Mekanik saat tamircisi olmak bana bir tuhaflık ve garabete düşmeden, fazla da dikkat çekmeden sessiz sakin ve uzun vakit kendimle kalabilmenin, o zamana dek bilmediğim bazı güçlüklere mukavemet edebilme anlayış ve imkanını verdi. Dünyanın istemediğim her tür haline karışmama mani olan zarif bir perde olduğu için mekanik saat ustalığını, tamirciliği, saraylardaki atölyelerimi hep kendimin önünde tuttum. İnsan girdiği halin şeklini alıyorsa, o halin hakkını ve sırrını kendine hasredebilir diye düşündüm. Bu yüzden mesleğimi yazarlıktan aşağı görmedim, bana yazarlığı sağladığını, başka sesleri duymamı kolaylaştırdığını hatta bunun bizzat kapısı olduğunu hep bildim. Ama dışarıdan değişik görünen bu iş beni Muvakkit yapmaz, Hayri İrdal yapmaz. Yani demem o ki saat tamirciliği, zamanı anlamada ve yazmada sadece sunduğu yalnızlık ve sessizlik sebebiyle bir paydır. Eğer insan, kafasını yormaya, ama gerçekten eritircesine yormaya talip olmuşsa aslında önünde zaman, sonsuzluk, geçicilik, insan kederi, yerin ve göğün arasındaki bu sıkışmışlık gibi dünyanın kurulduğundan beri ağrımaya gelmiş her başı ağrıtmış dertlerden başını alamaz. Ben de tüm bunların içinde zamana elbet değiniyorum ama bu meslekte olmasaydım bu kadar üzerinde durulur muydu, bilemiyorum. Zaman üzerine kafa yormak, zamanı, dünya zamanı olarak görmekten, insanı sınırlı ömrü ile, hayatı gözünün erebildiği ile sınırlamamakla başlar gibi gelir bana. Aksi halde kırgın ve gücenik bir bakıştan başka bir şey geçmez elimize. Bu belki bir ilmihal gibi elbet bir ilk olarak bilinmesi gerekendir ama olacak ve anlaşılacak olan, bu temeli bile unutturacak olan sonradan gelecek olan ilavelerdir. Zaman, insanın kendini gerçek bir sonsuzluk içinde duyması ve bununla ilgili sezişleri arttıkça hakkında düşünmek diyemesem de baş dönmesi ile gelen ani fark edişleri gibi geliyor bana. Edip Cansever'in bir şiirinde Gökyüzü gibi bir şey bu çocukluk, hiçbir yere gitmiyor diye bir dize vardı. Bu gitmeyiş ve çocukluğun insanın başının üstünde hep gezmesi asıl olandır bana göre de. Ama şimdi gezip duranın ne olduğu ve insanın başının üstünde bir geçmiş dolanmazkenki hali de bana çok sırlı geliyor. O zaman tüm bu şimdiki vaktin heyulası inşa ediliyordu, çocukluk geleceği ve başının üstünde gezecek ve eksilmeyecek bir rüyayı kuruyor, bir yandan da yaşamaya, bunlara hiç değmeden yaşayabilmeye muvaffak oluyordu. Kırgınlıkların ve korkuların, tatların ve göz önünden akan o ilk dünyanın her türlü ışığı ve hayretleri, tüm bu anlaşılmaz en yeniler, en eskiyi o vakitten olduruyordu. Bunlar olurken ve bu kısacık, aslında insan hayatının 8-10 yıllık bir dönemini kapsayan dönem biterken elinizde size ömür boyu yetecek bir dert, bir hülya, bir oldu mu olmadı mı belirsiz rüya bırakıp hayattan, başın üstünde dönen ve erişilemeyen bir haleye yükseliyor. Çocukluk olanı doğru anlamak, doğru algılamak, kendini şöyle bir doğrultmak ve bakmak adına bu kadar sakat, çaresiz ve marazi iken o halinden bir ömrü inşa edecek duygulanım, alınganlık, kırıklık, yarımlık biriktirmesi ile zaten hayatın nasıl geçeceğinin ipucunu veriyor; çocuklukta başlayan yanlış anlamaların ömür boyu devamı. Buna sebep çocukluk her seferinde farklı anlatılabilen, farklı yorumlanabilen, ilaveleri ve ziyadeleştirilmeleri ile şimdiki ben'e yaklaştırılmaya çalışılan bir hikaye edilendir. Beceriye göre. Zaman ağırlığı ya hissedilen ya farkına varılmayan bir şeydir. Keder anında, yani düşünmeye kapı açan hallerde zaman da rengi, kokusu, ağırlığı, kurtulunamazlığı ve yapışkanlığı ile çepçevre kuşatır. Bu seziş kişinin gündelik sıkıntılarına ya da an olup hissettiği boğuntulara, hatta bir derdin etrafında döndüğü vakte denk gelmez. Zamanı hissedecek halde olmak gerçekten yüksek bir ıstıraba, derin bir sezgiye, ani bir görüntü yığılmasına düşer. Bu da aslında güçlü bir zihinsel hatıradır. İnsanın kendisi ve hayatı arasında geçen, başkasına aktarılamayacak bir tecrübe, zihne çakılı bir hatıra olarak kalır. Rengi ve tortusu ile o kısa ama bilinç düzeyi yüksek sezişiyle ağrısına rağmen dünyadaki pek çok şeyin değerini düşürecek kadar yoğun ve tesirlidir. Ben Coşkuyla Ölmek'teki kahramanı, Akılsız Adam'ı bu sezgi makamından konuşturdum. Bu konuşmalar da sözünü ettiğim sebeplerden dolayı ister istemez biraz sembolik, şiirsel ve mecazlı olmak durumunda oldu. Diyen gördüğünü ve neden bahsettiğini çok iyi biliyor da, işte duyan, okuyan ya da dinleyen belki bir siluet sezerse ancak seziyor. Bu da biraz şiirsel ve ifadenin insanın kendi içinde aldığı manaya, düştüğü yerin derinliğinden çıkan sedaya göre anlaşılmaktan ziyade sezilmeye muhtaç bir cümle. Anlatabilirim belki ama bunlar onu daha anlaşılmaz da yapabilir. Anlayabilecek durumda ve halde olana yorum ve tevil gerekmez. Bazı cümlelerin ve ifadelerin, orta halli, çok kendi akarındaki okura olmadığını fazla incitmeden söylemek, hatta ''Niye ki?'' demesin diye söylemeden geçmek gerekir. Ben ölüme hayranlık duyan birisiyim. Tesellim ve sükun buluşum hep ''İyi ki ölüm var.'' cümlesi ile olmuştur. Sonsuz bir yaşamı korkunç buluyorum, fazla uzun bir yaşamı da kendi adıma ürpererek, fazla da uzatamadan, ancak kısaca aklımdan geçirebiliyorum. Şimdi şu camdan, şehirden ve ağaçlardan, yollardan, asfalttan şu daha en az otuz yıl hüküm sürecek genç ve iştah dolu insanlardan ayrılmanın yolunu bana sunan o büyük kapıya hep şükranla bakıyor ve gideceğim düşüncesi ile kalabiliyorum. Yani bende ölüm değil, Allah korusun ölmeme, geç ölme korkusu var. Kalıcılık ise başka bir züğürt tesellisi, dünya kalıcı değil ki insan ya da eser kalıcı olsun. İnsanın sahip olduklarından hesaba çekileceği söylenir. Sahip olmaktan da akla elbet hemen dünya malı gelir. Ama kabul etmek gerekir ki başka insanlardan fazla ya da farklı olarak bize sunulmuş her şey sahip olunan ve hesabı verilecek olandır. Boyunduruktan kurtulmanın, ağırlıklarını atmanın tek yolu bunların hakkını vermektir. Ben yazarak kendimdekinin ağırlığını atmaya, sahip olduğumu, belki benim kadar düşünme ve yanıp yakılma imkanı bulamayana, önemseyip içinden çıkamayana vererek şimdiye ve sonradan gelecek olanlara bir iz ve hatıra bırakmaya çalışıyorum. Eşya ve nesne, daha fazlası tabiat, bana duyurdukları her şey için borçlu olduğum şeyler. Bu yüzden yanlarından geçerken gönüllerini almak, belki haklarında bilmek istedikleri, kendilerinin görülüp anlaşıldıklarını onlara bildirmek istiyorum. Bu, gördüğümün zekatı gibi geliyor bana. İnsan bazen kendisi hakkında çok gizli ve derinden bir şey söylendiğini, bir keşifte bulunulup bunun kendisine açık edildiğini tecrübe ettiği zaman üstüne keşfin neden olduğu baygınlığa benzer bir hal gelir. Keşif bayıltıcı bir şeydir. Bu gerçek. Tabiat da bakar, geçer ve siz ona gördüklerinizi, keşfinizi gizlice seslendirirken normalden fazla, sanki biraz daha açılır ve baygın kokularla, sesler ve huzmelerle bu keşfin sularını silkeler. Sabit duran, farklı iklim, mevsim ve ellerde halini muhafaza etmeye çalışan ya da artık kendini kaybeden çalılara, kurumuş otlara, dikenlere, ağaçlara, toprak birikintilerine, çamurlara, sulara, ağaç kabuklarına, tabi ki denize, evlerdeki bazı eşyalara hep bir meclubiyet derecesinde rikkatim vardır. Ömrüm onlara bakmakla geçti. Eşyadan ziyade ışık, renkler ve tabiata, durgunluklara, kıpırtısızlıklara, onlardaki biteviye harekete hep rağbetim oldu. Bendeki hayalatı ve fikri resmetmede, onları gerçek ve karşılığı olan şeyler olarak karşıma almamda, nihayetinde de yazmamda gözlerimin önündeki süresiz akan görüntülerin, bazı vakit de eşyanın vakti gelince görünüp tamlığı sağlayıp bana yekparelik vermesine hep gizli bir şükranım ve hayranlığım vardır. Çevre ile şekillenecek şey aynı şeyle de şekilden uzaklaşacaktır. Çevrenin verdiği şekle şekil değil de giyim kuşam yani çıkarılıp değiştirilebilir, yarın bambaşka bir hale de bürünülebilir bir hal demek daha hakikatli olacaktır. Unutmak da unutamamak da durmaksızın hatırlamak da durup durup hatırlamak da tamamen kişisel yani içtimai şeylerdir. Hatırlama yokluk zemininden bir duygu olduğundan dilin giden dişin yerini ikide bir yoklaması gibi hatırlama da hep bir boşluğu yoklama ve yokluğun hala ve hep yok olduğunu yeniden duyurmaya bıkmayan bir vecdedir. Ve hep oyuk arar, yokluk arayıp ''Yok,'' demenin tadını boşluktan sızdırarak çeker. İnsanın hatırlaması onun varlık planından çıkması ve düşündürebilmesi için de bir keder örtüsünde olması gerekir. Akla gelmekten bahsetmiyoruz elbet, hatırlama, bir zamandan şimdiye akan, varlıktan kayba düşen ve bir boşluğa yuvarlanmışa uzanan bakıştır. Her sahici ve yakıcı şey gibi çevre ile alakası olmayıp, asıl sancısını da çevreye bildirmemede çeker. Çevre nasıl bir şey ise bir masa örtüsü ya da yastık kılıfı gibi neyi çevrelediğini ve örttüğünü, hangi ağrılı başa dayanak olduğunu bilmeden müstakil yaşar, yani çevre çevrelediklerinden bağımsız ve habersizdir. Esen bu ince hava saçlarınla eğlensin. Bu gözlerinle, bu hüznünle sen ne dilbersin! Galiba gizliden bir iyi haber duyar gibi oldum. B. Ada'da Hamidiye c'nin üst katında yağmurdan ıslanmış ve pek çaresiz halde. Öyle bir yerde öyle bir saatte öyle bir yalnız öyle bir ifadeli gördüm ki hayranlığım bin kat arttı. Keşke şu videolu söyleşilerden birisi Şule hanımla yapılsaymış. Dünyanın en güzel ses tonu ve konuşma şekillerinden birine sahip ve yüzüne, ifadesine de. Büyük bir ruh büyük bır kafa büyük bir dünya büyük bir irtibat büyük bir şifaci sonucunda da büyük bir kalem olduğunu kabul etmek gerekiyor. Kim ne dese o yine de ona uzak. şule gürbüz. Dün gece sehere kadar sahur sohbetinin baştan sona konusuydu. Iftar vakti gibi bekliyoruz bir yerden zuhurunu... Niye yazmıyor? Yazmayı mı bıraktı? Çok özledik... Şu yaşıma kadar var olup varlığını belli ettiğine şükrettiğim tek payandam Allah'ın lütfu, Şule Gürbüz. Ne söylesen, o daha iyisini söyler. Ne söylesen, o söylediğinin nerende yeşerdiğini bilir. Tohumu bilir, toprağı bilir, suyu bilir, tohumun, toprağın, suyun bütün minerallerini bilir. Dilin yetmez, dimağın yetmez, kelimelerin yetmez. müstenkif denecek yüksek ruh varsa o odur... Ve Ebu Hureyrenin beş misli rivayet ve on misli detay ve yirmi misli gözlem bırakırdı... Allah'a şükürler olsun. Ne güzel yaratmış. Şule Gürbüz okuyunca yağlı börek kokusu alıyorum, metinleri fırın gibi iştahı kabartan aynı anda kısa bir süre sonra tıka basa doyacağınızı biliyor olmanızın verdiği meraklı, umutlu bekleyiş.. Allah herkese Şule hanım'ın sahip olduğu elit, etkili arkadaş çevresi nasip etsin zira böyle kendi kendini bitirme mekanizmasına haiz Pr'ı kimse yapamaz. metinleri aşırı derecede zor. Bir an dikkatinizi ayırmanıza izin vermiyor. Üstelik bütün o zor, karışık ve çok felsefi önermeler o kadar peş peşe ki soluk bile aldırmıyor. Edebiyatçı yerine felsefeci olmaya kesinlikle daha yatkın. Ben ciddi okuru olanlara pek inanamıyorum. Türk okuru daha önce kiminle yetişti de şimdi bunu okuyor bilmiyorum. Haddim değil ama yazara saygım hayli fazla olsa da okuruyum diyene duyduğum şüphe nerdeyse daha fazla. Hatim sevabı değil de okuyanın eğri muhakemesi doğrulsa.. . yirmi kez okuduğunu iddia eden palavracı bir cümle de kendi kursa... Keşke Coşkuyla Ölmek'i defalarca hatmedene hatim sevabı yazılsa. Yirmiyi sabah bitirdim. Allah tekrarını nasip etsin. Yazanın eteğinden ayırmasın. Şuleme verdiklerinden bana da versin. Mithat rumuzlu ya da isimli okuyucu, beylik demişsiniz. Bu beyliğin bir zerresini acaba daha önce nerede ne şekilde görüp okudunuz bize de bilgi verir misiniz? İnsan bir şey, bir aksilik hissedebilir de ş. gürbüz'e en ters insanın bile diyemeyeceği şey beyliktir herhalde. Şule Gürbüz, bir ahir zaman keşifçisidir. Kaba, nobran, hoyrat, süfli, rüküş, ucube, gudubet, kiç insanlığımızın kuvarklarına, günün 24 saatinden daha uzun zamanlara serpiştirdiği, ağrılı-sızılı sonsuz soru işaretleri bırakan bir şiir ve hikaye feylesofudur. Bu dünyaya ve hepimize çok fazladır ayrıca. Ey okuyucu hala yok musun çığlığı çağrısı sorusu ne kadar provokatif kışkırtıcı ve bigane kalınması imkansız... Ben buradayım diyecek oluyor insan, insan sayılmak ve sanki insanlık yoklaması yapılıyormuş da utanmamak için buradayım diye parmak kaldıran bir çocuk, bir adam olabilmek için.... buradayım ey yazar, ey ruhumuzu altüst eden, ey selam sana... Kadıyoran gözlü... Şule Gürbüz'ü Joseph K'nın 13.08.2014 tarihli yorumu kadar doğru ve can alıcı yerden tanımlayan bir okur olmamıştır. Güneş Engin'in çizgisi kadar yazarın ruhuna ve manasına eğilen kıymetdar okuru kutluyor alnından öpüyorum. Sanırım Şule Gürbüz başka her şeyine rağmen Türkçe'ye sadakati, müthiş vefası, olağanüstü yeteneği, ortaya çıkardığı deyimler, halk deyişleri, mezardan dirilttiği atasözleri ve kendini de ruhuyla dilin içine yerleştirdiği karışım olarak bu sular gibi akan hali ile anılacak. Sadece İstanbul ağzı değil Türkiye'nin hemen her yöresine ait yarı tasavvufi yarı mizahi ruhu da olan müthiş bir lügat kattı Türkçeye. Öldü denilen dil kalkıp hepimize verdi veriştirdi. Elinde edebiyat ve Türkçe yüceliyor. Hele Coşkuyla Ölmek benzersizdir. Allah'ım beni Şule Gürbüz'e komşu et. Şule Gürbüz'ün metinleri, Türkçede yazılmış en güçlü metinlerdir. Hatta şöyle söyleyebilirim; her hikaye aynı zamanda birer şiir olma özelliğini de taşımaktadır. Hatta aşk olsun ona, insan bu nazarla dünyaya bakıp nasıl bunca insan türünün içinde yaşar, hayret! Şule Gürbüz hanımefendi ile bu kitap vesilesiyle tanıştım, çok da iyi oldu.. Kişisel fikrim, çok güçlü ve yetenekli bir yazar olduğudur.. Ben Şule Gürbüz'ü ve özellikle Coşkuyla Ölmek eserini edebiyat tarihimiz için bir mihenk taşı görüyorum. Tanpınar bile kendi dilinin, kullanılan dilin ve devrin adamıydı, O. Atay bile öyle. Şule Gürbüz ölüyü dirilten, hayran olduğu ölüme aslında yok diyen gerçekten eli öpülesi bir sanatçı. Varolsun, sağolsun. Kadın yazar demek böyle yetenekli, duyarlı ve nitelikli bir yazarın kadın olmasından bir kadın olarak gurur duymak demektir. Çünkü kadın yazar azdır. böylesini bulunca da en sevdiğim kadın yazar Şule Gürbüz deniyor, dedirtiyor. Şule Gürbüz en sevdiğim kadın yazardır, gelmiş, geçmiş, belki gelecek. Güzel söyleşi. Artık kimsenin kitabında bu doluluk yokken Şule Gürbüz söyleşi verirken bu halde. Sen ölüme, ben de sana hayranım Şule. Değil mi... En sevdiğim kadın yeter bence... Yazar için ayrı cümle kurarım "en sevdiğim yazar" diye. . Coşkuyla Ölmek'in Zananın Farkinda'nın, Kambur'un yazarı Sule Gürbüz. Ben bir elestiri tanıtım yazisi yazsaydim bin kez Sule Gurbuz yazar birakirdim... "Beylik beylik laflar" da ne demek beyim... "Edebiyatçı üsttenliği" de nasıl bir yakıştırma... bari o bir cümlede bir mana olsun be kardesim... Şule Gürbüz günümüzün en sahici ve etkileyici yazarı, çok güçlü bir ifadesi var, tekrar tekrar okunası, bu söyleşi de çok güzel olmuş, kitap gibi, teşekkürler. En sevdiğim kadın yazar, oku oku bitmiyor, özel ve güzel bir kadın Şule Gürbüz, yüz akımız. ve galiba yazardan iki sayfa okumadan ceplerindeki hazır yaftayı çıkarmışlar. yine beylik beylik laflar. biraz doğal olsanız, ne güzel olacak. şu edebiyatçı üsttenliği yok mu! okuyun da görün ne keşifler var... İnsan kendini güvende ve emniyette hissediyor okudukça, insanlık yaşıyor, kalbi olan biri var, ruhu sönmemiş biri var, güncel olana, reklama, reytinge, billboarda, endüstriye yenilmemiş, poz vermeyen, sözü olan, sözü ve manayı damla damla biriktiren biri var... biz kuşluk ve kaylule uykumuza devam etsek, yetmiş beş milyon teşekkür Şule Gürbüz'e... Evet şu anda "rengi, kokusu, ağırlığı, kurutulamazlığı, kurtulunamazlığı, yapışkanlığı, kuşatıcılığı ile zaman" başucu kırılmış bir çivi gibi... kolaylaştırıyor büyük esere giden yolu bize... Biz okurlar bunu hak ediyor muyuz... sanmıyorum... Bir bakın ilk soruya verilen cevapta yazar kendini nereye konumluyor,


