Yeni bütünlükler yaratma, rastgele beğeniler geliştirme, ileriye doğru hareketi tümden yadsıma ihtiyacı duyan, metne karanlığın yüreğine doğru koşulsuz bir yolculuk vesilesi gözüyle bakan modern yazar ve onun, Edward Said'in deyişiyle, tarihsel ya da filolojik araştırmacılığın geleneklerine, sağduyuya dayalı uzlaşımlarına dayalı olmayan eleştirisi. Yani tekinsiz eleştiri. Edebi dilin gerçek doğasına en derinden nüfuz ettiği an'ın tam da kurduğu mantığın çözüldüğü an'a denk geldiği tekinsiz eleştiriye Türkiye'de en yakın duran isimlerden Nurdan Gürbilek... Onun okumasını yaptığı eserlerle kurduğu ilişkiden biz okurlara yansıyan kuvvetli etki, zihnimizde açtığı hava koridorlarının okuma deneyimimizdeki geleceğini garantileyen duruş belki de Gürbilek'in tekinsizliğinden ileri gelmektedir. Ve en önemlisi de kendi anlamına, diline, dengesine, yazınsal yapısına sahip olan bir eleştiri yatağı kurmasından, kurabilmesinden... Nurdan Gürbilek, Erdal Öz Edebiyat Ödülü'nün bu yılki sahibesi. Ödülün ilk sahibesi, çağdaş Türk şiirinin günümüzde ulaştığı düzeyi yansıtma niteliği, şiire verdiği emek ve son yıllarda kendi şiirinde yarattığı yenilikler nedeniyle Gülten Akın, ikinci sahibi edebiyatımıza kazandırdığı birbirinden önemli romanları, bu romanlarda ortaya koyduğu özgün üslubu nedeniyle İhsan Oktay Anar'dı, hatırlatmak gerekirse. Bir şair ve bir romancının ardından bu yılki ödülün eleştiriye gelmesi anlamlı; özellikle de en çok eleştirinin yokluğu ve varlık şekilleri üzerinde kafa yorduğumuz bugünlerde... Ödül, Türkiye'de edebiyatın bütününe deneme penceresinden bakan sorgulayıcı bakış açısı ve bu coğrafyanın belirleyici öğelerinden endişe konusuna getirdiği çok boyutlu açılım nedeniyle veriliyor Nurdan Gürbilek'e. Ödül bu anlamda Gürbilek'in kurduğu eleştiri sistemine olduğu kadar edebiyatımızdaki endişe kavramına da dikkatimizi çekiyor. Nurdan Gürbilek'in 2008 yılında yayımlanan Kör Ayna, Kayıp Şarkında yer alan denemelerin ana ekseniydi endişe. Doğu-batı sorununa doğan modern Türk edebiyatının huzursuzluklarına, anlatmanın sancıları üzerine yoğunlaşan bu denemelerde Gürbilek, batılılaşma, ulusal kültür, kültürel kimlik gibi kavramlar etrafında dönen sorunların yazarlar için içsel bir endişeye dönüşüm sürecine ışık tutuyordu. Gürbilek'e göre toplumun zaten bütününe yayılan bu endişe yazar için giderek bir ruhsal işkenceye dönüşür ve bu işkence, anlatma çabasını derinden etkiler. Kadın okur, erkek yazarla, Osmanlı-Türk romanının erken örneklerine damgasını vuran etkilenme endişesine odaklanır yazar. Bu dönem romanlarında, aşk romanlarına tutkun olan, okudukça etkilenen ve söz konusu romanların tesiriyle kimi zaman gülünçleşen, kimi zaman da tüm yaşamı altüst olan kadınlar cirit atmaktadır. Gürbilek'e göre bu durumun temelinde, dönemsel olarak kadın okur nüfusunun artması değil, erkek yazarların roman yazarak kadın gibi edilgenleşme, batılılaşma, züppeleşme endişelerini kadın okur karakterlerine yansıtmaları yatar. Kadınsılaşma Endişesi bütün bunlarla gelir, Türk yazar Batılılaşmaktan korkmakla, batılıların icat ettiği bir edebi türde eser veriyor olmanın çelişkisini yaşamaktadır. Bundandır ki tüm romanlarda efemine züppeler ortalıkta cirit atmaktadır. Gürbilek bu noktada iyi yazarlar kaygısız olanlardan ya da endişeyi roman başladığında çoktan savuşturmuş olanlardan değil, roman boyunca taşıyabilenlerden, bir başka deyişle romanı endişenin sahnesi sahnesi kılabilenlerden çıktı tespitini yapar. Ve Halid Ziya'nın Aşk-ı Memnusu ile Mai ve Siyahını, Tanpınar'ın Huzurunu işaret ederek, bu eserleri endişenin vazgeçilmez bileşeni olan tereddüde roman boyunca katlanabildikleri için, roman türünün bünyesine uyan ilk önemli yapıtlar olarak kabul eder. Oğuz Atay'ın, Leyla Erbil'in ve Vüs'at O. Bener'in yapıtlarını da endişeyi metnin esas malzemesine dönüştürebildikleri için ayrıntılı bir biçimde ele alır. Doğu-Batı ekseninde endişe, toplumumuzun da, onun yarattığı edebiyatın da kuşkusuz temel meselesi, ancak Kör Ayna, Kayıp Şark, bu konuyu kendine mesele eden pek çok çalışmadan farklı olarak, ele aldığı yapıtların ekseninden çıkıp kendini yapıtlaştıran, var eden bir eleştiri alanına dönüşüyor. Tıpkı, Yer Değiştiren Gölge, Ev Ödevi ve Mağdurun Dilinde yani diğer Nurdan Gürbilek çalışmalarında olduğu gibi...


Kötülük yabancılaşmadır, kötü de yabancı... Kutsal kitaplarda yazar bu hikaye, ama onların da ötesinden gelmiştir aslında. Ruh ışıklı olduğu kadar korkulu, gölgeli de bir şeydir ya, işte bu onun gölgelerde yarattığı ve içinden bir türlü çıkamadığı en eski hikayedir. Bilinçdışı korkularımızı başkalarına yansıttığımız malum. Huzurumuzu bozan bir başkalıktan aslında bizzat kendimizin mesul olduğunu kabullenemeyiz ve suçu üstümüzden atmak için her türlü yolu deneriz. Bunun için bulduğumuz en başat ve neredeyse değişmez yol ise günah keçisi yaratmaktır. Tarihe dönüp bakacak olursak, zavallı bir keçiyi gerçekten alıp elimizi başının üstüne koymak suretiyle işlediğimiz günahları ona aktardıktan sonra hayvanı kestiğimizi ya da çöllere bıraktığımızı ve ardından rahat bir oh çektiğimizi, sıklıkla görürüz. Tanrı'nın halkı, kutsal olmayanı dışarı atarak kutsallığını korur. Böylece Tanrı teskin edilmiş, toplumun, topluluğun içindeki kötülüğün de izi silinmiş olur. 'Günah keçisi', kurbanlık hayvanlardan farklı din mensuplarına, ulusal düşmanlardan uzaylılara kadar çeşitli şekillerde zuhur eder. Ama değişmez, hiç değişmez, 'o' ya da 'onlar' hep bizim günah keçimizdirler. Bu noktada ruhsal evrim açısından aşamadığımız, bir türlü üzerinden atlayıp da geçemediğimiz evrimsel bir duvar çıkar önümüze: Öteki olarak ben. Öteki olarak ben'i tanımak istemeyiz biz. İçimizde, en derinimizde fokurdayıp duran ateşleri, o ateşin içinde kaynayan iblisleri bir başkasına atfetmeyi severiz, onları kabullenmek yerine tepenin, duvarın ardında olduğunu sandıklarımızla savaşmayı seçeriz. Festival festival dolaşıp ödüle doymayan Tepenin Ardı işte bu söz konusu duvar üzerinde dans eden bir hikaye. Julia Kristeva yabancılık deneyimine esasen üç farklı şekilde karşılık verdiğimizi söyler; din, sanat ve psikanaliz. Film işte bu üç karşıtlığı yanına alarak, öteki ben'i tanımama konusundaki inadımıza odaklanmış. İnat, kutsal inadımız, kutsal yapımızı muhafaza etmek anlamındadır, yabana atılamaz, öyle içimizden kolay koyla sökülüp atılamaz. Mitolojik bir anlatının içinde dolaşıp dururuz evet, ama masalsı dokusunu kaybetmeyen bu hikaye tıpkı filmde olduğu gibi günümüzde de oldukça hummalı bir şekilde yaşanagelir. Sistem ölüm içgüdüsü pompalayıp durur, huşu duygumuzun yerini korku, canavarlık ve şiddet dolu çarpıcı haberlerle, seyirliklerle ve okumalıklarla ikame ederek, derin kafa karışıklığımızı istismar eder. Film öncesinde ve sonrasında okumak için rehber kitap: Yabancılar, Tanrılar ve Canavarlar, Richard Kearney.


