu ayrım aslında Yargıtay Sekizinci Dairesinin 1985 yılında müstehcenliğin tanımını belirleyebilmek adına yaptığı bir ayrım. Erotik olanın cinsel aşka dayanan daha estetik bir kavram olduğu, aslında cezalandırılan şeyin pornografik olduğundan bahsediliyor. Yargıtay, bu kararında pornografik/müstehcen olan her şeyin doğal olarak erotik de olduğu ama her erotik olan şeyin pornografik olmadığını ifade ediyor. Ancak neyin pornografik, neyin erotik olduğunu tanımlamak da pek mümkün değil. Gustave Courbet'nin L'Origine du Monde resmini siz bir porno siteye koyduğunuzda bunu görenler pornografik olarak adlandırabilirken sanat galerisine koyduğunuzdaysa bu bir sanat yapıtı, estetik bir nesne olarak değerlendirilebilir. Öte yandan sanatçı pornografiyi estetik bir olgu olarak kullanmak yahut mevcut estetik algısını yıkmak da isteyebilir. Egon Schiele'nin mastürbasyon yapan bir erkek nü tablosu pekala pornografiktir ama bu onun sanat yapıtı olmadığını, estetik bir değeri olmadığını göstebilir mi? Ya da Memo Tembelçizer'in çizimlerini nereye koyacağız? Hatta diyebilirim ki Tembelçizer'in çizimleri pornografik veya erotik diye bir ürünü tanımlamamızda Türkiye toplumu içinde kanaat ayrılığı oluşturacak çok güzel örnekler. Bense, sanat eseri veya değil; çocukların, engellilerin vb. cinsel istismarı, bir cinsel saldırının video kaydı ve yayılması gibi durumlar dışında pornografik olanın cezalandırılmaması gerektiğini düşünenlerdenim. Bırakın Courbet'yi, Schiele'yi, Apollinaire'i yahut diğerlerini, salt cinsel hazzın tatminine yönelik olarak hazırlanmış bir porno film ceza hukukunun konusuna girmemeli. Aynı düşüncem müstehcenlik suçunun altında bulunduğu başlık olan "Genel Ahlaka Karşı Suçlar" başlığı için de geçerli. Bir şey velev ki "ahlaksız" olsun, "ahlaksız" olan her şeyi de cezalandırmamız gerekmiyor. Tabii hemen kimin ahlakı, çoğunluğun ahlakı azınlığa dayatılabilir mi gibi sorular da peşi sıra geliyor ancak bu konuda da vereceğim yanıtları tahmin etmişsinizdir sanıyorum. Cemal Bali Akal, Hak Kuramı ve Devlet Kuramı gibi derslerin yanı sıra hukuk fakültelerinde Edebiyat ve Hukuk dersi de veren bir hukukçu akademisyen. Bu sözleri de "Edebiyat ve Hukuk Dersi Ahlaktan Değil Buluttan Yana Olmalıdır" adlı yazısında geçiyor. Akal, yazıda böylesi bir dersin veya "herhangi bir hukuk dersinin, insanları bazı hukukçuların ufuksuzluğuna karşı koruyacak önlemlerin alındığı" nitelikte olması gereğini dile getirir. Tam da bu söyleşinin yapıldığı konuyla ilgili olarak söyler bunları. Sanırım sorulması gereken asıl soru da hukukçuların böylesi yasalara ve uygulamalara ne kadar direndiklerinden ziyade bulutların ne kadar farkında oldukları olmalı. Bulutların farkında olan bir hukukçunun önüne herhangi bir kitapla, karikatürle, özgür olması gereken bir ifadeyle ilgili bilirkişi raporu yazması istendiğinde toplum olarak o hukukçudan korkmamızı gerektirecek bir durum yoktur sanıyorum. Ben "Genel Ahlaka Aykırı Suçlar" başlığının bir ceza yasasında yeri olmaması gerektiğini düşünüyorum. Cezalandırılması gereken bir şey varsa bu müstehcenlik gibi ahlaki ve muğlak bir kavram değil, çocuk pornografisi gibi çocukların ve diğer bireylerin cinsel bütünlüklerine zarar veren bir eylem olmalı. Çocuklara pornografik materyal göstermeyi cezalandıracaksak bunu çocuğun ahlakını değil, çocuğun psikolojik gelişimini korumak için yapmalıyız. Ayrıca şu anki haliyle müstehcenlik bir soyut tehlike suçu. Yani yasa-koyucu tehlikenin gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmaksızın müstehcen materyalin "çocuğun ulaşabileceği" varsayılan yerlerde bulunmasını cezalandırma için yeterli görüyor. Bu da bebekler çiğneyemiyor diye biftek yemeyi yasaklamaktan farksız.


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Son dönem edebiyatın en verimli ve dikkat çeken isimlerden yazar Behçet Çelik ile, son romanı Soluk Bir An' hakkında söyleşmek üzere Beşiktaş'ta denize nazır bir kahvehanede buluştuk. Sohbetimizde, tıpkı yazarın kendisi gibi sakin ve akıcı üslubundan, romanda iç hesaplaşmalar yaşayan Taner'in yalnızlığına kadar pek çok konuya değindik. Benim özel olarak böyle bir sebeple bu romanı yazdığım söylenemez. Romanın kahramanı, o cümlenin sonunda bütün insanlık kültürünün aslında böyle bir sebeple çıkmış olabileceğini söyler. Öyle bir yan var galiba. Yazmaya bizi iten dürtü aslında kendi içimizden dışarıya çıkmak. Çıkamadığımız zaman çok nahoş şeyler olabiliyor; bu tıkanıklık, hastalıklar, ruhi problemler olarak tezahür ediyor. Kendimizi dışa taşırmanın pek çok yolu var. Dışarıya taşmak, dışarıyla ilişkiye geçmek, dışarıyla hem karşılıklı iki özne olmak hem de aslında aynı bütünün parçaları olduğumuz görmek; bunlar çok temel gereksinimler. Edebiyat da bunun önemli araçlarından birisi. Beni bu romanı yazmaya iten, gündelik hayattaki rahatsızlıklar, hoşnutsuzluklar özünde. Bu benim dünyaya hoşnutsuzluklarımı ifade edebilme yolum. Bu da benim kendi içimden dışarıya taşma şeklim. Sözünü ettiğiniz karabasanı Taner önemli bir kararının eşiğinde görür. Taner'in romanda çok ayrıntılı anlatılmayan, satır aralarında sezdirilen, daha hareketli bir hayatı olmuş geçmişte, öğrencilik yıllarında. Daha sonra yaşadığı kimi kırılmalar nedeniyle hareketsizleştiği dönemde bu karabasanı görüyor. Başkalarının yürüdüğü yoldan yürümeyi seçmesi o rüyanın sonrası. Bu karabasanın ardından harekete geçiyor aslında; fakat seçtiği hareket kendi içinden gelen bir şey değil. Başkaları yaptığı için daha güvenli olduğunu varsaydığı bir yoldan gidiyor. Bunlar romanın başladığı noktadan 15-20 yıl önce gerçekleşmiş. Romanın başladığı noktada başka bir an söz konusu. Romanın en başında yaşadığı çarpılma anının ardından, karabasan ertesi girdiği yolda adım atmakla birlikte hareket etmediğini, soluk almakla birlikte yaşamadığını fark etmesine yol açıyor. Yaşı elliye yaklaşmış ve o güne kadar hayatını öyle bir kurmuş ki eski hareketli zamanlarına dönmesi mümkün değil. Bu durum iç muhasebesine dönmesine neden oluyor. Yani bir hareket var, ama bu hareket içeride gerçekleşiyor. Bunları yaparken eylemde olması mümkün değil; belki roman bittikten sonra kımıldayabilir. Romanda hareket edememesinin bir sebebi de ne yapıp edeceğinin bilemiyor olması. Taner'in tüm hareketsizliğine rağmen cesur da bir yanı var. Kendi içine bakarken, kendini korumayı bırakıp acı çekmeyi göze alıyor. Yine de bir yandan kendini korumaya devam ediyor olmalı ki harekete geçmeye de korkuyor. Bir şeyler değişsin isterken bir yandan da mevcut halini korumak istediği yüzünden harekete geçemiyor. Harekete geçebilmesi için de cesarete ihtiyacı var, ama bunun da öncesinde samimi anlamda içe dönme, yüzleşme cesareti gerektiğini vurgulamak istedim. Okuyucunun neyi nasıl göreceğini hesaba katarak yazmıyorum. Taner uzun süre bunu sorguluyor, gerçekten aşık olup olmadığından emin olamıyor, kendisini, hissettiklerini sürekli gözlemeye çalışıyor; bu soruya yanıt bulmaya çalışıyor, harekete geçememesinde bu da etkili. Kadının metalaştırılması olarak görülebileceğini pek düşünmedim bu yüzden. Aşık olmadığı halde kendisini aşıkmış gibi gösterip Esra'yı kandırmaya çalışsaydı böyle olabilirdi. Yanındakini çoktan unutmuş değil mi? Bir başkasına değer verdiği için onu ihmal etmiyor; tersine onu çoktan unuttuğu için duyduğu boşluk yeni birine karşı yoğun duygular duymasına zemin oluyor. Yasemin'e karşı duyduğu en büyük suçluluk