Muhteşem Yüzyıl'dan yola çıkarsak, iktidarın eleştirisi müdahale midir, ne zaman, hangi durumda müdahale olarak görülebilir? Şair, yazar Altay Öktem'le konuştuk. İktidarın azarladığı ve RTÜK'ün çekidüzen verdiği dizilerin sayısını tutmaya gerek yok; ahlakımızı, tarihimizi, kutsalımızı korumak isteyen kurumların varlığını her daim yanımızda hissediyoruz. Bırakın ulusal kanalları, para vererek satın aldığımız platformlarda bile filmleri sansürlenmiş halde seyrediyoruz. O yüzden Muhteşem Yüzyıl hakkında yeniden kopan tartışmalara kimse şaşırmadı bile. Peki, iktidarın eleştirisi müdahale midir, ne zaman, hangi durumda müdahale olarak görülebilir? Şair, yazar Altay Öktem'le konuştuk. Başbakan, Muhteşem Yüzyıl'daki bir dizi karakterini kastederek Biz böyle bir Kanuni tanımadık. dedi. Biz de tanımadık tabii ki. Hiçbirimiz tanımadık. O kişi Kanuni'nin kendisi değil çünkü; bir dizi karakteri. Ama başbakanın kendisi bir dizi, oyun ya da roman kahramanı değil. Gerçekten başbakan. Eh, biz de bugüne kadar Böyle bir başbakan tanımadık. Sahiden ilk. Doğu toplumlarının özelliği bu: İktidar, yasaklama, baskı, kutsallık, dokunulmazlık gibi yaptırımlarla hem toplumsal belleği, hem de düşünceyi, beklentileri ve hareket yeteneğini kontrol altına alarak kurulur. Toplumun düşünme yeteneğini mumyalayabildiğin ölçüde, başarılı ve güçlü bir iktidar kurarsın. Mumyalama işinde de bu tür klişeler kullanılır. Yoksa aile niye kutsal olsun? İnsanlık tarihi boyunca bizim meşhur çekirdek ailemiz mi vardı? Daha çok yeni bir kavram bu. Kapitalist toplumda, özellikle de miras hukukuyla birlikte günümüzdeki anlamıyla tek eşlilik ve bu tarz aile yapısı ortaya çıktı ve daha fazla kar etmek için aileyi kutsal ilan ettiler. Yani sanıldığı gibi ahlaki ya da dini bir mesele değil bu kutsallık. Amaç tamamen duygusal Tarihin dokunulmazlığı ise zaten başlı başına ironik bir mesele. Tarihe zaten dokunan dokunmuş bugüne kadar. Gerçek tarihi hiç birimiz tam olarak bilmiyoruz. Birileri oturup kendi çıkarları doğrultusunda bir tarih yazmış. Bize de daha çocukluğumuzdan başlayarak bu tarihi ezberletmeye çalışıyorlar. Tesadüf değil yani. Hayat tesadüflere pabuç bırakmayacak kadar ciddi bir şey zaten. Beyni, düşünce yeteneğini mumyaladıktan sonra toplumu istediğin gibi yönlendirir, istediğin gibi at koşturursun. Mitolojik, dini hikayelere bakın. Akıl dışı bir sürü hikayeyi gerçek sanan bir toplum kurguyla gerçeği birbirinden nasıl ayırsın? Ama başbakanın dizi karakterini Sultan Süleyman sanmadığına eminim. Halkın bu beyinsel travmasının farkında olduğu için, onun üzerine oynadı bence. Hassas bir konu bu. Bir siyasinin, özellikle de iktidardaki bir siyasetçinin eleştirisi, düpedüz ve her koşulda müdahaledir. Zaten amaç da aba altından sopa göstermekti sanıyorum. Sansürlemek yerine, otosansür uygulamaya mecbur edersen diplomatik biçimde sorunu halletmiş olursun. Zaten tüm yönetim biçimleri de birbirine pamuk ipliğiyle bağlıdır. Bir şeyi kafasına vurarak yaparsan diktatörlük olur, kılıfına uydurarak yaparsan demokrasi olur. Ne yaptığından çok nasıl yaptığın, hangi yöntemi kullandığın önemli. Sadece sanata değil, hayata müdahalesi olduğu apaçık ortada. Ülkeyi yöneten bir iktidar değil söz konusu olan, her bireyi tek tek hizaya sokmaya çalışan, herkesi bir örnek yapmaya çalışan ve farklılıklara müsaade etmeyen bir oluşum; daha doğrusu tek bir kişi var. Kim olursan ol, ya o kişinin istediği insan olacaksın ya da yaşama şansın kalmayacak. Çoğunluğun sesi diye bir şey olduğunu sanmıyorum. Birileri zurnanın hangi deliğine üfleneceğini söylerse, çoğunluğun sesi o makamdan çıkmaya başlar. Yani çoğunluğun sesi sandığımız şey, çoğunluğu yönetenlerin sesidir aslında. " çoğunluğun sesi sandığımız şey, çoğunluğu yönetenlerin sesidir aslında" çok doğru bir yorum olmuş. Hatırlayın, 12 Eylül sonrası aynı halkın % 80-90'ı 12 eylül anayasası ve Kenan Evren'in cumhurbaşkanlığına evet oyu vermişti...


