2014-2015 eğitim-öğretim yılı hem ilköğretim ve lise, hem de üniversite öğrencileri için çoktan başladı bile. Okul yolunu tutan öğrencilerden bir bölümü ise edebiyat fakültelerini tercih etmişlerdi. Aralarında bu tercihi yazar veya şair olma hayaliyle yapanlar da vardı şüphesiz. Marmara Üniversitesi, Erkek, 27: 2004 senesinde, çok başarısız bir lise hayatından sonra kafamda sadece edebiyat okumak vardı. Hatta daha da daraltıp söyleyebilirim, bir edebiyat bölümüne girip kendimi eleştirmen olarak yetiştirmek istiyordum. Marmara Üniversitesi, Kadın, 23: Evet. Edebiyat, bölümü seçmeden önce de ilgi duyduğum bir alandı. Marmara Üniversitesi, Erkek, 23: Evet. Benim yaşadığım çevrede aileler daha rahat iş bulacaklarını düşünerek, çocuklarının lisede sayısal alan tercih etmeleri yönünde baskı kurarlar. Ben orta yolu bulup eşit ağırlık okumuştum, ancak kafamda hep edebiyat vardı. Annem bunu duyunca iki gün benimle konuşmamıştı. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Erkek, 26: Edebiyata ilgim ve okuma merakım çocukluğuma dayanmıyor. İstanbul'da iyi bir üniversitede okumayı istiyordum, evet, ama lise yıllarında bunun neresi olacağına henüz karar verememiştim. O sıralar İstanbul Üniversitesi'nde Sinema-TV okuyan ağabeyimden vurucu bir kitap önermesini istemiştim, Yeni Hayat'ı böylece okudum. Tabii çok etkilendim. Ardından Benim Adım Kırmızı geldi. Ama bölüme isteyerek gelmemi sağlayan kitap Yeni Hayat'tı diyebilirim. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kadın, 22: Evet. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Evet. Hatta o kadar ki daha birçok "iyi" alternatifim olmasına rağmen bu bölümde ısrar ettim. Marmara Üniversitesi, Erkek, 27: Handan İnci'nin SabitFikir'de yayınlanan söyleşide bahsettiği Sait Faik'in şokuna benzer bir şoku ben de yaşadım. İlk yıl dil derslerinin tamamından, eski edebiyat derslerinin büyük bir kısmından ve yeni edebiyat derslerinin bir kısmından kaldım. Sonunda alıştım tabii, ezberledim ve geçtim bu dersleri. Fakat Yeditepe, Marmara, Boğaziçi ve Mimar Sinan Üniversiteleri öğrencilerinden, parçası olduğum bir arkadaş grubu kendiliğinden oluştu. Bu topluluğun buluşmalarında öğrendiklerim, derslerde öğrendiklerimden fazladır. Şunu da eklemem gerek; üniversite bittikten sonra dil ve eski edebiyat derslerinde okutulan metinlere yeniden döndüm. Bu kez ekine, köküne değil ne dediğine baktım. Bu metinlerde bugünün fikir dünyasına ve hislerine hitap eden noktalar var. Dille kavga ederken bunları kaçırıyoruz. Marmara Üniversitesi, Kadın, 23: Son senenin müfredatında yer alan çağdaş edebiyat dersleri, eleştirel bakış açısı kazandırdı. Bu sayede kitabı daha çok sorgulamaya, detayları daha fazla önemsemeye, içerikle beraber teknikleri de irdelemeye başladım. Yani kitaba daha fazla yoğunlaştım ki bu da okumayı daha keyifli hale getirdi. Bir de, edebi olanla olmayanı ayırt edebilme mevzusu var. Bu bir bakıma öznel bir şey; yine de derslerde çok fazla metne aşina hale geldiğimiz için ayırt edicilik zamanla artıyor. Daha seçici oluyorsunuz. Marmara Üniversitesi, Erkek, 23: Bölüme başlamadan önce şimdi beğendiğim eserlere uzaktım. Bir değişim geçirdiğim doğru, ancak bunu edebiyat bölümü okumama borçlu olduğumu söylemek çok güç. Üç sene boyunca artık hiçbir geçerliliği ve kullanımı kalmamış eski dillerin özelliklerini ezberlemeye mahkum edildiğiniz bir yerde kafa kaldırıp birkaç satır okumak neredeyse imkansızdı. Dil ve edebiyat kürsüleri birbirlerinden tamamen ayrılamaz belki ama öğrenciye bu anlamda esneklik ve seçme şansı tanınmamalı. Yine de bölümün bir katkısından söz edeceksem, bu işten az çok anlayan ve benimle aynı hayallerle, edebiyat okumaya gelmiş insanlarla tanışıklığımı sayabilirim sadece. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Erkek, 26: Yaratıcı okur olabildim mi? Belki. Fakat doğru okumaları yapabilen, seçici bir okur oldum. Bunları söylerken de hemen aklıma Handan Hoca'nın Hikaye Tahlilleri dersi geliyor. Lisans boyunca en zevk aldığım ve belki de tüm derslerine gönüllü katıldığım tek derstir. Örneğin, Refik Halid'in Şeftali Bahçeleri öyküsü, ya da Sait Faik'in Sivriada Geceleri, Haritada Bir Nokta öyküleri bende iz bırakmıştır. Hepsi bir farkındalık ve yaşam deneyimiydi benim için. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kadın, 22: Zaten çok okuyan ve günceli takip etmeye çalışan bir okurdum. Ancak tabii ki aldığım eğitim sayesinde eleştirel bir okuma ve yazma alışkanlığı kazandım. Ayrıca çok sevdiğim bazı yazarlarla tanışma imkanı buldum. Ancak zaman zaman yapmam gereken zorunlu okumalar yüzünden büyük heyecanlarla aldığım kitaplar aylarca kitaplıkta beklemek zorunda kaldı. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Bu bölümün bana en büyük katkısı metinlerin derinliklerine dalabilmem için yardımcı kaynaklara ulaşabilmem oldu. Metin okuma konusunda derinleştim ve daha kaliteli bir okur oldum. Yeni yazarlar ve kitaplarla tanışmam konusunda ise kısmen katkı sağladı diyebilirim. Marmara Üniversitesi, Erkek, 27: Edebiyat öğrencileri arasında, düşünce dünyasının bir yansıması sayılabilecek gizli bir yarılma var. Bu yarılmaya ben Tanpınar nesli ve Kaplan nesli diyorum. Bu isimlendirmeyi yaparken Tanpınar ve Kaplan adı etrafında ikiye bölünen hocalar ve öğrencileri kastediyorum. Bugün Kaplan nesli, fazlası için uğraşmayan, okuması zorunlu kitapların dışında pek bir şey okumayan bir yapı içerisindedir. Tanpınar nesli ise kuram, felsefe, sosyoloji vb. okumalarla edebiyat anlayışını desteklemeye çalışan bir yapı içerisindedir. Öyle ki Kaplan nesli, Adorno, Wittgeinstein, Nurdan Gürbilek, Lukacs, Benjamin gibi isimleri duymadan başarılı bir biçimde mezun oluyor. Ece Ayhan'la Fuzuli'nin şiirini aynı yöntemle, nesre çevirerek inceliyor. Tanpınar nesli ise eleştiri işini estetik bir çerçeveye, kuramsal bir arka plana oturtmaya çalışıyor. Marmara Üniversitesi, Kadın, 23: Benim sınıfımda, ders için verilen kitaplar dışında kitap okuyan pek az kimse vardı. Genellikle tercih edilen, kült diye adlandırdığımız yapıtlar. Daha çok roman, kısmen de öykü. Marmara Üniversitesi, Erkek, 23: Bir sınıfa girdiğinizde en ön sırada derse ait bir inceleme kitabı veya roman görürsünüz ya da yığınla fotokopi. Orta sıralara doğru ilerleyince çeşitlilik artar. Polisiye-fantastik türde romanlar buradadır, ucuz aşk romanlarına, piyasa kitaplarına da rastlanır. Kafka, Marquez, Sait Faik, Oğuz Atay, Sevim Burak, Edip Cansever, Orhan Pamuk, Hasan Ali Toptaş'ın kitapları ile araştırma kitapları arka sıralara doğru başlar. Tüm sınıf okumaya niyetlense de Tanpınar da aslında buradadır. Yani güncel ve iyi edebiyatın nabzı arka sıralarda atar! Bu isimlerin ön sıralara taşınmaması, akademideki edebiyatın çok kısa bir özeti belki de. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kadın, 22: Sınıfımda hiç roman okumadan ders geçtiği için övünenler vardı. Birçok sınıf arkadaşım kitapları okumak yerine makaleleri ezberlemeyi tercih ettiler. Bunun dışında kalan büyük bir çoğunluk derslerin okuma listesindeki kitapları okumayı yeterli görüyor. Okuma listelerinin dışına çıkan öğrenciler ise çoğunlukla dönemin popüler yazar ve kitaplarını okuyor. Ancak her sınıftan tek tük de olsa gerçekten meraklı, yeni okumalar peşinde olan öğrenciler çıkıyor. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Büyük çoğunluğu derslerde okutulması zorunlu kitaplar dışında kitap okumaz. Okuyanların büyük çoğunluğu ise popüler, kalitesiz kitaplar okur. Geri kalan ufak bir kısım, zorunlu kitaplar dışında kalan kaliteli eserleri de okur. Marmara Üniversitesi, Erkek, 27: Güncel edebiyata yakın, derslerinde yeni romanlardan, sinemaya, tiyatroya dair konuşabildiğimiz hocalarımız az da olsa elbette vardı. Ancak ben, bir edebiyat bölümünün güncel edebiyata yakın olmasının çok da gerekli olduğunu düşünmüyorum. Güncel edebiyat, zaten el altında, ulaşmak isteyen herkes ulaşabilir. Benim edebiyat bölümünden beklediğim temelde kronolojik bir edebiyat tarihi, kuram, metod ve poetikaydı. Marmara Üniversitesi, Kadın, 23: Son seneye kadar güncel edebiyata dair hiçbir ders yok. Müfredatın neredeyse tamamı eski dil ve edebiyata yönelik. Çağdaş edebiyat dersleri sadece son sene 'seçmeli' olarak verilmekte ve sayısı çok az. Marmara Üniversitesi, Erkek, 23: İlk üç sene güncel kelimesiyle ilişkilendirilebilecek çok az cümle duyulur. Bilinçli veya bilinçsiz, akademisyenlerin kendi çalışma alanlarının dışına çıkmak istemedikleri geliyor akla hemen, yeniyle uğraşmak ve çağdaş yazarlara zaman ayırmak istemedikleri. Mesela Cumhuriyet Romanı dersinde Halide Edip'in ötesine geçilmiyor, son sene seçmeli olarak sunulan Çağdaş Türk Edebiyatı'ndaysa en fazla üç roman incelenebiliyor. Haliyle bölüm sadece güncel edebiyata değil; felsefeye, sosyolojiye, psikolojiye, kısacası yorum gerektiren her alana çok uzak. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Erkek, 26: Ne bölümün ne de bizim hiçbir zaman anlayamadığımız bir güncel anlayışı vardı. Handan İnci'den başka da günceli yakalamış hoca pek yoktu. Sayesinde Hasan Ali Toptaş'ı, İhsan Oktay Anar'ı, Barış Bıçakçı'yı tanıdım. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kadın, 22: Sanırım bu açıdan şanslıydım. Başka üniversitelerde aynı bölümü okuyan arkadaşlarımla konuştuğumda bırakın güncel edebiyatı Tanpınar'dan sonrasını göremediklerinden yakınırlar, biz derslerde Türk roman ve öykücülüğünün son örneklerine kadar geldik. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Hocasına göre değişiyor. Yaşı geçkin hocalar çoğunlukla güncel edebiyatı ya takip etmiyor ya da olumsuz eleştirip derslerinde okutmuyor. Bunun dışında nispeten genç hocalarımız dersleri elverdikçe güncel yazarları okutuyor. En kötü ihtimalle derslerde güncel eserleri tavsiye ediyor ya da gönderme yapıyorlar. Marmara Üniversitesi, Erkek, 27: Eleştiri işini ciddiye alan, yetkin incelemeler yapmak isteyen biri olarak, edebiyat bölümünü tercih ederken kronolojik bir edebiyat tarihi, romanın serüveni, bunların yanı sıra kuram, metot, eleştirel yaklaşımlar ve okuma biçimleri öğrenmeyi bekliyordum. Ama bunların çok azıyla karşılaştım. Bu yüzden üniversite hayatım boyunca ters bir zaman akışı yaşadım. Üniversitede dinleniyor, geceleri de öğrenmek istediklerimi evde kendim çalışıyordum. Edebiyat tarihi, kuram, eleştirel bakış, disiplinlerarasılık vb. alanlarda kendi sezgilerimle, özellikle İletişim ve Metis Yayınları'nın kitaplarıyla ilerledim. Bu okumaların dışında Handan İnci'nin ve Hilmi Tezgör'ün düzenledikleri sempozyumları çok önemli ve etkili buluyorum. Marmara Üniversitesi, Kadın, 22: Beklentimi çok yüksek tutmuş olacağım ki ilk sene benim için tam anlamıyla hayal kırıklığıydı. Hem öğrenci/öğretmen profili hem de derslerin içeriği beklediğimden çok farklıydı. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Öncelikle edebiyat aşkıyla dolup taşan arkadaşlarım olacağını umuyordum. Beni en çok bu konuda hayal kırıklığına uğrattı bölümüm. Çoğu "En kötü öğretmen olurum" düşüncesiyle bu bölümü seçmiş insanlar. Hocalar ve dersler hakkında çok büyük beklentilerim yoktu. O yüzden bu konuda hayal kırıklığına uğramadım. Marmara Üniversitesi, Erkek, 27: Putlaşmış bir Mehmet Kaplan olayı söz konusu. Mehmet Kaplan elbette ne dediğine bakılması gereken bir akademisyendir. Tanzimat ve Servet-i Fünun şiirini anlamak için temel başvuru kaynağıdır sözgelimi ama Cumhuriyet sonrası için aynı şeyleri söylemek çok güç. Olumsuz eleştiriyi Mehmet Kaplan'dan çok daha fazla hak eden halefleridir. Biz yıllardır Mehmet Kaplan'ı eleştirdiğimizi sanarak aslında onların, aynı şeyleri ısıtıp ısıtıp önümüze sürmelerini eleştirdik, bunu şimdilerde fark ediyorum! Alternatifsizlik akademi için çok önemli bir sıkıntı. Fark yaratabilen hoca, yok denecek kadar az. Bunun yanı sıra büyük bir tembellik de söz konusu. Bugün akademi, böylesine çölleşmiş bir haldeyse bunda büyük pay, üniversiteleri aptallaştırmaya çalışan siyasetin kirletici etkisidir. Marmara Üniversitesi Kadın, 22: İlk ve ortaöğretimde olduğu gibi üniversitelerde de müfredat, ''kazanan'' kesimin belirlediği fikir ve kararlar üzerinden belirleniyor. Dolayısıyla derslerin çoğu, muhafazakar ve milliyetçi çizginin dışına çıkmamış yazarlar ve yapıtları çerçevesinde işleniyor. Marmara Üniversitesi Erkek, 23: Elinizde Berna Moran'ın kitabını gören bir hocanız Niçin Mehmet Kaplan da okumuyorsunuz? diye söylenebiliyor. Tevfik Fikret'i sadece bölümde öğretildiği şekliyle tanısaydık vatan haini ve dinsiz diye anlatacaktık biz de. İstanbul'da bir üniversitede girdiğim yüksek lisans mülakatında Türk toplumu mu Türkiye toplumu mu? veya eserleri üzerine çalışmalar yaptığım bir yazar için O yazarın kimliğini biliyorsun değil mi, sorularıyla karşılaştığımı da söyleyeyim. Siyaset bu derece işin içinde. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kadın, 22: Her okuldaki okuma listeleri hocaların tercihlerine göre değişiyor tabii ki. Ancak kendi okulumu düşündüğümde evet, edebiyat tarihini gerçekten yansıtan bir tablo çiziyor diyebilirim. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Hocasına göre değişiyor bu durum. Yani siyasi akımlar değil de hocanın siyasi görüşü derslerde okutulan kitapları etkiliyor. Marmara Üniversitesi, Kadın, 22: Öğrenci, ancak öğretmeninin peşinden koştuğu takdirde ondan bir şeyler öğrenebilir, dahası ancak bu şekilde akademide bir şansı olabilir. Akademisyenlerin de öğrencileriyle iyi bir iletişim kurabilmesi, nitelikli öğrencileri keşfedip teşvik edebilmesi şart. Marmara Üniversitesi, Erkek, 23: İstisnalar elbette vardır; ancak bugüne kadar gördüğüm, bu tip öğrencilerin bizzat akademi dışı bırakılmak istendiği. Baş ağrıtacak öğrenci gözüyle bakılıyor genelde bu insanlara. Soracak soruşturacak araştıracak çünkü. Dolaylı bir kadrolaşma var, fikir kadrolaşması en başta. Kimin neleri ne kadar okuduğunun pek önemi yok. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Erkek, 26: Teşvik edilse bile, bir süre sonra bizzat kendileri önünüzü kesebiliyor. Ben akademisyen yetiştiriyorum, diyen ve kadrosuyla övünen bir üniversitenin mezunuyum, ama üç yıldır Yeni Türk edebiyatı yüksek lisans programına öğrenci alınmıyor. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kadın, 22: Birkaç hoca dışında, maalesef hayır. Yeditepe Üniversitesi, Kadın, 22: Çoğunlukla hayır. Sizin yazdığınız ve yayınladığınız şiirlerin, hikayelerin akademide değeri yok. Bunların beğenilmesi için akademinin estetik standartlarına uyması gerekiyor ki takdir edersiniz ki heceyle şiir yazmıyoruz bu devirde. güzel bir yazı olmuş. kendi üniversiteme bakıyorum birde röportajdaki üniversitelere durum pekte farklı değil. Ülkem akademisyenleri fikir fukarası zihin mübtelası estetik yoksunu gayet normal burası Türkiye... Kaliteli olanlara hiç sözüm yok zaten arkadaşlarda belirtmişler... İyi güzel de arka sıradakilerin, İhsan Oktay Anar, Hasan Ali Toptaş, Orhan Pamuk gibi gündemden hiç düşmeyen isimleri aşıp edebiyatın derinliklerne yöneldikleri söylenebilir mi? Hiç sanmıyorum:Hamam aynı, tas aynı, herkes aynı isimlerle keselenip duruyor. İş hocalara düşüyor, ama onlar da... Her neyse.... Edebiyat okumalarında kişinin kendi okuma serüvenini daha çok önemsiyorum. Kitabın, romanın hatta şiirin açtığı yolun nasıl şekilleneceğine bir önceki hocanın-öğretmenin değil okuduğum kitabın etkisi olmasını tercih ederim. Anladığım kadarı ile hep Türk dili ve edebiyatı bölümünde okuyan öğrenciler ile röportaj yapılmış. Keşke İngiliz, Amerikan, İtalyan, Fransız ve Arap edebiyatı okuyan öğrencilerle de röportaj yapılsaydı.


