Usta yazar Ernest Hemingway'in George Plimpton'la yaptığı söyleşiyi Buket Ketbağa SabitFikir için çevirdi. Usta yazar Ernest Hemingway'in George Plimpton'la yaptığı söyleşiyi Buket Ketbağa SabitFikir için çevirdi. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.


İlk kitabı Yengeç Dönencesi'ni 42 yaşındayken Paris'te yayınladıktan sonra sansür, pornografi, ve müstehcenlik ile boğuşmak zorunda kalan Henry Miller, roman yazma sürecini ve roman sanatına dair düşüncelerini anlatıyor. Hayır, genel olarak yok. İşe genelde kahvaltıdan sonra başlıyorum. Makinenin önüne otururum, eğer yazacak bir şey bulamazsam bırakıyorum. Ama hayır, bir hazırlık aşamam yok. Sabahları tercih ediyorum ve sadece iki ya da üç saat ayırıyorum. Bu işin çok başlarındayken gece yarısından sonra yazmaya başlıyordum. Paris'e gittikten sonra farkettim ki sabahları çalışmak gece yarılarından sonra çalışmaktan daha iyi. Sonra daha uzun çalışmaya başladım. Sabah çalışmaya başla, öğle yemeğinden sonra kısa bir uyku çek, kalk ve tekrar yaz, bazen gece yarılarına kadar yaz şeklinde devam etti çalışma tempom. Son 10-15 yıldır çok çalışmanın gerekli olmadığını anladım. Kötü bir şeymiş aslında, suyu boşa akıtıyorsunuz. Hızlı yazdığınız doğru mu? Perles My Friend Henry Miller kitabında sizin tanıdığı en hızlı yazarlardan biri olduğunuzu söylemiş. Evet, çoğu insan öyle diyor. Yazarken şıkır şıkır ses çıkartmam gerekiyor. Öyle daha hızlı yazdığımı zannediyorum. Bazen çok hızlı yazıyorum, bazen bir yerde tıkanıyorum ve bir sayfada bir saat harcayabiliyorum. Ama bu çok nadir oluyor aslında, çünkü çıkmaza girdiğimi hissettiğimde zor kısmı atlıyorum ve devam ediyorum, o bölüme başka bir gün tekrar geri dönüp bakmak daha iyi geliyor. Bence bu sorular çok anlamsız. Bir kitabı yazmanın ne kadar sürdüğünün ne önemi var ki? Eğer bunu Simenon'a sorsaydınız size kesin bir cevap verirdi. Bence yazmak onun 4 - 7 haftasını alıyor. O nasıl sayılacağını biliyor, çünkü kitaplarının kesin bir uzunluğu var. Ne istediğini bilen nadir insanlardan biri, Şimdi bu kitaba başlayacağım ve yazacağım, diyor ve kitabı bitiriyor. Bu da çeşitlilik gösteren bir şey. Yazma sürecinde asla düzeltme ya da genişletme yapmam. Nostaljik bir yazma tarzım var diyebiliriz. Yazdıktan sonra kendime biraz izin veriyorum ferah bir gözle görebilmek için. Bu çok iyi geliyor. Revize ederken renkli bir kalemle eklemeler, çıkarmalar, değişiklikler yapıyorum. Sonra el yazısıyla yazılmış hali mükemmel görünüyor, Balzac gibi. Sonra tekrar yazdığımda daha fazla değişiklik yapıyorum. Her şeyi kendi ellerimle yazmayı tercih ederim, mekanik işleri sevmiyorum. Evet, makine uyarıcı gibi davranıyor, aramızda kooperatif bir şeyler var. Evet, düşünüyorum. Nedense bir yazarın ya da bir sanatçının çalışırken yapacağı son şeyin kendini rahat ettirmek olduğunu düşünüyorum. Bu rahatsızlıklar bazen psikolojik olmuyor mu? Dostoyevsky için örneğin... Bilmiyorum. Dostoyevsky'yi her zaman acınası bir durumdaydı diye biliyorum ama bu psikolojik rahatsızlıkları kasten seçtiği anlamına gelmez. Hayır, şüphesiz ki böyle değil. Kimsenin böyle şeyleri bilinçli olarak seçtiğini düşünmüyorum. Onlar sürekli olarak bunalımdaydı, hayatın her yönünden, evlilikte, aşkta, işte, parada, her şeyde. Buna cevabım her zaman Marussi Devi olacak.


Hüseyin Kıyar: Hisar'dan Ahmet'i tanısanız keşke... Hisar'dan Ahmet babamı temel alarak yarattığım bir karakter; kitaptaki mekanlar ve diğer karakterler de gerçekten varlar ya da geçmişte vardılar. Anlatılan olayların ise çoğunun kurgu olmasına rağmen, Hisar'dan Ahmet'in yaklaşık olarak kitapta anlatıldığı gibi yaşadığını söyleyebilirim. Ne düşündüğüne gelince, bu muamma... Belki ne düşündüğü değil de nasıl düşündüğüne dair bazı ipuçları... Yakalayabildiğim ancak o kadar. Babamı 1999 yılında kaybettim. Babamı özlüyorum elbette ama kitabı yazarken asıl duygu galiba özlemden daha çok ona teşekkür etmek isteğiydi. Bir de, ne kadar beyhude olduğunu bilsem de, onu yaşayanların dünyasına geri getirmek ve daha fazla yaşatmak. 2010 ortalarında bir şeyler yazdım, yaşandığı gibi olaylardı bunlar, aklımda kaldığı kadarıyla gerçek anılar. Oldukça zayıf bir metin çıkmıştı ortaya, bir sürü şey hatırladığımı sanıyordum ama gördüm ki aslında pek azmış. Yine de Barış Bıçakçı ve Yavuz Sarıalioğlu okudular. Sonrasında, yaklaşık bir buçuk yıllık bir çalışma sonunda, özellikle de Barış'ın büyük katkılarıyla kitap ortaya çıktı. Bir kitap yazdığınız zaman diğer insanlardan biraz ayrılıyorsunuz, farklı bir şey yapıyorsunuz çünkü. Farklı olmanın hoş tarafları var ama asıl olan, kitap yazmak da dahil olmak üzere, attığımız adımların bizi diğer insanlardan ayırması değil, tersine, onlara yaklaştırması, insanlar arasındaki eşitliğin ve kardeşliğin sağlanmasına hizmet etmesi. Belki bunu bir temenni olarak da görebiliriz, çünkü bir şey amaçlayıp sonunda tersini gerçekleştirmiş olabiliyoruz. Aslında Hisar'dan Ahmet'i bir hikaye anlattığımı düşünerek yazdım; kitapta anlatılan olaylar, kıyısından köşesinden gerçek olsa da, çoğunlukla kurgu. Dili ekonomik kullanmak konusunda ise, fazlaca gösterişli bir ifade olacak ama şöyle söyleyebilirim: Bazen söylenmeden bırakılan şeyler küçük bir hacimde toplanmış bir ağırlık yaratıyor ve bu ağırlık, içinde bulunduğu uzayı eğiyor, orada bir çukurluk oluşturuyor; etrafındakileri kendine doğru çeken bir nokta. Nasıl güzel sözler etrafındaki diğer sözleri kendilerine doğru çekiyorlarsa, boşluklar da benzer bir etki yaratabiliyor. Çekim kuvveti gibi bir şey, görünmeyen ama çok şey yapan bir kuvvet. Tabii bir de etkilendiğim yazarlar var, onların bazıları da böyle yazıyor. Acaba daha fazla yazmayı beceremiyorum da o yüzden mi böyle yapıyorum diye düşündüğüm de oldu. Lisede, edebiyat hocam Hami Karslı sayesinde edebiyatın dünyasına girdiğimden beri o sözlerle oluşturulan, büyülü dünyaların içinde oldum; okuyarak ya da 'hayatın dikenli yollarında' kör topal ilerlerken daha önceden okuduğum kitaplardaki insanları, mekanları, oralarda anlatılanları düşünerek ve hatırlayarak. Edebiyatla asıl ilginin okuyarak kurulduğunu düşünüyorum; yazmak, okuduklarımızı taklit etmek gibi bir şey. Yazmak istediğim şeyler var. Umarım becerebilirim. Hisar'dan Ahmet'le uğraşırken bir şeyler öğrendim galiba, belki bundan sonra biraz daha kolay olur.


İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali'nin üçüncü yılında, Sabit Fikir her hafta bir konuk edebiyatçıyla söyleşi yayımlayacak. Ve işte ilk söyleşimiz: "İstanbul'a gelip, yemeklerini keşfetmek için sabırsızlanıyorum. Meşhur şehrinizde de ilk defa bulunacağım" diyen, çoğunlukla Amerikalı ve İngiliz yazarları okuğunu söyleyen Hollandalı cinayet romanı yazarı Charles den Tex... Hong Kong ve kızarmış deniz yosunu; Buenos Aires ve devasa biftekleri; Kenya, Mombassa ve ıstakoz; Cezayir, Oujda ve kuskus dünyanın dört bir yanında haz duyulacak yüzlerce muhteşem yemek var. İstanbul'a gelip, yemeklerini keşfetmek için sabırsızlanıyorum. Meşhur şehrinizde de ilk defa bulunacağım. Oldukça. İyi yemekten hep zevk almışımdır. Restoranlara gitmeyi de, farklı tatları ve malzemeleri birleştirip kendim pişirmeyi de. Bundan yola çıkarak; evet, edebiyat ve yemek sanatı arasında bir bağlantı var. Bir tarifte yer alan malzemeler, bir kitabın karakteri gibidir. Baharatlar ve soslar da, öyküyü oluşturan kurgu ve farklı rotalardır. Dahası yemek yapmak da, kitap yazmak da, iyi yapabilmeniz için dikkat isteyen işlerdir. Elbette, kitap yazarak hayatınızı kazanmanız mümkün. Ben öyle yapıyorum ama şu var; eğer kitap satmazsa geliriniz düşüyor ve başka bir gelir yaratmak zorunda kalıyorsunuz. Televizyon kanallarına, tiyatrolara yazı veriyorsunuz, bir firma ya da organizasyon için jübile veya hatıra kitabı, ya da reklam metni yazıyorsunuz. Ben hayatımı kendi kitaplarım ve öykülerimler kazanmayı tercih ediyorum ama. Zaten ideal olan da bu. Kurumsal yaşam ve iş hayatı romanlarımın arka planını oluşturuyor. Kahramanlarım da kendilerini harekete geçirmeye iten durumlara maruz kalıyor. Sonuç olarak karakterlerimin maceraları için zemin hazırlayan modern dünyanın, sıklıkla karşılaşılan tuhaf durumlarında gerçekleşen, bulaşıcı nitelikte bir aksiyon - gerilime ulaşıyorum. Hiçbir şey gerçeklik kadar tuhaf değildir. Çoğunlukla, sigorta sahtekarlığı, internetin kötüye kullanımı, sahte kimlik ya da günümüz seks işçileri ticareti gibi güncel konular ya da kurgular kullanıyorum. Yedi romanım, Hollanda'da her yıl verilen polisiye roman ödüllüne aday oldu ve üç kez bu ödüle layık görüldüm. 2002 senesinde SCHIJN VAN KANS, 2006'da DE MACHT VAN MENEER MILLER ve 2008'de de CELL ödüle layık görülen romanlarım. İlk romanlarımdan, CLAIM (1996) 2001 yılında filme çekildi ve başrolde Billy Zane ve Louise Lombard yer aldı. 2010'da ise BAY MILLER adlı eserim bir Hollanda kanalı için dört bölümlük dizi olarak yayınlandı. Çoğunlukla Amerikalı ve İngiliz yazarları okuyorum. Douglas Coupland, Richard Powers, DBC Pierre, Paul Auster, John Fante ve başka birçok isim var. Her yıl yeni isimler keşfediyorum ve daha önce duymadığım yazarların eserlerini almak için de düzenli olarak kitabevlerine uğruyorum. Desmond Bagley'nin FLYAWAY (1978) adlı eserini okuduğumda, kendimi ilk defa öykü yazmak isterken buldum. Desmond Bagley ve Nevil Shute, sevdiğim tarzda öykü yazan iki isim. Her türlü belaya bulaşan ve bu karışıklıktan kendini kurtarmaya çalışan, sıradan insanların hikayesini yazıyorlar. Yalnızca yazarak bir şeyleri değiştirmeniz çok zor. Mahremiyet yitirmekte olduğumuz ve iletişim teknolojileri tarafından ele geçirilen modern yaşam, bilişim ve bilgi teknolojilerinin yanı sıra, her yerde karşımıza çıkan otomatikleşmiş sistemlerin yanlış tarafına geçtiğimiz anda nasıl birer suçluya dönüştüğümüz hakkında yazıyorum. Bu sistemleri değiştirebildiğimi pek sanmıyorum ancak, daha çok farkında olursak ve hükümetlerle, kurumlara bu sistemlere erişebilmelerinde kısıtlama sağlayabilirsek, her şeyin daha iyi olacağını düşünüyorum. Kot pantolon, polo t-shirt ve ceket. Spor ayakkabı ve bazen de mokasen. Ara sıra takım elbise de giyiyorum ama kravat yok. Hemen hemen her şeyi yediğimi de söyleyebilirim. Söylediğim gibi Türk yemeklerin tatmak için de sabırsızlanıyorum. Ve elbette su, kahve, alkolsüz içecekler, şarap ve viski. Charles Den Tex (1952 Camberwell, Avustralya) Londra'da Fotoğraçılık ve Sinema eğitimi gördü; Paris'te İngilizce öğretmeni olarak çalıştı. Hollanda'nın The Hague şehrinde bir reklamcılık şirketinde metin yazarlığı yaptı ve 1980'den bu yana iletişim ve yönetim danışmanlığı yapıyor. Bir çok şirket ve organizasyonda görev alan yazar, ilk cinayet romanı Dump,1995 yılında yaymladı. Kitap, her yıl verilen Gouden Strop Cinayet Romanı" ödülünde finale kaldı. O günden bu yana on cinayet romanı yazan Charles den Tex'in iki kısa öyküsü ve bir de danışmanlık ve yönetim jargonu üzerine sözlüğü bulunuyor. Romanlarından yedisi Gouden Stropa aday olan ve üç kez de (Schijn Van Kans, 2002; De Macht Van Meneer Miller, 2006; Cell, 2008) bu ödülü kucaklayan yazar 1999 yılından 2004'e kadar Hollanda Cinayet Romanı Yazarları Derneği'nin başkanlığını yaptı. Charles den Tex'in daha önce Bay Miller adlı eseri Okuyan Us tarafından Türkiye'de yayımlandı. Şimdi ise CELL isimli eseri YKY'den çıkmak üzre gün sayıyor.


