Bilimkurguyu göz ucuyla izleyen ancak önyargılarından kurtulamayan okurun takip etmesi gereken yol, türün en anlaşılabilir alt başlıklarından ilgi duyduklarına doğru, kendini zorlamayacak kitaplar seçerek işe başlamasıdır. Kaynağını gerçekten alan ve geleceği kurgulayan bilimkurgu edebiyatı dünyaya, topluma, zihnimizin sıradan işleyişine, düşünme yöntemlerimize, bakış açımıza uyarıcı, zihin açıcı alanlar açar. Ve en önemlisi de gerçekleşebilirliği yüksek fikirleriyle yeni, daha önce keşfedemediğimiz alanlara adım atmamızı sağlar. Kazdıkça derinleşen bu şaşırtıcı yolculukta farklı olasılıklara, alternatif evrenlere, karadeliklere, varoluşçuluğa, günümüz dünyasının tuhaflıklarına, değme filozoflara taş çıkartan robotlara, modernizmin sıkıntılarına dair benzersiz bir deneyim okuyucuyu beklemektedir. Dünya genelinde gayet verimli olan, yeni fikirlerin rahatça büyüyüp budaklandığı, üzerinde çekinmeden defalarca yüründüğü, zihin açıcı ufuklara uzanan bilimkurgu yollarının, ülkemizde kıraç bırakılmasının belirgin nedeninin ilk anda anlayamadığımız, önyargıyla yaklaştığımız, bir anlamda bize yabancı fikirlerin tohumlarının ekildiği yollar olması aşikar. İşte bahsi geçen yolları yürümeye gönül vermiş, yeni fikirler üretmeye, fikirlerini tutarlı hayal gücü, sağlam, katmanlı, eksiksiz bir kurguyla ortaya koyarak, sakince salınan nöronlarımızı ateşleyen yazarlar, bizlerin dünyasında alışılmışın dışında bir sarsıntı yaratabilirler. Dünyaya, topluma, zihnimizin sıradan işleyişine, düşünme yöntemlerimize, bakış açımıza uyarıcı, zihin açıcı ve en önemlisi de gerçekleşebilirliği yüksek fikirleriyle yeni, daha önce keşfedemediğimiz alanlara adım atmamızı sağlayabilirler. Peki, bu edebi tür neden önemlidir ve neden okunmalıdır? Bilimkurgu edebiyatı insan ırkının teknolojik alanda ne kadar ileri gidebileceğini gösteren önemli işaretlerden biridir. Bize, olanı ve olabilecekleri gösterir. Önümüze onlarca olasılık koyar. İnsanoğlunun hayalleri arasında ilk sıralarda yer alan Ay'a ulaşma çabası türün ilk örneklerinin çıkmasına sebep olmuştur. Alman matematikçi, astronom ve gök bilimci Johannes Kepler'in bilim, hayal gücü ve kurguyu birleştirerek kaleme aldığı Somnium, Cyrano de Bergerac'ın yine bir Ay seyahatini konu edinen Ay'da Gezi isimli yapıtı ve pek çoğumuzun aşina olduğu, Jules Verne tarafından yazılan Ay'a Yolculuk, insanoğlunun bitmez tükenmez merakının bilim ve hayal gücüyle harmanlanarak, yazdıklarından yüzlerce yıl sonra gerçekleşen Ay yolculuğunun nasıl da adım adım yaklaştığını gösterir bize. Bilimsel çalışmaları ve geleceği hayal etme dürtüleri sayesinde bizlere olacakları haber veren bilimkurgu yazarları arasında Kepler, Verne dışında günümüze daha yakın yazarların başında, gelecek öngörüsü konusunda şaşırtıcı ölçüde başarılı olan Arthur C. Clarke, Isaac Asimov, Robert A. Heinlein kitaplarıyla geleceği bizlere haber verdiler. Geleceği kurgulamasının yanında, bilimkurgu, alternatif evrenler, mümkün olasılıklar, siyaset, felsefi yansımalar, bilgisayarlar, toplumsal konular, psikoloji, biyoloji, farklı dünyalar, yıldızlar, yeni koloniler, robotlar, otomasyon, gen, uzaylılar, gezegenler, karadelikler, hiperuzay, ışık hızında yolculuk, nanoteknoloji, farklı politik ve sosyal sistemler gibi konuları da kendine kaynak edinmiştir. Fantastik ve gotik edebiyatın aksine kaynağını gerçekten almasına rağmen bazı istisnai durumlarda, bahsi geçen iki edebi türle birleştirilerek kullanıldığı da olmuştur. Bilimkurguyu göz ucuyla izleyen ancak önyargılarından kurtulamayan okurun takip etmesi gereken yol, türün en anlaşılabilir alt başlıklarından ilgi duyduklarına doğru, kendini zorlamayacak kitaplar seçerek işe başlamasıdır. Bu sayede türün emsalsiz, eğlenceli ve heyecan verici ortamına adım atan okur, kendisini yaşadığı zamanda henüz gerçekleşmeyen ilham verici ortamlarda bulacaktır. Günümüzden altı yüz sene önce yaşayan, uzak mesafeleri aylar, yıllar boyunca bir binek hayvanının sırtında aşmak zorunda kalan bir gezginin, uçakla tanışabilmesinin ne denli imkansız ve bir o kadar da mümkün olabileceğini bilmemiz durumu kavrayabilmemize katkı sağlayacak, güzel bir örnektir. Bilimkurgu edebiyatının ilk örnekleri günümüzde kolay okunan eserler arasındadır. Bazıları günümüzden oldukça eskiye dayanır. Bu yüzden zaman nehrinde geçmişten günümüze doğru ilerleyerek yaşadığımız yüzyıla en yakın örneklerle başlamak, günümüz bilimkurgu edebiyatının yapısını ve mantığını anlamak adına uygun olacaktır. 1800'lü yılların sonunda yaşamış Çek yazar Karel Capek robot kavramını ve Çekçede gönülsüz işçi anlamına gelen robot kelimesini ortaya atan ilk yazardır. Türün öncülerinden sayılan eseri R. U. R - Rossum's Universal Robots bin dokuz yüzlü yılların başında Türkçeye kazandırılmıştır. Aslında bir tiyatro oyunudur ve insan makinesinin her an bozulabileceğini, bu nedenle insan gövdesi örnek alınarak üretilen metal bedenlerin ağır işleri daha iyi ve kısa sürede yapabileceğini, robotların da tıpkı insanlar gibi duygularının ve haklarının olup olmadığının sorgulandığı, günün birinde dünyayı ele geçirebilecekleri endişesinin işlendiği, insanın çalışmak yerine ruhunu besleyecek işlerle uğraşabileceği ve kaçınılmaz son olarak robotların insanlara karşı birleşerek ayaklanmalarının konu edildiği R. U. R mizahi ve eğlenceli yanlarıyla da bilimkurgu edebiyatının kolay okunacak eserlerinden biridir. Gen dizimindeki hasar, bozuk biyolojik evrim, mutasyon konularını ele alan, okuması keyifli ve okuru bilimkurgu edebiyatına ısındıran eserlerden biri de yine bin sekiz yüzlü yılların sonunda R. Louis Stevenson'un kaleme aldığı Dr. Jeckyll ve Bay Hyde'dır. Biyoloji biliminin yanı sıra psikoloji bilimini de romanında altyapı olarak kullanan yazar, bilincin ve bilinçaltının insana oynadığı oyunları zamanının çok ilerisinde bir ustalıkla işlemiş, böylece bir klinik psikoloji vakası olan roman kahramanı gönüllerimize yerleşmiştir. Eserleri çoğunlukla bilimkurgu kategorisinde konumlandırılan Jules Verne'in romanları da türü ilk kez okuyacaklar için vakit geçirilmeden girilecek bilimkurgu evrenleri arasında yerini almalıdır. Yazar, yüksek hayal gücü, maceraya ve bilimsel gelişmelere olan bitmez tükenmez ilgisi nedeniyle bilimkurgu alanında okuması keyifli eserler vermiştir. Bilime, teknolojiye olan aşırı merakı sayesinde kitaplarında da konusunu ettiği pek çok icat, ölümünden yıllar sonra insanoğlu tarafından gerçeğe dönüştürüldü. Verne, bilimkurgu çatısı altında yer alan eserlerinin çoğu için uzun araştırma saatleri harcadı. Seksen Günde Devr-i Alem, Dünya'nın Merkezine Yolculuk, Denizler Altında 20.000 Fersah, Meteor Avı, Ay'a Yolculuk gibi eserleri tür için iyi birer seçenek olacağı gibi gotik edebiyata da dahil edebileceğimiz eserlere de imza attı. Edebiyatın pek çok dalında eser vermiş biri olarak H. G. Wells de tıpkı Jules Verne gibi teknolojik ve bilimsel gelişmelere ilgi duymuş, takip etmiş ve bu gelişmeleri hayal gücüyle birleştirerek teknolojinin toplumda ne gibi etkileri olacağı üzerine kafa yormuştur. Dünyalar Savaşı, Görünmez Adam, Dr. Monreau'nun Adası, Zaman Makinesi gibi romanları bilimkurgu edebiyatına henüz adım atacak okurlar için okunması kolay, zevkli, anlaşılır eserlerdir. Wells, bahsi geçen eserleri yazarken ve günümüzde bilimkurgu edebiyatının babası sayılırken, yazdıklarının türün dikkat çekici eserleri arasına gireceğini tahmin etmemiştir. Sayısı oldukça fazla olan eserlerinde bazı bilimkurgu yazarlarının aksine teknoloji ve bilimi kuramsal düşünce seviyesinde kullanır. Bu da bilimkurgu okumaya başlayacaklar için, eserin zorlayıcı olmaması adına, aslında bir avantajdır. Yazarın eserlerinin hatlarını genel olarak çizecek olursak toplumsal modeller ve olasılık evrenleri üzerinde durduğunu söylemeliyiz. Türe temkinli yaklaşanların Wells'in ütopik evrenleriyle keyif alacakları okuma zamanları geçirecekleri kuşkusuz. Kendisi kabul etmese de kitapları edebiyat çevreleri tarafından bilimkurgu evreninin içinde kabul edilen ve yeni başlayanlar için okunması uygun yazarlardan biri de yakın zamanda kaybettiğimiz Ray Bradbury'dir. Bu aralar bilim dünyasının, bilimkurgu yazarlarının ve insanlık tarihinin gündeminde ilk sıralarda yer alan Mars'ta yeni bir yaşam kurma adımlarının seslerini herkesten önce Bradbury'nin kitaplarından duyduğumuzu söyleyebiliriz. Mars'ta yaşamla ilgili eserleri bilimkurgunun şiirsel, naif örnekleri arasındadır. Mars Yıllıkları, Güneşin Altın Elmaları isimli kitaplarında yer alan Mars ve uzay yolculuğu öykülerinden aslında teknolojiyi sevmediğini ve bu özelliğinin bilimkurguyla ilgili yazdığı öykülerine insan ruhunu besleyen, keyifle okunan şiirselliği katışını görmemiz mümkündür. Bradbury'nin eserleri arasında Fahrenheit 451, Karahindiba Şarabı, Uğursuz Bir Şey Geliyor Bu Yana, Resimli Adam, Sonbahar Ülkesi sizi bilimkurgunun kolayca yol alabileceğiniz labirentlerinde güzel bir yolculuğa çıkaracaktır. Bilimkurguya ısınmaya başladığımıza göre seviyeyi türün biraz daha ağır kitaplarına çıkarabiliriz ve aklımıza ilk olarak gelmiş geçmiş en sağlam, en bilge kadın bilimkurgu yazarı Ursula K. LeGuin gelir. Yazar bilimkurguya katkısını uzay maceraları, teknolojik gelişmeler alanında değil, babasının mesleği ve kadın hareketinin temel taşlarından biri olması sebebiyle politika, psikoloji, insanbilim ve toplumbilim alanında vermiştir. Kadın haklarının, insan haklarının savunucusu olan Guin'in en sağlam eseri Mülksüzler'dir. Romanı okurken bir başyapıtla karşı karşıya olduğunuzu hemen anlarsınız. Mülksüzler politik bir bilimkurgudur ve bildiğimiz düzeni, aşina olduğumuz yönleriyle alıp yepyeni bir düzenle karşılaştırır. Bunu sağlam bir zemine çakılmış, sarsılmaz bir şiirsellikle yapar. Urras'ı ve Annares'i yan yana koyar ve kararı size bırakır. Mülksüzler size başa çıkmakta güçlük çektiğiniz bir yükü kolayca nasıl taşıyacağınızı anlatan politik, felsefik, nadir rastlayacağınız bir ustalık ürünüdür. Urras ve Annares bize Dünya'yı ve Ay'ı anımsatır. Özellikle de bu aralar Ay'a insan yerleşkesi kurulma planlarının iyiden iyiye gerçek olmaya başlamasıyla... Yazarın diğer romanları Yerdeniz Serisi, İçdeniz Balıkçısı, Yanılsamalar Kenti, Karanlığın Sol Eli öncelik vererek okuyabileceklerinizin arasında. Otomatik Piyano bilimkurgu türüne en yakın eseridir. Kolay işgücü sağlamak amacıyla üretilen robotların gittikçe Dünya'ya yayılmasını anlatan, yazarın sivri ve eğlenceli dilinden fazlasıyla nasibini almış bu eser ilerlemenin her zaman iyi olup olmadığını sorgulamakta. Vonnegut kitaplarının en önemli özelliği yazarın muhalif yönünü sivri, esprili, sizi içten güldürecek yazım tekniğiyle yapıyor olmasıdır ki bu da gün içinde komik bir arkadaşınızın sizi kahkahalara boğarken aslında nasıl da acı gerçeklerden bahsettiğinin ustaca bir yansımasıdır. Diğer romanları Titan'ın Sirenleri, Kedi Beşiği, Mezbaha No.5, Galapagos, Şampiyonların Kahvaltısı öncelikle okunması gereken eserleridir. İnsan ırkının utanç verici yönlerini, basit kurnazlığını, bilinçsiz saflığını, Dünya üzerinde yarattığı kaosun anlamsızlığını Vonnegut kadar iyi tahlil ederek, acı acı dalga geçen bir yazar daha göremezsiniz. Orson Scott Card, bilimkurgunun yollarını farklı patikalardan takip eder. Bu sebeple kitapları okuru çabucak cezbeder. Dünya politikasını yakından takip eden, sağlam politik yorumlarıyla insanı şaşırtan yazarın Ender isimli bir çocuğun sürükleyici, sorumluluk dolu hikayesini anlattığı Ender Serisi altı kitaptan oluşur. Sırasıyla Ender'in Oyunu, Ölülerin Sözcüsü, Soykırım, Aklın Çocukları, Savaş Okulunda Yılbaşı, Ender Sürgünde isimli bu seri bilimkurgu edebiyatına adım atacak okur için heyecan verici bir deneyim olacaktır. Baş karakter Ender'in askeri dehasının yanında vicdani kararlarda doğru adımı atabilecek duyguya sahip olması serinin dikkat çeken noktasıdır. Kimileri on bir yaşındaki bir çocuğun asker olmasını saçma bulsa da kitabın geçtiği zaman, ilk etapta savaşın nasıl kazanıldığının ortaya çıkması çocuğun yaşını daha kabul edilebilir bir hale getirir. Yazarın titizlikle seçip derlediği, güçlü bilimkurgu yazarlarına ait öykülerden oluşan Yüzyılın En İyi Bilimkurgu Öyküleri kitabı da türün ülkemizde fazla duyulmamış bilimkurgu yazarlarını ve öykülerini tanımamız açısından değerli bir eserdir. Bilimkurguya mizahi açıdan yaklaşan Douglas Adams'ın Otostopçunun Galaksi Rehberi isimli eseri orta seviyedeki kitaplar arasında diğer iyi seçeneğiniz olacaktır. Hayata bakışındaki canlılık, günlük yaşamla dalga geçmesi eserlerine de yansıyan ve kitaplarındaki pek çok cümleden hayata dair isabetli tespitler çıkaracağınız Douglas Adams kitaplarına kütüphanenizde yer vermelisiniz. Böylece biri size Havlu günün kutlu olsun dediğinde, ne demek istediğini de anlarsınız. Orta seviyede farklı bilimkurgu kitaplarını da okumak isterseniz China Mieville, George Orwell, Aldous Huxley, Roger Zelazny, Margaret Atwood, Robert Silverberg, Andy Weir eserlerine de göz atmanız iyi olacaktır. Gelelim bu işin ağır toplarına ki onların isimlerinin bir arada anılması bile bilimkurgu severlerin heyecanlanmasına yeter. Ortak özellikleri geleceğe dair teknolojik ve bilimsel gelişmeleri tahmin edebilmeleriydi. Eğer türün en kapsamlı ve ağır eserlerini veren bu yazarların dünyasına girmek istiyorsanız kemerlerinizi bağlamak zorundasınız. Çünkü teknolojiyi, bilimi, hayal gücünü ve kurguyu dahiyane bir ustalıkla harmanlayarak kullanan yazarların başyapıtlarıyla muhatap olmak üzeresiniz. Arthur C. Clarke, Robert A. Heinlein, Isaac Asimov, Frank Herbert, Philip K. Dick, J. G. Ballard, Alfred Bester, William Gibson bilim kurgu edebiyatının büyük ustalarıdır. Ortak özellikleri gelecekteki yaşam tarzı, teknoloji hakkında isabetli öngörülerde bulunmalarıdır. Aralarında bir iki tanesi hariç neredeyse hepsi bilim insanı olan bu insanlar bilim kurgunun en sağlam ve güçlü eserlerini vermişlerdir. Arthur C. Clarke, Çocukluğun Sonu, 2001: Bir Uzay Destanı, Rama Bahçesi gibi önemli eserlerin yazarıdır. Parlak zekası, bilime olan merakı türün en önemli kitaplarının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bilim insanlarının kendisine sıkça danıştığı düşünülürse eserlerinin önemi daha da anlaşılır. Robert A. Heinlein, uzay araştırmalarını destekleyerek uzay yolculuğu, toplumsal kabul görmesi zor konular, gerçekleşebilirliği yüksek teknolojik aygıtlar konularını işlediği eserler verdi. Toplumda kabul görmeyen, rahatsız edici konuları bilim kurguya yedirerek işleyen ilk yazarlardan biri oldu. Yıldız Clarke ve Heinlein ile yakın arkadaş olan Isaac Asimov Ben Robot, Vakıf Serisi, Şafağın Robotları, Zamandan Kaçış gibi eserleriyle teknolojinin geleceği, robotlar, uzay yolculukları, medeniyetleri yöneten ve tek merkezde toplanmış kuantum zihinleri, çoklu evrenler, varoluşçuluk, siyaset, diğer türler gibi konuları sağlam bir kurgu desteğiyle birlikte bilim kurgu edebiyatına kazandırması açısından türün önemli yazarlarındandır. Bilim kurgu edebiyatının diğer önemli ismi Philip K. Dick eserlerinde derin felsefeyi, varoluşçuluğu, insan beyninin hastalıklı oyunlarını, gerçekliği, zamanın tek yönlülüğünü, paranoyayı, sanal gerçekliği, yapay zekayı kullanarak ölümünden sonra en çok taklit edilen bilim kurgu yazarı olmuştur. Yazdıklarıyla 'siberpunk'ın babası sayılmaktadır. Yaşadığımız çağı siyasi, sosyal, kültürel, bireysel, bilimsel anlamda anlayabilmek açısından yazarın romanlarını okumak gereklidir. Yüksek Şatodaki Adam, Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi?, Ubik, Karanlığı Taramak, Mars'ta Zaman Kayması, Gökteki Göz önemli eserleridir. Gelelim türün destanını yazan Frank Herbert'e ve en önemli eseri Dune Destanı'na. Herbert'in Dune serisinde yarattığı evren o zamana kadar bilim kurgu dünyasında rastlanılanlardan çok farklıydı. O da Philip K. Dick gibi türe yeni bir soluk getirmişti. Deyim yerindeyse bilim kurguya bir derinlik, masalsılık, felsefik bir şiirsellik katmıştı. Onun robotları bile değme filozoflara taş çıkartacak cinstendi ve zihni derinlikleri sebebiyle insanları kıskanan metal oluşumlardı. Dune Serisi'nden başlayarak yazarın dilimize kazandırılmış eserlerini okumak okur için benzersiz bir deneyim olacaktır. Türün önemli diğer iki yazarı Dünya'yı ve insanı bir oyun odasında gereksiz yere uzun süre bırakılmış çocuklar gibi düşünen, küresel ısınmayı, kentsel terörizmi, günümüz dünyasının tuhaflıklarını, bayağılığını, bilinçsiz insan topluluklarını, modernizmin sıkıntılarını, ahlaki seçimlerin değersizleştirilmesi ambalajlanan dünya, tanrılaşan alışveriş merkezleri konularını bilim kurgu türünde yansıtan, Çarpışma, Gökdelen, Güneş İmparatorluğu, Öteki Dünya kitaplarının muazzam yazarı J. G. Ballard ve modern bilim kurgunun ve siberpunk türünün temellerini atan, bir başka usta William Gibson'a esin kaynağı olan, insanların Dünya dışındaki gezegenlerde yaşayarak düşünce gücüyle hayallerini gerçekleştirdiği bir dönemde intikamın ve hayatta kalma mücadelesinin kitabını yazan kahraman Gully Foyle'u anlatan Kaplan, Kaplan'ın yanı sıra bilim kurgu edebiyatının tartışmasız en tepesinde yer alan eser Yıkıma Giden Adam'ın yazarı Alfred Bester'dir. Bilimkurgu edebiyatı kazdıkça derinleşen, keşfetmesi heyecan veren bir türdür. Burada verdiğimiz bilgiler tabii ki dağın görünen, çok ufak bir kısmıdır. Siz, türü kurcalamaya gerek duydukça, karşınıza çıkanlara hem şaşıracak hem de kıraç yolların da çok az insan tarafından fark edilen gri ve puslu bir güzelliği olduğunu anlayacaksınız. Bilim kurgudan uzak duranlar genellikle türün boğuculuğunu ve fazlasıyla alıştığımız hayatın elimizden alınıp yerine robotlar, nanotik dünyalar, tuhaf ve korkunç ırkların verileceğini düşünen kimselerdir. Korkmayın! Düşündüğünüz gibi olmayacak. Çünkü hala dedelerimizin genlerini taşıyoruz ve uyarı sistemi yerine geçen bu genler, en basit ve anlaşılır örnekle, günün birinde kızgın robotların efendilerimiz olmayacağı konusunda en büyük garantimiz. Yola çıkın, yol kıraç bile olsa, yola çıkın! Yalnızca verimli yollarda yürümeye devam ederseniz, kıraç yolların benzersiz ve saklı kalmış güzellikteki sırlarını keşfedemezsiniz.