Hem Türkiye'deki dijital yayıncılığın öncülerinden biri olmak, hem de okul kitaplarının arasında okumaya alıştığımız çizgi romanları djital platforma taşımak... Doğrusu ikisi de zor görünüyor. Ancak başlangıçta hiç aklında yokken elini taşın altına koymuş bir yayınevi var: Mavra Comics. Türkiye'nin ilk dijital çizgi romanlarını yayınlayan yayınevinin, yani Mavra Comics'in fikir babası Nezir İçgören'le konuştuk. Bulmuşken kafamıza takılan her şeyi sorduk, kendisi de hepsini içtenlikle yanıtladı. Gelin bu süreçte yaşadığı zorlukları, bu işe neden kalkıştığını ve Türkiye'de yayıncılığın nereye gittiğini bir de ondan dinleyelim. Bugün kullanılan hali ile comic book, Türkçedeki adıyla çizgi roman, yüzyılın başından beri tüm çizgi işlerin genel adı. Ancak 1960'lar ve 80'lerde bu dünyada hareketlilik yaşanıyor; birbirini kapsayan birçok adlandırmaya, özellikle Amerikalı yaratıcılar tarafında farklı yayın formatlarına ve temaların girişine şahit olunuyor. Grafik roman dediğimiz çok sonradan bir çizerin çok ünlü bir yayınevinden randevu alıp işlerini göstermek için uydurduğu bir kelime. Randevuyu hemen alıyor. İşlerini bastıramıyor ama sonuçta literatüre yeni bir kelime de kazandırmış oluyor. Yaygın kabule göre Jack Katz tarafından ilk kullanılan ancak Will Eisner'in popülerize ettiği bir kavram. Bugünkü haliyle grafik roman daha çok Avrupa'da süperk ahramanların olmadığı çizgi ile beraber yazınsal olarak göreceli uzun soluklu bir hikayesinin olduğu genelde matbuu işlere verilen ad olarak kullanılıyor. Bizler bu tarzı yaratırken de geliştirirken de -yani sürecin en başında- dijital olarak yayınlayıp, okurlar ile buluşturma kararı almıştık. İlk iş olduğu için beklediğimden daha uzun sürede tamamlandı. Bu arada nasılsa birileri ciddi anlamda dijital yayıncılığa el atar, biz de kendi işimizi yaparız diyorduk ama yayınevleri görünen o ki zorunlu olmadıkça kağıttan vazgeçmeye pek taraftar değiller. Biz de bunun üzerine istemeye istemeye dijital de olsa yayınevi sahibi olduk. Olay İstanbul'da geçiyor. :-) Hedefimiz yılbaşından önce okurlar ile buluşturmak. Ardından son bölümü de önümüzdeki yılın ilk aylarında yayınlamak. Çok dilli olmak ile beklentiyi yükselttiğimiz doğru ancak aynı zamanda riski de azaltıyoruz. Sadece Türkçe bilenler ile aplikasyonumuzu sınırlamak istemiyoruz. Gerek bizim ürettiğimiz, gerekse Türk çizerler tarafından üretilmiş diğer klasik çizgi roman işleri başta İngilizceye kazandırıp tüm dünyanın beğenisine sunabileceğimiz bir rafımız var. Aynı mantıkla birçok yabancı özellikle genç ve başarılı çizerleri de Türkçeye kazandırmak istiyoruz. Bahsettiğiniz gibi ileride -yani bu seri tamamlandığında- okuyucuların talepleri doğrultusunda sadece koleksiyonerler için numaralı bir seriyi klasik kağıt tabanlı olarak satışa sunmayı planlıyoruz. Çizgi romanların sadece okumak için değil, değer verdiği işleri saklamak ve tekrar tekrar bakmak/okumak üzere satın alma talebinde olan önemli bir okuyucu kitlesi var. Umarım ileride biz öyle bir talep yaratırız ve gururla basıp edinmek isteyen okurlarımıza sunarız. Henüz Türk okuyucu da dijital kitap okumaya alışmadı. Bu geleneksel yapının içinde kendimizi yalnız hissediyoruz :-) Ancak okumayı kolaylaştıran Kindle ve tabletlerin yaygınlaşması ile bu konunun çok hızlı büyüyüp şekilleneceğini de biliyoruz. Belki biraz erken gibi gözükebilir ancak çizgi roman konusunda kaliteli ve fantastik hikayeler gibi yeni eserler ile okurlara kolay ulaşabilecekleri, ucuza okuyabilecekleri ve belki de aynı kendi ürünlerimizde olduğu gibi dijital yayınını yaptığımız diğer çizgi romanların da koleksiyonerler için sınırlı basım ürünlerin olduğu bir yapı kurmayı hedefliyoruz.


Yalın Alpay'ın kaleme aldığı, Barış Keşoğlu'nun resimlediği Genç Mustafa geçen günlerde gündemimizi oldukça meşgul etti. Felsefe, şeyler üzerine değil, şeylerin düşünülmesi üzerine düşünmektir. Bu kitap da Atatürk ile değil, Atatürk'ü algılama biçimleri üzerine bir çalışmadır. Bu nedenle ülkemizde bulunan pek çok farklı Atatürk algısı ile hesaplaşan bir Atatürk portresidir diyen kitabın yazarı Alpay'la kitabı ve aldığı tepkiler üzerine konuştuk. Genç Mustafa, tarihsel belgeleri temel alan bir senaryo kurgusudur. Siyasi bir kişilik olan Atatürk'ü konu alması nedeniyle siyaset, tarihi olayları dile getirmesi nedeniyle tarih, geçmişi felsefe aracılığıyla irdelemesi anlamında felsefe, dipnotlu bir makale olarak değil de, kurmaca biçiminde kaleme alınmış olması dolayısıyla edebiyat ve son olarak da içerdiği çizimler bağlamında resim alanlarına göndermeler yapan Genç Mustafa'nın üzerine tartışılabilecek pek çok konu bulunuyordu. Bununla birlikte, Genç Mustafa şu ana kadar yalnızca Atatürk'e yapılan işkencenin görüntüleri bağlamında tartışıldı. Üstelik de bu görüntüler, üzerindeki yazılardan bile soyutlanarak tartışmaya açıldı. Ne yazık ki çok sığ bir tartışma ortamı oluştu ve daha çok, işkence sahneleri imajları ile kutsal değerler uyumluluğu sorgulandı. Bunun en büyük nedeni, kitabın hemen hemen tartışan hiç kimse tarafından okunmamış olması. Bugün medyada tartışılan kitap benim mi değil mi, açıkçası bu belki de en büyük tartışma konusu olan şeyin ta kendisi. Diyelim ki Genç Mustafa gerçekten içerik olarak basının anlattıkları gibi olsaydı, madem bizim gibi düşünmüyorlar, o halde bunları 4,5 yıl hapse kapatalım da akılları başlarına gelsin görüşü ile suç duyurusunda bulunmaya hakkımız var mıydı? Herkes, her yapıt, her kurum özgürce eleştirilebilir. Genç Mustafa'nın yayımlanması ile ilgili hiçbir kaygım olmadı. Çünkü bu ortamda düzeltilmesi gereken benim kitabım değil, eleştirel düşüncenin ve ifade özgürlüğünün karşısında duran baskıcı ve statükocu düşünce pratiğidir. Hilmi Hacaloğlu'nun haberinin yayınlandığı aynı gün 7 Ocak'ta, Hürriyet, Milliyet, Habertürk ve Vatan gazeteleri, Hacaloğlu'nun haberini isim vererek birebir yayımladılar. Fakat Bu kitap çok tartışılır başlığını değiştirerek Atatürk'e Dayak Yedirdiler manşetini çektiler. Değil kitabı okumak, yazan haberi bile okumak zahmetine katlanmayan binlerce kişi beni ve çizeri Atatürk düşmanı, rejim karşıtı, yurtdışından finanse edilen bozguncu ilan etmeye başladı. Genç Mustafa, kendisi üzerine yapılan bir yorumdan yola çıkan gazetecilerin yazdıklarını bir başlığa göre değerlendiren bir güruh tarafından çarmıha gerilmek istendi. Yazık ki bunların arasında benimle ilgili suç duyurusunda bulunan da oldu. Şahin Mengü ile Ntv'de Mirgün Cabas'ın programında canlı yayında biraraya geldik. Bu programda Sayın Mengü'nün yüzüne önemli olan her şeyi söyledim. Şahin Mengü kitabı bile okumamış. Hesaplaşma meselesine gelince, Mengü bunu da kitabın tek okuduğu yeri olan önsözden elde etmiş. Benim kaleme aldığım önsözün bir yerinde Osmanlı İmparatorluğu'ndan kopup da, Atatürk ile bir şekilde hesaplaşmaya girmeyen hiçbir ulus yoktur. En şiddetli hesaplaşmalar ise doğal olarak kurucusu olduğu Türkiye'de gerçekleşmektedir. yazıyor. Mengü'nün bahsettiği hesaplaşma terimi buradan kaynaklanıyor. Benim kurguladığım Atatürk, tam bir varoluşçudur. Yaşamın ve kaderin kendi üzerindeki etkisini hafife alır. Kendi yaşamını çevresel etkenlere değil, kendi felsefesine, özgür düşüncesine bağlı olarak kurar. Yaşamın Mustafa Kemal'e etkimesinden çok, Mustafa Kemal yaşama etkir. Benim kurguladığım Genç Mustafa portresi, yaşam üzerine önce entelektüel olarak düşünce üreten ve belli savlar ortaya koyan, ardından tüm yaşamını bu üretilmiş entelektüel savlara uygun olarak planlayan ve planlarından da, çevresel etkenler ne olumsuzluk gösterirse göstersin vazgeçmeyen bir kişidir. İşkence sahneleri de, Genç Mustafa'nın bu özelliğini edebiyat dilinde göstermenin tepe noktasıdır. Zira Atatürk, böyle bir işkenceye maruz kalmasına rağmen izlediği yoldan dönmeyecek ve sonunda da kendisine bu işkenceyi yapan saltanatı 1923 yılına gelindiğinde ortadan kaldıracaktır. Hiç şüphesiz... Bir değil, pek çok eksiklik var. Ben de bu kitabı, bu eksiklerin en azından bir kısmını doldurması için kaleme aldım. Merak edenlere tavsiye ederim. Yirmi ciltlik bu Atatürk biyografisini aksatabilecek şey tepkiler değil, ancak olsa olsa kar/zarar cetveli olabilir. Bu kitap için hiçbir yerden mali destek almadım, tüm masraflarını da kendi cebimden karşıladım. İkinci cildi yazmaya başladım. Ne beni, ne de çizerimizi hiçbir tepki, hiçbir suç duyurusu istediğimizi yaşama geçirmekten alıkoyabilir. Biz de bu konuda Atatürk'ü örnek alıyoruz. Kadere değil, kendimize inanıyoruz. Yaşamlarımızı bize dışarıdan dayatılan şeyler değil, bizzat biz kendimiz belirleriz. Tüm Türkiye'nin de bu özgürlüğe kavuşması için üzerimize düşen görevleri yerine getireceğiz.