Geçtiğimiz hafta yayın dünyasına ilk adımını atan Haftalık Kitap Postası'nın yayın yönetmeni Emre Dikici'yle bu yeni oluşumdan konuştuk. Dikici bizlere tamamı renkli kuşe ve haftalık olarak basılan ilk kitap dergisini anlattı. Biz de bu yolculuklarında kendilerine başarılar diliyor ve 'hoşgeldiniz' diyoruz. Haftalık Kitap Postası pek çok ilki bünyesinde barındırmaktadır. Türkiye'de yayımlanan ilk haftalık kitap tanıtım ve eleştiri dergisidir. Tamamı kuşe kağıda basılı, tamamı renkli ilk kitap dergisidir. Kitap tanıtım ve eleştiri yazılarında tüm yazarların fotoğraflarını kullanan ilk dergidir. Kitap tanıtım ve eleştiri yazılarında, tanıtımı ya da eleştirisi yapılan kitaptan alıntılara yer veren ilk dergidir. 'Şiir Molası', 'İçindeki Çocuğu Eğlendir' sayfaları kitap dergiciliğinde bir ilktir. İçerik olarak ise başlıca farkımız, yazarlarımızın tanıttıkları ya da eleştirdikleri kitaplara sevgiyle-anlayışla yaklaşmalarıdır. Okura tepeden bakan, benbilirimci, ukala tavırlı bir üslup yerine kitabın derdini anlamaya ve anladığını aktarmaya, bu kitabı okumanın neden sizin için önemli olduğunu-bu kitabı okursanız neler kazanabileceğinizi açıklamaya çalışan bir üsluba sahip yazılara yer vermesidir. Şu anki kadromuz sabittir. 3. sayıdan itibaren yeni isimlerin katılımı olacaktır. Açıkçası 'Konuk Yazar' konseptine sıcak bakmıyoruz. Türkiye'deki edebiyat gündemi dinamiğine dergimizin katkısı olacaktır gibi bir iddiamız yok, bizim dışımızda olumlu gelişmeler yaşanırsa, orasını bilemeyiz tabii. Dergimizin iddiası, daha çok insanı kitapla buluşturacak olmasıdır. Kitap okumayan insanlara ulaşarak onları kitap almaya ve okumaya teşvik edecek olmasıdır. Yazar kadromuzun sabit olduğunu belirtmiştim. Yazarlarımız her sayı için üç-dört kitaplık bir liste öneriyorlar, bir çakışma olmamasına dikkat edilerek, Genel Yayın Yönetmeni tarafından son karar veriliyor. Arada GYY yazar arkadaşlarımıza ricada bulunabiliyor. Eskiden yazarların dertleri farklıydı: Has edebiyat, estetik zevk, kalıcı olmak vb. Şimdiki yazarların dertleri ise bambaşka. Çok satmak, isim yapıp bir reklam ajansına, bir gazeteye ya da bir TV kanalına kapağı atmak, yazdıkları ile değil skandalları ile gündeme gelmek vb. Dolayısyla bu dönüşüm nitelikli eleştiriyi de köreltti. Yeni ve donanımlı, nitelikli eleştirmenlerin gelmesi gerekiyor. Bunun için de gençlerin önünü açmak gerekiyor. eleştirmenlerin önünü açmak gerekir diyorsunuz, yeni isimlere yer vermek istemiyorsunuz. bu durumda derginizdeki eleştirilerin niteliğinin zamanla kısırlaşacağını ve birbirini tekrarlayacağını düşünüyorum. Dergi, boyutuyla, teknik özellikleriyle kendine has ve özellikle yazıların içeriğiyle okuyan kesime değer vermiş, özen göstermiş. İçerik son derece açıklayıcı ve kendi özgü, belli bir yere ve kesime bağlı kalmadan her türlü kitleye hitap edebilen çağdaş bir dergi olmuş. Ayrıyetten albenisi çok yüksek... Yazarların edebi standartları yüksek olduğu gibi yazıları da ukalalıktan çok uzak olmakla birlikte açıklayıcı ve kitapları tanıtmaya öncelik verilmiş. Edebiyat gündemi dinamiğine bu derginin katkısını sorgulamak ise okuyucu kitlesinin takdirine mahsus bir şeydir.. Açıkçası ben kesinlikle bir katkısı olacağı kanaatindeyim... Bu dergi hiç bir yere bağlı kalmadan her kesimden insana hitap etmiş olması bile günümüzde artık aranan bir özellik ve tabi her hafta yeni sayısının olması cesaret gerektirdiği gibi okuyan kesim için bir ilk, benim gibi çok okuyan insanlar için bir ayrıcalık... Emeği geçen herkese çok çok teşekkürler... Bir dakka ya.. Adamlar edebiyat dergisi çıkarmıyorlar ki, kitap dergisi çıkarıyorlar.. Bence soru yanlış, bir edebiyat dergisine sorulması gereken bir soru;bir kitap dergisine değil.. Keşke hiç bu dergiyi hazırlamakla vakit kaybetmeselermiş. "Türkiye'deki edebiyat gündemi dinamiğine dergimizin katkısı olacaktır gibi bir iddiamız yok" cümlesiyle varlıklarının anlamsızlığını çok güzel açıklamışlar.


Armine Hovhannisyan, Çanakkale Çocuk Bienali'ne yaklaşık 40 öğrencisiyle birlikte hazırladığı iki işi getirdi. Her iki işte de çocuklardan kendi içlerindeki büyük/erişkin insanla kurdukları iletişimi ifade etmeleri isteniyordu. Fakat Armine ile sadece bu işleri değil, sanat eğitiminin toplumsal barışa katkısını da konuştuk. Bu yıl düzenlenen Arkadaşım Bienal adlı İkinci Çanakkale Çocuk Bienali'ne Ermenistan ilk kez katıldı. Bienal'de 45 ülkeden işler sergileniyordu. Bizim işimizin teması İçimde Daha Büyüğüm idi. Bienal için iki ayrı işin üretim ve organizasyonunu üstlendim. Her iki iş de Ermenistan Ulusal Estetik Merkezi'nde ortaya çıktı. Erivan'da bulunan bu merkezin amacı sanat eğitimi vermek. Ben de 2007'den bu yana bu merkezde görsel sanatlar alanında çocuklara güzel sanatlar ve yaratıcılık eğitimleri veriyorum. Getirdiğim projelerden biri interaktif ve kinetik bir enstalasyondu. Adını, Dönen 100 Çiçek koyduk. Projenin adı son derece sembolikti, ama aynı zamanda Ermenistanlı çiçekleri çocuklardan tüm dünyaya iletilen bir mesajın evrensel taşıyıcısı olarak konumluyordu. Bu iş dahilinde çocuklar 200 adet şeffaf kapağa resimler yaptı. Her iki kapak birbirlerini ortadan kesecek şekilde eklenerek 100 çiçek oluşturuldu. Kavramsal olarak bu 100 çiçek onları yapan Ermeni çocukların düşlerini, hallerini, arzularını ve dünyayı algılama biçimlerini taşıyordu. Bu proje yalnızca estetik ve önerdiği görsel çözümler dolayısıyla değil, çiçeklerin çocukların hafıza ve hayal güçlerini taşıyan bir medyum olarak görülmesiyle de heyecan vericiydi. 100 çiçek-nesne önce dışarıda, Çanakkale limanına yakın bir yerde sergilendi. Sonra izleyicilerden çiçekleri alıp bienal sergilerinin yapıldığı galeriye yerleştirmeleri istendi. Böylece 100 çiçek bambaşka bir anlam daha kazandı. Onları taşıyan izleyiciler, çiçeklerin görsel mesajını iletme sorumluluğu üstlenmişti. İkinci işte ise beş animasyon film yapıldı. Filmleri yapanlar 8-11 yaş arasında çocuklardı. Ana tema içlerindeki büyük insanla nasıl konuştuklarını anlamaktı. İnanılmaz şaşırtıcılıkta işler çıktı ortaya. Çocuklar bu işin her aşamasında yalnız kendilerini keşfetmekle kalmadılar, kendileriyle kurdukları iletişimi nasıl ifade edeceklerine dair fikirler geliştirdiler. Bu da onların yaratıcılıklarını ve hayal güçlerini harekete geçirdi. Medya ve yeni teknolojilerin dünyanın her köşesini, diğerine sıkıca bağladığı, bilgi üretim ve dolaşımının inanılmaz bir hıza ulaştığı bir dönemde yaşıyoruz. Bu ortam, insanların kendilik algılarını ve hafıza siyaseti diye adlandırabileceğimiz tarihle baş etme süreçlerini de doğrudan etkiliyor. Ermeniler bağlamında, en azından genel tarih anlatısı düzeyinde ve genetik hafızada pek çok acı dolu öykü söz konusu. Herkes bu tarihin kesintilerle dolu olduğunun farkında. Öte yandan, bu genetik hafızanın yaratıcılık ve sanatla bambaşka bir şeye dönüştüğüne de defalarca tanık oldum. Benim için bir çocuk sadece bir çocuk değil, aynı zamanda bireydir. Büyür, yargılar geliştirir, kendi yordamınca düşünür, bunun için illa ki bir öğretmene ya da rehbere ihtiyaç duymaz. Nasıl bir meslek seçerse seçsin, görsel ve estetik eğitimiyle dünyaya ve tarihe bambaşka bir şekilde bakmayı öğrenebilir. Sanat çok ağır, baş edilmesi güç meselelere, mesela soykırıma, yaratıcı bir pozisyon alarak bakmaya ve hakikati bulmaya yardımcı olabilir. Dönen 100 Çiçek işi sembolik ve ikonikti. Türkiyeli izleyiciye sunmadan önce, işin Ermenistan'dan gelmesi, sanatçıların soyadlarının yan ile bitmesi dolayısıyla, 100 rakamının doğrudan doğruya soykırımla ilişkilendirileceğini düşünmüştüm. Ama tam tersi oldu. Daha açılışta, kendilerinden çiçekleri alıp galeriye taşımaları istendiğinde izleyiciler büyük bir mutlulukla bu işin bir parçası olmak istediler. Benim için inanılmaz güzellikte bir andı. Atölye esnasında Ermeni ve Türk çocuklar ortak işler yaptılar. Ben kendi öğrencilerime bir kağıdın yarısına resim yapmalarını söyledim, yarım kalmış resimleri Erdinç'e gönderdim. Türkiyeli öğrenciler tamamlayacaklardı yarım resimleri. Sonuçlar çok etkileyici ve heyecan vericiydi. Bu çocuklar daha birbirlerini görmeden, tanımadan birbirlerinin resimlerini büyük bir uyumla tamamladılar. Çocukluğun ne denli sınır tanımaz olduğunu, sanatın bu sınır tanımazlığı ifade etme gücünü, insani bağların her türlü siyasetin ötesinde nasıl kurulabileceğini gördüm. Bence sınırlar değişmek ve geçilmek için varlar. En azından hayal gücü ve yaratıcılık açısından baktığımda bu kesinlikle böyle. Hayır, böyle düşünmüyorum. Bu soruya bir öğretmen değil, sanatçı olarak cevap verme ayrıcalığımı kullanacağım. Çocuklar sanatçılara öğretmenlerinden daha çok güveniyorlar, özellikle de siyasi ve ulusal meseleler söz konusu olduğunda. Sanat sayesinde çocuklarla ulusal ya da diğer tanımlı kimliklerin ötesinde iletişim kurmak mümkün oluyor. Bizi bir araya getiren şey yaratıcılık. Düşünün birçok Türk öğrenci ilk kez bir Ermeni ile ve Ermeni öğrenciler de ilk kez bir Türk ile karşılaştılar. Karşılaştıkları ilk Ermeni sanat öğretmeni bendim ve onlara kendilerini ifade edebilecekleri, yaratıcılıklarını ortaya çıkartabilecekleri yeni yollar gösterdim. Çocuklar sanat eğitimiyle hayattan tad almayı öğreniyor, davranışlarını ve estetik vizyonlarını geliştirme şansını buluyorlar. Bunlar yurttaşlık haklarımızdan yararlanmak için de gerekli hasletler. Bu nedenle sanat eğitimi toplumsal barışın sağlanmasında son derece önemli bir rol oynayabilir.