içinde bulunduğu anla ilgili değil. Çok daha eski bir nedenle suçluluk duyuyor, evlenirlerken hangi saiklerle evlendiğini açıkça ona söylemediği için. Herkes evleniyor diye evleniyor; başka bir yol olmadığına kanaat getirdiği için, başka yollardan yürüyemeyeceğini sezdiği için. Bunu böyle ifade etmediği için üzülüyor. Kendisini olduğundan başka biri olarak gösterdiği için onu aldattığını düşünüyor, bir başkasının varlığı nedeniyle değil. Bu yüzden yanındakini yok etmesinden çok, belki onunla sahici, kendisini açıkça ortaya koyduğu bir ilişkiye başlamamış olmasından söz edilebilir. Bu da acımasızlık değil mi, diyebilirsiniz, evet, acımasızlık, ama karşısındakine olduğu kadar, kendisine de acımasız davranmış, diyebiliriz. Belli bir akışla devam etti romanın yazılması, ama elbette dikkat ettiğim bazı noktalar vardı. Roman geçmiş zaman kipiyle yazıldı ama arada şimdiki zamanda bir anlatıma da kayıyor. Bazı şeyler o kadar sık yaşanır ki sürekli böyle yaşanıyormuş gibi hissederiz. Şimdiki zamanın, pek çok yinelemenin, tekrarın vurgulanması için uygun bir kip olduğunu düşündüm. Aynı şekilde romanı anlatan Taner'in kendisi değil, anlatıcı üçüncü tekil şahsın ağzından anlatıyor onun hikayesini, ama arada birinci tekile hatta ender zamanlarda birinci çoğul şahsa da geçiyor. Bunların bir bölümünü romanın akışı belirledi. Benim yazarken, yazmaya başlarken verdiğim kararlar kadar düzeltirken ki okuyuşum ve o sırada verdiğim kararlar da etkili oluyor. Romanda yer alan şarkılar o sahneyi yazarken Taner'in aklına geleceğini düşündüğüm şarkılar, ama bunlar benim aklıma geldiğine göre benim tarihimle de ilgililer. Önceki kitaplarımda da bazı şarkı ve şiirleri cümleler içinde kullanmıştım. Taner iyi bir okur sayılır; şiir ve şarkılardan destek alıyor. Kendisine kurduğu korunaklı hayatta kendini iyi hissettiği tek zaman evde yalnız kalıp kitap okuduğu, şarkı dinlediği zamanlar. Taner'in nasıl bir gençliği olduğu ve neleri okuyarak kendini yetiştirdiğinin ortaya çıkması açısından bunlara referans vermek bana önemli geldi. 2010'da Diken Ucu'nu yayınevine teslim etmiştim. Böyle bir roman yazabileceğim fikri ondan önce de vardı aklımda, ama ciddi olarak o tarihten sonra yazmaya giriştim. Birkaç ay nereden başlayacağımdan karar veremedim. Önce Taner'in ağzından anlatmaya başladım, kırk-elli sayfa yazdıktan sonra romanı bir anlatıcının anlatmasına karar verdim. Bu karardan sonra daha hızlı ve yoğun yazabildim. Bu kadar erken aşamalarda yazdıklarımı kimseyle paylaşmıyorum. Bu romanı tamamlayana kadar kimseye okutmadım.


Ahlakçılık yapmayalım ama olmuyor işte, sevdiğimiz bir yazar, sanatçı reklamlarda oynamasın, politik duruşunu bozmasın, saçma demeçler vermesin istiyoruz. Yazdığından, söylediğinden farklı yollara çıkmasın, kafamızda onu nasıl yarattıysak öyle kalsın istiyoruz. Biraz hastalıklı bir durum, biraz da haklı bir istek galiba. Bazen abartılıyor, bazen az bile söyleniyor. Edebiyatın müzik ya da sinemaya göre daha mahrem bir alan olduğunu yeniden yazmaya bile gerek yok. Fakat, her şeyin böylesine hızla geliştiği, teknolojinin edebiyat dahil birçok alanda dönüşüm yarattığı bir çağda, yeni çıkan bazı yazarlar bile her yerde gözükmek için çabalarken bu görünme tutkusundan uzaklaşmaya çalışabilir miyiz? Hazır yayıncılık dünyasında transfer dedikoduları gündemdeyken ve edebiyatı bilen bir yazar reklamlarda rol kapmışken yazar-reklam ilişkisini sevdiğimiz ve sözüne güvendiğimiz yazar-gazeteci Berrin Karakaş ile konuştuk. Orhan Pamuk'un son romanı Masumiyet Müzesi'yle birlikte oluşturduğu aynı isimli müzesi de, raflarında satılmak üzere Pamuk'un kitapları ve hediyelikler barındırması, kapısında bilet kesilmesi sebebiyle reklam dünyasının bir parçası sayılabilir. Bir tarafta böyle postmodern bir çalışma var, bir tarafta da kişisel olarak edebiyata ancak sağlam bir soygun kurgusuyla veya borçlandırma ahlakıyla dahil olabileceğini düşündüğüm bankaların reklamlarında gördüğümüz edebiyatçılar var. Yazar ve reklam duruşu nasıl olmalı derseniz, birincisi de tartışılabilir olsa da, ikincisine yeğdir. Popüler olma, beraberinde popülerliğini yitirme korkusunu da getiren bir durum. Korkunun olduğu yerde cesur bir edebiyatın boy göstereceğini sanmıyorum. Değişikliğiyse, yazarların yapıtları söyleyecektir. Sosyal medya müzik sektöründe nasıl ki plak şirketlerine bir darbe vurduysa, iletişim sektöründe medya patronlarına korku salıyorsa, edebiyat alanında da yayıncılara benzer bir sarsıntı yaşatma gücüne muktedir. Sadece kitabınızın tanıtımı için değil, kitabınızı yayımlamanız için de önemli bir alan. Bu işlevini özellikle önemsiyorum çünkü biliyorum ki, iyi öyküler, şiirler yerine kötü romanlar basmaya teşne, popüler isimler söz konusu olduğunda esere gözlerini kapatabilen, projelendirmeye düşkün bir yayıncılık sektörüyle karşı karşıyayız. Bu durumda sosyal ağ yapılarının olanakları üzerine daha fazla kafa yormalıyız diye düşünüyorum. Edebiyat para kazanma aracına dönüşmüş ise orada profesyonellik devreye giriyor ki, pazarlanabilir olmak birinci şart haline geliyor. Kültür endüstrisinin denetiminde rahat edemeyecek kadar enginse edebiyat, çok doğal olmasa gerek bu transferler. Bu sebeple olmalı ki transfer denince aklıma Drogba geliverdi. Öte yandan edebiyat ilgi görmüyor diye klişe bir yakınma da var. Popüler yazarlar bunun aksini kanıtlıyor bir bakıma. Yine de birçok çevrede ciddiye alınmadıkları ortada. Edebiyat reklamlar kadar yakışmazken günümüze, Don Kişot kadar ihtiyarken roman, bu klişeye dair ne demeliyim? Kişisel olarak hala modern romanın ahlaki ilkelerinin izinden gitmeye çalışmakta, Sancho Panza'lara yüklenmemek şartıyla bir sakınca görmüyorum. Popüler yazarları, romanın babası sayılan Cervantes'in yakmakta bahis görmediği şövalye romanlarının yazarlarıyla eşleştirdiğimiz sürece, ciddiye almamaya devam edeceğiz sanırım. Lakin başta da söylediğim gibi, Don Kişot öylesine ihtiyar. Gözünü gelecek bürümüş bir zamanın ruhunda, gözden ırak olmanın dayanılmaz ağırlığıyla baş etmek her yazarın harcı olmasa gerek; değil mi ki edebiyatın harcından eksik değil okur. Neyi sevip neyi sevmemeniz gerektiğinin önceden belirlendiği bir toplumda yazar uyanık olmalı, siyaseti de burada geliştirmeli, tahakküme eşlik etmekten öte, açığa çıkarmalı. Artık biliyoruz ki, mikro iktidarlar birbirleriyle gayet uyumlu bir şekilde çalışıyorlar. Ne iş yaptığınızı sorup da roman yazdığınız, sadece roman yazdığınız cevabını aldığında müstehzi gülüşlerine engel olamayan kişisel habitatınızdan Proust'un uzun cümlelerinin modası geçti öğütleriyle editörlerin bilmiş parmaklarına, felsefeyi, şiiri arka raflara iteleyip çok satanları ve satması gerekenleri sıra sıra dizen kitabevlerinden gazetelerin hafta sonu eklerini aratmayan kitap eklerine, ihtiraslı bir makine... Bu makinenin üretim bandından akıp giderken edebiyat, her yazarın kendi okurunu bulacağını söylemek biraz fazla naif, fazla romantik belki. Ama, suretini dahi görmediğimiz kimi yazarlar veya grafiticiler okurlarını bulabiliyorlar. Farklılıklarıysa, istenildiği gibi değil, mümkün olduğunca istedikleri gibi yaşıyor oluşlarında sanki... Son olarak Elif Şafak gibi bazı yazarlara fazla yüklenildiğini düşünüyor musunuz? Hemingway'den Adalet Ağaoğlu'na kadar birçok yazarın reklamlarda oynadığı bilinirken üstelik... Yazarlara değil yazarları bu duruma sokan yapılara yüklenmek gerektiğini düşünüyorum.


