Dili hayata yeniden dahil etmek lazım. O dilin kullanılmasını, yeniden üretilmesini sağlayacak bir iletişim ortamı oluşturarak dilin özelliklerini hayata geçirmek lazım. Bu, uzmanların yapabileceği bir iş değil. Elbette değil. Bu ancak dili aktif halde konuşanların yapabilecekleri bir şey. Onlar yetiştirecekleri çocuklarla konuşacaklar bu dili. Bu nedenle de öncelikle o insanların konuştukları dilin değerini bilmeleri gerekir. Gola'nın yaptığı da bu işte. Biz Lazlara diyoruz ki, siz değerli bir şeye sahipsiniz. O dilin sahip olduğu bütün özelliklere, bütün dünyadaki insanların ihtiyaçları var. Bu dili kendi aranızda konuşmanız, bütün dünyaya gerekli. Çünkü her dilin içinde hepimizin bu dünyada daha barış içinde, daha pozitif, olup bitenin daha farkında olarak yaşamımızı sağlayacak özgün bir hayat bilgisi var. Ne zaman bir dil kaybolsa, bu bilgiler de ortadan kayboluyor. Karadeniz çok yeşil, çok zorlu bir coğrafya. Lazca da bu coğrafyadan öğrenilenlerin kuşaktan kuşağa aktarıldığı dil. Dolayısıyla bu coğrafyaya özgü bir bilgelik taşıyor içinde. Her dil ve coğrafya için aynı şeyi söylemek mümkün. Lazcayla ilgili seni en çok heyecanlandıran şey nedir diye sorsam... Lazcada savaş kelimesi yok mesela. Tarihinde hiç savaşmamış ender topluluklardan biri Lazlar. Savaş sözcüğüne de ihtiyaç duymamışlar bu yüzden. Barış sözcüğü de yok. Çünkü savaşmayınca barışmaya da ihtiyaç yok. Ama doğayla ilişki kurmanın binbir çeşit yolu hakkında hazinelerle dolu bu dil. Bir kere mevzuya bütüncül bakmak lazım. Bir dil kaybolurken o topluluğun mimari mirasını, masallarını, danslarını, müziklerini de götürür. O yüzden dili hayatın bütünlüğü içinde ele almak, hayatı bir bütün olarak görmek lazım. Bizim yaptığımız şey dili önce konuşanların fark etmesini sağlamak. Ve tabii buradan çeşitli nedenlerle uzaklaşmış genç ve eğitimli jenarasyonla bu dili yeniden barıştırıyoruz. Lazlar eğitime çok önem verirler. Ama bu önem uzun zaman köydeki insanların bilgilerinin değersiz, dillerinin de konuşulmaz olmasına neden olmuş. Bir kere bu patolojik durumu ortadan kaldırmaya çalışıyoruz. Okumuş gençlerin yerel bilgiye sahip çıkmaları bu yüzden çok önemli. Çünkü aksi halde Temel-Fadime prototiplerine sıkışmış bir Karadeniz'e mahkum oluruz. Oysa dili konuşup, ne anlattığını anlarsanız bambaşka kapılar açılır önünüze, insanların hakikatini de görmüş olursunuz. Gola ulaştığı her bilgiyi kaydediyor. Bunun için de her türlü teknolojiyi kullanıyoruz. Tek başına kimse hiçbir şey yapamaz. Yeşil Yayla Festivali de komik olmayan ama neşeli bir atmosfer oluşturdu. Bu coğrafyada yaşayan halkı birbirleriyle tekrar konuşturmaya başladı. Yeşil Yayla ile gençler de kendi coğrafyalarına dönüp bakmaya başladılar. Gezici bir festival Yeşil Yayla. Gezerken, uğradığı köyleri birbirlerine bağladı. Eskiden düğünlere yürüyerek gidilirmiş; herkesin arkadaşı uzak köylerdenmiş ve büyük bir yerel iletişim ağı varmış. Ama zamanla ortadan kaybolmuş, kendini kaybetmiş bu ağ. Bunu da bir şekilde yeniden üretiyor. Biz hiçbir yerde değiliz, hiçbir partiyle ilişkimiz yok, sonu -izm'le biten bir şeyimiz yok, dindar değiliz, dinsiz değiliz, gayet hümanist ve ekolojist bir çizgideyiz. Genciz. Aramızda Laz olmayanlar da var, dolayısıyla ilk kez karşılaşanlar biraz şaşırabiliyor. Ama bunca yıl sonra sıradan bir hemşehri derneği olmadığımızı iyice anladı herkes. Son üç yıldır, e-postalar alıyoruz, Yeşil Yayla Festivali'ni burada da yapın, diyorlar. Dil ve çevre arasında çok sıkı bir bağ var. Dille ilişkisi zayıflayanların doğayla ilişkisi de zayıflıyor. Sahil yolu yapıldı, diyelim ki lazım dendi, halk ikna oldu. Ama Lazlar için dere o kadar hayati bir kültürel öğe ki, aidiyetle ilgili öyle bir tarafı var ki, kafaları çok karıştı. Derelerin akışının kesintiye uğratılmasını, üstelik de bunu devletin yapıyor olmasını anlamaları mümkün değildi. Bu yüzden derelerine sahip çıktılar. Derelere sahip çıkarken Laz olma durumunu da sahiplendiler. Yerli ve o coğrafyanın insanı olmak demek dereye sahip çıkmak. Bu yalnızca Karadeniz'deki dereler için geçerli değil, bütün dereler için aynı şeyi söylemek mümkün. Öte yanda devletin ihtiyacı olan elektrik ve bağımsız Türkiye efsanesi var. Bu mazeretle karşılaştıklarında kafaları karışıyor bir an, ama sonra gene dereleri korumaktan yana tavır alıyorlar. Çünkü dere o kadar kalbin içinde ki, vazgeçemiyorlar. Çünkü dereler kimlik demek, dil demek, hayat demek. İlk defa devlete bir konuda muhalefet ediyorlar.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Yazar ve sinemacı Rıza Kıraç'ın ilk basımı 2000 yılında yapılan Cin Treni adlı polisiye romanı Altın Kitaplar'dan yeniden basıldı... Rıza Kıraç'la, karanlık, mafyatik güç ilişkileri içinde dönen, şiddet ögeleri yüksek, gerilimli romanı Cin Treni'ni, şiddet, polisiye ve kapitalizm ilişkisini konuştuk. Akademik kariyerini bitirip, nişanlısı Ülkü'yü geride bırakıp İzmir'den İstanbul'a gelen Muharrem, gazeteci arkadaşı Nahit kanalıyla Mehdi Holding'te çalışmaya başlar ve kısa sürede hem kendini yönetici koltuğunda hem de patronunun güzel Fransız asıllı kızı Cecille ile tutkulu bir ilişki yaşarken bulur. Az zamanda hayal edemeyeceği bir zenginlik, kudret ve şehvet içinde bulan Muharrem madalyonun daima bir öteki yüzü olduğunu da anlamakta gecikmez... İçine girdiği ölüm oyununda bir kedi-fare kovalamacasının ortasında güç, para ve ihtirasın şekillendirdiği bu dünyada aşk, cinayet, para ve kirli mafyatik ilişkiler ağındadır artık. Muharrem ya bu dünyada varolabilmek için kendi olmaktan vazgeçecektir ya da kendi olarak kalmayı seçip, yaşamsal varlığını tehlikeye atacaktır... Her iki halde de içine itildiği bu dünya; nereyi seçerse seçsin onu kazanır görünürken kaybettiği bir karanlık dehlize sürüklemektedir. Aslında kitap 2004'te yeniden Doğan Kitap'tan basılmıştı. Bir yazar elbette romanın rafta olmasını ister. Böyle bir talep de vardı, insanlar arıyor. Altın Kitaplar'la anlaşmam gereği her yıl eski kitaplarımın baskılarını yapıyoruz. Kitaba, yeni bir tasarım yaptık ve bence kitap hala güncelliğini devam ettiriyor. Piyasaya çıktığı yıllarda Cin Treni, geleceğe dair bir öngörüsü olduğunu göstermişti, bu 12 yıllık süreçte bu öngörü doğru çıktı. İyi ki bu soruyu sordunuz, çünkü Metin Kaçan'ın adını anmam gerekiyor, sağ olsun. O zaman Kaçan, Gendaş'taydı ve benim öykülerimi okumuştu. Öykülerimi yayınlayacaktı, sonra o öyküler Komşumuzun Kızıl Saçlı Sevgilisi diye bir kitap oldu. Ama tam bu esnada Cin Treni ortaya çıktı. Metin abi bir de böyle bir şey var: Ama yayınlar mısınız yayınlamaz mısınız bilmem karışık bir hikaye dedim. Metin Kaçan okudu ve çok beğendi. Ondan sonra kitap, Gendaş'ta yayınlandı. Ona teşekkür etmem gerekiyor. Hem polisiye trüklerini ters yüz etmek hem de Türkiye'deki sermayenin el değiştirmesine ilişkin paranoyak bir hikaye anlatmaktı amacım. Gelgelelim o süreç içerisinde paranoyak diye adlandırdığımız şeyler gerçek oldu. Kitabı 1998'de yazmaya başlamıştım, 2 yıl sonra yayınlandı. Tam da o dönemde, bankalar patır patır özelleştirmeye, şirketler batmaya, sermaye, medya el değiştirmeye başladı. Bir kaos yaşandı. Romanda da böyle mafyatik bir durumu anlatıyorduk. Soyutlanmış bir hikaye gibi gözüküyor ama keşke gerçekliği böyle sınanmasaydı diyorum. Türkiye'de hala o süreç devam ediyor, banka ve sermayenin el değiştirme süreci sürüyor. Sermayeyi Müslüman, liberal, Kemalist gibi ideolojik ayırımlara tabi tutuyoruz ama bakıyoruz ki hem ülke içinde hem dışında çok başka yerlerle ilişkisi olabilen sermayeler var. Kapitalistler her durumda anlaşır. Dünyadaki sisteme baksanıza; bir ülke batarken bütün kapitalistler aman o ülke batmasın diye bir araya geliyor. Çünkü o şirketin, ülkenin batması domino etkisi yapıyor ve beraberinde herkesi götürüyor. Ernest Mandel adılı Troçkist ideolojiyi benimsemiş, bir teorisyenin polisiye kültürü üzerine yazılmış 'Hoş Cinayet' adlı bir çözümlemesi vardır. Mandel; polisiyenin burjuvazinin zeka oyunlarının eğlenceye dönüşmüş hali olduğunu söyler. Roman türü nasıl kapitalizm sonrasında çıktıysa, polisiye kültürü de 1800'lerin sonunda yaygınlaşmaya başladı. 1900'lerle birlikte de salgın halini aldı. Polisiye burjuvazinin yaşam biçimini, para ile ilişkisini, cinselliğini, şiddeti kullanma ya da oynama biçimini sürekli konu eder. Amerika'da Dragnet hikayeleri ve Patricia Highsmith bunu sorgular. Agatha Christine İngiliz aristokrasisini ve oradaki zeka oyunlarını anlatır. Mandel'in tespitleri o anlamda önemlidir. Polisiye, Türkiye'de gerçek anlamda kapitalizme geçiş sürecinde hız kazanmıştır. Eskiden, 30-50'lerde polisiye yazılıyor derler ama onlar 'copy-paste'den öteye gitmiyordu. Ama 80 ve 90'lardan sonra kapitalizmin yükselişiyle patır patır polisiye yazmaya başladık. Tesadüf değil elbette bu da. Şiddetin nasıl meşrulaştırıldığı üzerine de ipuçları veriyor kitap... Özellikle gazeteci Nahit karakteri ve medya bunun en bariz örneği... Her şey bir oyun, Nahit'in ölüm ve şiddet üzerine yazması da. Bir gözünüzü kaydırın baştan aşağıya şiddet. Karikatür diyeceğim ama karikatür bile değil. Köşe yazarlarının özellikle şiddetle ilgili yazdığı şeyler şiddet içeriyor ve yönlendiriyor. Bunlar bizim ciddiye aldığımız köşe yazarları. Irkçılığı, faşizmi akla gelebilecek bütün şiddet öğelerini yansıtıyorlar. O yıllarda okulu yeni bitirmiştim belgesel çekiyordum, ama zaten edebiyat ile sinemanın yan yana geldiği çok yer var. Polisiye edebiyatı sinemasını, sineması da edebiyatını etkilemiştir. Mekanları ve karakterleri derinlemesine ortaya çıkartırken, senaryodaki bazı öğeleri göz önüne alıyorsunuz; mesela ışığın pencereden girişini, mekandaki nesnelerin ışıkla ilişkisini, kadının ya da erkeğin duruşunu, yüz ifadelerini, bütün bunlar renk katıyor polisiye hikayeye. Aslında genelde daha kara kuru, aksiyona yönelik polisiyeler okunur. Bu yönüyle de ana yapısının diğer polisiyelerden farklı oluşunun okurun hoşuna gittiğini düşünüyorum. Romanda kimse temiz çıkamıyor, kimse kurtulmuyor... Kimseyi azad etmiyorsunuz gibi. Başkahraman Muharrem dahil... Muharrem'in ölüp ölmediğini bilmiyorum kafasına bir kurşun yiyor sadece... Polisiye için kaçış edebiyatı derler; okur belli bir yere getirilir, bir orgazm yaşatılır, rahatlar feraha çıkarsın kitap biter. Öyle yapsaydım benim yazı ile ilişkim zedelenirdi. Yazı birilerini mutlu etmek için yazılmaz önce yazarın kendisinin mutlu olması lazım. Bir roman üzerinde çalışıyorum. Muharrem bir yerinden çıkacak gibi görünüyor ama neresinden çıkacak onu henüz bilmiyorum. Önceden bahsettiğim Ernest Mandel'in Hoş Cinayet'ine atıfta bulunan bir kitap üzerinde çalıştığım roman. Hatta adı da 'Londra'da Hoş Cinayet' olacak. Olay tamamen Londra'da geçecek ve oradaki insanların bakış açısından, buradaki keşmekeşi, kaosu göreceğiz. Buradan Londra'ya hikaye transfer edeceğiz öyle söyleyeyim. Kitapta hemen hemen bütün karakterlerin tezatları var. Nasıl Nahit ile Muharrem birbirinin zıttı ise, romandaki kadın karakterlerde de benzer bir kontrast çizilmiş. Bilmiyorum belki arka planda, bilinçaltımda yapancı kadınlara bir ilgi vardır ama ne Fransızlara özel bir ilgi duydum ne de Fransız bir kadınla ilişkim oldu. Haz almanın bir parçası esasında, bunun sosyolojik ve psikolojik araştırmaları var. Dozunda verilirse güzel olabiliyor. Biraz da adrenalin duygusu ile seviyor insanlar. Mesele şiddetin nerede duracağının kestirilebilmesi. Yoksa şiddetin kullanılması sapkınlık falan değil bence. Ama bunun nasıl ve ne biçimde kullanıldığı ve başkasına zarar verip vermediği önemli. Önce bir sahne canlanıyor kafamda; bir kadın bir erkek ya da yolda giden bir araç, sonra on sayfasını biliyorum ama o on sayfa kitabın yüz elli sayfa sonrası mı yüz elli sayfa öncesi mi onu bilmiyorum. Sonra geriye ya da ileriye doğru gidebiliyorum. Mesela Dolphin Video adlı romanımı on yılda yazdım. İlk notlarını aldığımda 2000'li yılların başıydı. Üç ay çok yoğun çalışırım o yoğunlukta, 20-40 sayfa yazarım sonra onu unuturum. Üç ay sonra gelirim tekrar aynı dosyayı açarım bir ay iki ay yine üstüne çalışırım ve durmadan başa dönerim, yeniden yazarım. ÖSS'de ilk aklına gelen doğru cevaptır derler ama yazarken öyle değil. İlk aklına gelen genellikle yanlış oluyor. O yüzden tekrar tekrar temize çekmek gerekiyor. Sahne canlanması ilginç bir şey bu herhalde sinemacılığınızdan kaynaklanıyor... Biraz fotografik zekam var. Biraz da bendeki algı bozukluğundan kaynaklı; disleksiyim ben. Disleksi bazı şeylere kapatır kendini mesela. Bir sohbet sırasında tak diye kepenkleri kapatıyorsunuz. Anlattığınız hiçbir şeyi duymuyorum. Benim sözcüklerle resimlerle ilişkim çok iyi. Onları iyi kullanabildiğimi, iyi hikaye çıkarabildiğimi düşünüyorum. Sözlü zekama çok güvenirim. İnsanlar bana çocuklarını, hayallerini masallarını anlatırlar. İyi dinleyici olma özelliğim vardır. Onların anlattığı hikayeleri de bazen farkına vararak ya da varmayarak kullandığım olmuştur ama kesinlikle anlatan kişi bile onu bulamaz kitapta. Mesela benimle metafizik konuşamazsınız ya da gen mutasyonlar filan gibi aşırı bilimsel meselelere kapatırım kendimi. Mesela c ile ç y, g ile ğ'yi karıştırırım. Çalışacağım derken g mi ğ mi yazacağımı düşünürüm. Hepsini bildiğiniz halde her defasında başa dönüyorsunuz. Mesela de da ayrı mı falan. Kitabı düzeltmeye götürdüğümde yayınevindeki arkadaş şey demişti, Hocam sizin c ile ç tuşunuz bozuk galiba. Ben de dedim hayır ben ayırt edemiyorum... Tabi yaşadım canım en ilkokul üçüncü sınıfta okuma yazma öğrenmiştim. Cin Treni tek polisiye kitabınız, diğer romanlarınız farklı türde... Doğru mesela, geçen yıl yayınlanan Dolphin Video adlı kitabım 80'li yıllarda bir videocu dükkanında geçiyordu. Gayler, travestiler, sanatçılar, konsomatrisler, pezevenkler, uyuşturucu satıcıları, onların ortasında iki 18 yaşında genç, sırf travesti ve Çingene argosu üzerine bir romandı, çok severek yazdığım bir roman. Bir kitabım bir öncekine benzemez. Hepsi okuru başka bir dünyaya götürür. Mesela 'Düşmüş Erkekler Masalı'nda da Beyoğlu'nda bar işleten bir adamın hikayesini anlatıyorum: Gelip giden insanların portreleri, hayat algılarını düşmüş erkek profillerinden yola çıkarak anlatıyorum. Siz sokağı iyi tanıyan yazarlardansınız... Kadın yazarların bu kadar çok şansı olmuyor sokağı tanıma açısından... Sokak ilginç bir yer, bol malzeme demek... Evet mahalle kültürünü bilirim... Herkes bilir geldiği yerin içini dışını... Gecekondudan Beyoğlu'na gelmek, Beşiktaş'a gelmek, dışarıya çıkmak sayılır. Oradaki yaşama biçimini buradaki insanlarda arıyorsunuz, ama bu ilişkileri kuramıyorsunuz. Görüyorsunuz onlar size kendilerini anlatıyor siz de onlara kendinizi anlatıyorsunuz. Psikolojik bir sertlik var; sadece hayat, ekonomi anlamında değil; cinselliği yaşama biçimi, sevgiyi sunma ya da saklama yönünde hepsinde bir şiddet var. Çünkü mesela Beyoğlu bir açık vitrin, travestiler burada lezbiyenler burada, politika yapmak isteyen genç komünistler burada, milliyetçiler burada eğlenmek isteyenler burada... Hepsi burada ve sırf Beyoğlu'nda tur atmak için gelen en az 15-20 insan gösteririm size, tek derdi günde giyinip, saçını yapıp burada tur atmak... Yaşam şartlarının sertliği, sonra içsel sertliğe, sevgisizliğe sebep oluyor. Bir de herkes arıyor; kimi cinselliği kimi masumiyeti. Dolphin Video'nun alt başlığı 'masumiyeti yitirdiğimiz yıllar'dı. 80'li yıllarda temelleri atılmış video kültürü ile başlayan bir süreçti. Sinemadan etkileniyorduk, televizyondan etkileniyorduk ama videonun hayatımıza girmesi bambaşka bir şey oldu. Tom Cruise'nin oynadığı 'Risky Business' diye bir film vardı. Pezevenkliği öven. Düşünsenize biz gençler onu izliyorduk. Fahişelerin hepsi de mutluydu. Böyle bir şey olabilir mi? Pezevenkler mutlu para kazanıyorlar bu işten.