2000 yılında bir dizi edebiyatçıyla merak ettiğim konular üzerine bir soruşturma yapmaya karar vermiştim. Bu söyleşilerden Erdal Öz ve Attila İlhan'la yaptıklarımı Eşik Cini dergisinde yayımlamıştım. Şimdi usta edebiyatçı Hulki Aktunç'un ardından veda niyetine bu söyleşimizi Sabitfikir okurlarıyla paylaşıyorum. Kurgu/kurmaca ile edebiyat arasında bir mesafe var mıdır? Bu mesafe, bu gerilim, edebiyatla yaşam arasındaki ilişkiye yansır mı? Kurmacayla edebiyat arasındaki ilişkiye nasıl bakıyorsunuz? İlk sorum bu. Şöyle bir şey anlatayım önce, daha somut bir şey. Bir kere, benim ilk öykü kitabım 1976 yılında çıkan Gidenler Dönmeyenler. O zamanın en önemli eleştirmenlerinden birisi Cumhuriyet gazetesinde bir yazı yazdı. Bu yazı övücü bir yazıydı. Ve de bu övücü yazı şöyle bitiyordu: Diyordu ki; 'Hulki Aktunç yaşamından süzüp getirdiği olguları, olayları çok iyi değerlendiriyor.' Benim felaket tepkimi çekti bu cümle. Çünkü kitapta bir tek özyaşam-öyküsel bir şey yoktu. Bir mektup yazdım. Ve bu mektupta dedim ki; efendim, yani ben önce teşekkür ediyorum, lakin siz beni tanımazsınız, yaşamımı da bilmezsiniz. Nereden çıkartıyorsunuz yaşamımdan bir şeyler süzüp getirdiğimi, yani burada benim hayatımla ilgili en küçük bir şey yok. Hepsi kurgusal. Kurguya kesinlikle inanıyorum. Kurgusal bir şeyin içinde hayat olmaz demiyorum. Ama özellikle de kişinin günlük yaşamından kitaplarına bir şeyler taşıması bana ters geliyor. Elbette edebiyat yapıtları yaşamdan sonsuzluk devşirirler. Bilimkurguda bile yaşam vardır aslında, değil mi! Ancak ben şuna karşıyım: Türkiye'de de dünyanın bir çok yerinde de kimi yazarlar yaşamlarından bire bir olaylar ve olguları yapıtlarına taşırlar. Bunu tu kaka ediyor değilim. Ancak bu benim yolum değil. Tabii burada insan Oscar Wilde'nin o ünlü lafını anımsıyor. Yani bir saate kadar sanat yaşamı taklit eder ama bir saatten sonra da yaşam sanatı taklit eder. Örneğin bir İngiliz ressamı Turner, bu dünyadan gelip geçtiyse, siz de onu izlediyseniz, ondan sonra gün batımlarına başka türlü bakarsınız. Bir de sevgili usta Oktay Akbal'ın Yazmak yaşamak, yaşamak yazmak, yanlış anımsamıyorsam, bir yapıtı vardır. Bunlar sürekli olarak birbirlerine dönüşür. Kim acaba Gregor Samsa'nın öyküsünü okuduktan sonra yaşamının belirli parçalarını ona benzetmemiştir? Kim Moby Dick'i okuduktan sonra bir deniz yolculuğunda Kaptan Ahab'ı düşünmemiştir. Yani bu çok zor. Dolayısıyla bunları birbirine sürekli dönüşen iki alan olarak kabul ediyorum ben. Bence gösteriyor, gösteriyor. Şimdi eğer öyküden sözedecek olursak, hayata bakışı izlenimlere dayalı olan ya da izlenimlere çok ağırlık veren bir kişinin şairden çok öykücü olabileceği gibi bir düşünce var bende. Öte yandan yaşananlardan genellemeler yapma tabiatındaki bir kişinin, bir gencin daha çok düşünsel yapıtlara, belki de romana daha yatkın olabileceğini söyleyebiliriz. Coşkun tabiatlı, tamperamanı yüksek kişilerin şiirle daha fazla aşna fişne olabilecekleri gibi bir şey söyleyebilirim. O zaman kim attı bu sözü bilmiyorum, belki de ben atmışım, türler arası diye bir kavram var. Türler arasında peki ne olacak? Yani hikaye mi, roman mı, şiir mi, oyun mu olduğunu bilmediğimiz alanlarda? O zaman şimdiye kadar yaptığım bütün genellemeleri geri alıp, yaratıcı kişi ile yarattığı şey arasındaki mesafe ya da yapışkanlık, birbirine yapışmışlık diye toparlasam daha doğru. Yine bir olgu anlatacağım. Matematik alanında dahiyane çalışmaları olan daha küçük yaşta bir matematikçinin, bir mektubunda şöyle yazdığını gördüm. Diyor ki; pi sayısının aritmetik yolla hesaplanması yıllardır başarılamamış bir şeydir. Bunu ben başaracağım. Aradan uzun bir zaman geçtikten sonra gene aynı kişiye yazdığı mektupta diyor ki 176 yıl önce falanca yapmış. Yani aylarını, yıllarını verdiği bir konu yüz küsür yıl önce birisi tarafından zaten yapılmış. Şimdi bugün Türk öyküsünde en azından bu öykünün ana direklerini bilmeden öykü yazmak bana son derece yanlış geliyor. Bu öykünün ana direklerinden de öte... Örneğin benim geldiğim yer, geleneksel Türk nesrini su içer gibi okumuştum ben, okurum gene hala, çok genç yaştayken Naima, Evliya, ne bulduysam, Dede Korkut vesaire. Çıkış noktalarının buralardan olması gerekir diye düşünüyorum. Bu aynı biçimde, daha biraz karikatürize edersek, bir ressam adayının, Picasso eğer böyle resim yapıyorsa ben de yaparım böyle eciş bücüş şeyler demesindeki komikliği hatırlatıyor bana. Kesinlikle bilgili okur. Kesinlikle bilgili okur. Bilgili okurun aldığı tad, edindiği haz sanat yapıtlarından bence bilgisiz olandan kat kat fazladır. Buna da bir örnek vereyim yine. Örneğin bugün bir okur düşünün ki 'postmodern roman' kavramını bilmiyor. 'Postmodern yaklaşım', 'postmodernite'yi bilmiyor. Ve postmoderniteyle ilgili birtakım yazılar çiziler görmemiş. Bu kişinin ben Don Quiojote'yi doğru dürüst kavrayamayacağına inanıyorum. Çünkü postmodern romanın da çekirdeği Don Quiojote'nin içinde vardır. Belli bir yerde Cervantes romanı keser, benden bu kadar der, oysa o sırada Toledo çarşısında dolaşırken bir veletin bir sahafın önüne bir tomar kağıt atıp gittiğini görür, ve onu alır, ve orda Don Quiojote'nin maceralarının devamını bulur. Bundan sonrasını, der Cervantes, artık ben değil Seyyid Hamid Badincani anlatıyor. Oysa Badincani 'ceylan' demektir yanılmıyorsam. Cervantes de ceylan demektir. Şimdi eğer 'postmodern numaraları' biliyorsa bir okur, burada tüyleri diken diken olmaması mümkün değil. Evet. Ben aşkın bile dostluğa ihtiyacı olduğuna inanıyorum. Yani aksi takdirde aşk çok çok kolay bitiyor. Eğer dost olamazsanız aşk bitiyor. Buna benzetiyorum. Şimdi tabii başkalarını nasıl bilirsin kendin gibi, diye bir laf var. Bende ona dayalı olarak söyleyeceğim. En yakından bildiğim okur yazar ilişkisi okurlarımla benim aramdaki ilişkidir. Ve bu ilişki de son derece seçmeci bir ilişkidir, çok seçmeci bir ilişkidir. Ben okurumu başta seçtiğimi hissetmiştim, bir yazar olarak. Daha sonra okurun da beni seçtiğini hissettim. Bu okur son derece sorgulayıcı bir okurdur, benim okurum. Yanlış bir şey yaparsam hemen uyarır. Ve de ilginçtir. Bir imza gününde genç bir adam geldi, kitap imzalatmaya. Benim bir hikayemi ezbere okumaya başladı. Bütün okurlar böyledir demek istemiyorum. Bu az sayıdadır, ama vardır. Benim militan bir okurum var. Ve de bu militanlık bir fanatizm şeklinde değil aksine değerlendirici ve yazarı uyarıcı bir biçimdedir. Ama sonuncusu yani bir arz talep ilişkisi olan okurla yazar elbette var, elbette var. Bunun örneklerini görüyoruz. Türkiye'de de var dünyada da var, bol bol. Bu son ilişki zaten ilginç bir biçimde yazarlığın meslek olmasını sağlıyor. Bu da tam bir sonraki sorum. Yani edebiyatçılık bir meslek olabilir mi? Bir meslek gibi yaşanabilir mi? Bunu soracaktım. Evet. Oraya bağlanalım o zaman. Şimdi başka türlü meslek haline getiremezsiniz. Ben uzun yıllardır başka bir meslekle geçinen bir insanım. Ama şunu çok iyi biliyorum ki eğer Büyük Argo Sözlüğü Amerika'da yayınlansaydı, diğer onyedi kitabımı belki de yayınlamama gerek kalmayacaktı ve sadece o kitap beni geçindirebilecekti. Başka hiçbir iş yapmanıza gerek kalmadan... Başka hiçbir iş yapmadan geçindirebilecekti. Arz talep meselesini telif hakkı ile ilişkilendirebiliriz. Burada dramatik ve çok ilginç bir olguyu Orhan Pamuk'tan ödünç alarak söyleyeceğim. Orhan Pamuk bir konuşmamızda bana şöyle söyledi. Amerika'da, herhangi bir yerinde, bir halk kütüphanesinde birisi Black Book kitabını okumak için aldığında orada yazara o kitap üzerinden telif hakkı yazıyor. Niçin böyle yazıyor? Diyor ki, çünkü eğer bizim kütüphanemizden almasaydın sen bu kitabı, ne yapacaktın, gidip kitapçıdan satın alacaktın. Dolayısıyla yazara bir telif hakkı doğacaktı. Meslek gibidir bence. Benim şimdiye kadar tanıdığım birçok yazarın mesleğe getirdiği kişisel bir çalışma raconu vardır. Birisi gündüzün yazar, öbürü geceleyin yazar, birisi iki saat uyumadan altı saat yazamaz, birisi yirmidört saat yazıp sonra bayılır, gibi. Dolayısıyla her sanatçının kesinlikle kendisine özgü bir mesleki yaşam biçimi ve raconu olduğunu biliyorum. Zaman zaman... Zaman zaman... Bu bir kere birbirlerini daha yakın hissetmelerine yol açıyor. Ben bunu biliyorum. Tabii şimdi salt bilimkurgu yazan birisi ile benim aramdaki ilişki örneğin, Orhan Pamuk'la benim aramdaki ilişki gibi olmaz, yani ben bunu biliyorum. Ama bu benim yaşama biçimimdir. Başka birisi diyebilir ki buna, bir dakika sen ufuklarını niye kapatıyorsun. Öyle bir dostluk da mümkün. Bundan yıllarca önce bilinen bir ressamımızın bir sergisi vardı. O serginin ilk akşamı, gene racon gereği, bir lokantaya gittik. Bunu kutluyorduk. Akademideki hocalardan bir tanesi o ressamımıza, sen Hulki Aktunç'la fazla arkadaşlık etme, dedi. Çünkü edebiyatçılarla fazla arkadaşlık ressamları hep negatif etkiledikleri bilinir, dedi. Ben de dedim ki demek ki Çallı son derece negatif etkilenmiş bir ressam. Evet, ressam arkadaşları da var ama, en çok edebiyatçılarla düşüp kalkıyor. Dolayısıyla sanatlar arası, disiplinler arası, yazarlarla sanatçılar arası ilişkinin bence katı kurallarla tanımlanması mümkün değil. Burada da herkesin kişisel raconu var. Sartre'ın kral olduğu yıllarda angaje edebiyat çok tartışılmıştı. Aydın olmak aynı zamanda sanatçı olmak, edebiyatçı olmak, yazar olmak bence birbirini olumlu etkileyen alanlardır. Çünkü yazarın bir kere sorumluluk duygusunu mutlaka yükseltecektir. Ancak, ancak bu vatan kurtarıcılığı ile fazla yaklaşırsa birbirine, o zaman negatif etkilemeye de başlar. Bu kesinlikle insanın kendisini aşması için gerekli bir şey. Şöyle bir aforizmam var benim. Dünyanın gelmiş geçmiş en büyük yazarı ve yaratıcısı, kesinlikle imzasını anonim diye atan birisidir, birileridir. Ancak, örneğin dil, örneğin deyimler, örneğin atasözleri. Bugün içinde yüzdüğümüz dil kimler tarafından yaratılmıştır? Yazarın görevlerinden bir tanesi de aslında dilini yoğurmak ve ona yeni bir takım olanaklar kazandırmaktır. Dolayısıyla, metinlerin insan isimleriyle damgalanması, elbette ileri bir gelişim. İleri bir gelişim, çünkü o da aslında sorumluluk duygusunu arttıran bir şey. Bir çok yazardan şunu duymuşuzdur: İşte yeni romanınız bir hayli gecikmeyle yayımlandı. Neden? Çünkü, diye yanıtlar bunu bir çok yazar, öncekini aşmak zorundaydım. Yani o patenti güçlendirip sürdürmek zorunluluğu. Buna da yine somut bir olguyla yanıt vereyim. Bir romancı günlük hayatı hatta günlük dedikoduları çok fazla yansıtan bir roman yazmıştı ve benim de ona sözlü tepkim şöyle olmuştu. Dedim ki, olabilir. Gerçi, her ne kadar benim, benim yöntemim ve yordamım bu değilse de olabilir. Ama hiç kimse çıkıp da kural koyamaz. Yöntem budur diye bir şey koyamaz. Ancak şunu gördüm, bu kadar yaşamın içinden, bu kadar hatta günlük yaşamın ve günlük dedikoduların içinden çıkmış bir romanda, herkesin okurken, 'bu bak bilmem kim' dediği bir romanda, bakıyoruz herkes bir şeytan, bir kötü yaratık, bir tek anlatan melek. Peki onların arasında ne arıyorsun? Yani, işte bu roman yanlış gidiyor. Sorunuzun yanıtı bunun içinde var. Şuna bakarım ben. Şimdi bir yazarın kendi yaşamında dürüst olup olmaması beni hiç ilgilendirmiyor. Ancak yazdıklarının tutarlılığı ve birbirlerine karşı dürüst olması. Başka metinlere de bazı durumlarda. Şimdi mesela ben Sodom'un Yüzyirmi Günü'nü okuyorum. Yıllarca önce Almancasından okumuştum. Sodom'un Yüzyirmi Günü bence yüzde yüz dürüst bir yazarın yazdığı bir roman. Form olarak bir bakımdan Dekameron bir yandan Binbir Gece'yi anımsatıyor. O tür öyküler zaten çok. Bununla birlikte onlara yepyeni bir içerik ve zaman zaman da form getiriyor. Başka bir deyişle Sodom, Marki de Sade'ın diğer yapıtlarıyla bir dürüstlük ilişkisi taşıdığı gibi kendisiyle bağlantılı başka yapıtlarla da aslında bir dürüstlük ilişkisi taşıyor. Şöyle bir şey söyleyeyim gene; mesela benim yayınlanan son öyküm Gül Amca diye bir öyküdür. Ve internet, chat üslubunda yazılmış bir öyküdür. Bu E dergisinin verdiği okkalı bir şey vardı ya, öykü yıllığı, orada yayımlandı. Yeni formlar yeni ufuklar elbette kimi yazarları çok olumlu etkiliyor. Fakat daha sonra duydum, bir çok insan bir çok yazar bu chat formundan etkilenmiş örneğin. Bundan etkilenmemek mümkün değil: Yani şu anda benim Alaskalı bir chat arkadaşım var. Endonezyalı bir chat arkadaşım var. Maltalı bir chat arkadaşım var. Bunlarla kimi zaman satranç oynuyoruz, Alaskalıyla şiir üzerine konuşuyoruz vesaire. Şimdi internetin, edebiyata ben çok şey getireceğini ama bir şey götürmeyeceğini zannediyorum.


Hukukun söz ve yazıyla nasıl kesiştiğine bakıp da, hepimizin korkulu rüyası dilekçelere değinmeden geçmek olmazdı. Güncel meselelere ilişkin etkili değerlendirmelerinden tanıdığımız Avukat Hürrem Sönmez'e dilekçenin ne işe yaradığını, nasıl yazıldığını sordum. Röportajın sonunda, adaletin temelinin dilekçe olduğunu düşünmeye başladım ve dilekçe yazma korkum yerini iyi dilekçe yazan insanlara yönelik bir hayranlığa bıraktı. Üç katmanlı bir süreç bu. Yaşanmış bir hadisenin hukuktaki karşılığını tespit ediyorsun. Sonra onu müvekkilinin menfaati doğrultusunda mahkemeye anlatmaya çalışıyorsun. Avukatlık budur zaten. Öte yandan bireysel değer yargıların ve bir dünya görüşün var. Bunlar birbiriyle örtüştüğünde hadiseleri anlatmak bizim açımızdan daha kolay. Ama bazen müvekkilin menfaati doğrultusunda, hukuken de doğru olan bir şey sana aykırı gelebiliyor. İkilemlere düşebilyorsun. Böyle bir durumda, mümkün olduğunca kendi ilkelerime çok da ters düşmeyecek yerlerden anlatmaya çalışıyorum. Edebiyata düşkün olmak dilekçe yazarken dezavantaja dönüşebiliyor. Dilekçe yazarken edebiyat yapma! avukatlara verilen ilk tavsiyedir. Öte yandan mesleki idealizminiz, adaleti tesis etme arzunuz edebi kaynaklardan beslenir elbette. Bence edebiyat burada devreye giriyor. Okuduğum kitaplar mesleğe bakışıma ve kişiliğime yön verir. Ama dilekçe yazarken edebiyattan beslendiğimi söyleyemem. Sorunu teşhis etmek ve kısa, vurucu ifadeler bulmak, uzun uzun anlatmaktan çok daha zor evet. Başlamıyoruz aslında, hikaye hukuktaki karşılığını hemen bulur. Bu mesleki deformasyon olabilir ama bir süre sonra avukatlarda şöyle bir şey gelişiyor: Bir arkadaşınla sohbet ederken bile, kafanın bir yanı, anlattığı hikayenin hukukta neye karşılık geldiğini gayriihtiyari buluyor. Aile içinde, miras ile ilgili bir sorun yaşanmış ve arkadaşın da bunu sohbet arasında anlatıyorsa, sen o anda bir yandan istemsizce izaleişüyu davası düşünebiliyorsun. İlişkiyi sınırlamakta zorlandığımız zamanlar da var tabii. Şiddet ya da istismar mağduru çocuklara, kadınlara ilişkin öyküler sarsıcı ve yıkıcı bir etki bırakıyor. Olayın etkisinden çıkıp ona hukuki bir mesele olarak bakmak zaman alabiliyor. Olayın sarsıcı etkisi yazdıklarını savunurken sana güç ve inanç verse de hukukun dili ve mantığı da devrede oluyor. Günlerce o olayla yatıp kalksan da mahkemeye dilekçe yazarken somut vakalardan ve mevzunun hukuki karşılığından hareket ediyorsun. Müvekkilinin haklı olduğuna inandığın, gerçekten mağdur olduğunu hissettiğin durumlarda, hele hele karşı taraf hukuki noktalarda açıklar da bıraktıysa, dilekçeyi daha büyük bir zevkle yazıyorsun. Her ikisi de doğru. Hem bir şeyi tercüme ediyorsun hem de ikili bir ilişki kuruyorsun. Adalete sığınan bir vatandaşın derdini mahkemeye en doğru şekilde izah etmenin yöntemini geliştiriyorsun. Çünkü gündelik hayatımızdaki her şey hukukun konusu. Bakkaldan ekmek almak da bir hukuki ilişki, bir alım-satım sözleşmesi yapıyorsun aslında. Hukuk hayat içinde karşılaştığımız hadiselerin toplamına tekabül ettiği için, dilekçenin boşluk doldurmaktan ziyade hem bir tercüme hem de bir köprü olma durumu var. Vakayı anlatarak başlamalı. Ne davası olursa olsun, önce olanları sıralar, sonra olayın hukuki karşılığına geçeriz. Kanun maddeleri bu noktada devreye girer. Sonuç kısmında da, mahkemeden ne talep ettiğimizi net olarak ortaya koyarız. Delilleri ve yasal dayanakları yazarız. Ben genelde birkaç gün kafamda o dilekçe ile yaşarım, kafamdakileri yazıya dökmek son aşamadır. Yıllardır mahkemelere dert anlatan birisi olarak, derdimi nasıl izah edeceğimi, net olarak nasıl ortaya koyabileceğimi, dilekçe tecrübemden de beslenerek yapıyorum. Bazen edebiyattan uzaklaşarak daha somut ve kuru bir dile saptığım olabiliyor bu yan etki tabii. Bir de avukat olarak doğru ifade etmek zamanla bir takıntıya dönüşebiliyor. O takıntı bazen edebi ya da politik bir metin yazarken seni esir alabiliyor. O zaman tepki olarak daha kısa yazabileceğim şeyleri uzatmaya başlıyorum. Eksik bir şey bırakmamaya çalışıyorum. Avukat olarak kısa, net ve berrak yazmaya çalışırız ama aynı zamanda hiçbir şeyi eksik bırakmamaya uğraşırız. Güncel yazılarda bu çelişki ortaya çıkabiliyor bazen. Güzel yazmak, ama lafı çok uzatmamak; yazmak istediğini de okuru sıkmadan ama eksiksiz ve doğru anlatmak her zaman kolay olmayabiliyor.