Bern'deki Paul Klee Müzesi'nde Klee'nin hayvanları konu eden eserleri sergileniyor. Klee'nin çektiği fotoğrafların döndüğü kısımda epey zaman kalıyorum, en az sergiyi gezdiğim süre kadar - fotoğraflar içime işliyor; sevgi dolu ve sakin. Ressamın deklanşörünün karşısında ise sadece kediler var. Kediler sadece bu fotoğraflarda başrolde değil; bu zamana dek birçok sanatçının atölyesinde, yazı odasında köşedeki koltuk onlara aitti. Belki bir diğer insanın girmesine izin verilmeyen mahrem sanatçı odalarının geçit verilmiş nadide canlıları; Eski Mısır, Hint, Pers efsanelerinde tanrı-tanrıça, koruyucu, insana hediye olarak anlatılmış, gizemli doğası ve kedigiller ailesinin cazibeli aurasıyla birlikte Ortaçağ'da uğursuz olarak görülmeye başlanmış ama asla göz ardı edilememişti. Tayland'da her yerde bulunduğu için dikkatimi çeken, patisini durmaksızın sallayan kedi biblolarının düşündürdüğü de buydu, asla göz ardı edilemediği gerçeği: Tarihin bir döneminde, satış yapamayan dükkan sahibine yardım etmek için insanları patisiyle içeriye davet eden bu kedi, sonrasında efsaneleşmiş ve şans getirdiğine inanılan bir sembol haline gelmişti. Kedilerin ağzından yazılan bir başka roman da Oya Baydar'ın Kedi Mektupları. Romanda kedilerin sahiplerinin yaptığı dedikodu da, kedilerin yaşadığı duygular da, aşkları da, yazdığı mektuplar da yer alıyor. Kedi Nina, Kirli'nin yazdığı bir mektuptan, uzaklara giden Kirli'nin Özgür Kedilerin Toplumsal Konumlarını Yükseltme Cemiyeti'ne katıldığını öğrenir ve onunla gurur duyar. Aşık olduğu kedi ise insanların seçimlerine benzer şekilde, serseri ruhlu biridir. Adını Çizmeli Kedi'den alır: Parsifal. Kedilerin ana kahraman olduğu, ancak bu kez anlatıcı değil, sevilen olarak yer aldığı bir Japon edebiyatı eserine örnek ise Jaguar Kitap'tan çıkan Tanizaki'nin Bir Kedi, Bir Adam, İki Kadın'ı. Bir kadının kendisini terk eden kocasının yeni eşine Bari kediyi bana gönderin temalı bir mektup göndermesiyle başlayan roman, adamın kedisi Lili'yi iki kadından da daha çok sevdiğini fark etmesi, kadınların kıskançlığı, ikinci eşin evliyken sevmediği kediye sonradan bir dost olarak sarılması gibi doğal ve insana ait duyguları 100 küsur sayfada derinden hissettirir. Soseki'nin kitabından yaklaşık 30 yıl sonra yazılan eser, Genji Efsanesi'nin modern bir yorumudur esasında. Ama teması konusunda yalnız değildir: Eşini kedisinden kıskanmak teması Colette'in Dişi Kedi romanında da kendisine yer bulur. Edebiyat tarihinin de gösterdiği gibi, eşini kedisinden kıskanmak ya da kedisine gönülden bağlı olmak çok sık rastlanan durumlar olduğu için kitaplarda yer alması da fazlasıyla doğaldır. Bir başka Japon yazar Haruki Murakami'nin kedileri için yazdığı yazılar da bu gönülden bağlı olmanın örneklerinden biridir, ama yazarın hayal gücü bizi daha da ileriye taşır: Sahilde Kafka'da geçirdiği kazadan sonra okuma yetisini kaybeden, ama kedilerle konuşabilmeye başlayan ve o günden sonra kendisini kaybolan kedileri bulmaya adayan Nakata karakterini ancak Murakami gibi gerçeküstünün sınırlarında gezinmeyi seven bir yazarın kitaplarında okuyabiliriz. Tanizaki'nin romanında başrolde kedi vardı, ama Lili edilgen bir kedidir; onun meziyeti, çok sevilmektir. Tayland'daki kedi biblosunun dükkan sahibine getirdiği şansı ve etkin hali, Uzak Doğu'dan çıkıp Avrupa'ya geldiğimizde çok iyi bildiğimiz bir masal kahramanında görürüz: Çizmeli Kedi. Kendisine kedi miras kaldığı için üzülen fakir sahibini zekası ve manevralarıyla Kral'ın kızıyla evlendirmeyi başaran bu kedi, edebiyat tarihinin süper kahraman kedisidir. Bu güç, Alice Harikalar Diyarı'nda yaramazlığa, Alper Canıgüz'ün Gizli Ajans'ında da kötüye kullanılacaktır: Bu romanda kedi, gaddar bir reklam ajansı sahibidir. Japon edebiyatının uğur getiren canlısı, boşuna dükkanların baş köşesine konmaz, çünkü onlara göre kedinin hayatlarımızdan çıkması da bir uğursuzluk sebebidir; Murakami'nin Zemberekkuşu'nun Güncesi romanında bir karı kocanın ve temelde adamın hayatına gelen uğursuzlukların fitilini ateşleyen, kedisinin ortadan kaybolması olmuştur. Şimdi baskısı tükenmiş olsa da hem yerli hem de yabancı yazarların yazdığı kedi öyküleri pek çok kez kitaplaştırıldı. Mesud Cemil'in 38 ayrı kedisine yazdığı öykülerin bulunamayan 30'u da bulunursa bu liste daha da şenlenecektir. Yerli yazarlar arasında Ne Kitapsız Ne Kedisiz diyen Bilge Karasu ve kedilere düşkünlüğüyle bilinen Asaf Halet Çelebi'yle birlikte Refik Halit Karay'ın yazdığı deneme yazısı da bir başka örnek oluşturması açısından ilginç; Refik Halit ona bakan kedisi karşısında giyinince insanoğlunun giyinme zorunluluğunun saçmalığını fark eder. William Burroughs'un İçerdeki Kedi adlı kitabı da, yazarın bir kedisevere dönüşmesini, düşüncelerini, kedilerin kaybolmasına ilişkin kabuslarını anlatan bir denemeler bütünüdür. Bu kitapta, bütün iyi kitaplardaki gibi, konu kediden çıkıp insanlığı kapsar ve bize düşüncelerini lezzetli ifade etmenin yollarını sunar: Kedi kavgalarında saldırgan tarafın kavgayı neredeyse her zaman kazandığını gözlemledim. Eğer bir kedi kavgada feci duruma düşerse kaçmakta tereddüt etmez, köpek ise aptal gibi ölene dek mücadele eder. Yaşlı jiujitsu hocamın söylediği gibi, 'Eğer numaraların işe yaramazsa, kaç. ' Kahraman olan, süper kahraman olan, çok sevilen kitap kahramanı kedilerin fantastik edebiyattaki örnekleri ise biraz korkutucudur. Edgar Allan Poe'nun Kara Kedi öyküsünü bilirsiniz; bu öyküde önceleri çok sevdiği kedisinden, alkol almaya başladıktan sonra nefret eden, hatta kedisinin tek gözünü oyan adamdan intikamı yine tek gözü oyulmuş kedisi alacaktır. Yani kediler, aydınlık yanımızda olduğu gibi, karanlık yanlarımızda da yanımızdalar. Birçok mitolojide bu dünya ve ölüm sonrası dünya arasında haberci olduğuna inanılan, şifacı nitelikteki bu kuş, Kara Kediyle bize kedileri bir korku ögesi olarak sunan yazarın aydınlık bir şiirine konu olmuştu. Kuzgun denince akla gelen ilk kişi olan Edgar Allan Poe'nun bu şiiri öyle ünlü oldu ki, yazarın mezarı üzerine de bu kuşun heykeli oyulmuştu. Poe'nun Kuzgun şiirini Ülkü Tamer çevirisiyle okumuşuzdur çoğumuz, Everest'ten çıkan Oğuz Baykara çevirisi de mevcut; bu şiir, aşk acısı çeken birinin evine gelen ve bir heykelin üzerinden artık hiç kalkmayan bir kuzgunla yüklerinden kurtuluşunu anlatır. Birçok tabloya konu olan şiirde kuzgun, sorulan her soruya hiçbir zaman yanıtını vermektedir. Çok akıllı hayvanlar olan kuzgunlar insan sesini taklit edebilir diye söylenir. Poe'nun şiiri için kuzgunu seçmesinin nedenlerinden belki de biri budur ama asıl sebebin Charles Dickens'ın Barnaby Rudge romanı olduğunu biliyoruz. Truman Capote gibi yazarların beslediği kuzgunu ilk evcilleştiren yazar Charles Dickens'tı. Dickens'ın hayatı boyunca Grip ismini verdiği birkaç kuzgunu olmuştu. Dickens, ilk kuzgununu çok sevdiği için ona romanında, konuşabilen ve sahibinden daha akıllı olup ona kehanetlerini sunan bir karakter olarak yer vermişti. Kuzgun bu romanın baskısına yetişemeden hayatını kaybetti, ama Edgar Allan Poe romanı okur okumaz (1845) dünya çapında ünlenecek şiirine konuşan bir kuzgunu yerleştirmişti bile. Günümüzde fantastik edebiyatın vazgeçilmezi karga ve aynı familyanın en büyük kuşu kuzgunun birbirinin yerine kullanıldığı da oluyor. Örneğin Taht Oyunları-Buz ve Ateşin Şarkısı'nda üç gözlü karga, diziye adapte edilirken kuzguna dönüşmüştü. Gerçi orada martıları görüyorduk, ama fantastik edebiyatın vazgeçilmezi olarak kuzgunu düşününce aklıma ister istemez Alfred Hitchcock'un Kuşlar filminde bir martı sürüsünün gazabına uğrayan insanların gerilimi geliyor. Kedinin aydınlık ya da karanlık yüzüyle, hangisi olursa olsun, varlığı mevcut; kuzgunun da öyle. Yazarlar bu iki gerçekliği reddedilemeyecek varlığı, kendi özellikleriyle ya da onlara insani özellikler atfederek ya da onların hayal gücüne uygun ve yeni bir varlık olarak kaleme aldılar. Ya ejderha diye bir hayvan gerçekten var mı ? Fantastik edebiyata bakarsak olmalı, çünkü kendisi fantastik edebiyat eserlerinin en tanınmış kahramanı. Borges Düşsel Varlıklar Kitabı'nda ejderhayı pençeleri ve kanatları olan, boylu boslu, hantal bir yılan olarak tanımlıyor ve hakkında ilginç bir bilgiyi paylaşıyor: Bu dev yılan, Doğu'da tanrısalken ve Çin Ejderi Lung dört sihirli hayvandan biriyken, Batı'da düşmanlara korku salan, en kötü ihtimalde de insanların eğlencesi olan bir varlık. Borges, İlyada'nın 11. bölümünde Agamemnon'un kalkanı üzerinde üç başlı, mavi bir ejderha olmasını da bu korku salma isteğine bağlıyor ve ekliyor: Bir ejderi tepeleyip öldürmek, kahramanların beylik kahramanlarından biriydi. Borges'in fantastik kahramanların en tanınmışı, ama en talihsizi. Bize çocukça gelir ve hikayenin tadını kaçırır dediği, ateş ve duman püskürten ejderhanın bir korku, hazinenin koruyucusu ya da Doğu'daki gibi bilgelik kaynağı olarak yer almadığı fantastik eser yok denecek kadar az. Farklı ülkelerin mitolojilerinden bu yana yazılı eserlerde gördüğümüz ejderha, Tolkien'ın Hobbit'inde Smaug, Michael Ende'de Falkor, Harry Potter'da Norbert, Taht Oyunları'nda birden fazla ejderha olarak karşımıza çıkıyor. Tolkien; en ihtişamlı, Hobbitlerin korkulu rüyası, cüceleri yurdundan etmiş ejderhayı tasarlarken 8. yüzyılda yazılmış ve kendisinin de Oxford Üniversitesi'nde üzerine çalıştığı Beowulf'tan etkilenmişti. Tolkien'ın ejderhalara asıl ilgisi çocukluğunda başlamıştı, onları hep hayal gücünün heyecan verici bir ürünü olarak gördü. Harry Potter'da Hagrid'in yumurtadan çıkardığı sevimli ejderhası Norbert hızla büyüyüp etrafa zarar verse de farklı bir ejderha örneğiydi. Taht Oyunları'nda ise insanlardan önce var olsa da, artık sadece onların kanından gelen Targaryen ailesinin mahzeninde kafatası bulunan ejderhalar, Daenerys Targaryen'e düğün hediyesi olarak verilen üç ejderha yumurtasıyla yine ortaya çıkmış ve yeni bir savaşın tetikleyicisi olmuştu. Şahsi olarak en sevdiğim ejderhalar ise Ursula K. LeGuin'in Yerdeniz Beşlemesi'nin ilk ve üçüncü kitaplarında karşımıza çıkan Yevaud ve Kalessin. LeGuin kitabında ejderhaların insanlardan önce var olduklarını, bu sebepten de Kadim Lisan dilinde konuştuklarını anlatır. Kadim Lisan onların dili olduğu için bu dili istedikleri gibi konuşabilirler ama bu dili konuşan insanlar yalan söyleyemez. Ayrıca ejderhaların gözüne hiç bakmamanız gerekir; onları yenmenin tek yoluysa ismini zikretmektir: Yevaud. Kitapların ana kahramanı büyücü Çevik Atmaca Ged, ejderhaları yenmesinin ardından Ejderhaların Efendisi olarak nam kazanır. Gün geçmiyor ki içinde ejderhaların olduğu bir fantastik edebi eser yazılmamış olsun; ama hatırladığımız son örnek, yazarın bu türdeki tek eseri olduğu için dikkat çekiciydi. 2017 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi Kazuo Ishiguro'dan söz ediyorum. Fantastik bir eser yazdığı için çok eleştirilen, röportajlarında kitabı anlatmaktan daha fazla zamanı kendisini savunmaya ayıran Ishiguro'nun 2015'te yayımladığı Gömülü Dev'i de ejderhaları barındırıyordu, yine güçlü olarak ancak biraz daha başka biçimde; bu romanda Kral Arthur yönetimi sonrasında, yine İngiliz efsanesi Beowulf'tan esinlenen dişi bir ejderhanın nefesinin yarattığı sisle insanların hafızasının yok olduğu bir dünya vardı. Axl ve Beatrice isimlerindeki hafızasını kaybetmiş bir çift de kayıp bir oğulları olduğunu düşünerek yola çıkıyordu. Ejderha, mevcut olmasa da, en az kediler kadar edebi eserlerde yer bulan bir varlık; belki de bunun sebebi, birçok ülkenin mitolojisinde yüzyıllarca yaşayan efsanevi bir varlık olarak heybeti, gücü, koruyuculuğu temsil edecek şekilde var olması. Bu durum Nerde bir yılan varsa yakınında bir hazine olduğu konusunda bizi uyaran Divan edebiyatı gazelleri için de geçerli. Divan edebiyatında sevgilinin saçlarının kıvrım kıvrım olması şairlere göre ejderhayı andırır, saçlarının bolluğu da bin bir başlı ejderhaya benzetilir. Aşıkların çektikleri ve gökyüzüne yükselen ah, ejderhanın ağzından çıkan alev gibidir. Şaire göre bu ejderha şeklindeki ahı gören halk da, orada bir hazine var zanneder. Halk edebiyatında da Yunus Emre, nefsiyle mücadelesini Şehname'de anlatılan Zaloğlu Rüstem'in dokuz aslanı, yedi yılanı ve dört ejderhasıyla cengine benzetmiştir. Ejderha var olmasa da kediler kadar edebi eserlerde yer bulan bir varlık; belki de bunun sebebi, birçok ülkenin mitolojisinde yüzyıllarca yaşayan efsanevi bir varlık olarak heybeti, gücü, koruyuculuğu temsil edecek şekilde var olması. Gerçek bir kedi sever olan Mimar Sinan Güzel Sanatlar Fakültesi Rektörü Prof. Dr. Handan İnci ile edebiyat ve kedi üzerine konuştuk. ... Kedi, kendi varoluşunun başlı başına bir mutluluk kaynağı olduğu inancındadır, ödün vermez. Nankör sayılması bu yüzdendir sanırım. Almaktan çok paylaşmayı sevenlerin hayvanıdır kedi. Uyudu mu kinini de unutur. Tomris Uyar - Gündökümü. Yazarların çoğu kediyle yaşamayı seçtiği için midir ya da kedilerle çekilmiş çok sayıda yazar fotoğrafı gördüğümüzden midir nedir, kedi ile yazar arasında sanki doğal bir ilişki varmış gibi geliyor. Böyle bir soru sorduğunuza göre haksız bir kanı da değil bu. Yıllar önce içinde kedi geçen öykülerle ilgili bir yazı yazarken kedi öyküye aittir diye bitirmiştim de derginin yayın yönetmeni sevgili Murat Yalçın düzeltmişti: Kedi öyküdür. Kedilerin kendine ait dünyası, bağımsızlığı, dokunulmazlığı, özgünlüğü, özgürlüğüne düşkünlüğü... gibi pek çok niteliği edebiyatçıları çekmiş olmalı. Yazarlar da bu kedi mitolojisini yaratmak için az metin üretmediler hani. Bizim evdeki kediler bırakın kurguya ilham vermeyi, kuru kuruya bir makale yazmaya kalktığımda bile engel çıkarmaktan zevk alıyorlar. Üretim bir yana düpedüz mani oluyorlar. Bilgisayarın başına oturduğumda masayı istila etmeyi, bununla da yetinmeyip klavyeyi ilhak etmeyi her defasında başarıyorlar. Uyuyan, kediyi yerinden oynatmamayı sünnet bildiğim için ben de sakince bekliyor, olmadı masa ve bilgisayar değiştirme zahmetine katlanıyorum. Tomris Uyar ile kedilerinin ilişkisine hayranım. Kedi dünyasını çok iyi analiz etmiştir bir kere. Üstelik hiç yararlanmaya da kalkmamıştır kedilerden. Bu kadar kedici olduğu halde hiç kedi öyküsü yazmamıştır. Buna rağmen kedi dendiğinde akla gelen ilk yazardır. Gündökümleri'nde kedilerle ilişkisine dair çok renkli parçalar var. Bunlardan biri kedisiyle imzaladıkları eğlenceli bir antlaşmadır ki her okuyuşumda kahkahalarla gülerim. Önce şunu düzeltelim, kediler sadece kendilerine benziyor. Belki biz onları gıptayla, hatta kıskançlıkla seyrettikçe benzemek istiyoruzdur. O kayıtsız, kendinden emin ve konformist hallerine hayran olmamak mümkün değil. Sonra şunu da düzeltmek gerek: Kedilerin sahibi olmaz, onlar bazı insanlarla yaşamayı tercih ederler. Buna göre bence evden kaçan, kaybolan kedi de yoktur, ayrılmayı kendi istemiştir. Kedi isterse o evi bal gibi bulur. Buradan kedi ile ev arkadaşlarının bağına geçebiliriz: Bu bağın kediye göre kurulduğunu baştan kabul edelim. Kedi yeterince saygı gördüğü evde mutludur. Yatmayı tercih ettiği yeri ona bırakmanız, sevmediği bir mamada ısrar etmemeniz, taranmaktan hoşlanmıyorsa bu işi abartmamanız, misafirinizin karşısına çıkmama hakkı olduğunu kabul etmeniz gerek. Buna karşılık onun her istediğinde klavyenizin üzerine uzanma, iki eliniz kanda bile olsa çenesinin kaşınmasını talep etme hakkı vardır. Mutlu bir kedi istiyorsanız ya bunu kabul edin, ya da yollarınızı ayırın. Aksi halde kedi canınızı sıkmanın bir yolunu mutlaka bulur. Zorlanmadığımızı söyleyemem ama Feride, Hamdi veya Letafet'in olmayacağı bir zamanı düşünmek bile istemiyoruz. Allah hepsine uzun ömür versin. Kedi edebiyatı neredeyse başlı başına bir tür oluşturuyor. Türk edebiyatı da bu konuda çok zengin. Kızımla birlikte bir kedi öyküleri antolojisi hazırladık, öyle güzel kedi hikayelerimiz var ki, seçim yapmakta çok zorlandık. Edebiyat da şehir de içinden kediyi çıkarırsanız çoraklaşır, boşalır... Hele İstanbul. Bir süre yurt dışında yaşayanların en çok yakındıkları konu sokaklarda kedi görememektir. Evden her çıktığınızda ahbap olduğunuz sokak kedileriyle yürüyorsanız kedisiz bir şehre tahammül etmek kolay değildir gerçekten. İstanbul bence kedilerin başkenti ilan edilmeli. Bir şehre kedi bu kadar mı yakışır! Cami avlularında, hazirelerde, surlar arasında, eski evlerin pencerelerinde fotoğraflanmış kediler sanki şehrin doğal bir parçası gibidir. Kedisiz kalmış bir İstanbul'da şehir halkının daha asabi ve mutsuz olacağına kalıbımı basarım. Elinizle, gözlerinizle bir kere okşayarak yanından geçtiğiniz kedi, sabır ve mutluluk kaynağı gibi arındırır, diriltir sizi.