Çağdaş sanatla 2000'li yılların başlarından itibaren ilgilenmeye başladım. 2010'da daha yoğun bir şekilde bu ilgim devam etti. Aslında yazmak, 16 yaşımdan itibaren hayatımın bir parçası. 1997 yılında ilk yazım yayımlandı. O tarihten beri de edebiyat, sinema ve plastik sanatlar başta olmak üzere kültür ve sanatla alakalı birçok konuda yazyorum. Çağdaş sanatı anlamak için geleneksel sanatları anlamaktan daha fazla çaba harcamak gerekiyor. Ama eser, alışık olduğumuz bir konuyu işliyorsa eğer bunu anlamak çok daha kolay. Örneğin Rönesans döneminde resimlere konu olan olaylar ya Hıristiyan ikonografisi ya da Yunan-Roma mitolojisi temellidir. Eğer bu konulara dair bilginiz yoksa bu eserlerde ne anlatıldığını anlamak da kolay olmaz. Benzer durum çağdaş sanat söz konusu olduğunda da geçerli. Çağdaş sanatın konu edindiği kimlik meseleleri, küresel ısınma, azınlıklar, kadın-erkek ilişkileri gibi konulara dair bilgi sahibiyseniz anlamak daha kolay oluyor. Önemli olan bu eserlere açık fikirlilikle yaklaşmak. Sanatta da benzer tartışmalar Osmanlı'nın son dönemlerinden itibaren başlıyor ve cumhuriyet dönemindeki Batılılaşma hareketleriyle zirveye çıkıyor. Bedri Rahmi Eyüboğlu 'yazma'lar üretip bunları sergilediğinde elitist kesimler tarafından beğenilmiyor. Bedri Rahmi onları otobüsü çoktan kaçıranlar olarak adlandırır. Önemli olan halk sanatına varmak değil, halk sanatından hız alıp günümüz sanatını üretmektir der. Bizde sanat sosyal alanların birçoğunda olduğu gibi olağan akışıyla bugünlere gelmedi. En büyük kırılma bence 1928'te harflerin değişimiyle oldu. Picasso, Matisse gibi birçok batılı ressamın da dikkatini çeken, hat sanatı başta olmak üzere diğer kitabi sanatlarımız akamete uğradı. Bunlar demin bahsettiğim Bedri Rahmi örneğinde olduğu gibi geleneğin, yerelliğin sanat için vazgeçilmez olduğunu düşünen sanatçılar tarafından -ki bunların arasında Erol Akyavaş'ı özellikle belirtmek gerek- zaman zaman kullanıldı ama bunun dışında modern ve çağdaş sanat söz konusu olduğunda maalesef son derece suni bir ortamla karşı karşıyayız. Bu eserler tıpkı İstanbul'un gökdelenleri gibi. Bazıları mimari açıdan son derece başarılı ama İstanbul'dan söküp New York'a ya da Berlin'e koysak bu gökdelenleri, o şehirlere de rahatlıkla uyum sağlayabilirler. Yok yanılmıyorsunuz. Amacım anlatmak, tanıtmak ve bunun neticesi olarak sevdirmek. Eserlerdeki eleştirilecek hususları mümkün olduğunca yok saymaya çabalıyorum. İnsanların, en azından benim hitap ettiklerimin, zaten sanatla aralarında hayli mesafe var, o mesafeyi daha da açmaya gerek olmadığını düşünüyorum. Siz de bilirsiniz ki yazdığınız mecraya göre okur kitleniz değişiyor ve ben de yazarken bu hususu göz ardı etmiyorum. Müzelerimizin durumu maalesef kötü. Bu topraklarda dünyanın ilk müze olarak planlanan binası yapıldı Osman Hamdi Bey zamanında. Ama maalesef bunun devamı gelmedi. Şu anda inşaatı devam eden ARTER, İstanbul Modern, İstanbul Resim Heykel Müzesi gibi önemli projeler var. ARTER ve İstanbul Resim Heykel Müzesi'nin bu yıl içinde açılması planlanıyor. Bunlar İstanbul'a ve doğal olarak Türkiye'ye değer katacak projeler. Ayrıca sadece İstanbul'da değil mesela Eskişehir'de de bir modern sanat müzesi açılacak. Müzecilik anlayışı ve işletmesi olarak Batı'dan çok geride olduğumuzu düşünmüyorum ama sanat eserleri çeşitliliği açısından daha kat etmemiz gereken çok yol var. Bir de tabii Kültür ve Turizm Bakanlığı envanterindeki eserlerin sergilenebilmesi için de çok daha kapsamlı bir müzeye ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum. İstanbul Arkeoloji Müzesi, Topkapı Sarayı Müzesi, Türk-İslam Eserleri Müzesi gibi muazzam kurumlarımızın depolarında maalesef sergileyemediğimiz çok sayıda eser var. Bunları mutlaka sergilemenin yolunu bulmalıyız. Benim tavsiyem açık fikirlilikle, anlamaya çaba göstererek, bol bol eser görmek. Ayrıca bugün çağdaş sanat olarak adlandırdığımız dönemden önceki yıllara İzlenimcilikten başlayarak dikkatli bakarsak bugün üretilen sanatı anlamak çok daha kolay olacaktır.