Fransız yazar Patrick Modiano, geçen günlerde 2014 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi oldu. Ödülün açıklanmasının ardından Türkiye'den pek çok okur kitapçılara koşup yazarın kitaplarını aramaya başladı fakat biri hariç tüm kitapları yıllar önce tükenmişti. Can Yayınları Genel Müdürü Can Öz, geçen haftalarda Modiano'nun iki kitabını, Bir Gençlik ile En Uzağından Unutuşun'u, gözden geçirilmiş edisyonlarıyla 8 Kasım'da yeniden piyasaya sunacaklarını açıkladı. Modiano'nun kitaplarının geçen 16 sene içerisinde aşağı yukarı 1500 adet satıldığını söyledi. Türkiye basınında olsun, uluslararası basında olsun, Nobel Edebiyat Ödülü'nün Modiano'ya verilmesini şaşkınlıkla karşılayan yazıların ve yorumların çokluğu dikkat çekici oldu. Modiano'nun, yazdığı otuzdan fazla romanda, iki temayı sıklıkla işlediğini söyleyebiliriz: Kimlik arayışı ve İkinci Dünya Savaşı Alman işgali dönemindeki toplumsal hareketleri anlama çabası. Akademi, Modiano'nun, işgal altındaki Fransa'yı ve en karmaşık, anlatılması en güç insan yazgılarını anlatan "hafıza sanatı"nı kullanması nedeniyle ödülü kendisine verdiğini açıkladı. Edebiyat ve sinemanın, içinde üretildiği toplumdan ve daha genel anlamda dünyadan kopuk olmaması gerektiğini; yazarların ve sinemacıların, yaşadıkları toplumun, sahip oldukları kimliklerin hikayelerini anlatma ve bu anlatılar üzerinden yeni tartışmalara ortam yaratma sorumluluğunun olduğunu düşünüyorum. Modiano, Goncourt Akademisi ve Fransız Akademisi'nin verdiği edebiyat dünyasında prestijli kabul edilen birçok ödülün zaten sahibiydi. Yazarın eserlerinin tamamına, işlediği konulara baktığımda, uluslararası bir ödül olan Nobel Edebiyat Ödülü'nün Modiano'ya verilmesinin bende o kadar da büyük bir sürpriz etkisi yaratmadığını söyleyebilirim. Ödüllere çok büyük anlamlar yükleyen bir insan değilim. Ödüller sonuç olarak, belirli bir seçici kurul tarafından, belirli kriterler ve bazen de dünyadaki politik gelişmeler göz önüne alınarak veriliyor. Ama bu, ödülleri küçümsediğim anlamına da gelmez. Nobel Edebiyat Ödülü verileceği dönemde, dünyadaki yazarların, edebiyat eleştirmenlerinin, yayınevi çalışanlarının, medyanın ve en önemlisi, okurların ilgisi buraya odaklanıyor. Bence, bir yazar için Nobel Edebiyat Ödülü'nü almak, çok prestijli bir ödülü daha önce aldığı diğer ödüllerin yanına eklemenin ötesinde, pratikte, kitaplarının daha çok dile çevrilmesi, daha önce hiç yayımlanmadığı ülkelerde yayımlanması; yani, o güne kadar adını bile duymamış okurlarla buluşma şansının ona tanınması demek. Modiano'nun birçok kitabı daha önce Türkçeye kazandırılmıştı ama kitapçılara sorduğunuzda ya da internet üzerindeki satış sitelerine baktığınızda, bu kitaplarının baskılarının tükendiğini görüyorsunuz. Şu anda raflardaki tek kitabı, TUDEM tarafından yayımlanmış olan Babam ve Ben. Türkiye'de olsun diğer ülkelerde olsun, Modiano'nun adını bile duymamış olan okurlar, bu ödül sayesinde onun varlığından haberdar oldular. Bir sonraki adım, okurların, onunla tanışmak istemesi, yani kitaplarını okumak istemesi olacaktır. İlerleyen günlerde, Modiano'nun baskısı tükenmiş kitaplarının yeni baskılarının yapılacağını ve başka kitaplarının Türkçeye çevrileceğini öngörmek zor olmasa gerek. Benim çevirmen olarak işim, bir eseri, başka bir dile, o eserin edebi zenginliğini koruyarak, yazarın stiline mümkün olduğunca sadık kalarak, ama aynı zamanda, okuyacak kitlenin anlayabileceği bir metin haline getirerek aktarmak. Kitabın yazarı ister çok prestijli edebiyat ödüllerinin sahibi olsun, ister henüz sadece bir kitap yazmış olsun; fark etmez. O kitabın çevirisi için harcayacağım çaba aynı olacaktır; olmalıdır. Tabii ki Modiano'nun ödülü aldığını duyduğumda, her ne kadar biraz önce ödüllere çok büyük anlamlar yüklemediğimi söylemiş olsam da, heyecanlandım. Ülkemizde şu anda meraklı okurların Modiano'yla tanışmasına olanak sağlayacak tek kitap Babam ve Ben. Çocuk kitabı olmasına rağmen yetişkinler için de yeni pencereler açabileceğini düşündüğüm bu kitap, yüzlerce, belki binlerce okurun kütüphanesine dahil olacak. Ve Türkiyeli okurlar, Modiano'yu, benim cümlelerim, kelimelerim aracılığıyla okuyacaklar. Bu tanışmaya aracı olmak, heyecan verici. Biraz önce bir yazarın ya da sinemacının, içinde bulunduğu toplumda yaşananları anlatma sorumluluğu olduğunu söylemiştim. Bu anlatılar, o ülkeyle sınırlı kalmayıp farklı ülkelere, toplumlara ulaşabilirse, çok daha güçlü olur. Lojistik ya da maddi kısıtlamaları bir kenara bırakırsa, hikayelerin yolculuk etmesini ya da o yolculuğu gerçekleştirseler bile ulaştıkları noktada anlaşılmalarını engelleyecek olan dil farklılığıdır. Bu noktada çevirmen devreye girer. Eğer Jorge Amado'nun kitaplarının çevirileri olmasa, Güney Amerika'da kakao yetiştirme alanlarında çalışan işçilerin yaşamlarıyla ilgili hiçbir fikrim olamazdı. Peki dünyanın diğer ucunda çalışan işçilerin yaşamlarını öğrenmem önemli mi? Önemli. Çünkü onlar, Türkiye'de çalışan mevsimlik işçilerle ortak sorunlara sahipler. Farklı ülkelerde, kıtalarda yaşıyor, farklı diller konuşuyor, farklı gelenek, görenek, alışkanlıklara sahibiz; doğru. Ama Brezilya'da geçen bir hikayeyi okuduğumda aslında çok temel konularda, dünyanın her yerinde düzenin aynı şekilde işlediğini görebiliyorum. Dünyayla ilgili bütünlüklü bir görüşe sahip olabilmek, içinde yaşadığımız sistemi analiz edebilmek için bunlardan haberdar olmaya, birbirimizi tanımaya ve dünyanın diğer köşelerinde neler olduğunu bilmeye mecburuz. Çevirmenlerin, yazarların dünyanın dört bir yanındaki okura ulaşıp, tanınıp, Nobel Ödülü kazanmasında etkisi olur mu olmaz mı bilemiyorum. Ama bence çevirmenlerin, bundan çok daha önemli ve anlamlı bir görevi zaten var. Çevirmenler, görünmezdir. Aslında bir yazarın kitabının çevirisini okurken, o yazarın cümlelerini değil, çevirmenin o cümleleri aktarmak için seçtiği kelimeleri, ifadeleri okuruz. Her çeviri bir yeniden yazım sürecidir. Her kelimenin çevirisi ayrı bir karar gerektirir. Bir kelimenin, çeviri yapılan dilde birçok karşılığı olabilir. O kelimenin, cümle içerisindeki, paragraf içerisindeki, hatta bölüm ve kitap içerisindeki yeridir çevirmenin bir kelimeyi diğerine tercih etmesine neden olan. Bir kitabı birkaç farklı çevirmene verirseniz, hepsinden birbirinden farklı çeviriler gelecektir. Bu anlamda, çevirmenin hem rolü hem de sorumluluğu çok büyüktür. Dikkatli okurların, çevirmenin altına girdiği işin değerinin farkında olduklarını düşünüyorum. Türkiye özelinde ise söylemek istediğim tek bir şey var: Çevirmenlere, çevirdikleri kitap yüzünden hapis istemiyle dava açıldığı bir ülkede yaşıyoruz. İnternetteki herhangi bir arama motoruna "çevirmen" ve "dava" kelimelerini yazarak çıkan haberleri okursanız, "Çevirmenlere hakkı teslim ediliyor mu?" sorusunun cevabının çok basit olduğunu görmek zor olmayacaktır. 1983 yılında İstanbul'da doğan Sibil Çekmen, Yeşilköy Ermeni İlkokulu'nda başladığı eğitim hayatına sırasıyla; Saint Benoit Fransız Lisesi ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon lisans bölümünde devam etti. AGOS gazetesinde muhabirlik, Anadolu Kültür'de proje asistanlığı, İMC TV'de editörlük ve sunuculuk yaptı. 2,5 yıldır Tudem için Fransızca-Türkçe kitap çeviriyor. Ayrıca üç yıldır belgesel projelerinde ve atölye çalışmalarında, Fransızca, Ermenice, İngilizce, Türkçe çeviri yapıyor.


Erkeklere bir haller oldu. Bedenlerini yeterince erkeksi kılabilmek için, eskiden aslında kadınca bulunan yöntemlere başvuruyorlar artık. Üstelik iş giderek ciddileşiyor. İzmir Ekonomi Üniversitesi öğretim üyelerinden, Erkek Üniversite Öğrencilerinde Beden İmgesi ve Pozitif-Negatif Duygulanım İlişkisi araştırmasının faili Olga Selin Hünler'le konuştuk mevzuyu. Kadınların beden imgeleriyle ilgili meseleler psikolojide çok uzun yıllardır çalışılıyor. Artık çok ciddi bir birikim oluşmuş durumda, hatta yavaş yavaş medya endüstrisini bile olumlu yönde dönüştürmeye başladı bu birikim. Fakat erkeklere dair henüz sistematik bir bilgi birikimine sahip değiliz. Öte yandan sağa sola bakınca bile erkekler için açılan güzellik salonlarını, saç ekme merkezlerini görmek mümkün. Mahalle aralarında bile spor salonları açılıyor. Eskiden daha düşük sosyo-ekonomik düzeyden genç erkeklerin müşterisi olduğu spor salonları artık orta ve üst orta sınıftan erkeklerin de hayatının bir parçası. Spor salonlarına girdiğinde erkeklerin aynadan sadece kendilerini seyretmediklerini, bir yandan da kendilerini seyreden var mı yok mu diye kontrol ettiklerini ve onlara bakanların gözlerinde hayranlık/beğeni ifadesi yakalamaya çalıştıklarını, izleyiciyi fark ettiklerinde daha fazla ağırlık kaldırdıklarını, koşu bandını hızlandırdıklarını görüyorsun. Dergiler de iyi bir gösterge. Eskiden hiç görmediğimiz sayıda ve çeşitte erkek dergisi yayımlanıyor. Ama dergilerin hepsinde tek bir tür erkek var. Geniş omuzlu, kaslı, hatta belli bir bakışla bakan, kafasını belirli bir açıyla eğmiş, sanki aynı erkeğin varyasyonları... Harrison Pope ve arkadaşlarının ünlü çalışması 1997'de Psychology Today'de yayımlanmıştı. Buna göre, erkeklerin kendi bedenlerinden duydukları memnuniyetsizlik 1972'de yüzde 15, 1985'te yüzde 34, 1997'de ise yüzde 43'e yükseldi. Bu konuda kadın ve erkekler arasında neredeyse fark kalmadı. Evet, erkekler endüstriyel bir ürüne dönüştü. Kendileri dönüştükleri için endüstriyi de mi dönüştürdüler? Ona da evet. Makbul erkek bedeni normu oluştukça erkekler o imgeye benzemeye çalışıyorlar. Onlar o imgeye benzemeye başladıkça da imge onlardan uzaklaşıyor. O imaja imkansız beden diyorum. Çünkü ne kadar uğraşırsan uğraş ona benzemeye başladıkça o bir üst modele atlıyor. Playgirl dergisinin orta sayfa güzelleri ile bir çalışma yapılmış ve 1970'lerde yağsız kas endeksi 20 iken 1990'ların sonunda bu 22'nin üzerine çıkmış. İki puanlık yükselme de sizi yanıltmasın. Bu, kas kütlesinde 12 kilogramlık bir artışa tekabül ediyor. Beden imgesi problemleri, bedeninden memnun olmama ya da -Pope ve arkadaşlarının verdiği popüler ismiyle- Adonis kompleksinin açmazlarından birisi heteroseksüel erkeklerin kadınlarla olan ilişkileri. Bir kısmı kendilerini kadınlara beğendirmek için spor yapmaya başlıyor. Ama bedeninin çirkin olduğu, yeterince kaslı olmadığı, kimsenin onu arzu etmeyeceğine inancı kasları geliştikçe daha da artıyor. Kadınların yanında soyunmuyor. Kalın eşofman üstleriyle geziyor. Varsa partneriyle ilişkisi de bozuluyor. Çünkü bir süre sonra tüm zamanını sadece spor yapmaya ayırıyor. Pope ve arkadaşları partnerlerin böyle bir talebinin olmadığını, hatta bir noktadan sonra rahatsız olduklarını gözlemlemişler. Yaptığım mülakatlarda katılımcılar beğenilme motivasyonunun kenarından dolaştılar. Örneğin, İnsan kendi bedeninden hoşlanmazsa zaten kadınlar da hoşlanmaz, Spor yapmak bakımlı olmanın bir parçası söylemleri sıkça gündeme geldi. Başka bir neden de kaslı olmanın heteroseksüel erkeklikle yakından ilişkili görülmesi. Hatta kaslı olursam şey olmadığımı anlarlar diye ifade edildi bir katılımcı tarafından bu. Bir de görüşmelerden çıkardığım kadarıyla bu örneklem cinsellik hakkında konuşmaktan rahatsız oluyor. Şunu da kenarda tutmak gerek, benim çalıştığım grup beden imaj bozukluğu olan bir grup değil. Spor salonuna gidenlerin neredeyse yüzde 70'i bedenlerini normal bulduklarını söylediler. Yine de bedeninin neresini değiştirmek istersin diye sorulduğunda yüzde 69'u daha geniş omuzlara, yüzde 86'sı daha kaslı bir göğse sahip olmak istediğini söyledi. Görüşmelerde ise erkek kaslı olacak ama kararında şeklinde bir yaklaşım açığa çıktı. Ancak bazı katılımcılardan ideal erkek vücuduna örnek vermeleri istendiğinde, Van Diesel ya da Arnold Schwarzenegger gibi örnekler de geldi. Bazı kadınlar kendilerine çok acımasızca davrandılar. Diyetler, egzersiz yaparak geçirilen saatler, estetik ameliyatlar, diyet hapları ile metabolizmayı alt üst etmeler... Şimdi aynı şeyleri erkekler yapıyor sanki. Steroidler özellikle ciddi bir tehlike gibi. Özellikle de vücut geliştirme ile uğraşan erkekler bu konuda daha da risk altında görünüyorlar. Çocuk oyuncaklarından porno yıldızlarına kadar göz önündeki erkek vücudu genişliyor ve bu genişleme steroid kullanmadan ulaşılamayacak ölçülere dayanmış durumda. Ama kullanım sıklığıyla ilgili gerçekçi bir sayısal veriye sahip olmak çok zor. Rekabetçilik bu meselenin çok temelinde gibi görünüyor; para kazanırken, proje yaparken, partnerini seçerken kendisini diğer erkeklerle kıyaslayan erkekler nihayetinde bedenlerini ve kaslarını da kıyaslıyorlar. Joseph Vandello ve arkadaşlarının kullandıkları prekarya erkeklik diye bir kavram var. Erkekliğin kazanılması güç ama muhafazası zor bir geçici sosyal statü olduğunu söylüyorlar. Kadınlıkla kıyaslandığında erkekliğin kazanılması ve kamusal/toplumsal olarak kanıtlanması gerekiyor, bu yüzden de erkekler toplumsal cinsiyet statüleri hakkında özellikle de bir meydan okuma yaşadıklarında çok daha kaygılılar. Artık kas gücünün evrimsel ya da hayatta kalmayı sağlayacak bir işlevi kalmadığı düşünüldüğünde bu açıklama daha da anlam kazanıyor. Kültürlerarası çalışmalar erkeğin kas gücünün hala çok önemli olduğu kültürlerde kaslı olmanın erkeklikle eşleşmediğini, oysa postendüstriyel toplumların çoğunda erkekliğin ve kaslılığın birbirine koşut düşünüldüğünü gösteriyor. Keşke her akademisyen Olga Hanım kadar araştırmalar yapsa ve işini ciddiye alsa. Eminim ki tek derdi akademide bir kaç puan almak olsaydı çok daha popüler olan çalışılması daha kolay konular üzerinden giderdi. Her dersinde her konuşmasından yeni bir kavram, yeni bir bilgi edindiğim hocama buradan da sevgiler olsun..