Türkiye'nin Kadınları ve Folklorik Özellikleri, neresinden bakarsanız bakın ilginç bir kitapla karşı karşıyayız bu hafta. Kaleme alındığı tarih de, yazarı da, içeriği de son derece ilginç ve ilgi çekici... 1800'lü yılların sonunda Batılı bir kadın tarafından kaleme alınmış. Lucy M. J. Garnett, yıkılmaya yüz tutmuş Osmanlı coğrafyasını kelimenin tam anlamıyla karış karış gezerek, bu coğrafyanın kadınlarına dair her şeyin, deyim yerindeyse, haritasını çıkarmış. Gelenekleri, görenekleri, aile hayatları, ev işi gündelik uğraşları, ritüelleri, batıl inançları, hurafeleri, çocuklarını yetiştirme biçimleri, eğlence anlayışları hatta sanatları ve edebiyatları. Kulağa imkansız gibi gelen bir çalışma söz konusu burada. Osmanlı gibi devasa bir İmpatorluğun o kafa karıştırıcı kozmopolit yapısı içinde neresinden girilir, kimin, hangi etnik kökenin neresinden tutulur ki, demeyin. Türkiye'nin Kadınları ve Folklorik Özellikleri aslında konunun uzmanları tarafından çok iyi bilinen, uzun süredir yararlanılan bir kaynak kitap ve yazılışından 120 yıl sonra Türkçede. Lucy M. J. Garnett aslında işin kolayından başlamış yani kadınları öncelikle dinlerine göre; Müslüman, Hıristiyan ve Yahudi olarak üçe ayırmış. Bu üç başlık altında da Hıristiyan kadınları, Valah, Rum, Ermeni, Bulgar ve Frenkler, Yahudi kadınları Yahudi ve Dönmeler, Müslüman kadınları ise Kürt, Çerkes, Yörük, Arnavut, Tatar, Çingene ve Osmanlı kadınları şeklinde kategorize ederek incelemiş. En baştan söyleyeyim, tüm çalışmaya batılı, oryantalist bir bakış açısı hakim ama Garnett'i döneminin diğer batılı araştırmacı-yazarlardan ayıran bazı önemli özellikleri var: Önyargılara saplanmamış bir yazar duyarlığı ve incelediği şeylere karşı kabullenmeye yönelik bir sevgi gibi. Ancak bütün bunların yanı sıra ister Rum, ister Yahudi isterse de Osmanlı kadını olsun incelediği, hepsine eşit mesafede durmayı başarmış. Örneğin, Rum kadınlarının Hıristiyanlıktan ziyade pagan inancı çerçevesinde gündelik hayatlarını yaşadıklarını, Osmanlı harem hayatının zannedildiği gibi, bir köşede ipeklerle bezeli vaziyette boş boş oturan ve tek dertleri yemek yemek olan kadınlardan mürekkep olmadığını ya da Arnavut kadınlarının sertlikleri ve hatta vahşilikleriyle bölgelerinin tarihinde önemli bir rol oynadıklarını büyük bir açık yüreklilikle dile getiriyor. Üstelik belli ki Garnett, herhangi bir topluluğa dair kültürel bir araştırmanın öncelikle kadınlardan geçtiğinin bilincinde. Toplumsal yaşama damgasını vuran sonsuz ayrıntıya sahip kültürel ve dini ritüellerle, kökenleri çok derinlerde yatan batıl inanışlarla, her nevi mücevherat, rengarenk kumaşlar ve süslerle bezeli, olağanla olağanüstünün iç içe geçtiği düş gibi hayatlara götürüyor bizleri Türkiye'nin Kadınları ve Folklorik Özellikleri. Yazarın ele aldığı kadınlar hangi dinden, hangi etnik kökenden olursa olsun, var oldukları coğrafyaya, bu coğrafyanın tarihine, irsi özelliklerine ve dönemin siyasal ve toplumsal yönelimlerine göre değerlendiriliyor. Bu yörede yaşayanlar ırklarının en sevilmeyen özelliklerini taşırlar gibi cesur yargıların yanı sıra ele aldığı tüm folklorik özellikleri tamamen kapsayıcı bir anlayışla dile getiriyor Garnett, ona göre hemen tüm folklorik özelliklerin, batıl inançlar ve hurefelerin bile kökeninde insanların içinde var olduğu doğa yatıyor. Doğaya ve insanlara bakıp yaratılan mitler zamanla dini, toplumsal eğilimleri doğuruyor. Görülüyor ki Garnett, üstün ırkın tartışıldığı, uluslaşma hareketlerinin başladığı ve iki büyük dünya savaşına gebe bir zamanda çağdaşlarından son derece farklı görüşlere sahip. Lucy M. J. Garnet'in dili son derece akıcı ve sade. Ne yaşadıysa dolaysız bir şekilde yazmış gibi görünüyor. Halk efsanelerinden, sokak manilerinden, büyük destanlardan hatta çeşitli dualardan beslenen çalışması, öyle keyifli ayrıntılarla, bu coğrafyaya ait adetlere dair bugüne kadar hiçbir yerde okuyamayacağımız öyle ilginç anekdotlarla dolu ki, konuyla özel olarak ilgilenenler başta olmak üzere, tüm okurların kütüphanesinde yer alabilecek bir kaynak diyebilirim. Hatta bir adım ileri gidecek olursam, toplumsal ve kültürel çalışmalar bir yana, edebiyata bile esin kaynağı olabilecek nitelikte. Benden söylemesi...


"... zor kararlar, değiştirici kararlardır. Oysa kimin cumhurbaşkanı seçilebileceğine karar vermek az çok kolaydır, evet. Ve nice belirsiz durumun bu kararla çözümlenmeyeceği bellidir. Nedir belli olmayan? Hayat pahalılığının önümüzdeki yıllarda ne ölçüde artıp halkın daha ne gibi darboğazlardan geçeceği belli değildir. Eğitimde, sağlık hizmetlerinde, kısacası yaşama koşullarında fırsat eşitsizliğinin daha kaç yıl sürüp gideceği belli değildir. Önümüzdeki yıllarda kaçımızın özgürlüğünü yitireceği belli değildir. Ve şu sırada özgürlüksüz olan kaçımızın daha kaç yıl özgürlüksüz kalacağı belli değildir. Milletin olan mecliste, yığınlardan yana çıkanların ne zaman çoğunlukta olacağı belli değildir. Yok yok, şu anda değil, Sevgi Soysal tam 41 yıl önce söylüyor bunları! 13 Nisan 1973 yılında Yeni Ortam Gazetesi'ndeki köşesinde konu ediyor. Türk aydını şüphesiz ki Sevgi Soysal'dan önce de bekliyordu kısmetini, Soysal'dan 40 yıl sonra da bekliyor. Ve pekala hala biliyor bunun, bir gün gökten düşecek bir altın top olmadığını. Geldiğimiz noktada düşünmekten, yazmaktan, beklemekten başka bir yol bulunamadığı da aşikar tabii... Soysal'ın şimdi bugünün gündemine tam olarak denk düştüğü için yukarıda küçük bir alıntısını yaptığım gazete yazılarında, bu denk düşme hali parmakla sayılacak gibi değil. Sevgi Soysal, "Turist değilim, inanın" başlığıyla giriş yaptğı köşe yazılarına çok değil, bir ay sonra veda edecek ve Yenigün gazetesi'ndeki o meşhur "Hatice Hanım Ve..." dizisine başlayacak. Türkiye siyasi tarihinin neredeyse hiç bir dönemine yabancı gelmeyen bir baskı ve ümitsizlik ortamında yazıyor Sevgi Soysal, bugüne ne kadar da benziyor, diye şaşıramayacağımız kadar benziyor. Bugünden tek farkı var, içinde aydın ümidi taşıyor. Belki çoğumuzun yavaş yavaş kaybetmeye başladığı bir reflekse sahip, yorgunluğundan, öfkesinden, çaresizliklerden yazarak kurtulabileceğini düşünüyor. Üstelik çok ama çok erken bir kadın duyarlığı taşıyor. Sevgi Soysal'ın 12 Mart 1971 askeri müdahelesinin ardından çeşitli gazetelerde kaleme aldığı köşe yazılarından mürekkep Türkiye'nin Kalbi, Kabul Günleri'ni günlerdir elimden bırakamıyorum. Tante Rosa'yı yaratırken kadınlığın vahşi içgüdüsel doğasına sakınmasızca değebilen, Yürümek ile işin dozunu arttıran, Yenişehir'de Bir Öğle Vakti'nde Ankara'nın gündelik hayatı üzerinden 12 Mart'la hesaplaşan Sevgi Soysal'ı bütün açıklığıyla, şeffaf bir camın ardında görüyorum bu yazıları okudukça. Samimiyeti iç yakıyor, sağduyusu büyülüyor, her şeye rağmen yazdıklarından taşan ümidi, hadi açık açık söyleyeyim, kahrediyor. Ama bu derleme bir yandan da Türk edebiyatının en önemli kalemlerinden birini hem daha yakından tanımaya hem de yakın siyasi ve kültürel tarihimize capcanlı bir zihnin ışığıyla bakmaya yarıyor. Sevgi Soysal'ın kendinden öncekilerden devraldığı ve geleceğe miras bıraktığı aydın-edebiyatçı ümidi ve duyarlığı, kuşaklar boyu kırıla kırıla geldi bugüne. Bu ümidi tekrar hatırlamak, iyi geliyor.


Doğru dedim önce, haklısın, öyle. Ama içime sinmeyen bir şey vardı. Bu kitap özelinde düşünecek olursak, ortada edebiyat yoktu ki, eleştirisi olsun. Bir eleştirmen olarak içime çöken yılgınlığı düşündüm. Eleştiri için en büyük eziyet, herkes okuyor, kitap çok satıyor diye edebiyat diyemeyeceğimiz metinleri eleştirmek zorunda kalmak, sonra da zamanla bundan vazgeçmekti. Ben de çoktan vazgeçmiştim, bu türden kitapları okumaktan da eleştirmekten de... Kendimce bir karar almış, piyasa işlerini, piyasaya bırakmıştım. Ama bir hortlak gibi tekrar tekrar çıkıp duruyorlardı önüme. Böyle sıkkın, ayrıldım arkadaşımın yanından... Sonra kendi kendime, demek ki dedim, piyasa için bile olsa öyle kötü bir şeyler yaratınca, eleştiri bıraksa da yakanızı, insanlar, okurlar bırakmıyorlar. Kendi bakış açıları, bilgileri çerçevesinde sizi alaşağı ediveriyorlar. Yapacak bir şey yok! Üstelik burada düşünülmesi gereken bir şey daha var. Çok önemli bir şey. İnsanların yazıyla kurdukları ilişki internetle, sosyal medya ortamlarıyla giderek değişiyor, yazıyla aramızdaki mesafe kısalıyor. Böyle bir ortamda bir yazarın öyle ya da böyle piyasa desteğine güvenerek hareket etmesi artık tam anlamıyla, mümkün değil. Çünkü artık hikayenizi sunacağınız ortamı kontrol etmeniz, nabzını tutmanız mümkün değil. Eski işleyiş devam ediyor gibi görünse de, onun dışında hareket eden bir şeyler var. Hiç olmadık birileri çıkıp kendi ortamında yazar, o dalga dalga yayılır, bir de bakarsınız size kadar ulaşır. Belki yerinde belki yersiz, belki haklı belki haksız, ama başınıza gelmeyeceğinden artık emin olamazsınız. Sözün kısası, yazarın da, eleştirmenin de kollaması gereken bir varlık haline geldi, "düşündüklerini yazan ve bunu yayan-okur". Vicdanın da ötesinde bir vicdana, ahlakın da ötesinde bir ahlaka, samimiyetin de ötesinde bir samimiyete zorlanıyoruz sayelerinde. Bu sınavdan bence çok kişi kalır, kalan sağlar bizimdir! Bir okur olarak, bir yazarın anlattığı dünyaya kurgu da olsa gerçek de olsa inanmak isterim - ya da daha doğrusu yazarın beni yazdığı kelimelere inandırabilmesini isterim. Bir yazarın, özellikle de tarihi bir roman yazma işine girmiş bir yazarın, konunun temellerini sağlam atması gerektiğini ve yazdıklarının inanadırıcılığını yitirmemesi için dikkatli adımlar atması gerektiğini düşünüyorum. Umberto Eco'nun romanlarını, gerçekleri sorgulama ihtiyacı duymadan, romana kendimizi kaptırıp okuyabiliyorsak demek ki bizi içine çektiği dünyaya inanıyoruz. Bu nedenle, Elif Şafak'ın kitabındaki tarihi yanlışlıkların bu kadar dikkat çekmesinde, bir yazar olarak anlatım tarzıyla okura karşı inandırıcılığını yitirmiş olmasının payı olabileceğini düşünüyorum. Bir sözcük sessizliğin kanadı olur bakarsın, ateş de pay alır kendine soğuktan.