Sinemada özgün bir dil yaratmak, bu işin nasıl yapılacağını tarif etmekten çok daha zordur. Zira tarifler daima ideal dünyanın kusursuzlukla taçlandırılmış soyut evrenine aittir. Bu bahiste, son yıllarda bazı dergilerde gözümüze çarpan ya da birtakım kültür sanat etkinliklerinde konuşulan Sinema ve Tasavvuf, Sinema ve Felsefe, Sinema ve Rüya, Sinema ve Gelenek, Sinema ve Etik gibi ruhu coşturan ancak bir fanteziden öteye gitmeyen bazı arayışların bu denli ciddiyetle dillendirilmesi, doğrusu zaman ve emek israfından başka bir anlam ifade etmez. Sinemada özgün bir dil yaratmak, bu işin nasıl yapılacağını tarif etmekten çok daha zordur. Zira tarifler daima ideal dünyanın kusursuzlukla taçlandırılmış soyut evrenine aittir. Bu bahiste, son yıllarda bazı dergilerde gözümüze çarpan ya da birtakım kültür sanat etkinliklerinde konuşulan Sinema ve Tasavvuf, Sinema ve Felsefe, Sinema ve Rüya, Sinema ve Gelenek, Sinema ve Etik gibi ruhu coşturan ancak bir fanteziden öteye gitmeyen bazı arayışların bu denli ciddiyetle dillendirilmesi, doğrusu zaman ve emek israfından başka bir anlam ifade etmez. Bütün bu laf kalabalığı, biliyor ama yapamıyor oluşumuzun resmi gibidir başlı başına. Bütün bilmelerimizin karşılıksız kalışı, bu yazının hudutlarını aşan çok daha derin bir tahlili gerektirse de bu hususta birkaç noktanın altını çizmek isterim. Her şeyden evvel mühendislik bir buluş olarak sinemanın teknik ve tarihi köklerine yabancı oluşumuz, onunla kendimize has bir estetik/etik inşa etmekten de mahrum kılmıştır bizi. Bu bakımdan bizim ona dair bilgimiz eksik ve ikame bir bilgidir. Öte yandan-kestirme bir ifadeyle söylemek gerekirse- sanat, peşimizi bırakmayan büyük davalarımız için birer sarf malzemesi olarak anlamlıdır. Düşünce ve sanat bütün asaletini bu vahşi vitaliteye kurban eder. Burası en küçük dava'nın en büyük mana'ya galebe çaldığı yerdir. Mana gerek, dava gerekmez. Merhum Erol Akyavaş, en önemli seri çalışmalarından birine bu adı vermişti. Bilme, yapma ve inanma ilişkisinin kafa karıştıran paradokslarından kolayca sıyrılmanın yolunu işaret ediyor adeta: Mana gerek, dava gerekmez! İnanmanın ve düşünmenin, bilmenin ve yapmanın, geleneğin ve modernin, Doğu'nun ve Batı'nın ötesinde güçlü bir özgüvenle kendi sanatını ince bir manaya sığdırabilmişti o. Hayatı ve eserleri, yüce bir fikre, yüksek bir sanata ulaşmanın imkanı olarak harikulade bir örnektir. Bütün renkleri, desenleri ve çizgileriyle rikkat ve zarafet örneği olarak temsil etmeyi başardığı gelenek, onu hiçbir zaman bugünün dünyasından koparmamıştır. Geleneği temsil etmeye soyunurken anakronizme kapılmak... Bunun en kötü örneklerini ne yazık ki, sinema-TV dünyasının harcıalem dizi ya da filmlerinde görüyoruz bugün. Kültür ve Emperyalizm'in ilk cümlesinde Edward Said şöyle söylüyor: Geçmişe başvurmak bugüne ilişkin yorumlarda kullanılan en yaygın stratejilerdendir. Böylesi başvurulara can veren yalnızca geçmişte neler olup bittiği ve geçmişin ne olduğu konusundaki anlaşmazlık değil, belki aynı zamanda geçmişin gerçekten geçmiş, tamamlanmış ve sonuçlanmış olup olmadığı ya da başka biçimlerde de olsa sürüp sürmediği konusundaki belirsizliktir. Bu sorun, etki gücü üstüne, kınama ve yargılama üstüne, güncel konular ve geleceğe ilişkin öncelikler üstüne her türden tartışmayı alevlendirmektedir. Geçmişin gerçekten geçmediği, şimdiye yeni ve kusursuz bir inşa olarak taşındığı bir düzlem, bugünün yetersizliklerini perdelemek ve geçici de olsa bir tatmin yanılsaması yaratmak için elverişli bir alan sunar. Bu yanılsama içinde geleceğe, ancak geçmişe referansla değer tayin ederiz. Ne var ki geçmişi aşınmaz bir kutsallık halesiyle sürekli olarak bugüne taşırken kurban edilen şeyin geleceğin kendisi olduğunu, kendimizi bugünden ve gelecekten mahrum bıraktığımızı görmezden geliriz. Bugünün sinema-TV platformları bir yanıyla fütüristtik imgelerle dolup taşarken öte yanıyla her türden anakronizme kucak açmaya elverişli bir evren yaratır. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de tarihi dizi ya da filmlerin, epik yapımların sayısı hızla artıyor. Bunda yadırganacak bir taraf yok. Ancak her birine büyük fikirlerin ve ideallerin ya da Said'in ifadesiyle stratejilerin kaynaklık ettiği düşünüldüğünde acaba ortaya çıkan ürün geçekten de amacına hizmet etmeyi başarabilmiş midir? Hatta bir kısmı kamu yayıncılığı yapan televizyonlarda yayınlanan dizilerin sinematografik dil ve anlatım biçimiyle küresel Netflix dizilerinden hiçbir farkı yoktur. Öyle ki benzerliğin oranı başarı hanesine yazılarak değerlendirilmektedir. Efektlerin yapaylığı, karakterlerin zorlama diyalogları, sahnelerin içi boş mizansenleri... Kahramanlarımız, sanat yönetmeninin sipariş ettiği ışıl ışıl, görkemli kostümlerin içinde kaybolmuş vaziyette, çağlar öncesinin kunt sesiyle değil akşamdan kalma yorgun bir playboy edasıyla konuşur. Haftalar aylar hatta yıllar boyu süren dizilerden çıkarabileceğiniz tek bir sonuç yoktur. Kılıçlar keskin, oklar kavi, fetihler yakındır ama sezon sonunda elinizde hatırlamaya değer hiçbir şey kalmaz. Entrikaların, tuzakların en bayağısı ile boğuşurken düşmanlarımız kadar güçlü, onlar kadar gaddar olmalıyız; klasik dramanın en ucuz numarasıdır bu. Şiddet, hız ve coşku daima kazandırır. Seyirci istediğini almış olur. İyilik, kahramanlık, cesaret düşmanın kellesini keserken hissettiğimiz coşkuyla ve olur olmaz yerde ölçüsüzce kullanılan şiddetin derecesiyle ölçülüyorsa bu bir ahlaki sorun değil midir? Küresel ölçekli büyük yapım evlerinin inşa ettiği, şiddet, kan ve vahşetle yükselen ehramlara bir taş da biz koymuş olalım ne çıkar?.