Açık Radyo bu sene 20. yılını dolduruyor. Müzikle, sanatla, kültürle geçen bu 20 yılın sonunda bir de sürpriz geldi: Açık Radyo Kitaplığı. Encore işbirliği ile kurulan bu kitaplığa iki kitap çoktan yerleşti bile: Biz Yaşarken... ve Kentin Tozu - Kent Hakkı Üzerine Konuşmalar. Biz Yaşarken..., radyo dalgalarından yayılan sözlerin bir kısmını bir araya getiren bir "hatıra kitabı." Kentin Tozu ise, Cihan Uzunçarşılı Baysal'ın aynı adı taşıyan radyo programındaki sohbetlerin yazıya dökülmüş hali; söz radyoda uçarak, yazıysa bu kitapta kalarak insanlara ulaşıyor. Bu yeni kitaplık bize de vesile oldu, Ömer Madra'yla söz ile yazı arasındaki bağı konuştuk. İşte 20 yıllık bu müktesebat'ı değerlendirmeye çalışırken, yol boyunca ortaya çıkmış olan bu değerli ortak sözü de bir külliyata dönüştürmek üzere Encore yayınları ile bir dizi kitap daha yayınlamak üzere oldukça zorlu bir uğraşa girmiş bulduk kendimizi. Biz Yaşarken... bu uğraşın ilk meyvesi. Arkası da hızla geliyor! Şimdi, Biz Yaşarken... adlı kitapla başlayan seriyi, Açık Radyo'nun 20. yayın yılı dolayısıyla başlattığımız yeni bir seri olarak düşünebiliriz evet. Bu kitabın teşekkür faslında söylendiği gibi, "Açık Radyo'nun bir ırmak gibi akan kesintisiz anlatısından doğan binbir anlatı ve tınıyı okurlarla paylaşmak üzere, 'sözün yeniden üretilmesi' girişimi" de diyebiliriz belki. Kentin Tozu da, dünyayı, "adil, eşitlikçi, yaşanabilir" kılmak üzere girişilmiş mücadelelerin hikaye eden programlardan çıkan bir kitap olarak yayımlandı. Açık Radyo'nun binbir renkli paletinden çıkacak edebi yayınlar da olabilir pekala, ama şimdilik bunlardan bahsetmek için erken belki de. Bu aşamada radyo ile kitabı birbirinden ayırmak bence imkansız artık. İkisi birbirinden güzel! Sözün uçtuğu aslında bir şakadan ibaret. O asla uçmaz. Zaten, Önsöz'ün başlangıcında dendiği gibi, başlangıçta söz vardı ve sonsuza kadar da olacak tabii. Yazıyla birlikte elbette!


Onur Caymaz'a İstanbul'da, kalabalık sokakların birinde rastlayabilirsiniz, bir otobüste, vapurda; yürürken, okurken, yazarken, dinlerken... Ne de olsa kendi deyimiyle Onur Caymaz "yazı yazan bir gölge." İki uzun hikayesini bir araya getirdiği son kitabı Gökyüzü Sineması vesilesiyle Onur Caymaz ile, gökyüzünün ve sinemanın çağrıştırdıklarından edebiyat eleştirisine, sosyal medyadan ülkemizde sık sık rastladığımız kitap sansürlerine kadar pek çok şeyi konuştuk. Sorunuzun benim açımdan iki cevabı var: İlki, Zülfü Livaneli'nin eski albümlerinden biri olan Gökyüzü Herkesindir. Çok sevdiğim bir albümdür; daha lisedeydim. Bir de Edip Cansever'in bir dizesi: Gökyüzü gibi bir şey bu çocukluk, hiçbir yere gitmiyor. Bende gökyüzüne dair en sevdiğim, eski iki şey öncelikle bunlar herhalde. Turgut Uyar'ın Göğe Bakma Durağı'nı da anmak farzdır tabii.. Sıkıldığım, bunaldığım zamanlarda hep gökyüzüne bakabileceğim, ferah bir yer arayan insanlardanım. Ofis çalışanlarının sıkıcı gündelik yaşamı işte: Hayatımız hep dar alanda geçtiği için biraz daha özgürlüğe, maviliğe hasret öleceğiz. Edip Cansever'den yine alıntı yapılır şimdi: Mavi ki bir renk değil, bir huydur bende. Bir de tabii Gökyüzü Sineması'ndaki sinema kelimesi var. Gökyüzünü çağrıştıran bir şey o da. Zira ikisinde de izleme eylemi ağır basar... Gökyüzü de çoğunlukla yaz geceleri film gibi izlenemez mi! Bu biraz da toplumumuzun ikiyüzlülüğüyle ilgili. Bizde kendini bir parça da olsa bir şeylere adamış insanlara dair yerleşik kanılar vardır. Gökyüzü Sineması'nda da, biri bir insana, diğeriyse bir davaya adanmış iki hayat görüyoruz. Bu tür insanlara hep biraz yukarıdan bakarız. Hikayeleri yazdığım dönem, bu insanlar için kaybetmenin ne demek olduğunu düşündüğüm bir dönemdi. Ama aslında en çok kazananların bile hayatlarını biraz kazıdığında ne çok şey kaybettikleri görülür. Türkiye'de çok zengin olmak için çok zengin olman gerekir... Hem ne yazık ki, fakirlerin çok zengin olma çabasında iç acıtıcı bir durum var. Bunlar işte; iki metinde de aşağı yukarı bu duygular merkezde duruyor. Enteresan bir hikaye aslında. Dört hikaye kitabı yazdım bugüne dek; dördünün de sonunda, anlatmayı çok seven birinin elinden çıktığı belli olan birer uzun hikaye var. Bunun ilk ikisini bilmeden yaptım, son ikisiyse bilinçli. Derken aradan zaman geçti, kitaplar tükendi. Sonra Gece Güzelliği'nden yani son hikaye kitabımdan önceki tüm kitapları yeniden basmak yerine, onları farklı bir bağlam içinde okurla tekrar buluşturma fikri: Üç kitaplık bir seri. İlki bir buçuk yıl önce çıkan Hikayeden Çocuk'tu. Kimi kısa hikayeler ve benim 15 yıllık yazarlık maceramdan kesitler vardı bu kitapta. Derken uzun hikayelerden, bir bütünlük içeren ikisini seçerek Gökyüzü Sineması'nı yayınladık. Üçüncüsü sürpriz... Bunları hiçbir zaman birbirinden ayıramadım. Üstelik bu çağda, yazınsal türlerin hepsi birbirinin içine girmiş durumda artık. Gülten Akın'ın şiiri nasıldı: Bir roman kadar uzun bir cümle / Sonra işte yaşlandım. Al sana kısa hikaye! Aslında roman derinliği taşıyor aynı zamanda. Ya da Hemingway'in bir hikayesi vardır, satılık çocuk ayakkabıları, hiç kullanılmamış. İşte bir şiir. Yine de türler arasında şiir benim için hep daha özel, önemli oldu. Bir roman var, iki yıldır üzerinde çalıştığım. Şu anda sadece ona çalışıyorum, yapmam gereken okumalar var. Bunun yanı sıra yayımlanmaya hazır bir şiir kitabım var. Bir ara yayınlanır o da: Pervaneyle Yaren. Tabii ki. Öyle var oluyorsun. Kızımı doktora götürdüğüm zaman bile bir şeye takılıyor, buradan nasıl bir hikaye çıkarabilirim diye baktığım oluyor. Otobüste önümde oturanların konuşmalarını dinliyorum çok zaman. Yazı yazmayan birine göre daha fazla bakıyorum hayata. Çocukken de böyleydim, bu sonradan olmuyor. Yaratıcı yazarlık kursuna gitmek ya da edebiyat bölümünde okumak meselesi değil; bir görme, duyma, sezme meselesi bu. İnsanlar bana yalan söylerlerken bile iyi bir hikaye anlatıyorlarsa inanırım diyebilirim. Kendimi hiçbir zaman edebiyatçı olarak görmedim. Yazı yazan bir gölgeyimdir en fazla... Gelgelelim şunu hatırlıyorum; altı yedi yaşlarındayken küçük oyuncak adamlarımla gözümü kamera yaparak, sanki herkes izliyormuş gibi dizi çekiyordum. Yazmayı bir iş olarak benimsemek, daha profesyonel görmek ki profesyonelden kastım bu işten para kazanmak, amatörlükle tek farkı bu çünkü- daha sonralara rastlar doğal olarak. Yine de o ilk günkü çocuktan fazla bir şey kaybetmedim sanırım. Yeni bir şey yazdığımda eş dostla aynı heyecanla paylaşıyor, iyi tepkiler aldığımda mutlu oluyorum. Ancak tabii şöyle de bir gerçek var: Türkiye'de çok meşhur bir yazar olmadığınız sürece, geçiminizi yalnızca yazarak kazanamıyorsunuz. O yüzden, aç kalmamak için başka işlerde çalışma zorunluluğu nedeniyle kendimi hiçbir zaman edebiyatçı gibi göremedim. Şikayet ettiğim sanılmasın, bunun iyi yanları da var elbette, hayatın içinde durduğum alan hep epeyce geniş, kalabalık oldu. Sokaklardayım, otobüslerde; garsonlar, terziler, kahveler, berberler... Güne çok erken başlarım, saat altıda kalkarım her sabah. Kızım olduğundan beri hafta sonları ona daha çok vakit ayırıyorum. Hafta içiyse mesaim saat on sularında başladığından her sabah iki saat muhakkak bir şeyler yazar okurum. Disiplinli, çalışkanımdır. Bu da takipçisi olduğum geleneğin gereği: Atilla İlhan, Haldun Taner, Orhan Kemal... Şu sıralarda okumakta geciktiğim bazı klasikleri okuyorum otobüste işe gidip gelirken. Bu tarz boş anları da mutlaka verimli kullanmaya çalışıyorum yani. Hiçbir zaman gece adamı ve gece yazarı olamadım. Geceyi film izlemeye, dinlenmeye ayırıyorum. Sıkıcı bir adam olduğum bile söylenebilir belki. Twitter sanki mahalle kahvesi, seviyorum o ortamı. Oturmuşum kahvede, elimde çayım, eş dostla sohbet ediyormuşum hissi var. İş nedeniyle hafta içi sevdiklerimize istediğimiz gibi vakit ayıramıyoruz. Özlemimizi biraz da buralardan gideriyor gibiyiz. Yetişemiyoruz çünkü hiçbir şeye. Twitter bu bağlamdaki öneminin yanı sıra yazdıklarımı takip eden kimselerle de buluştuğum bir mecra aynı zamanda. İnsanları çok sevdiğimi söyleyemem ama benim olan insanlar ile kopuk kalmayı sevmiyorum. Şunun şurasında kaç kişiyiz, okurlarla iletişime geçebilmek güzel. Bir de şöyle bir yanı var Twitter'ın: Gazete okumam, televizyon açmam evde. Yine de hiçbir gerekli bilgiden mahrum kalmıyorum. İnterneti iyi kullanırsan, sosyal medyada doğru insanları izlersen, en önemlisi de bir taraf olursan egemen medyaya, hakim anlayışa ihtiyaç duymuyorsun. Aradığın doğru haberi, doğru insandan öğrenme şansın var. Hakim medyada çok zaman doğru olan tek şey günün tarihi artık çünkü... Bunun dışında Engin Ardıç'ın köşeyazılarını bu saatten sonra okusan ne olur, okumasan ne olur, Daktilo Konçertoları nerde, şimdiki çirkin adam nerede... Yine internetin duyurma ve harekete geçirme özelliği önemli ama aktivizm anlamında yarattığı boşluk göz ardı edilemez. Change. org diye site var mesela biliyorsunuz, çoğumuz oraya imzamızı atıp vicdani sorumluluktan kurtuluyoruz. Bizi bir imza yerine koyuyor bu adamlar. Ortada yapılan bir haksızlık var, biz de bunun üzerine imza atıyoruz, onların umurunda mı bu! Telefonlar akıllı hale geldikçe, insanların aptallaştırılmak istendiği bir çağdayız. Tabii. Ayrıca her yazar sevdiklerinin yanında sevmediklerini de belirtme hakkına sahip, bunca zor olmamalı, bunu kullanmalılar. Öyle bir hale geldik ki bir şeyi beğenmemek neredeyse suç sayılıyor. Benim için en korkutucusu o zaten. Mesela bir çocuğa on beş yaşından önce din eğitimi verilmesinin en büyük terör eylemlerinden olduğunu düşünüyorum. Onların hayal dünyasını bu şekilde sakatlamak yanlış. Çocuğun bir şiirin ne anlatmak istediğini bulmadan önce, o şiiri okumasını, gerçekten okumasını arzu ederim. Resim dersinde bize resim çizmeyi öğrettiler ve çizemeyene sıfır verdiler. Yeteneği yoksa ne yapacak adam peki? Keşke bize resme bakmayı, müziği dinlemeyi öğretselerdi. Bir de bunların üstüne sansür belası gelince iyice korkutucu bir hal alıyor her şey. Yeni kuşakları böyle sakatlıyorlar. Sahaftan kitap almamış ya da hayatında kütüphanede oturup kitap okumamış bir nesil yetişiyor. On sekiz yaşında on roman okumamış! Şart mı diyeceksin, tabii ki değil ama internetsiz beş dakika yaşayamayan, elindeki aygıtla bütünleşmiş nesil, George Eliot'ın yüz yıl önce belirttiği kitap türüne, aptal kitaplara yönelebiliyor ancak. İsteyen ve merak eden okuruysa hiçbir şey engelleyemiyor. Hala insanlar şiir yazıyorlar, dergi alıp okuyorlar. Onlar bitmeyecek, umut var çünkü. Marcel Proust'u, Thomas Mann'ı, Pablo Neruda'yı, Nazım Hikmet'i çok severim... Atilla İlhan, Latife Tekin, Edip Cansever, Leyla Erbil, Tezer Özlü, Tomris Uyar, Sevgi Soysal, Lev Tolstoy, Dostoyevski, Bilge Karasu, Murat Uyurkulak, Barış Bıçakçı... Derya deniz bu, böyle gider. Emek verilerek, zaman ayrılarak yapılmış tüm eserlere derin bir saygım vardır. Elbetteki savunduğum, inandığım davalarım var benim de ama bu herkesin aynı yola baş koyması gerektiği anlamına gelmez. Katıldığımız ya da katılmadığımız noktalar olur elbet ancak fikirlerimizi "SAYGI" doğrultusunda sunmalıyız ki "Emeğe Saygı" diye adlandırılır. Bu nedenle "aptal kitap" diye bir şey yoktur, bu söylem yanlıştır. 4 yaşında kız evlada sahip bir anne olarak onun benim tarafımdan verilebilecek ölçüde koşulsuz güven ve imanı öğrenmesi şu küçücük yaşında mutlu olmasını, maddecilikten uzaklaşmasını sağlıyor ki bunu soyut ve somut gözlemleyebiliyorum. Küçücük bir örnek vereceğim bu başka örneklerin ve olacakların göstergesidir diye düşünüyorum. Su içtiğinde şükrediyor. "Allah beni çok seviyor tatlı tatlı su veriyor ona teşekkür edeyim diyor ve şükür diyor". Bu yavrumun daha güvende olduğunu hissettiriyor. Sular kesildiğinde susuz kalmaktan korkup ağlamıyor, hemen o an istemiyor Allah bizi susuz bırakmaz su verir diyor. bu da onun güven duygusunu sapasağlam oturtuyor. Sabretmeyi öğretiyor. İleride bu maneviyat doygunluğunun asıl bunalım ve sapkınlıklardan onu kurtarabileceği düşüncesindeyim. Eğitim her yaşta şart olup temelden gelmelidir tıpkı diğer ilimlerde olduğu gibi. Temel sağlam olmaz ise yapı en ufak bir depremde yıkılır bu nedenle maneviyatı ailede erken yaşta oluşmuş ve okul eğitimi ile pekiştirilmiş gençlerin 15 yaş ve devamındaki ergenlik bunalımlarını kolayca atlatabileceği kanaatindeyim. Benim davam budur. Kaleminizi kuvvetli buldum her nekadar aynı fikirleri savunmadığımız yerler olsa da ki bu son 2 paragraftır, emeğinize sağlık. yorumlarınız ve fikirleriniz için ben teşekkür ederim. Her şeye rağmen saygı çerçevesinde tartışabilen birilerinin kalması beni mutlu eder her zaman için. Bu yorumunuza katılmamak mümkün değil auguost.. Din hayatın içinde olmalıdır, hayattan korkmayan Dinden de korkmaz, korkmamalı.. İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir dememiş boşuna Yunus Emre.. hoş, hiçbirşeyi boşuna dememiş o zat'ı muhterem.. her ne ise, yorum için teşekkürler.. Dinle iç içe bir hayat temennisi ile.. Muhakkak ki Din güzel insan olmayı anlatır/aşılar. Yaratılış gayesinin akılda tutulması için temel ve tek ilaçtır Din. Her aile de evladının güzel insan olmasını temenni edeceği için, Din ihtiyacının ilk filizleneceği yer aile olmalıdır ve bunun yaşı yoktur, bu her daim işlenebilecek bir demir gibidir. Demiri 15 yaşına kadar bekletirseniz istenilen şekli almayabilir. Son olarak, dini terörle kıyasa götürmek pek tabi inancı sağlam bir insanın benzetmesi olmamalıdır. Bu yüzden de ağır bir yorumdur. Din yaşamayı öğretir, insan olmayı, hayal kurmanın güzelliğini öğretir, saçma sapan dogma yapılarla din tüccarlığı yapıp gerçek DİNi kirleterek insanları hezeyana sürüklemek son derece yanlıştır. Bilirsiniz ki dinimiz sadece müslümanlara değil tüm insanlığa gelmiştir. Bu yüzdendir ki evrenseldir. Tarih boyunca azgınlığa başlayan insanoğlu hep dine muhtaç kalmıştır. Muhtaçlığa düşmüş insanı dinle doyurmak lazımdır. Söylemim, yorumum bu kanaattedir. Ve, ağır olduğunu düşünmüyorum çünkü dini terörle kıyaslamak inanan birisinin sarf edeceği sözler değildir. Hayal dünyasını sakatlama şekli olarak Din eğitimini ele alabilen bir insanın, gerçeklikle uzaktan yakından alakası olamayacak kadar ironik bir beyin yapısına sahip olması gerekir diye düşünüyorum. Bakmak, dinlemek gibi eylemler aynen diğer duyularımızla yapabildiğimiz koklamak, tatmak, dokunmak gibidir ve bunların öğretilmesi gibi bir durum olamaz. Fıtrat gereği insan üzerinde gelişen olgular, davranışlar ve tabiri caizse yeteneklerdr bunlar. Din eğitimi diye tabir ettiğiniz her ne ise, onu zaten aile içi gelişim zamanlarında-ki bu hep devam eder-yavrunuza vereceksiniz zaten, 15 yaşından sonra birileri vermeyecek. Bence ağır bir yorum olmuş sizinkisi.. Çok harika bir röportaj olmuş, tebrik ederim Dilcun Hanım sizi. Onur Caymaz'ın hiçbir eserini okumadım ama yakın zamanda okumak için elimden geleni yapacağım. Saygılarımla.