Sami Berat Marçalı ile söyleşi: Üst kattaki teröristle barışma vakti! Sami Berat Marçalı ile söyleşi: Üst kattaki teröristle barışma vakti! Uzun zamandır aramızdaydı, ama kısa bir süre önce hayatımıza girdi Emrah Serbes. Behzat Ç. onun epeydir sessiz- sakin bir üyesi olduğu edebiyat mahallesindeki yerinin fark edilmesini sağladı. Öykülerinin yanı sıra politik duruşuyla da ilgi çekti. Onu raflarda, ekranda, beyaz perdede ve nihayet sahnede daha fazla göreceğimizi biliyorduk artık. Serbes'in Erken Kaybedenler adlı hikaye kitabındaki öykülerden biri olan Üst Kattaki Terörist bu sezon İkincikat tarafından tiyatroya uyarlandı. Mart ayından bu yana sahnelenmekte olan oyunu uyarlayan ve yöneten Sami Berat Marçalı. Sahnedeyse Denizhan Akbaba, Banu Çiçek Barutçugil, Gözde Kocaoğlu ve Bedir Bedir var. Üst Kattaki Terörist, Çukurca'da bastığı mayınla şehit olan 20 yaşındaki asker ağabeyinin cenazesinden bu yana ağlamayan 12 yaşındaki Nurettin'in hikayesi. Nurettin büyürken, ağabeyine duyduğu özlemle beslediği öteki nefreti de büyüyor. Yaşını ve boyunu aşan bir öldürme ve intikam arzusuyla dolduruyor içini. Kendince haklı nedenlerini yüksek sesle dile getiriyor ve onun kadar öfkeli olmayan herkese karşı bileniyor. Zaman geçiyor Nurettin'in üst katına Kürt bir üniversite öğrencisi taşınıyor ve Nurettin bir insanı kimliğine bakmadan sahiplenmek ve onu sadece bir insan olarak görmek ne demek böylece öğreniyor. Sami Berat Marçalı ile oyunu, çocukluğunu ve sanat yönetmenliği yapmakta olduğu Tiyatro İkincikat'ın gelecek projeleri hakkında konuştuk. Bundan iki yıl önce sezon programını oluştururken bir de öykü oyunlaştırmaya karar verdik. Önemli olan hikayenin iyi olmasıydı. Hikaye iyi olunca diğer şeyler ardı ardına geliyor zaten. O esnada bir repertuar eksikliği söz konusuydu, ben de Emrah Serbes'in Erken Kaybedenler'ini okumuştum. Çok başarılı bir yazar, öykülerini uyarlayabiliriz demiştim ekibe. Sonra iki hikaye seçtik. Biri Üst Kattaki Terörist, diğeri de Kimi Sevsem Çıkmazı. Emrah Serbes'i tiyatroya davet ettik. Oyunumuzu da, bizi de sevdi, Oynayın tabii dedi sağ olsun. Telif de istemedi. Kimi Sevsem Çıkmazı'nı yapacaktık, ki bence daha iyi bir hikaye, film olacağını öğrendik. Yapmayın onu, dedi ama sonra olamadı galiba bilmiyorum. Biz de Üst Kattaki Terörist'i çalışmaya başladık. Bir çocuk oyuncu ihtiyacı olduğu için iki yıl kadar bekledik. Cast direktörü Mine Güler buldu bize küçük oyuncumuzu. Bir de burayı yeni açtık, birçok sorun oldu, nihayet bu sezonun sonuna yetiştirebildik. Çocuk oyuncuyla çalışmak ona bu ruhu verebilmek zor olmadı mı? Denizhan Akbaba, biraz diksiyon problemi olsa da çok iyi performans sergiliyor. Anlaştıktan altı ay sonra provaya başladık. Denizhan, ilk provaya ezberlemiş geldi. Çok yetenekli ve algısı çok açık bir çocuk; her çocuk böyledir belki de... Ne dersem yaptı. Çok uzun provalar yaptık. Bir yandan okulu var, çok hasta oldu, gece 3'te prova bitiyordu. Sabah 7'de kalkıp okula gidiyordu. Çok özveriliydi. Ailesi de öyle. Şu ana kadar çalıştığım en iyi oyuncu çünkü tam oyun çağında... Bunu yapabilmek bir başarı. Ego nedir bilmiyor, ama çocukluğun verdiği başarı hırsından çok fazla çalıştı. Genel olarak güzel geçti provalar. Bir diksiyon sıkıntısı var ve aslında provalarda aşıyor sorununu. Ama önemsediği biri izlemeye geldiğinde heyecanlanıyor, bir anda kelimeler birbirine giriyor. Bu çok doğal çünkü henüz 12 yaşında ve oyunda çok fazla repliği var. Özellikle birebir aynı malzemeler... Kanepe aynı, masa aynı, mutfak aynı... Aslında o da insan o da insan, o da ev o da ev. Hiçbir farkı yok demek istedik. Ankara'ya Cer Modern'e gidiyoruz. Aslında bütün şehirlere gitmek istiyorum bu oyunla çünkü barış, barışmak, insanı insan olarak görmek konusunda çok önemli şeyler söylüyor. Bunu küçük bir çocuğun özelinde anlatıyor. Bak o bile anladı sen de anla artık, diyor. Üst Kattaki Terörist'i herkesin izleyip tartışması ve birilerine anlatması gerekiyor diye düşünüyorum. Oyuna gelemiyorsanız da hikayesini mutlaka okumalınız. İki tarafı da suçlayamam, ölen benim oğlum olsa ben de kahrımdan ölürdüm. Diğer oğluma onu anlatmaya uğraşamazdım. Benim başımdan geçmiş olsaydı bu olay karşı tarafı değil devleti suçlardım, ondan hesap sorardım. Gezi'de ölenlerin katili de polis değil, devlet. Çünkü buna izin veren devlet politikası. Buna başkaldırmak lazım, onların içerisine bizden daha çok insan sokmak lazım. Sırrı Süreyya gibi daha çok adam olmasını isterdim. Bence oyunun en önemli mesajı bu. Ben askerlik karşıtıyım ve vicdani reddi düşünüyorum ama bunu da yapmak çok zor. Şimdi çocuk oraya gidiyor, savaş var, birbirlerini öldürmeleri öğretiliyor. Ölünce biri terörist oluyor, biri şehit... Mertebeler de, algılar da çok farklı bu noktada. O aileden çocuğuna bunu öğretmesini bekleyemem çünkü ona bildiğini öğreten de devlet. Belli bir yaşa geldikten sonra insanları değiştirmek çok zor. Bir aile belki oğlunu en başından askere göndermemeyi tercih edebilir, en başından buna karşı koyabilir, askerliği yüce bir noktaya koymayabilir, Kürt'ü ayırmayabilir ve bunu çocuklarına öğretebilir. Bak bu senin komşun, bu senin arkadaşın diyebilir. Ben küçükken andımızı okuyorduk; sıkıcı bir şeydi. Ne olduğunu bilmiyor, söyleyip geçiyordum. Kürt bir arkadaşım vardı, o okumuyordu. Çok sinirleniyordum; Sen nasıl bu ülkede yaşıyorsun ve andımızı okumuyorsun diyordum. Ama onun ötesini bilmiyordum çünkü öğretmiyorlar. Bir tarih öğretmenimiz vardı. Ermeni Soykırımı'nın olmadığını anlatmıştı. Küçükken biri sana böyle bir şey söylediğinde ve eğer söyleyen sempatik biriyse, kafanda bir yere yazılıyor. Şimdi ise bunu diyenin alnını karışlarım. Eğitim sistemimiz çok kötü, çok milliyetçi, çok dindar... Ailelerin durumları zaten belli. Faşist kapitalistler olmak üzere yetiştiriliyoruz. Ben başarılı bir öğrenciydim ve babam doktor olmamı istiyordu. Doktor olmama yetecek bir puan almama rağmen, bunu tercih etmediğim için üç ay konuşmadı benimle. Endüstri mühendisliği kolayıma geldi, hoşuma giden şeyleri yapabilirim diye onu seçtim. Tiyatro okumadım çünkü öyle bir seçeneğim olduğunu bilmiyordum. Okulda amatör bir topluluğumuz vardı, mühendisliği bir kenara bırakıp profesyonel olarak tiyatro yapmaya ve bundan para kazanmaya kendimizi adadık. Babam bir iki sene öncesine kadar soruyordu, Diplomanı ne zaman alacaksın, ne zaman mühendislik yapacaksın diye. Beş yılın sonunda artık alıştı. Şimdi Denizhan'a baktığımda 12 yaşında istediği şeye başlamış biri, ben 20 yaşımda ancak başlayabildim. Annem ve babam lise mezunu. Annem daha önce hiç çalışmadı, son birkaç senedir çalışıyor. Babam hayatını kazanmak için çok fazla meslekte çok fazla insanın ağız kokusunu çekti. Benim öyle olmamı istemiyor, onu da anlıyorum. Endüstri mühendisi olsam şu an bir elim yağda bir elim balda olurdu tahminen. Ama işte buranın borcunu ödemeye çalışmak, seyirciyi buraya getirmek için çaba sarf etmek, para denkleştirmeye uğraşmak... Bir yandan da daha iyi prodüksiyonlar yapabilmek, daha az para sıkıntısı çekmek için farklı alternatifler düşünmek. Kolay değil Türkiye'de tiyatro yapmak. Sanat destek gören bir alan değil, şu anda sadece seyirci biletiyle döndürüyoruz. Salon tam dolu olsa da yüzde ellisini falan karşılıyor buradaki giderlerin. Umutsuzluk oluyor, istemeye istemeye oy verdiğin insanlar oluyor, sinir bozan balkon konuşmaları oluyor. Sevgilerinden insanları öldürenler var. Berkin Elvan'a terörist diyen, bunu kabullenen bir ülkede yaşamak çok zor. Savaşıyorsun ama kendi kendine. Kendi aramızda konuşup, kendi sesimizi yine kendimiz duyuyoruz. Tiyatro da öyle şimdi. Bu oyunu yapıyorum ama bu oyuna gelenlerin yüzde 70'i zaten böyle düşünenler. O yüzden özellikle bu oyunu bütün şehirlerde oynamak istiyorum. Burası festival mekanı; yeni kurulan, ilk defa duyulan ekipler burada oynayacak, altı ekip var. Onun haricinde biz de İkinci Kat olarak bir oyunla katılıyoruz festivale. Devlet Tiyatrosu Üsküdar Tekel Sahnesi'nde oynayacak. Adı Fü. Oyun aslında bir sevgi çemberi hikayesi, Murat Mahmutyazıcıoğlu yazdı, ilk oyunu. Yönetmenliğini ben yapıyorum. Sonra Sibel geliyor bakıcı olarak ve Fü onda kendini görüyor. Fü daha önce oyunculuk yapmak istemiş ama babası Bunların hepsi solcu olur diye engellemiş ve kaybettiği sevgilisi de tiyatrocu. Sibel'in tiyatro sınavlarına hazırlanan bir kız olduğunu, kendisi gibi biri olduğunu görünce Bana sen bak diyor ilişkileri böyle devam ediyor... Oyun festival sonrasında sezonda da sahnelenecek bu arada. Yarının oyunları projesi. Biz burayı kurarken çok ciddi bir masraf yaptık ve altından kalkmaya çalışıyoruz. Eğer yazın tiyatroyu kapatırsak, burası kapanır. Yazın tiyatroların kapanması kadar saçma bir şey yok. Bu yüzden yazın da buraya seyirci getirmenin yolları üzerine kafa yorduk. Yaza özel dört oyun için hazırlıklara başladık. Her şey kurayla seçildi; seyirciler konu başlıklarını belirledi, kurayla kimin hangi konuyu yazacağı, kaç kişilik oyun olacağı, kimlerin oynadığı, kimin yönettiği hepsi seyircinin gözü önünde kurayla belli oldu. Şimdi oyunların yazım aşaması bitmek üzere, sahneleme çalışmalarına geçmek üzereyiz. Temmuz ortasından Eylül sonuna kadar bu oyunlar oynayacak ve bu sadece yaza özel bir proje olacak. Üst Kattaki Terörist'i 16-21-23-24 Nisan'da İkinci Kat Karaköy'de 19 Nisan'da saat 17.00 ve 20.00'de Ankara Cer Modern'de izlemek mümkün.


Helmut Reinalter ünlü bir Avusturyalı tarihçi. Innsbruck Üniversitesi'nde profesör olan Reinalter Yeni Çağ Tarihi ve Aydınlanma Dönemi konusunda Avrupa'nın önde gelen isimlerinden biri. Salzburg, Lüksemburg, Krakov ve New York'ta çeşitli üniversitelerde misafir profesör olarak da görev yapan Helmut Reinalter Avusturya ve masonluk tarihi üzerine çalışmalarıyla biliniyor. Masonluk ve sanat arasındaki ilişkiler üzerine sayısız çalışma kaleme alan Reinalter'in iki kitabı Masonluk ve Mozart ve Gizli Örgütler isimleriyle dilimize de çevrilmişti. Reinalter geçtiğimiz günlerde Mozart hakkında düzenlenen bir sempozyuma katılmak üzere İstanbul'a geldi. Sempozyumda Avusturya'da Aydınlanma ve Mozart konulu bir tebliğ sunan Helmut Reinalter ile masonluk, sanat ve Mozart hakkında kısa bir söyleşi yaptık. Toplumun kültürel gelişmesinde masonluğun tartışmasız bir önemi vardır. Masonluğun özellikle bilim çevrelerinde, bilim adamları tarafından oluşturulan topluluklarda, akademilerde, sanat, müzik, şiir, tiyatro, seramik çalışmaları alanlarında ve gravür sanatında belirgin etkileri vardır. Ayrıca kraliyet sanatı kavramı da mimarlığın en asil ve kibar sanat olarak tasvir edildiğinin işaretidir. Daha sonraları kraliyet sanatı kavramıyla masonluğun yaşam sanatını kastettiği ilkelerin erdemi de kastedilmiştir. Mozart inanmış ve çok aktif bir masondu. Bu durum her şeyden önce birçok müzisyenin farklı localarda bulunmasının sonucuydu. Mozart masonluk ideallerine inanıyordu ve bu inancını müzikal anlamda da göstermeyi deniyordu. Burada her şeyden önce Sihirli Flüt Operası ve değişik locaların toplantılarında çalınan çalışmaları zikredilebilir. Burjuva devrimlerinden sonra da masonluktan etkilenen sanatçılar çıkmıştır. Bunlar arasında şairler, roman yazarları, müzisyenler, ressamlar ve tiyatrocular vardır. Masonluk ve burjuva devrimleri arasındaki ilişki çok karmaşıktır. Masonluk, üyelerinin kültürel, insani ve toplumsal angajmanları sayesinde, devrimlerin manevi hazırlıklarına dolaylı ve dolaylı olmayan bir biçimde katılmıştı. Çünkü devrim öncesi düzenlerin ve aydınlanmış despotizmlerin toplumsal ve politik ilişkileri masonluğun hümanist ve etik arzularının karşısında yer almaktaydı. Ama buna rağmen mason locaları ihtilal merkezleri değildi. Buraları ideallerin ve düşüncelerin değişim merkezleriydi. Aydınlanmanın özel ve manevi bir biçimi olan masonluk Avrupa Aydınlanmasını çok kuvvetli bir biçimde etkilemişti. Masonluğun bugüne de taşınan Aydınlanma anlayışı Aydınlanmanın engellenemez bir görev ve düşünme biçimi olduğu düşüncesinden yola çıkıyordu. Masonluk bu tutumu dönüştürülebilir ve özeleştirel bir Aydınlanma olarak değerlendiriyordu. Günümüzde yayımlanan bu tür romanlarda ve araştırma kitaplarında masonluğun ve gizli cemiyetlerin rolü sorunlu bir biçimde ifade edilmektedir. Buralarda masonluk genellikle komplo teorileriyle ilişki halinde ele alınmaktadır. Buna göre masonluk dünyayı yönetmektedir. Masonluk gibi perde arkasındaki güçler politikaya biçim vermekte ve dünya düzenini belirlemektedir. Dünya komplocu gruplar tarafından yönetilmekte ve idare edilmektedir. Eleştirel bir aydınlatma çalışmasıyla bu türden kurgularla mücadele etmek gerekmektedir.


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Sabit Fikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle düzenlenen ve ilgiyle takip edilen Sözünü Sakınmadan, yaz aylarının bitmesi ile bahçeden üst kata taşınırken, Ömer Türkeş ve Semih Gümüş'in bu seferki konuğu Sema Kaygusuz'du. Sohbete Semih Gümüş, Sema Kaygusuz'un edebiyatın her şeyden önce dil içinde yaratıldığının, onun içinden çıkarak öyküye ve romana dönüştüğünün bilincinde bir yazar olduğunu vurgulayarak başladı. Dil ve edebiyattan felsefeye, yazarlıktan kendi tarihimizle yüzleşmeye pek çok konunun konuşulduğu söyleşinin büyük bölümünü buradan izleyebilirsiniz... aslı erdoğan ile söyleşi ne zaman yapılacak öğrenmek istiyorum... Bu soyleyisi bizlerle internet araayicili ile paylastiginiz icin cok tesekkurler. Ben yurt disinda yasiyorum bu nedenle dinleyici olarak katilmam olanaksizdi. Yapilacak olan diger soylesileri yayinlamanizi bircok arkadasim ve kendi adima sizlerden rica ediyorum. Açıkladığımız gibi teknik bir aksaklıktan dolayı o bölüm ne yazık ki kayda alınamadı. Kendimizin davet etmişken, bir hafta önce kendisiyle ilgili sansür haberlerine yer vermişken, Sema Kaygusuz'a sansür uygulamak gibi bir saçmalık aklımızdan geçmez. Kaldı ki pek çok örneğini gördüğümüz sansür aklı, atacaklarını büyük oranda yayınladığımız bölümde bulacaktı. Aynı şey değil tabii ki ama ilk bölüme yazarın istediği değişiklikleri de yaptığımız haberde yer verdik: http://sabitfikir. com/haber/dilsiz-utanctan-kurban-diline-sema-kaygusuzl... Sansür konusunda son derece garip pek çok durumun yaşandığı bir ülkede aklınızdan bu sorunun geçmesini elbette normal. Görüntüleri eksik yayınlamayı biz de hiç istemezdik, bu nedenle özür dileriz. İlham verici bir soylesi. Sema Kaygusuz baska bir dunyaya ait gibi. Edebiyat ve doga tutkunu cesur ve guzel kadina saygilar... Sema Kaygusuz'u değerli yazar Sibel Cemaliden dolayı biliyorum. Ben yurtdışında yaşadığım için tüm yazarlarin kitaplarını takip edebilmem mümkün olmuyor. Fakat bu tarz konferansları vs... kaçırmadan dinliyorum. Sema Kaygusuz'un öykülerinden bazılarını okumuştum. Burdaki konuşmasını beğendim. Hiç birşeyin ardına gizlenmeden düşüncelerini herkesle paylaştı. Ülkemizin gerçeklerini konuşmaktan, yazmaktan. En çok da bu gerçekleri yazıyorum diye düşünen aslında çevresinde dolaşıp bir türlü cesaret edip, güçlü bir kalemle asıl düşündüklerini yazamayan o kadar çok yazar varki. Bu tür yazarlarin varliğida bize bir herşeyi anlatıyor zaten. Iranli yazar Kader Abdul 22 yıldır ülkesinden, Humeyni rejiminden kaçarak sığındığı Hollandada yaşıyor. Dün onun konuşmasını dinledim ve adeta büyülendim. Karşı olduğu rejimle yazarak savaşmaya devam ediyor. Sığındığı tek bir şey olmuş, kalemi. Sema Kaygusuz ya gerçekten tevazusu kadar zeki, ya da zekası kadar tevazu sahibi bir yazar. O sosyalist şiirin kahramanlık şirine çarpıtılması konusunda verdiği örnek, o kadar manidar ki, anlayana... Türkçemizin bu önemli bir yazarının kıymetini bilmemiz lazım. Ayrıca gayet şıktı. Magazinden böylesi uzak duran birini magazinsel dilinizle hırpalamayın. İlk bölümün olmamasına çok üzüldüm, çünkü 1-2 dk değil 30dk. eksik. Çok sempatik buldum Sema Kaygusuz'u. Yer yer güldüm de dinlerken. Açık yürekli oluşu da etkiledi doğrusu. Yalnız "ah bu yazarlar" dedirten bir giysi vardı üzerinde. Hep mi rüküş oluyorlar diyorum. Babannesinin gençlik giysisi olmalı:)) Berci kristin çöp masalları yerine benerci kristin çöp masalları dedi. Her ne kadar belli etmese de ne kadar heyecanlandığını anlamış olduk böylece. Kendisini öpüyorum. Elbette düzenleyenlere de teşekkürü borç biliyorum.