Film biter bitmez anlamıştım bundan sonra Guillermo Del Toro'nun gönlümde hep ayrıcalıklı bir yönetmen olarak yer alacağını. Pan'ın Labirenti öylesine esin dolu öylesine dokunaklıydı... Ve hepsi bir yana yönetmen gerçekle hayal arasında yürüdüğümüz o ince çizgiyi; o tekinsiz, o büyülü bıçak sırtında durma halini öylesine derinden kavramıştı, bunu da sinema diline öyle etkileyici biçimde aktarmıştı ki... Bunu bir edebiyatçı yapabilir diye içimden geçirdiğimi ve filmi bir romana benzettiğimi çok iyi hatırlıyorum. İşte o yüzden Guillermo Del Toro'yu bir yazar olarak karşımda görünce hiç şaşırmadım. Chuck Hogan'la birlikte kaleme aldıkları Ölümcül Tür Üçlemesinin artık cılkı çıkmış bir vampir hikayesi olması bile beni durduramadı. Üçlemenin Türkçeleşmiş ilk iki kitabı olan Ölümcül Tür ile Düşüşü arka arkaya bir solukta okudum. Del Toro ile Hogan bu üçlemeleriyle okura artık yazacak ve söylenecek ne kaldı ki diye sorduran vampirizme, yeni değilse de geliştirilmiş bir yorum getirmeyi başarmışlar her şeyden önce. Vampirizmi bir tür virüs, bir tür hastalık olarak ele almışlar ve böylelikle Del Toro'nun Cronos adlı filminde ortaya çıkardığı bu düşünceyi bu üçlemeyle daha da geliştirmişler. Macera-gerilim türünün tüm gerekleriyle başlayan hikayemiz, vampirliğe bir hastalık olarak mantıklı bir şekilde yaklaşıp nihayetinde de fantastiğe inandırıcılığını kaybetmeden kayıyor. Şöyle ki; her şey bir Boeing 777'nin JFK Havaalanı'na indikten hemen sonra gizemli bir şekilde durmasıyla başlıyor. Duran, tüm elektrikleri sönen, içinden çıt çıkmayan bir Boeing 777, yani hem teknik hem teorik olarak imkansız bir şey... Yapılan ilk incelemelerden sonra, 11 Eylül travmasını, terör paranoyasını aşamamış Amerikan bilinci olayın biyolojik bir saldırı olabileceği düşüncesiyle devreye Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'ni sokuyor ve böylelikle de kahramanımız Doktor Eph Goodweather'la tanışmış oluyoruz. Eph'in, dünyaya dair New York'tan başlatılan bir vampir saldırısıyla karşı karşıya olduğumuzu anlaması, olayın gerçekdışı açıklaması nedeniyle, biraz vakit alıyor tabii. Profesör Strekian, İkinci Dünya Savaşı'nda bir Nazi toplama kampında yaşam mücadelesi verirken karşılaşmıştır vampirizmle. Kamptan ve savaştan canını kurtarsa da bu şerle mücadele etmeye hayatını adamıştır. Ancak kaderin onu New York'ta bir rehineci dükkanına sürüklemesi, orada yıllarca saklaması boşuna değildir. Çünkü son ve en büyük savaş bu şehrin sokaklarında verilecektir. Strekian, gizemli uçak olayını takiben, New York'tan tam olarak gözlenen güneş tutulmasının da etkisiyle harekete geçer. İlk işi uçakta öldüğü zannedilen yüzlerce kişinin aslında ölmediğini Dr. Eph Goodweather'a anlatmaya çalışmak olur. Eph, ölülerin ölü olmadığını fark etmiştir, ama onları yakarak ya da başlarını keserek yok etmek, yok ettirmek, modern zamanlarda, akıl çağında yaşayan bir bilim adamı için neredeyse imkansızdır. Ki bu imkansızlık insanlığın büyük sonunu da hazırlayacaktır. Birkaç gecede New York sokaklarını, birkaç haftada da hemen hemen tüm dünyayı sarmaya başlar vampirler. Kanlarını içtikleri insanlara, vampirliği bir virüs gibi bulaştırmaktadırlar. Ancak kahramanlarımızın önündeki en büyük engel insanı bir gece içinde vampire dönüştüren, kanla beslenen bu virüs değil, bu virüsü kabullenememektir. Ölümcül Türde nasıl bir tehlikeyle karşı karşıya olduklarını anlayan ve ilk kayıplarını veren kahramanlarımız Düşüşte gerçek savaşlarını başlatırlar. Karşılarında şimdi açıktan açığa duran Efendi ve ona yozlaşmış istekleri doğrultusunda insanlık adına yol gösteren süper-zengin Eldrich Palmer vardır. Vampirlerle savaşmada insanlığın elindeki en büyük koz olan gizemli bir kitabı ele geçirme mücadelesi ve kötülüğün kaynaklarına doğru mistik bir aydınlanma çabası Düşüşe damgasını vurur. Profesör Strekian'nın gizemli geçmişini öğrendikçe vampirizmin tarihin derinliklerinde yatan gerçekliğiyle yüzleşmeye başlar kahramanlarımız. Hogan ve Del Toro bu noktada insanlığın ortak bilinçaltında yatan kötülüğü ve onun gerçekliğini kurcalar. Mite dönüşen gerçeği, folklore dönüşen olguyu kısacası asla yok olmayan korkunun kaynağını... Dünyanın her yerindeki insanların içine, derinlere işlemiş, bütün ülkelerin ve milletlerin ortak korkuları hastalık, salgın, savaş, hırs. Anlatmak istediği şuydu: Ya bu şeyler yalnızca batıl inanç değilse? Ya birbirleriyle doğrudan ilişkideyseler? Bilinçaltlarımızın birbirleriyle ilişkili, ayrı ayrı korkuları değil ya geçmişimizde gerçek kökleri varsa? Başka bir deyişle, ya bunlar ortak mitler değil de ortak gerçeklerse? Haşere imha uzmanı Fet'in sorduğu bu sorular üçlemenin ana eksenini de belirlemiş olur aslında. Kötülüğün gerçek olduğu kabul edilen kaynağının dünyadaki tek dehşet oymuşçasına hala Nazi Almanyası'nda aranması, kahramanların çoğunun Yahudi olması, savaşın başladığı yer olarak New York şehrinin seçilmesi ise, üçlemenin klişelere dayanan yaratıcılıktan uzak unsurları. Amerika gibi bir kıtanın olağanüstü yerli folkloründen yararlanmayıp Avrupa'ya saplanıp kalmak, her iki romanı da kısırlaştırmış. Üstelik hikayeye mistik derinliğini verecek olduğunu umduğum söz konusu gizemli kitabın içeriğinin Düşüşte de ortaya çıkmaması, ciddi bir hayal kırıklığı yaratıyor okur üzerinde. Bu bağlamda çok daha derinlikli olabilecek bir hikayeyi yazarların belki satış, belki de toplumun ortak yönelimlerinin suyuna gitme kaygısıyla, sığlaştırdıklarına şahit oluyoruz. Ancak her şeye rağmen son dönemlerde kaleme alınan belki de en iyi vampir hikayesiyle karşı karşıya olduğumuzu belirtmeden geçmeyeyim. Gerçeğin de zaten bir tür hayal olduğunu bilen bütün okurlara tavsiye ederim.


Hep tartışmış, hep üzülüp endişelenmiş, hem kıyasıya kendisini sorgulamış hem de sonuna kadar umut etmiş Victor Ananias. Boya yaparken istemeden öldürdüğü bir küçük örümceğin derdine düşmüş; hayatını adadığı sürdürülebilirlik kavramını sorgulamış durmaksızın; arabasından vazgeçmeye her an hazırmış ya kendi elleriyle ürettiği kavunundan asla ama; amacı insanlıktan, modern zamanlardan kaçıp kurtulmak değilmiş, tam aksine onun içinde, onu dönüştürme derdinde ve umudundaymış; istemeden yaptığı her şeyi çocuklarının geleceği bahanesiyle örtbas etmeye çalışanların dünyasında, oğluna temiz bir su, temiz bir toprak, daha yaşanabilir bir dünyayı miras bırakmak için çalışmış. Her sabah dörtte kalkarmış Victor. Doğada iş biter mi, kendi elleriyle yaptığı evi çekip çevirmek, zeytinleri toplamak, meyve ağaçlarını budamak, kurda, kuşa, aşa diyerek o mevsimin tohumlarını toprağa atmak, sepetine doldurduğu meyveleri, yemişleri şehirli dostlarına sunmak, itinayla çoğalttığı tohumları herkesle paylaşmak ve daha bir dolu iş. Yaşamın dönüşümü, gücü, bizi dilediğimiz her çözüme ulaştırır. Bizim gücümüz evrenin dönüşümü, gücüyle sınırlı; yani sınırsızdır, diye yazmış bir keresinde. Yaşamın içinde sınırsız olan gücünü, yaşama sevincini ölene kadar sınırsızca kullanmış, hakkını vermiş. Başka bir açıklaması olamaz gibi geliyor, inançla ilgili bir şey olabilir ancak bu, yaşama inanmakla... Victor'un hepimizin dua etme, sevme ve üretme konusundaki kapasitemizin, kullandığımızın çok üstünde olduğunu düşünmesi boşuna değil. Bunun içindir ki, Victor'un neşe ve bilgelik yayan yaşamına bir parça ortak olmamı sağlayan yazılarından başımı alamamam. Bir de baharın etkisi var tabii.


