İTEF - İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali'nin üçüncü yılında, Sabit Fikir her hafta festivalin katılımcısı olan bir edebiyatçıyla söyleşi yayımlayamaya devam ediyor. Dördüncü söyleşimiz İngiliz yazar Mark Crick ile... Talimatlar, tarifler, ipuçları ve bahçecilik tavsiyeleri alarak, bunları büyük yazarların sesleriyle birleştiriyor ve bu bilgileri edebiyata çeviriyorum. İngiltere, bir şehirle bir yemeğin bağlantısının kurulabileceği bir ülke değil. İngiltere'de yemekler, ilçelerden geliyor: Yorkshire Pudingi, Lancashire güveci. Oysa kekleri ve peynirleri isimlendirirken daha kesin davranıyoruz: Chelsea çörekleri, Eccles Kekleri, Bakewell Meyveli Pastası, Cheddar, Stilton. İtalya yemeklerin, kökeni olan şehirleriyle, ilişkisini kaybetmeyen ülkelerden; Kim Spagetti Bolognese'i bilmez ki? Ayrıca bir Fransız pastanesi olan Paris-Brest'i, mağazaları olan iki şehirde de orijinal ismiyle devam etmesiyle aklıma geliyor. Yazmak aslında var olan her şeyin arasındaki bağlantıları bulmaktan ibaret. Bir yazarın eserinin, bir şefin eserine benzeyebileceği birçok yol var. Doğru malzemeler, doğru şekilde birleştirilmedikleri ve baharatlanmadıkları sürece hiçbir anlam kazanmazlar. Ne olursa olsun sevdiğiniz işi yaparak hayatınızı idame ettirmek mümkün. Mantıklı olup olmadığı ise bambaşka bir meseledir. Yirmi sene boyunca fotoğrafçıydım. Ara sıra hala fotoğrafçı olarak iş aldığım oluyor. Önemli olan yaşadığınız hayatı, kazandığınız paraya göre ayarlamayı bilmektir. Ben çok büyük bir maceracı değilim. Genelde aynı şehirlere giden biri gibi: Venedik, Paris, İstanbul. Klasikleri seviyorum. Austen, Proust, Shakespeare, Tolstoy, Kafka. Birçok yazarın yeteneklerine hayranlık duysam da, onların yazdıkları kitapları yazmış olmak için, onların hayatını yaşamış olmam gerektiğini kabul ediyorum. Eğer illa bir isim vermem gerekiyorsa, Anna Karenina. Eser, bir başyapıt olmasına rağmen Tolstoy'un hayatını yaşamaya niyetim yok. Neyi mi değiştirmek isterdim? Yoksa ne üzerine mi yazmak isterdim? Kalem hakkında bir hikaye yazardım, yazdıkça kısalan, dokunan herkesin gerçek güzelliği görmesini sağlayan, siyaseti umursamayan veya zenginliği veya güzelliği veya eğitimi; hepimiz aslında eşitiz. Hikayenin sonunda ise kalemden geriye kalan sadece talaş olurdu. Çok uzun ve çok zayıfım. Kıyafetler üzerimde, Külkedisi'nin ayakkabısının kardeşinde durduğu gibi duruyor. Üstüme oturan herhangi bir kıyafet bulduğumda, onu giymekten keyif alıyorum. Pazar günleri çimende oturup çay içer ve salatalıklı sandviç yerim. Eğer arkadaşlarımla dışarıdaysam Kent ve Sussex birası veya kırmızı Fransız şarabı içerim. Eğer evde çalışıyorsam, yakındaki bir fırından Türk ekmeği ve hamur işleri alırım. Konu yemek olduğu zaman bütün milliyetleri benimsiyorum. Çocukluğu boyunca ona eşlik eden kronik astımı yüzünden Mark Crick'in eğitim hayatının ilk yılları, başarılarından ziyade devamsızlığıyla bağdaştırılıyordu. Uzun uykusuz gecelerde, mum ışığında okunan Tolkien'ler, Jack London'lar ve Robert Louis Stevenson'lar, genç Crick'in başucundaydı ve çoğu zaman derslerin yerini alıyordu. Edebiyat uğruna sarf edilen eforlardan yorgun düşen Crick, günışığını gördüğü anları kanepede uzanarak, Cypriot şerisi içerek ve sınıf arkadaşları Brer Rabbit, Long John Silver ve acılardan muzdarip Odysseus ile geçiriyordu. Çocukluğunun sonraki dönemlerinde sağlığı düzelmeye başladı fakat, okuma ve edebiyat sevdası artık hayatına kök salmıştı. Genç bir bey olarak eğitimi, onu Alain-Fournier, Camus, Colette ve Cocteau gibi yazarlara gözünü açmasını sağlayan Paris'teki Petit Lycee Condorcet'e sürükledi. Daha sonraları, Warwick University ve University of London'da edebiyat okudu. Eğitiminin ardından yazarlık kariyerinin başlarında Crick, hemşire, öğretmen, marangoz ve memur ve freelance fotoğrafçı olarak çalıştı. İlk kitabı Kafka'nın Çorbası; 14 Tarifle Dünya Edebiyatı Tarihi, yirmiyi aşkın dile çevrildi. İkinci kitabı Sartre'ın Lavabosu; Büyük Yazarlardan Tamirat İşleri Kitabı ise The Sunday Times tarafından 2008'in en eğlenceli kitabı seçildi. Machiavelli'nin Çimenliği; Büyük Yazarların Bahçe El Kitabı, edebi üstatların tarzında yazılan serinin final kitabı. Seri, Mark Crick'in uzun ve uykusuz gecelerine eşlik eden büyük yazarlara bir saygı duruşu niteliği taşıyor. Marck Crick, Türkiye'de Can Yayınları tarafından okuyucuyla buluşturuluyor.


Hikaye anlatmak, başına gelenleri hikaye ederek aktarmak, insanın özünde var. Hatta günümüzde artık başka birine anlatılmadığı ya da sosyal medyada paylaşılmadığı sürece hiçbir şeyin yaşanmamış sayıldığı bir noktadayız. Anlatmanın nasıl bir ihtiyaç ve nasıl bir gelenek olduğunu "Aslolan sen değilsin, hikaye..." diyen, masal anlatan ve masal anlatmayı öğreten Nazlı Çevik Azazi ile konuştuk... Ailem Dersimli; ben de orada doğdum, büyüdüm, okudum. İstanbul Üniversitesi'nde Veteriner Hekimlik Fakültesi'ni bitirdim. Üniversitedeyken tiyatroyla tanıştım. Oyunculuk eğitimleri almaya başladım ama benim ilgimi daha çok eğitmenlik kısmı çekti. Okul bittikten sonra dört yıl eğitmenlik yaptım. Dans eğitimleri aldıktan sonra ise yaratıcı dans ve dramayı nasıl birleştirebilirim diye düşünmeye başladım. Derken Berlin'e, bu işin kaynağına gitmeye karar verdim. 2007'de Berlin Sanat Üniversitesi Tiyatro Pedagojisi Bölümü master programına kabul edildim. Tiyatro, oyunculuk, dans tiyatrosu, beden tiyatrosu, performans sanatı, ses ve nefes teknikleri, çocuk tiyatrosu, hikaye anlatıcılığı, müzik, video, mekana özgü tiyatro gibi farklı alanlarda eğitimler aldık. Çağdaş tiyatro oynamaktan ziyade daha çok anlatmaya, anlatı tiyatrosuna kayıyor. Bizim derslerimiz arasında anlatıcılık eğitimi de vardı. Klasik tiyatroda role girersin, oyuncu kendisini kendisi gibi ifade edemez. Çağdaş tiyatroda ise işler böyle değil, daha çok anlatı geleneğine dayalı. Anlatıcılıkta tiyatrodan öğrendiklerini de, dansı da kullanabilirsin ama aslolan sen değilsindir, hikayedir... Dinleyenin anlatıcının yardımıyla o hikaye dünyasına girmesi, hayal kurması, kendi aleminde dolaşması çok hoşuma gitmişti. Bir yıl sonra hocam Kristin Wardezky bir fon buldu ve bu alanda çalışmak isteyen öğrencileriyle birlikte bir grup kurdu. Ben de katıldım. 2011'de aynı üniversitede bir buçuk yıllık hikaye anlatıcılığı sertifika programı açtılar. O eğitime de katıldım. Bu eğitimlerden sonra 2013'te Türkiye'ye döndüm. Anlatmaya ve nasıl anlatılacağını öğretmeye başladım. Aslında Türkiye'de anlatıcılık geleneği de, bu şekilde çalışan tiyatrocular da var ama akademik düzeyde hikaye anlatıcılığı eğitimi alıp bunun eğitimini veren ilk insanlardan biriyim. Aslında yeni bir şey getirmedim, zaten var olan bir şeyin hatırlanmasına vesile oldum. Almanya'dan dönmeden önce eğitim vermeye zaten başlamıştım. Sonra Tiyatro Araştırmaları Labratuvarı'ndaki arkadaşlar benimle irtibata geçtiler ve eğitim almak istediklerini söylediler. 2013'te Türkiye'de ilk defa eğitim vermeye başladım. Ardından İzmir'de Sanatölye Varyant da benimle çalışmak istedi. Tuhaf bir şekilde ağızdan ağıza, kulaktan kulağa yayıldı eğitimler... Yine 2013'te Şirince'de Berlin'deki meslektaşlarım ve dostlarımla birlikte 1. Uluslararası Şirince Masallar Festivali'ni yaptık. Üç gün boyunca yedi dilde masallar anlattık, dinledik. Daha sonra meslektaşım Judith Malika Lieberman ile birlikte İstanbul Hikaye Gecelerini düzenlemeye başladık. Ayda bir toplanıp yetişkinlere masallar anlatıp, onların hikayelerini dinledik. Düzenli olarak çalıştığım bir okul var, çocuklarla çalışıyorum. Okullardan davet aldıkça çocuklara dünya masalları anlatıyorum. 2013'te Famanın Evi Hikaye Anlatıcılığı Topluluğunu kurdum. Ayrıca kendi hocalarımı Türkiye'ye getirmeye başladım. Bu alana ilgi duyan insanlarla tanışsınlar istedim. Şu sıralar iki arkadaşımla birlikte uluslararası bir anlatıcık merkezi kurmaya çalışıyoruz. Beni çok heyecanlandırıyor bu. Bu merkezde hem çocuklara hem de yetişikinler yönelik eğitim ve etkinlikler olacak. Bir de mayıs ayında Gezgin Masallar adında bir proje başlattık. Sosyo- ekonomik düzeyi kültür sanat olanaklarına ulaşamayan devlet okullarındaki çocuklara ücret talep etmeden masal anlatacak bir ekip kuruyoruz. Bir genelleme yapamam ama kendimi anlatabilirim. Bence insanın en temel ihtiyaçlarından birisidir anlatmak. Dilin gelişmesiyle birlikte bir paylaşma, kendini ötekini anlatma arzusu doğdu. Dünya üzerinde ne kadar zaman geçerse geçsin, insan olarak en temel arayışlarmız ve ihtiyaçlarımız hiç değişmiyor sanki. Kendi varlığımızı anlamlandırmaya çalışırken dünyayı anlama derdiyle, kendimize sürekli bir dünya yaratıyoruz. Soruyorsun, konuşuyorsun, anlatıyorsun kurduğun dünyayı ifade etmeye çalışıyorsun, iletişim kurmak istiyorsun, paylaşmak, bir araya gelmek istiyorsun... Peki ben neden anlatmak istiyorum? Çünkü kendimi bildim bileli bir arayış içerisindeyim. Yaptığım şeyler değişiyor ama arayış hiç değişmiyor. Kendimi anlamaya, anlamlandırmaya çalışmak vazgeçemeyeceğim yegane hallerimden birisi. Hikayeler ve sözlü gelenek de bu arayışımın önemli bir odak noktasını oluşturuyor. Masallar ve mitler insanların yüz hatta bin yıllar boyunca sorduğu sorulara cevaplar arıyor. Ağızdan ağıza, kulaktan kulağa aktarılarak bize kadar gelmiş; dolayısıyla çok ciddi bilgelik barındırıyorlar içlerinde. Felsefe okulu gibiler. Kocaman bir kaosun içerisinde yaşıyoruz ve masallar bir fener gibi, bize yol gösteriyor. Hocam Krsitin bana yıllar önce Biz bu işi sizden öğrendik, sen de geldin bizden öğreniyorsun, demişti. Anlatı gelenekleri doğuda batıya göre daha önce gelişiyor. Özellikle de din ve dilin yapısı anlatı geleneklerini besliyor bence. Örneğin İslam'da resmetmek yasak. Bir ifade aracını yasakladığında diğeri daha çok gelişiyor tabii. Bir de dilin yapısı anlatı geleneklerini besliyor gibi. Ya da tam tersi. Mesela hayata ve insan hallerine dair ufacık ayrıntıyı bile ifade edebilecek kelimeler var Almancada. Türkçede ise tasvir edersin ve karşındakinin hayal etmesini istersin. İşte bu hikaye anlatıcılığının temeli. Bizim topraklarımızda yazıyla geç tanışılıyor. Bunun yerine dengbejler, gezgin anlatıcılar, aşıklar, meddahlar var; farklı farklı anlatı gelenekleri gelişmiş. Türkiye'de şimdi yeniden bir canlanma var. Her masal her anlatıcının dilince başka bir şeye dönüşür. İskeleti aynı kalır ama çağa ve kültüre göre şekillenir. Masal anlatıcılığını performans sanatlarıyla edebiyat arasında bir yere konumlandırıyorum ben. Anlatıcı sesini, bedenini, mekanı kullanarak bir dinleyici kitlesi karşısında bir performans gerçekleştirir. Öte yandan dilin olanaklarını daha iyi kullanmaya çabalar. Dolayısıyla metnin ya da anlatının mutlaka edebi bir değer taşıması gerekir. Atölyeler hakkında detaylı bilgi almak için burayı tıklayınız.