Semih Gümüş'le "Modernizm ve Postmodernizm" üzerine... Semih Gümüş'le "Modernizm ve Postmodernizm" üzerine... Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Dinine ve ailesine bağlı, başörtülü bir arkadaşım var. Bir tür uzaktan uzağa platonik aşkla altı senedir yazışırız. Onun zoruyla yazdım kitabı. Ben durmadan dürtüklüyorum onu, dünyada bunca yaşam ihtimali varken tek bir yola kapanıp kalmak doğru mudur diye. O ise hem gıpta ediyor anlattıklarıma, hem de ısrarla, o hikayelerin altındaki ortak ahlaki anlayışı gözüme sokmaya çalışıyor. Bu hikayelerde anlatmaya değer bir şey olduğuna o ikna etti beni. Mutlaka yayınlamamı istedi, başımın etini yedi. Sonunda kandım. Ne yazık ki adını söyleyip açıkça teşekkür edemiyorum kendisine. Oysa çok emeği vardır otobiyografimde. Zannederim vardır. Ama öyle sıkıcı bir hesaplaşma değil, endişeniz olmasın. Meseleler yoluyla anlatılmış bir tartışmadır. Çoğu da eğlenceli, maceralı hikayelerdir. Evet. Sanırım en veciz özeti bu. Hayat boyu karşılaştığın herkes seni bir kimliğe, bir kisveye, bir kişiliğe hapsetmeye çalışıyor. Öylesini daha güvenli sayıyor. Kolejlisin sen, kolejli ol. Solcusun, solcu ol. Akademiksin, akademik ol. Ermenisin, Ermeni ol. Aile babasısın, aile babası ol. Turizmcisin, turizmci ol. Liberalsin, liberal ol.... Kandın mı öldün, ruhunu kaptırdın demektir. İçini yiyip bitirirler, geriye kuru kabuğun kalır. İşte o tuzağa düşmemeye gayret ettim bunca yıldan beri. Ne kadar başardım o ayrı mevzu, ama teslim olmadım bildiğim kadarıyla. İnsanın kendi geçmişine esir olması, en tehlikeli esaretlerinden biri. 12 Eylül döneminde yaşananlar birçok kişiyi kendi geçmişine mahkum etti. Yenilgiyi kabul etmeme uğruna, manevi borçlar uğruna, sadakat uğruna, pek çok insan zihinsel gelişmesini 11 Eylül 1980'de dondurup kaldı. Ben şans eseri o dönemde yurt dışındaydım. O yüzden başkalarının ödediği bedelleri ödemedim. Kısmen o sayede, o ideolojik bir deli gömleğine bürünüp kalmaktan kurtuldum galiba. Ölümle yüzleşmek iyi bir şey. Önceleri korksan da alışıyorsun bir yerden sonra. Hayatta kalmanı ilahi bir talih, piyangodan çıkmış ikramiye gibi görmeye başlıyorsun. İnsanları korkutan şeylerin birçoğu seni korkutmuyor; bırak korkmayı, komik bulmaya başlıyorsun, eğleniyorsun. Ölümle barışık olmak özgürleştiriyor insanı sanırım. Yok canım, ilgi çekmek hoşuma pek gitmez benim. Bakmayın böyle öne çıkmama, utangacım aslında, hiç sevmem insanların gözü önünde olmayı. Belki şu var ama, insanların korkaklığını yüzlerine vurmayı seviyorum. Kısıtlı bir hayata, kısıtlı bir ufka, kısıtlı bir düşünce dünyasına kendilerini mahkum etmeleri sinirime dokunuyor. Rahatlarını bozmak geliyor içimden. Çocukken adada yapardık öyle, kendini beğenmiş, zorba meşrepli komşuların camına taş filan atardık, televizyon kablosuna iğne sokardık, çok zevk alırdık bundan. Hala alıyorum o zevki. Eskiden bastırdığım her kartvizitin birkaç hafta geçmeden battal olmasından şikayetçiydim hep. Otelci diye kart bastırıyorsun, haftasına seni dilbilim kongresine konuşmaya çağırıyorlar. Frankfurt Kitap Fuarı için kart bastırıyorsun, Urfa'da tanıştığın turizmci la havle deyip yüzüne bakıyor. Yirmi sene oldu, artık kart bastırmıyorum. Böylesi daha iyi, daha bir ben oldum galiba. Gerçi herhangi bir sahada daha sistemli ve esaslı bir şekilde derinleşebilmeyi de isterdim aslında. Sözlük mü yazacaksın? Kırk sene kütüphaneden çıkmaman lazım o işi hakkıyla yapabilmek için. Otelci mi olacaksın? Hilton amca gibi, bir otelle başlayıp bütün dünyayı ele geçirmen lazım o iş öyle değil böyle yapılır, diyebilmek için. Ama heyhat, hayat bir tane ve tek bir meslekle heba edilemeyecek kadar kıymetli. Belki de maymun iştahlıyım, her şeyi birden istiyorum. Hem öyle olayım hem böyle. Hem aydın hem iş adamı. Hem mazbut aile babası hem zampara. Hem köylü hem şehirli. Hem Ermeni hem Türk hem dünya insanı. Hepsini isteyince hiçbirini tam olamıyorsun elbette, hep diğeri şıkkında kalıyorsun. O anlamda olamadığım hayatların sayısı neredeyse sonsuz, say say bitmez. Yüreğini aç insanlara. Şaşmaz kuraldır: Onlar da açar. Bir kisve veya kimlikle gitme onlara, seni kafalarındaki bir şablona oturtamasınlar. Savunmayı bırak, gardını indir. Vurmaya niyetli bile olsalar vazgeçerler, vurmazlar. Senelerce kapısının kilidi olmayan bir evde oturdum. Dünyanın neresinde olursam olayım arabamı kilitlemem, anahtarı da üstünde bırakırım, ister gece, ister gündüz. Sağlık sigortam yok, hiçbir zaman olmadı. İnan bana, evime hiç hırsız girmedi, arabam hiç çalınmadı, ıvır zıvır şeyler dışında doktora hiç yolum düşmedi. Kendini ne kadar az savunsan, o kadar güvende olursun. İsa'nın meşhur sözü vardır, Yüzüne vururlarsa öbür yanağını çevir, diye. Çoğu insan bunu yanlış anlar, bir zaaf öğretisi sanır. Hiç değildir halbuki, güç öğretisidir. Korku insana güç getirmez. Korkusuzluktur asıl güç. Evet. Can Yücel bir keresinde bana sen hakiki devrimcisin demişti. Değilim, provokatörüm, diye cevap verdim. Yapıların, kurumların çürük yerini görüp onlara vurmakta mahirim. Ama arkamdan kalabalığı sürüklemeyi bilmiyorum. Provoke ediyorum, insanların rahatını bozuyorum. Epeyce kişiyi, yaşamlarının bir dönemecinde etkiledim, ve olumlu bir yönde etkiledim sanıyorum. Ama onlara, Gel, arkamdan yürü, diyebileceğim bir yol gösteremiyorum. Çünkü yoldan gitmeyi sevmiyorum. Patikalar, bozuk satıhlar, çıkmaz arka sokaklar daha çok ilgimi çekiyor. Belki insanlara vermeyi bildiğim tek mesaj da o: yoldan dışarı çık, bak göreceksin ufkun açılacak, ne çok yer var gidebileceğin. Yapılabileceğini göstermek için. İnsanların hayal gücünü ateşlemek için. Küçük değil büyük düşünmeye teşvik etmek için. Zulmü ve ruhsal tembelliği protesto etmek için. Uyuyanları uykudan uyandırmak için. Rahatsız etmek için. Camlarına taş atmak için. Kapalı ruhlarına güzellik pencereleri açmak için. Selçuk Kapalı Cezaevindeyken ziyaretime gelen bir dostumun babasının lafıymış. Adam olmak için beş şey yapmış olmak lazım dermiş. Bir, askere gideceksin. İki, sevip ayrılacaksın. Üç, birinin yanında çalışacaksın. Dört, iş kurup batıracaksın. Beş, hapis yatacaksın. Acı çekmeden adam olunmuyor, orası kesin. İlla bu beş tanesi değil şüphesiz, ama insanı köküne kadar sarsan büyük acıları tanımadan üstündeki o zavallı kabukları dökemezsin. Kendinle yüzleşemezsin. Yok, hayır. Varsa azmin, cesaretin, dünyanın herhangi bir yerini de kişisel cennetin haline getirebilirsin. Şirince'nin birtakım avantajları var elbette. Güzel bir yer. Medeniyete hem yakın hem uzak. Doğu ile Batı'nın tam ortasında. Çocuk yetiştirmeye müsait bir yer, vs. Ama başka bir yer de olabilirdi şüphesiz. Hatun peşinden geldim bu köye, takıldım kaldım. Kısmet.


Bir romanın içeriğinden etkilenmediğimiz halde ismini güzel bulmamız olası mıdır? Bir türlü emin olamıyorum. Güçlü romanlar isimlerinin de anlamını ve güzelliğini pekiştiriyor diye geçiyor içimden. En azından kişisel olarak böyle düşünüyorum. Sıradan gibi duran isimler bile arkasından gelen etkileyici metinler sayesinde zihnimizde başka anlamlara kavuşuyor. Benim sevdiğim roman isimlerinin kendi içinde ortak noktaları var mıdır, diye soruyorum kendi kendime. Galiba yok. Tek kelimelik isimler de var, kelime gruplarından oluşan isimler de. Türkçe yazılmış kitaplardan söz etmek isterim. Hemen aklıma Ağır Roman geliyor. Metin Kaçan'ın ağır romanı. Metnin kendisini, isminin çağrışımlarını oldukça çarpıcı buluyorum. Göçmüş Kediler Bahçesi var çok sevdiklerimin arasında. Bilge Karasu'nun lezzetli dili, öykülerinden taşan tuhaf durumlar, iç sıkan haller. Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün söyleyişi insanın ağzında hoş bir tat bırakıyor. Cümlelerini hatırladığımızdan mıdır? Büyük ihtimalle öyle. Peyami Safa'nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu da sevdiklerimden... İçindeki gam, keder ruhumu sarıveriyor. Düşündükçe başka başka isimler hücum ediyor hafızama. Bir insanlık halinin tasvirine dönüşmüş olan, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar'ını, İhsan Oktay Anar'ın Puslu Kıtalar Atlası'nı, Orhan Pamuk'un Benim Adım Kırmızı'sını, Latife Tekin'in Sevgili Arsız Ölüm'ünü hatırlıyorum. Bunlar bir çırpıda aklıma geliverenler. Muhtemelen birkaç gün daha birbirinden güzel isimleri olan kitaplar zihnimi kurcalamaya devam edecek. Mükemmel bir somutlama. En çok hüznün ve mutluluğun elle tutulur, gözle görülür yansımalarının peşine düşeriz. Burası edebiyat için de mümbit bir alandır. Bu sebeple içeriği de beni hiç hayal kırıklığına uğratmayan bu kitabın adını kıskanacak kadar çok beğeniyorum. Ahmet Sarı üretken bir yazar. Zannımca en başarılı olduğu alan ise kitap adları. Anlatısının ya da düşüncesinin damıtılmış halini kitap adı olarak seçtiğine kuşku yok. Bu kitabın adı ise tek başına bir şiir olabilecek kadar güzel. Bu yılın en nefis deneme kitabının adı da bir şaire yakışacak kadar yerinde, vurucu ve merak uyandırıcı. Kitap adlarının çekiciliğine okumanın hazzıyla tanışır tanışmaz, küçük yaşta kapılmıştım. Bu bağlamda aklıma ilk gelen Richard Llewellyn'in Vadim O Kadar Yeşildi Ki romanıdır, annem vermişti bana. İçime işledi o roman, adıyla da. Hüseyin Rahmi Gürpınar'dan Kuyrukluyıldız Altında Bir İzdivaç da unutulmazlardandır. Sonraları isminin ilginçliğinin yanı sıra içeriği de iyi yansıtır olmasını aradım okur olarak, ama uzun ve alışılmadık adlara olan sevgim hep sürdü, örneğin Selim İleri'nin Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın'ına bayılırım. İlk romanıma Gölgemi Bıraktım Lale Bahçelerinde adını birçok kişinin bu çok uzun, böyle roman adı olmaz gibi sızlanmalarına aldırmaksızın vermem de bundandı sanırım. Öte yandan vuruculuklarıyla dikkat çeken ya da meraklandıran, insanın önünde bir perde aralayıp hayal gücünü çalıştırarak belleğe ani senaryolar yazdıran adlar var sevdiğim; Honore de Balzac'tan Vadideki Zambak, Ernest Hemingway'den Güneş de Doğar, Bertolt Brecht'ten Kafkas Tebeşir Dairesi, Jean-Paul Sartre'dan İş İşten Geçti, Yasunari Kavabata'dan Eski Kentte Yeni Sevgililer, Ziya Osman Saba'dan Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi, Ahmet Hamdi Tanpınar'dan Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Yaşar Kemal'den Yer Demir Gök Bakır, Nazlı Eray'dan Aşık Papağan Barı, Hakan Bıçakcı'dan Hikayede Büyük Boşluklar Var, Nermin Yıldırım'dan Unutma Dersleri... Tüm adların önüne geçen, başımı döndüren, ezeli hayranı olduğum adsa bir şiirin, bir şiir kitabının adıdır; yaşanmış ve yaşanacak tüm aşkların sığınağı olan: Attila İlhan'dan Ayrılık Sevdaya Dahil. Beni isimleriyle cezbeden ve okumaya yönelten yığınla kitap sayabilirim. Hemen ilk aklıma gelenler: Ve Durgun Akardı Don, Garp Cephesinde Yeni Bir Şey Yok, Dinle Küçük Adam; Suç ve Ceza, Muhteşem Gatsby, Çılgın Kalabalıktan Uzak, Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu, Mezarlarınıza Tüküreceğim, Güneş de Doğar, Otomatik Portakal, Dövüş Kulübü, Ses ve Öfke, Bir Düğün Gecesi, Kuşlar da Gitti, Waldo Sen Neden Burada Değilsin, Yorgun Savaşçı, Kurt Kanunu, İşaret Çocukları, Tutunamayanlar, vs... Ama güzel ve kışkırtıcı isim, her zaman tercih nedeni olmayabiliyor. Yani caydırıcı da olabiliyor. Mesela Boris Vian'a, romanlarına kışkırtıcı isimler seçtiği halde, uzun süre direndiğimi hatırlıyorum. Mezarlarınıza Tüküreceğim'i fazla pornografik bulmuştum ve kitabın vaat ettiği sertlik, vasat bir okumaya çağırıyordu beni. Böyle hissetmiştim. Yanılmadığımı anladım. Hemingway ve Faulkner gibi yazarlar istisnadır... Aslında okuma listemi, kitap isimlerine bakarak oluşturmuyorum. Acemi bir okur olduğum dönemlerde de böyleydi. Kitaba verilen isim, çağrıştırdığı yahut zihnimde uyandırdığı öyküyle beni peşinden sürükleyecek mi? Genellikle buna bakıyorum.