İşte tam da bu yüzden yayıncılık sektöründeki editörlere kol kanat geren bir kuruluş olan Editörler Platformu'ndan söz edeceğiz şimdi biraz. Kendi başına ayakta kalmaya ve editörlerin haklarını savunmaya devam eden bir kuruluş bu. Lakin biz sözü daha uzatmıyoruz. Neler yaptıklarını, kim olduklarını ve hedeflerini platformdan Eda Çaça ve Fahri Güllüoğlu anlatsın size. Bundan aşağı yukarı iki sene önce Genç Yayıncılar Girişimi adıyla biraraya gelen ekipten bazılarımız dağılmadan yolumuza devam ettik. Genç Yayıncılar Girişimi yayıncılık sektöründe çalışan ve belli bir yaş sınırının altındaki herkesi aynı masaya oturtmayı amaçlamıştı. Bu nedenle de tabii ki masaya oturan herkesin bambaşka beklentileri vardı. Ama yapabildiğimiz çok az sayıdaki toplantılarda değişmeyen dert editörün derdiydi, bu her zaman için baskın olandı, yani editörün tanımı, çalışma koşulları, hakları, editörler arası temasın eksikliği, editörlük mesleğinin geleceği vb. Böyle olunca editörün derdiyle ilgilenmeyenler demeyelim de başka dertleri olanlar bir araya gelemedi. Biz devam ettik, ilk etapta neler yapabileceğimizi konuştuk, kendi içimizde atölyeler düzenledik ve bir sene boyunca Editörler Platformu bildirisiyle fikrine güvendiğimiz editörlerle temas etmeye, fikir alışverişinde bulunmaya başladık ve hepsiyle heyecanımızı ve hevesimizi paylaştık. İş, Editörler Platformu'nu duyurmaya geldiğinde bunu genel iletilerle elektronik ortamda değil, fikirlerine güvendiğimiz, desteğini aldığımız editörlerle bir oturumda biraraya gelerek yapmayı seçtik. Geçtiğimiz yıl Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı'nda düzenlediğimiz Editörler Platformu oturumu bu saiklerden hareketle ortaya çıktı. Konuşmacı olarak davet ettiğimiz Müge Gürsoy Sökmen, Tanıl Bora, İshak Reyna ve Murat Yalçın hiç tereddüt etmeden davetimizi kabul ettiler ve o zamandan bu yana destek olmayı sürdürüyorlar. Kendilerine bu vesileyle tekrar teşekkür ederiz. Editörler Platformu'nu şekillendirmesi açısından çok önem verdiğimiz ve Kitap Fuarı'nın en geniş katılımlı toplantılarından biri onların sayesinde gerçekleşti. Editörler platformu tabiatı gereği editörlerden oluşuyor. Tabii bunu sadece kitap editörleriyle sınırlandırmıyoruz, dijital ve basılı yayıncılık sektöründe görev yapan tüm editörleri içine alan bir yapı söz konusu. Gönüllü bir platformu sürekli kılmanın en önemli şartı ona işlerlik kazandırmak. Biz de bunu düşünerek, Sosyal Paylaşım, Yasal Haklar, Eğitim-Etkinlik-Bilgilendirme ve Editörün El Kitabı adı altında platformun amaçları doğrultusunda çalışmalar yürüten çalışma grupları oluşturduk. Her ayın ilk Salı günü yaptığımız aylık toplantılarda her çalışma grubu o ayki gündemini ve gelişmeleri paylaşıyor ve öbür gruplarla bir sonraki adım için neler yapılması gerektiğine ya da yapılabileceğine karar veriyorlar. Yazarlar Sendikası, Yayıncılar Meslek Birliği, Yayıncı Meslek Birlikleri Federasyonu, Çevirmenler Meslek Birliği, Editörler Platformu gibi yayıncılık sektörünün farklı dinamiklerinin yer aldığı çeşitli örgütlenmeler bulunuyor. Bu örgütlenmeler ilgili mesleğin haklarını gözetmek ve yayıncılık davalarında inisiyatif göstermek konusunda önemli roller üstleniyor. Editörler Platformu olarak bizim de önceliklerimizden biri bu. Ancak bunun dışında yalnızca kendi meslek orijinine dönük, içe kapalı bir yapı değil, yayıncılığın tabiatı gereği bütün bu meslek tanımlarının birbiriyle temas etmesini mümkün kılacak bir yapı oluşturmayı istiyoruz. Tüm aktörleriyle birlikte yayıncılık mesleğini yukarı çekmenin yollarından en önemlisinin kendi mesleğini kutsallaştırmaktan vazgeçip, alanın öbür aktörleriyle temas etmek olduğunu düşünüyoruz. Örgütlenme ve sendikalaşmalardaki en büyük handikaplardan biri de dikey hiyerarşi. Biz bu dikey hiyerarşiyi kırmayı hedefleyen bir yapı içinde, hepimizin aynı zemine bastığını ve yayıncılığın tüm aktörleriyle ortaklık içinde olduğumuzu bilerek hareket ediyoruz. Tam da bu nedenle mümkün olduğunca platform olarak kalmak, platform niteliğini korumak istiyoruz; örgütlenmeyi mesleki bakışla değil bir dünya görüşüyle açıklamak gerekliliğine inanıyoruz. Editörün önce kendi mesleki değerinin ve sorumluluğunun farkında olması gerekiyor. Editör dediğimiz kişi aslında moleküler düzeyde metne ait her bir harfin sorumluluğunu taşıyan kişidir. Bunun için metne dair ne varsa sağlamasını yapmak, merakla ve şüpheyle araştırma yoluna gitmek, sürekli öğrenmek durumundadır. Aynı zamanda, konumu gereği yayıncılığın bütün aktörleri bazında insani ilişkiler toplamının matematiğini doğru kurması gereken kişidir. Meseleye bir alışveriş olarak bakacak olursak ve yayıncılığı bir kan grubu şeması üzerinden açıklarsak editör hem genel alıcı hem genel verici rolündedir; yayıncıyla, yazarla, çevirmenle, redaktörle, grafikerle, düzeltmenle, pazarlama bölümüyle, çoğunlukla basın bültenleri ve arka kapak metinleri aracılığıyla okurla kurduğu temas noktaları üzerinden hareket eder. Platform'un bir sonraki adımlarından biri tam da bu temas noktalarını irdeleyen ve editörün değeri meselesini ortaya koymak açısından bir girişim olacak: Hem sitemizde hem de yazılı basında yayımlamayı düşündüğümüz, editörün varlık sebebini açıklığa kavuşturmayı amaçlayan editör-yazar, editör-çevirmen ve editör-yayıncı başlıklı soruşturmalar başlatacağız. Medyayla daha önce bir irtibatımız olmadı, dolayısıyla şu ana kadar medya içinden bir destek aldığımızı söyleyemeyiz. Fakat başından beri Çevbir'le temas içindeyiz ve yakın gelecekte olgunlaşmasını istediğimiz paylaşımlarda bulunuyoruz. Bunun yanı sıra aylık toplantılarımızı düzenlemek için bu işin ruhuna uygun bir mekan araştırırken Cezayir Toplantı Salonu aklımıza geldi, sağolsunlar yönetimi de bize bu konuda destek oldu ve olmaya devam ediyor. Yukarıda sözünü ettiğimiz noktalara ek olarak Platform'un bildirisinde de belirttiğimiz gibi Türkiye'de yayıncılık sektöründe çalışan editörler arasında dayanışma sağlamak, mesleki ve sektörel sorunları tespit etmek, bunlara çözümler aramak, ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla paylaşımda bulunmak, işbirliği ve ortak projeler geliştirmek, meslek içi atölye, toplantı, seminerler düzenlemek, üniversitelerde lisans ve yüksek lisans programlarına editörlük dersleri konmasını teşvik etmek ve bu derslerin içerikleriyle ilgili üniversitelerle ortak çalışmalar yürütmek, yargıya taşınan yayıncılık meselelerine zemin hazırlayan yasal düzenlemelere karşı durmak; yayın davalarında meslektaşlarımızın yanında yer almak, editörlerin hukuki, ahlaki ve özlük haklarının ihlali durumunda ortak tepki geliştirmek, meslek içi bir dil kurmayı amaçlayan, süregelen bilgi birikimiyle geliştirilebilir bir editörün el kitabı oluşturmaktır. Avrupa'nın neredeyse tümünde editörün çalışma koşulları Türkiye'yle kıyaslandığında çok daha iyi. Fiziksel koşullar ve maddi koşullar dediğimiz zaman tanım somut bir değer almadığında küçümsenebiliyor. Oysa bunlar bir editörün iş tanımından hareketle zihinsel emek gerektiren bir işin olmazsa olmaz motivasyon araçları, aynı zamanda. Koşullar iyiyse, insancaysa emek her açıdan değer görüyor, değerini buluyor demektir. Birkaç refah toplumunu örnek gösterecek olursak, editörlüğün uzmanlaşma alanlarına göre düzenlendiği, istihdam edildiği ve işlerlik kazandırıldığı İngiltere, Almanya ya da Fransa'daki gibi ince meselelerle uğraşma noktasından uzakta olduğumuz, somut yaşamın açmazları ve sorunlarıyla boğuşmaktan yayıncılığın ve editörlük mesleğinin inceliklerini işleme ve gösterme konusunda dört başı mamur bir tablo çizmediğimiz söylenebilir. Bizde de son on yıla baktığımızda uzmanlaşma konusu işlerlik kazanıyor, ama her işe koşulan editör portresi de canlı bir organizma olarak yaşarlığını sürdürüyor. Öte yandan editörlüğün yaratıcılık esasına dayandığını göz önünde bulundurursak Türkiye'deki kakofoni ortamı ters etki de yaratabilir, editör zaman zaman koşulları lehine de çevirebilir. Genel bir ifadeyle yayıncılıkta ilerici yaklaşımla Türkiye'deki yayıncılık anlayışı arasındaki temel fark nedir diye soracak olursak... Meselenin özünde editörlük mesleğinin saygınlığı yatmakta. Aradaki bu büyük uçurumun nedenlerinden belki de en önemlisi ilerici yaklaşım geliştirmiş söz konusu ülkelerde yayıncılık faaliyetinin çok daha eskilere dayanıyor olmasına koşut biçimde kitabın kültürel ve toplumsal yaşamdaki aktif rolü. Bizde okuma eylemi gündelik yaşamın bir parçası değil! Bilgiyi günlük yaşam pratiğine dönüştürmekte güçlük çeken bir toplumuz. Okuma eylemi ya eğlencelik bir gündelik eylemle eşdeğerdeyse benimseniyor, ya hobi ya da boş vakte endekslenen ve çoğu zaman da sıkıcı bir ödev gibi görülüyor. Kestirmeden söylersek, editörün koşulları ve durumu, toplumsal parametreleri çözümlediğimizde, okurun niteliğiyle ve aslında hem politik hem de toplumsal yaşamla koşuttur. İki türlü yansıdığını görüyoruz: Biri sansür/oto-sansür öbürü de dijital yayıncılığın etkisi. Sansürle mücadelede örneğin Çevbir'in attığı adımların editörler için de kaydedilmesi gerekliliğinden hareketle biz de davalar karşısından inisiyatif oluşturmanın birincil olduğunu düşünüyoruz. Dijital yayıncılığa gelecek olursak, bunun editörler için gerçek bir tehdit oluşturmadığını, editörün ölümünden söz edemeyeceğimizi söyleyebiliriz. Editör her zaman bilginin yayılması konusunda aracı rolünü üstlenmeyi sürdürecek. Umberto Eco'nun işaret ettiği gibi bilginin bütünüyle dijital ortama geçmek üzere olduğu bu çağ bizi aslında Gutenberg çağına götürüyor, bu da bize göre kitabın ölümünü imkansız kılıyor.


Sabit Fikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle düzenlenen Sözünü Sakınmadan etkinliğinin 18 Ağustos 2011 tarihli üçüncü buluşmasında, usta eleştirmenler Ömer Türkeş ve Semih Gümüş, İstanbul Modern'in bahçesinde Elif Şafak'ı konuk ettiler. İntihal tartışması, İngilizce yazmak gibi çok tartışılan konuların da konuşulduğu ve yaklaşık 750 kişinin katıldığı etkinliğin tamamını buradan izleyebilirsiniz... Türkler Ermenilerden toprak istemedi. Aksine Ermeniler Batılıların kışkırtmaları ile Doğu Anadolu'nun yarısından çoğunu istediler. Silah satıcıları da bu kışkırtmalardan çok yararlandılar. Başkaldıranlar cezalandırılır. Ermenilere karşı önlemler tarihte yaşanmış ne ilk olaydır ne son olay olacaktır. Ermenistan'ın ilk Başbakan'ı Kaçaznuni "Türkler haklıydı." dedikten sonra Orhan Pamuk, Elif Şafak gibi başkalarının bu konuda aykırı görüşlerinin ne önemi ne de değeri vardır. Ben Elif Şafak ı yazardan çok hak veren olarak gördüm. Yazarlar, genel anlamda sanatçılar, gelen eleştirilere hak veriyorum ile, katılıyorum ile başlayıp karşı çıkmazlar. Bunlar hesabın kitabın işleri bence. O zaman da işin ucu bir müsamareye dönüşüyor. Tabi ki son tahlilde, herkes yazmakta da, eleştirilmekte de eşit olmalı. edebiyat dünyamızdaki ahbap çavuş ilişkilerinin, zayıf öz kuvvetli imaj meselesinin vücut bulduğu ibret dolu bir söyleşiydi. aferin sabit fikir, intihale karışmayız, işimize gelmeyen soruları tersleriz, sonra da sözümüzü sakınmayız. yersek! Ben dramatik bir oyku icinde, 44 yasindan sonra Londra da yasamaya baslamis. o yasa kadar sadece gezmek icin yurt disinda bulunmus, 3 cocuk annesi, yanliz bir anneyim. Iskender yeni okudugum bir kitap. Safak oldukca doyurucu guzel bir roman yazmis. Bence yapici elestirilerde yarar var. Cok daha iyi bilen varsa, yazsin gorelim.. ELİF ŞAFAK muhteşem bir yazar o kötü eleştirileri hak etmeyen bir yazar. Kıymetini bence bilmemiz gereken ama bazı kişilerin kıymetini bilmediği bir yazar. Onun gibi bir yazara sahip olduğumuz için çok şanslıyız.... Elif iyi bir girişimci, ama asla iyi bir yazar değil ve hiç olmayacak, esinden yoksun çünkü ve gereğinden fazla hırslı. Her konuyu iç dünyanın sonsuz bilinmezliğine bağlamak bir anlamda elif kafak 'ı eleştirilebilir olmaktan uzaklaşitırıyor. sakin ve kendinden emin uslubu ve dili bu denli mükemmel kullanabilmesi onun iyi bir yazar olduğunu da gün yüzüne seriyor. Şafak'ın sözlerinin içeriği, imajı kadar güçlü değil. Söyledikleri doyurucu değil... Yazarlığının etrafına mistik duvarlar örüyor. Her şeyi hissiyata, duygulara, iç dünyaya bağlayarak belki de sorgulanabilir olmaktan kaçıyor. Cevaplarını zihin açıcı bulmadım.