Henüz iletişim lisesindeydim. Bölüm hocalarımız her fırsatta, üniversiteden önce şekillendirmeye başlamamız gereken geleceğimiz üzerine üst sınıftaki 'başarılı' öğrencilerden örnekler veriyordu. Gizli bir kıskançlık ve gelecek kaygısı sarmalında olduğum günlerden bir gün, misallerde adı geçen talebelerden birinin 'Picus' adlı edebiyat dergisinde staj yaptığını öğrendim ve dergiyi düzenli olarak takip etmeye başladım. Yıl 2006. İşte adını daha önce hiç duymadığım Hasan Ali Toptaş ile bu helezonide tanıştım. Toptaş'ın etkileyici saptamalarını mı özümsesem, yoksa röportajı yapan bir başka yazar Latife Tekin'in hikayeleştirerek sorduğu sorulardan mesleki çıkarımlar mı yapsam diye bir keşmekeş içerisindeydim ki, Toptaş şu lafzıyla ağır bastı: Dilin düşünce taşıyan bir araç değil, düşüncenin ta kendisi olduğunu öğretselerdi keşke diye düşünmüşümdür hep. Hatta insanın ta kendisi olduğunu öğretselerdi. Tamam'' dedim, hayal dünyama kesinlikle şekil verecek Türk yazarlardan birini daha buldum.'' Sonra Yalnızlıklar'ı edindim alelacele. Hani Hasan Ali Bey'in, ilk iki hikaye kitabından sonra onu anlamıyorlar diye yazmamaya, hayatını bir edebiyat okuru olarak sürdürmeye karar vermişken kaleme aldığı Yalnızlıklar'ı... Vuruldum: Yalnızlık, sizin size yokuşunuzdur. Peyami Safa'nın Yalnızız romanında, ''Kendi kendimizle mücadelelerimizde bile, kendilerimiz birbirine karşı yalnızdır'' tespiti birdir fikir dünyamda, bu iki. Yalnızlığa dair bu iki yazarın armağanları dışında, üçüncü bir küpem de yoktur. Okumadığım eserleri olduğunu da itiraf ederek söyleyebilirim ki, gel zaman git zaman 'iyice' değil belki, ama 'daha iyi' tanımaya başladım Hasan Ali Toptaş'ı. Bu süreç Gölgesizler, Kayıp Hayaller Kitabı, Ben Bir Gürgen Dalıyım, Bin Hüzünlü Haz, Harfler ve Notalar, Heba, Kuşlar Yasına Gider ile kendini geliştirmeye devam etti. Şimdiyse, geçen ay Everest Yayınları'ndan çıkan Beni Kör Kuyularda'nın final sayfasından sonra, eserle yüzleşme safhasındayım. Yine kendini Hasan Ali Toptaş ile birlikte yeniden keşfe açan Türkçe, yazarın kalemiyle birlikte dillendikçe dilleniyor. Toptaş'ın, zorlar gibi gözükürken dahi kendini anlaşılır kılan dil balansına alışkınız. Sürükleyiciliğine, birbirini tamamlamak için dizilen sözcüklerin cümle içindeki dozajına, merak öğesinin ilk andan itibaren muhatabını bağlamasına da... Zaten yazar da, dokuzuncu sayfadayken daha, sabırsız bekleyişime son veriyor, ... bakıştılar bir müddet. Gecekonduların arasında gezinen uğultular perde perde gelip oraya toplandı onlar böyle bakışırken dedi ve sonra başladı Güldiyar'ın hikayesi... Babasına yemek götürmek için çıktığı yoldan, alemin sırrını yüklenmiş de dönmüş gibi sus pus olan, her ağladığında gözlerinden yaş yerine taş dökülen Güldiyar'ın... Burada durdum biraz. Tüm alfabe eteğiyle ceketiyle ete kemiğe büründü. Menzil göründü bir uçtan öbür uca, yaşanan her şey dile gelmek istedi, gelemedi. Canlanıveren ot kokularıyla birlikte püfür püfür dalgalanan mor benekli beyaz eteğiyle bayır aşağı inerek başladığı 'o yolda' ne olup bitti, bilmiyoruz. Zaten hikaye öyle devam etti ki, kitabın sonunda artık o yolu düşünmez oldum. Dursun'un da öyküsü biraz Beni Kör Kuyularda. İstemeden de olsa 'seyirci'leri tutup en yakın komşusunun evine musallat eden, bitmeyecek acıklı bir döngüye de kendi rızasıyla ortak olan... Nasıl bir döngü olduğunu ben anlatmayayım en iyisi! Sonra bu öykü biraz da Emine'nin aslında, Halil'in, Zahit'in, Bahriye'nin hatta bir kere bile yüzleşmediğimiz Hüseyin'in... Kitapta adı biraz geçmiş, biraz geçmemiş, bizimle kısa kalmış, uzun kalmış fark etmez. Beni Kör Kuyularda'nın karakter hiyerarşisi yine alıştığımız romanların daha dışında. Birkaç ay önce içeriği itibarıyla çok başarılı bulduğum bir film izlemiştim: Geliş. Dilin, zamanı nasıl etkilediğini ve insana nasıl kavram kattığını anlatıyordu gizli gizli. Hasan Ali Toptaş'ın Şükrü Erbaş ile sohbetinden bir pasajı hatırlattı bana, İnsan, zamanların bir araya gelmiş halidir. Ya da zaman dediğiniz şey biraz da mekandır ve mekan dediğimiz şey de belki zamandır.'' Beni Kör Kuyularda, işte o bir araya gelen zamanı çok iyi anlatıyor. Roman, dünya üzerinde gitgide bencilleşen insan ırkının, içler acısı ahvalini okura çok iyi yansıtmayı başarmış. Kitap boyunca kendime sorduğum çoğu sorudan en istikrarlı olanı ''Peki ben ne yapıyorum? oldu. Güldiyar'ın yerinde olsam ne yapardım? ya da Böyle bir olayla karşılaşan insanların azgın merakına nasıl karşı koyardım? değil. 'Şimdi' ben ne yapıyorum? Her şeyi durup 'seyretmeye' gün geçtikçe daha da alıştığımız, iletişimin, medyanın, görsel dünyanın zehirli tarafını büyük lokmalarla yutup güle oynaya kucakladığımız ruhsal hastalıklarımız arasında Peki, ben ne yapıyorum? Aklımızın başında olduğuna o kadar eminiz ki, herkesin meczup bellediği o Halil kadar olamıyoruz: Ben kötülük edenle kötülüğe maruz kalana aynı yüz ifadesiyle bakamam, her ikisine de gülümseyemem diyorum size. Bunu yaparsam, o zaman da kendi yüzüme bakamam!


On dokuzuncu yüzyılda doğan polisiye edebiyat, varlığını sürdürebilmek için ilerleyici olmak zorundaydı. Zira aradan geçen iki yüzyıla rağmen bugün hala katil uşak çıksaydı, kimse polisiye okumazdı. Polisiyenin dönüşümünün en temel dayanağı pek çok otorite tarafından toplum olarak gösterilir. Bu varsayım sanat toplumun aynasıdır önermesine de uygundur. İnsanın hayatla etkileşiminin en önemli unsurlarından olan merak duygusunu, sanat ve edebiyatta en iyi şekilde tatmin edecek tür ise hiç şüphe yok ki batıdaki adıyla suç ve gizem, bizdeki adıyla ise polisiyedir. Yağan yağmuru odasının emniyetinde, pencerenin ardından huzurla seyreder gibi; polisiye asla karşılaşmak istemeyeceği olayların tam merkezine, puslu labirentlere, karanlık sokaklara bırakır okuru. Hem de tamamen güvenli bir şekilde. Üstelik gerçek hayatta katillere ilgi duymak hoş karşılanmaz, cinayetleri sevmek psikolojik sorunlara dahi işaret edebilir, fakat polisiye edebiyatı sevmek, tüm dünyadaki okurlarının gururlu deyimiyle ayrıcalıktır. On dokuzuncu yüzyılda doğan polisiye edebiyat, varlığını sürdürebilmek için ilerleyici olmak zorundaydı. Zira aradan geçen iki yüzyıla rağmen bugün hala katil uşak çıksaydı, kimse polisiye okumazdı. Polisiyenin dönüşümünün en temel dayanağı pek çok otorite tarafından toplum olarak gösterilir. Bu varsayım sanat toplumun aynasıdır önermesine de uygundur. Söz gelimi sanayi devrimi sonrası köyden kente göçün sonucu olarak cinayetler taşradan şehre taşınmaya başlar. Suç çeşitlendikçe, hikayeler zenginleşir. Fakat dönüşüm değil de gelişimden bahsedilecekse, ilerlemek zorunda olan polisiyenin yakıtı yazarın hayal gücü ve zekasıdır. Günümüz polisiye romanlarında hiçbir katilin akıl edemeyeceği zekice suçlar okuyoruz, çünkü yazarlar çıtayı yükseltmek için kusursuz cinayeti yazmanın peşindeler. Elbette polisiye, hayat bulduğu coğrafyaların yağmurlarıyla sulandığından, toplumdan topluma, farklı şekillerde tezahür ediyor. Dünyanın hemen her köşesinde, binlerce yazarın emeğiyle yükselen suç edebiyatını, sadece tarz ve konularına göre değil, ülkelere göre de başlıklar altında toplamak, okuyucular için faydalı olacaktır. Zikredilecek isimlerin bazıları henüz dilimize çevrilmemiş ve yazarları sayfalarca uzatmak mümkün olsa da, unuttuklarımızdan af dileyerek, günümüz polisiyesinin temsilcilerinden bazılarına değineceğiz. Yalnızca muhteşem doğası ile değil, refah seviyesi ve insanlarının mutluluğu ile de sıkça gözümüze sokulan masal diyarı İskandinavya, tüm o ütopik albenisine rağmen nasıl olur da çok sağlam polisiyelerin yazıldığı bir yerdir, anlamak güç. İskandinav polisiyesi, dünya eğlence sektörünün kalbi Hollywood'a doğrudan transfer olacak kadar iddialı örneklerle dolup taşıyor. Milenyum Üçlemesi'nin yazarı Stieg Larsson, aramızdan çok vakitsiz ayrılsa da, Norveçli Suç Kraliçesi Karin Fossum, Yrsa Siguroardottir, Hakan Nesser, ülkemizde de çok sevilen Jo Nesbo, Elsebeth Egholm, Arne Dahl, genç yaşında ödüllere doyamayan Salla Simukka gibi yazarlar ve daha niceleri, bayrağı taşımaya devam ediyorlar. Britanya'nın polisiye ile ilişkisi futbola benziyor. Yay Topuklu Jack'in, James Bond'un, Karındeşen'in memleketi, türü adeta var eden derin kökleriyle her zaman polisiyenin bayraktarlığını yapıyor, fakat bazen de diğer ülke polisiyelerinin gölgesinde kalıyor. Bol ödüllü Val McDermid ve Müfettiş Rebus serisi ile gönüllerde taht kuran Ian Rankin, İskoçya'yı temsil ediyorlar. Genç yaşında pek çok kitap kaleme almayı başaran İrlandalı Tana French'i ne yazık ki ülkemizde okuma şansına sahip değiliz. Lindsey Davis, özellikle Roma dönemini konu edinen suç kitaplarıyla kendini özel bir yere konumlandırıyor. Britanya polisiyesinin dikkat çekici özelliklerinden biri de kadın yazarların bir hayli fazla olması. Tüm dünyada geniş bir okur kitlesine sahip Ruth Rendell yakın geçmişte vefat etmiş olsa da, Kathryn Croft, Dreda Say Mitchell, Helen Giltrow, Minette Walters, Clare Mackintosh, Kate Atkinson gibi isimler, Agatha Christie'nin izinde emin adımlarla ilerliyorlar. Trendeki Kız'ın yazarı Paula Hawkins ise belki de bu kortejin en önde yürüyeni. Simon Kernick, Lee Child, Peter James gibi isimlerse zaten polisiye severlerin yakından tanıdıkları meşhur yazarlar. Fransa ve polisiye kelimelerini toplarsak, işlemin sonucu ülkemizde Jean-Christophe Grange çıkar. Ülkemizde Grange kadar meşhur olmamakla birlikte, dünyada tanınan çok kıymetli Fransız yazarlar mevcut. Antonin Varenne, Michel Bussi, Bernard Minier, Pierre Lemaitre ve bol ödüllü Fred Vargas bunlardan birkaçı. Almanya'ya göz atınca son dönemde isimlerinden sıklıkla söz ettiren iki yazarla karşılaşıyoruz. Dedektif Georg Dengler'in yaratıcısı Wolfgang Schorlau ve diziye de uyarlanan Babylon Berlin'in yazarı Volker Kutscher, siyasi polisiye türünün nadide örneklerine imza atıyorlar. Sascha Arango ve Tom Hillenbrand'i de unutmak olmaz. Çok yakın zamanda kaybettiğimiz ve kitapları tüm dünyada milyonlarca satan Andrea Camilleri İtalya'nın medar-ı iftiharlarındandı. Meşhur İtalyan mafyasına verdiği hukuk savaşıyla adından söz ettiren savcı Gianrico Carofiglio ise daha sonra suç romanları yazmaya başladı. Ilaria Tuti Cehennem Çiçekleri ile kısa sürede dünya çapında okunmaya başladı. Marco Vichi, Marco Malvaldi, Giancarlo de Cataldo, Carlo Lucarelli, Massimo Carlotto ise akla gelen diğer isimler. Malla Nunn, Svaziland olan ismini Esvatini olarak değiştiren, ortalama yaşam süresinin otuzlu yaşlara kadar düştüğü küçük bir ülkenin vatandaşı. Yazdığı polisiyelerle adını dünyaya duyurma şansı elde etmiş. Ganalı Kwei Quartey de yine ünü ülke sınırını aşanlardan. Kız Kardeşim Bir Seri Katil kitabı ülkemizde de okurlarla buluşan 1988 doğumlu Oyinkan Braithwaite ise Nijeryalı. Zimbabve'de doğan ve Güney Afrika Cumhuriyeti'nde yaşayan Jassy Mackenzie de Afrikalı polisiye yazarlarından bir diğeri. Avusturalyalı Liane Moriarty, yer yer drama kaysa da muamma unsurunu ustaca kullanarak kendi tarzını oluşturmayı başarmış bir yazar. Tüm dünyaya adını duyurduğu kitabı ise dizi uyarlamasıyla da büyük beğeni toplayan Big Little Lies. Kerry Greenwood da yazdığı yirmiden fazla romanla Avusturalya'nın dünyaya armağan ettiği yazarlardan. Sır Muhafızı, Göl Evi, Uzak Saatler gibi romanlarıyla Türkiyeli okurlarla da buluşan Kate Morton, kırk iki ülkede on milyondan fazla satış rakamına ulaşmasıyla dikkat çekiyor. 1985 Kanada doğumlu Yeni Zelandalı yazar Eleanor Catton, kendisine henüz yirmi yedi yaşında, prestijli edebiyat ödülü Man Booker'ı getiren Ay ve Işıklar'la adını edebiyat tarihine şimdiden yazdırdı. Amerika Birleşik Devletleri, sayılamayacak kadar polisiye yazara ev sahipliği yapıyor. Seri katil kavramını adli terminolojiye armağan edecek kadar kanın gövdeyi götürdüğü bu ülkede her türlü cinai suç işleniyor. Amerikan suç kanallarının, gerçek cinayetler üzerine yirmi dört saat televizyon yayını yaptığı düşünülürse, bu ülkede polisiyenin nasıl bir endüstri olduğunu kavramak güç olmaz. Ayrıca FBI'ı, CIA'yi, şerifleri yetmezmiş gibi, özel dedektiflik müessesi de var olan ABD'de, polisiye edebiyat ve sinema yakın iki arkadaş. Usta yönetmen David Fincher tarafından beyaz perdeye uyarlanan Gone Girl ve HBO kanalının dizi olarak çektiği Sharp Objects, yazar Gillian Flynn'e hatırı sayılır bir şöhret armağan etti. Polisiye severlerin yakından tanıdığı Michael Connelly, her daim çoksatanlar listesinin gediklilerinden. Lyndsay Faye Toz ve Gölge'de, Sherlock Holmes ve Karındeşen Jack'i karşı karşıya getirmesiyle dikkat çekiyor. David Baldacci yine ülkemiz okurlarının aşina olduğu bir diğer isim. Gizem macera kitapları yazarı Harlan Coben, sürükleyiciliği ile okurlarını uykusuz bırakmakla meşhur. Gençliğinde polis muhabirliği yapan, morglarda çalışan Patricia Cornwell, bugün dünyanın en çok satan polisiye yazarlarından biri. Tüm dünyada otuz beş milyondan fazla satan Karin Slaughter, Amerikan'ın en sevilen yazarlarından. Laurie R. King, kimi meslektaşları gibi Sherlock Holmes geleneğini yaşatan bir polisiye yazarı ve kitapları ülkemizde okunabiliyor. Peter Swanson, Jeffery Deaver, Allen Eskens ve elbette Tess Gerritsen, Amerikan suç edebiyatında söz sahibi isimler. Biraz kuzeye çıkıp Kanada'ya varınca bizleri Louise Penny karşılıyor. Alan Bradley, Chevy Stevens, Amy Stuart, soğuk toprakların diğer polisiye yazarları. Oxfordlu Margaret Doody ise bambaşka bir lezzet. Usta yazar, Antik Yunan'da geçen dedektiflik kitaplarıyla adeta başlı başına bir türe hayat veriyor. İnsanın olduğu her yerde suç var. Suçun olduğu yerde ise polisiyenin var olması kaçınılmaz. Wajdi al-Ahdal Yemenli bir yazar. Malezyalı Shamini Flin ve Filipinli F. H. Batacan, Güneydoğu Asya'dan kalemler. Kitapları on beş dile çevrilen Dror Mishani İsrailli. Bir diplomat olarak Türkiye'de de görev yapan Vikas Swarup, Hindistanlı. Müfettiş Chen Cao karakterine hayat veren Çinli Qiu Xiaolong kitaplarını yirmi farklı dilde okurlarına ulaştırıyor. Claudia Pineiro Arjantin, Raphael Montes Brezilya, Ramon Diaz Eterovic ise Şili'nin polisiye ile iştigal eden yazarları. Gizem edebiyatının hak ettiği itibarı ona büyük bir sükseyle sunan Umberto Eco'nun açtığı yolda, postmodernizmin polisiye ile kesiştiği pek çok kitap mevcut. Martin Amis'in Londra'da Bir Park'ı, Peter Ackroyd'un Hawksmoor'u, David Gordon'un The Serialist'i, akla gelen ilk kitaplar. Paul Auster ve Jonathan Lethem gibi isimleri de unutmak olmaz. Dünyaca kabul gören Nobel ödüllü yazarımız Orhan Pamuk da, Kara Kitap ve Benim Adım Kırmızı ile postmodern suç edebiyatında esaslı bir yere sahip. Ülkemizde herkesin bildiği markalaşmış isimler hariç pek çok polisiye yazar mevcut. Ancak ne yazık ki Türkiye'de suç edebiyatının hak ettiği değeri gördüğünü söylemek pek mümkün değil. Yabancı yazarlar ziyadesiyle okunuyor olsa da Türk polisiye yazarları okura ulaşmada zorlanıyor. İyi haberse, seslerini daha geniş kitlelere duyurmak, atölye, imza günü vb. gibi çeşitli organizasyonlar tertip etmek için bir araya gelen yazarlarımız Türkiye Polisiye Yazarlar Birliği'ni kurdular. Polisiye severleri, POYABİR çatısı altında birbirinden kıymetli kalemler bekliyor. Sizler bu satırları okurken, bir yerlerde bir cinayet işleniyor. Elbiselerindeki kanı temizleyip bıçağı gömmenin derdine düşmüş birileri boncuk boncuk terliyor. Bir maktul son nefesini verip dünyaya gözlerini yumarken, gazetede haberini okuyup ah vah edecek, sonra da kendisini sonsuza kadar unutacak insanları, asla bilmiyor. Geceler boyu uykusuz kalmaktan kan çanağına dönmüş gözleriyle bir anda aydınlanma yaşayan dedektif, silahını ve arabasının anahtarını alıp kapıdan fırlıyor. İyiyle kötünün savaşı sürüyor. Teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği günümüz dünyasında, nasıl ki gerçek hayatta hem katiller hem cinayet bürosu için işler zorlaşıyorsa, edebiyatta da durum farklı değil. Hiç şüphe yok ki parmak izinin keşfi ile yeni bir çağ başlamıştı. Bugün artık kameralarla donatılan şehirler, yüz tanıma programları, DNA analizleri ve buna benzer pek çok nimetle katillerin çemberini daraltıyoruz. Fakat kötü adamlar da boş durmayıp teknolojinin nimetlerini kendilerine yontuyorlar. Kovalamaca tüm hızıyla, aklın sınırlarını zorlayan kurgularla devam edecek. Belki de uzak olamayan bir gelecekte, öncülerimizin kuracağı kolonilerde işlenen suçları hikaye eden uzay polisiyeleri okumaya başlayacağız.