İstanbul acı bir kahvedir bazı sokakta, bazı sokakta kuytuya sığışmış karanlık bir Adana kebapçısı. Bazı yerde rakıdır, yanında lakerdadır. Bazı yerde akşam yemeği niyetine kuru ekmek yanına çökelek bile değildir. İstanbul saray yemekleridir de... Bu çağrışım bitmez. İstanbul, yemek ve edebiyat üçlemesine gelince, en güzeli meyhaneler ve ikinci yeniler bende. Yani, şair, rakısı ve muhabbet. Nerede yaşarsam orası. Şu an için İstanbul. Okuyarak. Okuduğunu görerek, işiterek, içinden geçirerek... Uzun süren bu çıraklığa dayanma sabrı göstererek. Nurdan Gürbilek'ten ödünç, senden önceki o büyük yazarlarla bir evladın babasıyla hesaplaşması gibi hesaplaşarak. Yemeği sanat olarak görenler için elbette kurulabilir ki, şiir gibi yemekler yapanlar, roman gibi şaraplar içenler var... Sanırım yeme içme kültürüyle hala böyle bir zevk geliştiremedim ben. Yemek yapmak en fazla roman kurmaya benzer sanırım. İkisinin de en basit haliyle bakarsan lezzet formülleri var. Olabilir. Keza yiyen var, yiyemeyen var. Komşusu açken tok yatan bizden değildir! gibi güzel sözler var. Söz konusu edebiyatsa lakin, sofralar çok şey anlatırlar. Yusuf Atılgan'ın 'Aylak Adam'ıyla söylersek kimi pilavı patlıcanlı ister, kimi patlıcansız; kimi tuzlu, kimi tuzsuz; kimi erken yatmak ister, kimi geç; biri şarkı dinlerken öteki caz müziği ister Proust'un asil sofralarından Oğuz Atay'ın Tehlikeli Oyunlar'ında Kirkor'la asilleşen 'Son Yemek'e hayatın bir parçası yemek, her haliyle edebiyatın da bir parçası. Defter, kalem, bilgisayarım, edebiyat, insanlar ve felsefe. İnsanların canları sıkılıyor. Her türlü hobiye rağbet var bu yüzden. Benim özellikle takip ettiğim bir yemek yazarı yok. Bir tek annemi takip ediyorum. Çok güzel yemek yapar. Sanmam ama Proust'un Madeline kurabiyesi misali, tatlar ve kokular hatıraları aralarlar. Çocukluğumda sokağımızdan geçen seyyar ekmekçilerin sattığı o minik ekmeklerin kokusunu seneler sonra bir fırının yanından geçerken almıştım da, yeniden çocuk olmuştum sanki. Beni şimdiye kadar en etkileyen bu oldu. Tam tersi sayılabilecek bir durumu, bir yemeğin hafızada anı değil tat bırakmasını da Londra'da bir lüküs butik hotel Halkin'in Tayland mutfağı restoranında, David Thompson'ın şefliğinde yediğim zencefilli, ananaslı ve daha bilmediğim bir dolu kokudan, baharattan, ottan yapılma o minik başlangıçlar hafızamda yer etmişlerdi. Hatırladıkça, damağımı hala sarıyor bu tarifi zor tat. 1975 yılında Konya'da doğan yazarın çocukluğu babasının memuriyeti sebebiyle Anadolu yollarında geçti. Aile 1982'de İstanbul'a geldi ve başladı büyük şehir serüveni. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi'nden mezun olduktan sonra Yavuz Özkan gibi değerli yönetmenler, Tuğrul Eryılmaz gibi değerli gazetecilerle birlikte çeşitli projelerde çalıştıktan sonra Londra'ya gitti. Fotoğraf, sinema, medya kursları derken iki sene sonra geri dönüp gazeteci olarak çalışmaya başladı. Üniversite döneminde çeşitli dergilerde öyküleri yayımlanan yazarın öykülerden oluşan ilk kitabı Sidre 2004 yılında ve Tül 2005 yılında, ilk romanı Hayalhane 2007 yılında, son romanı "Üç Noktalar Sarayı" ise 2010'da basıldı.


Herkese karşı şiiri savunan, gücünü para dışında her şeyden alan 160. Kilometre Yayınevi ile, kitap boyutlarından içeriklerine; şiiri ve yayıncılığı konuştuk. Şairlerden oluşan bir takımız. Edebi Şeyler bizim takımın yapmak istediği şeyler. İleride "Edebi Şeyler" adı altında da yayın yapacağız. Şimdilik dizilerimiz var. 160. Kilometre, Edebi Şeyler'in şiir dizisi; dizi editörleri Ali Özgür Özkarcı ve Ömer Şişman. Sonbaharda bir anlatı dizimiz başlayacak. O dizinin editörleri ise Burak Fidan ve Ahmet Güntan olacak. Hızlı bir yayılma derdimiz yok, bakıyoruz, kitap seçiyoruz. Edebiyat dışında başka sanatlarla da ilişki kurmayı düşünüyoruz. 160. Kilometre'den kitapları çıkan şairlerin birbirleriyle tanışıklığı 2000'lerin başındaki yeni yönelimlere ve yeni iddialara dayanıyor. Şiirin ataletini kıracak yeni yönelimlere önem veriyoruz. Boyutlara gelince biz şiiri cepte taşıyanlardanız, akşam güneşi batarken okunacak bir melankolik metin olarak görmüyoruz şiiri, salt duygulanımın değil, düşüncenin, hayatın hayhuyunun yanına koyuyoruz, okul kantinlerinde, vapurda, otobüste şiir okunsun, tartışılsın istiyoruz, boyutlarımız bu nedenle cep boyutunda. Şiiri önemseyen kaç yayınevi var? Başka dizilerde alabildiğine atak olmaya çalışan yayınevleri bile şiir söz konusu olunca ya hiç ilişmiyorlar ya da son derece vasat, anakronik, gerici kitapları yan yana diziyorlar. Biz, şiirin enerjisine sahip çıkmayı hedefliyoruz. Herkese. Şiir öldü bitti diyenlere, şairleri ancak çok duygulu anlarda gözyaşı köpürtmek için ananlara, şiiri düşünce hayatının dışına atanlara, şiiri icrası en kolay şey haline getirenlere, şiirden yapılan büyük hırsızlıkları görmeyenlere, şiiri siyasetin, düşüncenin, günlük hayatın, teknolojinin dışına itenlere, şairlerle ve şiirle gırgır geçenlere, gırgır geçirtenlere, kendini şair sanan pop müzik üçkağıtçılarına, şairler ne tartışırsa tartışsın duymamaya yemin etmişlere. Şiirin başına gelen bütün bu belalara, şiirin ehlileşmesine yazdıklarıyla yol açan bütün şair müsveddelerine. Bu konuya bir açıklık getirmek istiyoruz, sorduğunuz için teşekkürler. Kitaplarımız sanal mağazalarda iyi indirimlerle satılıyor. İsteyen herkes kitaplarımızı oralardan indirimli alabilir. Kitaplarımızın satıldığı tek kanal yok. O yüzden biz kimseyi indirimsiz almaya davet etmiyoruz. Eğer, birileri çıkar da indirimsiz alayım, size bir katkım olsun derse, işte onlar bizden havale-kargo yoluyla alsın istedik, yani gönüllüyse. İki paket sigara parası fazla ödemeyi gözden çıkaran şiir okuru bizden alsın. Zaten bu çağrımıza şu ana kadar üç kişi cevap verdi; Murat Üstübal, İsmail Pelit ve Selçuk Yamen. O yüzden buradan bir yanlış anlamayı önlemek isteriz. Ayrıca tabii büyük kentlerin şiire raf ayıran kitabevlerinde de satılıyoruz. Bu bir direniş, okur da gidecek kitabevine, soracak, isteyecek, ısrar edecek. Biz şunu anladık, bir şiir istediği kadar yeni olsun, iyi olsun, çağına soru sorsun, cevap versin, fark etmiyor, bir kenara itiliyor, şairler direnecek ama okur da direnmeli, ayağa kalkmalı. idefix'ten edinebilir ya da kendileri ile iletişime geçebilirsiniz.