Geçtiğimiz haftalarda bir "enstitü" kuruldu, adı İncipit. Tüm romanların ilk cümlelerini biriktiren bu enstitü, 2006 yılında fikir bazında ortaya atılmış ve bu senenin başından itibaren okurlarla dünya üzerindeki her kitabın ilk cümlesini buluşturan bir arşiv haline gelmiş. Siteye girip baktığınızda karşınıza James Joyce'un Ulysses'inden de bir cümle çıkabilir, Salah Birsel'in Kurutulmuş Felsefe Bahçesi'nden de, Ursula K. Le Guin'in Yerdeniz Büyücüsü'nden de... İncipit'in anlamını soracak olursanız, Latincede "ile başlar" demek. Her geçen gün gerek okurlar, gerek yazarlar tarafından desteklenerek büyüyen bu arşivin arkasındaki isim, Zaman Gazetesi'nde Kültür Sanat Muhabirliği ve Kitap Zamanı'nda yazarlık yapmış olan Musa İğrek. Enis Batur'un 2006'da ortaya attığı fikri sahiplenip büyüterek bugünlere taşıyan bu isim, "en büyük hayalim" dediği İncipit Enstitüsü'nü okurların yardımları ile geliştiriyor. İngiliz şair ve yazar Samuel Johnson ile Enis Batur'un dolaylı işbirliği sayesinde tetiklenen fikir, bugün kocaman bir arşiv. Şimdilik 3 kola yayılan İncipit, önümüzdeki günlerde sürprizlere açık olmamız konusunda bizleri uyarıyor! Usta yazar Enis Batur, 2006'da yazdığı bir yazısında yeryüzünde bugüne dek yazılmış bütün kitapların ilk cümlelerini bir araya toplamak, onları sınıflandırmak, biçimlendirmek, ilişkilendirmek ve yorumlamak amacıyla kurulmuş bir merkez hayalinden bahsediyordu. Bu fikir pek çok edebiyat meraklısı gibi beni de heveslendirmişti, hatta kimi yazarlar da Batur'a destek olmuştu, bu enstitü fikri için. O günden beri, enstitünün kurulacağı hayaliyle ilk cümleler biriktirmeye başladım. Eş, dost ziyaretinde ilk uzandığım yer kütüphaneleri olurdu. Kimseye hissettirmeden, küçük küçük notlar tutardım. Bir tutku haline dönüşmüştü bu bende. En son, geçtiğimiz Ocak ayında, İngiliz şair, yazar Samuel Johnson'ın müzeye dönüştürülen evini ziyaret ettiğimde kendisinin hazırladığı 40 bin kelimelik İngilizce sözlüğü ve bu muhteşem eserinde yer verdiği alıntıları görünce, Incipit Enstitüsü fikri yeniden zihnimi kurcalamaya başladı. Nihayetinde, Incipit Enstitüsü'nü internette kurmaya karar verdim. Böylece dünyanın dört bir yanından herkes dilediği zaman bu ilk cümlelere erişebilecekti. Sonrasında Türkiye'den ayrılırken kimini yanımda getirdiğim eski defterler açıldı, çok geçmeden de Incipit Enstitüsü kapılarını araladı. Octavio Paz, ilk cümlenin ya Yaratıcıdan ya da gizemli başka bir şeyden armağan olduğunu söyler. İlk cümlenin böyle gizemli bir yönü olduğuna inanıyorum. İlk cümlenin metnin tüm sesini ele verdiğini, hem okur hem de yazar için kışkırtıcı bir tarafı olduğunu söylemek mümkün. Yazarın o ilk cümleyi bulmak için çektiği sancıyı tanımlamak zor, fakat tüm açıklığıyla yazarı hemencecik ele verdiği kesin. Orhan Pamuk'un dediği gibi ilk cümle kitabın bütün ruhunu, gideceği yolu, okura vereceği ruh hallerini sezdirmeli. İlk cümle bir anlamda okuru da metne çeken bir kanca gibidir. Orhan Pamuk'tan devam edersek, insanları Yeni Hayat'ın ilk cümlesini bilenler veya bilmeyenler diye ikiye ayırmak bile mümkün belki de, zira bıraktığı etki bu denli derindir. Hatta romanın bu ilk cümlesi kitabın tamamından rol çalmıştır denilebilir. Gabriel Garcia Marquez, Kafka'nın Dönüşüm adlı eserinin ilk cümlesinin, kendisini yataktan fırlattığını ve onu yazmaya ittiğini söyler. Ayrıca, yayınevine bir dosya götürdüğünüzde sizden istedikleri ilk 30-40 sayfadır. Yayınevleri, editörler ve edebiyat ajanları bu kısacık metne bakarak bir karar verirler. Belki bu yüzden özellikle Batı'da yazarlık kurslarında ilk cümle üzerinde günlerce durulur. Sadece bununla sınırlı değil, ilk cümle üzerine ciddi anlamda kafa yoranlar var. Mesela, İngiliz yazar Edward Bulwer Lytton adına yaklaşık 30 yıldır, romanına Karanlık ve fırtınalı bir geceydi diye başladığı için en kötü giriş cümlesi yarışması düzenlenecek kadar ileriye gidebiliyor bu ilk cümle meselesi. Edebi bir tür olarak şiir üzerine hali hazırda pek çok güzel eser var. Özellikle ülkemizde romanların, öykülerin ve denemelerin ilk cümleleri üzerine her hangi bir çalışma yok, bu yüzden Enstitü 'şimdilik' sadece bu üç türle yola koyuldu. Fakat yakın zamanda şiir kitapları da Enstitü'de yer alacak, sadece biraz zamana ihtiyaç var. Incipit Enstitüsü arşivinde herhangi bir zaman sınırlaması yok. Seneler önce basılmış bir eser ile daha yeni yayımlanmış bir kitabı yan yana görmek mümkün. Bu bir anlamda, has edebiyat dediğimiz, dil zevki veren, değerli ve kalıcı metinleri bir araya rafta toplamayı amaçlıyor. Ayrıca, bu 'dağınıklık' yolu Incipit Enstitüsü'ne düşen herkesi edebiyatın büyülü bir o kadar da sürprizli dünyasını özgürce keşfe davet ediyor. Geçtiğimiz Ocak ayının başında, senelerce biriktirdiğim ilk cümleleri yavaş yavaş derleyip toparlamaya koyuldum. Sonrasında ise tek tek sanal ortama aktarma süreci başladı. İki haftalık yoğun bir telaşın ardından da Enstitü'nün kapıları aralandı. Master tezimden çaldığım zamanları saymazsak, açıkçası herhangi bir zorluk yaşanmadı. Sadece İngiltere'de bulunuyor olmam, özellikle yeni yayımlanan kitaplara ulaşma konusunda biraz sıkıntı oluşturuyor. Fakat Türkiye'nin dört bir yanındaki incipit gönüllüleri bu boşluğu, gönderdikleri onlarca e-postayla dolduruyor. Incipit Enstitüsü yakın zamanda başka edebi türlere de yer verecek. Bunun yanı sıra İngilizce olarak yayın yapmaya başlayacak, çünkü İtalya'da, İspanya'da ve İngiltere'deki bir avuç incipit meraklısını saymazsak, böyle bir Enstitü fikri yok. İngilizce siteyle Türkçe edebiyattan başka dillere çevrilen eserler başta olmak üzere, İngilizce yazılmış eserlere yer vermek Enstitü'nün yapılacaklar listesinde. Kültür sanat muhabirliğinin yanı sıra Kitap Zamanı'nın ekibinde yer aldıktan sonra yazarları, kitapları ve edebiyat dünyasını daha yakından tanıma imkanım oldu. Gazeteciliğe başlamadan önce özellikle yayımlanan her yeni kitabın peşine düşerdim. Fakat bu işe başladıktan sonra kitaplar bana gelmeye başlamıştı. Haliyle bu sevindiriciydi, zira kapı kapı kitapçı gezmeleri, gizliden gizleye ilk cümleleri telaşla not etmeler geride kalmıştı. En önemlisi saatlerce vakit geçirdiğim kitapçı dükkanlarındaki görevlilerin, şüpheli bakışlarından kurtulmuştum artık. Her gün, Incipit Enstitüsü'ne uzun uzun ilk cümle listelerinin olduğu e-postalar geliyor. Herkes, ucundan kıyısından Incipit Enstitüsü için seferber olmuş durumda. Incipit Enstitüsü sayesinde yeni kitaplarla tanıştığını her gün heyecanla siteyi ziyaret ettiğini ileten e-postalar geliyor. Enstitüsü'nün kurulması pek çok edebiyatseveri mutlu etmişe benziyor diyebilirim. Bunun yanı sıra, Enstitü'yü resmi bir kurum olarak görüp, onlarca çalışanı olduğunu düşünen ve ekibe dahil olmak için hangi şartların arandığını soranlar bile var. Böyle güzel hikayeler de birikiyor bir taraftan. Incipit Enstitüsü en büyük hayalimdi ve o ilk cümleleri çocuksu bir heyecanla her gün siteye eklemek öyle tarifi pek de kolay olmayan bir mutluluk benim için. Özellikle Türkiye'den eğitim için ayrılıp geride bırakmak zorunda kaldığım kitaplarımı düşündükçe Enstitü büyük bir sığınak. Özellikle Batı'da edebiyata dair keşke bizde de olsa denilen çok güzel projeler var. Yeni projeleri hayat geçirmek için öncelikle Incipit Enstitüsü'nden emekli olmam gerekiyor. Fakat arşive eklenmesi gereken binlerce güzel ilk cümlenin varlığını ve her gün yayımlanan yeni kitapları düşününce emeklilik mevzusu biraz hayal sanki. Belki Incipit Enstitüsü çatısı altında yeni projeler gün yüzüne çıkabilir.