Değirmen, Kağnı, Ses, Yeni Dünya ve Sırça Köşk adlı öykü kitaplarının, Kuyucaklı Yusuf ve İçimizdeki Şeytan adlı romanların, Dağlar ve Rüzgar adlı şiir kitabının yazarı olan Sabahattin Ali'yi Türkiye daha çok Kürk Mantolu Madonna'nın yazarı olarak tanıyor. Yapı Kredi Yayınları'ndan Sevengül Sönmez editörlüğünde çıkan Canım Aliye, Ruhum Filiz ise Sabahattin Ali'yi Kürk Mantolu Madonna'nın ötesinde, başka yönleriyle de tanımak isteyen okuru, kitapçıların raflarında bekliyor. Bu kitap, 1948'de yurtdışına kaçmak isterken, Kırklareli yakınlarında öldürülen Sabahattin Ali'nin eşi Aliye ve kızı Filiz'e gönderdiği mektupları bir araya getirerek, büyük sıkıntıların yaşandığı çalkantılı dönemlerde bile ailesinin sorumluluğunu taşıyan bir yazarın eş ve baba olarak portresini çiziyor. Bir yandan da Ali'nin Aziz Nesin ve Mustafa Kemal Atatürk ile ilişkisine, dönemin politik atmosferine dair ipuçları veriyor. Tüm bunları konuştuğumuz Sevengül Sönmez, yeni bir kitabın da müjdesini verdi. Sabahattin Ali çok yönlü biri. Yazar olarak da sanatçı olarak da. Ayrıca gazeteciliği, mizah yazarlığı ve bana kalırsa öğretmenliği de onun renkli yanları. Bu mektuplar ise Sabahattin Ali'nin eşi ve kızına yazdığı mektuplar olarak aile yaşamına dair pek çok ipucu veriyor. Evlilik hakkındaki düşünceleri, nasıl bir hayat istediği, çocuğunu nasıl yetiştirdiği. Bunun yanı sıra ailesine duyduğu sorumluluk mektuplarda en çok göze çarpan unsur olacak bana kalırsa. Sabahattin Ali her nerede olursa olsun, ailesini düşündüğünü, onların her ihtiyacıyla ilgilendiğini görüyoruz mektupların tamamında. Bunlar Sabahattin Ali'nin bilinmeyen yönleri değil belki, ama mektuplarda kendi dilinden okumak onu biraz daha tanımak açısından kıymetli geliyor bana. Yani ısrar eden ve bu evlilik için ailesiyle mücadele eden Aliye Hanım. Biraz daha geriden başlayarak anlatmam gerekiyor. Memleketten Haber adlı şiirin yol açtığı bu durumu anlamak için 1932'de neler olduğuna bakmak gerekiyor. Sabahattin Ali Konya'da öğretmenliğe başlamış, kendine yeni bir hayat kurmaktadır. Bu arada Yeni Anadolu gazetesinde çevirileri ve öyküleri yayımlanır. Haziran 1932'de ise Kuyucaklı Yusuf gazetede tefrika edilmeye başlanır. Gazetenin satışında beklenmedik bir artış olup da telifi ödenmeyince Sabahattin Ali de tefrikayı 26. sayıda yarım bırakır. Bunun üzerine Cemal Kutay ile araları açılır ve olaylar giderek sertleşince Cemal Kutay, Sabahattin Ali'nin Atatürk'e hakaret ettiğini iddia eden bir komplo kurar. Kutay, Sabahattin Ali'nin bir süre önce gazeteye yayımlanması için bıraktığı şiirlerden biri üzerinde değişiklik yapmış, Mustafa adlı bir öğretmen aracılığıyla şiirde Atatürk'e hakaret edildiği gerekçesiyle Sabahattin Ali'yi ihbar ettirerek, Sabahattin Ali'nin Memleketten Haber başlıklı bu şiiri yedi sekiz ay önce bir arkadaş toplantısında okuduğunu, akrabalarından Remzi ve İlköğretim Müfettişi Mehmet Emin Soysal'ın da bu toplantıda bulunduğunu iddia etmiştir. Dolayısıyla bu şiirden yola çıkarak Sabahattin Ali'nin Cumhuriyet ile ilgili görüşlerine ulaşmak pek mümkün değil. Ancak Sabahattin Ali'nin modern bir devlet fikrine çok sıcak baktığını, Cumhuriyet'in başta Ankara olmak üzere Anadolu şehirlerde yarattığı değişimi önemseyen biri olduğunu biliyorum. Sabahattin Ali'nin alfabe konusunda nasıl bir tavrı olduğunu bilmiyorum. Almanca bilen biri olarak elbette Latin alfabesini kullanıyordu, bu nedenle de öğrenmesi diye bir şey söz konusu olmadı elbette. O dönemde yaşayan hemen herkes gibi Arap alfabesine yatkınlığı olduğunu ve rahat ettiğini düşünüyorum ve ölene kadar da kullanıyor zaten bu alfabeyi. Filiz Ali'ye ise elbette sadece Latin alfabesiyle yazabilirdi. Aynı zamanda Öz Türkçe sözcükleri benimsiyor ve eserlerini bu doğrultuda sadeleştiriyor... Sabahattin Ali Türkçenin sadeleşmesi gerekliliğine inanmıştır. Almanya'dan döndüğü ilk yıllarda, zamanın dil anlayışına uygun olarak yazdığı öykülerini, gözden geçirmiş, kısa bir süre sonra kitaplaşan bu öyküleri yeniden kaleme almıştır. Birdenbire Sönen Kandilin Hikayesi ve Kurtarılamayan Şaheser başta olmak üzere Sabahattin Ali pek çok eserinde Dil Devrimi'ne uygun değişiklikler yapmıştır. Sabahattin Ali'nin değiştirdiği sözcüklerden birkaçı: mevcut olmak bulunmak; irtifa yükseklik; muhteriz ürkek; muhafaza etmek korumak; mütemadiyen durmadan; azamet büyüklük; ifşa etmek açığa vurmak; ziya ışık, merbut bağlı, sabit değişmez; müşabih e benzer; infial kızmak vb. Evet, mektupların büyük çoğunluğu yeşil mürekkeple yazılmış. Sabahattin Ali ile Aziz Nesin ilişkisi hayli karışık bir ilişki. Aziz Nesin, Sabahattin Ali hakkında bir kitap yazacağını söylerdi, ama olmadı. Doğrusu okumayı çok isterdim. Aziz Nesin Birlikte Yaşadıklarım Birlikte Öldüklerim adıyla ölümünden sonra yayımlanan kitabında uzun bir bölüm var. Bu ilişkinin karmaşasını anlamak için dönemi iyi bilmek gerektiğini düşünüyorum. Şartlar, yokluklar ve korkular. Yine de soruya dönecek olursam: Sabahattin Ali'nin Aziz Nesin'e kıyasla büyük bir yazar oluşu, ilişkinin eşit başlamamasına neden olmuş belli ki. Sonrasında da Aziz Nesin'in Markopaşa'nın her şeyini üstlenmesi, Sabahattin Ali'nin ise ona göre daha rahat olması aralarındaki sorunun büyümesine neden olmuştur. Bugünlerde en çok yapmak istediğim şey, Markopaşa yazışmalarını kitaplaştırmak. Aziz Nesin ve Sabahattin Ali arasındaki mektuplar başta olmak üzere, diğer ortakların yazdıkları ve mahkeme tutanaklarını bir araya getirmekten söz ediyorum. Kısmet... Bu soruya yanıt vermek hayli zor. Sabahattin Ali arkadaşlarına ve dostlarına çok düşkün biri. Küçücük evlerinde kalabalık misafirler ağırlayan, onlarla sohbet etmekten hoşlanan biri olmuş hep. Arkadaşları konusunda kaygıya kapıldığını ya da tedirgin olduğunu pek düşünüyorum doğrusu. Arkadaşlığı büyük kavgalardan ayıran bir yapısı olmuş hep. Öyle ki Irkçılık-Turancılık davasının sanıklarından Nihal Atsız'ı evinde misafir eden Orhan Şaik Gökyay'la arkadaşlık etmeye devam etmiş mesela. Benzer biçimde Cimcoz ailesiyle ilgili kimi söylentiler dolaşsa da Sabahattin Ali'nin İstanbul'daki en yakın arkadaşları onlar olmuş. Ancak arkadaşlarının büyük bölümü Sabahattin Ali'nin öldürülmesinden sonra Ali ailesini yalnız bırakmışlar ki, bu sahiden çok üzücü. Filiz Hanım, müziğin dışında tüm sanat dallarıyla yakından ilgili olmuş hep. Edebiyat ise hayatında hep büyük bir yer tutmuş. Okumayı, yeni yazarları takip etmeyi çok sevdiğini biliyorum. Bir araya geldiğimizde sıkça okuduklarımızdan söz ederiz birbirimize. Filiz Ali'yi yakından tanıyanlar da onun bulduğu her fırsatta okuduğunu söyler zaten.


Belli bir alanda yayın yapan tematik yayınevleri gibi, belli bir alana ilgi duyan okurlara/araştırmacılara hizmet eden tematik kütüphanelerin sayısı da giderek artıyor Türkiye'de. Özellikle İstanbul'da yer alan bu kütüphanelere;Türkiye'nin ilk özel müzik kütüphanesi olan Borusan Müzik Kütüphanesi, İETT'nin kurduğu Ulaşmı Kütüphanesi, mimari odaklı kitaplara-yayınlara-dokümanlara yer verilen Mimarlar Odası Arşiv ve Dokümantasyon Merkezi ya da Caddebostan'daki kültür merkezi içinde yer alan Türkiye'nin ilk butik sanat kütüphanesi örnek gösterilebilir. Beyoğlu'ndaki Salt Araştırma da, halk kütüphanelerine ve üniversite kütüphanelerine hiç benzemiyor. Hatta aslında kütüphane olmayışıyla dikkati çeken bir mekan. Bir süre daha benzeri olacak gibi de değil. Salt Araştırma için ilk adımların atıldığı günlerden bu yana her aşada yer alan Sezin Romi ile konuştuk. Bir arşivci olarak başladığı kariyerinde bugün geldiği yerle Salt Araştırma'nın öyküsü birbirini tamamladı. Salt Araştırma Merkezi bir kültür kurumu. Salt Araştırma da bu merkezin bir parçası. Biz burayı tarif ederken kütüphane, arşiv gibi tabirleri kullanmıyoruz. Çünkü günümüzde araştırmanın daha geniş bir evreni var. Artık kitap, arşiv, yayın gibi formlarla sınırlı değil. Dijital teknolojilerin de çok büyük etkisi var bunda. Salt Araştırma herkese açık bir mekan. İnsanlar salı gününden cumartesi güne kadar, 10:00 ile 20:00 saatleri arasında bu mekanın olanaklarından yararlanabilirler. İçerik olarak sanat, mimarlık ve tasarıma, sosyal ve ekonomik tarihe odaklanıyoruz. Bu alanlarda kaynak bulma konusunda kullanıcıların ciddi sıkıntıları vardı. Tüm verileri toplu olarak bir yerde bulamıyordunuz. İşte biz farklı kişiler ve kurumlarla işbirliği yaparak ulaşılabilir kaynakları çeşitlendiriyoruz. Daha sonra bunları sergilerle, e-yayıncılıkla, kamuya açık toplantılarla kamusallaştırmaya çalışıyoruz. Yani bu kaynakları Salt Araştırma'da kalıcı hale getirerek herkesin erişimine sürekli olarak açık tutuyoruz. Ben önce bilgi ve belge yönetimi eğitimi aldım. Sonra da üzerine sanat tarihi yüksek lisansı yaptım. Bunu anlatmak için Salt Araştırma'nın tarihini anlatmam lazım önce. Salt Araştırma Osmanlı Bankası, Platform Garanti ve Garanti Galeri kütüphane ve arşivlerinin bir araya gelmesiyle yepyeni bir kurum olarak ortaya çıktı. Ben önce Osmanlı Bankası'nda staj yaptım. Ardından Platform Garanti'de 2007 civarında, henüz öğrenciyken bir kütüphane kurma projesi başladı ve oraya girdim. Şu an idrak ediyorum ki Salt için atılan ilk adımlardan biriymiş bu. Oradaki kitapları sisteme atıyordum. Zamanla Garanti Galeri'nin kütüphanesi de bu sisteme dahil edildi ve böylece Salt Araştırma şekillenmeye başladı. Kütüphane ve arşiv işiyle ilgilenmek hiç aklımda yoktu. Ama orada bir şeyi sıfırdan kurmanın heyecanını yaşadım. Tüm kaynaklar elinizin altındayken ister istemez ilgi duyuyor, kendinizi konunun içinde bulunuyorsunuz. Bunun üzerine sanat tarihi yüksek lisansı yaptım. Böylece bu alanda uzmanlaştım. Orada o kaynaklarla tanışınca farklı bir perspektiften bakmaya başladım. Didaktik, operasyonel kütüphanecilik ve arşivcilik benim için geride kalmış oldu. Kendimi de bir araştırmacı olarak görmeye başladım. Aldığım eğitimle, burada yaptığım iş arasında pek ilişki yok. Elimde bir diploma vardı ama o diploma buradaki işlerin yürümesini sağlamaya yetmezdi. Burada çalışmaya başladıktan sonra farklı bir vizyon kazandım. Bütün o kurumların Salt Araştırma'ya dönüşmesi ciddi bir süreçti. Önce kağıt üzerinde hayal ederek çalıştık. Zorlu bir tasarım süreci yaşandı. Türkiye'de böyle bir örnek yoktu. Başka yerlerdeki örneklere baktık, ama onlar buraya birebir uygulanmazdı. Biz bir kütüphane ya da arşiv değiliz, araştırma mekanıyız. Farklı insanlar geliyor ve herkesin farklı ihtiyaçları var. Dört yıldır açık Salt Araştırma. Öncesinde farklı kurumların arşivlerini hem fiziksel hem yazılım anlamında bir araya getirmek için uzun bir çaba verildi. Açıldıktan sonra gözlem yaparak bir sürü yeni ihtiyacı keşfettik. Örneğin insanların oturup çalışabilecekleri bir mekana ihtiyaç duydukları ortaya çıktı. Biz de, Salt Galata'nın önceleri sergi mekanı olarak kullanılan üçüncü katını insanların bireysel çalışmalarını yapabilecekleri bir yer olarak yeniden düzenledik. Bu Salt'ın bütünü için geçerli. Burada yapılan tüm çalışmaların nihai hedefi bu. Salt Araştırma da bu çalışmaların önemli bir parçası. Salt Araştırma'ya katılan kaynaklar aslında bir başlangıç. Yavaş yavaş daha fazla kaynak bir araya gelecek. Yaptığımız bir proje araştırma konusunda bir farkındalılık yaratabiliyor. Bunun geriye dönüşü uzun vadede kendisini gösterecek.


İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali'nin üçüncü yılında, Sabit Fikir her hafta festivalin katılımcısı olan bir edebiyatçıyla söyleşi yayımlayamaya devam ediyor. Üçüncü söyleşimizi İsrailli yazar Shifra Horn ile... Genelde, antik şehirler olan Kudüs'teki veya Yafo'daki, kadınların hikayelerini anlatan, tarihi romanlar yazıyorum. O romanların birçoğu, sürreal dünyanın içinde kaybolacak bir sürreal gerçeklik şeklinde yazıldılar. Son romanım, 'Ode to Joy' , benim ilk çağdaş eserim ve bir aşk hikayesi. 2002 kışında Kudüs'te, Intifada sırasında orada olan bir anne ve çocuğu hakkında. Ayrıca 3 kitabım ve 2 çocuk kitabım var. İyi bir tabak humus ve falafel Kudüs'ün hem batısı hem doğusuyla bağlantılıdır. Yapanlar arasında, dünyanın en iyi falafel yapımcısının kim olduğuna dair bir rekabet var ve birçok yer kendilerini Falafel Kralı veya Humus Şampiyonu şeklinde, abartılı kelimelerle tanıtıyorlar. Japonya'da yaşarken bir restoranım vardı ve evet, gastronomiyle çok ilgiliyim ve hem edebiyatın hem yemek yapma sanatının yaratıcı şeyler olduklarını ve birbirleriyle bağlantılı olduklarını düşünüyorum. Çoğu zaman kitaplarımda yemeklerden bahsediyorum ve hatta bazen tariflerini bile veriyorum. Şu sıralar, Kudüs'te, benim tariflerimden birini kullanmakta olan bir restoran bile var pilav ve çam fıstığıyla doldurulmuş dut yaprağı dolması yapıyorlar. Maalesef, İsrail'de en çok satan yazarlardan biri olmama ve kitaplarımın birçok dile çevrilmiş olmasına rağmen, sadece kitap yazarak geçinmek neredeyse imkansız. Bir kitabı yazmam ve onun yayınlanma süreci yaklaşık üç yılı buluyor, ben de ara dönemlerde edebiyatla ilgili konferanslar vererek ve İsrail'in en ünlü gazetelerinden birinde kitap eleştirmenliği yaparak para kazanıyorum. Özellikle Garcia Marquez olmak üzere, Güney Amerikalı yazarlarla ilgiliyim, bunun yanında, Gunter Grass gibi, savaştan sonra ortaya çıkmış Alman yazarlarını okumayı da seviyorum. Ayrıca, Michael Chabon gibi genç yazarların yazdığı değerli, çağdaş kitaplara da çok sık rastlıyorum. Hans Fallada'dan Alone in Berlin. İnsanlar arasındaki uyumu ve anlayışı, ve tarihteki bazı korkunç seneleri tersine çevirebilmeyi. Kot pantolon ve tişört giydiğim zaman kendimi rahat hissettiğim için bunları tercih ediyorum ama özel günler için en iyi kıyafetlerimi giymeyi de seviyorum. Hala et yiyor olmama rağmen genelde vejetaryen yemekleri tercih ediyorum. Ortadoğu Mutfağı'nı seviyorum. Genelde maden suyu ve yeşil çay içiyorum. Shifra Horn, İsrail'in en çok satan romancılarından biridir. Hebrew Üniversitesi, İncil ve Tevrat Araştırmaları ve Arkeoloji bölümü mezunu olan Horn'un romanları birçok dile çevrilmiştir. Tel Aviv'de doğan yazar şimdilerde Kudüs'te yaşamaktadır. Romanları Four Mothers, The Fairiest Among Women, Tamara Walks On Water, Ode To Joy. Kurgu Dışı: Shalom Japan, Cats, A Love Story, The New Zealand Experience. Çocuk Kitabı: The Perfect Pet. Horn, gerek İsrail'de, gerekse de diğer ülkelerde birçok ödül kazandı. Bunların arasında bütün kitapları için kazandığı Kitap Yayıncıları Birliği'nin Altın ve Platin Ödülleri, WIZO-İsrail Ödülü ve Edebiyat dalında 2004 yılı Başbakanlık ödülü yer almaktadır. 2006 yılında Ode To Joy için İsrail edebiyatının en saygın ödüllerinden biri olan İtalyan ödülünü kazandı. Kitapları İngilizce, Fransızca, Flemenkçe, Almanca, İtalyanca, Yunanca, Estonyaca, Çince ve Türkçe'ye çevrilmiştir.


Siyah Bant, sanata sansür siyasetini gözlemliyor, araştırıyor ve raporluyor. Sanki elit bir azınlığı ilgilendirir gibi duran sanata sansür siyaseti, aslında ülkenin içinde bulunduğu siyasal baskı ortamının en görünür olduğu alanlardan biri olarak ortaya çıkıyor. Siyah Bant'la mevcut iktidarın sanata yaptığı müdahalelerin, daha önceki dönemlerle nasıl bir süreklilik içinde olduğunu, dahası buradan nereye gidildiğini konuştuk. Devlet müdahalesinin artıp artmadığı yönündeki sorulara yanıt vermemiz çok zor. Daha çok, değişen müdahale biçimlerinden ve aktörlerden bahsedebiliriz; devletin 1980 darbesi döneminde ve 1990'larda uyguladığı açık sansürün günümüzde daha keyfi ve çetrefilli hale geldiğini söyleyebiliriz. Sansür sadece devlet tarafından uygulanmıyor, devletin çıkarlarını korumaya hevesli, devletle işbirliği yapan aktörler de etkililer. Fakat, devletin sansür konusunda en tutarlı olduğu ve tüm güçlerini seferber ettiği yer, bölgede faaliyet gösteren Kürt sanatçılar. 1990'lardan bu yana sürdürülen denetim yoğunluğunda farklılıklar olsa da, Kürt hak mücadelesinde yer alan sanatçıların tüm sanatsal ifadeleri siyasal ifade, üstelik yasadışı ifade olarak tanımlanmaktadır. Bölgede yaptığımız araştırmada, barış sürecinde, süren davalar dışında yeni davalar açıldığını gördük. 2000'lerin başındaki görece rahatlamadan sonra, yine sanatçıları hedef alan söylemlerle karşılaşmaya başladık. Sadece sanatçılar değil, devletin bir tehdit olarak algıladığı tüm kişi ve kurumlar marjinalize edildi. Devletin hukuki veya fiilen herhangi bir sansür ediminde bulunması şart değil. Yarattığı bu endişe ve korku ortamında, doğal olarak, sanatçılar ve sanat kurumları öncelikle kendilerini sansürleyeceklerdir. Devletin izlediği başka bir yöntem ise yeni yönetmelikler ve yasalarla, meseleyi idari bir söyleme indirgeyerek sansür değilmiş gibi bir izlenim yaratmaya çalışması. Sinemada sinema destek yönetmeliğine getirilen +18 kuralı gibi. Bu uygulamaya göre devletten destek alan bir film, kurul tarafından +18 olarak değerlendiriliyorsa, filme verilen tüm destek geri talep edilebiliyor. Veya tiyatroları yeniden düzenleyen ve sanatı bir konseyin verdiği kararlar doğrultusunda desteklemeyi amaçlayan TÜSAK yasa taslağında olduğu gibi, bu gibi yeni düzenlemeler sanatsal ifade özgürlüğü açısından beraberinde birçok soru getiriyor. Son kertede diyebiliriz ki, devlet anayasa maddesinde belirtilen sanatı ve sanatçıyı korumak ve desteklemek hükümlülüğünü üstlenmiyor. Türkiye'de çoğu zaman sanat alanının tamamen özel sektöre bırakılması öneriliyor. AKP de 80'lerde başlayan eğilimi daha ileriye götürüyor ve buna yönelik kanunlar ve yönetmelikler çıkarıyor; sponsorluk yasası gibi. Veya devlet, kültür yatırımlarını teşvik kanununda olduğu gibi, teşvik eden bir konumda olmayı hedefliyor. Aslında devletin ve özel sektörün zaman zaman işbirliğine dönüşebilen bir çeşit iş paylaşımı içinde olduğunu görebiliriz. Özel sektör, devletten bağımsız finansmanıyla devletin sanatçılara yönelik kurduğu baskıdan muaf olduğunu iddia edebilir. Oysa özel sektördeki rekabet düzeyi ve sermaye olarak kendi varlığını devam ettirebilmek için devlete duyduğu ihtiyaç bazen devletten daha çok devlet gibi davranmasına yol açabiliyor. Bu, özel kurumlar ve bu kurumlarla çalışan sanatçılar arasında dayanışma kurmayı güçleştiriyor. Sansür vakalarını araştırırken özel sektörde yaşanan sansür girişimlerini aktarmakta sorunlar yaşanıyor. Devlet desteğinin olmadığı bir ortamda desteğe ihtiyaç duyan sanatçılar yaşadıkları sansür deneyimlerinin üzerini kapatmak zorunda hissediyorlar. Üstelik bu kurumların kamuya karşı ilkesel olarak şeffaflığı zorunlu görülmediği için bu tür vakaların açığa çıkması zorlaşıyor. Yukarıda bahsettiğimiz nedenlerden dolayı, sanatçıların müşterekleşmekte zorlandıklarını söyleyebiliriz. Tabii ki, 90'lar ve 2000'li yıllarda ortaya çıkan birçok sanatçı girişimi mevcut. Şanar Yurdatapan'ın kurduğu girişim veya Hrant Dink cinayetinden sonra sanatçılar arasında kurulan 19 Ocak Kolektifi gibi girişimler bu bağlamda çok önemli. Gezi süreci ile birlikte sansüre karşı dayanışma, örgütlenme çabalarının ve tartışmaların çoğaldığını söyleyebiliriz. Mesela TÜSAK tasarısı acil bir gündem olarak ortaya çıktı ve özellikle sahne sanatçılarının örgütlenmesine yol açtı. 2010 Hrant Dink Anısına Atölye Çalışmaları kapsamında tasarladığımız Çağdaş Sanatta Sansür oturumuna hazırlanırken sansüre uğrayan sanatçıların yalnızlaştırıldığını, sansür vakalarının kamuoyu tarafından pek bilinmediğini ve sanatta sansürü görünür kılmak için sansür vakalarını raporladığımız bir web sitesi tasarladık. Site bu vakaların görünür olması için önemli fakat yeterli değil. Sansürün farklı aktörleri ve yöntemlerini anlayabilmek için Türkiye'de farklı kentlere gidip oradaki sanatçılar ve kurumlarla görüşmek istedik; 9 kentte 80 görüşme yaptık. Bu görüşmeler sonucu edindiğimiz bilgiyi de ilk yayınımızda sunduk. İkinci hedefimiz ise sanatçılar arasında bir dayanışma ağı inşa etmek idi. Bunun zaman alacağı belliydi; bu nedenle öncelikle sanatta ifade özgürlüğü hakkı ve sanatçı hakları konusunda bir farkındalık yaratmak amacıyla sansür ve hukuk çalışmasını başlattık. Bir yıla yayılan çalıştaylar sonucunda yeni bir yayın çıkardık. Hazırladığımız raporlar ortaklık yaptığımız Index on Censorhip ve Artsfreedom web sitelerinde yayımlandı. İfade özgürlüğü hakkını tehdit edebilecek her uygulamayı takip etmeye ve bu uygulamalara karşı sanatçılar ve kurumlarla işbirliği içinde tepki vermeye çalışıyoruz.


"Bir mezarlığın üzerine ev kuramazsınız," diyor Şebnem İşigüzel. Bu topraklar için durum özetle bu aslında, ama devletin hiç de umurunda olmadığını biliyoruz. Yüzyıllık sorunlara yenilerini ekleyerek yaşıyoruz, devlet sağolsun! ''Devlet evimize, yatağımıza kadar girdi'' klişesi çoktan eskidi bile. Her ay yeni meseleler kapıda, aslında her mesele aynı kapıya açılsa da... Yazar Şebnem İşigüzel ile hızına yetişemediğimiz gündemi konuştuk. Devletin, bireyi doğrudan ilgilendiren bir konuda, kayıtsızca söz sahibi olması elbette dayatmadır. Eğitimde 66 ay meselesinde böyle bir durum söz konusu. Karar, toplumda tartışmaya açılmadan, bir anda alınıverdi. Siyaset ne zaman halk adına yapılacak merak ediyorum doğrusu. Çocukları zorla okula göndermek ciddi bir dayatma. Altyapı hazır olmadığı için ailelerin endişeleri olabilir. Bu aileleri doktor raporu peşinde koşma mecburiyetinde bırakmak, mutsuz edip açmaza sürüklemek; siyasetin ve devletin uyguladığı bir nevi psikolojik şiddet oluyor. Elbette bizler siyasette yaz-boz, deniyoruz-görüyoruz durumuna çok alışığız. Hep halkın %50'si böyle istiyor, deniyor. Peki 'istemeyen' %50 niye dikkate alınmıyor? Ben, bu ülkede kız çocuklarının başörtüsüyle üniversiteye girememelerine de karşıydım. Bu, açıkça faşizmdi. Şimdiki kimi dayatmaların da bundan farkı yok. 'İntikam almak' çirkin ve uygunsuz bir tanım olacak, ama valla yerine koyacak başka bir söz de bulamıyorum: Sanki şimdi birileri intikam alıyor. Oysa, intikam siyaseti değil balkon siyaseti yapılmalı. Her kesimi kapsayacak kararlar ve uygulamalar gerekiyor. Balkon siyaseti istiyoruz, diyerek aslında hepimizi kucaklayacak; kimseyi dışlamayacak, ülkeyi Avrupa Birliği'ne entegre edecek siyaseti kodlamış oldum. Endişeli bir ruh hali rahatsızlık vericidir. Kimse mutlu olamaz. Askere oğlunu gönder ölsün, çocuğunu okula göndermemek için binbir yola başvur... Eh böyle de yaşanmaz ki! Biz ve onlar diye bölünmek hepimizi mutsuz etti. Katı bir muhafazakarlık, kimilerinin gelecek diye saçma biçimde korktuğu İslami rejimden kat be kat kötü. Çünkü birisi öldürüyor, öteki süründürüyor. Hepimizin karşı durması gereken, işte bu muhafazakarlık. Muhafazakarlık, edebiyatı da sanatı da komaya sokar. Elbette diğer yaptırımlara da canım sıkılıyor, dert ediyorum. Ama çevre geri dönüşü olmayan bir durum. Uzun vadede, özellikle çevreyle ilgili ciddi sorunların yaşanacağını düşünüyorum. Her gelen kendi İstanbul'unu yaratıyor. Oysa bu kent bütün bu iktidarlardan önce de vardı. Koruma adı altında yapılabilecekleri bilmiyoruz. Herkes kendi görüşünü ve kendi estetiğini dayatıyor. Çok doğru ifade ettiniz. Nefret, bir toplumu soluksuz bırakır. Bizi bıraktı işte. Farklı olana yaşama şansı vermeyen bir toplum yaratıldı. Ve en kötüsü bu toplumun 'vicdan' gibi bir sorunu var. Devlet şimdi yetiştirdiği bu kötü çocuğu, arkasına yaslanmış gururla seyrediyor. Sizce bu linç kültürü tarihi bir miras mı? Asla bitmeyen sorunlarla yaşıyoruz çünkü... Bir mezarlığın üzerine ev kuramazsınız. Bir mezarlığı ekip biçmek için önce kemikleri saygıyla topraktan çıkarıp, utançlarımızla yüzleşmemiz gerekiyordu. Devlet ve toplum bunu yapamadı. Yalanlar tarihine sarılıp, içindeki nefreti cilaladı. Ne yazık ki Türkiye toplumu hiçbir zaman sorunlarını çözebilecek kadar olgunlaşamadı. Darbeler ve gerçekle ilgisiz bir tarih anlatıcılığı, bu toplumu hep sinirli bir ergen gibi davranmaya mecbur bıraktı. Önce toplum olgunlaşmalı ki, bu devleti ve bu topraklarda yapılan siyaseti yerle bir edebilsin. Yoksa sorunlar hep aynı kalır.