İster katılın, ister katılmayın, bu yıl Man Booker Ödülü jüri başkanlığı görevini üstlenen Peter Stothard, edebiyat bloglarının ciddi eleştirinin sesini bastırdığı ve bunun da edebiyata zarar verdiği konusunda bir uyarıda bulundu. Kendisi de bir blog yazarı ve editör olan Stothard, edebi eleştirinin iyiyi ve istikrarlıyı belirleyebileceğini ve bunun neden iyi olduğunu açıklayabileceğini savunuyor. Öte yandan, blog yazarlarının tabiri caizse çatlak sesler çıkardığını düşünüyor. Stothard'a edebiyat dünyasından, özellikle de blog yazarlarından gelen tepkiler çoğalırken, biz de bu durumu bizimkilere bir soralım dedik. Bu ay 'Sorduk' bölümünde bu konuyla yakından ilgili üç cepheyi ağırlıyoruz. Türkiye'deki blog yazarları, yazarlar ve yayınevleri mevzuyu nasıl karşılıyorlar, görelim. Stothard'a edebiyat dünyasından, özellikle de blog yazarlarından gelen tepkiler çoğalıyor. Stothard'ın kitap bloglarının edebi eleştiriye zarar verdiğine dair görüşlerine ne yazık ki hiç katılmıyorum. Beş yılı aşkın bir süredir blog yazan ve yoğun olarak okuyan bir insan olarak; bugüne dek klasik yazılı basında göremeyeceğim birçok eleştiriye, tavsiyeye ve uyarıya bloglar sayesinde ulaştım. İnternetteki her şeyde olduğu gibi bloglar konusunda da iyiyi ve kötüyü mutlaka ayırt etmek gerekiyor tabii ki, fakat bu işe gönül verenler bunu herhangi bir maddi motivasyonla değil tamamen sevdikleri için yapıyorlar. Bir yayında yer almak ya da eleştirdikleri eserin yazarının bu düşünceleri görüp görmeyeceğini düşünmek gibi dertleri genellikle yok. Bu yüzden de çoğunlukla samimiler ve gerçek düşüncelerini yazıyorlar. Stothard'ın bloglarda yazılan yazıları eleştiriye açık olmayan fikirler olarak yorumlaması kendisinin bloglara farklı bir gözle baktığını işaret ediyor bana kalırsa. Kendi adıma konuşmam gerekirse; blogumda yazdığım yazılara iyi ya da kötü yorumlar gelmesi beni her daim memnun etti bugüne kadar. Fikirlerin pek azının belli bir dayanağa sahip olduğu yorumu ise gerçekten üzücü, lise edebiyat derslerinden aklımızda kalan sanat için sanat mı yoksa halk için sanat mı polemiğine benziyor. Kitaplar insanların okuması için yazılıyorsa, okuyan insan fikirlerini ifade ettiğinde kitabın kendisinden başka bir dayanağa daha ihtiyaç var mıdır gerçekten? Hiç kimse kitap bloglarına akademik çalışmalara verilen değerin verilmesini beklemiyor ama insanın aklına ister istemez bu uyarının edebiyat dünyasındaki hakimiyeti kaybetme korkusuyla ilgisi olabileceği geliyor. Bay Stothard yanılıyor. Edebiyatın geleceğini asıl etkileyen şeyin bu tarz demeçler olduğunun farkında değil... Edebiyat eleştirisini sadece kendilerinin yapabileceğini düşünmeleri de oldukça vahim. Kalitenin sınırlarını kendileri belirleyecek demek. Gide, Proust'u yayınlamayı kabul etmemişti. Gerçek edebiyat eleştirisini üreten şey internetin sokakları, duvarları diyebileceğimiz bloglardır asıl. Orada ısmarlama yazı yazılmaz. Alberto Manguel'in Kelimeler Şehri adlı kitabının sonunda bu konuyla ilgili nefis bölümler var. Beyefendiye tavsiye olunur. ... yeniliklere karşı dikkatli olmalıyız, diyor Peter Stothard. Sanırım asıl korkutucu olan bu cümle. Teknolojik gelişmenin belli dönemlerde çeşitli kaygılara yol açtığını gördük. En son e-kitap konusunda yaşandı bu. E-kitap kullanıcılarının sayısının gün geçtikçe arttığı bir gerçek. Yenilikler yavaş ve emin adımlarla olursa sanırım korkularımız da azalacak. Biraz zaman gerek sadece. Yayımlanan kitap çeşidinde ve sayısında büyük bir artış var. Neyi, nasıl, niye okuyacağı konusunda öneriler ve yönlendirmelerle de yol alıyor birçok okur. Mesela sevdiği bir yazarı sosyal medyada takip ediyor ve önerdiği bir kitabı okumak için can atıyor. Bu çok da endişelenecek bir durum gibi gelmiyor bana. Nihayetinde bir blog kuşağı, sosyal medya kuşağı bu ve herkesin kendi rotasını çizmeye hakkı var. Evet, nitelikli eleştiri konusunda bir sıkıntı olduğu muhakkak ve bloglarda da büyük bir çeşitlilik var ama mesele, popüler ilgilerin alanına girmeden nitelikli edebiyattan/bloglardan uzaklaşmamak kanımca. aslında bu oldukça komplike bir mevzudur, kendisi de bir blog yazarı olan peter stothard'ın söylediklerini, değişik açıdan düşünmek gerekir, elbette ki nitelik açısından oldukça iyi durumda bloglar var ve belki de bu yüzden bu blog yazarları subjektif tepkiler geliştiriyor, edebiyatın olmazsa olmaz yaratıcı eğilimi ve bunun yanında yıkıcı ve yok edici ya, ya da yeniden oluşturucu eleştiriden muaf tutulmasına neden oluyor mu bloglar, ki oluyor, durum aslında bu minvalde değerlendirilse belki anlaşılır bir durumla karşı karşıya gelinecektir, daha kolay ve popüler olan blog ya da blogculuk, özeleştiriden ve en önemlisi yapıcı eleştiriden uzaktır, belki de stothard'ın söz ettiği de budur, ben hiç bir bloğun, bu blokta yazan birine karşı tepki olmadan gündeme geldiğini hatırlamam, ali veli'ye şahsi bir nedenden ötürü kızmıştır ve doğalında o blogla alakalı eleştirecek malzeme bakınmıştır ortalarda, aslında bu blog mevhumu edebiyat aleminden pek de ayrı bir yerde değildir, edebiyat ortamında bu kadar rahat iletişimin olmamasından kaynaklanan bir kapalı toplum tutumu vardır ve bu da daha korunaklı kılar onu o kadar, blog ortamının rahatlığı, kafasından geçenleri anında aktarma eğilimi biraz daha kişiselleşen fikirler de dikkate alındığına maalesef ki peter stothard'ın dediklerinde haklılık payı varmış gibi görünüyor, elbette ki nitelikli bloglar elbette vardır ve istisnadır ve kaideye uzak bir mevkide tasnif edilmişlerdir.. Blog yazarları olmasa da eskisi gibi kendimiz çalıp kendimiz söylesek diye buyurmuş bence akademik elit!


Jorge Luis Borges birçok dünyanın ve ruh halinin adamıydı. Modern İspanyol edebiyatının en önemli figürlerinden olan Borges, yaratıcı gücünü ise Germanik dünyadan aldı: İngiliz şiiri, Franz Kafka, eski İngilizce ve Norveççenin savaş mitolojisinden. Politikaya ve ahlaka karşı olan bu Arjantinli devin eserleri, Güney Amerika tarihi ve insan yüreğinin kıpırtıları üzerinde dolaşır, yazıları rüyalardan ve tecrübeden doğar. Yapıtını basit bir şekilde ortaya koymaya çalışan Borges, öykülerinin yerini bir egzotik tapınak ya da bir bar olarak seçebilir; ay ışığında parlayan bıçakları ya da bir kaplanı da betimleyebilir; ya da antik bir el yazmasını sabırla inceleyen bir araştırmacıyı anlatabilir. 25 Nisan 1980'de Artful Dodge adlı edebiyat dergisiyle yapılan bu röportajda Borges çevirmenlik, Anglosakson şiir, ahlak ve "anlam" üzerine konuşuyor; kendisinin de baştan uyardığı gibi siz de her soruda farklı bir Borges görecek, şaşıracaksınız. Borges: Baştan söyleyeyim: "Gelecek hakkında ne düşünüyorsunuz?" gibi dolambaçlı sorular olmasın, çünkü çok fazla gelecek var ve hepsinin birbirinden farklı olduğunu düşünüyorum. O zaman geçmişiniz ve etkilendiğiniz isimlerden konuşalım. Size etkilendiğim insanlardan söz edebilirim ancak diğerleri üzerindeki etkimden söz edemem. Bu pek bilmediğim ve de umursamadığım bir konu. Kendimi ilk önce bir okur, sonra bir yazar olarak görüyorum; ama bu aşağı yukarı alakasız şeyler. İyi bir okur olduğumu düşünüyorum; babamın Swinburn, Tennyson ve Keats aşkı yüzünden kendi dilimde olmayan birçok dilde, özellikle İngilizcede iyi okuyorum. Bu, bana bir büyü gibi geldi; anlayamadım ama hissettim de. Babam kütüphanesini kullanmama izin verirdi. Çocukluğumu düşündüğümde, sadece okuduğum kitaplar üzerinden düşünüyorum. Yazılarımın bir yeniliği var mı, merak ediyorum. Kendimi özellikle 19. yüzyıla ait gibi düşünüyorum; yüzyılın en son yılında doğdum. 