Çocuklara ölüm duygusunu edebiyatla anlatmak zor iştir. Bu acıya bir de geride kalan büyüğün çektiği acıyı da ilave ettiğinizde çocuğun psikolojisini doğru bir dil ve bakış açısıyla aktarmak daha karmaşık bir hale gelir. Tıpkı Fil kitabında olduğu gibi. Annesini kaybeden küçük kız Olive'nin acısından ziyade babasının girdiği depresyona odaklanan roman, küçük kızın babasını hayata bağlama çabasını işliyor. Hayatta hepimizin başına hiç ummadığımız bir zamanda olmadık sıkıntılar gelebilir. Çok sevdiğimiz bir yakınımızı kaybedebiliriz sözgelimi, bir kaza olur sakat kalırız ya da işimizle ilgili bir sorun yaşayıp işimizi kaybedebiliriz. Bu tür durumlarda girdiğimiz ağır depresyondan çıkabilmek kolay olmayabilir. Bir yetişkinin girdiği depresyonla baş etme yöntemleri bir çocuğunkinden farklıdır elbette. Çocukların kendi sıkıntıları ve üzüntüleriyle baş etme yöntemleri de farklıdır. Bu tür durumlarda bir büyüğün yardımına ihtiyaç duyarlar. Ama ne olursa olsun üzüntü ve sıkıntı yaşadığımız hayata dair duygulardır. Peki sevdiği bir büyüğünün depresyona girdiğini fark eden bir çocuk nasıl davranır? Bunun çözümü için bir büyüğe yardımcı olacak güçte midirler. Fil isimli roman işte bunları sorgulatan ve üzerinde düşünmemizi sağlayan bir kitap. Doğrusu Peter Carnavas'ın yazdığı kitap ilk yazı deneyimi olmasına rağmen olaya çocuk gözüyle yaklaşabilme becerisi, cümle kurgusundaki dinamikliği ve sürükleyiciliği ile başarılı bir serüven sunuyor. En azından bir çocuğun sahip olduğu naif bilgeliği yakalayabilmiş olması bile kitabı anlamlı bir yere koyuyor gözümde. Mutluluğun sandığı kadar kolay bir şey olmadığını fark eden küçük kız kahramanın bu anlamda en büyük yardımcısı dedesi oluyor. Modern hayatta artık rolü iyice zayıflayan dede-torun ilişkisini gayet güzel şekilde kitaba dahil etmeyi başarıyor yazar. Olive'nin babasının yanındaki fili gönderme planı öncesinde ortaya başka bir sorun çıkıyor: Dedesinin üzüldüğü bir anda onunda yanında beliren kaplumbağa. Küçük kız bunu dedesini neşelendirip duygulandırarak başarıyor ve kaplumbağayı dedesinden uzaklaştırıyor. Geriye tek bir sorun kalıyor: Babasının filini kovmak. Ve bu duygusunu dedesine açtığında bilge dedesi ona yardım ederek bir yöntem söylüyor ve planı birlikte yapıyorlar. Sonuçta ne mi oluyor? Evet üzgün olan babasının yanındaki kasvetli, ağır, gri fil gerçekten gidiyor ve babası eski güzel günlerdeki gibi gülümseyen bir babaya dönüşüyor. Kitabın başından itibaren küçük kızın yanında dolaşan köpeğin de aslında küçük kızın üzüntüsünü temsil eden bir hayvan oludğunu fısıldıyor yazar kitabın sonunda. Ve sadece Olive'nin gördüğü bu köpek de kitabın sonunda küçük kahramanımızla vedalaşıp gidiyor. Bir aile olmanın, birlik olmanın, sevmenin ve birbirimizi düşünmenin güzelliğini anlatan umut ve iyileşme hikayesi olarak okunması gereken bir kitap Fil. Kimbilir belki içimizde çöreklenen bir hayvanı fark etmemize ve ondan kurtulmamıza vesile olur. Dört kitaplık güzel bir seri Küçük Meraklı dizisi. Bilgilendirici kısa metinler ve bol illüstrasyonlarla soru cevap şeklinde ilerleyen kitaplar okumayı bilenlerin kendi başlarına eğlenebilecekleri, okuma bilmeyenlerinse büyükleri yardımıyla çok rahat şekilde anlayabilecekleri bir formatta hazırlanmış. Kitaplarda yer alan sorular çocukların çok merak ettiği konulara yoğunlaşıyor ve tatmin edici cevaplar sunuyor. Küçük Meraklının Güneş Sistemi Rehberi, Küçük Meraklının Hayvanlar Alemi Rehberi, Küçük Meraklının Bilim Rehberi ve Küçük Meraklının Gezegen Rehberi isimlerini taşıyan 32'şer sayfalık seri çocuklarınıza cevap vermekte zorlandığınız bir çok sorunun cevabını barındırıyor.


İntikam mı yoksa gerçek mi? Bu soruya muhatap kılar seyircisini meşhur intikam filmi Old Boy. Bir hakikat arayışçısı için yenilmek ve hatta ölmek pahasına gerçektir cevap. Gerçek, intikamdan teskin edicidir çünkü. Quentin Tarantino, bu soruyu gerçeği reddetmek ve geçmişi yeniden yazmak pahasına 'sonuna kadar intikam'la cevaplıyor gibi. Peki, geçmişten intikam alınabilir mi? Tarantino sinemasında bunun mümkünlüğüne de cevap var. Gerçeğini reddettiği olaylara müstehak bir kader biçip tarihi yeniden yazması, onun sinemasının imzası haline gelen karakteristiği. Tarantino sineması, kurgularının ve diyaloglarının alt metinlerindeki intikam felsefesi, fazlasıyla kanlı olan kamerasıyla sert, acımasız ve şiddetli bulunuyor sıklıkla. Eleştirilerin yerli ve yersizliği bir tarafa gerçeklere getirdiği alternatif sonlar, şiddettin şehvetini yaparcasına kurduğu intikam fantezileri, ustaca kurgulanmış olaylar, özgün bir teknik ve güçlü oyuncu ekibiyle izlemeye, tartışmaya ve sorgulamaya değer nitelikte. Kill Bill'in açılış sahnesinde Bill'in ayakları altında can çekişen Bride'a söyledikleri, Tarantino sinemasındaki intikam felsefesinin varlığına örnek teşkil ediyor: Beni sadist mi buluyorsun? Şu anda bile yaptıklarımın sadistçe olmadığını anlayacak kadar kendinde olduğuna inanmak isterim. Bu benim en mazoşist halim Tarantino, 'İnsan kendine ceza keserek başkasından intikam alabilir mi? İnsan başkasına ceza keserek kendinden intikam alabilir mi?' sorularını soruyor ve kendince bir sadizm ve mazoşizm tanımı getiriyor sanki: sadizm; başkasına ceza keserek kendinden intikam almak, mazoşizm; kendine ceza keserek başkasından intikam almak. Tarantino'nun Toshiya Fujita'nın 1973 yapımı Lady Snowblood filminden tam 30 yıl sonra çektiği, sinemasının belki de en iyi filmi olan Kill Bill bu filmin bir coverıydı belki de. Film hem öykünün kurgusallığı hem de bazı sahne telmihleriyle Kill Bill'de fazlasıyla yad ediliyor. Tarantino, Kill Bill'de Bride üzerinden tanrısal bir cezalandırmayı gösteriyor. Ceza tıpkı kutsal kitaplardaki gibi haddi aşan ve kötüye kullanılan uzva veriliyor. Şiddet, karmik ve alegorik mesajlarla dolu hikayeyi kamufle etse de cezalar ve mesajları gayet sarih: Açgözlü olanın gözü oyuluyor, bağlantılarını sinsice kullananın kolu kesiliyor. Kimseye eğilmeyen dik bir baş gövdesinden ayrılıyor ve kalpten vuran kalbinden vuruluyor. Silahlar, karakterlere has bir şekilde seçiliyor. Kılıcı kullanmak gerçek bir asalet, ehliyet ve azim gerektiriyor. Bu yüzden kılıç, yalnızca gerçek savaşçılara layık görülüyor. Gerçek savaş, tüm sekanslarda nefes mesafesinde ve göz gözeyken veriliyor. Tarantino'nun intikam sinemasına diğer filmlerinden bolca örnekler vermek mümkün; Inglourious Basterds filminde Adolf Hitler ve beraberindeki Nazileri bir sinema salonunda kurşuna dizmesi, Django Unchained filminde ise ırkçıları, bir kölenin kurşunlarıyla öldürmesi buna bazı örnekler. Filmlerinin çoğunda üç ya da daha fazla karakterin aynı anda birbirlerine silah doğrultması, ayak sahneleri, mucidi olmasa da onunla bilinen trunk shot sahneleri sinemasının obsesif karakteristiğini yansıtıyor. Hollywood; 9 Ağustos 1969'ta Cielo Drive'daki Hollywood'un dehşet verici cinayetlerinden biri olan ve karnındaki bebeğiyle vahşice katledilen Sharon Tate cinayetinden tam 50 sene sonra gösterime girdi. Tarantino, Sharon Tate cinayetini başından sonuna kadar yaptığı ters köşelerle post-modern bir bakışla kurguluyor ve gerçekleşmiş bir cinayete alternatif bir son yazıyor kendi kalemiyle. Roman Polanski'nin yan komşuları olarak kurguladığı hikayesindeki iki kurmaca karakterler açılan ve devam eden film, izleyicinin hedefini şaşırtarak filmin aslında Sharon Tate'nin alternatif yazgısı olduğunu uzun bir süre unutturuyor. Ve sahnelere fırlattığı yapboz parçalarını filmin en sonunda zarif bir hınçla bir çırpıda tamamlıyor. Cinayetleri I'm the devil and i'm here to do the devil's bussinessle planlayan sapkın bir tarikat lideri olan Charles Manson ve 60'ların hippilerini açıkça hedef alan ve onlara karşı bir intikam tasarlayan Tarantino, gerçek hippilerde Manson'un hippilerinin hiçbir alakası olmadığı yönünde eleştiriler alsa da ve kapitalist, burjuvazi yanlısı, sınıf ayrımı savunucusu, fazlaca yanlı bulunsa da dönemin olaylarına kendi yorumunu getiriyor. Bruce Lee'yi bile sette alt edebilecek kadar güçlü, cinayeti engelleyen adeta filmin kahramanı olan Cliff Booth karakterinin filmde dublör oluşu yönetmenin yaptığı ters köşelerden. İyi adamlar tarafından öldürülen kötü adama dönüşmekle' eleştirilen western film yıldızı Rick Dalton'un hikayenin sonunda filmlerinde kullandığı lav silahıyla kötü adamları öldüren iyi kahramanadönüşmesi de bu örneklerden biri. En muzip olanı ise Rick'in gerilediğini düşünen kariyerinin motivasyonunu küçük kızın gelip kulağına söylediği gördüğüm en iyi oyunculuktu sözüyle bulması herhalde.