Sabit Fikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle düzenlenen Sözünü Sakınmadan, aylık düzenini bozarak sürpriz bir konuk ağırladı. İlgiyle takip edilen etkinliğin usta eleştirmenleri Ömer Türkeş ve Semih Gümüş, İstanbul Modern'in bahçesinde bu sefer Elif Şafak'ı konuk ettiler. Yaklaşık 750 kişinin katıldığı etkinlikte soru ve yorumlarıyla okurlar da etkinliğin önemli bir parçasıydı. Bu romanı yazabilmek için uzun zaman İngiltere'de bulunan Elif Şafak, yazma sürecinin 1,5 sene sürdüğünü, bunun neredeyse yarısının araştırmak, hissetmek ve gözlemekle geçtiğini belirtti. Doğu-Batı, gitmek-kalmak gibi ikiliklerin her zaman ilgisini çektiğini söyleyen Şafak, farklı coğrafyada yaşayanların bu gözlem sürecinde kendisine yüreklerini açtıklarını dile getirdi. Tabii ki Toprak ailesi kurgu; ama gördüklerim minik minik romana sızdı, diyen yazar, her karaktere özen göstermeye çalıştığını ekledi. Her ne kadar kadın yazar erkeği, erkek yazar kadını anlatamaz yargısına katılmasam da bir güçlük olduğu muhakkak. İskender karakterinde bunu yaşadınız mı? sorusuna Şafak, Bu görüşe ben de katılmıyorum. Edebiyat tarihinde her ikisinin de pek çok iyi örneği var. İskender karakteri zordu ama bunun nedeni karakterin bir yumak gibi olmasıydı. Sırça yürekli ama tepkisel, kırıcı bir karakter. Hızlı büyümek zorunda kalan, ailenin reisi olan ya da olduğunu sanan bir oğlan çocuğu. Bu yumağı çözmek zordu diyerek yanıt verdi. Konu şiddete geldiğinde Semih Gümüş, Elif Şafak'ın ilk romanlarından sonra her tür şiddete karşı olmak gibi genellemeler yapmanın doğru olmadığını söylediğini hatırlatarak, bugün aynı fikirde olup olmadığını sordu. Yazar, okuyuculardan gelen Esma karakteri hakkını alamamış gibi. Erkek karakterlerin daha detaylı olduğunu hissettim. Esma tek boyutlu mu kaldı? sorusuna ise, Düşüneceğim. Esma'yı severek yazdım aslında. Annelerini seven ama anneleri gibi yaşamak istemeyen, ağabeylerinin ayrıcalıklı olduğunu hep hisseden ama ailesine bakmayı da üstlenen o kadar çok genç kız var ki... Benim için en önemli seslerden biriydi. Bu yüzden onun konuşmalarını birinci tekil şahıstan bırakmaya çalıştım. Ama biraz daha kenarda tutmak istedim, İskender'i çözmek önemliydi, diyerek cevap verdi. Her iki eleştirmen de Elif Şafak'ın ilk romanlarında kimlik konusunun ağırlıklı bir yer tutuğunu, Bit Palas romanlarının temel konusu olduğunu belirtirken, bunun giderek değiştiğini, örneğin İskender'in hikayenin öne çıktığı bir roman görünümde olduğunu vurguladı. Pinhan'daki, Şehrin Aynaları'ndaki gibi temel sorunların yerini hikayenin almasının Şafak'ın romanını zayıflatan bir unsur olup olmadığı sorusuna yazar, Tam tersi de olabilir. Bir kitapta önemli olan sizde kalan tortu, çıktığınız yolculuktur. Buradan buraya bir gidişat var. Kendimi tekrar ettiğimi sanmıyorum. Her kitap farklı, çünkü ben değiştim. Her gün değişiyoruz. Aşk'tan önce başka bir insandım, onu yazmayı bitirip dosyanın kapağını kapattığımda başka. Her kitap için böyle. Okumak gibi yazmak da değiştiriyor ve bu kıymetli. Belki başka bir romanda yine bir meseleyi tartışacağım. Kavram bulmayı isteyeceğim. Bunu planlı bir şekilde yapmak istemiyorum, diyerek yanıt verdi. Çok tartışılan iki dilde yazmak ve dildeki üslup değişimi konusunda Elif Şafak şunları söyledi: Edebi dil anlamında benim hiçbir zaman tek bir dilim olmadı. Pinhan, Mahrem gibi romanların üslupları farklıdır. Hatta Mahrem romanında Osmanlı döneminde geçen bölümlerin dili de farklıdır. Ne kadar başardım tartışılır, ama arayışım bu. Nüanslara kıymet veriyorum; tesadüf kelimesi de rastlantı kelimesi de yaşasın ama tevafuk kelimesi de yaşasın. Dil benim için yalnızca çatal gibi bir araç değil. O bir mekan, bir kıta. Bu yüzden hep yeni kelimeler arayışında oldum. İngilizce yazmak da bu arayışın bir parçası, seyahatin bir sonraki adımı. Bir başka dilde kendini yakalama gayreti var. Elif Şafak yine de Ömer Türkeş'in farklı dilde yazmanın formu değiştirdiği yönündeki yargısına katıldı. Söyleşide, Elif Şafak'ın Türk edebiyatına ait olup olmadığı yönündeki güncel tartışmaya da yer verildi. Semih Gümüş, hem dünyadan hem de Kürt edebiyatı tartışmasından örneklerle kategorize etmenin zorluğunu ve çok da doğru olmadığını vurgularken, Elif Şafak, Geçtiğimiz yüzyılın dar kalıplarının içinden konuşmaktan vazgeçmeliyiz. Bu yüzyılda çok örneği var, daha da artacak. Almanya'da ya da Hollanda'da yaşayan ve hatta mekik dokuyan iki kültürlü insanlar, iki dilde yazıp okuyan insanlar var. Yazdıklarım bence Türk edebiyatına aittir. Ama daha esnek bakmak gerekir, çünkü artık her şey daha akışkan. Ben kendimi o akışkanlık içine koyabilirim. Benim yazdıklarım aslında oldukça buralı. Ama pergel gibi, bir ayak burada sabit, diğeri çember çiziyor. Bunu sanatla edebiyatla da yapmayacaksak, neyle yapacağız? yorumunda bulundu. Yazar, yalnızca ikiz kardeşler, göçmenlik olgusu, pencere meselesi gibi bir benzerliklerle intihal iddiasında bulunulmasının doğru olmadığını söylerken; bugüne kadar 8 romanı ve 11 kitabı bulunduğunun ve her zaman kendi emeğinden yola çıktığının altını çizdi. Türkiye'de edebiyat eleştirisinin yerine yazara saldırmanın yaygın olduğunu söyleyen yazar, bizde hep yazarın konuşulduğuna, oysa yazılanların konuşulmasına ihtiyaç olduğuna vurgu yaptı. Hakkında çıkan dedikodular gibi saldırıların da, internetin zemin hazırladığı bilgi kirliliğinden ötürü kolaylaştığını söyledi. Bu gibi saldırıların dar bir çevreden, kültürel bir elitten çıktığını, basına da oradan yansıdığını vurgulayan yazar, Türkiye'nin tamamı böyle değil. Okur başka bir yerde. Okur, ilk 20 sayfadan sonra o kitabı beğenmediğine karar verdiyse kimse ona o kitabı okutamaz, beğendiyse de söylenenlere aldırmaz. Bunları birbirinden ayırabiliyorum dedikten sonra seyircilerden alkış aldı. Elif Şafak, magazine karşı olduğunu söylemesine rağmen Siyah Süt'te kendini anlattığına dikkat çekmesi üzerine, Romanlarımın hiçbirinde kendimden yola çıkmadım. Kendimi anlatmayı sevmem. Siyah Süt tek istisna. Orada da özel hayatımı anlatmadım. Kendi içimde yaşadığım yaratmak ne demek gibi soruların peşine düştüm, kendi içimdeki sesleri dinledim, kendimle dalga da geçtim. Edebiyatçılar bunu bir dönemlerinde yaparlar. O kitap öncesinde yoğun bir depresyon da yaşadım. Benim içimde bir monarşi varmış, onu fark ettim. Ben ona Sinik Entel Hanım diyorum. Bir de Can Derviş Hanım olarak gördüğüm daha sufi bir tarafım var. Diğerlerini, diğer sesleri ise bastırdım. Benim için iç demokrasiye geçisin öyküsü aslında. Birçoğumuzda da ortak damarlar yakaladığına inanıyorum, yorumunda bulundu. Sabit Fikir ve İstanbul Modern işbirliğiyle gerçekleştirilen Sözünü Sakınmadan söyleşileri 8 Eylül'de küçük İskender ile devam edecek. Şairi, İstanbul Modern'in bahçesinde yine Semih Gümüş, Ömer Türkeş ve okurlar ağırlayacak. Videosunu, diğer veb sitelerine de eklenebilecek şekilde paylaşabilir misiniz ? Tşk. Videousunu soranlar için: Daha önceki söyleşilerde de olduğu gibi önce hızlı bir şekilde haberini verdik. Hazır olduğu zaman videosu da yayımlayacağız... Keşke Mungan ve Günday'lı seferlerde olduğu gibi video ile yayımlansaydı... Sözünü Sakınmadan etkinliği daha sık ve bu açık sözlülükle devam etmeli. Yazarlarla eleştirmenleri arenada dövüştürmek akıl açıcı ve zevkli oluyor. oradaymışım gibi hissettim. etkinliklerin devamı olmalı mutlaka! Etkinlik güzeldi. Özellikle Ömer Türkeş'e sözünü sakınmadığı için teşekkür etmek gerekir.


İntifada Yayınları, "Arap, İran ve Kürdistan coğrafyasının toplumsal, kültürel, tarihsel ve siyasal gelişmelerini" izlemeye ve anlamaya yardımcı olmak üzere bu alanda uzmanlaşan, derinleşen bir yayıncılık için yayın hayatına başladı. Yayınevinin ilk kitabı Leyla Halid: Filistin Kurtuluşunun Simgesi, Ayşe Düzkan'ın çevirisiyle raflardaki yerini çoktan aldı. İntifada Yayınları sadece kitap yayımlayan klasik bir yayınevi olmayacak. Bir insan hakları örgütü ya da STK'dan ziyade bir parçası olduğumuz toplumsal mücadelenin aktif bir bileşeni olarak bölgedeki toplumsal hareketler arasında bir iletişim kanalı olmayı hedefliyoruz. Bu nedenle bölgeyi sadece kitaplarla yansıtmaktansa, bölgedeki toplumsal ve siyasal mücadelelerde taraf olan, bu mücadelelerin özneleri arasında gündemi ortaklaştırmaya da katkıda bulunacak sağlıklı bir enformasyon akışı sağlama işlevine de talip olan, olanaklarını bu yönde geliştirmeyi amaçlayan bir yayınevi olacak İntifada Yayınları. Suriyeli mülteciler meselesine gelirsek. Bu hem doğmasında Türkiye'nin de büyük sorumluluğu olan hem de artık Türkiye'nin aynı zamanda iç sorunu haline gelen bir bölgesel sorun. Yayınevimiz Suriyeli mültecilerin başta onurlu bir yaşam sürme hakkı olmak üzere uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan haklarını savunmak için elinden geleni yapacak. Mülteciler ile ilgili gelişmeleri, yaşadıkları sorunları daha geniş kitlelere ulaştırmayı sorumluluğumuz olarak görüyoruz. Aynı şekilde başta Filistin olmak üzere bölgedeki toplumsal mücadelelere ve sorunlara Türkiye kamuoyunun dikkatini çekmeye çalışacağız. Yayınevimiz daha çok Filistin ile dayanışma çalışmaları içerisinde yer alan ve Ortadoğu siyaseti ile ilgilenen küçük bir kolektif tarafından kuruldu. Bölgedeki toplumsal hareketler arasında bir iletişim ve diyalog kanalı olmak için yola çıktık, bu nedenle bu alanda çalışan gerek siyasal, gerek akademik gerekse de sanatsal üretimler içerisinde olan kişi, kurum ve kolektiflerle ortak çalışmalar yapmayı arzuluyoruz. Yaşadığımız coğrafya ile ilgili bir yayıncılık fikri uzun zamandır gündemimizdeydi. Filistin ile ilgili dayanışma çalışmalarına yardımcı olacak ve Filistin mücadelesini sağlıklı bir şekilde Türkiye'ye aktaracak bir yayın faaliyetini acil bir ihtiyaç olarak görüyorduk. Arap dünyasındaki halk ayaklanmaları bölgeye olan ilgiyi hem Türkiye'de hem de dünyada daha da artırdı. Bu ayaklanmalar hem bölge genelinde hem de dünya genelinde devrimci-ilerici güçler için bir moral kaynağı oldu ve yenilenme imkanları sunuyor. Gezi ile birlikte bölgedeki ayaklanmalar zincirinin ülkemize de uzanması bu yeni dönemde bölgedeki toplumsal hareketleri birbirine yakınlaştıracak, ortak mücadele için zemin hazırlayacak çalışmaların önünü açıyor. Yayınevimiz de bu sürecin ihtiyaçlarından doğdu ve hem bugünün hem de geleceğin toplumsal mücadelelerinin bir parçası olarak hayatına devam etmesini arzuluyoruz. Aynı zamanda toplumlar arasındaki etnik, dinsel ve mezhepsel önyargıları kırmak için çalışacağız, bu da bölgenin toplumsal ve kültürel mirasını sahiplenmek ile mümkün. Yayınevimiz, Türkiyeli okura bölgeye dair farklı bir pencere sunacak. Son yıllarda AKP'nin izlediği politikalar, devletin dış politikayı genellikle iç toplumsal gündemden uzak bir uzmanlık ve gizlilik halesi içinde sürdüren çizgisinden farklı bir rota izliyor. AKP, Türk devletinin 2. Dünya savaşından sonra izlediği, bölgede emperyalizm ile işbirliği rolünden özünde ayrılmadı. Fakat özellikle son yıllarda Katar ve Müslüman Kardeşler ile kurduğu ittifak ile ABD'nin bölgedeki müttefikleri İsrail ve Suudi Arabistan'ın yerini alıp oyun kurucu olma hevesiyle hareket ediyor. Bir yandan da Türkiye burjuvazisinin 24 Ocak 1980 kararları ile birlikte başlayan ihracatçı yönelimi geleneksel pazarı Avrupa'nın dışında yeni pazarlara ihtiyaç duyuyor. AKP'nin Arap halk ayaklanmaları öncesinde izlediği politikalar ile bu yeni pazara açılma konusunda büyük mesafe kat edildi. Ancak Arap halk ayaklanmalarının bölgede yarattığı sarsıcı depremler, AKP'nin Turgut Özal'ın Körfez Savaşı dönemindeki "bir koyup üç alma" benzeri hesapsızlığıyla birleşince Suriye'de bataklığa saplanmasına neden oldu. Üstüne bir de Mısır'da AKP benzeri azgın bir neoliberal-İslamcı iktidar kurmak için zamansız bir atak yapan Müslüman Kardeşler'in bir diğer karşı-devrimci güç Mısır ordusu tarafından gaddarca bastırılması eklendi. En son İsrail'in Gazze'ye karşı açtığı savaşta Filistinli fraksiyonlar hiç hazzetmeseler de Mısır'ın Katar-Türkiye ekseni yerine arabuluculuk yapmasında ısrar ettiler; çünkü bu eksene bir güven duymuyorlar. AKP içeride izlediği gerici ve kutuplaştırıcı politikalarını özellikle bölge üzerinden dış politikası ile de desteklemeye çalışıyor. Bunun en tehlikeli yanı ise devletin geleneksel dış politikasında belirgin olmayan mezhepçi tonun AKP ile birlikte hem içeride hem de dışarıda daha çok ön plana çıkması. Suriye'de cihatçı çetelerle girilen işbirliği yarın Türkiye'nin önüne çok daha ağır bir fatura çıkarabilir. Bu gidişattan dolayı bölgeyi tüm yönleriyle aktarabilmek daha da kritik bir önem arz ediyor. Maalesef Türkiye'de Ortadoğu ile ilgili haberler sadece kriz, çatışma ve savaş dönemlerinde gündeme geliyor. Bu da daha çok Batılı haber ajansları üzerinden oluyor. Bölgenin önemli başkentlerinde ve merkezlerinde muhabir bulunduran gazete ve televizyon çok az ülkemizde. Yani bölgeyi mecburen Batılı ana akımın süzgecinden ne ve nasıl geçerse takip edebiliriz Türkiye'nin bugünkü medya ortamında. Son dönemde AKP'nin bir dış politika aracı olarak Anadolu Ajansı bölgede daha aktif bir haberciliğe girişti. Ancak yayın politikası AKP'nin dış politikası ile uyumu gözettiği için IŞİD'in ele geçirdiği Musul'da hayat güllük gülistanlık diye haberler dinliyoruz. Alternatif kaynaklardan beslenen gazeteler ve internet siteleri de bulunuyor Türkiye'de ancak kapsamları maalesef sınırlı. Biz daha çok bölgedeki sol hareketlerin, alternatif medya kanallarının merceğinden bölgeyi takip etmeye çalışıyoruz. İnternet ve sosyal medya bu anlamda önemli imkanlar sunuyor. Bölgeden düzenli haber akışını ana akım medyanın dışındaki kanallardan sağlayan alternatif bir haber sitesi de planlarımız arasında. Gerek yayınlarımızda gerekse diğer çalışmalarımızda bölgeyi sadece siyasal gelişmeleri, çatışmaları ile yansıtma tuzağına düşmemeye gayret edeceğiz. Edebiyat sadece bu coğrafyayı değil her toplumu anlamak için kritik öneme sahip. Bölgeden ve bölgeye dair edebiyat dışı yayınlarda