Yaşar Kemal bir destandı, gözlerini hayata kapadı, hepimizin başı sağolsun. Şimdi bizim için, şimdi dilimiz, sözümüz, edebiyatımız için yas zamanı. Bu, Anadolu'nun, bu halkın yası. Şimdi dilden dile, sözden söze bir destan dolaşıyor içimizde. Yaşar Kemal, bir destandı, dünya üzerindeki son büyük destan anlatıcısıydı. Orta okuldan terk, romancı olan ilk köylü yazarımızdı. Bir hikaye, söz toplayıcısıydı. Genç bir adam düşünün ki yıllar boyu Anadolu'yu karış karış gezip ağıtları, tekerlemeleri kağıda geçiriyor tek tek. Anadolu'nun sesini dinliyor, sonra bu sesi kağıda geçirip ondan destanlar yaratıyor. Yaşar Kemal bir destandı, Türkmen köyünde bir Kürt çocuktu, Adana'nın bir kitaplığında memur, pamuk tarlalarında, batozlarda ırgat, traktörcü, Nadir Nadi'yle görüşüp iş istemek için bir ay kapısında bekleyen yoksul gençti o, dünyanın kırk diline çevrilen İnce Memed'i yazmıştı. Yoksulluğundan, ötekiliğinden öfke ve güç değil, bereket ve sevgi çıkarandı. Yaşar Kemal bir destandı, Anadolu'nun kayıp dilini bulandı. Yazar kahramanların cirit attığı bir çağda kahramanlığa inanmayan, kendine yazar demekten utanan, varlığıyla da destanlaştı. Yaşar Kemal bir ah'tı. Bu topraklardaki bastırılmış nice isyanın, bitmeyen direnişlerin, ezilmişlerin, canı sömürülenlerin, hakkı yenilmişlerin, yoksulun, yoksulluğun ahıydı. Kesilen ormanların, kökü kurutulan çiçeklerin, soyu tüketilen kuşların ahı... Sanki toprak, sanki ağaç, sanki kuş, sanki insan ah ettikçe, Yaşar Kemal'e değiyor, söz olup düşüncesinden bize akıyordu yeniden. Cümle ahlar yaşama sevincine, direncine dönüşüp yüzümüze gülüyordu. İçimiz titriyordu. Bir efsaneydi, doğayı, toplumu ve insanı bir kürenin içine yerleştirip bu küreye dair efsaneler anlatıyordu Yaşar Kemal. Büyülüyordu, büyüleniyorduk. Öyle sevdik öyle sevdik ki biz onu, dünyanın en önemli edebiyat ödülünü bir yazarımız aldı diye sevinmek yerine, Yaşar Kemal'e vermedikleri için üzülmeyi seçtik. Dışarıdan birileri gelmiş, bizi, edebiyatımızı yaralamış gibi hissettik, neredeyse öfkelendik. Yaşar Kemal'i seviyorduk çünkü, hani deyim yerindeyse, sevmek neymiş, üzerinde yaşadığımız toprak parçasını, ağacıyla, otuyla, kuşuyla, insanıyla sevmek neymiş, ondan öğrenmiş gibiydik çünkü. Sözle sevmeyi, usul usul, mırıl mırıl bazen de gürül gürül sevilmeyi, yaşamı dille bereketlendirip yeniden yaratmayı öğrenmiştik. Öyle sevmiştik ki, kitleler halinde yüz binler, milyonlar, hiç yapmadığımız bir şeyi yapmış, okumuştuk. Çakırdikeni tarlasında, bacaklarından, çıplak ayaklarından kan sıza sıza koşan, ümitsizce, yok canıyla bir ağanın şerrinden kaçan İnce Memed olmuştuk. Bir efsaneydi Anadolu, biz Anadolu'yduk. Haksızlığa karşı direnen insan onuru, giden kuşlarına kahrolan İstanbul'duk. Yaşar Kemal yazdı, biz okuduk. Diyordu ki, insanlar sıkıştıklarında, ölümün acısını yüreklerinde duyduklarında bir mit dünyası yaratıp ona sığınırlar. Mitler yaratmak, düş dünyaları kurmak; dünyadaki bütün acılara karşı koymaktır, hatta ölümsüzlüğe ulaşmaktır. Onun yolu Gılgamış'ın, Lokman Hekim'in, Dede Korkut'un yoluydu, ölümsüzlüğün sırrını buldu, bize söyledi, öyle gitti. Anadolu'muzun; dilini, lehçesini bir ustalık ile kullanarak gittiği yerlerde kaleme aldığı yöremizin edebi yazılarını bir destansı olarak anlatmayı başarmış Büyük yazar. Mekanı Cennet olsun. Bundan çok önce, yine bu sitede karşılaşılaştığım, bir yazının altına yapılan, genel bir algıyı yansıttığını düşündüğüm bir yorum geldi aklıma. Yanlış hatırlamıyorsam şöyleydi: "Yaşar Kemal öldü, zaman Pamuk'un zamanıdır." Sanıyorum ne acıdır ki, kaybettiğimiz sadece "yaşlı bir yazarın teki"ymiş gibi gözüküyor.


Yaz ateşler içinde, kısa bir süre önce bu dünyadan ayrılan Ray Bradburry'e göre gelecek de öyle... İnsanların kitap okumaktan korkup nefret ettiği, devletin kitapları yasaklamak bir yana, yakarak yok ettiği bir geleceğe dair öyküler yer alıyor bu kitapta. Kitapları yakan bir 'itfaiyeci'nin çırpınışları giriyor zihnimize ilelebet. Bugünün korkularından ve özlemlerinden, siyasi ve kültürel eğilimlerinden karanlık, ateşler içinde bir gelecek öngörüyor Bradburry. Düz ekran tv'leri, bluetoothları, sanal izolasyonu, gözetleyen kameraları ve e-kitapları öngördüğünü hatırlamak, kendisine kulak vermenin faydalı bir iş olacağının da altını çizer gibi. Yazın günleri uzun, beklenen geceleri serin... Ondandır ki en çok epik fantastik eserler okunur hep gölgeliklerde. Hele ki hikayede sürekli olarak kışın gelmesinden söz ediliyorsa... Televizyon uyarlamasından sonra, George R. R. Martin okumak bir tür çılgınlık halini aldı. Yazılması hala devam eden hikayenin ilk üç kitabıyla yetiniyoruz şimdilik Türk okurları olarak ve dördüncü kitabın çevrilmesini bekliyoruz hevesle. Martin, Westeros'ın kaderiyle bizimkini birleştirdi sanki nicedir. Yazın kalbine doğru ilerler gibi ilerliyoruz bu fantastik dünyanın içlerine; buz ve ateşin şarkısına kulak kesiliyoruz... Ben Schlink'in Yaz Yalanları'nı okumayı planlıyorum, bir de bodrumdayken Selim İleri'den Her Gece Bodrum'u.


Dilin çalışma sesini dinliyor Roland Barthes, duyduklarını tıpkı kendini benzettiği yaşlı Yunanlı gibi tutkuyla, şaşırtıcı bir tutkuyla anlatıyor... Barthes, deneme dediğimiz türü, elinden tutup uçuran yazar. Yazma üzerine, söz üzerine, dil üzerine düşünüyor düşünmesine ya, o en çok kendi üzerine düşünüyor aslında, onu büyüleyici kılan şey bu. Dil üzerinden en çok kendini deşiyor, didikliyor. Tıpkı Proust'un hayatım roman anlayışını tersyüz edip romanı hayatı kılması, hayatı yazdığı kitap olan bir yapıta dönüştürmesi gibi... Evet, hiç şüphesiz bu anlamda bir kahraman Barthes. Ve onu dünyanın düşünsel düzlemi içerisinde kahramanlaştıran, dillerden düşürmeyen, üzerinde yıllar yıllar boyu düşündüren Yazarın Ölümü başlıklı denemesini biz nihayet Türkçe okuyoruz. Roland Barthes'ın 1964-1980 yılları arasında kaleme aldığı eleştirel denemelerini bir araya getiriyor Dilin Çalışma Sesi. Ve her denemede, Barthes gibi artık hemen hepimizin kabul ettiği, modern doğamız olan dilin çalışma sesinin gürültüsü kulaklarımızda yankılanıyor. Kural değişmiyor; ses, dil, yazı, yazmak ve yaşam üzerine düşünmek için, işe ölümden başlamayı göze almak gerekiyor demek ki. Her yeniden doğumun bedelini tek tek ödemek... Dilin çalışma sesi ancak böyle duyuluyor.


İçeriği ne kadar edebi olursa olsun, kendisine bir değer biçilip piyasaya sürüldüğü anda artık bir metadır kitap. Okur ise alıcı. Bu ilişkide yazarın satıcılığı, satıcı olma durumu yayınevleri tarafından perdelenir elbette. Perde incedir, piyasanın kuralları ise vahşi. Bilginin, hayal gücünün ve keşfetme arzusunun peşindeki okur için piyasanın vaadi temelde kandırmacadan ibaret kalır. Zira metalaştırılmış bir şeyse peşinden koştuğunuz, ona hep yabancı kalmak kaderiniz olacaktır, yaklaştıkça uzaklaşmak... Meta dediğimiz şey, alınabilir ve satılabilir belki ama doğası gereği varlığına nüfuz edilemez ki. Edebiyatla, gerçek edebiyatla buluşmak belki biraz da bundan zor. Geçtiğimiz beş gün içinde yayımlanan son satılık haberi ise J. G. Ballard'a ait: Satılık: Gelecekbilimci J. G. Ballard'ın evi. Tadilat gerekli.(12.07.11). Emlak ilanı kıvamındaki bu satılık haberi diğerlerine göre biraz daha gerçekçi. İnsanın etine iğne ve muhtelif kesici aletler batırırcasına distopyalar yazan Ballard, yıllarca bu evde yaşamış, günde on beş saatini bu evde yazarak harcamış. Dostlarını, öğrencilerini bu evde ağırlamış. Hal böyle olunca evin de biraz tamirata ihtiyacı oluyor tabii. Hayatımızda başkasının düşlerine ne kadar açık olursak olalım, o kadar para verdikten sonra şöyle hilton lavabolu bir banyo, Amerikan tarzı mutfak dolapları ve bakımlı bir bahçe olmadan olmaz tabii. Bende bu yazı şöyle tecelli etti ; işin doğrusu satılık düşler ve satılık düşünceler benim kanayan yaram. Her kitabın arkasında fiyat etiketi gördüğümde bu yara kanar. Bir kitabı tamamlayan yazar, çocuğunu doğumhane kapısında bekleyen baba gibi heyecanlanır. Arkasına etiket yapıştırılan bir kitaba bakan yayınevi ise doğan çocuğun göğsüne takılan maşallahın kaç para ettiğini düşünen kişi gibidir. Yazarların kullandıkları her şeyi bir gün satınalmak mümkündür. Ama ne yazara ne de düşüncelerine sahip olamazsınız. Para için yazılan yazılar yok mudur ? Vardır elbet.. kitabın n getirecğini piyasaya çıkmadan tahmin edip ona göre basan yayınevi değil midir zaten ? Yazar olup aynen kaba tabirle müshil olmuş gibi kitap yazan yok mudur? Her zaman dediğim gibi ömrü ancak birkaç eser yazmaya yetmiş ama dünya edebiyatına kaşesini vurmuş yazarların hepsinin toplam yaşından daha fazla yaşamış ama para kazanmaktan başka bir yer edinememiş yazar sayısında önemli artışın heralde farkındasınızdır. Kitap ne bir arabadır, ne bir evdir ne de alınabilen başka şeye benzer. Kutsaldır, yazıldığı yerdeki bir örümcek ağı yazara o kitabı yazdırmıştır, penceredeki bir kuş, bir yağmur damlası o eserin sebebidir. Kutsallığı para denilen ve her yolla elde edilebilen basit ve değersiz şeyle kirletmeyin.