Gün geçmiyor ki uyarlama dizi furyasına bir yenisi daha katılmasın. Kimi edebiyat ürünleri kurban ediliyor reyting uğruna, kimisi de yeniden hayat buluyor beyaz camda. Eserleri hem televizyona hem de sinemaya uyarlanan bir usta var ki, en son onun eserini gördük ekranlarda: Orhan Kemal. Orhan Kemal'in oğlu ve Orhan Kemal Kültür Merkezi'nin yöneticisi Işık Öğütçü'yle konuştuk. Edebiyatın TV ile ortak çalışma içinde olması sevindiricidir. Saygınlığı azalmayacağı gibi, iyi uyarlanmış edebi metinler edebiyata ilgiyi daha da arttıracaktır. Sonuçta edebiyat kazanacaktır. 21. yüzyılda zaman daha da hızlı akmaya başladı. İletişim ve bir kitaba ulaşma imkanı fazlalaştıysa da iyi bir yapıta her zaman ulaşamıyorsunuz. İşte iyi yapılmış diziler bir kitap kadar etkili olabilir. Kitaba ulaşamayanları kucaklar. Yeni okuyucular kazandırabilir. Ama nasıl olsa her kitabın TV dizisi yapılacaktır, diyerek okumayı ihmal edersek, pek çok önemli noktayı atlamış oluruz. Edebiyat sadece eğlence aracı değil, toplumları eğiten, şekillendiren önemli bir etkileme gücüdür. Sürekli dizi izleyen nesil gün gelir dizilerden de sıkılacaktır. O zaman aklında kalan iyi, örnek yazarların diğer kitaplarını okumaya yönelecektir. Eleştirisiz bir yaşam olamaz. "Ben her şeyi iyi bilirim" de olmaz. Tabii eleştiriye uğruyorum. Ama bu karar sadece benim değil tüm ailenin kararıdır. Üstat onu okuyan, okumayan milyonlarla kucaklaşıyor. Şayet herkesin yüreğine diziyle dokunabiliyorsa, doğru yoldayız demektir. Diğer yapıtlarının da dizisinin yapılması için yapımcılar, senaristler sürekli benimle görüşme halindeler. Kitaplarının okunma oranı arttı. Olumlu yönde bir gelişme var. Hatta yurtdışında bile diziden sonra kitaplarının çevirisi hızlandı. Bir de 2014 yılı üstadın 100. yaşı. Şimdiden dizilerle, yurtdışında basılan kitaplarıyla bir şölen havasında onun 100. yaşını kutlamaya başladık. Bu da Türk edebiyatı adına büyük bir kazanç aslında. Film süreçlerinde ben pek yoktum. O zaman daha gençtim ve yazar hakkını koruyan, temsil eden bir ajans ile çalışıyorduk. Benim olduğum süreçte sadece 72. Koğuş filmi yapıldı. Aslında her ikisi de birbirine itici güç sağlıyor. Orhan Kemal her zaman gündemde olan bir sanatçı. Ama televizyon dünyasında Orhan Kemal'in bu kadar aranır olması dizilerin gündemi belirlemesinden kaynaklanıyor. Orhan Kemal bu toplumun içinden çıkmış, insanlarını çok iyi tanımış ve onlara ihanet etmeden dosdoğru yazmış bir sanatçı. Kendinden hissettiği bir edebiyatçıya toplumun sahip çıkarak ilgi göstermesi her yazara nasip olmaz. İlgi duyulan, geleceğe taşıyan, toplumun bu sahiplenmesi ve vefasıdır. Üstat da her eserinde onları daima yüceltmiştir zaten. Dizi sektöründe pek çok sorunlar, zor çalışma şartları olduğu biliniyor. Bu konuda dda birkaç şey söyleseniz... Dizi sektörü gerçekten büyük bir endüstri. Emek sarf eden oyuncusundan, en küçük set işçisine kadar zor koşullarda özveriyle çalışıyorlar. Koşulların zorlayıcı olması bu işin doğasında var. Bu zorlukları gidermek işverenlerin elindedir diye düşünüyorum. Bu konuda çok eleştiri aldıklarını basından öğreniyorum. Sanıyorum sonunda herkesin mutlu olacağı bir ortak yol bulunacaktır.


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Aslında dünyanın geldiği noktada, artık turizmin gitmediği bir yer neredeyse yok. Var ama, istediğin yeri de bir turizm örgütlenmesi haline getirip gidebilirsin. Fakat, turistin karşıtı olarak gezgin de, nesli tükenen canlılar ya da yok olan kültürler gibi kaybolan bir tür. Bugün insanlar Orta Çağ'daki avare gezgin kadar özgür değiller. Alıp başlarını bir yere gidemezler. Sadece izin günlerinde, zamanını kendilerinin belirleyemedikleri yolculuklar yapabilirler. Bu yüzden de gezmek örgütlü bir işe dönüşür. Belki Everest'in K2 zirvesine dahi çıkılabilir. Bir miktar zorlanılabilir, ama bu türlü bir yolculuk organize edilip pazarlanabilir. Yeter ki gereken bütçe aktarılabilsin. Çünkü insanlar nerede kalacaklarını, ne yiyeceklerini önceden planlamak istiyorlar. Yazı yazmak üzere bir yere gittiğimde, gezinin yüzde 75'ini planlamadan bırakırım ki orada yaşayanlarla temasa geçtiğimde tesadüflerle, gezinin kendi akışıyla keşifler yapabileyim. Önceden planladığımda macerası da yok oluyor. Kuşlar, ayılar, kurtlar tükeniyor vs derken aslında konfor kültürü ve turizm, gezi kültürünü de yok ediyor. Her ikisinde de sömürgeci bir taraf var. Ama tabii çok önemli karşıtlıklar da söz konusu. Gezgin, keşif duygusuyla gezer. Nerelerde ne bulabilirim, hangi kaynaklara ulaşabilirim, bizim kraliçenin adını şu şelaleye versem sevinir mi, gibi sorularla dolaşan gezginler de olmuştur geçmişte. Turistlerle de yolculuk yaptım. Mesela hediye verme alışkanlıklarını çok tartışıyordum. O sömürgeciliğin iyiden iyiye bozulmuş hali. Arabada giderken çocuklara kalem ve defter atmak, çocukların perişan halde koşması... Halbuki maksat o malzemeyi çocuklara ulaştırmaksa annelerine babalarına vermeli, çocuk onu beyaz adamdan almamalı. Çünkü öteki hal çocuğun dünyasında bir infial yaratır. Oysa bu ilişkinin anne-baba üzerinden kurulması, oradaki düzene ve ilişkilere duyulan saygının ifadesidir. Kimileri bu şekilde uyardığınız zaman ikna oluyor ama kimisi de sırf bunun için geziyor. Bu, öğrenilmesi gereken bir erdem aslında. Gündelik hayatlarında çok erdemli olsalar bile, bunu görmezlikten gelebiliyor insanlar. Bu da galiba yine turizmin önceliği olan konforla ilgili. Başka manzaraları, başka hayatları görmek istiyor ama bu hayatları evinin oturma odasındaki koltuktan televizyon seyreder gibi izlemek istiyor. Sırt çantasını alıp, cebimdeki param yeter mi yetmez mi diye endişelenmeden gezen insanların sayısı başka yerlere oranla çok az. Gittiğim yerlerde soruyorum, var mı Türkiye'den gelen diye. Genellikle cevap hayır oluyor. Her ikisi de galiba. Merak etmiyor ama daha çok para biriktirme dürtüsü. Parası bitince öleceğini zannediyor gittiği yerde. Halbuki paran bitince geri dönersin. Turistten daha kötü, gitmiyor, kendi ülkesini de dolaşmıyor. Çok az geziyor Türkiyeliler. Bisikletle dolaşmıyor, yürümüyor, tur dışında tek başına gezmiyor. Herkesin kendi ülkesinden ve dünyadan mezun olması lazım. Aradaki fark, burada bu bilgiye ihtiyaç duyulmaması. Gezme, doğanın hareketinin bir taklidi. İnsan sürekli hareket etmiş, ama şimdi biz onu sabitliyoruz. Güvenlik için sitelere yerleşip kapımızı beş kez kilitliyoruz. Ama nehirler gezer, rüzgar gezer, hayvanlar gezer. Biz onları ne kadar taklit edersek o kadar gerçekleştiririz kendimizi. Ancak bu şekilde yenilenebiliriz. İnsanoğlu tarih boyunca gezmiş. Afrika'da açmış dünyaya gözünü, Asya'ya gitmiş, Amerika kıtasına geçmiş. Ayağa kalkmışsan yürümen gerekiyor. Bütün bunları unutup jimnastik salonunda spor yapmaya çalışmak büyük bir paradoks. Değişmez olur mu? Şimdi gezmekten bahsederken, Gezi'den bahsetmemek olmaz. O parkın adının Gezi olması ilahi bir mesaj sanki. Bu kadar büyük tesadüf olabilir mi? Çünkü Gezi, gezen bir şey. Gezi'yi yakalayamazsınız, bir çeperi yok. Hareketin kendisi gibi görünüyor. Direnişin bir karesi, bir sınırı yok. Oradan oraya geziyor. İnsanların zihinlerinde de geziyor. Yanında olanlar, korkanlar var. Gezi'yi en iyi anlatan şey bu sonsuz, çepersiz hareketi. Zaten bir kabuğu olsa kırılır. Kırılamıyor çünkü merkezi ve kabuğu yok. İnsanlar sabitlenmekten, yerleşmekten sıkılıp yeni bir şeyler denemeye karar verdiler çünkü. Uzun yıllar Atlas dergisini çıkarttık. Merkezi bir şirkete bağlıydık. İyi satan ve beğenilen bir dergi yaptığımız için karışmıyorlardı. Bir süredir karışır oldular. Küçük diktatörler oluştu etrafta. Medyada çok var onlardan, hem de her ideolojik görüşten var. Hiyerarşik ve merkezci kültür bu eğilimi güçlendiriyor. Dolayısıyla yollarımız ayrıldı. Biz okurlarıyla haşır neşir bir dergi yapmıştık en başından itibaren. 21 yıl boyunca Türkiye'nin kültürel hayatına bir katkıda bulunduğumuzu düşünüyorum. Yalnız nitelik değil, çok satan bir dergi olduğu için nicelik açısından da önemli bir etkisi vardı derginin. Bunu devam ettirme kararı aldık. Okurlar herhangi bir şirkete ait değiller, okurlar dergiyi ve hikayeyi okuyorlar. Buradan hareketle hem gezmeyle, hem Gezi'yle, gezmenin ve Gezi'nin ruhundan beslenerek bir şeyler yapacağız. Dergiciliğin tamamen özgür bir ortamda nasıl yapılabileceğini görmeye çalışacağız.