Kahvesini ikram etmek istedi. Çay içeceğim dedim. Biz Almanlar iki yüzyıldır Türklerin kahve içtiğini sanıyoruz, çay mı içersiniz? dedi. Bizim kahve başka, fal bakılandan. Beşikten mezara öğrenmenin yaşı yok ama ilk intiba da yanıltıcı değil. Karşımızda kuskus pişiren, Kurban Bayramı'nı tanıyan, kebabını eksik etmeyen, Türkiyelilere entegre olmuş bir Almanın olmadığı aşikar. Uwe Timm, öteki kavramı hayatımızı işgal etmeden önce oluşmuş bir adam. Bu çay-kahve meselesini İngilizce konuştuysa da sohbetimiz Ayça Sabuncuoğlu'nun tercümanlığıyla sürdü. Ayrılırken Sıcak Yaz'ı imzalatmak istedim. Biraz yardım alarak Türkçe Ayşe'ye yazdı ve kapakta yer alan fotoğraftaki soldan ikinci gencin üstüne bir artı işareti koyup Bu benim dedi. Eğer onunla daha önce tanışmadıysanız bundan bütünüyle otobiyografik şeyler yazdığı sonucunu çıkartmayın. Çağdaş Alman edebiyatının önemli yazarlarından sayılan Uwe Timm tanıklıklarına yaslansa da hepimizin hikayesini anlatıyor. Ve güçlü, sarsıcı izleklerinin yanı başında toplumun ve insanın değişimiyle ilgili sorular dörtnala koşuyor. Felaket. Tek kelimeyle felaket; bir kültür ulusunu barbar bir ulusa çevirdi. Bir kere nasyonal sosyalizm zaten kötü bir şey. Bir de Nazi ideolojisiyle birleşince çok daha kötü oldu. Çünkü Nazizm kendini başka uluslardan üstün görme, onları sınırın dışına çıkartma, atma gibi şeyler getirdi. Alman kültüründeki sadakat, görev duygusu, cesaret duygusu gibi şeyleri alıp öyle bir işledi ve kullandı ki ortaya bu felaketi yaratan ortam çıktı. İspanya'daki çok laik yönetilen bir faşizmdi. İtalya'daki de kendine özgü özellikler taşıyan bir faşizmdi ama hiçbiri Almanya'daki kadar ırkçı değildi. Tabii ki İspanya'daki faşizm daha iyidir demek istemiyorum ama sonuçta örneğin Yahudilerin böyle avlanması Almanya'da oldu. Ya da insanlar üzerinde deneyler yapılması. Evet, evet. Hatta Josef Mengele'den önce bile akıl hastalarını, bedensel özürlü olanları öldürme eğilimi vardı. Almanya'da spesifik olarak öne çıkan ırkçılık oldu. Bu söylediklerinizden şöyle bir sonuç çıkarıyorum. Irkçılık faşizmin olmazsa olmaz bir unsuru değil. Evet olabilir. Portekiz'de de faşizm vardı, gerçi bu kadar güçlü değildi ama bu söylenebilir. Evet ırkçılık barındırmayan bir faşizm olabilir. Ama Almanya'da bu çok belirleyiciydi. Nasyonal Sosyalist Parti seçimle, oyla geldi. Kardeşimin Gölgesinde adlı romanınızda olduğu gibi onu destekleyenler sıradan, iyi insanlar. Karmaşık bir şey olduğunu düşünüyorum. Bir yanda kırılmaları dünyanın sonu gibi görülen, ölümcül derecede askeri değerler var Almanya'da; demin de andığım sadakat, cesaret gibi değerler... Daha önceki İspanya Savaşları ya da Fransa'yla yapılan savaşları yaşayarak kenetlendi Almanya aslında. Almanya'da hiçbir zaman bir halk devrimi yaşanmadı. 1918'de Weimar'da olan durum da tam anlamıyla başarıya ulaşmadı. Birinci Dünya Savaşı'nı bitiren Versailles Anlaşması'nın da çok akıllıca yapılmış bir anlaşma olmadığını düşünüyorum. 1930'lu yıllarda büyük bir işsizlik vardı. İnsanlar birçok şeye acilen ihtiyaç duyuyordu. Nasyonal sosyalizmin içinde de bir sosyalizm kırıntısı vardı. Sonuçta sosyalizmin mantığı herkesin eşit olması. Nasyonal sosyalizmin de hareket noktası toplumsal birlik. Ama oradaki problem şu; nasyonal sosyalistler hiçbir zaman büyük sermaye sahiplerini, şirketleri, tekelleri sorgulamadı çünkü bizzat onlar tarafından finanse ediliyorlardı. Mesela Himmler'i destekleyen büyük sermaye grupları vardı. Mesela Krupps. Hatta bunlar Himmler'in dost çevresi olarak tanınıyordu. Ama temeldeki fikir toplumsal birlikti, yardımlar yapılıyordu, yiyecek yardımı, kömür yardımı. Bir yandan da devrimci düşüncenin çok önemli damarları Almanya'da ortaya çıktı. Sadece Engels ve Marx'tan söz etmiyorum. Sıcak Yaz'ı hatırlarsak 1968 sonrası Alman solu da önemli deneyler, önemli isimler bıraktı. 1968 sizde de önemli bir rol oynadı; İtalya'da da, Fransa'da da, ABD'de de. Bir tek İngiltere'yi etkilemedi. 1968 sizde devrimci bir hareket olarak ortaya çıkmış olabilir ama bizde bir protesto hareketiydi çünkü eski Naziler hala kilit noktalardaydı. Mesela üst düzey bir avukat, eski Nazilerin ölüm cezalarını ömür boyu hapse çevirmiş. Bunlara tepkiden doğdu 1968 biraz da. Özellikle onlara karşı girişilmiş bir protesto hareketiydi. Tabii işçilerle kucaklaşma arzusu vardı, ben de gidip fabrika önlerinde çok bildiri dağıttım, onlar da alıp çöpe attı. Doktora yapmış üç kişiydik, biri Bizans alanında, biri arkeolojide, ben de felsefe doktorası yapmıştım. Sabahın altısında fabrikaların önüne gidiyorduk. Ama tabii hareketin yarattığı en önemli şeylerden biri zihniyet değişikliği oldu. Öncelikle cinsiyet alanında, kadınların da ön plana çıktığı, hayatı eşit olarak paylaştığı bir ortam... En önemlisi pedagoji anlayışı değişti, o eski itaate dayanan sistem tersyüz edilip her şeyin sorgulanabilir, öğretmenin tartışılabilir olduğu kabul edildi. Fikirlerin özgürce dile getirilmesi tartışmalara da yol açtı ama bu yerleşmiş oldu. Bugün sizin yaşadığınız, örneğin Ahmet Şık'ın yazdıklarından dolayı hapiste olması gibi şeyleri o yıllarda yaşadık ve bunlara karşı protestolar oldu. Bence Almanya'da fikirlerini açıklamak hiç tam olarak yasaklanmadı ama bu fikirler büyük basın tarafından manipüle edildi. Sıcak Yaz'daki kahramanlardan biri Andreas Baader'i çok andırıyor. Olabilir. Baader'le tanıştım, hazzetmem kendisinden. Güzel şeyler kullanmayı seven, BMW ile gezen bir zengin çocuğuydu. Hızlı arabalar, kadınlar... Yakışıklıydı, kadınları etkiliyordu. Sertti, taviz vermezdi, kaba davranırdı, nezakete gerek bile duymazdı. Beni şaşırtan kadınların onda ne bulduğuydu. Tanışsam ben de hazzetmeyeceğimi hissediyorum ama maalesef bu özelliklerin bir kısmı kahraman dediğimiz şeyin parçası sanki. Evet, ama mesela Ulrike Meinhof daha konuşulabilir, daha tahammül edebileceğiniz bir insandı. Kızıl Ordu Fraksiyonu 1968 solunun içinden öyle bir çıktı ki, Vietnam'ın işgaline, üçüncü dünya ülkelerinin sömürülmesine, aç bırakılmasına karşı durdular. Açlık hala var ama ben RAF'ın bu sorunları çözme yöntemini hiç benimsemedim, daha klasik marksist çizgide kaldım. İnsanların değişebileceğine derinden inanıyorum. O karakter birebir ben değilim, ama ben de benzer şeyler yaşadım. Başta elitisttim, büyük değişimler geçirdim. Adaletsizliğe karşı gelme bilincini geliştirdim bir kere, eskiden yoktu bu bende. Çıkar çatışmalarını, çıkarların gruptan gruba nasıl kaydığı ilgimi çeker oldu. Başta belki temelde böyle bir duruşları vardı ama kapalı bir çevre içinde sürekli birbirleriyle ilişkiye girince bu ateş harlanmış oldu, daha da küstahlaştılar. Dışarıya ve eleştiriye kapalı olmaları ve sürekli kendi içlerinde tartışmaları ister istemez küstahlık ve kibri getirdi. Bizim yanımızda olmayanlar domuzdur, diye kestirip attılar. Ama bu düşünce tarzı onları başarısızlığa götürdü. Aslında bu sorunun cevabını ben de bilmiyorum. Son zamanlarda birçok üniversitede okumalar yaptım. Gençler meraklı, entelektüel ama aynı zamanda çaresiz. O kadar girift bir devlet yapısı ve ekonomik sistem var ki bunlar nasıl değiştirilir bilmiyorum. Benim buna vereceğim basit cevap şu olurdu, bütün özel bankaları devlet bankası haline getirelim. Aslında bazı bankalar de facto devletleşti bile. Ama müthiş bir çelişki var, sürekli maksimum kar elde etme güdülüyor. Kaynaklar, insanlar düşünülmeden. Biz de sonunda Marx'a dönüp geliyoruz. Yeni bir şeyin ortaya çıkacağına inanıyorum. Doğu Almanya'daki gibi olmayan.. Çok değişik taraflardan eleştirel yaklaşılarak oraya varılmaya çalışılıyor. Bilgi akışı sağlanıyor, değişik kanallar açılıyor. Bizim üst düzey eğitimli Almanya'mızda sürüyle ekonomi profesörü var ama sabit kafalı adamlar, istikrar nasıl sağlanmalı, onun peşindeler. Ben çocukluğa kadar uzanan temel deneyimler üzerinden besleniyorum, oradan yazıyorum. Çocukken beslediğimiz arzular, onların bizi nasıl şekillendirdiği, onların yerine gelip gelmediği... Mesela aile içi şiddet Almanya'da geride kaldı, bu da 1968'in sonuçlarından biri. Benim gibi şiddetle büyümüş nesillerde korkular oluşuyor. Küçük ama önemli adımlarla ilerledik, ben şiddet gördüm ama çocuklarım görmedi, üniversitede fikirlerini açıkça söyleyebildiler. Aile içinde sorunlar tartışıldı, kimse kimseye 'Çeneni kapa benim dediğim olacak' demedi. Habermas'ın da betimlediği gibi özgürleştirici bir noktaya ancak onun gereğini yerine getirerek olur. Emperyalizm döneminde yaşanan bir şey sömürgecilik. Oraları sömürmek istediler. İşçiye ihtiyaçları vardı ama oradaki insanlar Avrupa'daki gibi çalışmaya alışık değildi. Dövüldüler, zincirlere vuruldular, öldürüldüler. Mesela Kongo'da Belçikalılar çalışmayanın ellerini kesiyormuş. Bunun altında ekonomik çıkarlar yatıyordu ama bunu şekerle kapladılar, 'Biz oraya kültür getirdik' şeklinde. Bütün ülkelerin sömürgelerinde yaşandı bunlar ama Almanya'nın sömürgelerinde kayıtları tutulmuş. 'Bilmem kime dört kırbaç atıldı, bilmem kim dövüldü' şeklinde. Bu da Alman disiplininin parçası. Özellikle tembellik yüzünden dayak yemişler. Şiddet meselesini aşılmış olması büyük bir medenileşme hareketi. Gerçek anlamda bir demokrasi yaratmak için çocuklara, kadınlara, öteki denilenlere yönelik şiddetin sona ermesi gerektiriyor. Yalnızca dayak yiyen açısından değil, dayak atan da deforme oluyor.


Uluslararası edebiyat piyasasını şekillendiren en güçlü iki yayınevlerinden ikisi birleşme kararı aldı: Penguin ve Random House. 2013'ün ikinci yarısında tamamlanacak olan birleşmeden sonra, İngilizce basılan kitapların yüzde 25'ini yayınlayacak olan yeni bir etkin güç ortaya çıkacak. Biz de bu birleşmenin, gittikçe kapitalleşen ve tekelleşen uluslararası yayıncılık sektörü için ne anlama geldiğini; Türkiye'de böyle bir birleşmenin gerçekleşme ihtimalinin olup olmadığını ve olursa neler olacağını, işin uzmanlarına sorduk. Bu birleşme, hızlı değişim sürecindeki yayıncılık sektörünün yaşanan zorluklardan güçlenerek çıkma girişimi gibi geldi bana. Sektör son yıllarda birçok kanattan kuşatma altında: Yazarların telif ajanslarının çoksatar adayı olarak lanse ettiği kitaplar için milyon dolarları aşan avans talepleri, dijital yayıncılığın git gide güçlenmesi, yok olan bağımsız kitabevleri, ekonomik durgunluk, kar marjının düşmesi... Birleşmeyle firmalar, ölçek ekonomisinden faydalanıp kar marjını artırmayı ve yeni iş modelleri için kaynak sağlamayı hedefliyorlar. Tabii her birleşme hedefine ulaşamıyor. Türkiye'de dijital yayıncılık daha emekleme safhasında, ancak yurtdışındakine benzer çoksatarlara yönelik riskli telif açılmaları ülkemizde de yaşanıyor. Yayıncıların ayakta kalmak için elbette çoksatarlara ihtiyacı var, ama tüm sermayesini bu alana yatırması, hem riskli hem de sektörü kısırlaştıran bir gelişme. Yayıncılığın önemi aslında, büyük sermaye gerektirmeden tekil yaratıcıların fikirlerini, hayallerini ve sorularını iletebilmesi; illa geniş kitleleri, popülerliği hedeflemeden farklılıkları temsil edebilmesidir. Oysa bağımsız yayıncılar holdinglerce yutuldukça benzer başlıkları, ama giderek içi boşalan bir şekilde üretiyorlar. Bir medya grubu ile bir çokuluslu şirketin birleşmesi anlamına gelen bu son gelişme, sermaye gereklerinin öne çıktığı bir yayıncılık anlayışı demek; şimdiden yazar avanslarının düşürülmesi vb tartışılıyor İngiliz basınında. Ayrıca satış noktalarına daha da yayılarak küçük, bağımsız yayıncıların teşhir alanı bulmasını iyice zorlaştıracaklar. Bence farklı fikirlerin sanal ortamın insafına kalması, dünyada biyoçeşitliliğin azalması kadar ürkütücü. Penguin ve Random House yayınevlerinin birlikte hareket etmenin yaratacağı olumlu etki ve sinerjiyi bildiklerinden böyle bir karar almaları, son derece yerindedir. ABD piyasasında Amazon ve Google gibi iki dev var. Özellikle Amazon'a karşı ABD'li yayınevlerinin bildiğimiz kadarıyla yaptığı ilk büyük ortaklık bu iki büyük yayınevi arasında olacak. Dünya klasik yayıncılığının dijital yayıncılığa doğru yol aldığı bu tarihlerde yayıncılar arasındaki örnek anlaşma umarım ülkemiz yayıncılarına bir ders olur! Çünkü ülkemizde yayıncıların bırakın ortaklık yapmalarını, aralarında ahlaki sorunlar ve haksız rekabetlerin bile son bulamadığını düşünüyorum.