Mehmet İnhan ile söyleşi: Kendin yaz, kendin yayınla! Mehmet İnhan ile söyleşi: Kendin yaz, kendin yayınla! Özyayıncılık, yani bağımsız yazarların kitaplarını doğrudan kendilerinin yayınlaması, henüz Türkiye'de yaygın bir tür değil. Ancak ABD'de, Amazon'da satılan e-kitapların yüzde 30'undan fazlasını oluşturmaya başladı bile. Üstelik, Grinin Elli Tonu'nun yazarı E. L. James gibi özyayıncı fenomenlerini sık görmeye başladık. Avrupa'da da Books on Demand gibi sitelerin başarısıyla giderek yayılan bir trend izliyoruz. Çin'de çok ilginç modeller türedi. Bağımsız yazarların tefrika aboneliğine dayalı cloudary. com o kadar başarılı oldu ki geçenlerde ABD borsasında işlem görmeye başladığını duydum, diyor çiçeği burnunda yerli özyayıncılık sitesi Publitory'nin kurucusu Mehmet İnhan. Publitory sadece Türkiye'yi hedef alan bir girişim değil. Merkezi de zaten Avrupa'da. Ancak bu topraklarda doğmuş bir proje olarak ilk deneyimini ağırlıklı olarak Türkiye'de yaşayacak. Biz bu vesile ile Mehmet İnhan'a özyayıncılığa dair merak ettiklerimizi sorduk. Özyayıncılık, bağımsız yazarların kitaplarını doğrudan kendilerinin yayınlaması anlamına geliyor. Bu yöntemle, doğaldır ki mevcut yayıncı-dağıtımcı-perakendeci kanalını kullanmadan kitabı okuruna ulaştırmak neredeyse olanaksız. Ama böyle bir gereksinim de var. Geçmişte bazı yayıncılar bu gereksinime yönelik olarak vanity publishing gibi küçültücü bir terimle anılan, -parasını ver kitabını basayım, hevesini al- olarak özetlenebilecek işler yapıyorlardı. Tabii bu kitapların okuruna ulaşmasını değil sadece hevesin giderilmesini sağlıyor. İnternet'le birlikte lulu. com gibi siteler, özyayıncıların kitaplarını sadece basmakla kalmayıp internetten siparişe de açtılar. Bu model ses getirmeye başladı. Asıl dönüşüm 2007'den sonra. Amazon, Kindle ile tüm kitap dükkanını okurun eline ulaştırınca, dijital yayıncılıkta hızlı bir ivme süreci başladı. Çok geçmeden özyayıncılık kanalı olan Kindle Direct Publishing açıldı. Bağımsız teriminin ingilizcesi independenttan türetilen indie kitapların okuruna doğrudan ulaşabileceği ana kanallar oluştu. Smashwords. com gibi özyayıncılara hem perakende satış hem de dağıtım olanağı sağlayan servis sağlayıcılar yeni değer zincirinin kurallarını belirlemeye başladılar. En hızlı gelişmeyi ABD'de görüyoruz. Çok kısa bir sürede yıllık yayınlanan özyayın adedi geleneksel yayıncılığın adetlerini yakaladı (yaklaşık 350 bin başlık). Asıl çarpıcı veri, Amazon'da satılan e-kitapların yüzde 30'undan fazlasını özyayınların oluşturmaya başlaması. Bazı kategorilerde, örneğin romans ve bilim-kurguda best-seller listesinin yarısına yakını özyayınlardan oluşabiliyor. Grinin Elli Tonu'nun yazarı E. L. James gibi özyayıncı fenomenlerini daha sık görmeye başladık. Avrupa'da da Books on Demand gibi sitelerin başarısıyla giderek yayılan bir trend izliyoruz. Çin'de çok ilginç modeller türedi. Bağımsız yazarların tefrika aboneliğine dayalı cloudary. com o kadar başarılı oldu ki geçenlerde ABD borsasında işlem görmeye başladığını duydum. Geleneksel yayıncılığın bir filtreleme, bir tercih yapma işlevi ve zorunluluğu var. Sonuçta kaynakları kısıtlı. Ancak yapılan tercih ne kadar isabetli olabiliyor? Dışarda kalanların az da olsa gerçekten satma şansı yok mu? Her şeyden önce hakkı yok mu? Yayıncılar okurun nabzını ne kadar tutabiliyor? Geleneksel yayıncılıkta bir verimlilik sorunu olduğunu best-seller listelerindeki yüksek özyayın oranları gösteriyor. Özyayıncılık okurun karar vermesine daha fazla olanak sağlıyor. Blogcuların patlamasında bu fenomeni yaşadık. Böyle bir fark var. Ancak bu kadar hızlı ivmeyi açıklayan en belirleyici fark bence yazarın fiyatını kendi belirlemesi ve gelirin de yüzde 60-80 aralığında bir payını alabilmesi. Geleneksel yayıncılıktaki yüzde 10-15 ile karşlaştırınca oldukça teşvik edici. Buna karşılık, kitabın geliştirilmesinde ve pazarlanmasında iş daha çok yazara düşüyor. Sosyal medya, bireysel kitap pazarlamanın ana mecralarından biri oldu doğal olarak. Servis sağlayıcılar da birçok pazarlama olanağı sağlayabiliyorlar. Özyayıncılık modelinde yazarın kendisi yayıncı olduğundan haklarını kimseye devretmiyor. Sadece dilediği platformlarda münhasır olmayan sözleşmelerle satış yetkisi veriyor, dilediği zaman da satıştan kaldırabiliyor. Geleneksel yayıncılıkta yazarın tüm haklarını kimi durumlarda on yıl gibi çok uzun sürelerle tamamen devretmesi durumuyla kıyaslandığında doğal olarak yazar açısından çok önemli bir özgürlük bu. Münhasır hak devri olmayınca çoğu özyayıncı yazarın kitabını aynı anda birden çok platformda satışa çıkarması genel bir uygulama halini aldı. Beş yıl önce özyayıncılık yazarlığa adım atmak isteyen bağımsız yazar için son çare olarak algılanıyordu. Artık ilk yapılması gereken iş olarak görülmeye başlandı. Hibrid yazarlık biraz da bu fenomeni ifade eden bir terim. Yani bağımsız yazar önce kendi e-kitabını özyayıncılık platformlarında kendi yayınlayıp kendi çabası ve sosyal medya gücüyle okur kitlesi yaratıyor. Belirli bir okur sayısına ulaştıktan sonra istatistikleri ile birlikte yayıncılarla masaya oturup baskı kitabı için anlaşabiliyor. Bu model, telif hakları açısından da önemli bir yeniliği getiriyor. Yazara artık dijital haklar ile basılı hakları ayrı ayrı değerlendirme olanağına kavuşmuş oluyor. Yayıncıyla anlaşırken sadece basılı hakları üzerinden bir sözleşme yapıp dijital haklarını kendi elinde tutabiliyor ve özyayıncılık platformlarında değerlendirebiliyor. Bağımsız yazar, yayıncının sağladığı birçok hizmeti yeni durumda kendisi edinmek durumunda. Bu konuda geleneksel yayıncılığın kısıtları nedeniyle açıkta kalan ciddi bir freelance işgücü devreye girebiliyor. Bibliocrunch gibi kimi siteler sadece bu konuda hizmet veriyorlar. Yani yazarlarla profesyonelleri buluşturuyorlar. Yayıncılık sektörünün huzuru dijital yayıncılık patlaması ile birlikte epey bozuldu. Kolay değil Amazon gibi küresel bir dev oyunun kurallarını çok ciddi olarak sarsmış durumda. En son, etiket fiyatlarını yayıncıların belirlediği iş modeline karşı açtığı davayı da kazandı ve sektöre fiyatları perakendecinin belirlediği reseller modelini de kanunen dayattı. Bunlar yetmezmiş gibi şimdi bir de özyayıncılık çıktı, yazarlara musallat oluyor. İlk bakışta böyle algılanabilir. Özyayıncılık aslında yayıncıların dışarda bıraktığı bir alanı harekete geçiriyor, ticarileştiriyor ve yayıncılara da yeni yeteneklere erişim, yeni okur eğilimlerinin farkındalığını sağlıyor. Kimi yayıncılar yeni koşullara uyum sağlayarak bu kanalları kendileri açıyorlar. Örneğin Penguin ve Random House'ın Author Solutions platformu. Elbette. Ajanslar da özellikle yeni yazarları için daha önce bahsettiğim gibi özyayıncılık platformlarını ilk çare kanalı olarak kullanarak atıl kapasitelerini harekete geçirebilir ve gelirlerini artırabilirler. Birçok yazar teknik arabirimlerle uğraşmak istemeyebilir. Onların hızla özyayıncılık platformlarına çıkabilmelerini kolaylaştırmak ajansların işi haline gelecek. Ajansların biraz yayıncılaşmasını da getirecek bu süreç. Öyle düşünüyorum. Türkiye'de dijital yayıncılığın doğum sancılı sürecini birebir yaşadığım için sorunun arkasındaki vurguyu çok iyi anlıyorum. Ancak özyayıncılık tam da bu yüzden büyük potansiyele sahip bence. Dijital arz tarafında sorunlu olan geleneksel yayın ve dağıtım kanallarına alternatif bir potansiyeli harekete geçirerek hızlı bir gelişme gösterebilir. Özellikle online dükkan entegrasyonu olan e-kitap cihazlarının piyasaya henüz yeni çıkmaya başladığı düşünülecek olursa özyayıncılığın ihtiyaç duyduğu perakende kanallar da hızla artacak önümüzdeki dönemde. Uzun vadede ise başlıbaşına bir işkolu olacağı kesin. Publitory, sadece uluslararası hukukta suç sayılan unsurlar içeren kitapları satışa açmama hakkını saklı tutar. Nedir bunlar? Telif hakları ihlalleri, çocukların korunması, dil, din, ırk, cinsiyet ayrımı, nefret suçları gibi unsurlardan bahsediyorum. Yazarlarını zamanında uyarmak açısından kitapları gözden geçirir. Ancak Publitory yayıncı değil sadece bir dükkan. Yayıncı, yazarın kendisi olduğundan tüm sorumluluğu kendisi üstleniyor. Avrupa hukuku açısından suç sayılmadığı sürece herkes dilediği konuda kitabı rafa koyarak satışa veya ücretsiz paylaşıma açabilir. Müstehcen içerikli eserlerin mutlaka 18+ olarak işaretlenmesi gerekiyor. Çocukların korunması açısından dükkanda görüntülenme ve önizleme gibi konular da zorunlu bir kısıtlamaya tabi. Onun dışında bir sınırlama yok. Publitory yeni açıldı ve henüz beta, yani test aşamasında ancak ticari faaliyete başlamış durumda. Sadece Türkiye'yi hedef alan bir girişim değil. Merkezi de zaten Avrupa'da. Ancak doğal olarak ilk deneyimini ağırlıklı olarak Türkiye'de yaşayacak. Amaç bir özyayıncılık topluluğu ve işbirliği ortamı yaratabilmek. Özyayıncıların gereksinimlerine topluluk içinden çok yönlü yanıt verebilmek. Buna profesyonel hizmetler, pazarlama desteği ve perakende kanallara dağıtım dahil. Yakında. Bu konu çok keyifli. Üzerinde çalışıyoruz.


Dünyanın en iyi ütopyasını bile birazcık sorgulasanız, altında en alasından bir distopya olduğunu görürsünüz. Çünkü her ütopya, tıpkı distopyalar gibi, bir mühendislik harikasıdır. Mühendisliğin tersi ise siyasettir. Distopyalara ilişkin edebi tartışmanın gündelik hayattaki karşılığı ne olur ki derken, karşımıza bir bistopya çıktı. Genç yaşında Avrupa'yı ve Afrika'yı görmüş, iyi eğitimli ve üstelik aktivist bir şehir plancı, Bolu Belediyesi'nde çalışmaya başlar. Bir bisiklet yolu projesini hayata geçirmek olacaktır ilk büyük projesi. Şehrin ana caddelerinden birinin trafiğe kapatılması dolayısıyla zaten memnuniyetsiz olan Bolu halkı, bisiklet yolunu nasıl karşılayacaktır? Merve Çevik, Bolu'ya yapılmakta olan bisiklet yolunu ve bu yol etrafında yaşanan gündelik hayat siyasetini anlattı. Bolu'da büyüdüm zaten. Üç yıl önce de Bolu Belediyesi'nde bir müddet çalışmıştım. Sonra yüksek lisans işi çıktı, ayrıldım. Birleşmiş Milletler'de çalıştım, yüksek lisans vs derken yoruldum. Dinlenebileceğim bir yere ihtiyacım vardı. Bolu'ya döndüm. Derken bizim başkan beni yolda gördü ve hemen, Bu gızı işe alın, dedi etraftakilere. Yine mi? demeye kalmadan, kendimi belediyede beş yıl önceki projelerin hesabını vermeye çalışırken buldum... Bolu, kentsel dönüşüme başlamak istiyor. Küçük bir yer ama arazilerin değerlenmesi, imar durumu her şeyi etkiliyor. Her yerdeki klasik süreç Bolu'da da işliyor. Artık belediye eliyle dönüşüm yapılmak isteniyor. İçinde AVM vs olsa da iyi amaçlar var. Merkezde parklar yapılmak isteniyor mesela. Bütün bunlardan sorumlu şehir plancısı olmam yolunda bir teklifti aslında. Şehircilik ve Çevre Bakanlığı bisiklet yolu yapan belediyelere 500 bin TL'ye kadar hibe vereceğini söylemişti. Bunun üzerine Bolu Belediyesi bir proje hazırlamış. Ben başladıktan sonra halen beklemede olduğunu gördüm. Hibe gelmemişti. Bir şekilde projeyi yeniden ele alıp 30 km'ye çıkarttım. Sadece ulaşım amacıyla kullanılan; konut, hastane, okul ve ticaret alanlarını birbirine bağlayan bir bisiklet yolu. Hibeyi beklemeden projeye başladık. Bolu'da bundan önce radikal bir karar alınıp var olan tek ticaret aksındaki en yoğun cadde trafiğe kapatılmıştı. Bu büyük bir memnuniyetsizliğe neden olmuştu. İnsanlar, arabalarımız için ayrılan yol bu kadar daraltılırken, bisiklete yol açılmasını kendilerine yapılmış bir haksızlık olarak gördüler. Bisiklet kültürü olmayınca çok hassas bir denge kurulmak zorunda. Bir yandan da her şehirde gördüğümüz ama fark etmediğimiz belli sayıda bir bisiklet kullanıcısı var. Burada onlar emmiler. Emmiler her yerde kendi eski bisikletlerini garç-gurç kullanırlar. Bir gün oturup emmileri saydım, 200 civarında emmi geçti bir ana akstan. Demek ki bisiklet yolu aslında gerekli. Yol yayalaştıktan sonra ise bisikletliler, motorsikletliler, motorlu bisikletliler ve yayalar arasında bir curcuna yaşanmaya başladı. O yolda yürünemiyor bile şu anda. Her gün bir kaza olacak korkusuyla izliyorum. Bolu'da bisiklet yolu deyince akla hemen 1990'larda yapılmış ve hobi yolu adıyla anılan bir yol akla geliyor. Altyapısı o kadar kötü ki bir yağmur yağsa göl oluyor. Kimse kullanmamış bugüne kadar. Bisiklet yolları aslında Türkiye'de var: Kayseri, Antalya, İzmir, İzmit, İstanbul gibi şehirlerde var ve giderek artıyor. Konya'da, New York'la yarışabilecek bir bisiklet yolu planı var. Bolu'daki, üstünde bisiklet yolu işareti olan ilk projeydi. Deneyseldi. Herkesin gözünün önünde olan bir yere yapıldı. Sekiz metrelik yolun, 2.24 metresi bisikletlere ayrıldı. Oradan her gün işlerine giden emmiler yolu bilemeyebilirdi. Yapım aşamasında yolun etrafına, Burada bisiklet yolu yapılıyor, yazdırdım. Altına da bir e-mail adresi koydum ve Buraya isteklerinizi yazın, dedim. En baştan beri insanlara bu yolu kabul ettirmenin zorluğunu bildiğim için bir yol bulmam gerekiyordu. Hayatlarına müdahale edilmiş oluyor çünkü. Orası yayaların yürüdükleri bir alan. Bir anda yanından hızla bir bisiklet geçince insanın aklı çıkıyor. Bisiklet yolu gereklilikti ama bir yandan da büyük bir suçluluk hissediyordum. Yolun etrafına bariyerler konması yolunda teklifler geldi ama doğru değildi. Çünkü o zaman karşıdan karşıya geçiş ve engellilerin hareketleri engellenmiş olacaktı. Buradan motorlu taşıtlar geçerken olduğu gibi bisikletlilerin farkında olarak yolu kullanmak kazaları önlemek için yeterli olacaktı. Bu zamanla olacak. Bir bisiklet grubu var, orada bisikletlilerin yola sahip çıkması için yöntemler bulmaya çalışıyoruz. Tanıdığım birçok şehir plancı bu mesleği bırakmanın yolunu bulmaya çalışıyor. Enerjileri alınmış, belleri bükülmüş. Henüz motivasyonumu kaybetmedim ama bisiklet yoluyla ilgili o kadar çok azar işittim ki... Şu anda bu inşaat bombardımanı ile yapılan işlerin 30-40 yıllık ömrü var. Sonra yeni bir moda çıkacak ve yıkılacaklar. Ama belediye başkanları kalıcı işler yapmak için yollar arıyorlar. Kalıcı işler oy kazandırmaz, hatta kaybettirir ama gene de buna kafa yoruyorlar, çünkü akıllı olanlar şehirlerde geleceğe yönelik adımlar atmaya başlıyor. Uluslararası Kentsel Dönüşüm Sempozyumu'nda İzmir ve Antalya belediye başkanları, biri CHP'den biri AKP'den olsalar da, aynı şeyleri söylediler. Kentsel dönüşümün yıkmak, yeniden yapmak olmadığını, aslında sosyolojik bir dönüşüm olduğunu anlattılar. Yurt dışına gidip gelmek de kentsel dönüşümü kafalarında çok değiştiriyor. Çoğunun kentsel dönüşümden anladığı bir yeri yıkıp yerine AVM yapmaktı ama şimdi buna bir de park ekliyorlar. Eski evleri restore ederek şehre kimlik kazandırmayı düşünebiliyorlar. Birkaç yıl öncesine kadar buralar temizlenecek diye konuşuluyordu. İnşaat rantı o kadar cazip ki... Dünyadaki hiçbir yatırım şekli bu kadar kazandırmıyor, o yüzden çok tehlikeli, ama bir yandan da bir umut var. Bisiklet yoluyla ilgili asıl şikayet edilen şey, bisiklet yolunun genişliği. Yaya yolu bırakmamak pahasına, yayanın da kullanmak zorunda olduğu tek anayol çıkışı tamamen bisiklet yoluna ayrılmış durumda. Bu da insana, nasıl olur da çok basit ve temel bir unsur olan yayalar bu kadar yok sayışır da yolun tamamı bisiklet yolu yapılır diye düşünmüyor değil insan. İnanılmaz mantık hatalı, aklın alamayacağı bu manzarayı görmek isteyenler, Bolu'ya gelip Anıtpark'ın Muzaffer Işın Bulvarına açılan çıkışındaki devasa genişlikteki bisiklet yolunu ve olmayan yaya kullanım bölgesini görebilir. Bu sorunlar olmadığında kimse bisiklet yolundan neden şikayetçi olsun ki? Ama tasarım ve planlama bu kadar hatalı olunca...


Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Türkiye'nin Romanı kapsamında 2006 yılında yapılan görüntülü söyleşi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


İstanbul'da yaşayanlar iyi bilir, bir toplu taşıma aracına yetişmeye çalışırken yolunuzdan olmanız için çok ciddi bir kuvvete ihtiyacınız vardır. Mesela, çoktandır göremediğiniz ve muhtemel ki çokça süre göremeyeceğiniz bir dostunuz. Mesela, acımasızca kırılan topuğunuz. Mesela, en sevdiğiniz yazarın vitrindeki son kitabı. Ya da, durduğu raftan sizi sıcak bir dost gibi yanına çağıran bir dergi... İşte benim Ot dergisiyle tanışma hikayem de tam böyle. Derginin ilk kez yayımlandığı gün olan 14 Şubat'tan birkaç gün sonra, hızlı adımlarla vapura yetişmeye çalışıyordum ki, kendisiyle göz göze geldik Beşiktaş ışıklarındaki büfenin orada: Bir vapur kendisine feda olsun! Birkaç gün sonra Metin Üstündağ ile söyleşiye gideceğimi öğrenmek, işte bu yüzden güzel bir sürpriz oldu. SabitFikir ofisinden pek uzak değil Penguen'in, yani Ot'un ofisi... Vardığımda beni, derginin kurucusu, Metin Üstündağ ve Bana bir şey olsa, hiç kimseye bir şey fark ettirmeden işleri yürütür. dediği Penguen yazarı, Üstündağ'ın bir nevi sağ kolu Faruk Kaya karşıladı. Bu müthiş ikilinin içtenlikleri ve karşı konulamaz esprileri karşısında, benim ilk röportaj heyecanım da arada kaynadı gitti, telef oldu. Hem çok yeni, hem de epey eski bir dost olan Ot'u, kültür sanat dergilerinin gidişatını, memleketin yüz ekşiten olaylarını, gerçek edebiyatı ve edebiyatseverliği konuştuğumuz ve bol bol güldüğümüz bir buçuk saatin sonunda da ortaya bu söyleşi çıktı. Tanrı tüm organik dergileri korusun! FK: Üç sayı kesin göreceksiniz. Daha sonra ise fazlası gelecek. Hayvan ve Öküz'de de olduğu gibi, yazarların da önayak olması, içerik göndermesiyle daha da zenginleşiyor genelde. MÜ: Örneğin; Öküz ve Hayvan'da haftalık diye başladık, ancak içerik yoğunlaşınca aylığa döndük. Bir yeşil alan, parka ufak çocukları bırakırsın, kendilerini kaybederler ya, burada da öyle oluyor. Seçme şansımız oluyor, ilk on birimiz devamlı değişiyor. Devamlı bir köşe yazarımız yok. Futboldan örnek verecek olursak; geri dörtlü, orta saha kendiliğinden değişiyor, Bunu öteki sayıya atalım. diyoruz. Evlilik gibi değil, sevgili gibi bir dergi bu. Sevgilisini çok seven biri gibi, Onun için ne yapayım, nasıl giyineyim? diye soran biri gibi. Gizli mottomuz: Dergi sevgiliye çıkarılır. FK: Kimi isimler aklımızda vardı ama bazılarıyla da Aaa bak, şu isim de olsa güzel olur. dediklerimiz oldu. Fotoğraf Altı köşemiz için Sıla vardı mesela, önümüzdeki ay farklı bir isim olacak. MÜ: Genelde görünen değil de görünmeyen taraflarıyla ele alıyoruz kişiyi. Örneğin Birhan Keskin'in fotoğrafları var. Onun şiirlerini zaten biliyoruz, bu sefer fotoğraflarını görmek ilginç geliyor. Tanısan seveceksin. lafı var ya, biz biraz da tanıştırıyoruz bu kişileri işte. MÜ: Amacımız süper para kazanmak! Şaka bir yana, bu işin hiçbir geliri yok, vakıf işi. Kesinlikle onlara okutmak istiyoruz. Hiçbir kurum görevini yapmıyor, ne aile, ne okul... Biz bu çocuklara öncelikli olarak vicdan vermek istiyoruz. İyiyi kötüyü, haklıyı haksızı öğretecek hiçbir kurum kalmadı çünkü. Çocuk bir süre sonra sıra arkadaşını rakip olarak görüyor çünkü üniversite giriş sınavlarında hakikaten rakibi olacak. Bir de, güven yok. Kimseye güvenmiyor gençler. Bu vicdan müessesesini biraz daha ileri götürebilmek için, mesela; İhsan Oktay Anar'ın romanlarından alıntılar olan sayfaları var dergide. Oradaki bir lafa kafası takılsa, onun üzerine düşünse, biz burada amacımıza bir nebze ulaşmış oluruz. FK: Biz derginin hızla ve hazla okunması gerektiğine inanıyoruz ve çalışmamız da o yönde. Uykusuz ve Penguen'i okuyanlar var, bir de bunun biraz daha ötesini isteyenler var. Ben de öyleydim, Leman okurken Öküz'ü keşfettim, orada daha çok yazı vardı ve ben onları merak etmiştim. FK: Günümüzde artık her şey birkaç cümleye indirgenebiliyor. O yüzden bizim de yapmaya çalıştığımız bu. Çizgilerle İhsan Oktay Karakterleri bölümünde, çizimler ilgisini çekiyor mesela, orada aforizma gibi bir cümle görüyor ve o da aklında kalıyor. Kitabın adının olması da, o cümleden doğan merak sonucu gidip kitabı almasına sebep olabiliyor. Herkesin ilgisini çekecek bir bölüm mutlaka var bu dergide diyebiliriz. Şu sayfayı sevmedi mi, geçsin. Bir sonraki sayfada belki ilgisini çeken başka bir şey çıkacak karşısına. FK: Müzik projesine Gevende ile başlıyoruz. Aklımızda başka gruplar, müzisyenler de var, Büyük Ev Ablukada, Babazula gibi... Çıkarttığımız sayıyı onlara götürüyoruz, okuyorlar, inceliyorlar ve akıllarında kalanlardan bir şarkı besteliyorlar. O ayki derginin bir şarkısı oluyor böylece ve bu bizim internet sitemizde yer alıyor. MÜ: İyi bir dergi, okurken çay, kahve, sigara içme, bir şeyler üretme ve hatta sevişme isteği uyandıran dergidir. Keşke ben de bu derginin içinde olsam. dedirtir. Mizah dergilerinin gizli yayılması şöyle olur mesela: Adam akşam sevgilisine anlatır orada okuduğu bir şeyi, oradaki bir espriyle kadını tavlar. Gündelik hayatın içine girebiliyorsa bir dergi, olmuştur. Bir ciddi edebiyat dergisinde bunu yapmak zor. Edebiyat, sanat bazı ağır ağabeylerin ve ablaların ilgilendiği ağır bir şey gibi algılanıyor. Biz onu değiştiriyoruz, gündelik hayatta tercih edeceğin, sıkılmadan yapacağın bir şey yaratıyoruz. İnek öğrencilerin değil, akıllı, okulu kıran öğrencilerin dergisi Ot. Onlar iyi ama okul sistemi kötü, o yüzden Sarıyer'e börek yemeye gidiyorlar mesela. Mizah dergilerini de ben böyle tanımlıyorum, ben de böyle başladım Gırgır'a. Önce aile suçlu hissettiriyor ama... Ben istediğim şeyi yapmam sayesinde, Sait Faik'i Burgazada'da, hep gittiği meyhanede, Orhan Veli'yi Rumelihisarı'nda görebildim. FK: Dergideki Otlarken bölümü bizim ofis muhabbetlerimizin derlemesinden oluşuyor. Dergi ve gazete çıkaranlar özellikle bunu iyi anlıyorlar. Toplanıyoruz, notlar alınıyor, hemen birileri aranıyor ama ertesi gün geliyoruz, o notlara bakıyoruz ve çoğu konuşulanları hatırlamıyoruz bile. Toplantılarda 10 kişiye yakın oluyoruz, yeri geliyor pizza da söylüyoruz yeri geliyor bakkaldan ekmek arası kaşar da alıyoruz. Bir de Seyit Ali Aral faktörü var tabii, Penguen'deki Deli Mutfağı yazılarından bilenler bilir; en ilginç çorbaları yemekleri yapıp, füze benzeri özel çelik termoslarıyla getiriyor. Hatırladığım kadarıyla, en son ananaslı bir şeyler yemiştik yine... MÜ: Beyin fırtınasından öte bir şey yapıyoruz toplantılarda. Bir dergi yaparken en sevdiğim şey, eski okurların sonra burada yazar olabilmeleri. FK: Grafikerimizle birlikte sayfaları hazırlıyorum. En son, Metin Abi'nin yazıların başına oturup, son bir gözden geçirdiği bölüm var. Sil baştan yeniden yaptığımız sayfalar da oluyor, hiç dokunma şahane olmuş dediklerimiz de. Ve nihayetinde hazır oluyor dergimiz. MÜ: Ben sadece sahaya çıkacak 11'i belirliyorum. Sayfaları önüme koyuyorum, okurken nasıl bir ruh haliyle okursun diye düşünerek ayarlıyorum hepsini. Ve seçtiğimiz yazıların özellikle bir anlamı olması gerekmiyor, örneğin Didem Madak yazısı, şairin ölüm yıldönümü veya başka bir özel zaman dilimi olduğu için konulmadı. Mesela Penguen'e pazartesiden pazartesiye geliyoruz, dergiyle ilgili hiçbir şey konuşmuyoruz. Gündem hazırlanıyor daha sonra, Türkiye'de neler olup bitiyor, hepsini gözden geçiriyoruz. Tüm sevimsiz haberlere bakıyoruz, yani Pazartesi Sendromu denilen şey hakikaten burada yaşanıyor. Haftalık dergide bu böyle... Aylık dergide ise bambaşka. Bir ahali şeklinde çalışıyoruz, iş ciddi ama biz eğlenerek çalışıyoruz. Sohbetimiz muhabbetimiz eksik olmuyor, ama bir yandan da dergi ortaya çıkıyor. MÜ: Muhasebe ile ilgili bir şeydi, bizimle ilgisi yoktu. Bu nedenle kapandı Hayvan. Öküz ise, tirajının çok yüksek olduğu bir dönemde, ilk defa bir dergi Eyvallah, yeni bir dergide görüşmek üzere. diyerek bir ara verdi. Hiçbir zaman Satmıyor. diyemeyiz, okura saygısızlık olur bu. İşin muhasebe bölümüne kafa yoramadığımız için arada bir bazı kötü sürprizler gelebiliyor işte başımıza, ama biz de işin o kısmına takılmak istemiyoruz. Üreten insanın, bunları bilince mutsuz olacağına inanıyorum. MÜ: Ota hormon gerekmez, otoyolların kenarında bile çıkar, kimse onu güzelleştirmeye çalışmaz ve onunla oynamaz. Altın çilek yetiştirilir ama kimsenin aklına ot gelmez. Organik derken, kültür sanat piyasası çok masummuş gibi görünüyor ama öyle değil aslında. Ben bir kitapçıya gittiğimde ve sabun kalıbı gibi kitaplar gördüğüm zaman bir garip oluyorum. Okuduğum, seçtiğim kitapların manav düzeninde durmasından çok, onları arayıp bulmamı bekleyen, kıyıda köşede duran kitaplar olmaları hoşuma gidiyor. Satışta, sunumda değil, içerikte bir şeyler olmasını arıyorum. İlişkiler paketleniyor, aşklar paketleniyor, herkes birbirine paketlenmiş geliyor. Hep bir sunum halindeyiz. Ambalajı açtığında ise, gerçek, saf, organik olup olmadığını anlıyorsun. Yaralarımızı, çocukluk dönemimizde çıkarsızca nasıl gösterebiliyorsak, nasıl oyun oynayabiliyorsak safça, biz de öyle dergicilik yapmaya çalışıyoruz. Şimdi herkes birbirine Ben senin kalbini seviyorum, ben senin aklını seviyorum. filan diyor ya, asıl ciğer diye bir şey var. Ciğerini bilmek. daha güzeldir bence. Derginin adı Ciğer de olabilirdi, ama o zaman sakatatçı gibi olabilirdik! FK: Ufak tefek teknik hatalar olabiliyor gözümüze batan. Bunlar da, dergi çıkaranın takıldığı ama okurun takılmadığı noktalar oluyor genelde. MÜ: Bizim için önemli olan, derginin gündelik hayata girebilmesi. Sevgiline orada okuduğun bir şeyi anlatıyorsan günün sonunda, günlük hayatına sokuyorsan, o dergi olmuştur diyebiliriz. Hep şöyle derler Bizi anlamıyorlar, bizi okumuyorlar. Türkiye'de neden okunmuyor diyorlar, bir de suçu okura atıyorlar. Spor gazeteleri ulaşıyorsa okura, bunu nasıl beceriyorlar? Gereksiz bir elitistlik bu, edebiyat algısının yanlış olmasıyla ilgili tamamen. Maskelerle edebiyat yapmadığımızda çok daha mutlu olacağımızı düşünüyorum. MÜ: Aksine, güneye bile gitsem, orada da bir şeyler yaparım. Hiç başıma gelmedi bu. 13 yaşımda başladığım için bu işe, başka bir şey bilmiyorum. Bir tarafım hep mizahla düşünüyor, iş gibi görmüyorum bunu. Öbür tarafa gitsem dahi, bu defa Cennette huriler teklif ediyormuş! diye düşünürüm herhalde! MÜ: Çok güzel bir soru bu. Kitaplar değil de, dergiler var; Gırgır mesela. Dostoyevski, Orhan Veli, Sait Faik, Tezer Özlü, maskesiz yazarlar... Gençliğimde, serseri zamanlarımda, yazarların hep takım elbiseli, kravatlı, döpiyesli, ciddi ve sıkıcı insanlar olduklarını zannederdim. Bir gün Dostoyevski'nin hayat hikayesini okudum ve rahatladım. Kumarbaz, karısını aldatmış, idamdan dönmüş... Sonra bir baktım ki bize yazarları hep yanlış anlatıyorlar. Bir insanı defolarıyla, parazitleriyle, arızalarıyla sevmeyi öğrendim ve böyle yazarlar benim sevdiğim yazarlar oldu. Süperdi! İçime bir yaşam enerjisi doldu.. Sevindim:)Teşekkürler paylaşım için... Severek yapılan işin enerjisi yazıya yansımış, bir solukta okudum.


Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


Fransız yayınevi Publie Net, okurlarına ilk kez Çağdaş Türk Edebiyatı'ndan bir derleme sunuyor. Çevirmen Canan Maraşlıgil'in kişisel bir çaba ile Türk edebiyatından seçkileri Fransızcaya çevirmesi ile oluşan derleme, daha önce Fransızcaya çevrilmiş ve çevrilmemiş 6 Türk yazarın eserlerini içeriyor. Projenin nasıl doğduğunu ve kimlerden oluştuğunu konuştuğumuz Canan Maraşlıgil, yazarların ses kaydını da barındıran derlemeye okurun nasıl ulaşabileceğini anlattı. Meydan | la place, Fransızca Türk çağdaş edebiyatı derlemesi. Bu çalışmayla, kataloğunda Fransızca çağdaş edebiyatı, bazı klasikler ve İngilizce, Almanca ve Yunancadan çeviri eserleri bulunan Publie Net yayınevi, Türk çağdaş edebiyatını ilk kez okurlarına sunuyor. Öncelikle bu proje, önemli bulduğum Türk çağdaş edebiyatından eserlerin Fransızcaya çevrilmemiş olmasından kaynaklanan kişisel bir çaba ile başladı. Meydan | la place'ın okurları dilerler ise yazarların hazır çevrilmiş eserlerine de ulaşabilsinler diye daha önce Fransızcaya çevrilmiş ve çevrilmemiş yazarları bir arada sunmayı seçtik. E-kitaba ve dijital imkanlara karşı ilgimin artmasıyla e-kitap ve web üzerinden yazılan edebiyatın önde giden uzmanlarından François Bon'un çalışmalarını takip etmeye başladım. Publie Net yayınevinin yayınladığı eserleri büyük bir zevkle okuyordum. François ile ilk kez 2010'da tanıştık. Ona, Türk çağdaş edebiyatından sunmak istediğim yazarları önerdim; o da fikre çok sıcak baktı. Birlikte konuşarak, okura ilk önce bir derlemenin sunulmasının iyi bir başlangıç olacağını düşündük. Yazar ve yayın müdürü François Bon, tavsiye ettiğim yazarlardan hiç birini tanımıyordu. Bir derleme ile başlamamızı önerdi ve yayınevi editölerinden Christine Jeanney de projeye dahil oldu. Çalışma ilerledikçe tek bir cildin yeterli olmayacağını fark ettik ve Meydan | la place'ı yıllık bir çalışma haline getirmeye karar verdik. E-kitabın imkanlarını mümkün oldukça kullanmayı denedik. Örneğin, bazı yazarların çevrilmiş parçalardan Türkçe okumalarını ekledik, böylece Fransızca okurun, Türkçe dilinin ritmini ve yazarın kendi sesini duyma şansı oluyor. İstanbul Marmaray projesinden de fotoğraflar ekledik, çünkü Meydan | la placeta yapım aşamasında bir proje. Derlemenin bu ilk cildinde toplam 6 tane yazar var: Hakan Bıçakçı, Karin Karakaşlı, Perihan Mağden, Latife Tekin, Ece Temelkuran ve Ahmet Ümit. Daha geniş bir okur kitlesine ulaşmayı hedefleyen Publie Net, kuruluşundan beri, Fransa ve yurt dışında kütüphanelerle de çalışıyor. Kütüphanelerde, değişik edebiyat etkinliklerine katılarak ve sosyal medya üzerinde derlemeyi elimizden geldikçe tanıtıp okurlara yakın olmak istiyoruz. Evet, bütün eserlerin seçkisini ve çevirisini ben yaptım. Gelecekte daha fazla çevirmenlerle çalışabilmek istiyoruz, sadece benim bakış açım değil, çeşitli yaklaşımlar sunmak istiyoruz. Uluslararası çalışan bir ekibiz. Böyle bir proje için hepimizin çevirim içi olabilmemiz vazgeçilmezdi: işimizin ciddi bir kısmını twitter ve e-mail üzerinden sürdürdük. Bu yakın iletişim projenin başarısı için çok önemli, birbirimizi destekliyor, güven içinde çalışıyoruz. Ben Amsterdam'da yaşıyorum. Editörler: Christine Jeanney, Fransa'da yaşayan yazar ve editör ve Roxane Lecomte, Brüksel'de yaşayan Fransız editör ve tasarımcı. ePub'u hazırlayan: Roxane Lecomte ve Gwen Catala, Gwen Chiang Mai 'da yaşayan Fransız editör ve tasarımcı. Yayın sorumlusu: François Bon, Tours'da yaşıyor fakat Fransa, Belçika, Kanada ve başka bir çok yerde çalışıyor. Derlemede yer alan tüm Marmaray projesinin fotoğrafları Amsterdam'da yaşayan araştırmacı ve fotoğrafçı Erinç Salor'a ait. Marmaray projesinde çalışanlarında desteği sayesinde bu fotoğrafları derlemeye ekleme imkanımız oldu. Ayrıca Türkiye'de yazarlar ve ajanları da projeye başından beri sıcak baktılar ve destek oldular. Onların desteği olmadan proje var olamazdı. Bildiğim kadarı ile, dijital ortamda Fransızca Türk çağdaş edebiyat derlemesi ilk kez yayınlanıyor. Başka yayın kanallarında yapılmış diğer çalışmalara Meydan | la place için hazırladığım açılış metnimde değiniyorum (örneğin Actes Sud'ün "Lettres Turques" koleksiyonu: http://www. actes-sud. fr/rayon/recherche/1607/all). Daha önce anlattığım gibi, daha fazla okumak isteyen okurların dönebileceği hazır çevrilmiş eserleri bulabilmeleri için, Fransızcaya daha önce çevrilmiş ve çevrilmemiş yazarları bir arada sundum. Bu nedenle de Meydan | la place'ın web sayfasında mümkün oldukça bu yazarların diğer bulunabilecek Fransızca yapıtlarına yer veriyoruz. Bu derleme tabi ki benim seçtiğim ve çevirdiğim eserlerden oluştuğundan, çağdaş Türk edebiyatına kişisel bir bakış sunuyor. Gelecekte başka çevirmenler ile de çalışabilmek isterim. Publie Net ile birlikte çağdaş Türk edebiyatının zenginliğini bu yıllık derleme aracılığı ile Fransızca okura sunmayı planlıyoruz. Bazı eserlerin tümünü çevirip sunmak isteriz elbette, ama bir çok açıdan iyi niyet yeterli olmuyor, en önemlisi eserlerin dijital haklarını satın alabilmek, yazarlara, yayın evlerine ve çevirmenlere düzgün bir gelir sağlayabilmek için yeni imkanlar düşünmemiz gerekiyor. Şu an projenin çoğu, ne kadar profesyonelce yapılmış olsa da, bir çok insanın iyi niyet, tutku ve motivasyonuna dayanıyor. Bildiğim kadarı ile, dijital ortamda Fransızca Türk çağdaş edebiyat derlemesi ilk kez yayınlanıyor. Canan, cıgım çok güzel bir iş çıkarmışsın tebrik ediyorum seni ve ekibini, yanaklarından öpüyorum, herkese selam.....


1998'den beri birlikte çalışan, 2007'den bu yana politika ve sanat arasındaki ilişkiyi "The Museum of Non Participation" başlığı altında inceleyen Karen Mirza ve Brad Butler'ın "Derin Devlet" adlı solo çalışması, 8 Ocak'tan bu yana İstanbul'daki Galeri Non'da sergileniyor. 15 Şubat'a kadar sürecek serginin merkezindeyse ikilinin bilimkurgu yazarı China Mieville ile ortaklaşa hazırladığı 40 dakikalık bir film yer alıyor. Film adını Türkçe'de "devlet içinde devlet" anlamına gelen "Derin Devlet" tanımından alıyor. Şahsi çıkar ve gizli ilişkilerin oluşturduğu bu gölge yapılanma, asıl gücün ikamet ettiği ve temel kararların alındığı yer aslında. Üstelik bu gölge yapılanmanın aldığı kararlar, çoğu zaman göstermelik demokrasiye aykırı oluyor. Bu yapılanmanın etkisini film boyunca belli belirsiz hissettiren Butler ve Mirza, "Derin devleti, derin sulara serbest dalış yapmaya benzetiyoruz. Dibe inerken ciğerlerinizdeki havanın bir bölümünü suya bırakmanız gerekir. İşte, bu hava baloncuğu suyun yüzeyinde belirir" diyorlar. Brad Butler: Kişisel olarak benim için derin devletin tarihi ile derin devlet kavramı bir durumu adlandırıyor ve daha evvel bu durumun farkındaydım, onu anlıyordum fakat onu adlandıramamıştım. Türkçede böyle bir kullanım olduğunu öğrenince tam yerini buldu. Bir süre sonra Derin devlet kavramının İngiltere'de de daha fazla kullanılmaya başladığını fark ettik. Ayrıca, bir harita oluşturmak için harekete geçtiğimizde bu kullanıma Kahire'de de rastladık. Bir durumu adlandırmak politik açıdan çok mühim. Üzerinde en çok çalıştığımız şeylerden biri, gücün nasıl konuştuğu, nasıl yönettiği, dikkatinizi başka yönlere doğru nasıl dağıttığıydı. Seçilmemiş bazı kişilerin, insanların hayatını ve devleti perde arkasından yönetmesi, böyle bir durum işte. Burada olağanüstü miktarda retorik ve görüş var; ayrıca olağanüstü bir potansiyal ve potansiyeli takip eden eylemler var. "Derin devlet" ifadesinin çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Ama yine de belirtmek gerekir ki film sadece derin devlet ifadesinin Türkiye'deki algısıyla ilgili değil. Filmin adında bu ifadeyi, diğer ülkelerde de kullanılmasını sağlamak için geçirdik. Karen Mirza: Brad ve ben uzun süredir birlikte çalışıyoruz, uzun zamandır iletişim halindeyiz. Bundan önce yaptığımız filmin bir anlatıcısı vardı ama bizim kelimelerimizle konuşmuyordu. Tamamı, alıntıydı. Bu seferki filmde başka bir şey denemek istedik. Edebiyatla daha iç içe olmak, yazmak ve yazarlarla beraber çalışmak istedik. İkimiz de bilimkurgu okuru olduğumuz için China Mieville ile çalışmanın bizim için daha kolay olacağını düşündük. Bülent Somay'la Londra'da yaşayan Türk aktivistler ve sanatçılar vasıtasıyla tanıştık. Onların düşüncelerinden ve sosyal ağından faydalandık. Onlar da yazıp çizen insanlar, filmde isimleri geçiyor. Hepimiz kamu yararını düşünüyor, hayali bir dünyaya ve evrene dair düşünceler paylaşıyoruz. Güç mevzularında da, politikada da, edebiyatta da vizyonumuz bu. Karen Mirza: Bir metin yazdı. Sonra üçümüz birlikte senaryo üzerinde çalıştık. Böylece genel çerçeveyi çizdik. Daha sonra kaleme aldığı ilk metni yayınladı zaten. Karen Mirza: O protestolar sırasında çekilen kareleri gördükçe insanın içinden koşmak ve onun bir parçası olmak geliyordu. Oradan alınan görüntüler, mizah ve yaratıcılık insanda bu etkiyi yaratıyordu. Fiziksel olarak hareket ediyor, direniyor, mücadele ediyorlardı. Bu mücadele öfke dolu bir intikam saldırısı gibi de değildi üstelik. Gezi direnişinin başlamasını beklemiyordum belki ama başladığında da şaşırmadım. Karen Mirza: Şaşırmadım çünkü dünya vatandaşları olarak, içinde bulunduğumuz durum, hepimizin maruz kaldığı kapitalist ve neo-liberalist politikalar göz önüne alındığında, hükümetlerin izlediği siyaset ve tüm bunların insanların çıkarlarına aykırı olduğu düşünüldüğünde şaşırmak mümkün değil. İnsanlar artık Yeter diyorlar. Bana böyle davrandığınız yeter. Beni dinlemediğiniz yeter. Benden bir şeyler çaldığınız yeter. Gezi Parkı'ndan ağaçlarımı da alamazsınız. Karen Mirza: Bence zekice protesto etmek ifadesi bir yönüyle de aldatıcı. Kullandık belki ama zekice kelimesini aslında problemli buluyorum. Bunu bir yana koyarsak, evet, dil direnmektir. Örneğin Burroughs, bana zekice protesto et ifadesinden daha fazla şey anlatıyor. Kültür endüstrisi de, edebiyat da bireyin kendisini ifade etmesinin birer yoludur. Üstelik direniş için ilham verir. Müzik de, tiyatro da öyle; sanatın her dalı böyledir... Brad Butler: Bu noktada hayalgücümü devreye sokacağım. Edebiyatın insanları hangi ölçüde harekete geçirdiğini, edebiyat akımlarının, ne ölçüde toplumsal hareketlilik yarattığını anlamak için edebiyatı basılı metinlerden ibaret görmemek gerek. Okuduklarımız bizde nasıl bir etki yaratır, bizi nelere sevk eder? Çağımızda bir şeyleri okumaya, sindirmeye ve okuduklarımızın üzerimizde yarattığı etki hakkında konuşmaya ya da bu etkiyi ölçmeye vaktimiz olmuyor. Bunlar karmaşık süreçler. Fakat kişisel olarak, edebiyatın bize direniş sırasında ilham verdiğini düşünmek hoşuma gidiyor. Karen Mirza: Üstelik vermiştir de zaten. Örneğin Frantz Fanon'un Yeryüzünün Lanetleri adlı kitabı. Afrika'daki ulusal kurtuluş hareketine ilham veren çok güçlü bir metin. Brad Butler: Benim bu filmle en çok yapmak istediğim şey, derin devlet ifadesinin yaygınlaşmasını sağlamak. Bu film, derin devletin ne olduğunu açıklamıyor. Böylesi de harika bir film olurdu. Ama bizim filmimiz aslında beden farkındalığı ile, bedenin nasıl bastırıldığı ile ilgili. Filmi, bilimkurgusal bir beden eğitimi dersi olarak düşünebilirsiniz. Ana karakter bir yandan insanlara bedenini kullanmayı öğretmeye çalışıyor, diğer yandan ise konuşmakta güçlük çekiyor. Bizim durumumuzu gösteriyor fakat cevaplar vermiyor. Tek filmde hem bu durumu göstermek, hem derin devleti açıklamak, hem cevaplar vermek, hem de beden politikalarına değinmek çok fazla olurdu. Bunun için üç film gerekir sanırım. Üstelik başka alanlara da girmeniz icap eder. Bu çarpışmanın ruhunu bir anlığına bile olsa yakalarsak, derin devlet tanımını dolaşıma sokarsak bizim için yeterli. Türkiye'de siz bu kavrama oldukça aşinasınız belki ama bizim için çok yeni. Karen Mirza: Bu soruyu birkaç kelimeyle cevaplarsam: Eğer izleyen biri filmden, aksiyona dönüşmeye hazır mualif bir enerjiyle çıkıyorsa bu beni çok mutlu eder. Öte yandan, ben hikayeler anlatmakla, sorular sormaktan daha çok ilgileniyorum. Fakat anlattığım hikayelerin, izleyenlere Bedenimi nasıl konumlandırıyorum, ne adına ve kime hitaben konuşuyorum gibi sorular yansıttığını düşünüyorum. Evet, bu operasyon derin devlet içindeki hesaplaşmaların bir sonucu olarak görülüyor... Karen Mirza: Bu süreçte Paralel devlet diye yeni bir terim öğrendik. Brad Butler: Londra'da yaptığımız gezilerde fark ettiğim bir durum, bu konuda takındığım pozisyonu da belirledi. Fark ettiğim şu ki insanlar hükümetin onları dinlemesini istiyor, rüşvet yiyen bir hükümet ise istemiyorlar. Bunları temin ettikten sonra etik kaygıları bulunan bir bankacılık sisteminin peşine düşebilirsiniz. 17 Aralık Operasyonu sırasında gördüğüm problemlerden biri hükümetin doğruyu söylememesi. Bir değişim yaşanacaksa, hükümetin dürüst davranmadığı anlaşıldığında yaşanacak. Bu operasyonla hükümetin parçası olduğu bir skandal ortaya çıkmış gibi görünüyor. Bu durumun bir değişim dalgası yaratmaması ihtimali ise endişe verici. Ve bu sadece Türkiye'de rastlanan bir sorun değil.