olan zayıflık kendisini edebiyatta da hissettiriyor. Yayınlarımızda siyasi konular ağırlıklı bir yer tutacak olmasına karşın bölgeye dair yayınlarımızı hayatın her alanını kapsayacak şekilde genişletmeye çalışacağız. Edebiyatın bu kapıyı açacağını düşünüyoruz. Önümüzdeki dönemde edebiyata daha geniş bir yer vermeyi planlıyoruz. Öncelikle Arap edebiyatının büyük kalemlerinden başlamayı düşünüyoruz. Örneğin Filistin'den Gassan Kanafani, Emil Habibi, Cabra İbrahim Cabra, Seher Halife, İbrahim Nasrallah; Mısır'dan İbrahim Abdulmecid, Sunullah İbrahim, Radva Aşur, Suriye'den Haydar Haydar, Hanna Mina, Gada Samman; Libya'dan İbrahim el-Kuni, Lübnan'dan İlyas Huri. Yayın hayatına başladığımızı ilan ettiğimiz 5 Ağustos tarihli açıklamada 14 kitaptan oluşan bir başlangıç programı sunduk. Yayın hayatımızın ilk kitabı olarak Filistin halkının, direnişinin ve solunun sembol isimlerinden Leyla Halid'in Sarah Irving'in kaleminden eleştirel yaşam öyküsünü, Leyla Halid: Filistin Kurtuluşunun Simgesi'ni Ayşe Düzkan'ın çevirisiyle 12 Ağustos'ta yayımladık. İlk kitaplarımızda Filistin, Suriye, Arap Solu ve bölgedeki halk ayaklanmaları öne çıkıyor. Halk ayaklanmaları ile ilgili ilk kitabımız Arap dünyasındaki halk ayaklanmalarının Fas'tan Suudi Arabistan'a, Irak'tan Filistin'e, Suriye'den Mısır'a kadar ülke ülke analiz edildiği bir derleme olan Arap Baharı'ndan Kesitler: Yeni Ortadoğu'yu Anlamak olacak. Kitabın Paul Amar ile birlikte editörü olan Vijay Prashad'ı okurlar Yordam Kitap'tan çıkan Arap Baharı, Libya Kışı kitabından tanıyorlar. Bu kitabımızı Mozambikli akademisyen Alcinda Honwana'nın Tunus'taki devrimci süreci ve gençliğin bu süreçte rolünü incelediği saha çalışması Tunus'ta Gençlik ve Devrim, Mısırlı akademisyen Adil İskender'in Mısır'daki devrimci süreç üzerine denemelerinden oluşan kitabı Değişim Halindeki Mısır: Tamamlanmamış bir Devrime Dair Denemeler ve İran'da 2009 Haziranında cumhurbaşkanlığı seçimi sonrasında patlak veren ayaklanma ve bu ayaklanmadan doğan Yeşil Hareket hakkında Halk Yeniden: Yeşil Hareket ve İran'ın Geleceği İçin Mücadele kitapları izleyecek. Arap Solu üzerine eş zamanlı olarak iki kitap yayınlayacağız. 23-24 Nisan 2013 tarihinde Kahire'de Rosa Luxemburg Vakfı ve Mısırlı Arap Alternatifler Forumu tarafından düzenlenen bir konferansın kayıtlarından oluşan Sol ve Arap Devrimleri, ayaklanmaların yaşandığı Mısır, Suriye, Bahreyn, Yemen ve Tunus'ta sol hareketin tarihi, ayaklanmalardaki rolü ve geleceği hakkında önemli bilgiler sunuyor. Arap Doğu'da Sol kitabı ise Filistin, Suriye, Ürdün, Lübnan ve Irak solunun tarihinin ve bugünün incelendiği eleştirel makalelerden oluşan bir derleme. Arap Solu üzerine kitaplarımız gerek bu hareketler üzerine yapılan çalışmalar gerekse de bu hareketlerin kendi yayınları şeklinde devam edecek. Suriye ile ilgili üç kitabımız var yayın programımızın ilk döneminde. Ayrıca gerek Suriye'deki güncel gelişmeler gerek Suriye tarihi üzerine kitap okumalarımız devam ediyor ve önümüzdeki dönem için yine geniş bir Suriye programımız olacak. Suriye ile ilgili ilk yayınlayacağımız kitabımız, Fransız akademisyen Jordi Tejel'in hakkında çok az çalışmanın olduğu Suriye Kürtleri konusunda referans kabul edilen Suriye Kürtleri: Tarih, Siyaset ve Toplum adlı kitabı olacak. Tejel bu kitabında Suriye'deki Kürt nüfusunun Osmanlı'nın dağılışından 2004'teki Kamışlı ayaklanmasının sonrasına kadar tarihini, Kürt siyasal hareketlerinin oluşumlarını, izledikleri politikaları ve Arap milliyetçiliğinin kalbi sayılabilecek Suriye'de etnik bir azınlık olarak yaşadığı sorunları ve bunlara karşı geliştirdiği stratejileri anlatıyor. Bu kitabı, Suriye solunun Suriye'de yaşananlara, rejime, cihatçı çetelere bakışını ve hayata geçirmek için mücadele ettiği demokratik projeyi anlatan tartışmaların yapıldığı 2013 yılı başlarındaki bir konferansın metinlerinden oluşan Suriye'de Demokrasi ve Sivil Devlet adlı kitabımız izleyecek. Üçüncü kitabımız ise aynı zamanda yayımlayacağımız ilk roman olacak olan Halid Halife'nin Nefrete Övgü romanı. Halid Halife, Suriye tarihinin en kanlı dönemlerinden biri olan Müslüman Kardeşler ile Baas rejimi arasındaki 70'li yılların sonlarında başlayıp 1982 Hama katliamı ile doruğa ulaşan ve bugün Suriye'de yaşanan iç savaşı andıran çatışmayı Halepli tüccar bir ailenin genç bir kadın ferdinin gözünden anlatıyor. Roman, Suriye'de bir tabu olan mezhepçilik konusunu yüreklilikle dile getiriyor. 2006 yılında Suriye'de yayımlanır yayımlanmaz rejim tarafından yasaklanan roman daha sonra Arap dünyasının edebiyat konusunda en prestijli yayınevlerinden biri olan Beyrut'taki Dar el-Edeb tarafından yayımlandı ve ülkedeki ayaklanmadan sonra birçok dile çevrildi. Filistin'e yayınlarımızda geniş bir yer ayıracağız. Önümüzdeki dönemde üç kitap daha yayımlayacağız Filistin ile ilgili. Filistin sorununun temelini teşkil eden 1948'de İsrail'in kuruluşu sırasında Siyonistlerin uyguladığı etnik temizliği, Filistinlilerin verdiği adla Nakba'yı anlatan İsrailli tarihçi Ilan Pappe'nin Filistin'de Etnik Temizlik kitabı bu konuda başucu kitabı olarak değerlendiriliyor. Filistin sorununun 1987'de başlayan Birinci İntifada'dan beri sadece işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze ile sınırlı olarak tartışılmaya başlandı. Ancak Filistin sorununun özünü oluşturan mülteciler meselesi ve geri dönüş mücadelesi 1948 ile başladı. Bu kitapla Filistinlilerin nasıl mülteci haline geldiğini ve Filistin mücadelesinin halen neden bir anayurda dönüş mücadelesi olduğunu hatırlatacağız. Nakba ile ilgili yayınlarımız sözel tarih çalışmaları ve mültecilerin tarihsel ve güncel durumunun anlatıldığı kitaplarla devam edecek. Gazzeli genç yazarların kısa öykülerinden derlenen Gazze Cevap Yazıyor ölüm ve yıkım haberlerinin ardındaki Gazze'yi Filistinli gençlerin kaleminden yansıtan ilk kitap. İsrail'in 2009 yılındaki Dökme Kurşun katliamının 5. yıldönümünde bu katliama cevap olarak ABD'de yayımlandı. Filistin konusundaki diğer kitabımız ise Filistin sorununa yabancı olanlar için ideal bir başlangıç, konuya vakıf olanlar içinse derli toplu bir başucu kitabı olan Ben White'ın İsrail Apartheid'ı. Bir diğer kitabımız ise Suudi Arabistan ile ilgili. Suudi Arabistan'da gazetecilik yapan Andrew Hammond'un İslami Ütopya: Suudi Arabistan'da Reform Yanılsaması kitabı, Türkiye'de çok az kitap bulunan bu ülke hakkında başucu kitabı olacak. Kitap, 11 Eylül 2001 saldırıları sonrasında Suudi kraliyetinin Batı'daki imajını düzeltmek için giriştiği reformların göstermelik olduğunu tüm yönleriyle ortaya koyarken Suudi Arabistan toplumuna, rejimin iç yapısına, rejimin İran ve Filistin başta olmak üzere dış politikasına ve ülkedeki muhalefete ışık tutuyor. Bugün bölgeyi kasıp kavuran selefi cihatçılığı anlamak için öncelikle Suudi Arabistan'daki Vahhabiliği anlamak gerekiyor. Vahhabiliğin Suudi Arabistan'da nasıl ortaya çıktığını ve geçirdiği evrimleri öğrenmek için bu kitap önemli bir kaynak olacak. Önümüzdeki dönemde yayınlarımızın coğrafi kapsamını Irak, Katar ve Libya üzerine kitaplar başta olmak üzere genişleteceğiz. Evet, bu konuda çok zorlanıyoruz. Birincisi, bu alanda daha önce sistematik bir yayıncılık olmadığı için bu alandaki kitapların çevirisi konusunda bir uzmanlık söz konusu değil. Terminoloji ve transkripsiyon konusunda bir zayıflık var ve yayınlarımızda bu konuya titizlikle eğiliyoruz. Zamanla sürekli bir çevirmen kadrosu ile çalıştıkça bu sorunu aşabileceğimizi düşünüyoruz. İkincisi ve en büyük handikabımız ise bölge dillerinde nitelikli çevirmen eksikliği. Bölge dillerinden çeviri yapanları ve yapmak isteyenleri teşvik eden bir yayıncılık olmayınca özellikle Batılı dillerde oluşan Türkçe çeviri birikimini bu dillerde zayıf kalıyor. Biz de giderek daha çok bölge dillerine yaslanmaya çalışacağız ve hem bu dillerde çeviri yapanlar için bir adres hem de yeni çevirmen arkadaşlar için bir okul işlevi görmek istiyoruz. İleriki dönemlerde yerli eserlere yer vermeyi planlasak da esasen çeviri eserlerle ilerleyeceğiz. Bu nedenle bu alanda bir çeviri birikiminin oluşmasını çok önemli görüyoruz. Bu ise ancak sağlam ve ilkeli temellere oturmuş bir çevirmen-yayınevi ilişkisi ile mümkün olabilir. Bunun için de çevirmenlerin haklarına azami riayet gösteren bir yayınevi kültürüne ulaşmak istiyoruz. Kitap Çevirmenleri Meslek Birliği'nin çalışmalarını önemsiyor ve onun standartlarını esas alıyoruz.


Geride bıraktığımız 2012 senesinde, İstanbul yine en anlamlı, en değerli tarihi yapılarından bazılarını kentsel dönüşüm projelerine kurban etmek zorunda kaldı. Arkasından bakakaldığımız Emek Sineması gibi, İnci Pastanesi de elimizden kayıp gitti. Mimarlık tarihi ve mimarlık kültürü kavramlarında uzman İrem Maro Kırış'la, yeni çıkardığı Uzak Yakın Mimarlık kitabında ele aldığı kentsel dönüşümü, Emek ve İnci'lerin uğradığı hüsran üzerinden tartışırken edebiyatın bu dönüşümde sahip olacağı rolden bahsettik. Bununla da kalmadı, Kırış'ı yakalamışken ona Osmanlı-Türk gezgin yazarlarını da sorduk. Kitabı, 2008 yılından başlayarak büyük çoğunluğu Milliyet Sanat'ta, birkaçı da mimarlık dergilerinde yayımlanan ve daha önce yayımlanmamış yazılarım oluşturuyor. Genel olarak kent ve mimarlıkla ilgili konuların kamuoyunun gündeminde eskiye oranla daha fazla yer aldığını görüyoruz. Haber olarak, reklam ve emlak bilgisi olarak ve bazen de uzman ve yorumcular aracılığıyla, farklı niteliklerde önümüze geliyorlar. Ben de ilgi alanımda gördüğüm konularda araştırıp düşünüp yazdıklarımı, güncelliklerini pek yitirmeden, bir arada görmek, mimarlık çevresinden olan ve olmayan okurla iletişim kurmak istedim. İçinde yaşadığım, yolculuklarla gezip gördüğüm, resimlerini çektiğim kentleri, yapıları belgelemiş oldum. Dağa tırmanmak, koşmak, resim yapmak, müzik yapmak ve bunlar gibi binlerce eylem ve yaratma alanı, insanın kendini, birbirini anlama / anlatma biçimleri olabiliyor. Yazmak ve tabii okumak da öyle... Mimarlık tarihi ve kuramla ilgileniyorum, bu konularda ders veriyorum. Dünyaya bakışımda, yazdıklarımda da ister istemez yer alıyor. Kent ve mimarlık, içinde bulunduğumuz bağlam; yaşantılarımızla doğrudan ilintili. Kentte olan bitene, değişimlere duyarlıyım, benim gibi hissedip düşünen başkalarıyla beraber... Tabii, kent ve mimarlık da başka konuların yanı sıra gezi edebiyatının ilgi alanında... Genel anlamda yazarların gözlem yapmak ve gözlemlerini metne aktarmak konularında duyarlı ve gelişkin kimseler olduğunu düşünürsek, bu, kent ve fiziksel çevre için de geçerli olmalı. Doktora tezimde Osmanlı-Türk gezgin yazarların ziyaret ettikleri Batı kentlerinde görüp yazdıklarını incelemiştim. Bu yolla erken-Cumhuriyet döneminde biçimlenmeye başlayan modern Türk kentine ve planlama kriterlerine ilişkin zihniyet ve bakış açılarını anlamaya çalışmıştım. Dönemin bir özelliği olarak bu gezginlerin özel nedenleri, özgül koşulları ve belirli bakış açıları vardı. Batı kentinde nerelerde nasıl var oldukları, neleri görüp neleri görmedikleri, neleri beğenip neleri beğenmedikleri, çalışma sonunda ilginç sonuçlar ortaya çıkardı. Tabii burada bir 'Doğu-Batı', 'biz-siz' olayı da vardı. Kitapta yer alan sözünü ettiğiniz yazı da bu bağlamda Paris üzerine yazılanlardan ilham alıyordu. İnci Pastanesi, Emek'in de içinde olduğu Cercle D'Orient bloğunda yer aldığı için kapatıldı biliyorsunuz. Aynı projeye dahil. Cercle D'Orient binasını yok edebileceklerini sanmam zira koruma altında sözüm ona. Ama Demirören'e benzer bir hale getirilmesi olası tabii. Sinemayı üst katlara yerleştirmek gibi bir karar da olduğuna göre. Beyoğlu, Nişantaşı gibi merkezi yerlerde rant odaklı projeler yoğunlaşıyor. Uzun süredir boş ve bakımsız halde duran tarihsel değer atfettiğimiz yapılar da bu durumdan nasibini alıyor ne yazık ki. Kentsel değişim ve mimarlık, insanlara empoze edilmemeli ama ediliyor. Çabuk unutan, sahip çıkmayan, direkt çıkarı olduğunu düşündüğü yerlerden başka yerde durmayan 'bana ne'ci bir çoğunluk var. Onlara yaslanan, onlardan destek alan politikalar uygulanıyor. Emek Sineması'na İnci Pastanesi'ne sahip çıkan kültür, en küçük oranda bile iktidarda temsil edilmiyor. Bu projenin bu kadar tepkiye karşın gerçekleştirilmesinden alınması gereken dersler var, böyle düşünüyorum. Fiziksel çevrenin, kentlerin, yapıların değişimi kaçınılmaz. Tarihsel yapıların değişmesi ve kaybedilmesi de bu olgunun bir parçası. Ama elbette neyi koruyup neyi korumayacağımızı bilgili ve bilinçli olarak seçmeliyiz. Devamlılığı olan, iktidarlarla değişmeyen politikalar oluşturulmalı ve izlenmeli diye düşünüyorum. Bu mekanizma varmış gibi görünüyor ama yok ya da iyi işlemiyor. Toplumsal, fiziksel, tarihsel değerler yüklediğimiz yapı ve alanların belgelenmesi, seçilerek korunması önemli. Ve elbette görsel sanatlar yoluyla, edebiyat yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılanlar pek çok. Sanatın bu anlamda taşıdıkları çok değerli... İrem Maro Kırış, Robert Kolej'de ortaokul ve lise öğrenimini tamamladıktan sonra İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'ni bitirdi (1984). Yüksek lisans eğitimini yine İTÜ'de, Mimarlık Tarihi ve Restorasyon Bölümü'nde, Tarih İçinde Tarabya'nın Gelişimi adlı tezini hazırlayarak tamamladı (1987). Aynı yıllarda mimarlıkla ilgili ansiklopedi ve süreli yayınlar için danışmanlık ve yazarlık yaptı. Yıldız Teknik Üniversite'sinde Mimarlık Tarihi ve Kuram Bölümü'nde, Türkiye'de Kentsel İmgelemin Gelişimi: Erken Cumhuriyet Metinlerinde 'Batı' Kenti adlı doktora tezini 2007'de tamamlayarak doktor ve yardımcı doçent ünvanları aldı. 2000 yılından bu yana akademisyen olarak çalışmakta; 2004-2005 öğretim yılından beri de Bahçeşehir Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nde görev yapmaktadır. Mimarlık tarihi ve kuramı ekseninde çalışmalarını sürdüren Kırış'ın kentsel gelişim, tasarım eğitimi, mimarlık kültürü, iletişim konularında akademik makaleleri ile mimarlık ve sanat dergilerinde yayımlanan yazıları vardır.