30 Eylül 1969'da Şili Komünist Parti'den başkan adayı olan Pablo Neruda, o tarihlerde yaptığı bir konuşmasında Hayatımı şiir ve politika diye ayırmayı hiç düşünmemiştim, demişti. Güçlü bir aday olmasına rağmen adaylık koltuğunu Salvador Allende'ye bırakan şair, Ben, onlarca yıldır ülkemin milli mevcudiyetinin badireler ve zorluklar içinde olduğunu bilerek yaşayan ve insanlarının hem tasasından hem de neşesinden birer parça alan bir Şililiyim. Bunlara yabancı değilim, bunların içinden geliyorum, o insanların bir parçasıyım. İşçi sınıfından bir aileden geliyorum... Hiçbir zaman iktidarın yanında olmadım. Misyonumun ve görevimin Şili halkına hizmet etmek olduğunu hissettim ve bunu eylemlerime, şiirlerime yansıttım. Onlarla birlikte şarkılar söyleyerek ve direnerek yaşadım" demişti. Dört ay süren zorlu kampanyalardan sonra solun bölünmemesi için adaylığını çeken Neruda, Halk Birliği'nin adayını desteklemek üzere istifa etmişti. P. N.: Hatırlamıyorum. 13-14 yaşlarındaydım. Babamın yazmak istememden duyduğu rahatsızlığı hatırlıyorum. Tamamen iyi niyetiyle, yazarlık yaparak aileme ve kendime zarar vereceğimi, özellikle de hayırsız bir evlat olacağımı düşündü sanırım. Böyle düşünmesinin ailevi nedenleri vardı ama bu nedenlerin benim için bir değeri yoktu. Adımı değiştirmek yaptığım ilk direnişçi hareketti. P. N.: Onun kısa bir öyküsünü okumuştum. Hiçbir şiirini okumadım ama Stories from Mala Strana adında, Prag'daki sıradan komşulukları anlatan bir kitabı vardı. Yeni adımın oradan gelmesi muhtemel. Dediğim gibi, olayın tamamı hafızamda hatırlayamacağım kadar eskide kaldı. Buna rağmen, Çek halkı beni onlardan biri olarak, halkının bir parçası olarak düşünüyor ve onlarla çok samimi bir ilişkimiz var. P. N.: Yazmak benim için nefes almak gibi. Nefes almadan yaşayamayacağım gibi, yazmadan da yaşayamam. P. N.: Çağımız yönetici şairlerin çağı: Mao Tse Tung ve Ho Chi Minh. Mao Tse-tung'un başka marifetleri de var: bildiğiniz gibi mükemmel bir yüzücü, benim olmadığım bir şey. Senegal devlet başkanı Leopold Senghor da mükemmel bir şair. Martinique'de Fort-de-France'in belediye başkanlığını yapan Aime Cesaire da çok başarılı. Benim ülkem Şili'de, daha önce hiç şair devlet başkanı olmamasına rağmen şairler her zaman politikaya müdahale ederdi. Diğer yanda Latin Amerika'da Venezuela'nın başkanlığını yapmış olan yazarlar var; Romulo Gallegos bunlardan biri. P. N.: Bir platform kuruldu. Öncelikle, her zaman halk şarkıları var ve politik kampanyalarımızın içeriğini duyuran birileri var. Daha sonra ben halkla doğrudan, daha özgür ve daha az organize olunmuş ama daha şiirsel bir şekilde konuşacağım. Neredeyse her konuşmamı şiirle bitiriyorum. Şiir okumadığımda insanlar hayal kırıklığına uğruyorlar. Tabi ki politik düşüncelerimi de duymak istiyorlar ama politik ve ekonomik konuşmalardan çok yeni şeyler duymaya ihtiyaçları var. P. N.: Beni çok seviyorlar. Bazı yerlere giremiyorum ya da çıkmakta zorluk çekiyorum. Beni kalabalıktan koruyan özel eskortlarım var, çünkü insanlar etrafıma toplanıp baskı yapıyorlar. Bu her yerde olan bir şey. P. N.: Bunlar hayali şeyler, bu soru için bir cevap vermem zor. P. N.: Şimdi onları tam önüme, şu masaya koysalar, gidip başka bir masaya otururdum. P. N.: Evet, öyle düşünüyorum. Beckett kısa ama enfes şeyler yazıyor. Nobel Ödülü, yere düşse bile her zaman edebiyat için bir onur olarak kalacaktır. Ben ödülün doğru kişiye gidip gitmediğini tartışan biri olmadım hiçbir zaman. Ödülle ilgili önemli olan şey nedir -eğer bir öneme sahipse- yazara saygın bir ünvan bahşeder. Asıl önemli olan budur. P. N.: Bilmiyorum. En güçlü anılarım, belki de, İspanya'daki yaşamıma ait anılarımdır. Şairlerle aramızda müthiş bir kardeşlik vardı. Ben Amerikan dünyasında böyle bir yakınlık görmedim, Buenos Aires'te söyledikleri gibi alacraneos ile doluydu.


Chuck Palahniuk bir rock yıldızı değil ama o ışığa sahip. Bağdat'ta bir konser salonunda yaptığı okumalarda izleyenlere şişme sex oyuncakları fırlatan, Dövüş Kulübü, Tıkanma ve Görünmez Canavarlar gibi çok satan kitapların yazarını, fanları 'Chuck Palahniuk' adını kollarına dövme yaptıracak kadar çok seviyor. Yazara duyulan hayranlık bu kadarla sınırlı değil. Yazarın resmi fan sayfasında 47,000'den fazla aktif fanı var ve kitabın tanıtım turları kapsamında yapılan etkinliklerde satılan t-shirtleri giyen Palahniuk-severler kendilerine 'Cult' adını veriyorlar. Ama ne yazık ki Palahniuk ülkemizde yargıçlar tarafından edebiyatçı olarak kabul edilmiyor; müstehcenlikten yargılanıyor. Yazarın yayıncısı ve çevirmeni hala mahkemede ve duruşmalar bilirkişiden rapor beklendiği için bir türlü karara bağlanamıyor. Palahniuk ise bu esnada yargılandığı Türkiye'ye gelmeyeceğini açıklıyor. Ama neyse ki konumuz bu değil! Palahniuk geçen günlerde yeni bir kitap yayımladı: Pigme. Orta Amerika'yı yıkmak üzere ülkeye giriş yapan ergen bir değişim programı öğrencisinin kurduğu sanılan bir terör komplosunu konu alan kitabı ülkemizde yine Ayrıntı Yayınları basıyor. Çevirmen ise bu kez Gökçe Çiçek Çetin. Yazar, kitabını Time dergisine anlattı, biz de sizler için Türkçeleştirdik. Dövüş Kulübü filmi çekilmeye başlandığında tam zamanlı yazabilmek için işi bırakmıştım. Beni sabahları erkenden yataktan kaldıracak bir uğraşa ihtiyacım vardı, bu yüzden evsizler için kurulan bir aşevinde gönüllü olarak çalışmaya başladım. Kimse benim kim olduğumu ya da neden orada olduğumu bilmiyordu, sonra benim hakkımda hikayeler uydurmaya başladılar. Önce cinsel suçlu olduğumu ve hapis cezamın kamu hizmeti cezasına dönüştürüldüğü için aşevinde çalıştığımı düşünüyorlardı. Sonra ise katil ya da kundakçı olduğum yönünde söylentiler başladı. Tabi bunların hepsi kimse beni tanımadığı için üzerimde kurulan 'projeler'. Beyaz adamın biri her sabah 5'te geliyor ve evsizlere tost yapıyor, pek de normal değil açıkçası. Hayır. Onların hikayelerini gerçek nedenimden daha çok sevdim ve bu oyunu öylece sürdürdüm. Tanıştığınız anı bile hatırlayamayacağınız, silik bir karakteri yazma fikri bana güzel geldi. Bu onu tanıyan herkesin onunla ilgili önyargılara sahip olmasına, kendini ondan üstün görmesine ve bağnazlığa neden oluyor. Hatta hangi ırktan olduğunu bile bilmezler. Adı bile gerçekten Pygmy değildir. Kitaptaki karakterler ya Amerika'nın dünyadaki en mükemmel ülke olduğunu düşünüyor ya da en berbat yer. Aslında kitap biraz politik bir çizgiye sahip. Bana göre bu zaten yeni dönem edebiyatının ürünü değil, politik bir roman. 10-11 yaşlarındayken ait olduğunuz kültürün, dünyanın en iyi kültürü olduğunu düşündüğünüzü hatırlıyor musunuz? Bunlar tamamiyle ilahi bir bakış açısıydı ve buna bütünüyle inanılırdı. Sonra büyürsünüz, o korkunç çağları atlatırsınız, birden ona inanan herkes gözünüzde canavarlaşır ve aslında onlar da neye inandıklarını bilmiyorlardır. Pygmy'nin yanında kaldığı aile ona Amerika'nın her şeyiyle mükemmel bir yer olduğunu düşünmesi konusunda baskı uygularlar. Pygmy ise Amerika'nın bu baskıcı, korkutucu sindirmelerine karşı eğitimlidir. Nihayet bütün bunların ötesinde ailesindekilerin de insan olduğunu ve kimsenin mükemmel olamayacağını kabul eder. Bundan sonraki yaşamına onların hiçbir şeyden haberi olmayan tatlı insanlar olduğunu kabul ederek devam eder. Büyük bir bombaydı, düz yazı yazmaktan çok şiir yazmaya benziyordu. Kasten yanlış yazıyordum ve bununla ilgili birçok kural uydurdum, onlara uydum. Örneğin, un- önekini kullanmıyordum -unhappy, unconscious. Pygmy bunları "no happy" ya da "no conscious" olarak kullanıyordu. Sonra ben de sıklıkla kendimi "no conscious" derken buldum. Bu dili kullanmayı bıraktığınızda baş ağrısı gibi kafanıza yerleşiyor ve her şeyi bu dille düşünmeye başlıyorsunuz. Wall-Mart gibi, büyük kiliseler gibi, liseler gibi günlük ve sıradan şeyleri yeni bir yolla düşünmeme izin veriyor. Bununla ilgili Berlin'de bir Alman radyosuna berbat bir röportaj vermiştim. Bir yerde şöyle demek istemiştim Sieht so aus als haettest du all dein Deutsch vergessen. Yani, Almancayı büyük ölçüde unuttuğumu düşünüyorum. Sadece vergessen fiilini vergast olarak bağlayamadığım için röportaj bittiğinde gazeteci bana kızgındı çünkü kelimeleri yanlış kullanmıştım. "Vergast" , insanların ölümüne sebebiyet verecek şekilde gaz sıkmak anlamına gelen bir fiilin geçmiş hali. "Deutsch" derken de araya bir r harfi koymuşum bu daAlman insanlar anlamına gelir. Yani aslında ben böylece Alman insanları öldürecek kadar gaz sıktığım için çok üzgünüm demiş oldum. Çok küçük düştüm. Hayır, kaçtım. Bir trene bindim ve ordan uzaklaştım, kendimi çok kötü hissetmiştim. Binlerce insan tarafından aşağılandım. Nasıl söyleyebildim böyle bir şeyi? Ve sonra belki de bu bizim suçumuz, korkunç şeyler yapıyoruz, belki Tanrı hayatımızı sonlandırmamıza izin verir, diye düşündüm. Belki de Tanrı bu günahlarımızın tesellisi olarak bize kanser belasını veriyordur. Yaklaşık 10 yıl önce New York'taki okumalarımdan birine geldi ve resmi bir fan sayfası kurup kuramayacaklarını sordu. Sizin bir şey yapmanıza gerek yok, sadece bunu bildirmek için size geldik dediler. Omuz silktim ve Olur dedim. Daha sonra inanılmaz büyüdüler. Yazma konusundaki kritiklerine ve derslerine katkıda bulundum. Bana ayda 6-8 tane öykü gönderdiler, ben de onlara geribildirimde bulundum. Yaklaşık 7 yıl önce kitap okumalarımın beni sıktığını fark ettim. Oraya çıkıp bir pasaj okuyordum, ardından uyur gibi yürüyordum, ilginç bir şeylere ihtiyacım vardı. Koşmak, zıplamak, etkinliği ilginç kılacak bir şeyler yapmak istiyordum. Her seferinde eğlenceli vakit geçirmek için kendimi tetiklemek zorundaydım. Otel odalarını ya da havaalanlarını hatırlamıyorum ama etkinliklerin hepsini hatırlıyorum. Etkinliklerde insanların üstüne plastik vücut parçaları attığınızı duydum. İnsanlar vücutlarına imza atmamı istiyordu ve daha sonra gördüm ki imzamı dövme yaptırmışlar. Artık insanların üstüne imza atmak istemediğime karar verdim ve kol, bacak parçaları aldım, onları imzalayıp fırlattım. 1-2 yıldır imza isteyen insanların üstüne imzalı şişme kol, bacak, el ve ayak parçaları atıyorum. Geçen yıl bir yenilik yapıp gerçekten çok ucuz olan sex oyuncaklarından binlerce aldım. Yarışmalar yapıyoruz, kim sex oyuncağını daha hızlı şişirirse ona kitabın bir kopyasını hediye ediyoruz. Bütün kışımı 2.000 şişme pengueni şişirerek ve dans ederek geçirdim. Bu yıl her etkinlik için 250 penguen ayarladım. İnsanları hareketlendirmeyi, zıplatmayı seviyorum. Daha fazla duygu ve kaos yaratmak için bunun iyi bir şey olduğunu düşünüyorum.