1899'da doğunca okuduğum şeyler de kısıtlanmış oldu -gerçi çağdaş yazarları da okuyorum- ama Dickens, İncil ya da Mark Twain gibileriyle yetiştim. Tabii ki de, geçmişe ilgi duyuyorum. Büyük ihtimalle bunun nedenlerinden biri, geçmişi yapamayacağımız ve değiştiremeyeceğimiz gerçeği. Eninde sonunda geçmiş bir anı, bir rüyadır. Kendi geçmişimi hatırladığım ya da ilginç bulduğum şeyler okuduğumda, kendi geçmişim sürekli değişiyormuş gibi geliyor bana. Birçok yazara, bir ihtimalle okuduğum ya da kendi dillerinin ya da bir geleneğin parçası olan yazarlara çok şey borçlu olduğumu düşünüyorum. Dil, kendi içinde bir gelenek. Şöyle düşünün, eğer İspanyolcada bir sone yazmaya kalkışırsanız, belli kelimeleri kullanmanız gerekir. Sadece birkaç tane kafiye olabilir ve sadece bunlara bağlı kalacağınız için onları da tuhaf metaforlar olarak kullanabilirsiniz. Cüret edip -ki bu ezici bir açıklama- şunu diyorum; İngilizcedeki "ay" kelimesi, Latince ya da İspanyolcadaki "ay" kelimesinden daha farklı bir kaynaktan çıkıyor. Moon kelimesinin ağır ağır ilerleyen bir tonu var. Moon, güzel bir kelime. Fransızcası da güzel: lune. Fakat eski İngilizcedeki versiyonu, mona. Kelime güzel bile değil, iki hececik. Yunancası daha beter: Celena, üç hece. Ama moon çok güzel bir kelime ve onun tonu İspanyolcada falan yok. Moon. Kelimelerde yavaş yavaş kaybolabilirim ben. Kelimeler size ilham verir. Onların kendi başlarına bir hayatları vardır. Anlamın hemen hemen alakasız olduğunu düşünüyorum. Önemli olan, hatta iki önemli olan şeyin birincisi duygu, diğeri de o duygudan yükselen kelimelerdir. Duygusuz bir şekilde yazabileceğinizi düşünmüyorum. Böyle bir şeye kalkışırsanız, sonuç da yapay olur. Böyle bir yazım şeklini beğenmiyorum. Bir şiir gerçekten harikaysa, onun yazar tarafından değil de, kendi kendine yazıldığını düşünüyorum. Şiir, akıp gitmeli. Arjantin Ulusal Kütüphanesi'nin başına getirildiğimde, okumak için yeterli olan görme yetimi kaybetmiştim. Eğilip kendime acımayacağımı söyledim, başka bir şey deneyecektim. Sonra hatırladım ki, evimde Sweet's Anglo-Saxon Reader ve The Anglo-Saxon Chronicles var. Dedim ki, Anglosakson şiirine yöneleceğim. Sonra işe koyuldum; Anglo Saxon Reader'ı çalışmaya başladım ve iki kelime sayesinde ona aşık oldum. O iki kelimeyi hala hatırlıyorum, biri Londra'nın ismi olan "Lundenburh" kelimesi, diğeri de Roma'nın ismi "Romeburh". Şimdi de eski İngilizceden daha iyi bir edebiyatı olan eski Norveççe ile uğraşıyorum. Elbette bazı okumalar yaptım; İngilizce ve Almancada yaptım, Sufi metinlerini okudum. Ölmeden önce, mistik Swedenborg hakkında bir kitap yazmak için ise elimden gelenin en iyisini yapacağım. Blake de bir mistikti ama onun mitolojisini beğenmiyorum, çok yapay gözüküyor. Kafka'ya o kadar çok şey borçluydum ki, varolmaya ihtiyacım bile yoktu. Gerçekten de, ben Chesterton, Kafka ve Sir Thomas Browne için sadece bir kelimeyim. Sir Thomas Browne'ı çok severim, eserlerini 17. yüzyıl İspanyolcasına çevirmiştim ve güzel de olmuştu. Urne Burial'dan bir bölüm alıp Quevado'nun İspanyolcasına uyarladık ve çok güzel gitti; hem aynı dönemler, hem farklı dillerde yazılmaya çalışılan Latince düşüncesiydi bu: Latinceyi, İngilizce ve İspanyolcada yazmaya çalışmak. Öyle. Çeviri yaparken, araya girmemeye çalışıyorum. Hem aslına uygun bir çeviri yapmaya, hem de bir şair olmaya çalışıyorum. Hayır; ama Walt Whitman'ın Song of Myself'i çevirirken öyle oldu. "Şu anda yaptığım şey, çok önemli." dedim kendi kendime. Tabii ki de, Whitman'ı ezbere biliyordum. Eserlerinize bir anlam koymaya çalışmadığınızı söylüyorsunuz. Kendimi ahlaklı bir adam olarak görüyorum ama ahlak dağıtmıyorum. Vereceğim bir mesaj yok. Modern yaşam hakkında çok az şey biliyorum. Gazete okumuyorum. Politikayı ve politikacıları sevmiyorum. Hiçbir partiye üye değilim. Özel hayatım, benim özel hayatım. Fotoğraf çektirmekten ve şöhretten kaçınmaya çalışıyorum. Babam da aynı düşünceye sahipti. "Well'in Görünmez Adam'ı olmayı istiyorum." derdi bana ve bundan gurur duyardı. Rio de Janeiro'da hiç kimse adımı bilmiyordu, gerçekten de orada görülmez hissettim. Sonra nasıl olduysa şöhret beni buldu. Bunun üzerine ne yapabilirim ki? Bunu aramıyorum, o beni buldu işte. Tabii, biri seksenlerine kadar yaşarsa, eninde sonunda keşfedileceğini de öğreniyor. Yazılarınızdaki anlam ya da anlam yoksunluğuna gelince: Kafka'nın eserlerinin her noktasında bir suçluluk duygusu vardır, sizinkindeyse her şey suçluluk duygusunun da ötesinde. Doğru. Kafka'nın suçluluk duygusu vardı ama bende olduğunu zannetmiyorum çünkü özgür iradeye inanmıyorum. Çünkü benim için her şey olup bitmiş oluyor. Özgür iradeye inanmadığım için suçluluk duygusu da hissetmiyorum. Yeni yazarların eski formları ve üslubu oturmuş yazarları taklit ederek işe başlaması gerektiğini söylemiştiniz. Eğer bir şeyi yenilemek istiyorsanız, önceden yapılmış bir şeyi de yapabileceğinizi göstermek zorundasınız. İcat ederek başlayamazsınız; mesela serbest şiir ile başlamak gibi. İlk önce bir sone ya da herhangi bir formu denemeli, sonra yeni şeylere yönelmelisiniz. İşe serbest şiir ile başlamıştım ve nasıl başa çıkacağımı bilememiştim. Çok zordu ve en sonunda anladım ki, serbest şiir yazarken kendi kalıbınızı oluşturmak ve değiştirmek zorundasınız. Düz yazı da elbette ki şiirden sonra geliyor. Düz yazı çok daha zor. Bilemiyorum, ben hep içgüdülerimle yazdım. Bilinçli bir şair olduğumu sanmıyorum.


İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali'nin üçüncü yılında, Sabit Fikir her hafta festivalin katılımcısı olan bir edebiyatçıyla söyleşi yayımlayacak. Hollandalı cinayet romanı yazarı Charles den Tex'in ardından, ikinci söyleşimiz İzmir'den Brezilya'ya göç eden bir ailenin torunu ve diktatörlük döneminde Portekiz'de sürgünde olan Brezilyalı bir ailenin kızı olan Tatiana Salem Levy ile... Yalnızca bir romanım yayımlandı. İzmir'in Anahtarı Brezilyalı bir kadının Türkiye'ye, İzmir'e, atalarının yaşadığı evi aramaya gidişini anlatıyor. Büyükbabamlar İzmir'den gelmiş ve kitabımda bu öykülerle kendi yarattıklarımı harmanlıyorum. Kitapta seyahat, diğer kültürlerle ilişki, bir insanın kendi kökenini araştırması, geçmişe dair her şey ve miras var. Ve elbette, çoğu romanda olduğu gibi, aşk ve ölüm de var İzmir'in Anahtarı'nda. Şu sıralar ikinci romanımı bitirmekle uğraşıyorum. İlkinden oldukça farklı, ayrıca geçmiş ve günümüz arasındaki ilişkiye odaklanıyor. Ve yine aşk ve ölümü keşfetmenizi sağlıyor. Feijoada ve Rio de Janerio. Bobo de camarao ve Salvador. Yemek pişirmeyi bilmiyorum ama yemekten büyük zevk alırım. Her zaman aşçılığa yeteneğim olmadığını, ama etrafımda muhteşem yetenekli aşçılar bulundurma yeteneğine de sahip olduğumu söylerim. Edebiyat, hayat hakkında, hayatın zevkleri ve acıları hakkındadır. Yemek yapma ve yeme sanatı harikulade bir zevk olarak kabul edilirse, şüphesiz edebiyatla yakından ilgisi de vardır. Aynı zamanda yemek yapmak, edebiyat ve diğer tüm sanat dallarında olduğu gibi, yalnızca kendinizi ona adayarak, yetenek ve sadakatle yapıldığında güzel sonuçlar doğuruyor. Bir yemek, tıpkı bir kitap gibi, bu üç malzeme ile yapıldığında güzel hale geliyor. Bu soruya genel bir yanıt vermek oldukça zor. Yazarın yaşadığı ülkeye, hangi dilde yazdıklarına, yeteneklerine ve şanslarına göre değişiyor bence. Şu sıralar, edebiyatla alakalı şeyler yazar telif haklarına ek olarak söyleşiler, gazeteler için makaleler, ısmarlama yazılardan sağlıyorum geçimimi. Brezilya gün geçtikçe zenginleşiyor ve yazarlara yapmaktan zevk aldıkları şeylerle geçinmelerine olanak sağlayacak derecede bir optimizm yaşıyor. Günümüzde, yazarlara iyi rakamlar sunabilen bir çok edebiyat festivali var, hatta yazarlara burs ve benzeri yardımlarda da bulunuyorlar. Öte yandan, Portekizce hala pazarda zorluklar yaşıyor, yani İspanyolca, İngilizce ve Fransızca eserlere kıyasla uluslararası satışlarda daha düşük getirisi oluyor. Bence bu soru çok zalimce, çünkü birçok ismi saf dışı bırakmanız bekleniyor ama yine de deneyeyim. Portekizce yazan yazarların içinde özellikle Machado de Assis, Guimaraes Rosa, Clarice Lispector, Fernando Pessoa e Eça de Queiroz. Portekizce yazmayan olarak da; Henry James, Virginia Woolf, Alejandra Pizarnik, Rimbaud, Marguerite Duras ve dediğim gibi, saf dışı bıraktığım birçok isim. Günlük şeyler giymekten hoşlanıyorum, jeans ve t-shirt. Çok fazla yediğim de söylenir ama kilo almıyorum. Ve şarap, votka, bira, caipirinha, meyve suyu, su, çay, süt ve şampanyaya bayılırım! Brezilyalı yazar, Tatiana Salem Levy, Rio de Janerio'da yaşıyor. Aynı zamanda bir çevirmen ve Edebiyat alanında doktora yaptı. İzmir'den Brezilya'ya göç eden bir ailenin torunu ve diktatörlük döneminde Portekiz'de sürgünde olan Brezilyalı bir ailenin kızı olan Horn, 1979 yılında Lizbon'da dünyaya geldi. Rio de Janerio Federal Üniversitesi Edebiyat Fakültesini bitirdikten sonra doktora çalışmaları için bir süre Fransa ve ABD'de kalmıştır. Çok sayıda makalesinin yanı sıra birçok öyküsü yayınlanmıştır. Türk okuyucusuyla 2007 senesinde buluşan, İzmir'in Anahtarı adlı ilk romanı 2008'de Sao Pauolo İlk Roman ödülüne layık görülmüştür. Şimdiye kadar birçok dile çevrilen yazarın ikinci romanı Dois Rios 2011'de yayınlanmıştır.