Hipotermi, polisiye tutkunlarını tatmin edecek keyifli bir roman. Suçun da, gizemin de, hüznün de, aksiyonun da dozu son derece kararında. Katmanlı yapısına rağmen okuyucuyu yoracak kadar girift değil; buna rağmen merak duygusunu son sayfalara taşımayı başarıyor. Uzakta, hırçın denizin ortasında bir yer... Kimileri için nefes kesici güzellikte, kimileri içinse ürkütücü ve kasvetli doğası, bize bir hayli yabancı dili, yarım milyondan az nüfusu... Soğuğu ve yanardağları ile ateş ve buzun ülkesi burası; İzlanda. Bulutlar güneşi perdeledikçe, kasvet arttıkça, suç edebiyatı da daha keyifli hale gelir. Tişörtlü bir katildense paltolu olan daha estetiktir nedense. Nordik ülkeleri sahip oldukları atmosferle, polisiye için biçilmiş kaftan. İskandinav polisiyesi suç edebiyatının yükselen yıldızı. Arnaldur Indridason imzalı Hipotermi'yi bu ve buna benzer sebeplerden ötürü tereddüt etmeden edindim ve okudum. Indridason, 1961'de dünyanın en kuzeyindeki başkent Reykjavik'te dünyaya gelmiş. 2011 yılında UNESCO Edebiyat Şehri seçilen Reykjavik'in küçük nüfusuna rağmen pek çok yazar çıkardığını ve okuma oranının çok yüksek olduğunu belirtmekte fayda var. Indridason her ne kadar üniversitede tarih okusa da gazetecilik ve film eleştirmenliği yapmış. Türkçeye çevrilmiş üç romanı daha bulunan yazar, İngiltere Polisiye Yazarlar Birliği tarafından Altın Hançer ödülüne layık görüldüğü gibi, 2011 yılında The Guardian'ın Avrupa'nın en iyi polisiye yazarları listesine en tepeden girmiş. Bunca övgü karşısında okurun beklentisi artarken sabrı da azalıyor elbette. Kitabın tanıtım metinlerini okuduktan sonra daha fazla oyalanmadan ilk sayfalara dalıp bu karanlık maceranın içinde kayboldum. Kapağında boş bir küvet fotoğrafıyla okuru son derece soğuk karşılayan Hipotermi, şu alıntıyla açılıyor: Ağabey soğuk ısırmasını atlattıysa da dediklerine göre yaşadıklarından sonra hüzünlü ve içine kapanık bir ruh haline bürünmüştü. Sayfalar ilerledikçe bu cümlenin kitabın kahramanı polis memuru Erlendur'un geçmişine ait olduğunu anlıyoruz. Fakat bu yan hikayeyi öğrenmek için henüz vaktimiz var. Göl kenarındaki yazlık bir evde genç bir kadının -Maria'nıncesedi bulunur. İntihar etmiştir. Arkadaşı Karen, o hafta sonu Maria'nın göl evinde kalacaktır ancak eve varıp ışıkları açtığında korkunç gerçekle yüzleşir. Polis ise standart intihar prosedürlerini uygular. Memur Erneldur evi şöyle bir yoklar, kadının zavallı kocasıyla görüşüp bilgi alır - bilgi verir. Vazifesini yerine getirdikten sonra ise Maria'nın intihar vakasını sonsuza kadar arkasında bırakmaya hazırlanırken, cesedi bulan Karen kendisine ulaşıp olayın seyrini değiştirecek bir şey verir. Bir kasettir bu. Maria intihar etmeden kısa süre önce bir medyuma gitmiştir. Erneldur zavallı kadının medyumla olan görüşmesinin kaydını dinledikten sonra, bunun sıradan bir intihar vakası olmadığını düşünmeye başlar. Maria takıntı derecesinde öte dünyaya ilgi duymaktadır. Erneldur araştırmalarını derinleştirdikçe Maria'nın bu halinin zincirleme olaylar neticesinde çocukluğuna kadar uzandığını düşünür. Maria kısa süre önce, hayatta her şeyden çok değer verdiği annesini kanser nedeniyle kaybetmiştir. Ruhlar alemine olan merakı da annesiyle iletişim kurma çabasının bir tezahürüdür. Hatta annesi Maria'ya, ölümden sonra yaşam varsa kendisine bir mesaj göndereceğini söylemiştir. Bu iletişimse çok sevdiği Marcel Proust'un bir kitabı vasıtasıyla olacaktır. Gerçekten de annesinin vefatından kısa bir süre sonra, bir sabah evdeki kitaplığın önünde, yerde, Proust'un kitabını bulur. Beklediği mesaj gelmiştir. Ölüm artık Maria için bir son değil, sevdiklerine kavuşacağı bir başlangıçtır. Bu ustaca atılan düğüm okurun aklını meşgul ederken, yazar diğer soru işaretlerini de peş peşe sıralamaya başlıyor. Erneldur, Maria'nın babasının yıllar önce, kızının intihar ettiği yazlık evin önündeki gölde, bir kış günü donarak öldüğünü öğrenir. Öte yandan, mesleğe başladığı ilk yıllarda kaybolan liseli bir gencin çoktan kapanmış dosyasını da yeniden aralar. Erneldur'un kişisel geçmişini ise bir yan hikaye olarak yavaş yavaş öğreniriz. Çocukken küçük kardeşiyle beraber bir kar fırtınasında kaybolmuşlar, kardeşinden bir daha asla haber alınamamış, kendisi ise ölümün kıyısından dönmüştür. Kişiliğine yön veren bu elim hadise, kitabın başındaki alıntıda da belirtildiği üzere kahramanımızı durgun ve hüzünlü kılmıştır. Bunlara ek olarak, Erneldur olayları çözmek için kafa yorarken, yıllar evvel boşandığı karısı, uyuşturucunun pençesinden güç bela kurtulmuş dik başlı kızı ve oğluyla olan münasebetleri de hem kahramanın hem okurun derdine dert katıyor. Hipotermi, polisiye tutkunlarını tatmin edecek keyifli bir roman. Suçun da, gizemin de, hüznün de, aksiyonun da dozu son derece kararında. Katmanlı yapısına rağmen okuyucuyu yoracak kadar girift değil; buna rağmen merak duygusunu son sayfalara taşımayı başarıyor.


Şöyle diyor Tolstoy: Her edebi eser, iki türden birine aittir; ya bir kahraman yola çıkar ya da şehre bir yabancı gelir. Hikayeleri bambaşka saiklerle türlere ayıran birçok edebi otorite olmasına rağmen Tolstoy'un söylediğine pek az kişi karşı çıkabilir. Herman Melville'in Redburn kitabı da bir yola çıkış hikayesi. Denize meraklı bir genç, Wellingborough Redburn, yollara düşüyor ve Redburn böyle açılıyor. Herman Melville, Redburn'ü on dokuz yaşında çıktığı ilk deniz seyahatinden esinlenerek yazıyor. Yazım sürecinde, kitabı ithaf ettiği kardeşi Thomas Melville'in de payı olsa gerek; ithafta şimdi bir denizci olarak Çin'e sefer yapan küçük kardeşim diye bahsi geçen Thomas ile Herman'ın birbirine aktaracak deniz hikayeleri olmuştu ve bu sebeple, kitabı sadece Herman'ın hayatından bir kesit olarak nitelemek doğru olmayabilir. Redburn deniz seyahatine çıkmasındaki en büyük motivasyonu Arabistan'dan dönen bir gezginle karşılaşmasına borçludur. Bak ne kocaman gözleri var der teyzesi gezgini işaret ederek ve bunu gezginin gördüklerine, yaşadıklarına yorar. Redburn, o küçük yaşında, gezgini evine kadar takip etmek istese de teyzesi buna izin vermez, fakat bu gözleri kocaman Arap gezgin imgesi Redburn'ün zihnine takılır kalır. Redburn'ün hikayesinin bir diğer sebebiyse şu olmalı... Redburn, tıpkı Melville gibi, deniz seyahatinden çok seyahatin kendisine sağlayacağı hikaye anlatma fırsatını gözetir kitap boyu: Dört ay içinde döneceğim der Redburn, ve size Avrupa'yı anlatacağım. Deniz yolculuğuna merakı, döndüğünde onu anlatmak istemesine dayanır. Bu sebeple, karşılaştığı ilk zorlukta bu yolculuktan dönmek için can atar; gemileri henüz büyük dalgalarla göğüs göğse dahi kalmamışken, Hudson Nehri'ndeki evinin hayalini kurmaya başlar ve annesinin sözünü dinlemediği için kendisine kızar. Denizler minör bir hikaye yaratmak, bir ütopya ya da distopya kurmak için harikulade mekanlar. Kiminin arkhe olarak gördüğü, yaşamın başladığı yer, su, tüm bir hayatı sığdırmak için en ideal şartları sağlıyor. Redburn de biraz bu sebeple açılıyor denize; yaşamını bir gemiye sığdırmak istiyor, döndüğünde anlatacak hikayeleri olsun istiyor ama bu düşlediği kadar eğlenceli bir macera değil. Aylaklık peşinde koşan Redburn, Bırakın dünyanın etrafında döneyim; bırakın denizin üzerinde sallanayım; bırakın koşturayım ve hayatım soluk soluğa geçsin nidaları atarken, bir sonraki sahnede işe koyulmak zorunda kalıyor ve tavuk kümesi temizliyor. Denizcilerle birlikte bir yolculuk içinde, ama onlarla seyahat etmesi onlardan biri olduğu anlamına gelmiyor; hiçbir işe yakıştıramıyor kendini çünkü o bir denizci değil bir hikayeci, bir avare. Bu yönüyle Redburn'ün seyahati Defoe'nun Robinson'unkine benzetilebilir; anne babasını dinlemeyen iki karakter, Redburn ve Robinson denize açılır. Robinson'un gözü çok daha pektir gerçi ve Robinson hayatın zorluklarıyla yoğrulmuş bir karakterdir; Redburn ise bir acemidir henüz, belki de bu yüzden gemisi ayakta kalmıştır. Çünkü Redburn'ün gemisi kaza geçirseydi, o adada Robinson gibi, bir medeniyet inşasına girişemeyebilirdi. Redburn, Melville'in Moby- Dick'i ile de kıyaslanabilir pekala ama şöyle söylemek daha doğru; Moby-Dick'e dair birçok fikir sunan Hawthorne gibi bir figür olmasaydı, bu kıyas daha makul olabilirdi.


Bosna'nın milli şairi, Aliya İzzetbegoviç'in kadim dostu, yakın çalışma arkadaşı Cemalettin Latiç... Bosna'nın Yunus Emre'si olarak anılan bu kıymetli şairin kitapları, Okur Kitaplığı'nın özverili ve titiz çabasıyla Türkçeye çevriliyor. İlk üç kitap yayımlandı bile. Bütün Eserleri başlığıyla Latiç'in kitaplarının Türkçeye kazandırılıyor olması çok kıymetli bir yayımcılık çabasıdır. Okur Kitaplığı'nı kutlamak gerek. Çarın Gözleri, Gazi Hüsrev Bey ve Gel En Sevgili, Latiç'in çevirisi yapılan ilk üç kitabı. Gazi Hüsrev Bey, Latiç'in bir tiyatro eseri. Gel En Sevgili kitabındaki şiirler ise Latiç'in ilahi ve kaside formunda yazdığı şiirlerden oluşuyor. Latiç'in toplu şiirleri ise Çarın Gözleri isimli kitapta bir araya getirilmiş. Çarın Gözleri, Latiç'in poetik evrenini, şiirini besleyen ana damarları, sanat algısını temel özellikleriyle çerçeveleyen çok önemli bir toplam. Aşkın bir sanat algısından besleniyor Latiç. Hem Doğu'ya hem Batı'ya dair göndermelerin iç içe geçtiği şiirlerde Latiç, öze ve fıtrata dair bir masumiyetin çeperlerinde dolanıyor. Latiç'in doğayla kurduğu ünsiyetin iki yönlü bir açılımı var. Öncelikle saf ve yalın insanı anlatırken bir özdeşlik ilkesine yaslanıyor şair. İnsanın doğasıyla dünyanın henüz bozulmamış doğası arasında bir masumiyet ve sessizlik mahyası kuruyor. Kuşlar, saflığın bir habercisi gibi uçup duruyorlar şiirlerin içinde. Burası önemli. Doğayla kurulan ünsiyetin bir diğer veçhesinde ise bir vatan/yurt sevgisinin temel izleklerini görüyoruz. Gerçekleşmiş bir hayalin kanlı canlı temsilleri var bu yurt rüyasında. Öyle ki, Latiç, üstü örtük imgelere, kapalı söyleyişlere metelik vermeden gerçekliğin manzaralarını olduğu gibi aktarmayı tercih ediyor. Bosna'nın dağları, ırmakları handiyse bir ülkenin tapu sicil kayıtlarına dönüşüyor onun şiirinde. Çarın Gözleri'nde birçok özel isim geçiyor... Mütercimin bu özel isimler için sayfa sonuna açtığı dipnotlar okur için oldukça güzel bir kolaylık olmuş. Şiirleri okurken bahsi geçen özel isimlerin içeriğini öğrenmek, o şiirin dünyasını göndermelerini yerinde görmek için güzel bir imkan.


Sivaslıların içinde büyüdüm. Komşularımızın tamamına yakını Sivaslı idi. Sonbaharın başında, Sivas'tan bir kamyon dolusu erzak gelirdi sokağa. Komşu hakkı olarak biz de payımızı alırdık. Kurutulmuş meyve ve sebzeler, pestil ve pekmezler, bulgur, madımak... Askerlik çağı geldi çattı. Beraber büyüdüğümüz Sivaslı arkadaşlara sizden kurtuluyorum diye latife yapıyorum. Altı kan kardeşim var. Hepsi Sivaslı. Acemi birliğim belli oldu. Çavuş Talimgah Taburu, Temeltepe, Sivas. Şaşkınım. Arkadaşlar ağır espriler yapıyor. Ocak 1990. Topkapı otogarından akşam otobüsüne biniyorum. O vakitler bugünkü gibi asker uğurlama konvoyları yok. Çünkü araba nadir bir şey. Planım basit: Otobüsten inince Sivas'ı bir güzel gezecek, ikindi gibi de birliğime teslim olacağım. 'Silah altına alınmak' fikri iyice hoşuma gitmeye başlıyor. Otobüsten iner inmez inzibatlar yanıma yaklaşıyor. İki kelimelik bir konuşma geçiyor aramızda: Asker misin? Evet. Sonra kendimi eski bir askeri otobüsün içinde buluyorum. Dolunca hareket edecekmiş. Hiçbir şey yapmadan oturuyoruz. Sigara bile yasak. Ancak camdan dışarıyı seyredebiliyorum. Dört beş saat sonra otobüs nihayet hareket ediyor. İstikamet kışla. Kayıt işlemlerinden sonra ilk işimiz kantini sormak oluyor. Nizamiye kapısından şehre doğru yürümeye başladım. Yeniden Çifte Minare'nin önündeyim. Bakmaya doyamıyorum. Duvarlarını sevmeye başlıyorum. Mekanın ruhunu hissediyorum. Günlerce tam burada kalabilirim. Vakit ilerliyor. Buruciye Medresesi'ne geçiyorum. Taşı dantel gibi işlemişler. Emsalsiz bir sanat eseri. Bu hünerli güzellik karşısında duygulanıyorum. Sonra Taşhan'a gidiyorum. Orada büyük çay ve kaşarlı tost ısmarlıyorum kendime. Kaleye de çıkıyorum. Meğer Sivas ne kadar tarihi bir şehirmiş. Bıçakçıların olduğu çarşıyı da geziyorum. Bana bir özgüven geldi. İnsanlara sorular soruyorum. Hatta latife yapma teşebbüsünde bile bulunuyorum. Böylece Sivas şehriyle gerçekten tanışmış oldum. İşte bunu düşünüyorum. İki gezi arasında muazzam bir anlam farkı var. Güzergah ve manzara aynı, hissiyat ise bambaşka. Zihnimizin meşguliyeti, gönlümüzün mahzunluğu ve maddi imkansızlık, demek ki güzelliğin bile üstünü örtebiliyor. Evet, öncelikler. Sivas'a sonradan iki kez daha gittim. Her seferinde daha bir sevdim, bağlandım. Bu kadim şehrimizin neye karşılık geldiğini tüm kalbimle anladım. Hayatımız boyunca sayısız insanla karşılaşır, tanışırız. Kimini sever, iyi arkadaş, samimi dost haline geliriz. Mesafeli durduklarımız da olur. Bazıları ise hayal kırıklığına dönüşür. Gittiğimiz, gezdiğimiz şehirler de tam olarak böyledir. Hayat yolculuğum sırasında, Sivas'la ilgili birçok aziz hatıra biriktirdim. Mesela Ali Emre ve arkadaşlarının bu şehirde yayına hazırladığı Edebi Pankart dergisine elimden gelen desteği verdim. Yirmi yıl olmuştur. Bizim Sivas gazetesi bazen yazılarımı iktibas ediyor. Bu durum ziyadesiyle hoşuma gidiyor. Yıllar geçti ve yaş ilerledi. Sivas, şu dizeyle gönlümdeki yerini aldı: Severim seni bütün bilgimle.