Doğduğum şehir Hakkari malzemeyi verdi bana, bütün o malzemeyi İstanbul mutfağında pişirdim. Yarım asırlık hayatımın yirmi yılını doğduğum şehirde, yaklaşık otuz yılını da İstanbul'da geçirdim. Şimdiye kadar hep malzemeden yedim, yani hazır depolanmış olanından. O ambardan alıp her malzemenin yerine de okuduklarımla yenisi koydum, onun için zahirem hiç eksilmedi. Şimdi sorunuz üzerine düşünüyorum da, benim için en besleyici şehir hangisidir Hakkari mi, İstanbul mu- doğrusu çok net bir cevabım yok. Hakkari'de kalsaydım, yazdığım hiçbir şeyi yazamazdım galiba, ama İstanbul'da bugüne kadar onu geçen kitap yazdıysam hep Hakkari'de yaşadıklarım sayesindedir. Ama yine de haksızlık etmeyeyim İstanbul'a... Galiba en bol kepçe şehir, ikinci şehrim, yani İstanbul'dur. Doğduğum değil, doyduğum şehir... İstanbul'a aç geldim, minnettarım; bu şehir çokça bonkör davrandı bana. İlk yazım bu şehirde bir edebiyat dergisinde yayınlandı, bütün kitaplarımı da bu şehirde yazdım. İhtiyaç duyduğum her besine kolayca ulaştım, kitaplarını okuyarak hayranlık beslediğim bütün yazarlarla bu şehirde karışlaştım, tanıştım, ahbap oldum. Bu şehir bana hayal edemeyeceğim kadar edebi dostluklar bağışladı, başım gözüm üstüne... Ama Hakkari hep bir zahire deposu olarak duruyor orada. Kolay oluşmaz, biliyorum. Okudukça, okuduklarınızın daha lezzetlisinin olabileceğini, onlara ulaşmak için de bir yığın zahmete katlanmanız gerektiğini anladığınız anda, edebiyatta damak zevkine yavaş yavaş yaklaşırsınız. Okuma sebebinize bağlıdır bu biraz da. Öğrenmek, vakit öldürmek gibi belki birçok kişinin sebep saydığı başka bir sebebiniz varsa eğer, asıl o zaman sözünü ettiğiniz zevke doğru bir yolcucuk halindesiniz demek. Bir süre sonra kendinize sevdiklerinizden meydana gelmiş bir akraba yazarlar ailesini yaratırsınız. O ailenin bir ferdi olarak onların pişirdiklerinin peşine düşersiniz. Herkesin okudukları size yavan gelir, daha küçük aş evlerine yönelirsiniz. Az kişi için pişirilmiş yemek daha lezzetli olur; kalabalıklar için pişirilmiş, örneğin düğün yemekleri yavandır. O noktaya vardığınızı anladığınız anda, edebi bir damak zevkine de ulaşmışsınızdır artık. Yazarlık, yaratıcılıktır. Yemek yapmak da öyle... Kıt malzemeden lezzetli yemekler yapan iyi aşçılar gibi, herkesin her gün görüp yaşadıklarını, onların görüş açısının dışında bir gözle bakıp ondan lezzetli bir metin oluşturan iyi yazarlar da vardır. Yemek, farklı pişme özellikleri olan, bir araya geldiklerinde bir ahenk oluşturmama riski olan malzemeden doğru bir senteze ulaşma sanatıdır. Deneme yanılma yoluyla gelenek halini alır. İyi tat alma duygusu, iyi görme özelliğine sahip olmayanlar iyi yemek pişiremezler. İyi yemek pişirmek fazlasıyla risk almaktır aslında. Birbirinden çok farklı damak zevki olan insanlara aynı şeyi beğendirmek; bir yazarın yaptıklarından hiç farklı değildir. Yaşarlarsa sahip oldukları özelliklerin bize çok ters geleceği muhakkak olan kahramanları, bizim gibi insanlar haline getirmek, bir aşçının özellikleri birbirinden farklı olan malzemeyi bir araya getirerek bir tatlar senfonisi yaratma becerisinden hiç farklı değildir. Yemek de yazmak da müşterisi önceden kurgulanmamış işlerdir. Birine nasip olur pişirdiğiniz, yazdığınız... Nasiplenen memnun kalırsa, aşçı da yazar da çok mutlu olur. Çok yiyeni, yani oburları çok kişi pek sevmez. Bunu kıtlık yıllarımızdan edindiğimiz bir şey olarak görüyorum. İnsanoğlunun karnı doyalı yüz yıl bile olmadı. Yiyeceklerin kıt, çeşidin az olduğu dönemlerde fazlasına tamah etmek, başkasının rızkından çalmak olarak addedilirdi. Başkasının rızkından nasiplenene de o yüzden iyi gözle bakılmazdı. Bu geleneksel olarak böyle ola geldi. Haliyle sanata, daha çok romana da böyle yansıdı. Yemeğin çeşitlerini yoksullar icat etmiş, zenginlerse ona tat katmış. Yoksul bulabildiği her şeyden yemek türetir. Onca otun bugün bizim için yenebilir olması, onca canın telef olmasıyla mümkün olmuştur. Otların içinde zehirli olanların ayıklanması bu ölümlere borçluyuz. O klasik romanların yazıldığı dönem, insanların ölmemek için yiyecek peşine düştükleri dönemdir. Yemek yemenin tek bir amacı vardır; karın doyurmak! Sözünü ettiğiniz onca atasözü, mesel o zamanlardan kalmadır. Herhangi bir kitapta geçen yemek bahsi, nasıl olursa olsun beni heyecanlandırır. Birkaç ay önce yayınlanan ve içinde çokça yemek bahsi geçen Açlığın Sofrasında adlı kitabımda, başımıza gelmiş onca felaketin, savaşın, tatsızlığın müsebbibinin yemek olduğunu iddia ediyorum. Aslında bütün hikaye yemekle başlar... İnsanlar, birbirilerine seni seviyorum demeden önce artık yemeğe davet ediyorlar. Yemek, hayatımızın esas kahramanı halini aldı. O bizi yönlendiriyor. İnsanoğlu aç kalmamak için çok zalimleşebiliyor, kazandıkça da bulduklarıyla yetinmiyor; yemek uğruna giriştiği onca zahmet sonucunda an geliyor, elde ettiklerini yiyemiyor, şişmanlıyor; o vakit de diyete başlıyor. İnsan 74 gün açlığa dayanabilir ama 74 saat durmadan yerse oracıkta ölür. Aslında yemekle ilgili bildiğimiz bir sürü şey, bildiğimizden farklı şeylerdir. O yüzden kitaplarda geçen yemek bahsi benim için çok önemlidir, her yemek kitabından yeni bir şey öğreniyorum. Ama sürekli takip ettiğim yemek kitabı yazarlarım yoktur benim. Sadece bir televizyon kanalında yayınlanan Vedat Milor'un programını kaçırmamaya çalışıyorum.


Ayna Çarpması isimli öykü kitabıyla Haldun Taner Öykü Ödülü'nü kazanan Murat Özyaşar ile Sabit Fikir'in genel yayın yönetmeni Adnan Özer söyleşi yaptı. Ayna Çarpması isimli öykü kitabıyla Haldun Taner Öykü Ödülü'nü kazanan Murat Özyaşar ile Sabit Fikir'in genel yayın yönetmeni Adnan Özer söyleşi yaptı. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. Keyifle dinledim cok güzel bi söyleşiydi murat hocamızın başarılarının devamını dileriz...


2011'in sansür yönünden bereketli bir yıl olduğunu söyleyebiliriz! Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu, mahkemeler ve duyarlı vatandaşlar sağ olsunlar... Sayelerinde, pek çok kitap, mizah dergisi, yazar, çevirmen 'gerçek dışı' yasakları tecrübe etmiş oldu. Ve bu akıl dışı durum hız kesmeden devam ediyor. Chuck Palahniuk'un 'Ölüm Pornosu' kitabının muzır bulunmasının ve çevirmeni Funda Uncu'nun emniyete çağırılmasının ardından kaleme aldığı '600 ve 10' başlıklı yazısıyla işin ardındaki ikiyüzlülüğü özetleyen Murat Uyurkulak'la bu akıldışılık, ikiyüzlülük ve sansür üzerine konuştuk. Ve tabii ki sadece sansür üzerine bir sohbet olmadı. Elbette. Nasıl en lezzetli yiyeceklerin ekserisi zararlıysa, sansürlenenlerin ekserisi de haz, keyif, özgürlük, haysiyet, adalet, güzellik, incelik gibi insanlığın ezelden beri peşinde olduğu meselelerle alakalı. Saydıklarımın hepsi cinsel, ulusal, sınıfsal sömürü mekanizmalarının başını bekleyenler için birer tehdit. Onlar sansüre sarılmayacak da kim sarılacak? İşin trajik, ironik, şahane tarafı, bizzat sansürcülerin de bir kısmının saydığım şeylerin çoğunun hasretini çekmesi. Ama hakim ulus, hakim cins, hakim sınıf mensubuysan, tabiatın aksini yapmaya izin vermez. İnsan değil, insanların büyük çoğunluğunu, ezenler sansüre ihtiyaç duyar. Korudukları da tarih, geçmiş, ahlak, gelenekler falan değil. Onlar bunları koruduklarını sanıyor veya öyle gösteriyor. Korudukları envai çeşit iktidar tertibatından ibaret. Burjuva mülkünü, erkek çükünü vs. koruyor. Sansür ufak iş, devletlerin hepsi suç örgütüdür. Onların işlediği cinayetlerin kalitesiyle, kusursuzluğuyla ve miktarıyla en iflah olmaz 'terör örgütü' veya seri katil bile aşık atamaz. Bu yasaklarda en çok cinsellik karşımıza çıkıyor. Cinsellik konusundaki sınırlarımız, tabularımız haddinden fazla galiba. Bu ülkenin irili ufaklı muktedirleri kitap sevmediği gibi, şenlik de sevmez, sevişmek de sevmez... Muhafazakar erkeğin tipik ruh halidir: Eğlence biraz uzayınca, insanlar, bilhassa kadınlar ve çocuklar biraz özgür ve rahat hissedince panikler... Aniden Hadi toplanın gidiyoruz, diyendir o... Cinsellikten ödü kopar, ama dilinden düşürmez, aklından da çıkarmaz... Sansürcüleri bu hikayenin ışığı altında okuyabilirsiniz. Tahrik olmaya teşne olan nereye baksa bir sebep görür zaten. Oysa bunun çoktan aşılmış olması gerekirdi. Bir çift göz herkesin kapalı olduğu, tenin zerresine göz açtırılmadığı yerde mi tahrik edici olur, insanların özgürce giyinip kamusal alanda var olduğu yerde mi? Bunun cevabını yüzlerce kitaptan, filmden, hikayeden artık biliyor olmamız gerekirdi. Bunu şundan sordum; son olarak Muzır Kurulu'nun 'Ölüm Pornosu' ile ilgili bilirkişi raporunda ''halkın ar ve haya duygularını incittiği, cinsi arzuları istismar ettiği'' ifadeleri yer alıyor. Bu ifadeyle daha önce de sıkça karşılaştık. Halkın ar ve haya duygularını incitmek kadar saçma bir ifade olabilir mi yahu? Sen kimsin, neye istinaden bu neticeye vardın? Sen insanlara insanca yaşayacak bir hayat ver, sonra bak bakalım o ar ve haya duygusu o kadar kolay inciniyor mu? Bunların hepsi kapitalizme tapan ahlaksızlar, insanları yoksul ve çaresiz bırakan vahşiler. Asıl ar ve haya duygularını inciten onlar. Sansür ahlaksızlığı yaymaktan başka hiçbir işe yaramaz. O kalın örtünün altında ne ar kalır ne haya ne de ahlak. İnsanlar özgürlük ister. Sen sansürlüyorsan, o özgürlük arayışının çarpılarak tezahür etmesine, o kalın kabuğu yamularak kırmasına yol açarsın olsa olsa. Resmi makamların sansürünü soruyorsanız, henüz değil. Çok okunmuyor olmanın böyle faydaları var sanırım. Giyindik böyle oldu işte. Zaten neyi gizlediysek o iş açtı başımıza. Gücü olan saklasın bakalım saklanmaması gerekenleri. Ne olacak canım; en fazla süt içip uyuyan, rüyasında da boşluklara düşen insanlar yığınına döner gelecek. Bu yığına da kimin ihtiyacının olduğunu varsın bilir kişiler düşünsün. Sonumuz hayır olsun ama sansür de HAYIR olsun.... murat hocayı tanırım, anarşist çizgide olduğunu biliyorum. Sizinki de yeni moda Anarşist akım olmalı. Küfür, hoyratlık ne zamandan beridir toplumsal eleştiri oldu? Yoksa kendinizi Can Yücel falan mı sandınız! Boşuna uğraşmayın olamazsınız! Dilin kemiği yok ya her kesim nasibini almış kaleminizden. Bu nasıl bir züppeliktir ki, kalkmış işinize gelmeyen her çeşit düşünceyi zekasızlık olarak değerlendiriyorsunuz! Siz sanki bir sosyolojik bir dehasınız. Siz sansürü eleştirmekten öte, kendi narsizminizi bir törpüleyin önce. Kahvede değilsiniz. Kapitalizm asıl bizleri sizin gibi süperego yoksunlarından koruyamadığı için bu haldeyiz.