Ben en az 3 değişik halini gördüm. Ama sonuç olarak tasarımcı Bülent Erkmen, defalarca deneme baskıları yaptırdıktan sonra piyasa sürülen bu son dalgalı kapakta karar kıldı. Diğerleri prototip olarak kaldı. Nihai kapağın benim en çok hoşuma giden yanı, bu malzemeyi tarama metoduyla elektronik ortama aktaramıyorsunuz. Fotoğraflar ise ancak bir derece yansıtabiliyor gizli dokuyu. Nesnenin gerçek tadına varmak için, onu elinize alıp hissetmekten başka çareniz yok. Elle dokunmadan, gözle görmeden olmuyor. Evet, Düzenboz her şeyden önce edebiyat. Ama aynı zamanda bir tasarım. Her nüshası numaralanmış, sadece bin adet basılmış özel bir nesne. Bu benim çok arzuladığım, özel olarak talep ettiğim bir durumdu. Bülent Hoca'nın tasarımı içeriğin öyle bütünlüyor ki, eser yeni bir anlam kazanıyor. Benim için yazmak bir cazibeye kapılmaktır. Bu hesapça yazarken, yazıyla uğraşırken meczuplaşıyorum. Ama aynı anda yaratmanın verdiği hazla yükseliyor, kendimce bir şey oluyor, iyi bir şey yapıyorum. Ortaya çıkan esere ne isim verildiği, hatta bana ne dendiği pek umurumda olmuyor. Hayatımı sadece yazarak kazan madığım için de yazar payesini şahsen kendimden uzak görüyorum. İlk kitabım yirmi sene önce yayınlanmış. Düzenboz altıncısı, ama hala kendime 'yazar' diyemem. Öte yandan 'Öykücü Başar Başarır'a bir itirazım da yok. Yeter ki 'genç öykücü' denmesin. Hep düşündüğüm bir şeydir. Hollywood da sıklıkla işliyor şu aralar, bir felaket senaryosu. Elektrik yok. İnternet yok. İletişim, ulaşım yok. Nasıl olur? Kimler hayatta kalır? Biz şehirliler dökülürüz herhalde. Kırdakiler, binlerce yıllık deneyimleriyle, bilgileriyle zorlanmadan yaşarlar. Benim içimden hep şu geçiyor: Fena mı olur, oturup bol bol kitap okuruz herhalde. Düzenin bozulması böyle şematik göstergelerden ibaret değil elbet. Hatta bunlar, sizin de gayet isabetli bir tespitle söylediğiniz gibi, film karesinin donduğu o sembolik anlar. Esas düzen bozulması bundan önce olandır. Kapı girişinde oturan güvenlik görevlilerini sadece müdürlere, amirlere selam vermek için ayağa kalkmadığı, kimsenin kimseden bir merhabayı, bir güler yüzü esirgemediği anlarda başlıyor asıl bozulma. Gerisi tam bir hikaye! Boğazlı Kazak öyküsü geçmişten gelen büyük bir yükün ortaya döküldüğü, kocaman bir hatıra/çağrışım çuvalının okurun üzerine boca edildiği bir metindir. Bir çeşit meydan dayağı da diyebiliriz buna. Yazar, eline geçen her türlü nesneyle, imgeyle çullanıyor okurun zihnine. İtalyan sineması, Fransız edebiyatı, ardımda buruk acı, bir resim kalmış bende, Arnavutköy Kız Koleji... Hepsi dört kol çengi dans ediyor aynı gecenin içinde. Muhayyel katil karakteri ise biraz zayıf, hatta silik. Ama zaten gerçek pozisyonu da bu. Çünkü onda bir cinayet işleyecek yürek var mı, yok mu henüz belli değil. Bir türlü de belli olmuyor. Lafa gelince bol keseden atabiliyor. Neredeyse akademi öğrencisi genç bir ressam adayına Google'ı bırak, bana sor, diyecek haspa. Kaçan balık büyük olmuş. Eski eşinden geriye o boğazlı kazak görüntüsü kalmış, yadigar. Bu arada Boğaza bakan bir balkonda oturuyor. Halinden hem memnun, hem perişan. En kötü kombinasyon. Gören Gözler ise çok daha net, belirgin bir cinayeti anlatıyor. Yaşanmış bir cinayeti. 19 Ocak 2007 Cuma günü saat 15.00 sularında, İstanbul, Şişli'deki Halaskargazi Caddesi'nde işlenmiş bir gazeteci cinayetini.


"Bu kitabın Almancası var mı?" Kesin vardır! BINOOKI YAYINEVİ: "Bu kitabın Almancası var mı?" Kesin vardır! Büyük yayınevlerinin birleşip tekelleşeceği ve dolayısıyla küçük yayınevlerinin canının çok yanacağı söylentileri bir kenarda süredursun, bizden kilometrelerce uzakta bağımsız bir yayınevi, daha yeni başladığı yayıncılık serüveninde sessiz sakin Emrah Serbes'ler, Oğuz Atay'lar, Hakan Bıçakcı'ları basıyor. Acaba sessiz sakin demişken çok mu alçak gönüllü davrandık? Biraz öyle, çünkü Binooki Yayınevi kurulduğu günden bu yana Türk edebiyatının en canlı damarlarını Almanya'da, Almanca olarak tanıtmakla kalmıyor, aynı zamanda bağımsız yayıncılığın parametrelerini tekrar değiştiriyor. Sosyal medyayı ciddiye alan, günümüzün reklam anlayışına uyan minimal pazarlama teknikleriyle, aslında gümbür gümbür geliyorlar. İki kardeş Selma Wels ve İnci Bürhaniye'nin birlikte kurduğu Binooki Yayınevi ile çevirinin inceliklerini, çok satanları, bağımsız yayınevlerini ve düzenledikleri etkinlikler hakkında konuştuk. İnci: Gerçekten çok hızlı bir gelişme oldu. Yayınevini kurma fikri ilk kez 2010 İstanbul Kitap Fuarı'nda misafir olarak gezerken oluştu. İki kız kardeş edebiyatı çok severiz ve şahsen ben, uzun yıllardır Türk edebiyatını takip ederim. Ailemizin, özellikle annemizin Almanya'ya gelirken getirdiği Türk Klasikleri ile başladı bu Türk edebiyatına tutkunluğum. Ben Türkçe ağırlıklı okurken, kardeşim Selma daha çok Almanca okuyordu. Benim önerdiğim bir Türk eserin ardından Bunun Almancası var mı? diye soruyordu. Aynı soruyu edebiyat üzerinde sohbet ettiğim Alman arkadaşlardan da duyuyordum. Türk edebiyatındaki eserlerin, Almanca çevirisinin büyük bir ihtiyaç olduğunu gördük. Amacımız, Almanca okuyan okurlarımız tarafından zaten tanınmış ve bilinen yazarları yayınlamak değil. Daha çok Türkiye'de güncel konuları ele alan genç yazarları ve edebiyat açısından değerli eserleri tanıtmak. Amerikalı, İskandinav veya Çinli yazarları okuyan insanlara, Türk edebiyatının da bir dünya edebiyatı olduğunu göstermek istiyoruz. Evet, Virenschleuderpreis diye adlandırılan ödül bize Eylül 2012'de yapmış olduğumuz bir kampanya sonucunda verildi. Bu kampanyada, Barış Bıçakcı'nın Bizim Büyük Çaresizliğimiz adlı eserin Almanca çevirisinden kitapçıklar hazırlayıp Berlin'in değişik semtlerinde 14 gün boyunca dağıttık. Facebook ve Twitter üzerinden, okurların bunları bulabileceği resimli ipuçları verdik ve katılımcılara kitapçıkları okuduklarını gösteren fotoğraflarını, Instagram üzerinde yayınlamalarını söyledik. Oylama sonucu en iyi on fotoğrafı ödüllendirdik. Bu kampanya fikri, Berlin Uluslararası Edebiyat Festivali'nin bir duyurusu sonucunda oluştu. Bu duyuruda, 4 Eylül'de Berlin'in herhangi bir yerinde '15 dakikalık bir okuma' teşvik ediliyordu. Berlinli okurlar yalnız 15 dakika değil, daha uzun okur diye düşündük ve bunu berlinliestbinooki olarak değiştirdik 'Berlin Binooki Okuyor' anlamına geliyor. Gelecekte mutlaka daha değişik kampanyalar gerçekleştiririz. Çevirinin çok iyi olması bizim için başta gelen ilkelerden biri. Çeviri kötü olduğu takdirde, kitap okurunu bulamaz ve hak ettiği değeri alamaz. Bu sebepten dolayı, biz her kitap için uygun, kitapta kullanılan dili, yaş ve bilgi olarak da doğru anlayabilecek profesyonel çevirmenler ile çalışıyoruz. Emrah Serbes'in kitaplarını bu nedenle Oliver Kontny ve Johannes Neuner çevirdiler. İkisi de Emrah Serbes yaşında ve edebiyat çevirilerinde profesyoneller. Metin Eloğlu'nun İstanbullu eserini Ute Birgi-Knellessen çevirdi. Bu hanımefendi, Metin Eloğlu'nun yaşadığı dönemde, uzun yıllar İstanbul'da yaşamış ve Eloğlu'nu tanıyan insanları da tanıyor. Bu sebepten dolayı, Ute Birgi-Knellessen bu eser için çok uygun bir çevirmendi. Biz bu işe girişmeye karar verdiğimizde, yayınevleri ve ajanslardan bize çok destek verildi. Türkiye'deki çalışma tarzlarını çok iyi tanımasak da, bizimle olan çalışmalarında çok profesyonel olduklarını söyleyebiliriz. Şu