Arapça bilen, başta şiir ve öykü olmak üzere Orta Doğu edebiyatından eserleri İngilizceye çeviren Sarah Irving ile siyaset, aktivizm, edebiyat ve çeviri dörtgeninde söyleştik. Her zaman çeşitli alanlarda sürdürülen mücadelelerin içindeydim; insan hakları ihlalleri ve ekolojik meseleler bunların başında geliyordu. Ayrıca uluslararası dayanışma platformlarıyla da ilişkilerim vardı. 1990'larda Nikaragua özelinde oluşturulmuş bir platformla örneğin... 2001'de İkinci İntifada'nın başlangıcında da Filistinli aktivistler, insan hakları alanında çalışan Avrupalı ve Amerikalı aktivistleri Filistin'e davet etmişti. Amaç onların durumu kendi gözleriyle görmelerini sağlamaktı. Ben de davet edilenlerden biriydim. Bu her zamanki yarı resmi ziyaretlerden biri olacaktı. Batı Şeria'daki farklı gruplarla ve Nablus'un valisiyle tanışacaktık. Bu vesileyle Filistinliler'le çalışabilecek, kampanyalara destek verebilecektim. Filistin birçok insan için öyle bir yer ki bir kez oraya gidince hayatınızın büyük bir bölümü haline geliyor. Bana da böyle oldu. Üniversitedeki çalışmalarımdan Orta Doğu ile ilgili bir şeyler zaten biliyordum. İlk yüksek lisans derecem politik ekonomi üzerineydi. Orta Doğu üzerine de bir şeyler yapmıştım fakat içimde orası hakkında daha fazla şey öğrenme arzusunu uyandıran Filistin'e yaptığım bu ziyaretti. Ve evet, sadece politikayla ya da işin aktivistleri ilgilendiren boyutuyla sınırlı kalmadım. Şu an üzerinde çalıştığım, doktora tezim İngiliz mandası altında bulunduğu günlerden başlayarak Filistin tarihini konu alıyor. Ayrıca hem edebiyat öğretiyor, hem de bu konuda çalışmalar yürütüyorum. Ve tüm bunlar Orta Doğu'nun dünyanın geri kalanından farklı ya da ilginç olduğunu düşünmemden kaynaklanmıyor; benim kişisel olarak, orasıyla aramda bir bağ bulunduğunu hissetmemden kaynaklanıyor. Eğer bu hissi Latin Amerika'ya gittiğimde yakalasaydım, Latin Amerika üzerine çalışırdım. Ama yaşamın nasıl ilerlediğini bilirsiniz, böyle şeyler, bir yerde, aniden oluverir. Filistin'de çalıştığım zamanlarda biraz Arapça öğrenmiştim. 2001'deki ilk ziyaretimden sonra orada sık sık bulundum. İnsan hakları çalışmaları yürüttüm, İngiltere'den bazı öğrenci gruplarına orada rehberlik yaptım ve bölgede gazeteci olarak da bulundum. Orada geçirdiğim tüm zamanları bir arada düşünürsek, Filistin'de toplam 1,5-2 yıl kaldığımı söyleyebiliriz. Orada biraz Arapça öğrenmiştim daha sonra, üniversitede aldığım derslerle pekiştirerek, layıkıyla öğrenme imkanını yakaladım. Zaten Arapçayı politik çalışmalarda kullanabilmeye bu eğitimden sonra başladım. Dil ve onunla bağlantılı konularda daha derinlemesine düşünme şansını yakaladım. Evet, bir açıdan çevirmenlik benim aktivist yanımın da bir parçası çünkü Orta Doğu'nun edebiyatı ile kültürünü daha geniş bir okur kitlesine sunmak oldukça önemli. Fakat tersi bir durum da söz konusu; edebiyatın aktivizmi beslemesi kadar aktivizm de edebiyatı besliyor. Örneğin son zamanlarda çevirdiğim şiir kitabında yer verilen şairler pek bilinen şairler değil. Umuyorum ki bu kitap sayesinde kendi ülkelerinin edebiyat camiasında daha fazla yer edinirler. Orta Doğu'da da şairler ve yazarlar bulunduğuna ilişkin algının açılması, kültürlerin birbirlerinin edebiyatına duydukları ilgiyi artırabilir. Bu bakımdan, elbette çeviri de politik. Çünkü İngiltere'de çok az sayıda insan Orta Doğu ve Filistin hakkında bir şeyler biliyor ve edebiyat aracılığıyla politikayla ilgilenmeyen insanlara da ulaşabiliyorsunuz. Politikayı umursamıyordur belki ama şiir okuyor olabilir. Üstelik edebiyat, insanlar arasındaki anlayışı farklı bir boyuta taşır, ki buna politikayla ulaşamazsınız. Öte yandan, Gazze'de yazılmış bazı kısa hikayeleri de çevirdim. Ve bu süreç oldukça politik bir hal aldı çünkü yazarlardan bazıları şehir saldırı altındayken yazıyordu. Onların bu durumla baş etme yöntemleri yazmaktı zaten. Biz de bunları hızla çevirip internette yayınlamaya çalıştık. Bu şekilde Batı'daki insanlara orada olup bitenler hakkında bir fikir verebileceğimizi düşündük. Haberleri ve blogları, evet, okuyoruz ama insanların edebi olarak neler yarattıklarını görmek, savaşın zihinlerinde yarattığı tahribatı anlamak açısından daha etkili bir yöntem. Dolayısıyla politika ile edebiyatı ayırmak, benim açımdan hiç kolay değil. Ama edebiyatın insanları politik bireyler haline getirmek için kullanılmasını da doğru bulmuyorum. Politikanın çevirmenleri, insanları siyasete itmek için kullanmalarını istemiyorum. Benim için politika ve edebiyatın ayrılamamasının sebebi, çevirinin propaganda aracı olarak kullanılabilmesinde değil, insanları farklı bir boyutta anlamamızı sağlamasında gizli. Bu kitabı okudun, dolayısıyla insan hakları ile ilgilenmeye başlamalısın, gibi bir bakış açısından bahsetmiyorum yani... Bu kadar basit değil. Oldukça farklı. Çünkü İngiltere'de Filistin'i destekleme durumunu oy kazanmak için kullanamazsınız. İngiltere'deki durum tersinden benzemiyor mu? Orada da İsrail lehine konuşmak oy getiriyor gibi duruyor... Evet, İngiltere'deki başbakanın İsrail'i destekliyoruz demesi normal bir durum. Başbakanın ve hükümetin İsrail'i destekleyeceği varsayılıyor zaten. İktidar partisinin bazı üyeleri, Hayır, Filistin'i destekliyorum, deseler bile, hükümetin genel duruşu bu yönde olmuyor; hükümet İsrail'i müttefiki olarak görüyor ve destekliyor. İsrail'in saldırılar sırasındaki bazı tutumlarının eleştirildiği, Bu defa fazla ileri gittiler dedikleri oluyor. Fakat bunlar genel duruşlarını etkilemiyor. Yine de bir politikacının çıkıp Filistin'i destekliyorum, demesi çok da garip karşılanmıyor artık. Büyük şehirlerdeki bazı seçim bölgelerinde, özellikle de Müslüman nüfusun fazla olduğu bir bölgede, böyle bir cümle kurması politikacının lehine olur hatta. Ülkenin geneline hitap eden bir konuşma yapıp böyle bir cümle kurduklarında ise konuşmayı eleştiren telefonlar ya da mailler alıp, anti-Semitizm ile suçlanırlar. Sıradan bir insan televizyonu açtığında Orta Doğu'da gerçekten neler olduğunu da öğrenemiyordur sanırım... Hayır, ana akım medyadan bunu öğrenemezler. Gerçeğin İsrail'in çıkarlarını koruyan bir başka versiyonunu dinlerler. Öte yandan Filistinliler'in medyadaki temsili onların daha çok kurban olarak algılanmasına neden oluyor. Sanki bölgede yaşananlar insan hakları ihlallerinden ibaretmiş gibi yansıtılıyor. Bunun arkasındaki politikaya asla değinilmiyor. Haber kanalları tüm bu ihlallerin neden yapıldığını, Gazze'deki koşulların neden bu kadar berbat bir hale geldiğini asla tartışmıyor. Oradaki sorunlar esaslı bir yardım çalışmasıyla çözülebilecekmiş gibi bir rüzgar estiriliyor. Çünkü bunların neden yaşandığından bahsederseniz İsrail'i eleştirmek zorunda kalırsınız ve İsrail'i eleştirirseniz sizi anti-Semitizm ile suçlayan birçok mektup gelir. Eğer insanlar gerçeğe ulaşmak istiyorlarsa internete başvurmak zorundalar. Leyla'yı seçmemin üç ana nedeni var. İlk olarak, onunla tanıştığım için onu yazmak kolaydı. Onunla tanışmış, konuşmuştum; üstelik ortak bir arkadaşımız vardı. Onunla irtibata geçtiğimde, hakkında bir kitap yazma isteğimi hemen kabul etti. Özetle onu seçtim, çünkü onunla çalışmak mümkündü. İkincisi, o bir kadındı. Ben de kendimi bir feminist olarak nitelerim. Filistin siyasetinin parçası olan bir kadın hakkında yazmak ilginç olabilirdi. Çünkü dünyanın dört bir yanında olduğu gibi, Filistin'de de siyaset sahnesinde erkekler vardır. Son olarak da, özellikle Batı'da Filistin meselesi, dini bir çatışma olarak algılanıyor daha çok... Ben böyle olduğunu düşünmüyorum; bu mesele uluslar ve toprakları ile ilgili... Pek çok insan, kısa süre öncesine kadar Filistin direnişinin seküler bir şekilde yürütüldüğünü bilmiyor; direniş dini terimlerle ifade edilmiyordu. Leyla'yı tercih etmemin altında işte bunlar yatıyor. Ufukta, seri kapsamında yazar olarak yer alacağım bir proje bulunmuyor. Daha çok editör rolüne büründüm. En çok da şiir kitaplarıyla ve çevirilerimle ilgileniyorum. Üstelik doktoramı tamamlamaya çalışıyorum ki bunun da epey vaktimi aldığını söylemem gerek. Pek sayılmaz. Dürüst olmak gerekirse, İngiltere'deki siyonistler artık bu tür kitaplara tepki gösterme zahmetine girmiyorlar. Bu tür kitapları Filistin'in iç politikasıyla zaten ilgilenen insanların satın alacağını düşünüyorlar. Kitaplarım arasından en çok tepki çeken de kaleme aldığım Filistin gezi rehberiydi. Çünkü turizm İsrail için çok önemli. Öte yandan, insanların Filistin'e turistik sebeplerle gitmeleri düşüncesinden, Filistin'in bu alanda bir alternatif haline gelmesi olasılığından gerçekten nefret ettiklerini düşünüyorum. Bu kitabım birçok berbat tweetin, mailin ve telefonun hedefine yerleşmeme sebep oldu. Eğer kitapta sadece Batı Şeria ile Gazze'ye yer versem, belki yine bu derece rahatsız olmazlardı. Fakat İsrail'de Filistinli nüfusun yaşadığı bölgeleri de dahil etmiştim ve kesinlikle Bu bölgeler Filistin'e ait, İsrail bu toprakları terk etmeli, demeye çalışmıyordum. Eğer Filistin kültürüyle ve Filistinliler'in bugünkü durumuyla ilgileniyorsanız, buraları görmeniz de iyi olur, demek istemiştim. Siyonistler bundan pek hoşlanmadılar. Ama önemli değil, bunları bekliyordum. Leyla Halid kitabım nedeniyle içine düştüğüm tek durum şuydu: Manchester'daki bir kitabevinde bu kitap için bir etkinlik düzenleniyordu. Oldukça ana akım bir kitabeviydi bu. Diğer etkinliklerin tamamı ya akademik mekanlarda ya da sol kanattan kitapçılarda gerçekleşmişti. Manchester'daki Blackwell Kitabevinde düzenlenmesi planlanan bu etkinlik duyurulduğunda kitapçının telefonları kilitlendi. Bilirsiniz ki böyle bir kitapçının hatları sipariş verebilmek için vesaire, açık olmalıdır. Pek de politik biri sayılmayan mağaza müdürü böyle bir durumla karşılaşınca panikledi ve etkinliği iptal etti. Etkinliğin iptal edilmesi ters tepti çünkü birçok aktivist ve pek de politik sayılmayacak yazarlar bile kitabevini sansürle suçlayarak eleştirdi. Bunun üzerine etkinliğin yapılması yeniden gündeme geldi ve yapıldı. Elektronik İntifada, Filistin'in yanında yer aldığını açıkça belirtiyor zaten. Tarafsız olduklarını söylemiyor, aksine Biz bu taraftayız, diyorlar. Bu noktada ana akım medyanın İsrail taraftarı olduğunu hatırlamak gerekiyor. Dengeyi yeniden kurmak için böylesi bir duruş benimseyen yayın organlarına ihtiyaç var. Öte yandan, yaptıkları haberler konusunda yüksek standartları var. Eğer elinizde iyi bir kanıt yoksa, hiçbir iddiada bulunmanıza izin vermiyorlar. Editörleri de oldukça katı kurallar bağlamında hareket ediyor. Yayınlanan her makale ve eleştiri yazısı iki editörün elinden geçiyor. Eğer kanıt göstermeksizin ortaya bir iddia attıysanız ya da öne sürdüğünüz bir bilgi doğru değilse, yazıyı size geri gönderiyorlar. Blogları bile bir editörün gözetimi altında. Benim yazılarım da onların denetiminden geçiyor. Sözlerimi destekleyecek kanıtlar var mı, yok mu, mutlaka değerlendiriyorlar. Evet, belli bir bakış açımız var ama bu bakış açısı kesinlikle savunabileceğimiz, arkasında durabileceğimiz bir bakış açısı. Belki kulağa biraz post-modernist gelecek ama herhangi bir yazarın, herhangi bir konuda objektif davranabileceğine inanmıyorum zaten. Saklamak istesek bile, mutlaka bir fikrimiz vardır. BBC ve benzeri kanallar objektif olduklarını iddia ederken, İsrail'in gönderdiği basın bültenlerinden haber yapıyorlar. Bence önemli olan söylediğiniz şeylerin bir temeli olması, gerektiğinde onları savunabilmeniz, kanıtlayabilmeniz... Üstelik İntifada adıyla yayın yapan bir sitenin haberlerini okurken karşınızdakinin hangi noktada durduğunu biliyorsunuzdur. Oysa objektiflik iddiasıyla yayın yapan ana akım medyaya bakarken, onların nerede durduklarını incelemek zorundasınızdır ki bence bu çok daha tehlikeli. Orta Doğu edebiyatını farklı kılan Orta Doğulu yazarların uğraşmak zorunda kaldıkları meselelerdir. Bunlar kültürel meseleler de olabilir, cinsiyetçi politikalar ya da tarihi konular da olabilir... Şiir ya da öykü yazan birinin yetiştiği kültürün temsilcisi olarak etiketlenmesini doğru bulmuyorum. Bence bu yazarların üzerinde büyük bir baskı yaratıyor ve hiç adil değil. Elbette herkes bir kültürün ürünüdür. Bu kültüre karşı çıktıkları durumda bile, aslında bir şekilde yine onun ürünüdürler. Eğer Orta Doğu ile ilgiliyseniz, bölgenin edebiyatı ve sanatıyla da ilgilenirsiniz; tıpkı politikasıyla ve tarihiyle ilgilendiğiniz gibi... Dünyanın geri kalanı için de bu geçerli; Orta Doğu'ya has bir durum değil yani. Orta Doğu'da doğmuş muhteşem bir edebiyat var; oradan çıkmış gerçekten harika yazarlar var. Aynı şekilde Orta Doğu'dan kötü bir edebiyat ve yeteneksiz yazarlar da çıkıyor. Bir kısmı Batı dillerine de çevrilmiş vaziyette çünkü vahşet sahneleri ilgi çekiyor. Eğer sıcak bir konuyu işliyorsa, kitabın edebi değerine pek aldırış edilmiyor. Bunların hiçbiri Orta Doğu edebiyatının dünyanın geri kalanındaki edebiyattan farklı olmasıyla açıklanamaz. Zira bazı noktalarda Latin Amerika edebiyatı ile arasında benzerlikler kurulabilir. Sömürgecilikle mücadele eden diğer ülkelerin edebiyatından çok da farklı sayılamaz. Bazen de yazarların yazdıkları konular kadar yazmadıkları konular da size çok şey anlatır. Ayrıca dünyanın farklı yerlerinde yaşamış yazarlar birbirlerinden bir şeyler öğrenirler. Neruda'nın ya da Garcia-Marquez'in ve büyülü gerçekçiliğin etkisini Orta Doğulu yazarların üzerinde görebilirsiniz. Ya da Mısırlı yazar Latifa al-Zayat'ın yazdıklarını ABD'de 70'lerde feminist roman yazarlarının kaleme aldığı metinlere benzetebilirsiniz. Üstelik Latifa al-Zayat'ın kitapları daha eskidir. Tüm bu kadın yazarlar sosyal değişimden ve bunun kadınlar üzerindeki etkisinden bahsetmişlerdir. Farklı bölgedeki kadınlar için özgürleşmenin ne anlama geldiğini bu yazarlara bakarak görebilirsiniz. Ğassan Kanafani'nin kitaplarını öneririm. Filistin edebiyatı için çok önemli bir edebiyatçı, kısa hikaye türünü oldukça iyi kullanmış bir yazar. Sudanlı yazar el Tayyip Salih de böyle bir isim; kısa hikayeler ve kısa romanlar yazmış. En önemli eseri Kuzeye Göç Mevsimi. Doğu-batı ilişkileri üzerinde düşünmek için çok uygun bir kitap. Mahmut Derviş'in şiirleri de oldukça önemli. Filistinli yazarların sıkıntısı, kitaplarını basacak bir yayıncı bulmakta zorlanmaları. Özellikle internet yayılmadan önce, Arap dünyasının geri kalanından kopuk halde yaşıyorlardı. Bu yüzden Arapça edebiyat sahnesine çıkmaları da güçtü. Büyük yayıncılar Beyrut'ta ve Kahire'de. Güvenlik sorunu da düşünülünce Filistinli yazarların evlerinden çıkıp bir yayıncıya ulaşmaları pek öyle kolay olmuyor. İsmini duyurmak, kitaplarını bastırmak zor. Bir sansür bulunduğu için değil, bir yazarı bilinir kılan yollardan geçmelerindeki engeller yüzünden... Ayrıca Arapça zor bir dil olarak düşünüldüğünden çeviriye de kolay kolay yanaşılmıyor. Bu da sadece Filistinliler'e özgü değil, Arapça yazan herkesin yüzleştiği bir sıkıntı. Diğer yandan, şunu söyleyebilirim ki, Arapça edebiyat özellikle İngiltere'de epey popüler hale gelmiş durumda. Çünkü İslam dünyası haberlerde çok fazla yer tutuyor ve insanlar bu kültür hakkında daha fazla şey öğrenmek istiyorlar. Tüm Müslümanlar kötüdür yargısını saçma bulan ve o kültürü tanımak isteyen pek çok insan bulunuyor. Bunun yanlış olduğunu hisseden insanlar var. Okuyarak farklı sesler duyabileceklerini düşünüyorlar.