Önce değeri bilinmemiş kitaplara hak ettiği değeri vermek isteyen bir kahramanın peşine takılıyoruz. Bir okur olarak yapıyoruz bunu. Bizi bu maceraya sürükleyen de öncelikle bir okur olduğunu söylüyor zaten. Güzel bir kitap okumayı dünyanın en büyük hazzı olarak gören birinin hikayesini dolaşıyoruz. Onunla birlikte adım adım... Ve çok iyi biliyoruz: Sadece iyi bir okurun değeri bilinmemiş kitapların hesabını sormaya hakkı vardır... Ardından geç kaldığımız bir cenaze için kurulan rakı sofrasına oturuyoruz. İçtikçe içesimiz geliyor. İçtikçe açılıyoruz ve içtikçe hikayeler anlatıyor Murat Uyurkulak. Bazılarını arkadaşlarıyla birlikte uydurmuş, bazıları kendi başından geçiyor, okuduğu kitaplardan, dinlediği müziklerden, taksi şoförlerinden, oradan buradan duyduklarını anlatıyor bize. Bunu öyle güzel yapıyor ki, susmasın istiyoruz. Dinledikçe dinlemek; okudukça okumak istiyoruz. Bir dervişle birlikte uzun ve sarsıcı bir yolculuğa çıkıyor; kırmızı renkten korkup pembeden tiksiniyoruz. Ama tüm bunları yaparken ve düşlerken Murat Uyurkulak'ın anlattıklarının etkisi bir an bile gitmiyor üzerimizden. Zaten gitmesini kimse de istemiyor. İki fanzin çıkardım İzmir'de yaşarken. Birinin adı Pero'ydu, kalem anlamına geliyor. İki sayı çıkardım. Diğeri "Sardunyalar" ve "Kaplumbağalar". O da üç sayı çıktı. Fanzin çıkarırken hissettiğim özgürlük duygusunu başka hiçbir yerde bulamadım. Kafamıza göre takılıyorduk, sıfır hesap kitap, bol itiraz, bol küfür, bol aşk... Gençliğin ve gençlikten kaynaklı heyecanın etkisi de vardı elbet. Sonra kartlaştım, ağır mesailerle, ayın sonunu getirme derdiyle, oraya buraya yetişme gayretiyle aptallaştım. Roman ağır, çoğu zaman sancılı ve ıstıraplı bir mesai. Hikaye ise öyle olmadı benim için. Evet, hikayeleri yalnız veya ortak yazarken rahatlık, özgürlük ve eğlence hissini hatırladım. Okuyana da öyle hissettirmesi mümkündür o yüzden. Ve o yüzden bazı okuyucular Tol ve Har'daki ağırlığı, sıkılığı, sertliği bulamayabilir. Her zaman yaşasın fanzin! Üç hikayeyi arkadaşlarımla ortaklaşa yazdım. Sadece edebiyatta değil, hayatta da ortaklığı, dayanışmayı, bir şeyleri el ele, birlikte kotarmayı, beraber yola çıkmayı önemsiyorum. Asla tek başına yürümeyeceksin, diyorlar ya, o misal. Hikayeler gündeme geldiğinde hiç tereddüt etmeden Ersan'a, Ulaş'a, Ilgın'a birlikte yazmayı önerdim, sağolsunlar geri çevirmediler. Yazma süreci zevkliydi, sanırım sonuçlar da fena olmadı. Derviş'i, Ersan Üldes'le paragraflar halinde yazdık. Bir paragraf o bir paragraf ben. Hikaye dikkatli okunursa belki fark edilebilir. Zira, Ersan'ın paragrafları derinliği ve zekasıyla öne çıkıyor, benimkiler ise biraz nal topluyor. Kuş Yuvası'nda Aslı Ilgın fikri verdi, daha sonra başına oturup birlikte yazmaya çalıştık. Kurtuluş On İki'de ise Ulaş'ın yazdıkları ile benim yazdıklarımı önce birleştirdik, sonra ben tekrar üzerinden geçip bir bütünlük kazandırmaya çalıştım. Üçüyle de rahat çalıştım, üçü de iyi dostum. İki hikayeyi nazire olarak yazdım. Bunlara aslında bir yazarın değil, bir okurun hikayeleri diyebiliriz. Bir kitabı okuyup çok seven, heyecan duyan okurun, kitabın yazarına bir nevi teşekkürü. İlk hikayede, yani "Tutkular Kitaplığı"nda bir an görünüp kayboluyorum aslında. Odaya giren, polise kötü kötü bakan kıvırcık sakallı ızbandut benim. Reha Mağden çok mühim biriydi benim için. Hep söylerim: Geç buldum, çabuk kaybettim. Çok renkli, cazibeli, nevi şahsına münhasır bir adamdı. Dürüst ve öfkeliydi, belki o yüzden erken gitmeyi tercih etti. Hikayeleri mutlaka okunmalı, muazzam bir yazardır. Kıymeti bilinmemiş edebiyatçılar için seri çaba harcayan bir kahraman yaratmış birine, kıymeti bilinmeyen edebiyatçıların ismini sormak farz oldu artık. Hikayede aslında başka bir tarafından tuttum ben bu meselenin. Zira bence iyi edebiyatçıların kıymeti er geç bilinir, asıl mevzu o kıymeti erken bilen okurun huzursuzluğudur. Dünyanın incelikleri anlayamayan, kıymet bilmeyen, çoğunlukla kaba ve gelip geçici olanı öne çıkaran pervasızlığı ve duyarsızlığına duyduğu öfkedir. Edebiyata düşkünlük sıkıntılı bir hassasiyet ve incelme hasıl ediyor, günlük hayatla uyumsuzluğu kışkırtabiliyor, okumak bir yanıyla tehlikelidir o yüzden. Manevi derinliğe sahip, ilahi olanla alışveriş halindeki mutedil bir maziye bu kadar anlam ve önem atfedip bugünü öyle kılmak için zerre kadar gayret gösterilmemesi büyük sahtekarlık. Sabah ticaretin en vahşisini, mesainin en sertini ifa edip akşam camide mırıl mırıl dua edenlerle veya meyhanede çakırkeyf gözlerle uzaklara dalıp 'dönülmez akşamın ufkundayız'ı icra edenlerle dolu ortalık. Derviş'in kısa seyahati bu şizofrenik durumu ifade etme çabası biraz. Pembe, erkekler pembe kapaklı kitap okuyamıyor diye tekrar kapak basanlara ve bunu kabul edebilen yazarına yazıldı. Kırmızı ise kanla alakalı bir hikaye. Vaktiyle çok kan dökmüş, kötülük yapmış, fakat bununla yaşayamayan, vicdanında bitmek bilmez bir muhasebeyle baş başa kalan insanlar için yazıldı. Ben sadece bize bu hayatı zindan eden, tabiatı açgözlülükle talan eden, acının, yoksulluğun, perişanlığın, suçluluk duygusunun ne olduğunu bilmeyen alçak muktedirlerle, aşağılık zenginlerle alay etmek isterim. Benim için mesele basittir: Ya sınırları sınıfları kaldırıp insanlığın, hayvanatın, tabiatın hakiki ihtiyaçları doğrultusunda bir hayat kuracağız ya da gözleri daha fazla kazanmaktan, daha fazla güç elde etmekten başka bir şey görmeyen bu tipler yüzünden dünya yok olacak. Bir roman yazıyorum. Ne zaman tamamlanır bilmiyorum. Ama epey ilerledim. İlk sorunun cevabıyla çelişkili görünecek olabilir, ama şunu eklemek isterim: Sanırım Bazuka'yı yayınlamakta yeni yazdığım kitabın stresini bir nebze azaltma niyeti de var. Zira kendi kendini kuyruğundan yiyen yılana dönüştü biraz, yazıp siliyorum, mehteran gibi iki adım ileri bir adım geri, uçtuğum yerden inmekte zorlanıyorum. Hikayeleri bir çeşit dünyaya inme, doğallaşma, bazı okuyuculardan biraz fırça yiyip titreyip kendine gelme imkanı gibi gördüm belki. Kusursuzluk diye bir şey olmadığını, fani ve başarısız bir yazar olduğumu hatırlamak istedim. İlginiz için teşekkürler. Kısa süre sonra, görüntülü röportajlar kadar ilginç bir projeyle karşınızda olacağız.


İstanbul Modern ile Sabit Fikir'in işbirliğinde düzenlenen sıra dışı söyleşi dizisi 'Sözünü Sakınmadan' konuşmalarının ilkinde eleştirmenler Semih Gümüş, Ömer Türkeş ve Kaya Genç'in konuğu ünlü romancı, şair ve tiyatro yazarı Murathan Mungan'dı. Etkinlik 7 Temmuz 2011 Perşembe günü İstanbul Modern'in bahçesinde düzenlendi. Mungan'ın bu yıl yayımlanan son kitabı Şairin Romanı'nın ve otuz yıla yayılan yazarlığının konuşulduğu söyleşiye okurlar da sorularıyla katıldı. Yaklaşık 2 saat süren söyleşiyi buradan izleyebilirsiniz... Şairin Romanı edebiyatın büyüsünü üzerinde taşıyan ve okura hissettiren çok özel ve bambaşka bir Murathan Mungan kitabı. Hatta kitabın yazarını gölgede bıraktığını düşünüyorum. Haliyle söyleşiyi merakla dinledim. Güzel ve akıcı bir söyleşi olmasına rağmen, romanla ilgili daha ciddi bir hazırlığın yapılması gerektiği hissine kapıldım. iç sesimi aramaya koyulduğumda adresim her zaman beni ona götürür. Bu sohbet iyi geldi. Sağolun... Söyleşilerin videolarını sayfanızda paylaştığınız için çok teşekkür ediyorum. Çeşitli sebeplerle katılmak isteyip de katılamayan bir çok insan çok faydalı olduğunu düşündüğüm bu etkinliklerden mahrum kalmamış oluyor. Bu söyleşiyi izlediğim için, Murathan Mungan gibi bir yazarı bir kez daha dinlediğim için çok memnun oldum. Onun yazılarını okumaktan hiçbir zaman vazgeçmedim ve vazgeçmeyeceğim... Bu söyleşiyi izlemiş olmama ne kadar mutlu olduğumu anlatamam, çok teşekkür ederim... Orada bulunamadığım için çok üzülmüştüm. Paylaştığınız için çok teşekkür ederim.