E-kitap okuyanlar bilirler, kısa bir süre önce yalnızca e-kitap formatında yayın yapan bir oluşum çıktı karşımıza: Ku-ko. Murat Yalçın, Cem Akaş, Tankut Aykut, Süreyyya Evren, Gökdemir İhsan, Metin Kaçan, İsmail Pelit, Melida Tüzünoğlu, Faruk Ulay ve Berrak Yurdakul gibi pek de yabancı olmadığımız isimlerin kitaplarını yayımlayan Ku-ko'ya birkaç soru yönelttik. Ku-Ko kurgu kolektifi, adından da anlaşılabileceği üzere bir kolektif birbirinin yazdıklarını seven birtakım yazarların bir araya gelmesiyle oluştu. Bir yayın yönetmeni yok; başlangıçta ku-ko'ya katılması için çağrı yapılan yaklaşık 15 yazardan, elini taşın altına sokmak isteyen beşi bir araya gelip merkez komitesini oluşturdu: Faruk Ulay, Süreyyya Evren, Orhan Selçuk, İsmail Pelit ve Cem Akaş. Kararlar komitede oybirliğiyle alınıyor, herkesin veto hakkı var. Aralık 2011'de 16 kitap ve bir dergiyle yola çıktık. Ku-ko seçki'yse ku-ko'nun yayımladığı kitapları ve yazarları okurlara derli toplu bir biçimde tanıtmak amacını taşıyor. Kağıtlı yayıncılığın temel sorunları var. Birincisi üretim maliyeti. Maliyeti göze aldığınızda ya da en aza indirdiğinizde bile, dağıtım/ulaşılabilirlik sorununu aşamıyorsunuz. Kitabın e halinin üretim maliyeti neredeyse sıfır, tükenmesi sözkonusu değil, internetten satın aldığınız anda, bir dakika içinde makinenizde. Bir diğer avantajı da yer ve taşınabilirlikle ilgili: hem evde yer kazandıracak, hem de kütüphanenizi ve kitapçınızı gittiğiniz her yere götürmenizi sağlayacak. Kağıtla ilgili bir sorunumuz yok, kağıtla güzel kitapların yapımı sürecektir. Her türlü medyanın demokratikleşmesi sürecinde, içeriğin seçkinliğini garantileyecek kurumlara ihtiyaç var mı, bunlar yeni kurumlar mı olacak, alışılmışın dışında bir kurumsallaşma modelleri olacak mı, bunu hep birlikte göreceğiz. Diğer sanatlarda olan, edebiyatta da olacak. Bugün e-kitap format olarak hala gelişmeye muhtaç bir dil kullanıyor, ama önümüzdeki on yıl içinde müthiş yerlere varacak HTML'in son on-on beş yılda geldiği yere bakmak yeterli. Nesne olarak basılı kitap daha uzun süre varlığını sürdürür gibi geliyor bize, ama belki nelerin basıldığı konusunda bir değişim yaşanır. Kitlelerin tüketimine yönelik, tüketici edebiyatı dediğimiz üretim için basılı kitap formatı büyük oranda gereksizleşecektir herhalde. Öte yandan e-kitap okuyucular da bambaşka bir formata evrilebilir hala. Ku-ko her yayınevi gibi, iyi bulduğu metinleri bir araya getirmek istiyor, bu bütünden de zaman içinde iyi bir tanım çıkacağını düşünüyoruz.


Friendship, New York'ta yaşayan ve yazar olmak isteyen iki arkadaşın, Amy ve Bev'in hikayesini anlatıyor. Pek çok kişi kitabı otobiyografik olarak tanımladı ama sen eserini bir anı kitabından ziyade bir roman olarak görüyorsun. Kitabımın otobiyografik olarak tanımlanması hep komiğime gitmiştir çünkü tamamen kurgusal bir temeli var. Ancak Amy ve Bev karakterlerinin arasındaki ilişkiyi, en yakın dostumla olan ilişkim üstüne kurguladığım doğru. Böyle bir şey yapmamın sebebi, en yakın dostumla olan ilişkimin hayatımdaki en önemli ilişkilerden biri, hatta belki de en önemlisi olması. Romanı kaleme aldığımda ortada evlilik içi ilişkileri konu alan bolca roman vardı ama kadınlar arasındaki cinsel ya da romantik olmayan ilişkileri konu alan eserler o kadar azdı ki... Gerçi romanım basıldığından beri bu durum bir hayli değişti, o başka! Ruth hala en yakın dostum ve hala birlikte iş yapıyoruz. Ama kitabın basımından beri ilişkimiz üstünde çalışmamız gerekti, ki bu da dostluğumuz için daha iyi oldu aslında. Karakteri kurgularken Ruth'un biyografik detaylarına başvurmuş olmam onu biraz rahatsız etti, hatta incitti. Dönüp geçmişe baktığımda keşke bazı şeyleri daha farklı yapmış olsaydım, diyorum hem dostumun duygularını incitmemek için hem de olayı Ruth = Bev gibi bir denkleme indirgememek için. Romanda Ruth, Bev'se, benim de hep Amy olduğum düşünüldü ama ben kendimi hep Bev'e daha yakın hissettim. Aslında iki karakter de birçok açıdan Ruth'tan çok bana benziyorlar. Ruth'un bir portresini çizmek niyetinde olsaydım, çok farklı bir roman yazardım, o kadarını söyleyebilirim. Şu anda 2,5 yaşında bir çocuğum var. Ama haklısın, kitabı yazarken çocuk sahibi değildim. Komik olan şu ki, hamile kaldığımda Ruth'la rollerimiz ciddi şekilde değişti. Normalde Bev olan Ruth birden Amy gibi davranmaya başladı, bense Bev gibi davranmaya! Kitap yapısı değişen ilişkimizi yansıtmayı başardı aslında ama hem bunu çoğu insanın zannettiğinden önce yaptı hem de gerçekle paralel bir zıtlıkta. Romanı yazarken yolları farklı yönlere giden karakterler hakkında yazmak istiyordum mesela başta bir başarıya ulaşmış, bir dereceye kadar güvencesi olan ama zaman geçtikçe her şeyini yavaş yavaş kaybeden biriyle, elinde başta pek bir şey olmayan ama zamanla yükselen birinin hikayesi gibi... Böyle iki karakterin arasında ilginç bir dinamik oluşacağını, cazip bir olay örgüsü kurulabileceğini düşündüm. Kaldı ki bu farklı gelir gruplarından tüm yakın dostların deneyimledikleri bir şey. O yüzden benzeri hisleri yaşayan iki karakter kurgulamak ve böylece hem kendilerini tanımalarını hem de ilişkilerinin ne demek olduğunu anlamalarını sağlamak benim için çok önemliydi. Zavallı Amy! Ona son bir kayıp yaşatmak, Bev'i ondan neredeyse affedilemez bir şekilde koparmak istedim. Dediğim gibi, artık benim de bir çocuğum var. Bu bana yeni bir bakış açısı katan bir şey. Öyle ki, kitabı şimdi yazacak olsaydım, sonunu daha değişik yazabilirdim. Hayatımı değiştirecek bir dönemde, çok zorlayıcı bir şey olan anneliğimin başında yanımda olmayan birini affetmek benim için çok güç olurdu. Ama kim bilir, belki de bu bambaşka bir romanda inceleyebileceğim bir konudur. Kitabın sonunu açık bıraktım. Sanırım bunu okuyucunun yorumuna bırakmayı tercih edeceğim... Ancak gerçek hayata bakacak olursak; oğlumun en sevdiği insanlardan biri Ruth. Ruth onu hep çok ciddiye alır, birlikte çok komik sohbetler ederler ve televizyon izlemeye bayılırlar. Oğlum Ruth'un nerelerde olduğunu ve ne yaptığını bana hep sorar. Bence gerçek sevgi karşınızdaki kişi için en iyisini canıgönülden istemektir. Bu da bazen onların kendileri için en iyi olan şeyi çözebilmeleri için gereken mesafeyi onlara tanımayı, yani geri çekilmeyi gerektirir. Zor olan ne zaman orada olacağını ve ne zaman uzaklaşacağını bilmek, uzaklaştığında da uzak kalabilmek. Bir sonraki romanım, Perfect Tunes, Simon and Schuster'dan çıkacak. Bir anne ve kızının ilişkisini anlatıyor ilişkiyi her iki karakterin bakış açısından görüyoruz ve annenin, çocuk sahibi olmadan önceki hayatına tanıklık ediyoruz. O da Bev gibi kazara hamile kalan, bir rock yıldızı olan erkek arkadaşı uyuşturucu kullanımından öldükten sonra çocuğu doğurmaya karar veren bir anne olacak. Özetle Perfect Tunes, kadınlar arasındaki başka türlü bir ilişkiyi derinlemesine inceleyecek.


Sabit Fikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle düzenlenen Sözünü Sakınmadan, dün akşam Emrah Serbes'i ağırladı. Eleştirmenler Semih Gümüş ve Ömer Türkeş yazarın ilk kitaptan bugüne gelişini irdelerken, okurların katılımı ve "Ya kuruyemişçi olacaktım, ya yazar. Yalova depreminde kuruyemişçimiz yıkılınca, ben de yazar olmaya karar verdim," diyen Serbes'in esprili yanıtları söyleşiyi unutulmaz bir paylaşıma dönüştürdü. paylaşım için çok teşekkür ederim. ben yazardan çok programı yönetenlerin konuştuğu kanısındayım. emrah serbes i kendisini ifade edebiliceği soruların sorulmadığını düşünüyorum. murat uyurkulak'la da bir soylesi bekliyoruz. cok daha yakindan tanidik emrah serbesi. icten, samimi, sevimli, zeki ve sokaklari bize sevdiren bir yazar.83 kusaginin yuzaki bence. yalniz omer turkesi surekli sol yandan cekim yaptiniz surekli adamin bogazindaki yara izlerine takildi gozlerimiz. çok güzel, teşekkür ederim koyduğunuz için. sonuna kadar açıldığında bile videonun sesi çok kısık. bir şekilde videonun sesi yükseltilip yüklenilse daha iyi olurdu bence.


SabitFikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle düzenlenen Sözünü Sakınmadan önceki akşam keyifli bir etkinliğe daha ev sahipliği yaptı. Samimi bir havada gerçekleşen söyleşide eleştirmenler Semih Gümüş ve Ömer Türkeş, Türkiye edebiyatının güçlü isimlerinden Enis Batur'u ağırladı. madem boyle muthis bir organizasyon yaptiniz, bari ses duzenini dogru duzgun onceden test ederek ayarlasaydiniz. izlenecek dinlenecek hali yok teknik olarak malesef! On yıl sonra Enis Batur'u yakaladınız; konuşulacak bu kadar mı olmalıydı? Ömer Türkeş ile Semih Gümüş şiir eleştirmeni olmaktan çok kurgu edebiyatı eleştirmenleriler, bu yüzdn bu söyleşi için belki bir şiir eleştirmenini konuk edebilirlerdi. Yok, oranın düzeni buna müsait değil diyorsanız, kendi durdukları cepheden çok daha sıkı bir söyleşiye soyunabilirlerdi: Değil mi ki ikisi de yıllardır roman eleştirmenliği yapıyor? Batur ile, onun yapıtlarındaki anlatı teknikleri ya da şiirlerindeki anlatı tekniklerinin genel anlamda romanınıkinden farklılıkları üzerine, Batur'un neden romandaki anlatı tekniklerini benimsemediği, hatta neden Enis Batur roman tartışma konusu olduğunda her zaman Emil Zola gibi edebiyat dışı örnekler sunduğu ve niteliksiz roman varsa, şiir ya da deneme alanında da nitelikli/niteliksiz ayrımının da pekala yapılabileceğini, doalıyısıyla onun gözünde temel sorunun "anlatı" edebiyatında yattığını söyleşerek çok daha verimli, kalıcı bir oturum gerçekleştirebilirlerdi. Bırakalım Enis'i menisi de, bütün videonun en parlak, en güzel yanı 1: 22: 40'da sağ alt köşede. Çok keyifli ve ufuk açıcı bir söyleşi. Ancak video kaydının sesi çok düşük, kulaklık taktım yine de zor anlaşılıyor. Emeği geçenlere teşekkürler. Etkinliğin çok keyifli ve nitelikli geçtiği aşikar. Katılamadığım için duyduğum pişmanlık da bunu takip ediyor. Enis Batur 10 yılda bir görünür olma konusunda sunduğu argümanlarda sonuna kadar haklı olsa da, bizim de onu daha sık görme isteğimiz bir o kadar yerinde bir istek bana göre. Ömer Türkeş'in Kravat'a takmış olması da ayrı bir keyif verdi bana doğrusu. Joyce'un Ulysses ine yazdığı önsözünü okuyalı beri sokulgan ve tutkulu bir Batur Okuruyum.. 2 yada 3 kitap sonrası, kapısı yarı açık bir odaya yönelir gibi mutlaka bir Batur kitabına sokulurum.. Sahip oldugum Batur kitabı sayısıyla basılı kitabı arasında açık ara bir fark olmasına razıyım ben.. O yeter ki üretkenliğini sürdürsün ve sürekli henüz okumadığım Batur kitapları varolsun..