Oliver Guez, Josef Mengele'nin Kayboluşu için hatırı sayılır sayıda kitap incelemiş; makaleler, haberler okumuş, Mengele'nin dolaştığı yerlerde de dolaşmış... Josef Mengele'nin Kayboluşu romanı, bir savaş suçlusunun psikolojik buhranına odaklanıyor. Josef Mengele, Ölüm Meleği olarak tanınan, Nazi kamplarının, dönem Almanya'sının acımasız doktoru. Sosyal medyada kendisine sıkça rastlayabiliyoruz; özellikle ikizler üstüne yaptığı deneylerle adından hala söz ettiriyor. Nazi Almanya'sı döneminde yaptıkları bilinse de, sonrasında yaşadıkları çoğu kez, özellikle de günümüz internet dünyasında, kulaktan kulağa yayılan yalanlardan ibaret. Bir başka ünlü Nazi subayı, Adolf Eichmann'ın Reich'ın yıkılması sonrası neler yaptığı kısmen de olsa biliniyor; Mossad tarafından yakalanması, İsrail'e getirilip Yahudiler tarafından yargılanması... Üstüne bir de Arendt Kötülüğün Sıradanlığı'nı yazınca, Eichmann'ın hikayesi, karanlık, üstüne konuşulması zor bölümden sıyrılıp günümüz dünyasına gelebiliyor. Mengele'yse söz konusu olan, durum biraz daha farklı. O yargılanmadı, kaçmayı başardı, Reich sonrası neler yaşadığı hakkında net bir bilgimiz yok; Yahudiler onunla yüzleşemedi. Bu sebeple, Mengele hem yaşadıklarıyla hem bir bilim insanı olması sebebiyle, Dr. Frankenstein'a dönüşmüş durumda. Onunla ilgili rivayetlerden biri de Brezilya'ya yerleştikten sonra, köyün birinde aniden ikiz çocuk nüfusunda büyük bir artış meydana gelmiş olmasıydı ki, Dr. Frankenstein rolüne çok uyan bu iddia, tabii ki gerçek değildi; Mengele Mossad'dan saklanmak, kendine yeni kimlikler edinmek dışında pek bir şeye vakit bulmuş gibi görünmüyor. Olivier Guez, Josef Mengele'nin Reich sonraki hayatını kaleme almış; arada geçmişe, Mengele'nin Auschwitz'te yaptıklarına geri dönsek de, kitap Mengele'nin kaçak yaşamına odaklanıyor. Tüm bunları yaparken, dönem Latin Amerika'sına dair de bir şeyler sunuyor; Peron çiftinin ilan ettiği halkçı rejim, Peronist hareketin büyümesi, kendilerini halkın ve Tanrı iradesinin birer temsilcisi olarak görmeleri gibi, önce dönem Arjantin'ine, sonra Mengele yer değiştirdikçe dönem Brezilya'sı, Paraguay'ına değiniyor Guez. Latin Amerika, Hitler Almanya'sının çöküşü sonrası Naziler için bir karargaha dönüştüğünden, Mengele'nin diğer Nazilerle de yolları kesişiyor haliyle. Riga kasabı, otuz bin Letonyalı Yahudi'ye kıyan Eduard Roschmann; sekiz yüz elli bin Sırp, Çingene ve Yahudi'nin katili Ante Pavelic; Duce'nin ikinci oğlu Vittorio Mussolini ve daha birçok savaş suçlusu, ikamet yeri olarak kendilerine Arjantin başta olmak üzere Latin Amerika'yı seçiyor. Hal böyle olunca, organize olmaları daha kolay oluyor, birbirlerine pasaport-ikamet işlerinde yardımcı olabiliyorlar ve haliyle yakalanmaları zorlaşıyor. Mengele'nin Latin Amerika'daki yaşamının gittikçe umutsuzluğa evrildiğini görüyoruz. Özellikle Eichmann'ın yakalanması sonrası psikolojik olarak çöküyor Mengele. Eichmann'ı pek sevdiği söylenemez, ama bir Nazi'nin yakalanması sıranın ona geldiğini işaret ediyor. Sağlığı da pek iyiye gitmiyor; toplama kamplarında herkese emirler yağdıran o doktor gidiyor, yerine yakalanmaktan, ölümden korkan, kaçmaktan yorulan bir adam geliyor. Yazar Olivier Guez, Josef Mengele'nin Kayboluşu'nu yazarken araştırmasını çok iyi yapmış fakat araştırmasını takdir etmek yetersiz kalacaktır. Yazmanız gereken kişi bir Nazi subayı olduğundan empati kurmak zor olabilirdi. Bir de söz konusu kişi, üstüne türlü tuhaflıklar ithaf edilen Mengele gibi ilginç bir figür olduğunda, yazar kendini bu tuhaf personayı anlatmaya kaptırabilir, savaş sonrası dönüştüğü muhtaç kişiyi pekala kaçırabilirdi. Guez bir savaş suçlusunun portresini çıkarmayı başarmış ve o suçlunun psikolojisini çok iyi yansıtmış. Profil Kitap tarafından yayınlanan 2017 Renaudot Ödüllü Josef Mengele'nin Kayboluşu, 2020 yılında Verso Books tarafından ABD'de de yayınlanacak.


İnsan yazmaktan, yaratmaktan neden vazgeçer sorusu insan neden yazar? sorusuna götürüyor aklı. Yaşamı nükseden bir hastalık gibi geçirenler çok defa yaşamanın tesellisini yazmanın şifasında bulurlar. Sait Faik'in meşhur Yazmasam deli olacaktım, Slavoj Zizek'in Yazmak hayatımı kurtardı gibi bazı yazma gerekçeleri yazmanın şifacı etkisini gösteriyor. Zizek'te yazmak, intihar erteleyici bir karakteristik de taşır. Bir röportajında şöyle ifade eder: İntihar edebilirim ama bitirmem gereken bir yazı var. Önce onu bitireyim, sonra kendimi öldürürüm. Sonra başka bir yazı sonra başka bir tane. Ve işte hala buradayım. Bu şifacı etki Cioran'da zirveye çıkar. Ezeli Mağlup'ta Yazmak olağanüstü bir tesellidir. Daha da ileri gideceğim: eğer yazmamış olsaydım, katil olabilirdim. İfade etmek bir kurtuluştur. William Faulkner, yazmak ve yaşam arasındaki gelgitli ilişkiye daha başka bir perspektifle bakar: Yaşayabilenler yaşar, yaşayamamanın acısını çekenler de bu acıyı yazarlar. Faulkner bu sözüyle, Oscar Wilde'ın yaşamla yazı münasebetini de izah etmiş olur. Çünkü Wilde dehasını hayatına; yeteneğini yapıtlarına harcadığından bahseder. Andre Gide, Wilde için Yunan filozofları gibi Wilde da bilgeliğini yazıya dökmez, konuşmasıyla ve hayatıyla aktarırdı; bilgeliğini tedbirsizce, insanların uçucu belleğine emanet ederdi, suyun üzerine yazar gibi. derdi. Yazmak gerekçeleri ise, yazarların mizacı, üslupları miktarınca çeşitleniyor, başkalaşıyor. Onlardan diğer ikisi Virginia Woolf'u şimdiki an hissinden alıp, onu iyileştiren akıntısına sürükleyen, zamanlar arası yolculuk edebilen bir sandal işlevi gören yazısı; diğeri ise tıpkı yapıtlarına benzeyen bir gerekçeyle George Orwell'un yazısı. Orwell, yazarı yazmaya sürükleyen nedenleri dörde ayırıp yazma gerekçelerini şöyle söylüyor: egoizm, estetik hevesi, tarihsel dürtü ve politik amaç. Bu bambaşka yazma gerekçeleri arasında ben, yazmak gerekçemi bedeli yaşamak israfı olan, pahalı bir ihtiras olarak yahut düşlerin yaşamdan intikamı olarak izah ederdim. Yazma gerekçelerinin varlığı kadar yazarları bekleyen başka tehlikeler de var. Bartleby Sendromu'nun ne kadar tetikleyici olduğu bilinmez ama her iyi yazar etkilenme endişesine sahip değil midir? Ruhun gücünün alameti budur belki: Tesir kudreti. Birinin ruhuna sinmek, öyle bir ruh taşımak ki, muhatabın ruhuna nüfuz etmek. Mevlana neye talipsen o'sun der. Katılıyor ve artırıyorum: Neyin tesirinde isen, o'sun. Tesirinde kaldığımız şey kadar ruhumuzu ifşa eden ne var? Tam bu noktada devreye taklidin talihsizliği girer. Sanatçıların ya da sanat eseri yaratma hevesi güden insanların başına gelebilecek en talihsiz şey; tesirinde, çekiminde, cezbesinde kaldığı güçlü bir ruhu şuursuz taklit etmek değil midir? Taklit ne kadar şuursuz, ego ne kadar yaralıysa vaziyetleri o derece trajik olur üstelik. Tezle değil antitezle başlayan fikir akımları gibi yazmak reaktif tavırla yapılıyor bazen. Reaktif bir tavırla yazanların rekabet hırsından beslendiğini görürsünüz. Yaratma edimi kendiliğinden değil o yazıyorsa/o yapıyorsa/ben de yazarım/ yaparım diyedir. Kendiliğinden, kendilikleriyle değil, reaktif bir tavırla yola çıkanlar en çok üslup ve özgünlük konusunda sıkıntı yaşarlar bu yüzden. Kendilerine ait bir odaları, kavramları, sözcükleri yoktur çünkü. Belki de bu yüzden özgünlük yetenekten daha mühim. Yetenek, zeka, birikim hepsi büyük avantajlar ama yeteneği, zekayı, birikimi özgünlükle birleştiremeyenler benzersiz bir eser ortaya koyamıyor. Napolyon taklit edilemez tek şey der cesaret için. Şuursuzca tesirinde kaldığı herkesi, her şeyi taklit edebilen insan, cesareti taklit etmeye cesaret bulamıyor. Özgünlüğünü bir cesaret gibi ortaya koyanlar için de geçerli bu, özgünlük cesareti taklit edilemiyor. Moby Dick'ten de tanıdığımız Herman Melville'in kitabı Katip Bartleby; yapmamayı tercih eden, eylememeyi eylemi edinen kahramanından alır adını. Bartleby'in pasif direnişi, altında çalıştığı efendisine tabi olmayacak kadar minnet etmeyişi de beraberinde getirir. Bu yüzden kitaptaki Bartleby'in işvereni olan anlatıcı ses, bu pasif direniş karşısında iktidarını sorgular ve çok defa mağlup olur. Fakat Katip Bartleby'in hayır deme cüreti bir zafer meydana getirmez. Kahramanımızın solgunca, derli toplu, acınacak ölçüde saygıdeğer, iflah olmaz derecede hüzünlü mizacına benzer yaşamı da. Eylememeyi eylem edinen Bartleby'in varlığı da yokluk görünümünde olur. Ölümünden sonra hakkında ulaşılan tek cümlelik biyografisi dahi şaibelidir: Bir zamanlar Washington'da Ölü Mektupları Dairesinde çalışan yardımcı bir katip. Otuzlu yaşlarında yazmayı bırakan Melville, kalan ömrünü New York'ta büro işleri yaparak geçirir. Belki de Katip Bartleby ondan başkası değildir.


Çağdaş roman kelimelerle anlatılamayanları nasıl anlatabilir? Oliver Sacks'ın kendini Doğal Tarih Müzesi'ne kilitlediği gece... Jim Jarmusch'un yeni filmi... The New York Review of Books'un 6 Haziran tarihli sayısında sürmanşetten duyurduğu, Gerçek, Güzellik ve Oliver Sacks başlıklı yazısında Simon Callow, Sacks'ın (1933-2015) bu dergideki yazılarından oluşan bir toplam olan Everything in Its Place: First Loves and Last Tales kitabını inceliyor. İlk Aşklar, Klinik Masallar ve Yaşam Devam Ediyor olmak üzere üç bölüme ayrılan kitap, Su Kuşları başlıklı, yazarın hayatı için bir yüzme kutlaması olan metinle açılıyormuş: Yüzmek bana bir tür neşe, bazen de bir tür kendinden geçme haline gelecek kadar aşırı bir iyilik, iyi oluş hissi veriyor. Zihin özgür bir şekilde yüzebilir, trans hali gibi bir durumda, büyüleyebilir. Daha önce hiç bu kadar güçlü ve sağlıklı şekilde kendinden geçiren bir şey bilmiyordum ve yüzemediğim zaman huysuzlaşacak kadar yüzme bağımlı Çağdaş sıydım artık. Dergide 1997 yılında yayımlanan bu yazının, tüm kitap boyunca nazikçe çaldığı duyulacak olan bir nota gibi tınladığını belirten Callow, Oliver Sacks'ın kendini Güney Kensington'daki Doğal Tarih Müzesi'ndeki Omurgasız Fosiller Galerisi'ne kilitlediği geceden şu cümleleri alıntılıyor: O gece etrafta sinsice dolandıkça, tanıdık hayvanlar korkutucu, tekinsiz hale gelmeye başladılar; yüzleri aniden karanlığın içinden belirdi veya el fenerinin çevresinde hayaletler gibi gezindiler. Işıksız müze, bir hezeyan yeriydi ve sabah olunca da tamamen pişman olmadım. Callow ayrıca Sacks'ın gerçeklerden ziyade kurgu yazmayı tercih ederek de, diğer büyük doktor-yazarlardan Anton Çehov, Mikhail Bulgakov, W. Somerset Maugham, William Carlos Williams'ın izlerini takip etmiş olabileceğinden söz ediyor. Aynı sayıda Oxford'da İngiliz Edebiyatı doçenti olan Merve Emre'nin Hırvat yazar Dasa Drndic'in (1946-2018) Belladonna ve EEG isimli eserleri üzerine Parçalanmış, Taşınmış, Yeniden Düzenlenmiş başlıklı yazısına bakalım şimdi de. Çağdaş roman, kelimelerle anlatılamayanları nasıl anlatabilir? sorusuyla açılan yazıda Emre, Belladonna'yı devamı olan, konuşmamaya dair üç kısa bölümle açılan EEG ile birlikte- belki de şimdiye kadar 21. yüzyılın en hırslı, ihtiraslı romanı olarak niteler. Bu romanlar tarihsizdir ve kesin bir yer belirtmezler; tanımlanamayan bir ülkede yasadışı göçmenler için yapılan bir kampta, daha ne kadar süre orada tutulacaklarını bilmeden, birlikte dudaklarını diken ve zeminde dolaşan altmış hapsedilen insan vardır. 17 yaşında, genç asi Jim Jarmusch basar New York'a gider (1970 yılıdır): Columbia Üniversitesi, Edebiyat bölümü yeni durağıdır. New York Ekolü'nden iki şair olan Kenneth Koch ve David Shapiro'dan dersler alır: Çağın Beat şairleri, daha komik, daha az karanlıktı. Onlar bugün bile benim rehberimdir. Jim Jarmusch'un takıldığı bir kulüp olan CBGB'de, punk rock hareketi ortaya çıkar. Orada Talking Heads, Patti Smith, Andy Warhol ile tanışır, Del-Byzanteens adlı bir grup kurar, Columbia Üniversitesi, üçüncü yılında Jarmusch'a Paris kolları olan Reid Hall'da çalışmalarına devam etme fırsatı verir: İnanılmaz bir dönemdi. Elimin altında romanı Nadja (Jaguar Kitap, Nisan 2019) ile Andre Breton'un izinden bütün gece sokaklarda yürüyordum... İşte gerçek zombiler... Bizleriz demeye getiriyor lafı Jarmusch, bu yıl Cannes Film Festivali'ni açan yeni filmi vesilesiyle (Le Monde, 15 Mayıs). Gerçeküstücülüğün kurucu metni olarak addedilen Nadja, Paris sokaklarında geçen müthiş bir varoluş oyunu. İkinci Dış Hatlar'dan aktaracaklarım şimdilik bu kadar. Ağustos ayında daha ziyade Almanya'dan edebiyat haberleriyle görüşmek üzere.