Kitap yayınlamak bir virüs gibi beynimize yerleşti! Geçtiğimiz günlerde 25. yılını kutlayan Pan Yayınları, kuruluşlarından bugüne süren yolculuklarını anlattı. Müzik kitapları yayımlama fikriyle yola çıkan ve daha sonra arşivine pek çok kitap sığdıran yayınevi, yayıncılık hayatı boyunca çağın getirisiyle gerçekleşen pek çok yeniliğe tanık olduklarını söylüyor. Müzik adına önemli bir miras bıraktıklarına inanan yayınevi, yayıncılık hayatına nasıl başladıklarını ve 25 yıldır süren yayıncılık macerasını anlattı. 1976-80 yıllarıydı. Üniversite öğrencisiydik. Boğaziçi Üniversitesi'nde dersler kadar kulüp faaliyetleri de önemlidir. Öğrencilere her türlü imkan tanınır. Biz de Türk Müziği Kulubü olarak bir açık oturum düzenlemiştik. Murat Belge, Hilmi Yavuz, Muammer Sun, Faruk Yener, Cinuçen Tanrıkorur ve Ercüment Berker'in katıldığı bu açık oturumun metnini kitap haline getirmiştik. Ancak o zaman bir kitap yayımlamanın bize "kitap tozu"nu yutturacağını, bir virüs gibi beynimize yerleşeceğini bilmiyorduk. Bundan sonra hep yayıncı olmak fikriyle yaşadık. 1984 yılında, Tahran'da bir tesadüfle Murat Bardakçı ile karşılaşınca bu fikrimizi hayata geçirecek cesareti de bulduk. 1986 yılında Pan Yayıncılık'ı kurmuş ve ilk kitabımız olan Rauf Yekta Bey'in "Türk Musikisi" kitabını yayımlamıştık. Kuruluşumuzda sadece müzik kitapları yayımlamayı hedeflemiştik. Hala süren müzikler arası çatışma, o yıllarda da geçerliydi. Diğer bir deyişle Türk müzikçiler, halk müzikçiler, batı müzikçileri, vb. vardı ve aralarındaki tartışma bitmek bilmiyordu. Pan olarak bütün bu tartışmaların dışında kalmayı hedefledik. Bizim konumuz genel olarak "müzik"ti ve bütün bu başlıkları kucaklayacak şekilde yayın yapmayı istiyorduk. Tematik yayıncılık çok yaygın değildi. Belki meslek kitapları yayımlayanlar vardı ama sadece müzik kitapları yayımlamak fazlasıyla cesur bir işti. Daha önce deneyenler kısa sürede vazgeçmişlerdi. Mevcut müzik kitaplarının sayısı bir elin parmaklarını geçmiyordu, hatta Enis Batur ilk kitabımızdan sonra bizim hakkımızda "Yakışıklı bir intihar örneği" başlıklı çok güzel bir yazı yazmıştı. Dünyada kendimizi örnek aldığımız bir yayınevi olmadı. Çünkü müzik ve Türkiye diye bakıldığında buradaki koşullar dünyanın hiçbir yerinde rastlanacak koşullar değil. Ancak kitaplarımızın sayısı üçü beşi geçince ve kitapçı raflarında arzuladığımız / hak ettiğimiz yeri bir türlü bulamayınca, Viyana'da gördüğümüz bir dükkanı, Doblinger'i örnek alarak, sadece müzik kitapları satan bir dükkan kurduk. Müzik kitapları konusunda tasarladığımız herşey aynen devam etmekte. Bütün müzik türlerine açık bir yayın faaliyeti sürdürüyoruz. İyi olduğunu düşündüğüz kitapları ayrım yapmadan yayımlıyoruz. Ancak kurulurken sadece müzik kitapları yayımlamak üzere kurulmuştuk, 1991 yılından itibaren müzik dışı kitaplar da yayımlama kararı alarak temel bir değişiklik yapmış olduk. Başlangıçta kurşun dizgi, tipo baskı varken, sırasıyla ofset, bilgisayarlı masa üstü yayıncılık, dijital baskı ve e-kitaba kadar bir çok teknik değişimi yaşadık. Artık bunu çok yaşlandık diye mi algılarsınız, yoksa çok şanslıydık, bütün bu gelişimi gördük mü, bunu size bırakıyoruz. Ama her geçen gün yayıncılığın kolaylaştığına şahit olduk. Bir kitabın tashihi günler sürerdi ilk başladığımızda, matbaa kurşunları bağladık diye bizi telaş ettirirdi, her düzelttiğimiz satırda metin başka bir dizgi hatasıyla karşımıza çıkardı. Şimdi ise metinler bilgisayarda yazılmış olarak geliyor. Herşey eskiye göre daha kolay, artık aydınger çıkış yok mesela; resimler için filmciye koşmuyoruz; 250 adet kitap basabiliyoruz. Sorunun ikinci kısmına gelince, gerçekten Türkiye'deki müzik adına müthiş bir miras bıraktığımızı söyleyebiliriz. Hiç kimsenin yayımlamayacağı kitapları, ki bunların içinde Dimitri Kantemir, Tanburi Küçük Artin gibi çok özel kitaplar da var, yayımladık ve toplam 150 civarında kitabı müzik kitaplığına kazandırdık. Kitap fiyatlarını belirlerken hep maliyeti esas aldık. Şu kadar forma kitap olsa olsa şu fiyata satılır demedik. E-kitapta ise dünyada da olduğu gibi çok net bir formül bulamadık. Ama basılı kitapta yazarın alacağı telifte bir kayıp olmayacak şekilde bir fiyat belirliyoruz. Yayıncılık kolaylaştıkça kendi canavarını yarattı: Korsan kitap! 25 yıl önce kitaplarımızın tirajı 3000, romanlarınsa 5000 ve üstüydü. Çok daha az sayıda kitap yayımlanıyordu. Yayınevi sayısı da azdı. Artık yayınevi sayısı çoğaldı, yayımlanan başlık sayısı çok arttı. Buna karşılık müzik kitaplarını 500, romanları 1000, şiir kitaplarını ise 250 adet civarı basıyoruz. Demek ki en azından bizim açımızdan kitaplar daha az okunuyor. Dağıtım büyük bir sorundu, hala öyle. Bildiğimiz kadarıyla Anadolu'da binlerce kitapçı kapandı. Büyük kitapçı zincirleri market mantığıyla hareket ettikleri için az satan kitaplara yer vermek istemiyor. Dağıtım şirketleri de yayıncı oldu, dağıtım hizmeti yerine yayıncılık faaliyetlerini öne çıkarıyorlar. Korsan kitap kavramı yoktu. Yayıncılık teknik anlamda kolaylaştıkça kendi canavarı olan korsanı da yarattı. Alınan çeşitli önlemler, yapılan baskınlar, bandrol uygulamaları ne yazık ki sorunu önlemede yetersiz kalıyor. 25 yıl önce sık sık kağıt sorunu yaşanırdı. Şimdi yerli kağıt kalmadı. Kağıt büyük ölçüde ithalata bağlı. Yazarlara ödenen teliflerde vergi arttı. Bizim başladığımız yıllarda %10 olan kesinti artık %17. Ayrıca ödenen telif bedeli üzerinden bir de %18 KDV ödemek zorunda kalıyoruz. Kısacası yayıncılık gittikçe zorlaşıyor. Yalnız şimdi e-kitap diye bir kavram yaygınlaşmakta. Yukardaki sorunların bir kısmı e-kitabın yaygınlaşmasıyla kendiliğinden aşılacak. Biz de bir süre sonra birçok kitabımızı e-kitap olarak yapmaya başlayacağız herhalde. Çok özel birkaç kitap butik baskıyla sunulacak okura. Gelecek yıllarda da aynı şekilde yayıncılığımıza devam etmeyi umuyoruz. Tabii ki e-kitaplarımızın sayısı artacak ama basılı kitaba da devam edeceğiz. Pan Yayıncılık;Sizlerin emekleri asla boşa çıkmayacak.


Dünyaya inanan insanlar, hala vazgeçmediler. En azından bir kısmı. Biliyorum, çünkü dünyaya inanan bir kısım insan geçenlerde "natama ismini sevenler" olarak bir araya geldi, şimdi bir dergi çıkarıyor. Bugünlerde ikinci sayının hazırlıklarının peşinde olmalılar. Enis Akın, Ali Aydemir, Burak Delier, Cihat Duman, Ali Dündar, Murat Ertel, Süreyyya Evren, Özgür Göreçki, Mehmet Öztek, Gül Abus Semerci, Ömer Şenel, Melih Tuğtağ, Bülent Usta, Hayriye Ünal, Davut Yücel'in katkıda bulunduğu ilk sayı ise piyasada, kitapçılarda. Natama'yı şu sözlerin olduğu bir ilanla tanımıştım: Gerçeği arıyoruz, gerçek bazen vardır, sırayı bozuyoruz, koşup koşup yetişemiyoruz, uzaklardan natamam sesimiz duyuluyor, merhab. Herkes tastamam duyacak mı o sesi, bilmiyorum. Ama biz buradan duyduk ve cevap veriyoruz: Merhaba Natama. İyi değiliz, ya siz? Hiçbir şey planladığımız gibi gitmiyor. Bu yüzden Natama'yı çıkarmaya karar verdik ve Aralık'tan itibaren raflarda olacağız. Elbette dünyayı değiştiremeyeceğiz. Ama deneyeceğiz, denemek engel olamadığımız bir duygu. Üç ayda bir, Natama; klişe, reklam, kariyer altında ezilmeden, tam da öyle çıkacak ve içeriğimizin tümü hayır internette olmayacak. İnternet bir yayın üssü mü yoksa reklam üssü mü, özellikle bizim gibi bir dergi için çok belli olmayan bir konu. Matbuat bir yayın aracı; dergi de formatı. İnternetin ise, en azından bizim için, yayın değil yalnızca tanıtım aracı olması muhtemel. Henüz tam olarak belirlemediğimiz bir formatta, belli ölçüde içeriğe ulaşılabilecek fakat. Aramızda internetle haşır neşir olanlarımız var, internet güzel, internet iyi; fakat Natama şüphesiz kağıda daha çok yakışıyor. Görmezden gelinenlere, kültürlerarası olmamaya, farklılıkların birbirine dokunmadan yaşamasına, karizmayı çizdirmemeye; bunlara gönül indirmiyoruz. Şiiri önemsiyoruz. Şiirin ve sanatın steril bir şey olmadığını, bunun doğasına aykırı olduğunu söylüyoruz. Savunduğumuz şey, iyilikçi şiir değil iyi şiir. Ahlakın, siyasetin ve yaşamın en iyisi iyi şiirde, iyi sanatta birleşiyor. Siyasetsiz, ahlaksız ve şiirsiz bir sanat olur mu? Biz konuşmazsak eksik kalacak olan bu. Tekdüze ve mükemmel ve hatasız ve duygusuz ve cillop şeyler görmekten, sıralamalardan, yazılı olmayan kurallardan sıkıldık. Yazacağız. Bu. Sırayı bozacağız, söz, koşup koşup yetişemeyeceğiz, uzaklardan natamam sesimiz duyulacak. Bunlar da. Her zaman dile getirdik, tabii, ancak ilk kez bu kadar bir aradayız. Kalabalığız. Birbirimizi seviyoruz, Natama bunun için var. Her şeye rağmen, maalesef mi demeli, dünyaya inanan insanlar olarak yola çıktık ve canımız sıkılıyor. Canımız normal şartlar altında sıkılıyor. Daha önce başka şekillerde dile getirmeye çalıştıysak da bunlar anormal şartlar altında söylenmiş varsayıldı. Hayır. Dünyanın hastasıyız. Hiçbir şeyin ilacı değil. Geçmiş olsun. Natamam olan Natama'nın ta kendisi. Kaç sayı çıkarız bilmiyoruz. Bir şeyler daima eksik kalacak, bunun da farkındayız. Olmayacak, olsun. Biz üzerimize düşeni yapmaya okeyiz. Üzerimize düşenin ne olduğuna gelecek olursak, diyebiliriz ki koca bir gezegen. Üstten ve alttan hafif basık. Çıkış kararımız da buna dayanıyor: Korkunç baş ağrısı. Leziz tasarımımız yazar kadromuzdan Davut Yücel'e ait. İlk sayıda Enis Akın, Hayriye Ünal, Süreyyya Evren, Gül Abus, Mehmet Öztek, Cihat Duman, Melih Tuğtağ, Ömer Şenel, Özgür Göreçki, Bülent Usta, Murat Ertel, Burak Delier, Ali Dündar, Ali Aydemir ve birçok dost olarak; yazılarımızla, tasarımlarımızla, uzun süredir yapılan toplantılarımızla, tartışmalarımız, sorunlarımız, kahkahalarımız, geç kalmalarımız, elektronik olmayan postalarımızla, telefonlarımız ve yüzlerimizle birlikteyiz. İsimler alfabetiktir. Edebiyatımızda en yanlış ve en doğru gittiğini düşündüğünüz üçer şeyi sayabilir misiniz - ki anlayalım sizin orada neler oluyor... Üç çok, bunun bize gelişi iki zaten. İnanın bir şey kazanmıyoruz. Yanlış giden ve birçok şeyin de yanlış gitmesine neden olarak kariyerizmi, hala yazarken heyecanlanan insanların olabilmesini ise doğru giden şey olarak gösterebiliriz. Bir de bize sevdiğiniz üç dergi sayarsanız. Yerli: Hala çıkıyor mu emin olamadık ama Natama. 1. Sorularımızı, dergi ekibinden Özgür Göreçki ve Davut Yücel cevapladı. Cihat Duman'a üzülüyorum, kader mahkumu gibi kaldı Natama'da. Bak, alacağını alan Hayriye Ünal topukladı bile. Hayriye Ünal, Gül Abus'un şiirini gerekçe göstererek dergiden ayrılacaktı madem, neden bunca bekledi acaba? Dergi 1 Nisan'da çıktıydı. Dahası, Hayriye Ünal derginin yayın kurulu üyesi olmanın yanı sıra redaktörü olduğuna göre en geç Mart başından beri önce şiiri onayladı, sonra da oturdu redaksiyon okumasını yaptı. Yani bunca zaman geçtikten sonra mı aklı başına geldi :) Neyi bekledi acaba, ya da neyi temin etmeyi, garanti altına almayı, orasını işin içindekiler bilir... Ah Cihat'ım ah, bunların hepsi susuz getirip götürür seni, çakallarla dansın ortasında kaldın, kadar mahkumiyeti bu değildir de nedir. bence burada dergiyi eleştiren ve enis akına süreyyya evrene laf atan kişiler de yine dergiyi çıkaran kişiler. yoksa başka kim böyle şeyler yazar. natama bizimle kafa buluyor. sevdim. yorumcu arkadaşlar gayet samimi davranmışlar. ilk sayıyı yaladınız mı? hele bi yalayın sindirin. hemen sazan gibi atlamayın. samimiyetiniz pekişecektir o vakit. natama, son 4579 yılın en iyi dergisi. bu bilgiyi kafanıza çivi gibi çakın. bu bilgi size çok lazım olacak. enis akın ve süreyyyyyyya evren'in 45-50 yaşına doğru ilerlerken hala ünlü olamamalarını telafi etmek için çıkardıkları 1453. dergi. ünlü olmak için yapmadıkları iş, ilişki kurmadıkları kimse kalmadı, bu son şansları olabilir. onları bir de at üstünde ali ağaoğlu misali bir hatama reklamında görmek isteriz: "ben yaptım oldu" diye bağırlarını dövmeleri hoş olurdu. "K şiiri" diyeceksin Hayriye Ünal basacaksın, yapıştırma bıyağa gel. ben de geçen tesadüfen kitapçıda gördüm ve görür görmez çarpıldım. dergi çok müthiş olmuş, yazılar mükemmel güzel, arkadaşların eline sağlık.