Batılı'nın Doğu felsefesine bakış açısı mı daha kötüdür yoksa, bu son derece çarpık ve yüzeysel bakış açısıyla Doğu felsefesi içine girmeye çalışarak kendini bulma çabası mı? Bilemiyorum, sanırım ikisi de birbirinden fena. Modernizmin o bunaltıcı, yok edici sıkıntılarından çıkmanın bir yolu olarak Batılı'ya sunulan paket program halindeki Doğu felsefesi anlayışı belki bir nebze olsun değişmiş, derinleşmiştir umuduyla oturuyorum Ye Dua Et Sevin başına. Saf iyimserliğimin beni hep nerelere götürdüğünün sizin gibi ben de farkındayım sevgili okurlar ama, ne yaparsınız yaş ilerledikçe farkındalıkların bir önemi kalmıyor insan hayatında. Aynı hataları tekrar edip duruyor olmak bir karakter özelliği haline geliyor... Ye, Dua Et, Sev, bir tür anı-roman. Ya da inanırsanız eğer, samimi bir iç dökme projesi. Dolayısıyla romanın kahramanı, kendini arayışa vermiş, depresyon hastalığından mustarip Amerikalı kadın yazar, yani Elizabeth. 30'lu yaşlarına gelip çocuk doğurmak ve evli kalmak istemediğini fena şekilde anlayan Liz, kocasından yıpratıcı bir boşanma sürecinin ardından ayrılmış, bu süreç esnasında olmayacak birine aşık olmuş ve yine hüsrana uğramıştır. Şimdi yapacağı tek şey vardır, her şeyi bırakıp bir yıllık bir seyahate çıkmak. Onu bu seyahate yönlendiren şeyse yoga yoluyla ruhunu ve hayatını kurtarma çabalarının sonuç vereceğine dair sezgisidir. Rotası bellidir Liz'in; önce dört ay İtalya, ardından Hindistan ve Bali. Çünkü hem dünyanın hazlarını sonuna kadar tatmak istemektedir, hem de müthiş bir adanmışlıkla Tanrı'yı bulmak. Bir kere kötü kaderin onu böyle bir seyahate zorladığı için çok üzgünüzdür biz okurlar. Bir de bütün bunların üzerine Liz'in dünyadan ve öbür dünyadan beklentilerinin çelişkilerini gördükçe ona daha da üzülürüz. Ne yapsın o da kendi kültürü ve bilgisi çerçevesinde bir dram yaşamaktadır sahiden. Bir okur olarak taş kalpli olmanın lüzumu yoktur. Liz'in sürekli yemek ve dondurma yediği, şarap içtiği ve bütün bunları tüm ayrıntılarıyla sıkılmadan anlattığı İtalya aylarını hızla geçiyor, Hindistan'a geliyoruz. Liz, Hindistan'da Amerika'da tanışmış olduğu Guru'sunun 'aşram'ına yerleşiyor. Burada, günler tapınağın yerlerini fırçalamak gibi işlerin yanı sıra yoga yapmak, dua etmek, uzun saatler boyu meditasyon yapmak ve ilahiler söylemekle geçiyor. Liz'in peşinde olduğu şey, kelimenin tam anlamıyla Tanrı'ya ulaşmak. Zaten tam da burada çuvallıyor kanımca. Budizm malumunuz, içinde Tanrı düşüncesinin olmadığı, Tanrı düşüncesiyle ilgilenmeyen nadir dinlerden biri. Bu dinde amaç, insanın meditasyon yoluyla evrensel varlığını kavraması, bu farkındalığa erişmesi. Bu, ruhun, zihnin ve bedenin kurtuluşu anlamına geliyor ve tek bir bilincin kurtuluşu da evrenin kurtuluşu demek oluyor. Ancak Liz, Tanrı konusunda sonuna kadar ısrarlı. Romanın girişinde bu kelimeye takılışının sebebini uzun uzun açıklasa da içinde bulduğu Tanrı'yla sonra ne yaptığını gören biz okurlar Liz'e esas o zaman üzülüyoruz. Zira Liz, aylar boyu süren meditatif çalışmalarının, tapınağı fırçalayışlarının ardından içinde bulduğu Tanrı'yı eski sevgilisini ve kocasını unutmak, yeni bir ilişkiye başlamak için kullanıyor! Bu süreçte aldığı en önemli yol ise, yeni sevgilisinin kollarına atılmadan önce biraz durup düşünmeyi, ağırdan almayı öğrenmek. Kısacası onca çaba, harcanan onca para heba oluyor... Bu son derece acıklı paragrafı alıntılamadan durmak mümkün değil. Neresinden tutsam bilemiyorum. Ama öncelikle, o kadar Hindistan'ı, geleneksel Bali'yi gezip oralarda aylarca kalıp dostlar edindiği halde Liz, ataerkil sistemin ciddi ciddi yıkıldığını zannediyor. Üstelik bundan da son derece mutsuz. Daha doğrusu erkeklerin kadınları koruyacağı başka bir sistemin yerine ikame edilmemesinden mutsuz. Ataerkil sistem yıkıldığı için o, kendini sevgilerinin kollarına atıp, sonra da hüsrana uğruyormuş meğer. Artık anlıyoruz ki, Liz'in bu seyahati ona ataerkinin koruyucu kanatları olmadan kendini korumayı öğretiyor. Çok şükür içindeki Tanrı artık ona yol gösteriyor. Yoga'yı bir çeşit tatminsiz, az gelişmiş kadın hastalığı olarak göstermesi, Doğu felsefesinin içini boşaltmak ne kelime dibini kazıması, kadın cinsinin modernizmle ve ataerkil sistemle ilgili çatışmalarını çarpıtması ve Tanrı düşüncesine giden yolu bencil ve benmerkezci bir eksende yorumlamasıyla Ye Dua Et Sev benim için bir okur olarak hüsrandan da ötesi. Asıl fenası da bu tür hikayelerin çok, hem de çok satması, film uyarlamalarının yüzbinlerce izleyiciyi kendine çekmesi. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. Roman türü denilince aklıma hemen Lukacs'ın ünlü sözü geliyor: Roman, tanrının bırakıp gittiği bir dünyanın destanıdır. İlk büyük roman diyebileceğimiz Don Kişot da aslında Tanrı'nın olmadığı bir dünyanın romanıydı. Roman 18 ve 19. yüzyıllarda siyasi politik bir etki alanına sahipti. Bana kalsa siyasi politik etki alanından hiç vazgeçmedi roman. Edebiyat en basit tanımıyla malzemesi insan olan bir sanattır. Çünkü insanı anlatmada aracısızdır edebiyat. Tarihin insanı anlattığı söylense de, bu bana hep kocaman bir yalan gibi gelmiştir. Öyle ya, insanı tarih değil, edebiyat anlatır. Tarih ise insanı anlatmada yine edebiyattan faydalanır. İnsanın kendini bulması için önce araması gerekir sanırım. Doğu Batı sorunu yalnızca bizim edebiyatımıza özgü bir sorunlar yumağı değildir aslında, Rus edebiyatında da benzer bir tartışma söz konusudur. Bütün bir 19. yüzyıl romanı daha sonra şiddetlenecek bu tartışmanın ilk alevinin yakıldığı metinlerle doludur. Ev ki ayrıntıdır. Susmalar, küçük sevinçler, küçük acılar, küçük konuşmalar, küçük yalnızlıklar... Hepsi hepsi. Tüm dünyayı eve sığdırmaya çalıştığımız şu günlerde İlhan Berk'in evle ilgili metnine bile küçük şeyleri konu etmesi o kadar güzel ki. Siz nasıl düşünürsünüz bilmem ama bana göre de evle ilgili olan her şey küçüktür.


Darwin'i unut, aklı boşver, bırak zihnini o aydınlatsın: Uçan Spagetti Canavarı. O evrenin babası. Makarnasal uzuvlarıyla her şeye dokunan, her şeyi hisseden, köfteleriyle bizi ve evrendeki her şeyi gören... Aşağı yukarı böyle bir şarkısı var Uçan Spagetti Canavarı dinine inananların. Aradan makarnasal uzuvları ve köfteleri çıkarırsak eğer kulağımıza hiç de yabancı ve mantıksız gelmeyen bir tür ilahi olduğunu kabul etmekten başka çaremiz yok. Kısa süre içinde, kutsal kitabı, duaları, ilahileri, bilgisayar oyunlarıyla, bir fenomen haline gelen Uçan Spagetti Canavarı inancı, semavi dinleri ve din düşüncesini sıkı bir sınavdan geçiriyor. Hedefinde ise hem akıllı tasarım inancı var. varlığı şimdi Uçan Spagetti Canavarı Kilisesi'nin Dua Kitabıyla daha bir derinlemesine hissediyoruz. Evren, beraberinde bir dağ, ağaçlar ve bir cüce ile birlikte, görünmeyen ve saptanamayan bir Uçan Spagetti Canavarı tarafından yaratılmıştır. Pastafaryan inancındaki Cennet'te göze çarpan iki nokta vardır: Uçsuz bucaksız bira volkanlarıyla doludur. Bir striptizci fabrikası vardır. Pastafaryan dininin metinlerine 'Delifişek' denir. On Emir yerine ahlaki açıdan daha zayıf olan sekiz Yapmazsanız Çok Memnun Olurum öğesi içerir. Duaların ve Delifişek'in belli bazı ayetlerinin vb. sonunda "RAmen" denir. Bu sözcük Musevilik'te, Hıristiyanlık'ta ve İslam'da kullanılan "Amin" sözcüğü ile bir makarna çeşidi olan ramenin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Her ne kadar geleneksel olarak büyük 'R' ve 'A' ile yazılsa da sadece büyük 'R' ile yazılması da kabul edilebilir. Kutsal Spagetti Canavarı sonsuzdur, başı ve sonu yoktur ve ortasında allak bullak bir düzensizlik bulunur. Var olan her şeyi uygun gördüğü zaman ve düzende, kendi iradesiyle yaratmıştır. O, bu kudretin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini anlamaya yönelik her türlü insani girişimi muzipçe engeller.


Bir bilgisayarın başına geçmişseniz, internete de bağlanmışsanız ve hatta bu yazıyı okuyorsanız eğer, siz de yeni bireycilik derdinden mustaripsiniz demektir. Hoş, bu yazıyı okumasanız, bilgisayarınız olmasa hatta hayatta hiç nete bağlanmamış olsanız da bu dert yakanızı bırakmayacaktır. Zira, insan hayatta pek çok şeyden kaçabilir ama çağının dışında bir yerde yaşayamaz. Anthony Elliot ve Charles Lemert, biri Avusturalyalı diğeri Amerikalı iki sosyolog Yeni Bireycilik adı altında 20. yüzyılın bireye vurgu yapan hemen tüm eleştirel, kuramsal çalışmaları ele almışlar. Çalışmalarına zengin vaka incelemeleri de eşlik etmiş. Ortaya hem konusu itibariyle hem de akışkan, anlaşılır ifadeleriyle kulağa pek inanılır gelmeyecek ama-neredeyse bir solukta okunan bir sosyoloji kitabı çıkmış. Bireyciliğin dokusunu en çok etkileyen özellik ise özelleştirme. Kısaca açıklamak gerekirse özelleştirme, neo-liberal ekonomik doktrinlerin, sosyal pratiğimizin dokusuna yayılması demek. Piyasa serbestisi kişisel ve özel yaşama doğru genişler ve sırasıyla yaşam biçimlerimizin tecrit edilmesine, uyuşturulmasına ve bencilleştirilmesine yol açar. Bu, temelde giderek bağımlılığın reddini içerir. Ayakta kalmak tek başına yürümeye, sürekli eş değiştirmeye ve hep Bir Numarayı aramaya bağlıyken, kimseye uzun süre güvenme, diğerlerinden destek ve yardım almaktan kaçın. İşte tam bu noktada yeni bilgi ve iletişim teknolojileri devreye girer. Çünkü, artık dilimizi aldığımız, benliğin ve dünyanın öyküsel sürekliliğini inşa ettiğimiz yer, kitlesel medyadır.