ana dek daha çok İletişim Yayınları'ndan çıkan eserler programımızda bulunmakta. Fakat bu bir tesadüf. Eser seçimimizde, hangi yayınevinden çıkmış olduğu değil, bizim beğenip beğenmemiz önemli oluyor. Biz Binooki yayınevi olarak Alman okurları için şimdiye dek bu şekilde bulunmayan, sırf Türkiye'de yazılan Türk edebiyatını yayımlayan bir yayınevi olarak özel bir durumdayız. Günümüzün gelişmelerini, özellikle e-kitap, dijital yayınlama sistemini dikkate alıyoruz ve sosyal medyayı ihmal etmiyor, hatta ağırlık veriyoruz. Etkinlikler düzenliyoruz. Bu yıl yalnız Berlin değil, Almanya'nın değişik kentlerinde festivallerde, okuma ve tanıtım akşamlarında bulunduk. Tabii ki Berlin'de daha fazla etkinliklerimiz oldu. Tabii ki, bu işe başlarken daha çok bu ikinci, üçüncü nesil Türkleri düşündük. Hatta bu sorun yalnız bu nesil için değil, başta da belirtmiş olduğum gibi, biz iki kardeş arasında bile görülüyor. Fakat gerçek şunu gösteriyor ki, bizim okurlarımız Türk veya Türk asıllı değil, %90 üstü Alman veya Almanca okuyan başka ırktan insanlar. Bunu ümit edip amaçlamıştık fakat böyle büyük sayıda olacağını düşünmemiştik. Yayınevimizin Kreuzberg'de bulunmasının sebebi, bizim Alman bir yayınevi olarak Türk eebiyatını buraya taşıyor ve hem Alman hem Türk olan iki kardeş olarak iki kültürü bu ülkede yaşıyoruz olmamız. Gülümseyerek evet diyorum. Biz 2011 ilkbaharında İstanbul'a geldiğimizde, yayınevleri ile irtibat kurmaya başladık. İlk girdiğimiz yayınevi Metis Yayınları'nın binası idi. O mükemmel ortama hayran kalmıştık ve karşılaştığımız ilk bayana Ne kadar güzeldir böyle bir ortamda çalışmak! diye seslendiğimizde ise, kendisinin de çok mutlu olduğunu ve orada, kendi evinde gibi hissettiğini söylemişti. Bir gün yanımızda çalışanlarımız olur ve böyle bir şey söylerler ise biz çok mutlu oluruz. Henüz işin başındayız fakat biz çok mutluyuz yayınevimizde, evimizde. Tebrik ediyorum. Düşüncelerimiz örtüştü. Ben 65 yaşında yazmaya başladım. Şöyle ki elim kalem tutuyor. Amerika'da lüks yaşam sürüdrüp beni anlatanlara inat yazıyorum. Olduğu gibi anlatıyorum. Abartmıyorum. Onlar yaşadıkları dünyayı anlatsalar daha iyi olur. Bırakın herkes kendini anlatsın. Ben öyle düşünüyorum. Türkiye'de bir zamanlar belli 3-5 sanatçı bilinirdi. başka sanatçı dünyaya gelmeyecekmiş gibi. Burda düşüncelerimiz örtüşüyor. Sizi gönülden kutluyorum. Size yayınlanmamış bir dosyamı göndermeyi düşünüyorum. Ne dersiniz? Başarılar.


Bu kez "Fuhuş istemiyoruz," diyen bir grup başroldeydi. Hedeflerinde translar vardı. Onlar istemedikleri her şeyi, herkesi yok etmekle kendilerini mükellef hissediyorlar. Semtlerini, şehirlerini, daha doğrusu ülkelerini temizlemek istiyorlar. "PKK'yla savaştığımız gibi travestilerle de savaşır, sizi buradan yollarız," demişler. Ne kadar da güzel özetlemişler! Her ay en az bir linç vakası patlıyor bu ülkede. Ne de olsa devlet de sevmiyor "öteki"leri. Herkes rahatlıkla nefret suçu işleyebiliyor. Dokunulmayacak şeyler ve bir de düzeltilmesi, ehlileştirilmesi, asimile edilmesi gereken 'öteki'ler var. Normalde tüm bu yaşananların özeti kaostur ama bu, ülkenin sıradan rutini maalesef. Bu ay Ahmet Büke ile linç kültürünü konuştuk. Bize özgü bir durum değil sanırım. Farklı olana, ötekine duyulan korku ve nefretin kökeni çok derinlerde. Ama galiba bizde bunun bir itibarı var. Linçi başlatan, katılan bundan utanmıyor. Aksine bu eylemi ona bir kimlik de sağlıyor kimi zaman. Ahlakı kurtaran, mahalleyi savunan, devleti, ülkeyi sahiplenen aslan parçası oluyor. İşte buna en son tüy diken de bu mevzunun bizim siyasetimizde yeri ve zamanına göre bir kamu vazifesi sayılması. Göstermelik de olsa yürüyen hukukun kimi zaman tamamen devreden çıkarılması bekamız için ihtiyaç oluveriyor. Sivil savunma konusu mühim. Kuvvetler zinde olmalı. Nefret suçu konusunun bu kadar ağırdan alınması, evelenmesi gevelenmesi cahillikten kaynaklanmıyor ya. Bu ülkede hava yastığımız yok maalesef. Herkes arkadaşını kollayacak. Nefret suçuna rağmen çok okunuyorlar ya işte. Grafik iniyor, çıkıyor. Ama daha hayatımızdan çıkacak noktada değil galiba. Muhafazakarlık bu denli gündemimizde değilken de linç kültürümüz vardı. Bu başka bir şey. Devlet yönetme biçimimiz böyle biraz da. Çatışma alanları değişiyor sanırım. Sosyolog değilim tabii ama gözlemim o yönde. En yoksun ve en çaresizlere çevrilmiş bir silah gibi bizde linç. Yaşam alanları daraldıkça ilk gözden çıkarılacaklara yöneliyor. Çingeneler Ege'de hücuma uğruyor ama İstanbul'da zencilere saldırabiliyorlar. Ama bazı gruplar var ki hiç şansları yok burada. Cinsel yönelimleri yüzünden yaşam alanları zehre dönen insanlardan bahsediyorum.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Bir kent ozanı olarak Bülent Ortaçgil ile bu sefer kitaplar üzerine... Bir kent ozanı olarak Bülent Ortaçgil ile bu sefer kitaplar üzerine... Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Kamusal alanların gün geçtikçe daraldığı, tüketim odaklı şekillendirildiği, hareketlerimizin güvenlik ve ahlak adına olabildiğince kısıtlandığı şehirde duvarlar görece bir özgürlük alanı olarak beliriyor. Duvara derdini anlatmak, izini bırakmak, üstelik bunu da anonim yapmak, sokakta var olmanın ve başka insanlarla iletişime geçmenin yerleşik kodlarını yeniden tanımlamak, ipleri eline almak anlamına geliyor biraz da. Anonim kalmak kişiye bir yandan koruma sağlıyor, evet, ama diğer yandan da üretimin kolektif haline, kişinin ismi ile sınırlanmamış bağımsızlığına da işaret ediyor. Belki biraz da şehre hediye ediyor imgeyi, şehrin ve onu görenlerin kılıyor. Muktedirler şehri şehirde yaşayanlardan, kamusal alanı kamudan korumaya çabaladıkları için basıyorlar griyi duvar yazılarının üstüne. Ender ikonikleşen sokak sanatı işleri dışında, şehrin turistik değerine zarar vereceğinden, yoksulluğu görünür kılacağından, muhalif ses ve imgeleri ortaya saçacağından ve benzeri bir dizi nedenden dolayı korkutuyor duvar yazıları, sokağı düzenlemeye ve baskılamaya çalışan muktedirleri. Ama bir yandan da iktidarın veya reklamcıların da duvarı bir mecra olarak kullanmaya gayret ettiğini unutmamak gerek. Özellikle şirketlerin yasadışı olanı yasallaştırarak, muhalif olanı ehlileştirerek sokağı taklit ettiği, zaman zaman bunu yaparken sokak sanatçılarını da işin içine kattığı birçok örnekle karşılaştık yakın geçmişte. İster düzenli olarak temizlendikleri, ister doğal sebeplerden yok oldukları için duvar yazıları geçici olmaya mahkum. Ama dediğin gibi, iyi tarafından bakarsak, bu geçicilik duvarı bir yandan da dinamik bir alan kılıyor, duvarlarda sürdürülen muhabbeti çoğaltıyor. Bir yandan da, duvardaki izin şeyleşmesini, alınıp satılabilir hale gelmesini de engelliyor. Gerçi Banksy'nin işlerinin olduğu duvarların yerinden sökülüp satıldığı bir zamandayız, o yüzden genellemek çok da mümkün değil. İstanbul'da, genelde yoksulun evini çevreleyen birçok duvar hızla yıkılırken daha yüksek ve daha ayırıcı başka duvarlar yükseliyor gerçekten de. Güvenliği aşmanın en iyi yöntemi -Gezi örneğinde olduğu gibi- şehir mekanını kendinin kılmak herhalde; o zaman duvarlar gazetenin, günlüğün, mizah dergisinin, politik manifestonun ve aşk mektubunun yerini alıyor zaten. Ama diğer bir yandan da, bir beyaz tahta kalemi taşıyarak asansörde, tuvalette yazı yazmak aslında hiç de zor değil.