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


KCK operasyonları kapsamında 28 Ekim 2011'de gözaltına alınan Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Büşra Ersanlı, tutuklandığı günden, serbest kaldığı 13 Temmuz 2012 tarihine kadar yaşadıklarını Bulut Falı: Bir BDP'linin Cezaevi Tanıklığı adlı kitapta topladı. Ersanlı'nın Bakırköy Kadın Cezaevi'nde kaldığı bu süreçte tuttuğu günlükleri, ona gelen yüzlerce mektupla birleştiren Bulut Falı, o dönemi hem kişisel yönleriyle, hem de dönemin atmosferiyle harmanlıyor. Süreci resmi tarihi tekzip ederek, resmi tutanaklara geçmeyen yönleriyle ele alıyor. Bu sancılı süreci olabildiğince akıcı ve farklı bir cezaevi anısına dönüştüren Ersanlı, Hem pasifist ve iyimser olmam, hem kendimi seçkin bir insan gibi sakınmamam bir şeylere yardım etti dedi. Özgürlük tanımayan devlet erkanının, öğretim üyesi olmuş birinin de bu tercihi yapabildiğini görmesinin önemine dikkat çekti. Bu algı her zaman vardı fakat bu kadar yaygın değildi. Ki bu algı sol kesimde ve farklı alternatif idealleri olan, eleştiri yapan insanlara karşı her zaman vardır. Geçmişte sosyalist olduğum için bana karşı da vardı. Fakat misal Anayasa Komisyonu'nda bu şekilde yüz yüze gelmek bence onları çok rahatsız etti. Yani bizim üniversitemizin bir elemanı nasıl olur da bu şekilde karşımızda olur diye. Ben öyle algıladım. Türkiye'de bilim özgürlüğü algısı maalesef yok. Devlet üniversitelerini hatta vakıf üniversitelerini bile devlete ve hükümete hizmet etmesi gereken kurumlar olarak görüyorlar. Hem kadın, hem devlet üniversitesinde çalışıyor, Kürt sorununun çözümü için mücadele ediyor ama Kürt değil; bu kadarı da çok fazla duygusuyla yaklaşıyorlar, kafaları karışıyor. Türkiye'de insanların seçimlerine, düşüncelerine saygı maalesef yok. Hiçbir zaman da olmadı, şimdi daha da çok yok, çünkü daha zenginleşmiş bir otoriterlik var. Hayır, ablamın önerisiyle 1 Ocak 2012'de başladım. Fakat başlarken de Eylül-Ekim aylarını kısa kısa kendime hatırlatmak için toparladım. Yani şöyle bir 10 sayfa kadar da öncesini yazdım. Sonra 60- 65 sayfa kadar da günlüklere devam ettim. Hatta bazı günlerde tek bir satır yazdım. Kısa kısa yazarak, günlük tutma alışkanlığım vardı. Ama çok kısa. Böyle bir tecrübem yoktu, Akademik dili elitist bir anlamda hiçbir zaman benimsemedim. Basit yazmaya çalıştım hep. En genç dönemlerimde bile basit olmayan, ağır kavramlarla yüklü yazımları zorlukla yapabiliyordum. Onun için meselenin özünü duru bir şekilde anlatmaya uğraştım. Çok güzel bir duygu. Kürt muhalif hareketinin Türkiye için gerçekten bir demokrasi umudu olduğunu gösteriyor bu. Çünkü o insanlar seninle bu durumu paylaşmak istiyor, dayanışmak için. Ben de zaten paylaşmak istediğim için kitabı bu şekilde kurguladım. İlk önce itirazlar oldu, bu kadar çok mektubu koyarsan bu kitabı okumak sıkıcı olabilir diye. Binden fazla mektup vardı çünkü, onların belki 100-150'sini dışarıda bıraktım. Ben o yılı nasıl paylaşabildiğimi anlatmak için yazdım. İnsanlarla nasıl paylaşabildiğimi, onların da benimle nasıl paylaştığını yazmak istedim. Tamamen benim olabilecek bir şekilde yazmadım. Zaten öyle kuvvetli bir edebi yönüm de yok. Bilinsin, kaydedilsin diye yazdım. Akıcı hatta yer yer mizahi bir dili var kitabın. Farklı bir siyasi-anı-belge kitap da olmuş aynı zamanda. Siyaseti hafifletmek çok önemli, çünkü siyasetin hayatımıza girişini çok ağırlaştırıyorlar. Aslında siyaset yapmıyorlar çünkü insan haklarının evrensel temel ilkelerini sağlamadan siyaset yapmak bence mümkün değil. Hiçbir zaman değildi ama şimdi hiç değil. Kişisel tarihinizi anlatırken, siz içeriden bir tarih anlatımı yapıyorsunuz, içerideki hapishane koşullarını, bir taraftan dışarıda da tarih bir şekilde medya tarafından ve devlet tarafından yazılıyor. Mesela sizin en çok yakındığınız şeylerden biri de özellikle, medyanın çarpıtması. Evinizden alınışınızdan tutun da ünvanınıza kadar her şey. Kitapta da belirttiğiniz gibi medya sizi hukuk profesörü yaptı bir dönem, siyaset bilimciyken... Medyanın bu tür saldırılarda bulunduğunu biliyordum, şimdi de yaygın bir düşmanlaştırma, nefret söylemi devam ediyor. Benim için de bu nefret çok sivri oldu; sürekli pasifist olan, barış isteyen ve insanlarla kavga etme alışkanlığı dahi olmayan bir insanın, PKK KONGRA GEL örgütü üyesi ve sonradan da yöneticisi olarak anlatımı! Bu anlatım yapılırken fikirlerle yapılmadı. Molotofkokteyli sokak çatışmaları içeren arşiv filmlerini gösterip, üzerine benim kimliğimi koydu birçok televizyon. Çok ürkütücü boyutlara taşıdılar işi, hatta bazıları İmralı'ya giden gemiyle bağlantı kurmak istedi. Herkes bir şey attı ortaya, acaba gerçekten bunu terör düzeyine lafla taşır mıyız diye. Ama lafla peynir gemisi yürümüyor. Muvaffak olamadılar. O zaman da beni çok şaşırttı bu nefret derecesi, fakat açık söylemem gerekir ki üzmedi. Çünkü Türkiye'deki faşizme yatkın olan zihniyeti görebiliyorum, genç yaşımdan beri karşılaşmış olduğum bir şey bu... Önceki hapishane ortamı Ankara'da Dışkapı'daydı ve gecekonduya bakıyordu, tabiat da vardı. Yürüdüğümüz yer, yani havalaandırmamız tel örgülerle çevriliydi, etrafı çimenli bir yerdi. İçerideki koşullar daha zordu çünkü orası ahırmış eskiden. Onun için ısınması vs çok zor oluyordu. Yemekten taşlar çıkabiliyordu, televizyon yoktu. Orada iki sene dört ay kaldım. Ama arkadaşlarımla dayanışma vardı. Ben iyimser bir insanım. Mahvoldum, bittim havasına kolay kolay girmem, şiddet olmadıkça. O zaman işkence de uygulanmıştı üstelik ona rağmen çabuk atlattım. Bir tek beton görüyorduk içerideyken, bir de gökyüzü. İlk girdiğim zaman altı ay kıştı. İşin ürkütücü yanı da var, karanlık bulutlar olduğu zaman, özellikle kışın. Ki medya da, yargı da bize öyle yaklaşıyordu. Ama o karanlık bulutların bile sevimli ve hareketli olan bir yanı vardı. Mesela hava ve bulutlar karanlık olduğu zamanlar, bir kuş geçiyordu ve o bulutları kırıyordu, o zaman çok seviniyordum. Oradan geldi aklıma. Bütün bunları düşünmek için olanağım vardı. Ama bulut falı bakmak diye bir şey de varmış. Çoğu BDP'liydi zaten olmayanını da ben bilmiyorum. Benim koğuşumdakiler BDP'liydi ve 22 ile 29 arasında değişiyordu sayımız. Giden gelen oluyordu. Aslında giden pek olmuyordu son mayıs ayına kadar ama koğuş değiştirmeler oluyordu, bazıları yakın arkadaşlarının yanına gitmek istiyordu. Hepsi ifade özgürlüğünden tutuklanmış bir düşmanlaştırma kapsamında rehin alınmış kadınlardı. Çoğu da gençti zaten. Evet, üniversitede verdiğim dersi veriyordum. İlk önce Federalizm, üniter devlet ve konfederalizm. Onu iki üç hafta yaptıktan sonra KADER için bir meslektaşımla birlikte yazdığımız Her yerde her zaman siyaset adlı kadın bakış açısıyla siyaset bilimine giriş. O bittikten sonra da siyasi ideolojiler dersi yaptık. Bu tamamen kadın hareketiyle ilgili bir şey. KADER'in yöneticisi olmam, derslere gitmem sayesinde tanıştım bu siyasi hareketteki kadınlarla. 2001-2002 yıllarında daha çok. Ama bu hayatımın bir ilki değil. Tabii ki daha önceki süreçte de yine devrimciydim, yine sosyalisttim. Zaten Kürt mücadelesi vardı, o arkadaşlara da yakındım. Fakat kadın hareketindeki gelişmeyi bizzat 2000'in başlarından itibaren izleme imkanım oldu. Partiye girme, partili olma, partili olarak öne çıkma gibi bir hevesim yoktu. Fakat çok haklı gördüm bu siyasi geleneği ve Türkiye'deki tıkanma için tek bir umut olarak değerlendirdim. Aslında özgürlük tanımayan devlet erkanının, artık bu son noktada, öğretim üyesi olmuş, çalışıp bazı eserler vermiş birinin de böyle bir tercih yapabildiğini görmesini istedim. Bu yaklaşımın barış için çok önemli olduğunu düşünüyorum. Geçtiğimiz hafta yitirdiğimiz Berkin çok değerli bir sembol oldu. Ekmeğiyle. Ve o güzel yüzüyle. Ama arkasından Okmeydanı'nda öldürülen gencecik çocuk ve aynı gün kalp krizi geçiren genç polis... Bunlar benim için aynı acılar. Ve hem pasifist ve iyimser olmam, hem kendimi seçkin bir insan gibi sakınmamam bir şeylere yardım etti. Sürüyor, sürüyor tabii ama ne tür bir nefret davası olduğunu artık bilmiyorum açıkçası. Aslında idare olarak biraz mahcubiyet vardı. Fakülte olarak saygı vardı. Ama öğrencilerim ve meslektaşlarım beni çok büyük bir sevgiyle karşıladı ve herhangi bir güvensizlik hissetmedim. Zaten ben hayatım boyunca güvensizlik hissini pek duymadım. Zeynep Perinçek Signoret ressam, 90'ların başından beri, 18-19 yaşında başladı ve sonra resim okudu, Fransa'da yaşıyor. Ben çok yakınım yeğenlerimle. O mektup olarak yolladı bunları... O şekilde iletişim kurdu. Ben de yedi metrekarelik koğuş odasının içinde bu resimlerden küçük bir sergi yaptım. Hem benim için hem koğuştaki arkadaşlarım için hoş bir atmosfer, bir renk oldu. Benim için değerli resimler bunlar. Dolayısıyla o dönemi her gün paylaştığım insan Zeynep'ti. Kitabı da böyle paylaşmak istedim.


Ertuğrul Günay, uzun süredir siyaset gündeminde tartışmalı bir biçimde yer alıyor. Günay, AKP'den Kültür Bakanı olduğu süreçte Başbakan Tayyip Erdoğan ve diğer partililer ile çelişen demeçleri nedeniyle dikkatleri üstüne çekmiş, 2013'teki kabine revizyonunda da Bakanlık'tan alınmıştı. Gezi sürecinde de Günay'ın muhalif tavrının arttığına hep birlikte şahit olduk. Sonunda beklenen oldu ve Ertuğrul Günay'ın istifa haberi geldi. Ertuğrul Günay'a Türkiye'nin kültür politikalarını ele aldığımız bu ayki sayımız çerçevesinde ulaştık ve kendisiyle Bakanlık dönemini ve AKP'nin kültüre yaklaşımını konuştuk. Muhafazakar sanat deyimi, sanatı sınırlayan, böylece onun özgün yaratıcılığını engelleyen bir deyimdir. Bu deyim bence uygulama geçerliliği de olmayan politik söylemin bir parçası. Sanatçı kendisini bir dünya görüşüyle elbette tanımlayabilir. Ama sanatı tümüyle "muhafazakar"lık çerçevesine sokmaya çalışmak, onu taklitçiliğe, kendini tekrara ve yüzeyselleşmeye mahkum etmek olur ki, kabul edilemez. Bazı yerel yönetimlerin geleneksel sanat adı altında kendini tekrar eden çalışmaları dışında bu alanda bir yapılaşma yok. Bu kötü tekrar / taklitlerin de şehirlerimizi hangi tehlikelerle karşı karşıya getirdiği ortada. Bu arada, son yıllarda özellikle resim alanında yaşanan gelişmeler, modern sanatların, etkinliklerinin gelişmesi, sanatın her şeye karşın kendi yolunu çizebildiğinin umut verici örneklerini oluşturuyor. Nihayetinde siyasetçilerin, kültür ve sanat alanında dayatıcı, kuşatıcı, buyurgan bir söylem kullanması bilgisizliğin ve içselleştirilememiş bir güç gösterisinin ürünüdür. "Muhafazakarlık" kavramı batı demokrasilerinden bize tercüme edilmiş bir kavram; bu kavram siyasette, ahlak ve din alanlarında alışılmış kurallara ve toplumun geleneksel değerlerine daha fazla özen gösterilmesi anlamlarını da içeriyor. Ama batılı toplumlarında muhafazakar siyasetler, özgürlüğün ve başkalarının farklılıklarıyla var olmana hakkının da temel bir insan hakkı ve uygarlık ölçütü olduğu anlayışına ulaşmışlar. Bizde ise, muhafazakar terminoloji, kendi değerlerinin farkında olan, ama başkalarının değerlerine de aynı ölçüde saygı gösteren bir yönde evrimleşmek yerine, son zamanlarda totaliter bir toplum yapısının temellerini oluşturmak yolunda gerilemektedir. Az önce de söylediğim gibi, muhafazakar sanat ihtiyacı böyle bir bakış açısının ürünüdür. "Muhafazakar sanat" sanatı sınırlayan ve ufkunu daraltan bir söylem. Totaliter ve geriye doğru bir bakış açısının uydurduğu bir kavram. Oysa Ak Parti ilk dönemlerinde kültür alanında uzlaşmacı bir siyaset izlemişti. Evet, A/K Partisi, ülkede alışılmış güç odaklarıyla mücadele ettiği ve demokrasiye, AB'ye, demokratların desteğine ihtiyaç duyduğu dönemde kültür ve sanat alanına olumsuz bir müdahalede bulunmadı. Hatta, İstanbul ve Ankara'da çağdaş sanat müzelerinin kuruluşu, Madımak'ın Kültür Merkezine dönüştürülmesi, Nazım Hikmet'in vatandaşlığını kaldıran eski kararın iptali gibi nice olumlu örnekler sayılabilir. Tam bir kırılmadan ziyade iktidar gücünün pekişmesine işaret edebiliriz. Nitekim A/K Partisi'nin kültür politikalarindaki eski olumlu örnekler azalmaya, kültüre ve sanata karşı daha kuşatıcı ve tektipleştirici bir söylem gelişmeye başlaması bu iktidar gücünün pekişmesi sürecine tekabül ediyor. 2007 sonundan 2011'e kadar Bakanlık uygulamalarıma ciddi bir müdahale olduğunu söylersem, haksızlık olur. Bu dönemde Madımak'ın kebapçı olmaktan kurtarılmasından, Nazım'ın vatandaşlığına, Mem-u Zin'in özgün baskısından, yirmi beş yeni DT sahnesi açılmasına kadar birçok alanda çalışmalarımızı özgürlükçü ve çoğulcu bir anlayışla sürdürdüğümü söyleyebilirim. Bu dönemin sonunda Kars'taki heykel konusunda ciddi bir söylem farkı yaşadık, ilk kez. Benim, bir sanat eserini ve siyaseti kaba bir söylemden koruma çabam, -ne yazık ki Kurul ve Mahkeme kararları da aleyhte olduğu için- başarılı olmadı. Daha sonrasında başka konularda da söylem ayrılığı yaşamıştınız sanırım, özellikle İstanbul kent politikalari hakkında... Sonra Devlet Tiyatroları konusu gündeme geldi; ama evet, bardağı taşıran olaylar Istanbul'un doğasını ve tarihsel silüetini korumak konusundaki itirazlarım nedeniyle gelişti ve bu tartışmalarla ayrılma noktasına geldik. Aşırı güçlenme duygusu toplumun estetik anlayışına müdahale etmeyi de bir hak, bir üstünlük gösterisi olarak kabul etmeyi de dayatır. Tarih bunun örnekleriyle dolu. Yeni bir kültür politikası yok. Sadece sanatın herhangi bir alanında kendi politik ve felsefi yaklaşımlarına bir eleştiri gelmesin, biraz da övgü olsun hatta. Bunu istiyorlar. AKP'nin bugünkü tarih itibariyle kültür ve sanatı özel bir biçimde kullandığını söylemek abartılı olur. Kullanmak niyeti ortaya çıktı son zamanlarda, ama bu niyet henüz amaçladığı sonuca yaklaşamadı. Başlangıçta çoğulcu bir yaklaşım işlerimizi kolaylaştırdı. Bu sayede geleneksel / sağ bakış açılarını zorlayan işler yapabildik. Nazım yurttaşlığı, Mem-u Zin'in yayınlanması, DOB'un yıllar sonra yeni birimler açabilmesi gibi... Son zamanlarda her şeye Başbakan'ın müdahalesi bu çoğulcu bakış açısını yitirme, tektipleşme tehlikeleri içeriyor. Ankara'ya -Gaziantep'te bitirdiğimiz, Hatay, Çanakkale, Antalya, Afyon, Uşak ve Urfa'da başladığımız gibi- dünya çapında bir Anadolu Uygarlıkları Müzesi'nin temelini atamadığımız için üzgünüm. Ayrıca ne yazık ki, AKM'nin yenilenmesi için -gereken kaynakları da hazırlamamıza rağmen- bizzat Başbakan'ın oluşturduğu engelleri aşmaya zaman ve imkanlarımız yetmedi. Erdoğan, baştan beri AKM'den hoşlanmıyor. Hiçbirimiz AKM'nin bir mimarlık harikası olduğunu savunmuyoruz belki, ama İstanbul'da, Beyoğlu'nda AKM'den önce yıkılması gereken çok yapı var ve bunlara yenileri ekleniyor. Başbakan, nereden duymuşsa, AKM'yi yıkıp, yerine "barok!" bir kültür merkezi yapmaktan söz ediyor. Bu nedenle, kaynak bulup AKM'yi restore etme fikrine hiç destek olmadı. Ancak, haksızlık yapmayalım. 2010'da Kültür Başkenti Ajansı'nın Kurul'dan da geçen projesi, gereksiz bir işgüzarlıkla Mahkemeye götürülüp engellenmeseydi, kaynak hazırdı ve AKM güzel bir projeyle yenilenmiş olacaktı. Devletin kültür ve sanat yaşamı ile ilişkisi, hatta bu çerçevede bir "kültür bakanlığı" olup olamayacağı hep sorgulandı. Devletin, tektipleştirici bir kültür ve buna bağlı olarak ideolojik bir sanat anlayışı dayatması elbette kabul edilemez. Kültür, bir toplumun tarih içinde oluşturup geliştirdiği bütün değerlerin toplamıdır ve bu değerlerin çoğulcu bir bakış açısıyla, bütün farklı renk ve özellikleriyle geleceğe taşınması gerekir. Çünkü bu değerler, insanlık tarihinin -herhangi bir dönemde, herhangi bir siyasal gücün yok etme hakkı olmayan- ortak mirası. Sanat ise, yapılan işe, üretilen emeğe özel bir yaratıcılık heyecanının katılmasıyla, özgün bir ürünün ortaya çıkarılması bana göre... Bu özgün ürünün ortaya çıkışı için de, her şeyden önce özgürlüğe ihtiyaç var. Bu açıdan bakınca, devletin kültür ve sanatla ilişkisi, yahut kültür bakanlıklarının görevi, bütün bu kültür kalıtının ayrımsız korunması için gereken önlemleri almak, sanatın gelişmesi için gereken kolaylıkları sağlamak, çoğulcu ve özgürlükçü bir anlayışla kurumsal altyapıları oluşturmaktır. Ancak devletin kültür ve sanat yaşamında olumlu işlevler görmesi, biraz da demokrasinin içselleştirilmesiyle ile ilgilidir. Türkiye siyasetinin çoğulculuğu ve özgürlüğü yeterince içselleştirememiş olması, her dönemde bu alanlarda sorunların doğmasına yol açıyor. Bakanlık dönemimde, büyük ölçüde kendi alanlarında yetkin arkadaşlarla çalıştığımız için önemli işlerin üstesinden geldiğimize inanıyorum. Türkiye turizmini kültür ürünleriyle zenginleştirip dünyada marka değerini arttırmak politikamız başarılı oldu; TC Kültür/Turizm Bakanlığı, görev dönemimin sonunda Avrupa'nın en başarılı turizm kurumu seçildi. Arkeoloji kazıları ve müzeleri, müze girişleri ve mağazaları dünya ölçütlerini yakaladı. Ülkemizden yasadışı yollarla çıkarılmış dört bine yakın tarihi eseri geri aldık. Ankara'da 90'lı yıllardan bu yana bir çukur olarak kalan yeni Senfoni Salonu yükseldi. Istanbul'da, yıllardır unutulan Ayazağa Kültür Merkezi'ni bu yıl bitecek bir yörüngeye kavuşturduğumuzun müjdesini de vermek isterim. Fikir ve sanat eserlerini korsan üretimden korumak, yayıncılık alanının en önemli sorunu. Bu alanda hazırlanmış bir yasa tasarımız vardı; bu tasarının gereken düzenlemelerle bir an önce yasalaşması ivedilik taşıyor. Aynı şekilde sinema alanında hazırlanmış bir tasarı da bekliyor. Geçen dönemde başlamış bütün kültür altyapısı çalışmalarının hızla devam etmesi, Bakanlığın önümüzdeki dönemlerde genel bütçeden alacağı payın artmasıyla kültür ve sanat yaşamına daha fazla destek olması ve bu desteğin çoğulcu bir anlayışla hak sahiplerine ulaştırılması önem ve öncelik taşıyor. Ülkemizde, Koruma Hukuku önemli ihlaller yaşıyor; Bakanlığın bu alanda geleneksel dikkatini artırarak sürdürmesi, bu dönemde acil bir zorunluluk olarak ortaya çıkıyor. Doğal olarak, bütün bu alanlarda önemli ve olumlu gelişmelerin olabilmesi için Türkiye'de siyasal yapının otoriterleşme yerine, özgürlükçü bir doğrultuda gelişmesi gerekiyor.