Dalgın Sular, görmeye alışık olduğumuz dergilere hiç benzemiyor. Öncelikle bir proje olarak, İskender Savaşır tarafından geliştirilmiş; çizgi roman motifini kullanarak travmatik deneyimler yaşayan gençler ve çocuklar için rehabilite edici bir iletişim ortamı yaratabilmek amacıyla. Ancak proje zamanla ve her yeni katılımla yeni şekillere ve işlevlere bürünüp bir buçuk yılın sonunda, birbirlerini hiç görmeseler de birlikte çalışarak eğlenen ve öğrenen pek çok insanın ortaya koyduğu bir yayına dönüş durumda. - Son yıllarda kapanan dergiler malum... Böyle bir ortamda hem de çizgi roman alanında yeni bir dergi çıkarmanın zorlukları neler? N'olur bu konuda beni saydırmaya başlamayın, sonu gelmez; sızlanmayı da sevmem... Tek bir cümlelik tavsiye olarak, dergicilik işine girecek arkadaşların öncelikle dağıtım konusunu düşünmeleri gerekiyor tabii. Bugün büyük sermaye dışında, kendi kendini döndürme potansiyeli olan bir dergi üretmek çok iddialı bir iş haline gelmiş durumda... Bu iddialılıkta bir işe kalkışıyorsanız, işe aynı derece iddialı başka bir şeye koyulmakla, kendi dağıtım ağınızı üretmekle başlasanız iyi olur, derdim. Eski solu, çeşitli özelliklerinden ötürü, bazen haklı gerekçelerle yerden yere vurmak, çok gözde bir uğraş; ama mesela "dergi üzerinden örgütlenmek" bugün, ticari olarak da, çok da yabana atılacak bir fikir değil. - Sizce, çizgi romanı en çok kimler okuyor? Heterojen bir grup; zannedildiğinden de daha fazla öyle... "Hedef kitle" dendiğinde ilk akla gelen lise ve üniversite öğrencileri belki ama 30-60 yaş arasındakilerin de, çizgi roman okurları arasında zannedildiğinden daha büyük bir yer tuttuğunu düşünüyorum. Bir de bu konuyla ilgili olarak, cinsiyet dağılımında çarpıcı değişikliklerin yaşandığını söyleyebilirim; eskiden çok daha eril bir dünya olan çizgi roman dünyasına kadınların, genç kızların gösterdiği ilgi de dramatik bir şekilde yükseliyor. - Peki Türkiye'de standart bir çizgi roman okur kitlesinin varlığından söz edebilir miyiz? Proje, bu standart çizgi roman okuruna ne derece hitap ediyor? Bence, saf para kazanma amacının ötesine geçen her derginin, "standart okur profili"ni aşan, yeni bir okur kitlesi yaratmak gibi bir hedefi olmalı; olağan koşullarda buluşmayacakları buluşturmak ise, bizim zaten asli hedeflerimizden biri... - Dergi haftalık çıkıyor. Bu böyle devam edebilecek mi, finansal olarak ayakta kalma endişeniz var mı? Haftalık olarak sürdüremeyeceğimizi zaten herkes söylüyordu; bu periyotta başlamak, biraz benim inadımdı. Herkes haklı çıktı. İlk beş sayıyı yayımlayıp onları bir cilt halinde topladıktan sonra, sonbahar itibariyle aylık olarak yayımlanacağız. Ama bunu yapabilmemiz bile, asgari ölçülerde de olsa, bir sponsor bulmamızı gerektiriyor. - Biraz da çizgi roman tarihi içerisinde, Türkiye çizgi romanının yerinden söz etsek... Daha önce Dalgın Sular'a benzer dergiler çıktı mı? Bu bağlamda örnek aldığınız yerli/yabancı dergiler oldu mu? Türkiye'de elbette bir çizgi roman geleneği var... Karaoğlan, Tarkan gibi örneklerin önemini hiç azımsamamak lazım; diğer yanda Abdülcanbaz gibi bazı arkadaşların çok önemsediği daha "elit" örnekler duruyor ben alan konusunda iyi bir uzman sayılmam, bunlar ilk aklıma gelen örnekler. Bizim örnek aldıklarımıza gelecek olursak... Kolektif niteliğimizi vurgulayıp duruyoruz; dolayısıyla bu soruya herkes için verilecek farklı yanıtlar olacaktır. Örneğin, benim için 1960'lar sonu ile 70'ler başının Marvel dünyası oldukça belirleyicidir. Ama daha önce de söylemiştim, Sandman galiba hepimizin üzerinde mutabık olduğu bir esin kaynağı... - Murat Belge, Dalgın Sular'ın tanıtım yazısında, "Çizgi roman, tanımı gereği, 'work-in-progress'tir; 'arkası var'dır. Ama Dalgın Sular çizgi romanının tuhaf bir 'arka'sı var: bu çalışma sadece bir çizgi halinde uzayıp gitmiyor, yanlara doğru da, enine genişliyor. Çünkü sonsuz bir 'katılım' haznesi olarak kurulmuş," diyor. Bundan yola çıkarak; acaba gelecek günler, çizgi romanın bu "arkası var" misyonunu da değiştirecek mi? Bugün klasik edebiyatın bile yepyeni şekillere girdiğini düşünürsek... "Misyon"u değişir mi, çok emin değilim... Biz internete taşındıkça, internetin imkanları geliştikçe, yazım ve çizim ve canlandırma süreçlerinin çok daha etkileşimli bir hal alacağını, katılımın zenginleşeceğini kestirmek güç değil. - Derginin adı Yahya Kemal'in bir şiirinden alıntı. Yahya Kemal'in Paris ve sembolizme düşkünlüğü malum. Şiiri bir ses, bir müzik olarak görüyor, müzik ve edebiyat; iki farklı formu bir arada düşünüyor sanki. Sizin de çizgi romanla bir arada düşündüğünüz sanatsal formlar var mı ya da keşke bu çizgi roman olsa dediğiniz bir edebiyat eseri mesela? Dalgın Sular'ın tek bir sanat formu ile kuşatılamayacak kadar zengin bir evrene doğru evrilebilmesini umuyorum. Tam şu aralarda, FRP oyunları, oyuncuları ile Dalgın Sular yazar ve çizerlerini ilişkilendirme süreci içindeyiz. Ama zaten daha baştan biz Dalgın Sular'ı düşünürken, çizgi romanın yanı sıra, olası anime ve canlı tv dizileri, filmleri, bilgisayar oyunları vs ile birlikte düşünmeye başlamıştık. Çizgi roman olsun, tiyatro oyunu olsun, başka bir şey olsun, çıkan her ürün bize bu mitolojik evrenden verilmiş bir haber olacak. - Genelde şöyle bir görüntü vardır kafamızda; ciddi şeylerle ilgilenmesi gereken çocuk, o ciddi şeylerden uzaklaşmak için çizgi roman okur. Yani, bir nevi bu onun sorumluluktan kaçışıdır... Çoğunlukla ders kitaplarının arasına gizlice çizgi roman yerleştirilerek gerçekleştirilir bu eylem. Sizin çizgi roman anlayışınız bu düşüncenin tam tersi; okuyucuyu gerçeklerle, toplumsal olanla yüzleştirmeye çağırıyorsunuz gibi. Gerçekten de toplumlar/okurlar çizgi romanla bilinçlenir mi? Ya da böyle bir amacınız var mı? "Bilinçlendirme" amacıyla yazılmış, çizilmiş, üretilmiş şeylerin genellikle tadı tuzu olmaz. Biz kendi hayallerimiz, düşlerimiz, bu dünya karşısındaki ezikliklerimiz, alternatif dünya tasavvurlarımız hakkında konuşmayı seviyor, bunları birbirlerimizinki ile ilişkilendirmenin iyileştirici bir etkisi olacağını umuyor ve fiilen de deneyimliyoruz. Grubun, grupların genişlemesi, sayılarının artması, bu deneyimlerin de derinleşmesi, eğlencenin artması anlamına gelecektir. Sanırım Tolkien'e ait bir söz vardır: "Hepimiz çoğu zaman sistemin esiri olarak yaşıyoruz. Bir savaş esirinin ilk görevi de, kaçmaktır." Kaçış edebiyatı mı? Peki...


Biz de, daha önce bu meseleyi birçok kez gazetedeki köşesine taşıyan akademisyen-yazar Gündüz Vassaf'a sorduk. İstanbullunun kent belleği, şehrin geçmiş ve geleceğine kayıtsız. İstanbullu, geçmişten habersiz, geleceğe ufku kapalı. Çoğumuz için İstanbul'un yaşam mücadelemize sahne olmaktan öte yeri yok. Nerede, kaç paraya yaşayabilirim; nerden nereye kaç saatte gidebilirim? derdimiz bunlar. Şehir plancıları, belediyeler, rantçılar, savaş sonrası bir şehrin unsurları gibi. Kimi günün sorunlarını geçici çözümlerle yarına atıyor, kimi Benden sonra tufan. dercesine günün sorunlarından para kazanıp, kaçıp gidiyor. İstanbul'u sevsek bu denli sessiz kalınır mıydı? Sessizliğimizle, pısırıklığımızla plansız proje mağduru İstanbul'un tüketicileriyiz. Kent bir müze değil. Mimarisi tabii ki günün ihtiyaçlarına göre değişecek. Çoğu kişinin kafasında kentlerin kalıcı olduğu yanılgısı var. Buradan hareketle önüne gelen kalıcı sandığı binalar, köprüler, yollar yapma, İstanbul'un gölgesine sığınarak adını duyurma düşkünlüğünde. Çağdaş kent mimarisi çok amaçlı, dinamik, değişkenlik üzerine kurulu olmalı. İşte, günümüzde çöküp giden, kimi yıkılan, kimi başka amaçlarla kullanılan sanayi devriminin alametifarikası fabrikalar... Günümüzün hilkat garibesi AVM'lerini de aynı akıbet bekliyor. XIX. yüzyılda tarih öncesi yapıları korumaya yönelik yasalar çıkarılmıştı. Günümüzde otuz yıllık binalar bile bu kategoriye girdi. Amaç şehri yıkıp yeniden yapmak değil, yaptıklarımızın geçici olduğu bilinciyle, geçici sorunlara geçici çözümler ve estetiklerle yaklaşılmalı. Örneğin dar kafalılar, oto sanayiinden var olanlar, geleceğin şehrini hala otomobilsiz düşünemiyor. Oysa bu geçici ulaşım aracına çözüm, kısa zamanda yetersiz kalacak yeni yollar ve köprüler yaparak değil, onu şehre sokmayacak yaklaşımlar üzerine, yeni, ucuz, pratik teknolojiler üzerine kurulu olmalı. İstanbul hızla sıradan bir üçüncü dünya şehri olma yolunda. Kapitalizmin doyumsuz iştahıyla teşvik ettiği orta sınıf ve onların sayesinde var olan siyasetçilerle ortaya XIX. yüzyıl New York taklidi, standart bir şehir modeli çıktı. Manhattan'da arz-talep ilişkisi sonucu yüksek toprak fiyatları gökdelenleri doğurmuştu. Aynı şeyi, toprak mülkiyetinin devlete ait olduğu Sovyetler Birliği'nde aşağılık kompleksine kapılan Stalin taklit etti. Bugün Şanghay'dan Nairobi'ye kadar herkes XIX. yüzyıl New York'unu yakalama yarışında. Belki de doğal ortamıyla dünyanın en güzel mekanına sahip İstanbul, son yüzyılda mimarisiyle dünyanın en çirkin şehirlerinden biri olmaya aday. Üstelik bu yeni İstanbul, sakinlerinin, siyasetçilerinin, mimarlarının övünerek sahiplendiği, pervasızca tükettiği bir şehir. İkinci Dünya Savaşı'nda Varşova, Nazi bombardımanıyla yerle bir edildi. Şehri, eski dokusunu aynen koruyarak yeniden inşa ettiler. Binalar sabotajdan, kazadan, ihmalden yok olabilir. Sorun, yerine ne yapılacağı. Yapılacak olanın kime hizmet edeceği. Yeniden imarına kimlerin karar vereceği. İstanbul sanki sermayenin hizmetinde, diktatörlerin elinde. Şehrin, semtlerin sakinlerine, mimar odalarına, şehir plancılarına soran var mı Taksim'in göbeğinde yeşil alanı yok edip kışla görüntüsünde AVM yapılmasını... Cok dogru. Ama bu butun Turkiye icin gecerli. Bir cok sehri gittim. Istanbul, Izmir moloz yiginlari.