Konu Dostoyevski olunca, heykeltıraş Çağdaş Erçelik'le bir sohbet kaçınılmazdı. Sanatçının 2014'te, Galeri Eksen'deki Dostoyevski adını verdiği kişisel sergisi epey ses getirmişti çünkü. Onunla İstanbul'da, Kuledibi Şimşir Sokak'ta, çalıştığı Kamayor Sanat Atölyesi'nde buluştuk. Nemli kil, soğumuş mermerit, kırık kireç kalıplar ve yontulmuş taşlar arasında, Dostoyevski'nin roman karelerinden mürekkep tablolarla çepeçevre bir ortamda, Dostoyevski'yi, heykeli, sanatı ve sanatçıyı konuştuk. Dostoyevski okumaya Suç ve Ceza'yla, lisede başladım. Okudukça da Türkçe edebiyatın ondan ne kadar etkilendiğini fark ettim. Sanki daha evvel okuduğum Türkçe edebi eserlerin kaynağını keşfetmiştim. Belki Rusya'daki toplumsal koşulların, belki de Rusya'nın Batı'yla ilişkisinin Türkiye'ninkine benzemesinden ötürü, Dostoyevski'nin Türkçe edebiyatçıları derinden etkilemiş olabileceğini düşünüyorum. Beni onun üzerine çalışmaya iten de yine bu yakınlık duygusuydu. Başka bir yazar yerine, onunla daha samimi ve doğrudan bir ilişki kurabileceğimi fark ettim. Çok kitap okunan bir evde büyüdüm. Okumadığım zamanlarda hep bir suçluluk duygusu içinde olurdum. Hala bu duygu beni takip eder. Kitaplarla duygusal bir ilişki geliştirdim. Onları kutsal nesneler olarak gördüm. Belki de bunun sonucu olarak sanatıma dahil oldular. Ayrıca, çocukluğumdan beri düzenli olarak mizah dergisi okuyorum. Büyük ihtimalle, sanatsal beğenilerimi mizah dergileri de fazlaca etkilemiştir. Heykel yaparken, bazı detayları; bir yüzü, bir eli çizerken Bülent Arabacıoğlu, Ergün Gündüz, Galip Tekin, Kenan Yarar, İlban Ertem gibi usta çizerlerin stilizasyon anlayışlarından ne çok etkilendiğimi fark ediyorum. Eserlerinizin illüstrasyona kayan bir yönü olduğunu söylesem, olumsuz bir yorumda mı bulunmuş olurum? Sanki illüstrasyonu sanat olarak görmeyen bir anlayış var... İllüstrasyon, gerçekten de bir eseri yermek için hocalarımız tarafından bazen sanatın karşısına konan bir kavram. Bir eseri sanatsal bulmadıklarını söylemek için, Bu illüstratif olmuş, derler. Oysa, en önemli eserlerin bile illüstratif olduğunu görürüz. Michelangelo'nun Davut heykeli de bir illüstrasyondur mesela. Bütün Meryem Ana ve İsa heykelleri de İncil'in illüstrasyonudur. Resim de, heykel de bu illüstratif yönden bağımsız düşünülemez. Dolayısıyla, bu zıtlığı doğru bulmuyorum. Ama kendimce oluşturduğum bir ölçüt de var bu konuda: Bir eser, yola çıktığı metinden bağımsız olarak da izleyiciyle iletişim kurabilmeli. Dostoyevski okumamış biri bile o eserin karşısında bir şeyler hissedebilmeli, Raskolnikov'dan yola çıkarak yarattığım cinayet sahnesine bakan kişi, o sahnenin metindeki halini bilmek zorunda olmamalı. Pek çok uyarlama için de bunu söyleyebiliriz aslında. Okur, uyarlanmış bir sahneden orijinale sadakat bekler... Evet, insanların bildiği, okuduğu karakterleri canlandırırken, genele yayılmış yargıları da mutlaka hesaba katmak gerekiyor. Ben de daha önce yapılmış illüstrasyonları, resimleri incelerim her zaman. Ancak ben karakteri canlandırmaktan ziyade atmosferi yaratmakla ilgileniyorum. Mesela sıradaki projem, Türk filmlerinde etkilendiğim sahnelerin bende bıraktığı duyguyu heykelin atmosferine yansıtmak. Mimar Sinan Üniversitesi'nin heykel bölümünde öğrencilere kendi üsluplarını bulmaları yönünde de bir eğitim veriliyor aslında. Heykel sanatının temel prensipleri dahilinde öğrenciler özgün çalışmalar yapıyorlar. Kaldı ki, sanat eğitimi için okul çok kısa bir dönemdir. Sanatla uğraşan insan kendisini sürekli yeniden şekillendirir. Bu galiba benim karakterimle ilgili bir durum. Sükunet içinde planlı programlı heykel yapan insanlara hep gıpta etmişimdir. Benimkisi daha ziyade bir boğuşma şeklinde oluyor. Saatlerce uğraşıp bir anda bozuyor, sonra bir panikle yeniden başlıyorum. Çok zorlu geçiyor çalışmalar benim için. Büyük eserleri ortaya koyan sanatçıların çok büyük bir mutluluk içinde olduklarını düşünüyorum, demek daha doğru. Siyasi, ekonomik, toplumsal her türlü zorluğa rağmen sanat eseriyle kendini ifade edebilen kişi, dünyadaki en büyük mutluluğun peşindeki kişidir bence. Çünkü sürekli kendini yeniden üretebilir ve sonsuz kere bunu sürdürebilir. Bu yüzden, sanatçılar yaşlandıkça daha da üretken oluyorlar. Çalışma dışında kalan zamanlarını boşa geçiyormuş gibi görmeye başlıyorlar. Bu mutluluğu vurgulamanız umut verici. Zira sanatçının yerinden edildiği bir ülkedeyiz... Bir mahallede bir atölye açıldı mı, çok geçmeden bir başkası açılır yanına. Sonra bir diğeri... Çünkü sanatçılar genellikle bir arada gezer, birbirlerine ihtiyaç duyarlar. Bizde ise şöyle oluyor: Sanatçı önce mahalleyi keşfediyor, güzelleştiriyor ve çok geçmeden oradan kovuluyor. Çünkü emlak fiyatları artıyor. Bu durum yirmi yıl önce Kuzguncuk'ta yaşandı. Yeldeğirmeni, Asmalımescit, Balat ve Galata da aynı durumda. Özellikle de heykelde. Türkiye'de sanata bir ilgi varsa bile, heykel bu ilginin en gerisinde kalıyor. Heykeltıraşlar daha çok film sektörüne ya da tiyatroya geçiyorlar; sanat yönetimi ve dekor alanında çalışıyorlar. Televizyon dünyasında kaybolup giden ve mesleğinden kopan çok heykeltıraş var. Ressamlar deseniz, büyük oranda ajanslarda grafikerlik yapıyor ya da bilgisayar oyunu alemine dalıyorlar. Bu sanatçılar her zaman, Bir gün geri döneceğim, ruh halinde olsalar da, kalpleri her zaman biraz kırıktır.