Yıl 1965'ti. 18 yaşındaydım, Kolombiya'da üniversite birinci sınıftaydım; New York'a taşınmaya karar verdim. O zamanlar New York sert ve pis bir yerdi. Zamanla daha da kötüleşti; 60'lar ve 70'ler boyunca eroin kentin her yerindeydi, her köşe başı suç mahaliydi. Daha sonra, berbat ve finansal krizden geçti şehir; ve sonunda iflas etmişti. Cam Kent'in ve New York Üçlemesi'ndeki diğer kısa öykülerin oluşmasına neden olan anılar bunlar. Reagan'ın seçilmesiyle, evsizlere yapılan devlet yardımları büyük ölçüde kesildi. Ve sonra, rezalet bir evsizlik sorunu başgösterdi. Ancak sonraları, yavaş yavaş, ufak ufak iyileşme gösterdi New York. Bunun nedenini hala bilemem, benim için bir sırdır. Şehir bir anda daha emniyetli bir yer haline geldi. Ve sözde şehir planlamacıların akınına uğradı. Sokaklara bir soylulaştırma dalgası hakimdi; şehrin ötelenmiş pek çok yerindeki göz alıcı binalar çok ucuz fiyatlara satın alınıyor, yenileniyor ve soyluların gözünde yaşanabilir hale geliyordu. Her neyse, New York epey gelişti. Artık, 60'lı 70'li yıllarda gördüğümüz o katastrofik manzaları göremiyoruz burada. Benim yazınımda New York olgusu da benzer bir gelişme gösterdi. Ama bu yeni kitabımda sözünü ettiğim Sunset Parkı, New York'un elegan bölgelerinden biri değil. Burada yaşayan çok sayıda düşkün, evsiz var. Mimarisi de bir hayli çirkin, su kenarında endüstriyel bir bölge burası. Sunset Park'taki karakterlerim gibi genç ruhların kendilerine ait alan bulabilecekleri bir bölge burası. Hatta inanır mısınız; kitapta sözünü ettiğim ev, aslında gerçekten var olan bir yer. Dördüncü ve Beşinci Bulvar arasında, 34. sokakta... Mezarlığa yakın... Önce fotoğraflarını çektim. Pencerelerine tahtalar çakılıydı, içeride kimse yoktu. Karakterlerimi bu evde hayal ettim. Fotoğraflar, evin tasvirini yaparken bana yardımcı oldu. İnanmayacaksınız ama bir iki ay sonra ev yıkıldı! Hayır! Kulağa inandırıcı gelmeyebilir, ama bu kitabı yazma fikri 2008'deki krizden birkaç yıl önce girmişti aklıma. Başlarda kafamda çok soyuttu bu hikaye. Bunu kendi kendime ifade ederken kullanıp durduğum söz disposesyon, yani istimlak idi. Aklıma yaşadığı yerden atılan ve doğru düzgün bir geliri olmamasına rağmen sokakta yaşamak zorunda bırakılan bir karakter geliyordu. Bu hikaye kafamda belirginleşmeye başlarken, ekonomi bozulmaya başladı. Bir anda benim hayali kahramanımın yerini milyonlarca insan alıverdi. Yani, ikisi birbirinin üstüne geldi. Bu söylediğiniz çok önemli. Her nesil, bir önceki nesilin daha iyi olduğunu düşünür. Ve eminim bu binlerce yıldır böyle. Olay şu ki, insan hayatı dediğimiz şey hep insan hayatıdır ve insan her zaman büyük bir kargaşayla baş başadır. Elbette kimi dönemler, kimi dönemlerden daha iyi olabilir; ama tekin bir mukayese yaptığımıza hiçbir zaman emin olamayız. Babaanneniz 60 yıl öncesini özlüyor olabilir ama II. Dünya Savaşı sırasında milyonlarca insanın katledildiğini de hafızamızda tutmak lazım. Gördüğüm gülünç bir şey var. Biz bu sorunları kendi kendimize yaratıyoruz, ve sonuçlarının orada bizi beklediğini bilsek bile çözüme davranmıyoruz. Toplumun gerekeni yapmaya şevki yok sanki... Obama başkan olduğundan bu yana, çirkin bir siyasetle çepeçevre sarılmış durumdayız ve her gün ülkenin biraz daha geri gittiğini görüyoruz. Yanlışlıklara tanık olmaktan rahatsızız ama söylenmekle yetiniyoruz. Kamu mutabakatı fikri artık antika bir terim gibi. Bilmez miyim! 20. yüzyılın başlarında, sürekli kanallar, metrolar, otoyollar, köprüler inşa ediliyordu. Şimdiyse, hiçbir şey inşa ettiğimiz yok. Bozulanları tamir etmekle yetiniyoruz. İşte Sunset Park'taki Bing, kafasını böyle konulara yoran bir karakter. Sunset Park'ta Bink'in de basit bir şekilde ortaya koyduğu gibi, hepimizin bedenleri var. Hepimiz ölüyoruz, hepimiz hasta oluyor, açlık duyuyor, acı çekiyoruz. Dolayısıyla insanlar aslında birbirinin devamıdır. Hepimiz ya da diyelim pek çoğumuz!- başkaları olmadan yaşayamayız. Sunset Park'taki zavallı Ellen, sosyalleşmediği, birileriyle iletişime geçemediği akıl sağlığından olmak üzere bir kadın, örneğin. Ancak çağımız, toplumu acı veren bir oldu haline getirdi. Bu dokuyu kitaplarımda ben görememiştim, sorunuzla fark ettim. Sunset Park, alışılagelmiş Paul Auster üslubundan bir kopuş gösteriyor. Sunset Park çok organik, çok gizemli. Ben içeriğin dili yarattığına inananlardanım. Her birinin yazılması gereken hususi bir form vardı ve tüm kitaplarım kendi yolunu buldu. Bana da bu yola sadık olmak kaldı. Hiçbir üslubu ben, şahsen oluşturmadım. Bu kitaptaki en büyük fark, farklı karakterleri seslendirmemdi. Görünmeyen'de de bu işe bir nebze girmiştim; ancak tam anlamıyla ilk kez Sunset Park'ta yaptım diyebilirim. Bu yaptığım çok ayrıcalıklı bir şey değil, romancıların yıllardır kullandığı bir yöntem. Ancak benim edebiyatımda ilk kez yer alan bir üslup. Kesinlikle hayır. Aksine çok keyifli, ilgi çekici bir süreçti. Sanki her bölüm, tiyatro oyunundan bir bölümmüşçesine çalıştım. Kitapta neredeyse 3 sayfa süren cümleler var, bu da bir ilkti benim için. Ancak, beni hiç rahatsız etmedi. Çünkü, bu konuşmalar karakterlerin kafalarında dönen konuşmalardı, bu bilinç akışında olması gereken de buydu. Ben bu konuda adeta mutasyona uğradım. Görünmeyen'i kaleme alırken, 1967 ve 1968 yıllarında yaşanan pek çok unutulmaz değişimin 40. yılını kutladığımızı hatırladım. O yıllarda gençtim, Görünmeyen'i yazarken sık sık o yıllarıma döndüm. Daha sonra o günün değil ama bugünün gençlerini yazmak istediğimi fark ettim. Nasıl bir arkaplandan gelirlerse gelsinler, gelecek umutları çok az. Doğru düzgün iş yok, para yok... Bu devirde 20'li yaşlarda olmak çok zor olmalı. 23 yaşında bir kızım var ve gençlerle çok vakit geçiriyorum. Bana söyledikleri, çevreye karşı tutumları çok ilgimi çekiyor. Eğlenceli bir nesil, gençleri çok seviyorum. Fakat, bizim 40 yıl önce algıladığımızdan çok daha farklı algılıyorlar dünyayı. Yeni bir kitaba başladım, yine 20'li yaşlarının ortasındaki birini konu alacak. Eminim, yazılarıyla bana bir katma değer katıyorlar, kitabımı okuyan herkes gibi. Ancak bu konuda kendimi eğittim; ne övüldüğümü ne yerildiğimi görmenin bir faydası dokunuyor bana. Yapmam gerekenleri yapmama bir katkıda bulunmuyor. Bu yorumlara kafa yormak zorunda olmadığımı düşündükçe kendimi daha özgür hissediyorum. Doğruyu söylemek gerekirse, pek hoşlanmıyorum bundan. Şayet aynı cümleyi daha önceki bir kitapta kullandığımı düşünüyorsam, eski çalışmalarıma dönüp bakarım. Önce hangi kitaptan hırsızlık yaptığımı bulmaya çalışırım, sonra birkaç sayfa dolaşırım. Ama bundan keyif aldığımı söyleyemem. Çok sevdiğim, romancı bir arkadaşım bir keresinde bana şöyle demişti: Çalışmalarım yolda yürürken kenara bıraktığım küçük çantalar gibi benim için. Doluyorlar ve artık taşıyamıyorum onları. Oldukları yerde bırakıyorum, sıradakine geçiyorum ve arkama dönüp bakmıyorum bile. Sanırım böyle hisseden çok fazla romancı vardır; ben de onlardan biriyim.


Jan Dalley, Financial Times için Philip Roth'la evinde bir söyleşi yapıyor. Geçen ay da, Man Booker Uluslar arası ödülüne layık görülen Philp Roth'la yapılan bu söyleşiyi sizin için çevirdik. 1960 yılında Amerika'nın en prestijli ebediyat ödülü Ulusal Kitap Ödülü'nü kazanan Philip Roth, geçen bu yarı yüzyılda, 53 mükemmel kitabıyla, Pulitzer Ödülü'nden, Altın Madalya'ya, National Medal Arts'a birçok önemli Amerikan ödülünü topladı. Bundan sonra kendisine verilecek herhangi bir ödül, bu ödüller arasında en ufak bir fark bile yaratmaz gibi görünüyor. Kısa ve açıklayıcı bir yorum. Philip Roth, son zamanlarda seyahat etmiyor. Perşembe günü verilecek ödül için Londra'ya gitmektense, inzivaya çekildiği evinden çıkmamayı tercih ediyor. Şu an Roth'un, Connecticut'taki evinin çalışma odasındayız. Roth, kışlarını her ne kadar Manhattan'da geçiriyor olsa da, 1972 senesinden beri, uzun gri beton evlerden uzak, 1790'da yapılmış bu küçük ahşap evinde yaşıyor. Odanın büyük bir kısmını geniş bir masa işgal ediyor, masanın hemen arkasında büyük bir şömine; yaz ayı olduğu için yanmıyor, ama bu sessizliğiyle bile kış aylarının burada nasıl geçtiğini anlatıyor. Sallanan sandalye ve rahat deri bir koltuğun olduğu bu gösterişsiz alan, tek başına geçirdiği uzun çalışma saatlerine uyuyormuş gibi görünüyor. Pencereden elma ağaçları gözüküyor, iki yüz yaşındaki dişbudak ağacı ise rüzgarda hafif hafif sallanıyor. Aklıma, Roth'un 1997 senesinde çıkardığı romanın kahramanı, ailesini büyük caddelerden, kırsalın derin huzuruna getirmeyi başararak, artık bir ağacı olmasının verdiği heyecanı yaşayan Newark'lı Yahudi Swede Levov geliyor. Roth, yetmiş sekiz yaşında, şimdi onun da bir sürü ağacı var. Evini çevreleyen alan, evi korumaya alırcasına yükselerek, huzur, mahremiyet ve derin bir sessizlik ortamı yaratıyor. Roth, 1995 senesinde ikinci evliliğinin sona ermesinden beri bu sessizliğe gömülmüş bir vaziyette yaşıyor. Burası bir Yahudi göçmeni olarak büyüdüğü Newark caddelerinin hengamesinden, sadece iki saat uzaktaki başka bir dünya gibi. İşte Roth'un hikayesi yine şehir sokaklarından kaçışı anlatıyor; göçmenlerin Amerika'da bir parça toprak sahibi olma hayalini ve onlardan farklı huyları, içecekleri, golf oyunları, ö yargılarıyla Yahudi olmayanlar arasında yaşama tehlikesini. Tabi, diye kükreyerek gülerken Zevk aldığım bir şeyler de olmalı, değil mi? diyor Roth. Roth'un geçen sene basılan son kitabı, Newark'a dönüşüydü ve eleştirmenlerden 2009'daki daha sönük kitabından sonra başarılı bir dönüş olarak yorum aldı. Nemesis, İkinci Dünya Savaşı esnasında, fakir ailelerin çocukları arasında yayılan çocuk felci salgınını konu ediyor. Anti-semitizm iyice gövde gösterirken, korku ve panik, hayatın kırılgan yapıları arasında hareketlenmeye yol açıyor. Özellikle de savaş zamanı evinin önünde saldırıya uğramak Pastoral Amerika'in militan kahramnı için güçlü bir metafor. Yüksek mevkilere sahip bir ailenin birick kızları etrfaı kana bulayan bombalı savaş karşıtı aktivisti olur. Roth, yine de metoforlar üzerinden konuşmayı sevmiyor. New York'ta yaptığı bir söyleşide Roth, alegorinin, o kadar da sevdiği bir form olmadığını kast etmiş, bir eser hakkında konuşurken, Ne hakkında yazılmışsa, odur işte, demişti. Bu, gizli saklılığı, koruduğu mahremiyetiyle bilinmiş, artık sorulardan sıkılmış bir yazarın gerçekten asıl istediği şey gibi görünüyor. Konuşmamız devam ederken, Roth inanılmaz ölçüde kibar, etkileyici ama bir o kadar da savungan. 1969 senesinde yayımlanarak kendisine para kazandırdığı Portnoy'un Feryadı romanı ve 36 yaşındaki hengameli ünüyle yarım asırlık bir ünü olmuş Philip Roth, kibarca o alana girme demenin tam bir ustası. Yıllarca onun bir kitabını okuduktan sonra onunla yapma özlemini duyduğum konuşma, aslında kurmaca üzerine ilermesini istediğim bu konuşma yazarın şu cümleleriyle çok çabuk sona eriyor. Ne düşünmüştü? Yüzeysel bir bakış açısıyla değerlendirdiğimde, çok uzun yıllar önce gazetecilerin sorularına cevap verirken olduğu gibi, yine hiçbir şey ele vermeyecek gibiydi. Herhangi bir kitabı hakkındaki yorumu: Üzerinde çalıştığım kitap için bir planım yok, işte sayfaları biriktiriyorum, bir bakıyorum birbirileriyle bağdaşıyorlardan öteye gitmiyor. Okurları hakkında ise: Aklımda bir okuyucu profili yok; yeniden okurken kendim de kendimin okuyucusu oluyorum. Kitabımı bitirdiğimde, 4-5 arkadaşım var, okurlarım aynı zamanda, onlara veriyorum. İlk onlar okuyorlar, sonra onların kitap hakkındaki yorumlarını dinliyorum. Bunun dışında, mail filan aldığımda hep şaşırıyorum. Bazen ilginç bir mektup alıyorum. Bazıları, farklı bakış açıları edindiriyor, dışında bir şey söylemiyordu. Daha derinlemesine baktığımda ise acaba Roth, kendi kurmacaları da dahil olmak üzere, bana kurmacanın sınırlarını mı anlatmayı mı planlıyordu? Roth'un son zamanlardaki üretkenliği, onun kariyerinin genel halinden gerek zamansal olarak, gerekse biçimsel olarak farklı değildi. Kitap kahramlarının ismiyle adlandırılan vahşi, yabanıl, komik Zuckerman ve Kepesh romanlarından sonra, Amerikan Üçlemesi olarak da anılan başyapıtları Vietnam hakkındaki Pastoral Amerika'yi (1997), mccarthizm hakkındaki Bir Komünistle Evlendim (1998) romanı ve ırk üzerine The Human Stain'i (2000) yazmıştı. Son on yıl içinde ise, tam sekiz kitap çıkardı. Ama şimdi Roth karşımda: Amacım, hayatı m sona erene kadar beni meşgul edecek büyük yağlı bir konu bulmak, bitirdiğim anda ise ölmek. Asıl acı veren şey başlamak, kitaplara başlamaktan nefret ediyorum. Sadece yazmaya devam etmek ve son gelinceye kadar durmamak istiyorum, diyor. Kesin olan şu ki, bibliyografisine çok özen gösteren Roth'un Nemesis olarak gruplandırdığı son dört kitabı, sonla, ölüm düşüncesiyle ve onunla nasıl başa çıkılabileceğiyle alakalı. İşte, elimizde Everyman (2006) kitabının ölü kahramanının ölümünden sonraki hikayesi, Nemesis (2010) kitabının aldatılan kahramanının trajik ölümü ve Indignation (2008) ile The Humbling (2009) romanlarında yaşanan intiharlar. Hepsi de Roth'un okuyucularının alışkın oldukları şekilden daha özenli ve başarılı bir stille ortaya konmuş. Bu stili, Roth'un okuyucuları arasında ciddi bir ikilik çıkaran onun o bilindik yüksek dozdaki taşkın ve yırtıcı mizahıyla yazdığı Sabbath's Theater'ın (1995) şaşaalı canlılığı, şaşırtıcı yaşam enerjisi ve cinselliğiyle görülen Mickey Sabbath'la karşılaştırın. Sabbath'ın intihar düşüncelerin farklı bir işleyişi var, okuyucu olarak biliyoruz ki Sabbath asla intihar edemeyecek; egosu bunu yapmasına izin vermeyecek kadar çok yüksek, hala büyük nefretle dolu ve ağzına sıçmak istediği çok şey var. Kendi hikayesiyle bu kadar ustaca oynayan birinin yaşam ve kurmaca ayrımı aslında bir sanat ölçütü. Yıllar yılı onu çevreleyen bu çatışma, kurmaca sürecinin genelde yanlış tanımlanmasından kaynaklanıyor büyük ihtimalle. Evin dışındaki zeminin otla kaplı olduğu ormanlık alanda yürürken, etrafa turunçgil kokusuyla, canlı mor rengiyle yabani zambakların ve zehirli sarmaşık kokusu yayılıyordu. Ruth hiç de öyle öfke dolu, sert ve aşırıya kaçan tepkileri olan birisine benzemiyordu. Fakat mastürbasyon üzerine yazdığı 240 sayfalık monolog şeklinde ilerleyen romanı Portnoy'un Feryadı, Yahudi topluluğu için onun bundan sonra hiçbir şeye aynı şekilde bakamayacağının göstergesiydi, ona kendisinden nefret eden Yahudi olarak görülmeye başlamıştı. Roth, Amerika'da Yahudi olmanın artık eskisi gibi olmadığını, o yazmaya başladığından beri çok fazla şeyin değiştiğini söylüyor. "Tamamen farklı. Ben çocukken, Yahudiler tıp okullarına bile giremezdi, şimdi ise Amerika'da etnik guruplardan bahsedildiğinde, Yahudiler akla gelmiyor. Roth'un değindiği önemli konulardan biri olup, onu yerenlerden eleştiri aldığı şey ise bu meseleyi ele alma şekli. Bu, sanırım anıları aklından geçerken onu vuran şeylerden biri. Roth bu yüzden feminist topluluklardan da eleştiri alıyor. Özellikle de kitaplarında ağır basan etkili seks sahnelerinde kadınla erkeği tasvir ederken çok birçok şeyin çarpıtılmış olduğu söyleniyor. Kamuoyu ise ikinci eşi Britanyalı aktris Claire Bloom'dan boşanması sonrasında evliliğiyle ilgili tüm anılarını anlattığı 1996 senesinde basılan Bİr Komünist'le Evlendim romanından ötürü, Eve Frame karakterini misilleme olarak değerlendirerek Roth'a karşı tepkisi yükseldi. Daha yakın bir zamanda Man Booker Uluslar arası Ödülü'nün üç jürisinden biri olan Carmen Callil, Roth'un hiç de iyi bir kalem olmadığını söyleyerek ödülü vermemek için jüriden ayrıldı. Callil'in tartışılan eleştirilerinden biri şu oldu: Aynı şeyi tekrar tekrar önümüze getiriyor. Eğer milliyet, din, sevgi, ölüm, inanç, kader, yukarıda da bahsettiğim şeyler bir kefeye konuluyorsa, Callil'in yorumu için evet öyle denebilir. Arabamı kırsal ana yola çıkarırken, akşam ışıyla derin bir sessizlik de yerleşmişti. Roth'u evine kendi seçtiği yanlızlığa, sükunete geri dönerken seyrettim. Ertesi sabah da her sabah olduğu gibi kalkacak, masasına gidecek ve aklına birikmiş o hiddeti yazacaktı. Bunu sadece kağıt üstünde görebilirsiniz. Kitaplarını okumanız yeterli.