Coğrafya, üzerinde yaşayan insanlar kadar onların sözünü de etkiliyor. Her ülke süreç içinde kendi dilini buluyor, kendi estetik anlayışını geliştiriyor ve kendi edebiyatını yaratıyor. Ama elbette farklı kültürlerin birbirine temas edebileceği noktalar her zaman mevcut; en azından köprüler kurmak mümkün oluyor. Klasik Japoncadan çeviri yapabilen nadir isimlerden biri olan Esin Esen de Japonya'nın köklü edebiyatını Türk okuruna ulaştıran bir köprü mesela. Kendisi üstelik Japon ve Türk kültürleri arasında bir bağlantı kurmak fikriyle yola çıkan Kotodama İstanbul'un da kurucusu. Klasik Japoncadan çeviri yapma düşüncesi, hayranı olduğum Japon Heian Kadın Edebiyatını Türkçeye aktarma isteğiyle doğdu. Doktoramı klasik Japon edebiyatı üzerine yaptım. 7. ve 10. yüzyıl Japon kadın edebiyatı da uzmanlık alanım. Tezimde kullandığım kuram, okuyucunun metni nasıl algıladığı ile ilgiliydi; bu da algının nasıl tercüme edileceği üzerinde odaklanmamı sağladı, bu sayede de çeviribilime yönelmiş oldum. 1990'lardan beri İspanyolca, Japonca, İngilizce dillerinde çevirinin hemen her alanında yer aldım. Japon toplumu başlangıçta anaerkil ya da çift-erkilli olarak kabul ediliyor. Kadının din, toplum, yönetim gibi pek çok alanda önemli bir yeri var. 7. yüzyıldan sonra ise Budizm ve Konfüçyüsçülüğün Japonya'da güçlenmesiyle birlikte kadın giderek bu konumunu yitiriyor. 17. yüzyıla gelindiğinde de askeri yapının hakim olduğu Japonya'da dönemin dini inanışına göre "erdemli bir kadının" konumu, genç kızlığında babasına, evliliğinde kocasına, dul kaldığında oğluna "itaat etmek" olarak belirleniyor. Japon modernleşmesi ile birlikte gündeme gelen kadın modernleşmesi, özellikle kadın gücüne ihtiyaç duyulan savaş dönemlerinde ivme kazanıyor gerçi ama Japonya'da bu ataerkil yapının yansımalarını görmek hala mümkün tabii. Japonya'da tarih öncesi çağlardan, 13. yüzyılın sonuna kadar muhteşem bir kadın edebiyatının varlığını görüyoruz. En eski Japonca yazılı kaynak olan antolojideki şiirlerin beşte birini kadınlar yazmış. Bu kadın şairlerden, ukareme'ler (8. yüzyıl) var mesela. Başkentten uzakta yaşayan, düşük düzey soylu ailelerin kızları. Ezberledikleri şiirler, şarkılar, hikayelerle şölen sofralarında yer alıyorlar. Başkentten gelen soylulara eşlik ediyorlar. Ortama uygun, doğaçlama söyledikleri şiirleri de var. Şiirlerinde her şeyiyle yaşadıkları bir anın dondurulmuş bir kopyası var. O kadar gerçek! Sonraki dönemlerde kadının değişen konumu ile birlikte kadın edebiyatı da flulaşıyor. Japon modernleşmesi ile birlikte tekrar kadın edebiyatının varlığından söz etmeye başlayabiliyoruz. Modern Japon yazarları gelenekle modernite arasında bir sıkışma yaşıyorlar mı? Son çevirilerinizden Nazlı Kar'ın da önemli temalarından biri bu çünkü. Tanizaki, Batı eğitimi almış ve ilk eserlerinde de Batı etkisi yoğun görülen bir yazar. Nazlı Kar'da ise Japon kültürünün güzelliklerine dönmüş yüzünü. Bu romanda karakterler üzerinden, Japonya'nın gelenek ile modernlik, Doğu ile Batı arasındaki salınımı, bireylerin bu açıdan yaşadıkları zorlukları anlatırken aslında kendi ruhunu betimliyor yazar. Roman bu gözle okunduğunda, pek çok anlam katmanı da çıkıyor karşınıza. Kotodama sözün ruhu demek. Yazı öncesi dönemlere uzanan bir Japon inanışı. Japonlar sözde ruh olduğuna inanıyorlar. Dile getirdiğimiz şeylerin de gerçek olacağına. Japonya'da geçmişte sözün ruhunu dile getiren bir tür kahin kadınlar da var. İmparatorlar adına içinde sözün ruhu olan şiirler de söylüyorlar. Bu sözcüğü İstanbul ile nasıl ilintilendirdiğime gelirsek, onun hikayesi de şöyle: Bu proje için yola çıkarken aklımdaki, Türk-Japon etkileşimi temelinde bir çalışma oluşturmaktı. Yani Türkiye üzerine çalışan Japonları, Japonya üzerine çalışan Türkleri bir araya getirebilmek. Bunu yansıtacak bir isim düşündüğümde "sözün ruhu"nun İstanbul'a gelmesi fikri beni çok heyecanlandırdı. Türkiye hakkında en güzel imgeleri yaratan İstanbul sözcüğü ve kadim Japon inanışı Kotodama'nın bir arada olması, Japonlarda da ben de yarattığı heyecanı yarattı. İki uzak kültür bu isimle bir araya geldi ve geçmiş zaman şimdiki zamanla bağlandı sanki. Kotodama İstanbul, Japonca ve Türkçe iki dilli bir kitap. Türkiye'den ve Japonya'dan 70 kişi, yazarlar, sanatçılar, akademisyenler, çevirmenler, her iki ülkeyi sevenler bir araya gelerek oluşturduk. Projenin hayat bulmasından çok önce, 2009 yılında, internet alan ismini almıştım. Zaman içinde kitabın danışma kurulunda yer alan, kendilerinden ilham aldığım kişilerle yazışmalarımız, konuşmalarımız sayesinde proje şekillendi, 2015 yılında yayın aşamasına geçildi. İlk kitap, alandaki birikimi yansıtmaya yönelik oluşturuldu. Bu ortak kitaplar bundan sonra da yayımlanmaya devam edecek. Projemize destek olacak sponsorlara ve katkıda bulunmak isteyenlere çağrıda bulunmak isterim. Web sayfamızdan bizlere ulaşabilirler.


Nimrod Çıldırışları, Gazze Blues, Tanrı Olmak İsteyen Otobüs Şoförü kitaplarındaki kısa ama etkili hikayeleriyle tanıdığımız, 2010 yılında Tanpınar Edebiyat Festivali'nin konuklarından biri olarak İstanbul'a gelen Etgar Keret, geçen günlerde İstanbul'da yine okurlarıyla buluştu. Keret'in senaryosunu yazdığı Bilek Kesenler: Bir Aşk Hikayesi de! fistanbul kapsamında gösterildi. Öyle sayılır; genelde hep tuhaf şeyler anlatıyor olurum çünkü hayatım başıma gelen bir sürü tuhaflığın toplamından ibaret. Eşim, hayatı bana bu şekilde davranmaya sevk edenin yine ben olduğumu düşünüyor ama bana sorarsan masumum, hep başıma gelenler yüzünden böyle oluyor. Hayatı yazdığım gibi yaşasaydım sanırım yazmama gerek de olmazdı. Yani hayır... Yazı benim için yaşamda cesaret edemediklerimi telafi etmenin bir yolu gibi. Bir insan nelerden dolayı eleştirilebilirse hepsini duymuşumdur ve soykırımdan çıkmış bir aileye mensup olduğum için sanırım bunların hepsinden dolayı ben de kendimi suçlamışımdır. Eleştirmenler iyi ki varlar, yazdıklarımı beğendikleri sürece... Diğerlerine fazla saygı duyduğum söylenemez. Bu öykü aslında çocuk kalma isteğine dair. Çocukluk statüsünün epey korunaklı bir yanı var. Ama öyküdeki gibi zaman ilerleyip yaş büyüyünce buna ısrarla tutunmaya çalışmak suni ve sapkın bir noktaya getiriyor insanı. Kurgu çok özel ve kişisel bir deneyim. Bir film için çalışmak ise daha sosyal bir iş, bir partiye gitmek gibi neredeyse. İkisini de yapabildiğim için çok memnunum ama seçmem gerekse yazıyı seçerdim. Okuduğum kitap iyiyse kıskanırım tabii ama sıkıcıysa kendi okurlarıma o şekilde vaaz vermemeyi seçtiğim için şanslı hissederim. Açıkçası bir metnin ne kadar uzun olduğunu pek umursamam. İyi olup olmamasına bakar. Kafka, Gogol, Babel, Carver ve benzeri yazarlardan oldukça etkilendiğimi söyleyeyim. Tek bir okuma ritüelim var - okuduğum kitabı gerçekten beğenirsem asla kendimde tutmam. Eğer iyi bir kitapsa bir başkasına vermem gerekir. Hayır, var diyemem. Okuduğum bir şeyi çok beğenirsem yazıldığı için sevinirim sadece. Öyle bir şey söylediğimi sanmıyorum. Hikayenin kendisinin ve anlatanın tutkusunun teknik meselelerden daha fazla ilgimi çektiğini söylemiş olabilirim. Bir şey okuduğum zaman yazarın zekasını sergileme biçimi beni fazla bağlamaz, ne anlattığıdır önemli olan. Mısır'da olan bitenlerin son derece ilham verici ve saf bir tarafı var. Ama gelecek nasıl şekillenecek onu bilemiyorum. Bir şeylere karşı çıkmak, işleyen bir alternatif kurmaktan daha kolay diye düşünüyorum. Bunu duyduğuma çok sevindim. Öykü yazarının okuruyla yakın bir ilişki ya da dostluk kurma çabasını yansıtır ve eğer bunu başardıysam gerçekten dünyanın en şanslı adamı olmalıyım. Teşekkür ederim!