Elbette Kurt Adam ve Doğal Kız'ın nasıl bir roman olduğunu, hatta genelgeçer kurallara göre bir roman olup olmadığını bilemeyiz. Ancak bizi ilgilendiren şey edebiyatın teknolojiyle birlikte öncelikle yayılım ve dolayısıyla da yaratım noktasında çok büyük, temel bir değişim geçirdiği. Yayım olanağı değişip arttıkça, yaratım biçimlerimiz, yönelimlerimiz de değişiyor gibi. Yeni alanlar, yeni içerikleri üretiyorlar ister istemez. Bunny'nin telefonu Emily Dickinson'ın ceplerine doldurduğu ve her vakit buldukça yazdığı not kağıtlarının yerini alıyor burada şekil olarak, internet sitesi ise belki mezhebi geniş, beğeni çıtası çok da yüksek olmayan bir yayıncı... Hal böyle olunca edebiyat otoritesi dediğimiz kişilerin iktidarı ciddi bir sarsıntı geçiriyor. Bu türden kazanılmış her başarı, içeriği ne olursa olsun bu iktidarın gün gelip alaşağı edileceğini gösteren bir tür kırmızı alarm gibi. Jüriler, eleştiremeyen eleştirmenler, önderliği hazmedemeyen kanaat önderleri ve edebiyat adına hareket ediyormuş gibi yapıp para için hareket eden piyasa insanları arasına hapsolmuş edebiyat, özgürlüğün kapılarını teknolojiyle zorluyor belli ki. Bu zorlamanın kaynağında ise en çok yazarların, gerçek yazarların saf tutmaları bekleniyor. Klasiklerin sosyal paylaşım sitesi versiyonları değil belki ama Paulo Coelho gibi romanlarını buradan yazan ünlü yazarlar ya da kitabını basacak yayınevi bulamayınca bu sitelerin olanaklarından faydalanan yazar adayları, bu anlamda şimdi hakir görülseler de, söz konusu saf tutmanın ilk örnekleri belki de. Piyasanın tüm aktörleri bir yana yeni medya alanlarının olanaklarından en çok yazarların faydalanacağını zaman gösterecek hepimize. Edebiyat otoritelerinin giderek yaklaşan ölümünü Eser Hırsızlığında Son Nokta başlığıyla verilen başka bir haberde (Radikal- 26.02.2010) de görüyoruz. Bu kez kahramanımız 17 yaşındaki bir Alman genç kız: Helene Hegemann. Berlin'in gece hayatını keşfeden bir gençkızın hikayesini hayatını anlattığı Axolotl Raodkill adlı romanı Alman gazeteleri ve edebiyat çevrelerince yere göğe konulamıyor ilk önce. Ancak kısa bir süre içinde bir Blog yazarı Helene'in başka bir kitaptan kaynak göstermeden bire bir kopyaladığı bölümler olduğunu fark edip ortaya çıkarınca başka bir kıyamet kopuyor ya, nafile. Haberin bu bölümünü aynen aktarıyorum: Leipzig Kitap Fuarı jürisi eser hırsızlığı suçlamalarına rağmen kitabı büyük ödüle aday gösterdi. 'Tamamen temiz bir yapıt olmadığı açık' dedi jüri üyelerinden Volker Weidermann, 'ama metne duyduğum hayranlığı değiştirmiyor. Bence bu da kitabın konseptinin bir parçası'. Yazar, kaynağını açıklamadığı için özür dilediyse bile kendisinin yeni bir kuşağın üyesi olduğunu söyleyerek kitabını savundu. 'Artık orijinal diye bir şey yok' dedi açıklamasında. 'Sadece otantiklik var'. İlk bakışta edebiyatta, esinlenme ile hırsızlık arasındaki o çok narin çizgiyi düşündürse de bu olay, esas bu tür bir yaklaşımı doğal kabul edip onu ödüllendiren otoritenin yapısına yönlendiriyor zihinlerimizi. Böyle bir şeyin daha önce olmadığını kimse söyleyemez ama bu kadar açıktan açığa dile getirilmiş miydi, bilemiyorum. Genç yazarın otantiklik derken kaynak göstermeden kopyalamayı kastettiği ise çok açık; kopyala-yapıştır otantizminin tarihin sayfalarında kaybolacağı kadar açık... Kehanet olmaktan çıktı artık; yeni medya alanları, edebiyatta otoritenin hem el hem de biçim değiştirmesine yol açıyor, çok da iyi oluyor.


Geçtiğimiz günlerde Türkiye'nin en önemli edebiyat ajanlarından, eleştirmenlerinden olan Barbaros Altuğ'un bir söyleşisine katıldım tesadüfen. Altuğ, yazar adaylarına eserlerinin yabancı dile çevrilmesi konusunda yapmaları gerekenlerden söz ederken yeni yazıdan, yeni edebiyattan da söz açıldı elbette. Her şeyin giderek hızlandığı günümüzde pek çok eleştirmenin ve yayımcının beklediğinin aksine dünya edebiyatında öykü yükselişe geçmedi, roman tüm ağırlığını korumakta bildiğiniz gibi. Altuğ'a göre roman bu ağırlığı kendini seyrelterek korumayı başarmış ama... Yani yeni yazı, kısa ve keskin. Yani, yeni yazı ortalama bir okurun bir dvd izleme süresinde bitiyor, bitmeli. Yani yeni yazı aslında öykü ile roman arasında, bir tür novella. Yurtdışında çizgisini iki yüz sayfayı aşmayacak kitaplarla sınırlayan yayınevleri açılıyor, dünya dillerine kısa metinler daha çok çevriliyor, okur ilgisi bu kitaplar üzerinde duruyor. Yeni yazı, kısalığıyla damgasını vuruyor edebiyata ama iş elbetteki sadece hacimle, hacimde bitmiyor. Altuğ, kendi hikayesini yazan yazarların çağında yaşadığımızı söylüyor. Kısa, vurucu ve içten bir yeni yazının doğuşunu işaret ediyor. Gösterişli tarihi kurgular, -mış gibi yapmalar, arşivlerden olmadık dramlar çıkarma çabaları, en azından uzun vadede bir kenara itilecek gibi. Yazarın ait olduğu dünyayı, hikayeyi yazması esas, ama elbette ondan bekleneni ondan beklenen şekilde değil. Ve atlanmaması gereken bir nokta daha; toplumsal travmaları, geçmişi ve yazarın yaşadığı toplumun bugününü etkilemiş acıları, hikaye muhakkak görmeli, es geçmemeli. Toplumcu gerçekçi bir "mesele" romanından söz etmiyoruz tabii. Ama metnin acı yokmuş gibi de davranmaması gerekiyor. En azından "yeni yazı"nın yazarları böyle yapıyor. Burada okurun gücü üzerinde de durmalıyız tabii. Okurun, yazarın, yayıncının ve edebiyat eleştirmeninin üzerinde olan gücünü. Bu gücü Türkiye'de görmek, onun izini sürmek zor. Ama dünya edebiyatında durum böyle değil. Sözgelimi yayınevinin 1000 adet bastığı, 500'ünü de zaten kütüphanelere gönderdiği Harry Potter'ı anımsayalım. Türkiye'de olsa tanınmayan bir yazarın bir kaç yüz adet piyasaya dağıtılmış bir kitabın 400 milyona ulaşması nasıl mümkün olabilirdi? Kitabın bizim kanunlarla neredeyse hiç korunmayan, üzerine dağıtım sisteminin kara bulutları çökmüş yayın piyasasında nasıl bir şansı olabilirdi? Ama dünya okuru yeri geldi mi beklenmedik bir şekilde edebiyata pekala yön verebiliyor. Yeri geldi mi edebiyat zevkini, bir dvd izleme süresiyle de o kısıtlıyor. Benim aklıma Mahir Ünsal Eriş geliyor, Emrah Serbes geliyor, onlar da ne kadar edebiyat yoksa artık edebiyat sadece onlar mı olacak? Çok satmakla edebiyata yön verildiğini düşünürsek evet bunlar günümüzün, iyi tam da Barbaros Altuğ'un tanımını yaptığı gibi edebiyatçılar. Gel gelelim bunların da devri geçecek, bir 5-10 yıl sonra ne okunacak, belki de bir eserin iyi edebiyat olduğunu satış rakamından, gününde çok söz edilmesinden değil de yıllar sonra, sular durulduğunda tartışmalı. Panait Israti'nin Arkadaş kitabı romanı geldi aklıma.108 sayfa ama çok yüzlü romanlara taş çıkarır. Her neyse sanırım okuma eyleminin dışına çıkınca, edebiyattan uzaklaşınca bu sayfa olayı daha çok konuşuluyor oluyor. Söz konusu "kendi hikayesini yazan yazar" klişesini hiç olumlu ya da heyecan duyulacak bir şey olarak görmüyorum. Ulus Baker'den yapacağım aşağıdaki alıntı konuyu yeterince açıklıyor. Ulus Baker - Akşam Biraz Fazla Kaçırmışım, Ne Serüvendi Ama!


Ateistler İçin Din, kuşkusuz dikkat çekici bir isim. Yine kitabın sırf adına bakarak diyebiliriz ki ateistler için de, inançlılar için de can sıkıcı bir çalışma olmalı. Hakikaten de öyle. Sabitfikir'in 05.09.11 tarihli,'Ateistler İçin Din dünyadan önce Türkçede başlıklı haberini okur okumaz, kitabı ilk okuyanlardan biri olmak için değilse de, yazarın kimleri ne kadar kızdıracağını öğrenmek için hemen alıp okumaya başladım Ateistler İçin Dini. Mutluluğumuz için seküler dünyada dinlere yer açmak gerekliliği hangi ateisti kızdırmaz ki? Ya da din denen şeyin insanların topluluk olarak bir arada yaşayabilmeleri için kendi kendilerine uydurdukları kurallar ve ritüeller bütünü olduğu, dinden doğaüstünü, batıllılığı çıkarıp onu öyle kullansak daha iyi olacağı düşüncesi, hangi dinibütün kişiyi mutlu eder? Ya dinlerin, yalnızca inananlara bırakılamayacak kadar yararlı, etkili ve zeki bir bakış açısını temsil ettiği görüşü? Bu sonuncusu sanırım her iki cepheyi birden zedeler. Bu soruların hemen hepsine ayrı ayrı yanıtlar veriyor kitap boyunca Botton. Affedicilik, cömertlik gibi erdemli davranışları vurgulayan reklam panolarından Hıristiyan topluluklarının geleneksel yemeklerini andıran Agape restoranlarına, Ortaçağda uygulanan çılgınlık günlerinin günümüze uyarlanmış modern versiyonlarından manastırların dışında modern insanın inzivaya çekilebileceği yeni ortamlara, bakış açısı tapınaklarına dek pek çok ilginç önerisi var. Dinin sorgulanamayacak bir inançlar bütününden çıkarak, bireyi içsel olgunluğa ve mutluluğa ulaştıracak bir kültürel sistem olarak yeniden tam anlamıyla hayatımıza girmesi için çeşitli uygulamalı yol haritaları çıkarıyor önümüze. Ancak göz ardı ettiği çeşitli noktalar da yok değil. Doğaüstünün, batıl inançların, mitlerin ve efsanelerin kolektif bilinçdışının bizzat ürettiği ve ihtiyaç duyduğu şeyler olduğunu, insanlığın bunları hayatından çıkarmak yerine, yerlerine gün be gün yenilerini eklediğini görmezden geliyor sanki yazar. Hatta belki de bizzat doğaüstünü yitirişimizin gündelik hayatlarımızdan çıkarmış olmamızın bize mutsuzluk veriyor olabileceğini... Botton'nun din olarak ele aldığı Hıristiyanlık, Yahudilik ve Budizm de, genel bir fikir verseler de yetersiz. Düşüncelerimiz ister istemez İslam'ı, Şamanizm'i de arıyor. Yine de her şeye rağmen tartışılması gereken, dikkate alınabilecek fikirler bunlar. Önce çağımız insanını, çağımızın sorunlarını ele alması ve işlemesi, sonra da tabuları yıkmaya cesurca niyetlenmesi bakımından.