100. sayımızla birlikte hazırlamaya başlayacağımız Yayınevi Hikayeleri'nde sözü alternatif işler üreten, okurları edebiyatın özgün örnekleriyle tanıştıran sevdiğimiz yayınevlerine bırakıyoruz. İlk konuğumuz çağdaş edebiyat konusunda öncü yayınevlerinden biri olan David Grossman, Muriel Spark, Yoko Tawada, Jonathan Safran Foer gibi pek çok iyi yazarı keşfetmemizi sağlayan Siren Yayınları. Yayınevinin kurucularından Erol Aydın ile yola çıkış hikayelerini, butik-bağımsız yayınevi kavramını konuştuk. Siren bağımsız bir yayınevi; ana akıma hakim modellerin dışında kalan, cari hedefiyle değil kitap odaklı yayıncılık yapan, gücünü kendinden alan ve seçici yaklaşımıyla ana akımın domine ettiği bir pazarda kendine yer açan bir yayınevi. Butik değiliz ama ana akıma hakim pratikler güden diğer yayınevlerine kıyasla az sayıda yeni başlık yayımlıyoruz; belki bu butik olarak algılanmamıza sebep oluyordur. Butik kelimesinin kullanımı çok geniş; bu nedenle pek sağlıklı değil aslında... Küçük ya da orta ölçekli yayınevlerine butik dediğimizde normu büyükler üzerinden belirlemiş oluyoruz; büyüklerin piyasaya hakimiyeti düşünülürse bu, politik de bir tavır; genele hakim izleğin dışında yer alan yayıncıyı marjinlere itiyor. Zincir kitabevlerinin çok satanlar ve yeni çıkanlar odaklı satış pratiklerinin dışında yer alan herhangi bir anlayışla yayıncılık yapan ve bu yayıncılık faaliyetinde bağımsız bir çalışma modeliyle ilerleyen yayınevleri, kendilerine bu adı vermek isterlerse eğer, butik olabilir... Niş bir okur kitlesine yönelik kitap yayımlayan bir yayınevi butik olabilir ama bu yaftayı yapıştırırken dikkatli olmak, söz konusu yayınevinin kendi faaliyetini bu tanımla bağdaştırıp bağdaştırmadığına bakmak gerek. Küçük yayınevlerine butik dediğinizde bu işin geçmişini, özünü unutup günümüzün birer fabrika gibi çalışan, kendi editörlerinin bile tamamını okuyamadığı, yetişemediği sayıda kitap çıkaran kurumlarını norm ilan etmiş oluyorsunuz. Siren hayalini iki kişi kurduk; koordinatörümüz Erol Aydın ve yayın yönetmenimiz Sanem Sirer'den ibaret bir ekiple; estetik çizgimizin mimarı olan sanat yönetmenimiz Nazlım Dumlu da kısa süre sonra aramıza katıldı. Siren bugün çok daha geniş bir mecra; içeriden ve dışarıdan çalışan mesai arkadaşlarımız var; artık çok daha kalabalığız. Yayıncılık hayatına çağdaş dünya edebiyatının bugününe ait sesleri Türkçede duyurmak amacıyla başladık... Çağdaşımız olan yazarları takip etmek, onların yeni kitaplarını dünya ile aynı anda okuyabilmek, edebiyatta farklı olanın sesini duyurmak için çabaladık. Bugün yeni yazarlarımız modern öncüleri sayılacak klasik isimlerle bir arada yer alıyor programımızda; Jack Kerouac, Henry Miller, Muriel Spark, Shirley Jackson gibi klasiklere imza atmış yazarlar bugün öne çıkan yenilikçi isimlerle, Valeria Luiselli, Jonathan Safran Foer, Karen Russell, Dave Eggers, Yoko Tawada gibileriyle yan yana yer alıyor. Bunlara Herta Müller gibi David Grossman gibi Etgar Keret gibi yayımlayacağımız Tove Jansson ya da Vigdis Hjorth gibi isimler ekleniyor ve daha niceleri eklenecek. Türkiye'de yayıncılık özveri gerektiren bir iş; bizim alanımız olan çağdaş edebiyat ise bilhassa zorlu. Sorunlar pek çok, ama bu iş, sorunlara odaklanarak yapılabilecek bir iş değil. Dağıtım ve pazarlama kanalları açısından sesimizi duyurmakta zorlandığımız olmuştur. Ana akım pratiklerinin dışında yer aldığınızda, her kitabın dağıtım ve pazarlamasını ona özel ve ona uygun olarak tasarladığınızda bu, Türkiye'deki piyasa koşullarından dolayı gayet olası... Kitabevlerindeki manzarayı nihayetinde okur şekilliyor talepleriyle; bunu da unutmamak gerek. Yayımladığımız kitapların her birinin biricik olduğuna ve okurunu bulacağına inanıyoruz; ayakta kalmış olmamız kitaplarımıza olan inancımız, edisyonlarımıza gösterdiğimiz özen ve okurda bunun karşılığını yakalamış olmamızdan kaynaklanıyor. Bugünün dünyasına ait dertleri kendi özgün sesleri ve anlatım biçimleriyle ortaya koyan yazarlar arıyoruz. Bağımsız ve idealist olma iddiasıyla değil, beğendiğimiz, okuduktan sonra bir başkasına önermek isteyeceğimiz, iyi kitaplar yayımlamak için çalışıyoruz ki böylesi daha kolay ve sürdürülebilir. Bugün pek çok pratik hakim yayıncılığa; bunlardan biri, satış garantisi olduğu düşünülen telifsiz klasiklere, diğeri ise ödüllü ya da listelere girmiş, uluslararası arenada övgü toplamış kitaplara yönelim. Biz yayımlayacağımız kitapları çoğu zaman bir word dosyasından ibaretken, yani henüz orijinal dilinde de yayımlanmamışken, dolayısıyla haklarında henüz bir kanı oluşmamışken seçiyoruz; yayımlanmış olsalar dahi her zaman, ama her zaman, hakkındaki övgüleri değil, metnin kendisini esas alıyoruz. Yeraltı Demiryolu, Kaplanın Karısı, Bir At Bara Girmiş gibi sonradan dünya çapında ilgi gören ve çeşitli ödüllerle onurlandırılan kitapların her birini, henüz yazılmış iken okuyup programımıza aldık. Genel olarak, bir kitabı değerlendirirken çeviriye yatkınlığı, kültürel bariyerleri aşıp aşamayacağı ve yayınevimizin çağdaş çizgisiyle ne noktada bağdaştığı üzerinden bir izlek belirliyoruz. Bu bağlamda her kitabımız geleceğe yapılmış bir yatırım. Yayımlanan yıllık başlık sayısı, o yılın gereklerine göre değişiyor. Yeni baskılar ve yeni başlıklar üzerinden belirlediğimiz hedefler var elbette, ama onlar da o seneki duruma göre belirleniyor, yani değişken. Yayınevini takip eden sadık bir okur kitlemiz var; onlar sayesinde buradayız. Dijital ortamların, blog'umuz Sirenin Sesi'nin ya da yayın yönetmenimiz Sanem Sirer'in podcast'i Kitap, Kaşık ve Diğer Gerekli Şeyler'in de katkısı büyük bunda bu mecralar, birbirimizle doğrudan ve samimi ilişkiler kurmamızı kolaylaştırıyor. Çeviri edebiyat yayıncılığı yapıyoruz ve çeviri hususunda son derece hassas ve özenliyiz; isim sahibi, deneyimli çevirmenlerle çalıştığımız gibi yetenekli, genç isimlere de şans veriyoruz ve bunun böyle olması gerektiğini düşünüyoruz. Türkiye'de yayıncılık ortamı oldukça hiyerarşik; ama yeni olana şans vermezseniz bir noktada siz de eskirsiniz. Çeviri bir deneyim ve birikim işi, orası doğru - ama işi ciddiye alan, dil duygusu güçlü, edebi damarları kuvvetli genç çevirmenlere şans vermek de önemli. Deneme çevirileriyle bunu saptamak, değerlendirmek mümkün. Editörlük pratiği gelişkin bir yayıneviyiz biz aynı zamanda, ki bu da, iyi bir çevirinin olmazsa olmazı, unutmamalı.


Yalnızca beni en çok ilgilendiren şeyler hakkında yazıyorum ve yazarken de bu yazdıklarımın bir kısmı değişime uğruyor. Yazma eylemi, açıklanamayan dediğimiz şeyle boşlukları anlatmadır. Hiçbir şey anlatmasanız bile. Yakınlaşırsınız. Ve sonuna geldiğinizde niyetinizin de bir önemi yoktur aslında. İronik şekilde, çok çok uzaklaşarak mesafenizi yitirmeye çalışırsınız, ama eninde sonunda, yakından baktığınızda tüm yazarlar, kendileri hakkında yazmış olurlar. Bir keresinde, tangoyla aşk yaşadığım dönemlerde Buenos Aires'teyken, küçük bir restoranda biftek yediğimi hatırlıyorum. Hiçbir zaman bir tango dansçısı olamadım, ama o sulu bifteği hiç unutmuyorum. Beklenmedik bir şeydi benim için, başlangıç seviyesinde bir hazdı. Bifteği kahkaha atarak ve mutlu bir şekilde, tamamen kendimi kaybederek yemiştim. Yemeğin sonuna geldiğimizde tüm restoran, son lokmalarımı götürürken beni izliyordu. Bu görüntü, hemen akabinde az önce çıkardığım kontrol edilemeyen seslerden daha gürültülü olduğunu düşündüğüm derin bir sessizliğe dönüşmüştü. Şiir ve yemek pişirmek eş anlamlıdır bence. Yemek pişirmek karıştırma, dengeleme ve zamanlama sanatı olduğundan, şairler muhteşem aşçılar olabilir. Şiir için de aynı şey geçerli. Yan yana getirdiğinizde ortaya daha büyük bir şey çıkaran ve varlığından bi' haber olduğunuz bir harmoni oluşturan, birbiriyle uyumlu elementleri seçiyorsunuz. Ve başlar başlamaz tadını alıyorsunuz. Bizler okur ve aynı zamanda da onu tadan kişileriz. Yemek yapamayan bir şairin varlığına inanmıyorum açıkçası. Yazdığım kitaplarla hayatımı kazanıyorum. Daha önce hiç işim olmadı. Patronum da, çalışanım da. Etrafımdakilere doğru noktadan bakabilmek için, kendi özgürlüğüme ihtiyacım var. Ve en önemlisi, düşünmek için zamana ihtiyacım var. Başka türlüsünü de düşünemiyorum zaten. Hiç denemedim. İhtiyacım olan tek şeyin bu olduğunu biliyordum, öyle de yaptım. Okuyucuların tüm bunları bilmesinin pek de önemli olduğunu düşünmüyorum aslında. Şu an aklıma gelmeyen şeyler için de beni google'da aratabilirsiniz zaten. Günlük şeyler giymeyi tercih ediyorum ama kaliteli şeyleri seviyorum. Beyaz en çok tercih ettiğim renk. Aksesuar yok. İyi şeyler yemeyi tercih ederim, her gün dışarıda yerim ama yemek pişirmeyi de seviyorum. Misafirim olduğu günler yemekleri ben yaparım. Çoğunlukla şarap içerim ve sürekli etrafımda yemek ve ruh halini tamamlamak için farklı şişeler bulundururum. Harcadığım emeği ve zamanı düşünürsek, evet, yemek benim için oldukça önemli bir yere sahip hayatımda. Her zaman öyle olmuştur. Peter Zilahy, 1970 yılında, Macaristan, Budapeşte'de doğdu. Farklı yönleri ile dikkat çeken bir yazar olarak sık sık geniş seyirci kitlelerinin önünde sahneye çıkan Zilahy'nin, yazıları ve şiirleri birçok dile çevrildi. Ansiklopedik roman olarak nitelendirilen en başarılı kitabı, The Last Window-Giraffe, 22 dile çevrildi. Kazandığı pek çok ödülün yanı sıra, Ukrayna'nın Yılın Kitabı Ödülünü de 2003 yılında kucakladı. Bu eser, daha sonra Kiev'in sokaklarında Turuncu Devrim eylemcileri tarafından bazı bölümleri sahnelenerek, devrimi direkt olarak etkileyen unsurlardan biri haline getirildi. Zilahy, Avrupa'nın her yerinde sergiler açtı ve kitabından yola çıkarak, 28 ülkede, güncel medya sunumlarını sahneledi. 1998 yılından beri, önce Jak Books'ta, sonraysa Gondolat Publishers'ta Dünya Edebiyatı Serisi'nin baş editörlüğünü üstlenen Zilahy, 2001 yılında New York Üniversitesi'nde misafir öğretim üyesi sıfatını aldı. Budapeşte'de, 2002 yılında, Ludwig Müzesi'nde, seçilen fotoğrafları ve interaktif eserleri sergilendi. 2007 yılında ise, yedi türde yazılmış olan, Three plus 1 başlıklı derlemesi yayımlandı. 2007 yılının mayıs ayında, tiyatro oyunu Der lange Weg nac nebenan, Berlin'de Volksbühne'de sahnelendi ve bir sene sonra da kitabı basıldı. Macar yazarlar futbol takımı kaptanlığını yapan yazar, 2008 yılında Viyana'da yapılan, Yazarlar Avrupa Şampiyonası'nı kazandı. Zilahy'nin hikayeleri ve denemeleri düzenli olarak the Guardian, the Financial Times ve the Frankfurter Allgemeine Zeitung'da yayımlanmaktadır. Peter Zilahy'nin The Last Window-Giraffe adlı romanı, sonbahar aylarında Versus Yayınları'ndan çıkacak.