Efe: Gezi 28 Mayıs'ta başladı. Üçüncü köprünün temeli ise 29 Mayıs'ta atılmıştı. Aynı gün Koç Üniversitesi'nin önünde yoldan geçenlerin görebileceği şekilde bir eylem yapıldı. Ezgi: Temmuz ayında da bisikletliler olarak, Beşiktaş'ta buluşup üçüncü köprü inşaatına gitmeyi kararlaştırdık. Forumlar henüz çok aktifti. Bisikletli arkadaşların geldikleri hat üzerinde de forumlar vardı. Yeniköy Forumu karşıladı bisikletlileri. Sarıyer merkezde bir basın açıklaması yapıldı. Yolda forumlarla ve merkezdekilerin katılımıyla kitle daha da büyüdü. Oradan üçüncü köprü alanına doğru yola çıkılacaktı. Polis önümüzü kesti. Efe: Ben Sarıyerli'yim, daha önce Sarıyer'de hiç TOMA görmemiştim. Bir avuç bisikletli için TOMA'lar yol kesmiş. Sonra takım takım gitme iznini kopardık. Bisikletli arkadaşlar "Buralar hep dutluktu" diye pankart açtılar... Ardından aynı ekip, "Madem böyle bir enerji çıktı, devam edelim, bundan sonra Abbasağa'da toplanalım," dedi. Üçüncü köprüde kalmayıp İstanbul'un Kuzey Ormanları'na kadar genişledi. Ardından Marmara'yı kapsayacak bir direniş ağını nasıl kuracağımızı konuştuk. Şimdi Istıranca Dağlarından başlayıp aşağılara kadar inen, yerel örgütleri de kapsayan bir ağ kurmaya çalışıyoruz. Ezgi: Herkes kendi bölgesindeki bir alanı korumaya çalışıyor. Bu insanların, benzer durumdaki insanların kazanımlarından haberdar olmaları, aralarında ilişki kurulması lazım. Bizim derdimiz işte bu ilişkiyi kurmak. Bir şeyler yapmak isteyen her insanla ağırlıklı olarak sosyal medya üzerinden iletişim kuruyoruz. Efe: Melen'in suyu çekiliyor, Saray'da kuartz madeni mevzusu var, Istırancalar'da termik santral meselesi var, madenler ülkenin dört bir yanını katlediyor. Ama mesele İstanbul merkezli dönüyor ve yerel örgütler de bunun farkında. Efe: Bundan sadece iki yıl önce bir ağacın kesilmesi haber değeri taşımıyordu. Ama Gezi'de ortaya çıkan enerji kamuoyunda duyarlılık yarattı. Ben de örgütsüz biriydim, şimdi bir şeyler yapmam gerektiğini düşünüyorum. Artık daha fazla insan elini taşın altına koyuyor. Fakat bununla beraber iktidar da daha sert karşılık vermeye başladı. Yerele de yansıyor bu durum. Çok da pembe bir resim çizmeye gerek yok, sonuçta politik atmosfer malum. Ama en azından başlangıç için bir adım atıldı. Ezgi: Bir umut varsa onu yaratan şey umutsuzluğun kendisi. Artık her şey çığrından çıkmış vaziyette. Son bir seneye de bakınca, İstanbul üzerinden konuşuyorum, belki de beş sene öncesinden kat be kat hızlı bir özelleştirme, acele kamulaştırma ve satış söz konusu. Bunların tamamı son kalan nefes alma alanlarını konu alıyor. Dolayısıyla etki alanı çok fazla ve birçok haneye dokunuyor. Çok fazla insan bununla direkt ilgili. İki sene önce projeleri biz anlatıyorduk. Şimdi yereldekiler de olup bitenin farkında, hangi projenin kendilerini nasıl etkileyeceğini biliyorlar. Biz Yırca'da zeytinliğini koruyan teyzeyi örnek alıyoruz. Çünkü mevzu mega projeden çıktı. Çok küçük alanlar bile ciddi anlamda savunulmak zorunda. Efe: Bir distopyanın içinde yaşıyoruz uzun zamandır. Gezi'nin bu kadar önemli olmasının nedeni de bu. Bize şunu gösterdi: Başka bir dünya mümkün ve üstelik hemen, şimdi, burada olabilir. Aksi halde sürdürülemeyecek bir yere gidiyor İstanbul. "Kuzey İstanbul" diye yeni bir kent düşünülüyor mesela. Ticaret, fuar, turizm alanlarını kapsayacak. İnsanca yaşanmayacak bir alan, belki makine gibi yaşanabilir ancak. Ezgi: Ekolojik proje yaparken de insanların üretim alanları yok ediliyor. Bu kendi içinde bir tezat. Şu anda Göktürk tarafında hafriyat kamyonları hiç durmuyor... Çin'de çekilmiş fotoğrafları görmüşsünüzdür, her yer sis altındadır sanki. Bu fotoğraflar burada da çekilecek. Üzerinde yaşadığımız verimli toprakları verimsiz hale getiriyoruz... Orman önce bir mesire yeri, sonra tabiat parkı oluyor ve ardından özelleştiriliyor. Yeşil alanları otoban kenarlarında bulabiliyoruz ancak. Üstelik hep insan merkezli konuşuyoruz ama orada yaşayan başka canlılar da var. Onların yaşam alanları ortadan kalkıyor. Efe: Oradan kesilen ağaç başka yere dikilince oradaki ekosistem korunmuş olmuyor. Ezgi: Üçüncü havalimanının yapılacağı yer kuş göçlerinin en yoğun yaşandığı bölge. Bu sene 20 bin leylek ortada kaldı çünkü ağaçların yerinde artık betonlar vardı. İnsanların bundan haberleri bile olmadı, eğer olsaydı vicdan sahibi hiç kimse bunu kabul etmezdi. Kalkınma söyleminin karşısında ancak vicdanımız ve insanlığımızla durabiliriz. Başka kurtuluş yok.


Nedir fanzin? Kuşe kağıda basılmış dergilerin, fotokopi kokan, bandrolsüz alternatifidir. Mevcut kültür-sanat tekelinden, satış odaklı yayıncılık anlayışından bağımsız olarak, salt fikir paylaşmak, bazen isyan, bazen itiraz etmek, bazen de isyana veya itiraza teşvik için üretilir. Fanzinciler bu işi, sevdikleri için yaparlar, ay sonunu getirme mecburiyetinden değil. Fanzin yok sayılmaların vardığı "Ben de buradayım!" isyanıdır. Susmaların, dayatmaların vardığı, "Burama kadar geldi!" noktasıdır. Kimsenin size Şu konuda ve şöyle yazacaksın demediği yerdir. Türkiye'de kültür ve sanat üretimi, bu yeter noktasına 1970'lerde gelmeye başladıysa da, fanzinler aslen 1990'larda yaygınlaştı. Eski fanzinler, misyonunu tamamlayıp sessizliğe gömüldü, onların yerini yenileri aldı. Genç fanzinciler büyüdü, yerlerini yeni nesillere bıraktı. İnternetin yaygınlaşmasıyla bazı fanzinler bloga dönüştü, eskiden sadece bazı kitapçılarda, bazı barlarda, karşımıza çıkan fanzinler, sanal alemde arşivlenmeye başladı. Sosyal medya onlara duyulan ihtiyacı bir nebze azalttı belki ama yurtdışındaki fanzin sergilerinin bir eşi Heyt be! Fanzin tarafından Tarlabaşı'ndaki terk edilmiş bir binada buna rağmen düzenlenebildi. Günün birinde de Barış Akkurt adlı bir editör çıktı ve bu alternatif dünyayı daha yakından tanıyabilelim diye Fanzin ler Konuşuyor adlı bir kitap hazırladı. Bu kitap için yirmi sekiz fanzine sorular sordu, cevapları da bize Propaganda Yayınları ulaştırdı. Öncelikle yaratma ve bunu paylaşma güdüsüdür bir fanzinin doğuşuna neden olan motivasyon. Çünkü Tanrı bile bilinmek istemiş ve insanı yaratmıştır. Biz de buradayız demek ister bir fanzinin etrafında toplanıp onu yaratan arkadaş grubu, siz fildişi kulelerinizdeşaraplarınızı yudumlayıp edebiyat üzerine ahkam kesedurun, sokaklar bizim, bizim sıkıntımız da bu, bizim derdimiz de bu, bizim sözümüz de bu, bizim kurallarımız da bu deme ihtiyacıdır. Fanzinlere ilgi gösteren okur da, sadece okur seviyesinde kalarak olsa bile, böyle bir kültürle etkileşime geçme ihtiyacındadır. Bir şekilde fanzin okurunu bulmuştur, bir buluşma gerçekleşmiştir, amaca ulaşılmıştır kısacası. Fanzinlerin toplumsal mücadelelerle sıkı bir ilişki içinde olabilmesi için, bütün fanzinlerin neredeyse aynı düşünce etrafında örülmesi gerekir, bu da çok mümkün görünmüyor. Ancak bazı olaylar karşısında aynı refleks gelişebilir, ancak bu da sadece fanzinler sayesinde olmaz bana göre, zaten toplumun çoğunluğunda öyle bir bilinç gelişmiştir, toplumsal bir hareket başlamıştır çoktan. Diğer taraftan, zaten herkes aynı düşüncede olursa fanzinlerin bir anlamı kalmaz, çünkü toplum dışına itilmişlerle toplumun genel yargıları, ahlak anlayışı, siyasi durum vs. arasındaki uçurum ne kadar açıksa fanzinler orada altın çağını yaşar. Popüler ürünler tüketime, dahası yaratıcıları tarafından daha çok para kazanmaya yönelik ürünlerdir. Fanzinin zaten en başından para kazanma gibi bir derdi yoktur. Fildişi kulelerinde şarap yudumlayıp ahkam kesenlere karşı mesafesi neyse, popüler ürünlere karşı da mesafesi aynıdır. Fanzinlerde yer alan eserler kalitelidir ya da kalitesizdir gibi bir ayrıma gitmiyorum kesinlikle, ancak fanzinler doğası gereği samimidir, ne sansür ne otosansür kokusu alabilirsiniz o sayfalarda. Popüler kültürün herkes tarafından beğenilmek zorunda bırakılan ürünlerine karşı daha farklı, samimi bir çeşitlilik sunuyor fanzinler, dahası alttan alta sadece tüketmeye değil, okuru üretmeye de iten bir tavrı vardır, teşvik eder, hadi sen de katıl bize der, eminim senin de söyleyecek şeylerin vardır, der. Serdar Ortaç'ın, Demet Akalın'ın şarkılarındaki dizelerde arama kendini, sen o kadar değilsin, kendini kendi sözcüklerinde ifade et, demektedir alttan alta. Bu anlamda bir çağrıdır fanzinler ve popüler kültürün yarattığı tekdüze düşünme şeklinden farklı düşünmeye çağırır okuru. İnternette yayınlanan fanzinler belki daha fazla okur kitlesine ulaşabiliyor, ancak ruhunda bir zedelenme meydana geliyor elbette. Bir kere otosansür uygulamak zorunda kalırsın, mahlas kullansan bile ip adresin belli her şeyin belli, birine küfretsen adam arar bulur dava açar sana. Ama bir fotokopiyi kimse yargılayamaz, anonim desek bile yeridir. O yıllarda hatta başıma da böyle bir olay geldi, Yasak Kült isimli fanzin çıkarırken şüpheli şahıs şüphesiyle iyice arandım tarandım, çantamdan fanzinleri buldular, tabii sayfalarda dönemin siyasilerine karşı bazı kibar eleştiriler, laf sokmalar vardı, adamlar elbette suç unsuru taşıdı ğı gerekçesiyle iki gün tuttular beni, ancak isim yok bir şey yok, yoldan buldum deyip geçtim, bırakmak zorunda kaldılar iki günün sonunda. Ancak internette yanınlanan bir fanzinden bu kadar kolay kurtulmak mümkün olmasa gerek. Gerçi teknolojiyle aram yoktur, anlamam çok, belki mümkündür bunun yolları bilemeyeceğim. Ama işin özü fotokopidir, bu konuda muhafazakarım ne yazık ki. Sistem ne olursa olsun yeniliğe kapalı değildir, ancak bir ölçütü vardır, eğer bu yenilik varolan düzeni bozmayacaksa ve para getirecek bir şeyse ona kapılarını açarlar. Yoksa eleştirmenlerin de sektörün de bütün yeniliklere gözleri tamamen kapalıdır, hatta tu kaka deyip üstünü toprakla örtmeye çalışırlar. Amatör bir ruhla çıkarılır fanzinler, fanzini ortaya getiren etmenler ortadan kalktığında elbette fanzin de biter, uzun soluklu fanzinler elbette vardır, olmaz diye bir şey yok, ama bu planlı bir şekilde olmaz. Planlı programlı uzun soluklu bir şeylere başlamak için profesyonellik gerekir, disiplin gerekir, insanların oradan hayatlarını idame ettiriyor olmaları gerekir, bu da fanzin ruhunu zedeler. Fanzinlerin periyodları bile düzenli değildir, bazen iki sayı arasında bir hafta olur, bazen bir ay, ne zaman çıkacağı da belli değildir, güzel olan da budur bir yerde. Fanzinin elbette muhalif bir duruşu vardır, doğası budur çünkü, varolan edebiyat dünyasının kenar mahallesidir bir anlamda, içinde değildir belki ama çok dışında da değildir, çünkü onun da bir edebi söylemi vardır, tek fark kuralları kendisinin/kendilerinin koymuş olmasıdır. Ayrıca bir fanzinin sadece sistemle sorunu olması gerekmez, elbette fanzini çıkaran arkadaş grubu varolan yapının, toplumun, sistemin dışında kalmışlardır, içine girmek umurlarında da değildir zaten, ama fanzinin sisteme isyanı ve direnişi ifade ettiği tanımı fanzin kavramını kısıtlamaktadır bence. Dediğim gibi fanzinin sadece sistemle, toplumla vs. derdi yoktur, belki o fanzini yaratanların kendileriyle sorunu vardır, belki edebiyatın bir türüyle ilgili sorunları vardır, kendileri bir tür yaratmaya çalışıyorlardır, ki korku edebiyatı bunun bir örneğidir bence, kaldı ki o da literatüre girmiştir artık, iyi polisiye iyi edebiyattır gibi bir saçmalamayla bu sistem polisiye türünü de literatüre kabul ettiği gibi, ama temelinde yatan asıl şey bir pazarlama yöntemidir, oysa yaşadığı dönemde Edgar Allan Poe, yaşadığı çağda, yaşadığı toplum tarafından resmen 'şehrin kötü çocuğu' ilan edilmiştir, çünkü gerçekten dönemin burjuvalarını korkutmayı başarmıştır. Tekrar soruya dönecek olursak, fanzin ne olursa olsun bir basamak olarak görülemez, çünkü fanzinin amacı kendidir yine, fanzin özü gereği zaten sistemin karşısındadır, o karşı olmasa bile sistem ona karşıdır zaten, vergi vermez, kazanç sağlamaz, kuralları bozar, hiçbir edebiyat dergisine girmeyecek bir yazıyı yayınlar mesela, çok satan, her sayfaya saat parfüm vb. reklam alan ünü dağları aşmış edebiyat dergilerinin editörlerinin ve yazı kurulunun burun kıvırıp buruşturup çöpe attıkları bir şiiri büyük harflerle alır sayfalarına fanzin, o yüzden bir fanzin fotokopi makinesinde çoğaltılmaya başladığı anda artık onun özüne kimse dokunamaz, kendisini buruşturup atabilirsiniz, ama ruhunu asla.