Bozkırın, insanı çağıran, hep aşina kaldığımız gizemli bir yanı var. Belki de uçsuz bucaksız bir deniz kıyısında duyduğumuz tekinsizlik de, sık orman yollarında ağaç dalları arasından göğü bulma çabamız da binlerce yıllık genetik bir hafızanın ürünü. Toprağı ayaklarımızın altında hissetmeyi, ufku görmeyi, bozkırın hikayesini dinlemeyi istiyoruz. Samet Doğan yeni kitabı Congolos'ta tam da bu bozkırın hikayesini anlatıyor. Doğan'ı savaş muhabirliği yaptığı yıllar boyunca tanık olduklarının kaleme aldırdığı Cuma Günü Uçamayan Kuş ile tanıyoruz. Yazarın Profil Kitap etiketi taşıyan yeni romanı ise izlerini kadim Türk mitlerinde sürebileceğimiz habis bir ruhu, kitaba da ismini veren Congolos'u konu ediniyor. Kendi adıma rahatlıkla fantastik kurgu olarak tanımlayabileceğim yerli bir eserde bugün dahi Anadolu insanının zihninde canlılığını koruyabilen mitolojik varlıkların yer alıyor olması başlı başına dikkate değer bir iş. Nihayetinde çocukluğunun yaz tatillerindeki sınırlı köy ziyaretleri dışında bozkır masallarını dinleme imkanı bulamamış benim bile aşina olduğum bir figür Congolos. Şaman kültürüne ait pek çok unsur gibi Congolos da İslam'a geçiş ile birlikte ciddi bir dönüşüm yaşayıp bir bakıma yeniden tanımlanmış. Doğan'ın hikayesini kurarken bu yaygın tavra sadık kalması yerinde bir seçim gibi görünüyor. Kitabın görece uzun tutulmuş ilk yarısı boyunca Kadir'in babaannesinin ağzından dinlediğimiz hikayeler kurguyu kültürel motiflerle zenginleştirirken, başarıyla yaratılan atmosferle güçlü bir ıssızlık hissiyle yaşatmayı başarıyor. Ancak hikayenin serilmesi işi görece uzun tutulduğundan düğümlerin neredeyse apar topar çözüldüğünü düşünmemek elde değil. Ne var ki, Congolos kabul edilebilir açıklarını anlatısını çeşitli katmanlara yayarak telafi etmeyi başarıyor. Öte yandan romanın asıl meselesi konusunda belli belirsiz bir kararsızlık var gibi. Kadir'in adım adım keşfettiği aile mirası onu kadim bir iyi - kötü savaşının ortasına atarken kahramanın köyden metropole yolculuğu aşina olmadığı ikinci bir çatışmaya da kapı aralıyor. Bu noktada zaman zaman kitabın asıl meselesinin ne olduğu belirsizleşmiyor değil. Öyle ki iyilik ordusunun beklenen kurtarıcısı olan Kadir'in bariz köylü kimliği dikkate alındığında Doğan'ın sıra dışı bir analoji kurarak köylü ve kentli kimliklerini belki de geleneksel ve modern olanın çatışması düzleminde - alternatif bir iyilik-kötülük tanımı içinde ele aldığı söylenebilir. Yerli fantastik kurguya iyi bir örnek sayılabilecek Congolos, içimize işlediğini karşılaştıkça hatırladığımız kadim masallarımızın ne derece zengin ve lezzetli olduğunu göstermek adına fantastik okuru ile buluşmayı bekliyor. Bilimkurgu ve fantazya dünyasının en önemli ödülleri arasında yer alan 1966 yılından bu yana verilen Nebula'nın bu seneki kazananları belli oldu. En İyi Roman Ödülü'nü Hugo ve Locus'a da aday gösterilen The Calculating Stars isimli bilimkurgu romanı ile Mary Robinette Kowal alırken büyük ödüllerin müzmin adayı Naomi Novik törenden yine eli boş döndü. En İyi Novella Ödülü'nün kazananı ise The Tea Master and the Detective isimli çalışması ile Aliette de Bodard oldu. Geçtiğimiz aylarda adından çokça söz ettiren Black Mirror: Bandersnatch'in Ray Bradbury anısına verilen ve dizi ve filmlerin yarıştığı kategoride değerlendirilmek yerine En iyi Oyun Senaryosu ödülüne layık görülmesi türlerin sınırlarının silikleşmesi adına dikkat çeken bir diğer gelişme. Yaklaşık iki yıl önce Matrix evreninin yeni bir film ile genişletileceği haberi kült filmlerin hayranları arasında büyük bir heyecana neden olmuştu. Geride bıraktığımız iki yıl boyunca yapımdan ses soluk çıkmaması ufak çaplı bir hayal kırıklığına neden olsa da Chad Stelski geçtiğimiz günlerde Wachowski kardeşlerin de yapıma dahil olduğunu duyurdu. Stelski'nin Matrix üçlemesinde Wachowskiler ile çalışmasının yanında John Wick serisinin de yönetmen koltuğunda oturuyor oluşu olası bir Matrix filmine çekimser yaklaşan Keanu Reeves'in de yeni yapımda yer alabileceğine dair umutları artırmış görünüyor.


Yazar atmosferi oluştururken bir fotoğrafçı gibi anın fotoğrafını çekmek yerine, bir ressam gibi fırça darbeleriyle kendi muhayyilesinde canlandırdığı şekliyle gördüklerini resmeder. Bu bir anlamda yaşanan gerçekliği aşıp bütün olup bitenlerin yeni bir yorumudur. Gerçek, yaratıcı bir dokunuşla sanat katına yükselmiştir. Bir öykü kitaplığında bulunması gereken önemli kitaplardan biri de Bruno Schulz'un (1892-1942) Tarçın Dükkanları'dır. Ressam ve öykücü olan Bruno Schulz'un öyküleri iki disiplinin nasıl bir birliktelikle metne yansıtılacağının en iyi örneklerinden biridir. Her satırı bir ressam elinden çıkma olduğunu hissettiren öyküler, öykü türünün de başyapıtlarındandır. Bruno Schulz kitabında fantastik ögeler de taşıyan, büyülü gerçekçiliğe, gerçeküstücülüğe yakın bir anlatımla öykülerini kurgularken ressam olmasından kaynaklanan tasvir yaklaşımı öykücülüğünü tanımlayan temel bir özellik olarak öne çıkar. Öyküler daha çok düşsel resimlerle, tasvirlerin gücünden yararlanılarak oluşturulurken, asıl öne çıkan anlatım ögesi atmosfer olur. Yaratılan atmosfer içinde bir-iki küçük hareketlenmelerle öykü oluşturulur. Önemli olan bir kahramanın bir yere niçin girdiği değil, elindeki mumun etrafında oluşturduğu gölgeler, mumun aydınlattığı nesnelerdir. Çocukluk anılarından oluşan öyküler, ayrıntının, atmosferin gücüne yaslanır. Atmosferle oluşturulan büyük çember gitgide daraltılır ve küçük bir dokunuşla verilmek istenen ana vurgu ortaya çıkarılır. Yazar atmosferi oluştururken bir fotoğrafçı gibi anın fotoğrafını çekmek yerine, bir ressam gibi fırça darbeleriyle kendi muhayyilesinde canlandırdığı şekliyle gördüklerini resmeder. Bu bir anlamda yaşanan gerçekliği aşıp bütün olup bitenlerin yeni bir yorumudur. Gerçek, yaratıcı bir dokunuşla sanat katına yükselmiştir. Hayatın sıradan, tekrardan oluşan kimi olaylarının ve durumlarının bir ressam-öykücünün bakışı değdiğinde nasıl büyüleyici bir gerçekliğe dönüşeceğini örnekleyen öyküler, bu yanıyla da muhayyilenin, metaforların, simgelerin anlatım imkanlarını sergiler. Bu olağanüstülük ve masalsı anlatım çocuğun gözünden anlatıldığı için de kabullenimi ve paylaşımı itirazsız, kolay olur. Bu tür anlatıların boşlukta kalmaması için dil başarısının kaçınılmaz olduğunu biliyoruz. Bruno Schulz bunu da şairene, lirik bir anlatımla gerçekleştirir. Yaşantılar, anılar, izlenimler öyküye dönüşürken, mekana, çevreye, eylemin bizatihi kendisine sıkı sıkıya bağlıdır. Tasvir, bir süs, bir çerçeve olmaktan öte, öykünün olmazsa olmaz koşulu olarak öyküde yerini alır. Tasvir öykülerde, iç dünyaların yansıtılmasının bir parçası olur. Eşya, nesne bir durumu, bir duyguyu temsil için kullanılır. Öyle ki bazen tasvir, anlatılan şeyin öznesi olur. Her şey onun üzerinden, ondaki değişim ve durağanlıkla açıklanır. Bir başka deyişle tasvir, kimi zaman olayı, anlatılan şeyi derinleştirip yoğunlaştıran bir fonksiyon yüklenirken kimi zaman da bizzat anlatılan şey, özne olur. Böylece tasvir artık etrafta bulunan nesneleri açıklayan bilgi objesi değil, onları yeniden yorumlayan estetik bir objedir. Kitaba da adını veren Tarçın Dükkanlarında, Binbir Gece Masalları'nı hatırlatan bir yaklaşımla, büyülü bir gece içinde dolaşan çocuğun izlenimleri anlatılır. Öykü tümüyle tasvirin gücüne yaslanırken, doğanın bir kış gecesini nasıl masalsı bir geceye dönüştürdüğü aktarılır: Bu alabildiğine görkemli kış gecesinde yaptığım yolculuğu asla unutmayacağım. Gökyüzünün renkli haritası genişleyip kocaman bir kubbeye dönüştü; bu kubbede beliren olağanüstü ülkelerin, okyanusların, denizlerin üzerinde yıldız akıntılarının, girdapların gökyüzü coğrafyasının parlak çizgileri vardı. Gümüş bir tül gibi ışıldayan havayı solumak kolaylaştı. Menekşelerin kokusunu duyabiliyorduk. Her zamanki gittiği yol dışında farklı bir yöne gittiğinde, kayboluşun mucizevi keşifleriyle eve dönecektir. Baba, anne, Adale üzerinden bir aile hikayesi odağından çıkıp saçaklanan, zenginleşen, giderek bir kasaba anlatısına dönüşen öyküler masalsı bir biçimle var olur. Bruno Schulz'un tüm öykülerini çocuğun gözünden anlatması ona büyük imkanlar sunar. Çünkü çocuk demek özgürlük demektir. Hayvanlar konuşur, eşyalar konuşur, güneşe gidilir, görünmez olunur. Bütün bunları bir çocuk düşleyebilir. Çocuk bunlara hayret bile etmez. Çünkü muhayyilesi daha geniştir, sınırsızdır. Bu anlamda öykülerdeki soyutlama, sembolik anlatım, fantastik anlatım, gerçeküstü anlatım, masalsı anlatım en iyi çocuk gözünden anlatılabilir. Bruno Schulz da bunu değerlendirir. Tarçın Dükkanları'nda bir çocuğun anlatısından baba gözlemlerini okuruz. Bu anlamda çerçeve öykü anlayışına yaslanır ve öyküler birbirine bağlı dizi öykülerdir. Babanın hayat karşısındaki çelişkileri ve hipotezleri ironik bir üslupla hikaye edilir. Her olayda, durumda babanın durumuna değinilir ve sonra öyküye geçilir. Babam hiçbir kadının yüreğine yerleşemediği için hiçbir gerçeğin içine girememişti, bu nedenle de sonsuza dek yaşamın kenarında kalmaya, yarı gerçek bölgelerde, varolmanın kıyılarında dolaşmaya mahkum olmuştu. Baba bazen hamamböceği gibi bazen kuş gibi davranır. Çocuğun zihni evdeki akbabanın babası olduğunu ileri sürecek kadar karışır. Anne şiddetle itiraz eder: Baban gitti, bütün ülkeyi dolaşıyor. Satış temsilcisi olarak çalışıyor artık. Arasıra geceleri eve geldiğini, gün doğmadan da gittiğini biliyorsun. Kuşlar öyküsü daha çok gerçeküstü imkanlarla var olur. Evinde her türlü kuşu besleyen baba artık bir kuş gibi ötmeye başlar ve kanatlanıp uçmayı özler. Baba aslında gelmekte olan çağı yakalayamayan geçmişte kalmış bir anlayışı temsil eder. Onun dışında bir hayat akmakta o bu hayata karışamamaktadır. Babanın hayalleri gerçekliğin kaba yüzüyle paramparça olacaktır. Baba bu anlamda Kafka'nın baba figüründeki gibi olumsuz değil olumludur. Babanın bu modernizm karşısındaki direnişi ironik bir tutum olarak gündeme gelir. Baba oğul ilişkisi, kutsala sıklıkla gönderme, Yahudi birikimlerin öyküde değerlendirilmesi, insanın bir başka hayvana dönüşmesi gibi durumlar onu Kafka'ya yaklaştırır elbette. Ama Bruno Schulz Kafka'nın anlatma biçiminden çok farklı bir anlayışı temsil eder ve bu yanıyla da ondan ayrılır. Öykülerde geçmiş zamanın içinden yaşanmışlıklar çekip çıkarılır ve onlara hayat verilerek bu anlar kullanışlı bir tecrübeye dönüştürülür. Bellek adeta geçmişi bugüne getirerek zamanı yeniden kurar. Hayatın her anının ve her şeyinin yaşayan bir canlı olduğu, ışıklar ve karanlıklarla, sesler ve sessizliklerle, görüntülerle, çağrışım ve hatıralarla ispat edilir, her şey adeta yeniden kurulur ve okura aktarılır. Anlatıcı, bütün dikkatini insanın, olayların değişik zamandaki görünümlerine, değişimlerine, insan psikolojisine, doğanın eşsiz görünümüne, mevsimlerin değişimine, binbir çiçeğe, mekanın görünümlerine ve insandaki etkilerine odaklaşır. İyi tanımlayabilmek için Bruno Schulz'u Proust ile Kafka arasında bir yere konumlandırmak mümkün..


Kamil Yeşil'in çevresinde gelişiyor olaylar. Yaşayan Kamil Yeşil'den ölüm yolculuğuna çıkan ve cennetten dünyaya bakan bir yazar var karşımızda. Yabancısı olduğumuz bir ürperti hiç bırakmıyor yakamızı. Ölümün soğuk nefesi üzerimizde esip durdukça ürpermeye bile vakit bulamadan bir bakmışız ki hayat denen süre sona ermiş ve apar topar sonsuz yolculuğa doğru gitmeye başlamışız bile. Ölüm vardır sözü özellikle bu günlerde derin soluk alış verişlerde hepimizin üzerinde dönüp duruyor. Ölüm vardır ama biz kendimize hiç yakıştıramayız bunu. Tahtalara vurarak, dualarla, aminlerle başımızdan savuşturmaya çalışırız kendi ölümümüzü. Vakti belli olan bir yolculuğu kendimiz için ötelediğimizi sanarak dünyaya sımsıkı sarılmaya devam ederiz. Acı Kaybımız. Bu söz ölüm için kullanılan bir vedanın dile gelen en nahif halidir. Kamil Yeşil'in Muhit Kitap tarafından yayımlanan yeni öykü kitabı Acı Kaybımız, okuyucuyu ölümle yolculuğa çıkaran ve hayat denen kısa çizgide hayat ile yaşam arasındaki dengede duran bir yerden sesleniyor. İnsan, kendisinin de yaşamak denen kaygıyı adım adım idrak ettiğini hissediyor. Yaşananlar karşısında tebessüm bile edemiyoruz. Yargı net; Lezzetleri yok eden ölümü çok hatırlayınız diye buyuruyor Peygamber Efendimiz. Acı Kaybımız'ı okurken bir an olsun aklımızdan çıkmıyor ölüm. Zaten ne olursa olsun aklımızdan çıkmıyor ölüm. Unutuyormuş gibi yapıyoruz. Yokmuş gibi davranarak savuşturuyoruz başımızdan Azrail'i. Biz öyle sanıyoruz aslında. Nefes gibi yanı başımızda gezen bir yoldaş var aslında. Görmezden gelsek de var. Hastalık ile başlıyor kitap. Hepsi de farklı birer öykü ama bir nehir öykü ile karşı karşıya olduğumuzu hissettirecek bir kompozisyon var kitapta. Hastalık, geçen süre, ölüm, cennete gidiş, geride kalanların ahvali, ağıtlar, cennette yaşananlar... Peki bütün bunları kim yaşıyor? İşte kitabı en ürpertici konuma oturtan kesit de burada duruyor. Öykülerin kahramanı Kamil Yeşil. Öyle birinci kişili anlatım ya da hakim bakış açısı falan değil. Bildiğimiz öykücü Kamil Yeşil. Kamil Yeşil'in çevresinde gelişiyor olaylar. Yaşayan Kamil Yeşil'den ölüm yolculuğuna çıkan ve cennetten dünyaya bakan bir yazar var karşımızda. Yabancısı olduğumuz bir ürperti hiç bırakmıyor yakamızı. Acı kaybımız derken aslında kendi ömür çizgimizi de sürekli gözden geçiriyoruz. Yeşil, bunu yaparken sürekli bir özeleştirinin keskin yüzüyle karşı karşıya tutuyor kendini. Ölüm İlanı'nda bunu birçok gönderme ile ifade ediyor. İroninin uç noktalarında geziyoruz. Kendisiyle hesaplaşıyor aslında yazar. Dünyaya bir tutam söz bırakırken herkes kendi payına düşeni alacak ama Kamil Yeşil hep kendine seslenecek sonsuz bir kahır gibi. Türk Edebiyatının gelişim çizgisini değiştiren bir yazardı o. Öykü kitapları yayımlandığında yerli ve yabancı basında yankılar uyandırmıştı ve haftalarca gündemi meşgul etmişti. Büyük bir hesap olduğu kesin. Bundan kaçış da yok. Ölümü kendimizden uzak tutmaya çalıştıkça aslında her gün biraz daha yaklaşıyoruz kendi ölümümüze. Yerin üstü ile altı arasındaki mesafenin ne kadar olduğunu Yaratıcı biliyor. Öleceğiz ve başka bir aleme geçeceğiz. Kitap boyunca alemler arasında gidip geliyor zihnimiz. Aklımızdan hiç çıkmayan ölüm hep yanı başımızda. Biliyoruz ama sınırlı her şey. Gerçek bir aleme dair çok şeyler bilsek de bir çizgi var, ötesine geçemiyoruz. Ne Söylerler Ne Bir Haber Verirler isimli öyküde yerin altından fani dünyaya bir temaşa sahnesine şahit oluyoruz. Mahcubiyet ile mağlubiyet arasında kalıyoruz öylece. Herkes kendi aleminde ve kendi derdinde. Ama toprağın üstündekiler bunun farkında değil.