Necati Tosuner'i bilir misiniz? Bilirseniz, eminim ki iyi bilirsiniz. Bilmiyorsanız, hemen hayatınıza bir Necati Tosuner parantezi açmanızı tavsiye ederim. Sıradan bir yazardan bahsetmediğimi hemen anlayacaksınız. Yazarlıkta 50. yılını kutlayan, romancılığı ve özellikle öykücülüğü ile kalbinizi tekletebilecek birinden söz ediyorum. Tosuner, sadece okuyup geçebileceğiniz, antolojilerde adına methiyeler dizilmiş bir yazar değil; gölgede kalmış, yalnızlık illetine kapılmış, biraz da ona sevdalanmış bir adam. Bir Rubik küpü gibi her yüzü aynı gözüken ama aslında büyük bir bulmacanın ta kendisi o; tüm sıkıntılarını, üzüntülerini ve anlık coşkularını bir kübe sığdırmış, çözmesi de size kalmış. Necati Tosuner'le olan söyleşimiz işte tam da bu yüzden sıra dışıydı; ne bir sorumuz vardı ne de kısıtlı bir zamanımız. Tosuner'in evine, zamanın durduğu ve sadece onun ve hatıralarının konuştuğu o eve misafir olduk yayın yönetmenimiz Elif ile birlikte. Türk edebiyatına adını kazımış büyük yazarın evine değil, Necati'nin evine. Her saniye, Necatiye bir adım daha yaklaştık; bazen saatin tiktaklarının bozduğu büyük sessizlikte, bazen anlattıkça yorulmayan o derin, o tok ve gür seste. Necati Tosuner adı ve çağrıştırdıkları da hep bu zıtlıktan besleniyor ya; ben de size hem susmaktan yorulan Necati'yi hem de haykırmaktan çekinmeyen büyük yazar Tosuner'i anlatabilmek istedim. Lütfen, bizimle birlikte buyurun zamanın bir başka aktığı; kıvamların koyulaştığı o evin salonuna, ortadaki masaya, etrafındaki sandalyelere. 19 kitap 50 yılda. Çok mu? Değil. Az mı? Az da değil. Kendini övmeden kendinle ilgili konuşmak biraz zor. Tevazu yersen spordur. İlle de tevazu göstereceksen, susarsın. Allah benim belamı versin nereden yazar oldum? dersen, okuyucu da E napayım birader bana ne? der. Yazarlığım bana ne mi hissettiriyor? Yazarlığım para ediyor da... Lüks yerlere gitmek, falan yere uğrayıp dönmek, benim gibi bir yazara göre değil. Onları yapanın yazarı başka. Derdim o değil. Neredeyse kendimi bildiğimden beri benim için yazdıklarım ya çok beğenilmiştir, ya hiç beğenilmemiştir. Arada bir hiç iyi, geçer, vasat notum olmamıştır. Bu iyi bir şeydir yazar için. Çok beğenenler de korkutur beni. Bereket, nazara falan inanmıyorum, inansam okutmam gerekir kendimi. Bir gün, bir laf etmiştim, eskilerde: Tanrı vasat yazara acısın, kendini bir şey sanır. Vasat şaire daha çok acısın, O yazarı da adam saymaz. Herkes spor yaparsa, ne güzel... Kimseye bir zararı var mı? Yok. Ama sporcu olmak başka bir şeydir. Şair olmak başka bir şeydir, adam hayatını verir de şair olur. Sen öyle üç tane dize düşürdün diye kendini şair sanıyorsun. Ben yazarken yazmış olmaktan bir haz duygusu alıyorsam, onu okuyana da öyle bir haz duygusunun geçmiş olmalı. O zaman benim yazdığım şey işe yarıyor. Yoksa, yazmam. Almanya'dayken pilim bitmişti. Sonra Sancı.. Sancı...'yı yazdım. Tabii orada kamburunu anlatan Necati ile Sancı.. Sancı...'nın kamburu Osman arasında dünyaya bakış farkı var. O beni biraz oyaladı. Mutfak yeni, malzeme yeni, bilmediğim türden. 29 yaşındaydım. O zamanlar bir şeyler yapmış olmak bile insana yetebilir. Tehlike de budur. Günümüzde romanın yükselişi size ne hissettiriyor? Sayıdaki artışın sizi rahatsız ettiğini biliyorum... Roman şiiri geçti artık. 77'de Sancı.. Sancı...'yı ben yayımladım. O yıl 10 tane roman ya çıktı, ya çıkmadı. Ayda bir tane roman alırsın. Günde 7-8 roman olunca hangi birini takip edeceksin? Eski zamanla, bugünler kıyaslanacak gibi değil. Eskiden insanlar önce şiir yazardı, öykü yazardı, dergilerde imzalarını görürdün, birbirleriyle yarışırlardı. Dergilerde son sayfalardan, ön sayfalara gelmeye başlarlardı. Oturur roman yazarlardı, Falanca romana geçti. derlerdi. Şimdi yeni kuşaklarımız doğuştan romanı. Bir de üç çocuk olursa, gelecek roman kaynayacak. Evde beş tane romancı falan olacak. Öncesinde hep acı çekiyordum; 16 yaşına gelince vücut istediği biçimi aldı, o da kurtuldu, ben de kurtuldum. Ben artık onu değiştirme hayallerini bıraktım ve o sancılardan kurtuldum ama bir başka sancı başladı: Kambur olmak, bunun farkına varmak. Ondan sonra ya kadere atarsın suçu, ya topluma, ya da anana-babana. Topluma karşı isyan gelir ama, kesin! O kızdan hoşlanırsın, o anda kötü adam olursun. Hatta Asım Bezirci Güzel yazıyorsun, iyi yazıyorsun ama niye hep kendini yazıyorsun? derdi. Halbuki kendimi yazmaya bile o kadar zor vardım ki. Ancak üçüncü kitabımın adını ancak Kambur koyabildim. Öncesinde bir şeyler yazıyordum ama derdim neydi, kimse anlamıyordu. Toplumcular yeteri kadar solcu bulmuyordu beni, varoluşçular da altyapı olarak yetersiz buluyordu. Ben bireyciydim, ama benim bireyci olmak için Sartre falan okumama gerek yoktu. Yeteri kadar bireyci olmaya hakkım vardı benim zaten, bu toplumda yaşıyor olmaktan dolayı. Kitap bitti, benden çıktı. Altı ay önce bitirdim ben bunu fakat yayınevi benim öykü kitaplarımı çıkartıyordu peş peşe. Araya girsin, girmesin derken onlar bittikten sonraya kaldı. Dört roman, dokuz öykü kitabı. Sağlığımda onları öyle peş peşe çıkmış gördüm. Eyvallah. Son romanım da çıktı. Bir deneme kitabım var, onu da umarım yaparlar. Bu kitap, Kasırganın Gözü'nün bir devamı gibi, dil ve uslup olarak benzerlikler var ancak yapısal olarak, romanın içinden görülmeyen o mimarisinde farklılık olmasına dikkat edilmiş. Birinci romandaki balkondaki adam, bu romanda yok ancak. Ayrıca, bu son kitaptan önce ve Kasırganın Gözü'nden sonra iki tane çocuk kitabı yazdım. Merdivenden çıktıktan sonra beklediğin bir sahanlık gibi bu. Sonra Susmak. Susmak ve korkaklık arasında, ben korkağım diyerek bitiyor roman. Çocuk kitapları benim için çocuk kitabına genel olarak verilen değerden çok daha değerlidir. Ben o kitabı çocuğun annesine babasına yazıyor olsam ne kadar özen göstereceksem, ona da o kadar özen gösteririm. Çocuğu adam yerine koyan bir çocuk edebiyatından yanayım ben. Çocuğun babası ne kadar önemliyse, annesi ne kadar önemliyse çocuk da o kadar önemli. Onlara veremiyorsan bayat ekmeği, çocuğa da verme. Sayın Tosuner'in Tanrı vasat yazara acısın, kendini bir şey sanar." cümlesindeki "sanır" olması gereken kelimeyi "sanar" demiş ya da yazmış olma ihtimaline inanmıyorum. Dolayısıyla umarım redaksiyon ya da söyleşi yapan kişinin hatası. Ancak edebiyatla iç içe bir iş yapan, yazan okuyan bir sitenin mensuplarının da böyle bir hata yapmış olması hoş görülebilir bir şey değil. internet dili yeterince kirletip yok ederken, online ve yazılı bir edebiyat dergisinden daha büyük hassasiyet bekliyoruz.


Edebiyatımızın konar-göçer yazarlarından biri Nermin Yıldırım. Yıl içinde birçok farklı rotaya seyahat etse de, çoğunlukla evi bellediği iki kent -İstanbul ve Barselona- arasında mekik dokuyor. Nermin Yıldırım'la İstanbul'u, Barselona'yı ve bir konar-göçerin edebiyatını konuştuk. Bir şehri ev, öbürünü misafirlik gibi görürseniz, bu iki durumdan biri kaçınılmaz olur. Dönmek, çok tortulu, hayal kırıklığına açık, ağır, biraz da imkansız bir şey. Ben dönmekten ziyade bir yerden diğerine, hani Virginia Woolf'un da dediği gibi, hafif adımlarla geçmeye çalışanlardanım. Tadında bırakmak diye bir şey var; sevgilisinden ayrılmak için bile ondan nefret etmeyi beklememeli insan. Şehirlerle ilişkimi de böyle kuruyorum. İki şehirden de hep severek ayrılmayı seçtiğim için biletlerimi her zaman tek yön alıyorum. Diğer şehri özlemeye başlayınca gidiyorum. Böylece her yerde sevdiğim ve istediğim için kalmış oluyorum. Kendimi mecbur hissetmemek, sevdiğim şeylerle, insanlarla, mekanlarla arama zaruretler, yükler sokmadan, hayatla flört ederek yaşayabilmek benim için önemli. Öyle olunca da hiçbir yerden kaçarak ayrılmıyorsunuz ama her yere koşarak gidiyorsunuz. Peki merceğimizi biraz genişletip ve hatta edebiyatın da dışına çıkarak düşünürsek; İstanbul'daki hayatınızın bir parçası olan ama Barselona'da bulamadığınız bir şey var mı? Ya da tam tersi... Barselona'da geçmişimi bulamıyorum. İstanbul'da da gelecek biraz bulanık gibi. Ama değişir bu duygular. Her şey değişir. Çocukluğu, ergenliği, ilkgençliği bir şehirden öbürüne göçerek geçmiş biriyim. Üniversiteye gelene kadar hiçbir yerde birkaç seneden fazla kalamadım. En uzun yerleşikliğim üniversite sonrasında taşındığım İstanbul'da oldu. Velhasıl, bir aidiyet problemi oluştuysa bile kökü daha eskidir herhalde. İstanbul'dan sonra en uzun yaşadığım yer Barselona ama hayatım hala oradan oraya, seferi halde geçiyor. Geçen yılın toplamda dört buçuk ayını evimde geçirmişim. Bu durumdan yakınmıyorum, alışık olduğum düzen bu zaten. Gittiğim her yere hızla alışırım, kendimi oranın parçası gibi hissetmeyi beceririm. Ama sanırım ancak gibi hissetmeyi beceriyorum. Gerçi insan doğduğu yerde bile en fazla o kadarını hissediyor. Aidiyet toprakla ilgili bir şey değil. Dile gelince, o insanın esas vatanı işte. Pek çok şey olmadan yaşayabilirim ama uzun süre Türkçe duymamak, konuşmamak beni mutsuz ediyor. Hastalığa benzeyen bir mutsuzluk bu. Bu yüzden çok sık geliyorum zaten. Ait olduğum yer geçmişim, geçmişim ülkem. Ama her şeyden evvel dilim. Rüyalarımı Türkçe görüyorum, hayallerimi Türkçe kuruyorum. Kitaplar aramıza mesafe girmesini engelliyor. Türkçe konuşamadığım zamanlarda bol bol okuyorum zira. Ama mesela Barselona'ya taşındığımda, ilk dokuz ay gelmemiştim. Memleketten en uzun süreli uzak kalışım da odur. Aslında çok da uzun bir zaman değil ama o dönemin sonlarına doğru Türkçe duyamadığım ve konuşamadığım için epey kötü hissettiğimi, kitapları kendi kendime yüksek sesle okuduğumu filan hatırlıyorum. Dokuz ayın sonunda İstanbul'a geldiğimde dünyanın en geveze insanıydım. Eşimi dostumu esir alıp saatlerce konuşuyordum. Fakat dediğim gibi bir daha hiç o kadar uzun süre uzak kalmadım. Tabii düne kadar kendi memleketinde ferah fahur yaşarken, birden bire mülteciye dönüşenlerin, sırf hayatta kalabilmek için çok zor şarlarda meçhule yol alanların, memleketinden ve dilinden mecburen uzak kalanların, istediği halde dönemeyenlerin ve belki de hiç dönemeyecek olanların durumunu düşününce kendim için yakınacak değilim elbette. Geçen sene yazılan romanlardaki yerleri bile arayıp bulmakta zorlanıyoruz. Şimdilerde İstiklal Caddesi'nin değişiminden bahsediliyor ama bu ani bir değişim değil. Özellikle son on yılda pek çok şey kentin kültürünü, tarihini hiçe sayan bir hızla değişti. Geçmişimizin izleri silindi. Dünyanın her yerinde yaşanıyor bu ama İstanbul'daki değişim maalesef insanın kalbini kıracak kadar agresif. Barselona da özellikle çok turistik bir şehir olması hasebiyle kentsel dönüşümden nasibini almış fakat gene de İstanbul'a kıyasla daha iyi durumda olduğunu söyleyebiliriz. Evet, romanların izini hala sürebilirsiniz Barselona'da. Mesela edebi anlamda en meşhur meydanlarından biri, Katalancanın en önemli romancılarından Merce Rodoreda'nın La Plaça del Diamant romanına ismini veren Del Diamant Meydanı. Buranın yerine toplu konut ya da AVM dikileceğini sanmıyorum. Gracia bölgesindeki bu meydanda edebiyatseverler için şehirde romanlardan hareketle özel Merce Rodoreda turları yapılıyor. Bu şekilde yazarın eserlerinde geçen parkları, bahçeleri, pazar yerlerini, kafeleri gezmek ve kahramanların izini sürmek mümkün. Sonra, İç Savaş döneminde gazeteci olarak geldiği şehirde, habercilikten fazlasını yapması gerektiğine kanaat getirip cumhuriyetçi kanatta savaşa katılmış ve sonradan izlenimlerini bir roman olarak kaleme almış olan Orwell'ın anısını yaşatmak için yazarın adının verildiği bir de George Orwell Meydanı var. Şehirlerin vefa borcunu ödemesine güzel örnekler bunlar. George Orwell'ın Katalonya'ya Selam'ı bir anlamda turistik bir pakete dönüşmeye başlayan Barselona'nın farklı bir yüzünü adımlayabilmek için çantaya atılmalı. İç Savaş döneminde gerçekleştirilen o kısa süreli anarşist devrim hakkında bir şeyler öğrenerek, bugün şehrin en kalabalık ve turistik caddesi olan Las Ramblas'yı, seneler evvel cepheye gitmek üzere hazırlanmış milis grupların devrim marşları ve alkışlar eşliğinde geçit töreni yaptığı, balkonlarından kırmızı siyah bayrakların sarktığı bambaşka bir yer olarak hayal edebilmek için. Şehri roman kahramanlarıyla birlikte adımlamak için Eduardo Mendoza'nın Barselona'da geçen, şehri ve kültürünü de anlatan Mucizeler Kenti, Gurb'dan Haber Yok gibi romanları da okunabilir. Barselona kültürünü içeriden bir gözle yansıtan romancılardan Juan Marse, Carlos Ruiz Zafon da çantada yer almalı. Barselona ile ilgisi yok ama bu listeye Aslı Erdoğan'ın bütün kitaplarını da eklemek istiyorum. Çünkü kendisi bir yazardır. Çok da iyi bir yazardır.