Türkiye'de edebiyat etkinliğinin ne anlama geldiğini ve nasıl olması gerektiğini işin erbaplarına sorduk. Edebiyat hayatımızın dışında olup da ara sıra başvurduğumuz bir eğlence çeşidi olmasa gerek. Edebiyat, iyi bir okur için yaşamla bir ilişki kurma biçimidir. Bu nedenle edebiyat etkinlikleri yeterli olmaz. Ama maalesef Türkiye'de edebiyat ve diğer sanat etkinlikleri genellikle biraz müsamere havasında ve öğretici olmak üzere kurgulanır. Bu nedenle ortaya ne yeterli ne de doyurucu bir sonuç çıkar. Oysa edebiyatın bir ihtiyaç olduğunu kavrayarak halkı eğitmek gibi yüce gönüllü halleri bırakıp bir ihtiyacın karşılanmasına yönelik alçakgönüllü işler yapmaya başlarsak karşılığı da alınacaktır. Buna en iyi örnek Tüyap Kitap Fuarı'dır. Tüyap, kitapların yasaklandığı, kitapçıların kapatıldığı, yazarların tutuklandığı ve okurların beslenmeyip asıldığı bir dönemde, bir otelin salonlarında başladı yoluna. Gördüğü olağanüstü ilgiyle de bugünlere gelindi ve aynı coşkuyla sürüyor. Türkiye okuru üstünde, okullardaki edebiyat dersleri dahil hiçbir eğitim öğretim fuarlardaki kadar hak sahibi değildir gibi geliyor bana. Tabii fuarlar yalnızca bir örnek... Paneller ve söyleşilere gelecek olursak, onlarda da dikkat edin en çok ilgiyi çekenler, okurların etkinliğe dinleyici olmanın da ötesinde katıldıklarıdır. Dolayısıyla edebiyat için nasıl etkinlikler düzenlemesi konusuna buradan bakmaya başlarsak, sanıyorum daha etkili etkinlikler düzenlemeye de başlarız. Türkiye'nin genelini değil, yalnızca İstanbul'u düşünsek bile yetersiz edebiyat etkinliği var. Merkezlerde toplanmış az sayıda festival, edebiyat günleri, anma günleri, yazar buluşmaları, kitap fuarları... Son yıllarda kitap fuarları Anadolu'ya yayılma çabasında, bu vesileyle yazarlar okurlarıyla az da olsa buluşuyor, ancak bu tür geçerken gördüm uğradım biçiminde buluşmalar yorucu ve yetersiz. Kitaplara mı bakacaksınız, etkinlikleri mi izleyeceksiniz? Edebiyat yazar için de okur için de epeyce bireysel bir yoğunlaşma gerektiriyor; yazarla okur arasında özel bir bağ kuruluyor. Dinginliği, düşünmeyi, öznelliği gereksinen bir alan edebiyat... Dolayısıyla etkinliğin ne olacağı, nasılı özel önem taşıyor ki bu da yaratıcılık gerektiriyor. Büyük şehirler, çeşitli etkinlikle buluşma şansına sahip, ancak yaygın ilgi derleyecek organizasyonlar açısından Anadolu şehirlerinin şansı yok. Oysa edebiyat veriminin bunca yüksek olduğu bir ülkede daha etkin ve yaygın organizasyonlar yapılabilmeli. Bu nedenlerle beyaz ekranı etkin kullanabilsek keşke... Yazarı, çizeri bir şehre götüremesek de görüntüleri ekranda her eve götürebiliriz. Ancak, izlenme oranı ucubesine esir olmuş kanallar bize dizi seyrettirip duruyor. Türkiye'de birçok edebiyat etkinliği gerçekleşiyor. Son yıllarda iyice artan bu hareketlilik sevindirici elbette... Ancak şunu da söylemeden edemeyeceğim: Bu olup bitenlere rağmen gerçek bir edebiyat hareketliliğinden söz etmek hala mümkün değil. Daha doğrusu Türkiye'de gerçek bir edebiyat ortamından ve bu ortamdan sağlıklı bir biçimde beslenebilecek bir edebiyat geleneğinden söz edebiliyor muyuz, buna pek emin değilim. Korkarım okuru farklı katmanlarda yazarlarla buluşturan, ya da buluşturması umulan köprüler, arka planda köprülerin başını tutmuş görüşlerle inşa edildiği müddetçe hep aynı yerlerde sayıp durmamız kaçınılmaz olacak. İlle bir gelenekten söz edeceksek, buna akışkanlık, dönüşüm ve değişimi işaret eden bir tavır demek isterim. Ötesi gerçekten bunaltıcı oluyor. Edebiyat etkinliklerinin sayıca yeterli olduğunu düşünüyorum ama nitelikleri tartışılmalıdır. Klişe formatlar var. Bir moderatör, üç konuşmacı, iki anlaşılmaz seyirci sorusu, bir korsan konuşmacı şeklinde gerçekleşen paneller ya da yazarı ders verir gibi anlatmaya zorlayan tek kişilik konferanslar... Daha yaratıcı formatların bulunması gerekiyor. Edebiyat etkinliklerinde diğer sanat türlerinde faaliyet gösterenlerin bulunması o etkinlikleri hem zenginleştirir, hem de edebiyatla çok ilgilenmeyen ama sinema, tiyatro ve müzikle iç içe olanların dikkatini kitaplara çeker. Yurt dışında yazarların ve şairlerin performans sergilediklerine şahit oluyoruz. Klasik "okuma"dan farklı olarak yazdıkları parçaları sahnede canlandırıyorlar. Bence edebiyat etkinliklerinde anahtar kelime "sıkıcı olmamak" olmalı. Edebiyattaki yaratıcılığın etkinliklere de yansıması şart.


Bu cümlelerin sahibi Cihat Taşçıoğlu'yla, yeni kurduğu yayınevi Tembelhayvan'ı konuştuk. Taşçıoğlu, Tembelhayvan'ın gerçekten farklı ve farkı hemen ayırt edilir bir yayınevi olmasını amaçlıyor. Yayınevinin farklılığını içerikten tür seçimine, web sitesinden genel görsel tasarıma kadar her aşama ve düzeyde vurgulamak istiyoruz. İsim seçme aşamasında her kafadan bir Latince sözcük ya da mitolojik karakter adı çıkarken, Genel Yayın Yönetmenimiz Ceren Üçok, biraz da sitem yansıtır şekilde Tembelhayvan'ı önerdi. Bu isim, piyasa akışının dümensuyuna katılmama ve kapılmama temel ilkesine uygun bulununca, üzerinde fazla tartışılmadan kabul edildi. Son satış noktalarının zorlukları nedeniyle ilk olarak üç kitap sürebildik piyasaya ki bu bile fazla bulundu yer yer. Önümüzdeki aylarda Tembel Araştırma, Tembel Tarih, Tembel Neo-Klasik, Tembel İlkgençlik, Tembel Yeşil, Tembel Çizgi, Biyografi dallarındaki kitaplarımız gelecek. İlk üç kitabın sıraladığınız şekilde olmasının nedeni, genç Türk yazarlara yazın alanı sağlama, sıra dışı kitapları okura sunma ve keyifli, akıcı okuma deneyimleri önerme kararlarımızdan kaynaklanıyor. Böyle devam etmeye çalışacağız. Sizin de vurguladığınız gibi, toplamı yüze yaklaşan çeviri ve editörlük çalışmasından sonra yazmak engellenemez bir dürtü haline geliyor. Hoşuma gidiyor polisiyeyle oynamak; sanırım gerisi de gelecek. - Okura iyi yazarlar sunacağız. - İyi hazırlanmış kitaplar çıkaracağız. - Gerek yerli gerekse yabancı yazarların telif hakları için başlatılan sansasyonel artırmalara katılmayacağız. - Görsel anlayışımız ve formatımız özgün olacak. - Satış stratejilerimiz farklı ama işlevsel olacak. - Okuru yanıltmayacağız. - Geniş kapsamlı olduğunu ve birçok okur grubunu tatmin edeceğini düşündüğümüz bir yayın yelpazesi oluşturacağız. yayın evinin iletişim bilgilerine bulamadım rica etsem ulaştırabilir misiniz? teşekkürler.


Ondokuz Mayıs ve Oxford üniversitesi işbirliğiyle 'Sanatçılar kenti' Teos antik kenti sınırları içerisinde kurulması planlanan, yazar yetiştirecek ilk uluslararası eğitim yapısı Yaratıcı Yazarlık Merkezi'ni Prof. Dr. Yavuz Demir ile konuştuk. The Teos International Centre for Creative Writing, İzmir'in Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık'ta kuracağımız yaratıcı yazarlık konusunda uluslararası işbirliği ile gerçekleştirilecek akademik bir proje. Proje, ilgi duyan herke açık. Yazmaya merakı olan herkesin ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlıyoruz. Türkiye'de yazı yazmaya ilgi ve talep son yıllarda arttı. Hem akademi hem de akademi dışında birçok insan düzenli eğitim talep ediyor. Şu ana kadar yurtiçinde ve yurtdışında yaptığımız gözlemlere göre çok sayıda talep olacağını görüyoruz. İleride diplomanın da söz konusu olabileceğini söylemişsiniz. İlk yıl için diploma değil, sertifika programları olacak. Eğitimler seçilen programlara göre değişik süreler içerecek. Takip eden yıldan itibaren öncelikle lisanüstü programlarda diploma verilecek. Uluslararası Yaratıcı Yazarlık Merkezi'nde, 'hayal sektörü' ve 'üniversite' işbirliğini akademik ve uluslararası bağlamda ele alıp konferans, workshop, seminer ve yaz okulları yanında lisansüstü ve doktora eğitimi verilecek. Oxford ve New York üniversitelerindeki üst düzey eğitmenler ve profesyonel yazarların yer alacağı bir kadro oluşturulacak. İdari birimler, kütüphane, cep toplantı salonlarından ibaret bir ana yapı ve yazar evlerinden oluşacak, yöreye has mimarinin çizgilerinden muhtevi bir merkez. Dünyaca ünlü yazarlar Seferihisar'a gelerek eserlerinin bir bölümünü yazacak. Romancılar, hikayeciler eserlerini yazmaya devam ederken, program içerisinde hizmet verecekler. Yurt dışında konuştuğumuz akademik ve sanatsal ortamlardaki birçok yazar da daha şimdiden projede görev almaktan mutluluk duyacağını ifade etti. Oxford ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile başlayan işbirliğine New York Üniversitesi'nin de katılımı gerçekleşecek. Bu tartışmanın basitçe cevaplandırılması gibi bir endişe çok da önemli değil. Zira artık bizim dışımızda hiç kimsenin bu soruyla uğraştığını da düşünmüyorum. Elbette ki yazma öğretilebilir. Şüphesiz işinin potansiyelini kabul etmek gerekir; zaten bu merkeze öğrenci kabulünde de bu aranacak şartlar arasında olacak. Yaratıcı yazarlık 1970'li yıllardan beri üniversitelerin akademik programları içerisinde yer almış ve bağımsızlığını ilerleyen yıllarda kazanmış bir disiplin. Lütfen irtibat telefon numaralarını yazınız ve ulaşalım... çok sevindirici bir haber. gelişmeleri takip ediyorum ama lütfen e-posta ile de duyurunuz. Teos harika bir seçim... Merhabalar böyle bir proje olması beni çok sevindirdi. 9 senedir yazıyorum ama tüm yazdıklarımın bir heves olduğu görüşünde herkes. Yazdıklarımı okuttuğum kimse hatalarımı söylemedi bende hep komposizyon tarzında yazdım. Lakin geçen yıl hikaye yazmayı denedim ve çok begenildi. Ondan önce de hikaye yazıyordum. Duygu eksikti, cümlelerde betimlemeler yoktu. Ve insanların sadece söylediği 'hiç güzel olmamış' oluyordu. Böyle bir projeye katılmak isterim. Yaş sınırı var mı? ve belirli ücret ve konaklama şartları hakkında bilgi alabilirsem sevinirim. Sevgi ve saygılarımla...


Bir süredir İstanbul'da bulunan Cordoba ile konuştuk... Görsel sanatlar alanında lisans eğitimimi tamamladıktan sonra illüstrasyon yapmaya karar verdim. Kolombiya'daki çeşitli dergilere göndermek üzere, portfolyomu oluşturmaya da o günlerde başladım. Bacanika bir illüstrasyonumu yayınlayan ilk dergiydi. Bundan sonra diğer dergiler de çalışmalarımla ilgilenmeye başladı. Açıkçası bir tarzım bulunduğunu düşünmüyorum. Çalışmalarım ben farkına bile varmadan değişiyorlar. Kariyerim boyunca çeşitli projelerde freelance olarak çalışmayı sürdürebilmek ve sadece en çok ilgimi çeken projelerde yer alma özgürlüğüne kavuşmak istiyorum. Şu sıralar New York Sanat Akademisi'nde resim dalında lisans eğitimine devam ediyorum. Akademi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Fakültesi işbirliğiyle, aralarında benim de bulunduğum dört başarılı öğrencisini, deneyim kazansınlar diye, beş haftalığına İstanbul'a göndererek ödüllendirdi. Çalışmamız için bize bir atölye de tahsis edildi; ki bu da çok işe yaradı, Türkiye'de bulunduğumuz süre zarfında güzel işler çıkardık. Beni zorlayan, böylece yeni şeyler denememe vesile olan projelerden hoşlanırım. Fakat yetenek ve becerilerimi ortaya serebileceğim kadar özgür de olmalıyım. Mezuniyetimden bu yana çalışmalarım da sanki benimle birlikte olgunlaştı. Fikirlerim de teknik becerilerim de zamanla değişti. Kaçınılmaz olarak, bu hep böyle devam edecek. Bir arkadaşım yayıncı Rey Naranjo ile çalışıyordu. Grafik roman deneyimim bulunmamasına rağmen, iletişim bilgilerimi editör John Naranjo'ya iletti. Benimle bağlantı kurarak, projeye katılmamı teklif eden de John Naranjo oldu. Marquez'in çalışmalarına oldum olası hayrandım. Dolayısıyla bu projede yer almak benim için ayrıcalıktı. Bizim projemizde, her şey Gabriel Garcia Marquez'in hayatından esinlenen bir grafik roman hazırlama fikriyle başladı. Oscar Pantoja hikayeyi oluşturmak için araştırmalar yaptı, derken bir taslak hazırladı ve bu taslaktan yola çıkarak da bir senaryo yazdı. Bu arada Rey Naranjo da bizimle iletişime geçmişti. Üç çizere de senaryonun farklı bir parçasını verdi. Bu doğrultuda eskizlerimizi hazırlamaya başladık. Çizerler olarak bağımsız çalışıyor fakat 10-15 günde bir, bir araya gelerek proje yöneticisinin yönlendirmelerini alıyorduk. Ardından ortaya çıkan sayfaları yayınevine gönderdik, renklerden, metinden, hatta dizayndan sorumlu olan onlardı. Son revizyonlardan sonra da yayıncı kitabı baskıya gönderdi. Kitabı son haline getirmek yaklaşık bir yılımızı aldı. Yayıncımız kitabı üçe böldü çünkü hiçbir illüstratör çok yorulmasın, hem de proje zamanında hazır olsun istiyordu. Bence de bu fikir harikaydı çünkü kitabı daha ilginç ve dinamik kıldı. Hepimiz kendi payımıza düşeni bağımsız olarak çizdik fakat bütünlüğü sağlamak için de sık sık bir araya geldik. Bence şu an piyasada bu üç yaklaşımın örneklerini de görmek mümkün. Ek olarak söyleyebileceğim ise şu ki, artık toplum görsel uyaranların ön plana çıktığı bir noktaya evrildi. Şimdi hepimiz çevremizdekileri görünüşüne göre yargılıyor ve görünüşümüze göre yargılanıyoruz. Gelinen noktanın artıları da mevcut, eksileri de... Elbette harika bir öyküyü ya da romanı, kapağı dikkatimizi çekmediği için kaçırıyor olabiliriz. Fakat diğer yandan artık kapak öyle önemli ki, her yazarın bunun üzerine kafa yorması gerekiyor. Ayrıca tasarımcılar, illüstratörler ve bir kapak hazırlanırken emeği geçen diğer herkes, vizyonlarını konu üzerinde okuyup çalışarak geliştirmiş kişiler. Kitabın anafikrini basit bir görselle vurgulamanın en iyi yollarını kesinlikle biliyorlar. Yani genel olarak, insanlar bir görseli hazırlamanın, bir öykü kaleme almaktan daha kolay olduğunu düşünüyorlar. Halbuki bir sanatçı görselin etkili olmasını sağlamak için uzun süre ona kafa patlatmak zorunda. Çizerler de yazarlar kadar emek veriyor. Illustration Mundo, illüstrasyonla ilgilenenler için oldukça önemli bir sayfa. Son zamanlarda Instagram da benim için harika bir ilham kaynağı haline geldi. Instagram sayesinde ilgi çekici sanatçılar ve illüstratörler keşfedebiliyorum.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. çok saygı duyulması gereken bir insan. Söyleşi de kitap gibi mükemmel olmuş. Teşekkür ederim bu güzel söyelşi için. Sunay Akın patates püresi gibidir; ne kadar yerseniz yiyin, doymazsınız.


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.