Yılmaz Daşcıoğlu, Cahit Zarifoğlu okurlarına şairin şiirine giriş için bir anahtar sunuyor Kader Hep Erken Zaman Hep Geç diyerek. Bu kitaptan sonra, Zarifoğlu şiiriyle ilgili aklında soru işareti olanların bütün sis perdelerinin ortadan kalkacağı muhakkak. Çünkü bir şairin bir şaire kulak verdiğini hissediyoruz her cümlede. Kader Hep Erken Zaman Hep Geç ismiyle okuyucuya ulaştı Yılmaz Daşcıoğlu'nun Şule Yayınları arasında çıkan Cahit Zarifoğlu'nun Şiiri kitabı. Daşcıoğlu'nun doktora tezi olan bu kitap, çok titizlikle hazırlanmış ve Cahit Zarifoğlu şiirine girmek isteyenler için açık bir davet inceliğinde sunulmuş. Elbette bu çalışma da modern şiir üzerinde yapılacak başka inceleme, yorumlama çalışmaları gibi şairi kesin olarak anladığı, şiirleri artık başka türlü okunamaz denilecek şekilde tükettiği iddiasında değildir. Kendisine belirlediği yöntemin yardımıyla şairi okumak ve anlamak isteğinin mütevazı bir sonucundan ibarettir. Özellikle Zarifoğlu gibi her okumada başka özelliklerini okura gösteren şairlerin metinleri farklı okumalara açıktır ve hatta bunu zorlar. Cahit Zarifoğlu'nun Hayatı ve Sanat Anlayışı ile başlıyor kitap. Ayrıntılı biyografinin ardından şiir anlayışı bölümü başlıklar halinde ilerliyor. Zarifoğlu'nun şiir anlayışı verilirken aynı zamanda özgün yorumlarla modern şiire açılımlar da getiriliyor. Zarifoğlu şiirinin işlevi kavrandığı zaman şairle ilgili birçok sis perdesi de ortadan kalkacaktır. Şiirlerine yüklenmek istenen anlam da bu işlevle daha netlik kazanmış oluyor. Şiir kavramını kişileştiren Zarifoğlu, onun da tıpkı insan gibi 'yaratan'a doğru bir yönelme içerisinde bulunduğuna inanır. Bu bağlamda şair ve şiir ortak bir hedefin yolcusu gibidir. Kitabın ikinci bölümünde Cahit Zarifoğlu'nun Şiirlerinin Biçimsel Özellikleri ele alınmış. Şiirde biçim, sözdizimsel sapmalar, edat yinelemesi, zıt koşut yinelemesi, metin yinelemesi, söz varlığı: kelime, cümle ve dizi gibi birçok başlıkta ele alınıyor Zarifoğlu şiirinin biçimsel özellikleri. Kitabın bu bölümünde hem Daşcıoğlu'nun açıklamaları hem de Zarifoğlu'ndan verilen örnekler şairin şiirini bundan sonra yorumlarken daha isabetli tespitler yapılmasını sağlayacaktır. Zarifoğlu'nun bu ilk şiirlerinde en çok görülen sapma biçimi sözdizimsel sapmalardır. Ancak onun şiirlerindeki sözdizimsel sapmaların İkinci Yeni şairlerinin şiirlerindeki uygulamalardan çok farklı bir nitelik taşıdığını belirtmek gerekir... Bunu dedikten sonra Daşcıoğlu, Zarifoğlu'nun düşüncelerine de yer vererek konuyu somutlaştırmış oluyor. Şiirde kurulu olarak bir şeyler söylemek istediğimi sezmiyorum. Yazıyorum işte. Gözümün önüne psikolojik tablolar sergileniyor. Bu tablolar giriyor şiirime, şiirimi oluşturuyor. Üçüncü bölüm; Cahit Zarifoğlu'nun Şiirleri Üzerine Bir Anlam Araştırması. Daşcıoğlu bu bölümde Zarifoğlu'nun şiir kitaplarını tek tek ele alarak bir anlam arayışına girişiyor. Dizeler üzerinde durarak, şiirlerin geçiş özelliklerini vurgulayarak bizlere şairin şiirini adeta şerh ediyor. Bu bölüm aslında kitabın ana fikri gibi. Şairin özellikle sık sık karşı karşıya kaldığı şiirlerinin anlamsızlığı ile ilgili soru işaretlerine de net cevaplar buluyoruz bu bölümde. Birçok şiirde birden fazla karşıtlığın anlam yapısını oluşturduğu, belirgin görünen bir karşıtlığın başka bir karşıtlığın kapsamı içerisinde yer aldığı görülüyordu. İşaret Çocukları şiirlerinde biçim ve içerik bakımından önemli bir belirleyici olan şiir/şair karşıtlığı içerdiği yüksek gerilimi aslında ben/ öteki ve doğa/ kültür karşıtlığından alıyordu. Bu iki temel gerilim bütün şiirlerde bir şekilde varlığını devam ettirmekle birlikte nitelik olarak değişime de uğrar. Öte yandan bu gerilimin yerdeşlik bakımından da belirli odaklaşmalara yol açtığı görülür. Kitabın sonuç cümlesi de Zarifoğlu şiirinin Türk şiiri içerisindeki yerini belirtmesi anlamında önemli bir tespit olarak yer alıyor kitapta. Yılmaz Daşcıoğlu, Cahit Zarifoğlu okurlarına şairin şiirine giriş için bir anahtar sunuyor Kader Hep Erken Zaman Hep Geç diyerek. Bu kitaptan sonra, Zarifoğlu şiiriyle ilgili aklında soru işareti olanların bütün sis perdelerinin ortadan kalkacağı muhakkak. Çünkü bir şairin bir şaire kulak verdiğini hissediyoruz her cümlede.


Hayatın içinde, kitaplarda, klinik tecrübelerimde model sayılabilecek birçok insanla karşılaştım. Dünya üzerinde gayet modern davranan fakat ruhlar dünyasında hala birer mağara adamının çocuğu olan erkekler ve kadınlarla... Öyle ki bazıları gerçekten de kılığına girdikleri şey olduklarına inanmışlardı. Gerçek doğalarını gizlemek için tasarladıkları bir maskeyle tam anlamıyla özdeşleşmişlerdi. Dünyaya samimi bir yüz göstermek sahiden önemlidir dostlarım ancak maskenin ardında olup biten o özel yaşamın yok sayıldıkça kendini daha çok dayattığına şahit oldum. Sizin düşünsel anlamda erkek ve kadın olarak yaklaştığınız meseleye, ben daha ziyade ruhsal açıdan yaklaşıyorum Madam Beauvoir. Bu yüzden onlara eril ve dişil doğanın farklı yüzleri diyorum. Yalnız bu iki doğayı birbirinden kesin sınırlarla ayırmak pek güç. Hiçbir erkek bütünüyle eril değildir, içinde onu inatçı bir gölge gibi takip eden kadınsı bir yan daha bulunur. Bunu anima ile karşılayabiliriz. Anima, erkeğin iç dünyasındaki karanlık taraftır ve canlılık, esneklik, insani nezaket o karanlıkta uyur. Kadının iç yaşantısında da durum hiç farklı değil. O da derinlerinde eril bir alana, bir animus'a sahiptir. Madam, iç dünyamıza uyum sağlayamamak, en az dış dünyadaki aptallık ve cehalet kadar ciddi sorunlar yaratan bir ihmaldir, inanın bana. Simya ilminde Güneş ve Ay yalnız göksel cisimler değildirler, onlar ruhanidirler. Güneş, bizdeki eril doğayı karşılar. Bu doğa, ne soğuk, ne gölge, ne ağırlık ne de melankoli bilir. Kısacası ışığın hafifliği vardır onda. Sizin de dediğiniz gibi, diktatörlerin, generallerin, yargıçların, memurların, yasaların, soyut ilkelerin hafifliği. Orada ağır olan gölge yani karanlık genelde eksiktir. İtibar kaygısıyla o gölgenin üstünden tam bir sükunetle atlayıp geçeriz. Gölgelerin varlığından, yalnızca münzevi saatlerimizde korkarız dostlarım. Nietzsche'yi hatırlayın. Merhamete burun kıvıran ve Çirkin Adam'a karşı savaşan Nietzsche'nin Üst-İnsan'ını. Gölgesini göremezsiniz onun. Onda itibarı azaltan bir zayıflığa asla yer yoktur. Evet, sonuçta gölgesiz bir güneş neye yarar ki? diye soruyordu Kutsal Roma İmparatoru II. Rudolf'un doktoru ve aynı zamanda bir simyacı olan Michael Maier. Gölgesiz bir güneş neye yarar ki? Tokmaksız bir çan gibi. Eski inanışlara itibar eder misiniz bilmem? Bay Musil, siz biraz da olsa ilgilenirsiniz sanıyorum. Ya da ilgili olduğunuzdan haberiniz yoktur. Eski bir inanışa göre, Güneş sağ, Ay ise sol gözümüze tekabül eder. Böyle görürüz ışığı ve gölgeyi, hafif ve ağır olanı, derinde ve yüzeyde kalanı. Yeri gelmişken Tek gözlü dev hikayesini de hatırlatacağım size dostlarım. Masalları boş yere anlatmayız. O tek gözlü dev, biziz. Çünkü ya güneşi gören gözümüzü ya da Ay'a bakan gözümüzü kör etmişizdir vaktinde.


Siyasi tarihin edebiyat üzerindeki etkisi yadsınamaz. İmparatorluklar, savaşlar, soykırım ve sürgünler özellikle roman türü için zengin malzeme sunar. Bu malzeme, yazarın eseri yazma amacına göre kimi zaman hikayenin merkezinde yer alırken kimi zaman da yalnızca arka planı oluşturur. Bazı uluslar ve olaylar edebiyat için çekici birer nesne olagelmiştir. Nazi Almanya'sı, Yahudi soykırımı, Birinci Dünya Savaşı gibi olaylar sayısız kez romanlara konu oldu. Edebiyat için elverişli topraklardan biri de kuşkusuz Rusya'dır. Neredeyse bütün bir Rus edebiyatı toplumsal tarihlerinden beslenir. Çarlık Dönemi, Ekim Devrimi, Stalin ve Sovyetler Birliği ile Rus tarihi, yalnızca kendi yazarlarının değil, dünyanın başka uluslarından yazarlara da ilham verecek birçok hikayeye gebedir. Çağdaş İrlanda edebiyatının önemli isimlerinden John Boyne'un Romanovlar'ın Son Evi isimli romanı, Rus tarihine yönelmiş Avrupalı bir örnek olarak karşımızda duruyor. Roman, Rus topraklarını üç asır boyunca yönetmiş Romanov Hanedanı'nın yıkılışına giden süreci ve yıkılıştan sonraki göç hayatını iki aşık üzerinden anlatıyor. Rusya'nın Kaşin bölgesinden yoksul bir çiftçinin oğlu olan Georgi Daniiloviç Jahmenev, Rusya'yı yöneten Romanov Hanedanı'nın üyelerinden Grandük Nikolay Nikolayeviç'e yönelen suikastı önleyerek ödüllendirilir. Ödül, tahtın veliahtı küçük Aleksey'in muhafızlığına getirilmektir. Georgi, köyünden ve ailesinden alınıp Romanovlar'ın St. Petersburg'daki sarayına yerleştirilir ve görevine başlar. Kısa sürede çar ve veliaht tarafından sevilir, onların güvenini kazanır. Ancak saraya gelir gelmez çarın en küçük kızı Anastasya'ya aşık olur. Roman, gizli aşıkların tarihi dönüştürecek olaylara birinci elden tanıklığıyla ilerler. Rusya tarihine damgasını vurmuş Romanovlar'ın 1613'te başlayan hakimiyetleri 1917'ye kadar sürer. Halk, Tanrı'nın kutsadığına inandığı hanedan üyelerinin otokratik yönetimine gönülden bağlıdır. Ancak bu güçlü bağ Birinci Dünya Savaşı ile birlikte gevşemeye başlar. Savaşta cephelerde çok sayıda askerin hayatını kaybetmesi, halkın gıda ve yakacak gibi temel ihtiyaçlardan mahrum kalması, buna karşılık çarlığın şaşaalı ve zevke dayalı yaşamı -Çariçe ile Rasputin'in ilişkisi vb- çarlığa karşı giderek artan bir öfkeye neden olur. Bunlara bir de işçilerin çalışma koşullarından, köylülerin işledikleri toprak üstünde söz sahibi olamamalarından kaynaklanan şikayetler eklenince isyan kaçınılmaz hale gelir. 1917 Şubat ve Ekim Devrimleri ile Çarlık Rusya'sı yıkılır. Eserin orijinal yanı, yıkılış sürecini bireyler üzerindeki etkisi bakımından ele almasıdır. Roman bu etkiyi, hem aşk gibi naif bir izlek üzerinden giderek hem de devrim sürecinde her iki tarafa da - halk ve hanedan- eşit mesafede konumlanarak başarır. Siyasi aktörlerden çok bireyin hayatına olan etkisi üzerinden yansıtılan sürece objektif bir bakışla bakmamızı sağlar. Romanov Hanedanı'nın üyeleri, Rusya'nın son çarı olan 2. Nikolas, karısı, 4 kızı, tek oğlu ve birkaç hizmetçisi, Urallar bölgesindeki Ekaterinburg kentinde 17 Temmuz 1918 tarihinde Bolşevikler tarafından kurşuna dizilir. Ancak bu olay ile ilgili spekülasyonların ardı arkası kesilmez. İddialardan biri çarın en küçük kızının olaydan kurtulup bir süre yaşadıktan sonra Neva Nehri'ne atlayarak intihar ettiği, bir diğeri de Avrupa'ya kaçıp izini kaybettirdiği yönündedir. John Boyne da belki bu ikinci iddia üzerinden kurmaca bir metin kaleme almaya karar verir. Romanda Anastasya ile Georgi Paris'ten Londra'ya sürüklenen bir göç hayatı yaşarlar. Gittikleri şehirler de güllük gülistanlık değildir hani. Çift, 1981'den geriye doğru giden hikayede yirminci yüzyılın Avrupa'sının geçtiği eşiklere bir bir tanık olur. İki dünya savaşı arasındaki gerginlik, yoksulluk, yabancılara dışlayıcı bakış travmalarla dolu yaşamlarını iyice güçleştirir. Tek tutunacak dalları birbirleridir.