Malumunuz, İdefix'in yazar seçkileri ile yılın en iyi romanları listesi, herkeslerin dilinde. Tabii yıl sonu itibariyle hepimizi aldı bir düşünce, koca yıl ne okuduk, hangileri en şahaneydi diye... Aslında İdefix, çok konuşulan bu seçkileri yayımlamasa bendeniz alt komşum Oylum Yılmaz Hanımefendi'nin seçtiği şahane kitaplarla yetiniyordum açıkçası. Ancak, söz konusu seçkilerin içinde onunkilerle beraber pek çok önemli yazar ve eleştirmenin adını görünce, aldı içimi bir kıskançlık. Endişelenilmesin, zira kıskanmakla yetinmedim, beni pas geçen İdefix'in yayın kuruluna inat kendi kişisel yılsonu listemi yapıverdim. Aslında liste yapmayı, edebiyatı listelemeyi pek sevmem, yine de 2011 yılında yayımlanmış bazı kitaplar üzerine konuşmadan duramayacağımı hissediyorum. Buyurunuz yılsonu dökümlerine. Sanırım sadece bu yılın değil, önümüzdeki pek çok yılın da yüreklerdeki en iyi romanı olarak geçecek Şairin Romanı. Diyebilirim ki, bir fantastik kurgu tutkunu olarak, kendi dilinde bu türde bir başyapıt okuma keyfi 2011'e değdi... Darısı henüz okumayanların başına. Basımı yılın son aylarına geldiği için, ne yazık ki İsmail Güzelsoy'un son romanı Çıt Yoktan pek söz edilmedi. Ancak böyle bir talihsizliğe kurban gidecek bir roman değil Çıt Yok. Tıpkı diğer tüm İsmail Güzelsoy romanları gibi... İkinci Dünya Savaşı'nın karanlığında İstanbul'da geçen bir vampir öyküsünü kim okumak istemez. Korkuyu, ölümü ve bir türlü içine giremediğimiz o sessizliği kurcalayan Çıt Yok da, tıpkı Şairin Romanı gibi sadece bu yıla hapsolmaması gereken bir edebiyat eseri. Şüphesiz son yıllarda Türk edebiyatının en dikkat çeken yazarlarından biri Hakan Günday. Dil ve şiddet üzerine düşündürüyor en çok. Fazla söze pek gerek yok, son romanı Azın, 2011'in en iyi romanları listesine birincilikten girmesinden belli. Bu yıl hem dünyada hem Türkiye'de George R. R. Martin yılıydı desem, yeridir. Yazarın müthiş epik fantastik dizisi Buz ve Ateşin Şarkısı hem Türkçeleşti hem de televizyona uyarlandı, üstelik son derece de başarılı bir şekilde. Güce tapan, hiçbir iyiliğin cezasız kalmadığı, yani bizimkine çok benzeyen, bir dünyada geçen siyaset, entrika ve yine de umut dolu bu hikayeyi fantastik kurguyla arası iyi olmayanlar bile sevdi. Porno kraliçesi Cassie Wright'ın 600 erkekle seks yaparak kıracağı dünya rekorunun ve bu rekora ortak olacak 72, 137 ve 600 numaralı üç erkeğin hikayesi şüphesiz çok çarpıcı, çok düşündürücü ve eğlenceli. Ancak Ölüm Pornosu üzerinden Türk yayıncılığının ve hukukun verdiği sınav... İşte üzerinde en çok düşünmemiz gereken mesele bu. Trajedi, seçilen kadere mahkum olmak, sevdiğinin eliyle, sevdiğinin elinden ölmek değilse nedir? Dünya edebiyatın kraliçelerinden Marguerite Yourcenar, Bir Ölüm Bağışlamak ile insanlık trajedisine ortak oluyor, insan ruhunun karanlığında geziniyor. Savaş, kültürel yozlaşma, cinsellik ve aşk... Onun kalemi bu dört kelimenin temsil ettiği acıyı sanki daha da keskinleştiriyor. Pattie Smith'in Çoluk Çocuku, 68 ruhuna dair yazılmış gerçek bir ağıt. Saflığı ve masumluğuyla göz yaşartan, vahşiliği ve cüretkarlığıyla harekete geçiren... Tıpkı etkileyici bir masal gibi...


Epik fantezi ustası... Bu, Clive Barker'ın hemen her kitabının üzerine vurulan bir damga... Barker'ın romanlarının, öykülerinin fantastik olduğu kesin ama epik denince, ancak günümüzde yavaş yavaş değişime uğramaya başlayan bir destansı anlatımdan söz etmek mümkün olabilir. Yoksa klasik anlamda bir epik tarz bekleyemeyeceğimiz bir yazar Barker. Modern insanın düşlerine derin sondaj yaparak, onların gündelik beklentilerinin, pek çok sığ, derinliksiz eğilimlerinin altını çizen hikayeler anlatır çünkü okurlarına. Yarattığı paralel evrenler, korku, ölüm, suç, cinsellik, tutkular, hayal kırıklıkları ve beklentilerle dopdoludur, bizim dünyamızdan öyle çok da farklı değillerdir temelde. Karakterleri de sayıca çoktur ve hiçbiri kahramanlaşmazlar tam anlamıyla... Sözün kısası klasik anlamda epik bir fantezi okumak isteyenler için tam bir hayal kırıklığıdır Clive Barker. Tıpkı 20 yıl sonra en nihayet Türkçeleşen Sanat serisinin birinci kitabı Muhteşem Gizli Gösterinin üzerimizde yarattığı kırıklık gibi... Ama yanlış anlaşılmasın Muhteşem Gizli Gösteri, bu anlamda ne kadar hayal kırıklığı yaratıyorsa da, diğer yandan o kadar, iyi kurgulanmış, zengin, çok zengin bir hayal gücüyle beslenerek, özellikle korkuya dair ustalıkla yazılmış, ilham verici bir roman. Stephen King, Clive Barker için korku edebiyatının geleceği demişti, haksız da sayılmaz, Muhteşem Gizli Gösteri'nin özellikle bazı bölümleri yazarın Türkçeye çevrilmiş diğer kitaplarında da olduğu gibi ustalık işi. Mesela Jaff'in Palomo'daki insanların korkularını içlerinden özenle çekip çıkararak yarattığı o özel korku yaratıklarının, terataların anlatıldığı bölümler... Ya da daha beteri Palomolular'ın tv yıldızlarından ibaret sığ düş yaratıkları... Jaff, ya da değişime uğramadan önceki ismiyle anarsam Randolph Jaffe, hikayenin kahramanı, daha doğrusu başlatıcısı... Her şey onun işi gereği bir postanede sahipsiz mektupları okuyup tasviye etme sürecinde, okudukları bazı mektuplarda altan alta verilen şifreleri keşfetmesiyle harekete geçiyor. 40 yaşlarında yalnız ve tam bir kaybeden olan Jaffe, giderek bu mektuplara bağlanıp onların ima ettiği bir takım gizemli bilgilerin peşine düşüyor. Bu gizemli iz sürüşte anlaşılmaz biçimde başarılı olan kahramanımız sanatla tanışınca da yörüngesini tamamen onu kullanma arzusuna doğru ayarlıyor. Sanat, onun koruyucuları olan sürü üyeleri ve Jaffe'nin toplum dışına itilmiş bir bilim adamı olan Fletcher'la birlikte keşfettiği muhteşem buluş, sefir... Bu üç kelime romanın ana eksenini oluşturuyorlar. Keşfedilen sefir yaratıcılarına bulaşıp onları dünyayı değiştirecek süpergüçlere dönüştürüyor. Güçler ise her zamanki gibi dengeli biçimde iyilik ve kötülük etrafında konuşlanıyorlar. Ve savaş başlıyor... Jaff, kendi içindeki cehennemden çıkmak için başkaldıran giderek cehennemin kendisine dönüşen, cehennemi içine çeken bir kahraman. Ancak sanat'ın ucu bucağı yok. Zaman ve mekanı çökertiyor. Her şeyi tekrar teke indirgiyor. Geçmiş, gelecek, ikisinin arasında da düş görme anı... tek bir ölümsüz gün... Yenişemeyen iki güç, Fletcher ile Jaffe, savaşı sürdürmek için pek çok şey yapıyorlar, bir mağarada yirmi yıl gırtlak gırtlağa durmak, kendilerine başkaları aracılığıyla çocuklar peydahlayıp onlardan medet ummak ve sanat'ı kullanmaya çalışmak. Roman bu iki güç merkezi etrafında ilerliyor gibi görünse de bir süre sonra Barker'ın rotası tamamen değişiyor, Fletcher kendini yok edip Jaffe de sanat'ı asla tam olarak kavrayamayacağını anlayınca düşler dünyasında altan alta yürütülen başka bir savaş su yüzüne çıkıyor. İnsanlığın ortak bilincini, düşlerini yok etmek isteyen büyük, gizemli bir güce karşı beklenmedik kahramanlar yaratılıyor, hikayenin kıyısında köşesinde kalanlar merkeze geçiveriyor, kötüler kötülüklerinden bıkıveriyor, gerçek hayatta da olduğu gibi... Teşhir etme arzusu ve her yönüyle ayrıntılandırılmış kaos ortamı... Clive Barker çoğu yerde hikayenin kendisinden çok bu tür ayrıntılara dalıyor keyifle, en şiddetli, en iğrenç, en mazoşist ayrıntıları sapkınca keyif alarak yazmaktan çekinmiyor. Düğüm'de yaşayan şaman Kissoon'ın dışkısı ve ersuyundan yarattığı yılanlar, Jaffe'nin terataları, öfkesi sonucu güzelliğini kaybedip dikenli bir yaratığa dönüşen Joe-Beth ve tüm diğerleri... Epik fantezi bir yana, Barker'ın kurucularından biri olduğu splatterpunk akımına yani, sado-mazo ve bilim kurgu edebiyatıyla beslenen ve her türlü sapkın ayrıntıyı kaleme alarak, gölgede hiçbir şey bırakmayan yazım tarzına, bire bir uyan bir çalışmayla karşı karşıyayız burada. Muhteşem Gizli Gösteri yazarının hemen tüm karakteristik özelliklerini yansıtıyor. Film çekmekten hiç vazgeçmeyen Barker'ın 80'li yılların kültleşmiş filmlerinden Hellraiser'ın da senaristi ve yönetmeni olduğunu, bu bağlamda hatırlatmadan geçmeyeyim. Gelelim romanın sonuna, bir şeyler olacakmış hissi ve beklentisi doğurmadan yaklaşık beş yüz sayfa boyunca kendini merakla okutan yazar, hikayesinin sonunu da belli ki özellikle bitirmeden, öyle pat diye getirivermiş. Tamamlanmayan düşlerimiz, başı ve sonu gelmeyen anılarımız misali... Ortada bir his, bir duygu durumu bırakıyor ama nihayete ermiyor... Beğenip beğenmemek değil de daha çok sevip sevmemek meselesi. Tıpkı bir yazar olarak Clive Barker'ı sevip sevmediğinize karar vermek gibi...


Hikayesini Osmanlı tarihinin en dikkat çekici döneminden alan Muhteşem Yüzyıl'a dair daha yayımlanmadan internet üzerinden başlatılan kampanya, dizinin ilk bölümünün ardından gazetelere ve televizyonların haber kanallarına sirayet etti. Hayalle, efsanelerle, mitolojik öğelerle beslenen tarihi hikayelerin her türlüsüne bayılan bendeniz, işbu meraktan ötürü dizinin ilk bölümünün başındaydım bizzat. Para harcanmış, özenilmiş ve ancak bir televizyon dizisinin olabileceği derinlikte bir hikayesi olduğu belli dizi, tam zihnimde yer bırakmadan geçip gidiyordu ki, ortalık kaynamaya başladı. Avrupa'nın ta kalbine kadar at sürmüş, imparatorluğun sınırlarını inanılmaz büyüklüğe taşımış, karşısında herkeslerin tir tir titrediği Muhteşem Süleyman'ın yatak odasını görmek istemediklerini, ecdatlarının bu herkesleri titreten imgesinin sarsılmaması gerektiğini haykırıyordu birileri. Sevişirken değil, savaşırken hatırlanmalıydı bu tür tarihi karakterler. Ayrıca dizideki eşcinsel imalar, içki içmeler, kadın düşkünlüğü de cabasıydı. Kulağıma kadar gelen bu feryatlar üzerine, oturup biraz düşüneyim bari dedim, tarih ve tarihin çeşitli şekillerde yorumlanışı üzerine. Yanıma da İlber Ortaylı'nın Osmanlı Düşünce Dünyası ve Tarihyazımı adlı çalışmasını aldım. Öncelikle bu bilimin tanımı üzerinde mutabık kalmamızı gerektiren önemli bir nokta var: Yorum. Zira yorum, tarih bilimi dediğimiz şeyin temelinde var. Tarih, belirli tekniklere dayanan, bu anlamda da doğa bilimleri gibi kesinliği olan bir bilim. Ancak tarihçilik bu kadar değildir. Ondan sonra bir spekülasyon safhası vardır, bu sanatçılıktır. Belirgin bir şekilde, abartma ve yalana sapmadan yorumlama meselesidir... Johann Gustav Droysen'in dediği gibi; "Tarih bilim değildir, bilimin de üstünde bir şeydir." İşte bu kabul edilen yorum meselesi kültür tarihimizi değişime uğratmış etkenlerin de başında gelir. İşte her anlamda ipin ucunu kaçırdığımız noktadayız. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana kör bir eğilimle yok saymaya çalıştığımız tarihimizi yeniden keşfetmeye çalışıyoruz şimdi. Birileri de cehaletimizden, önyargılarımızdan yararlanarak bugüne yontabilecekleri yeni bir tarih icat etmeye çalışıyor, tarihçinin düşebileceği kara delikleri kültürel olarak kendine mal etmeye uğraşıyor. Bu icadın sınırları dışına taşanlara ise tahammülleri yok. Basit, hatta fantastik diyebileceğimiz bir tarihi hikaye de buna dahil işte. Osmanlı, o dizinin senaristinin, yönetmeninin oyuncularının tarihi değil; o diziyi izleyenlerin, Muhteşem Süleyman'ın savaşçılığının yanı sıra nasıl bir adam olduğunu da merak edenlerin, tarihi değil. Sadece onların tarihi: Savaşan, politik oyunlar oynayan, kadına, içkiye el sürmeyen bir takım idealize edilmiş, kutsanmış-egemen erkeklik anlayışını, tarih olarak sunmak, kabul etmek, ona inanmak isteyenlerin tarihi... Bunun bir adım ilerisinde ortaya çıkacak iktidar-kadın ilişkisindeki çarpıklıkların tartışılmasının önünü de şimdiden kesmeleri lazım üstelik. Ya, olur da vatandaş kültürel bir hesaplaşmaya girişmeye yeltenirse. Kadınları hapsederek, haremleştirerek ahlaklı olunmuyormuş, aksine bir sürü çarpıklıklar ortaya çıkıyor falan denirse... Tarihi, resmi-kutsal bir masal olarak okumak yerine, saf, insani bir merakla aklıselim bir hesaplaşmaya girilirse. Oryantalist bakış açısıyla çekilmiş bir dizi bunu yapabilir mi peki? Bilemiyorum ama, tarihimizi tekelinde tutmak, tek bir çerçeveye yerleştirmek isteyenlerin, kendi dünya görüşlerine göre değerlendirmek isteyenlerin canını sıkabileceği de ortada. Ve son olarak kendini televizyon dizlerinin gerçekliğine kaptırmış, kurguyla gerçeği ayırt edemeyen Türk dizi film izleyicilerine sesleniyorum: Ekranda gördükleriniz gerçekte yok, hassasiyetlerinizi gerçek hayata göre ayarlamanızı naçizhane tavsiye ederim.


Osmanlı Tarihini Yeniden Yazmaka bu sözlerle başlıyor Mustafa Armağan. Vurgulamak istediği başlıca konu, tarihin ham, tarafsız ve masumane bir olay aktarımı olmadığı. Çünkü, bu anlamda, bugünü kurmaya niyetlenmiş yakın geçmişin galip aktörlerinin, dünyaya yerleştirdikleri camlar ve demir parmaklıklar demek tarih. İçinde Halil İnalcık, İlber Ortaylı gibi büyük tarihçilerimizden, Cemal Kafadar, Uğur Tanyeli, gibi ilginç bakış açılarıyla tarih algımızı değiştiren yeni tür tarihçilerimize ve hatta Bernard Lewis gibi oryantalist bakış açısını besleyen klasikleşmiş isimlere uzanan geniş bir tarihçiler yelpazesi barındıran bir çalışma Osmanlı Tarihini Yeniden Yazmak. Son derece dikkat çekici bir tarih eleştirisi. Hem alışık olmadığımız bilimsel eleştirel bakış açısıyla dikkat çekici hem de odaklandığı, merkeze aldığı konu itibariyle: Osmanlı'da gerileme. Yoksa Osmanlı gerilememiş miydi diye sorarak başlıyor tarihçiler. Ve hemen hepsi gerileme paradigmasını ele alıyorlar. Öncelikle dikkat çektikleri konu, Osmanlı İmparatorluğu'nun 350 yılının, yani neredeyse üçte ikisinin duraklama ve gerilemeyle geçmiş olabileceğinin mantıken, deyim yerindeyse, imkansızlığı. Bu anlamda başta Halil İnalcık olmak üzere, tarihi dönemlendirme anlayışının çarpıklığı üzerinde duruyorlar. Daha açık bir dille, devletlerin ve imparatorlukların insan ömrü gibi, antropomorfik bir bakış açısıyla, doğum, olgunlaşma ve ölüm döngüsünde ele alınmaması gerektiğinin altını çiziyorlar. Söz konusu antropomorfik bakış açısının, uygulandığında sadece Osmanlı için değil tüm dünya devletleri için son derece çarpık bir görüntü vereceği üzerinde duruyorlar. Buna göre Osmanlının gerilemesi, bir olgu değil, çözülmesi gereken bir problem olarak duruyor önümüzde. Peki, Osmanlı gerilemedi mi? Cevap hem evet, hem de hayır. Evet geriledi çünkü, ekonomik, siyasal ve en başta askeri anlamda, yükselme dönemi diye adlandırdığımız Kanuni döneminde bile çeşitli olumsuzluklar, aksaklıklar baş göstermeye başlamıştı zaten. Hayır gerilemedi, çünkü değişen şartlara rağmen tam üç yüz elli yıl boyunca sürekli yenilenerek, en başta kendi kendini eleştirerek ayakta kalmaya devam etti. Cemal Kafadar, gerileme kavramını hem Osmanlı bilincinde hem de tarih yazıcılığında büyük ölçüde Osmanlı'nın şartlarından doğan bir olgu olarak değerlendirip; Osmanlı tarihinde uzun süre devam etmiş olan gerileme söyleminin varlığının bir gölge-fenomen olarak göz ardı edilmesinin imkansızlığını vurguluyor. Gerileme düşüncesi Osmanlı'nın içinden çıkıp, öncelikle bir nevi içsel eleştiri, sonrasında ise dışsal eleştiri olarak İmparatorluğun bünyesine yayılmış ve ilginç bir şekilde devamlılığın katalizörü olmuş. Ancak bir zamanların katalizörü, bugünden bakıldığında emperyalizme karşı en önemli savaşlardan birini vermiş bir toplumun içine üç yüz elli yıllık bir çöküş ve aşağılık hissi olarak neredeyse silinmemek üzere işlemiş.


Yayım dünyamızın en bereketli zamanlarında çok satan, çok konuşulan dolayısıyla da Hollywood uyarlaması çekilen bir romanla karşı karşıyayız yine. İçinde kayıp semboller değil, kayıp ruhlar barındırmasıyla ilgi çekiyor, doğunun bir türlü tüketilemeyen mistisizminden beslenen bir roman gibi görünüyor "Shantaram", peki gerçekten de kaybolmuş ruhlara deva olup, doğudan batıya manevi bir pansuman yapabiliyor mu? İşte orası pek şüpheli. Olsa olsa batılı gözün, doğunun ruhunu anlamada hangi aşamaya geldiğine dair zayıf bir izlenim, bir tür hayal kırıklığı daha... Kahramanımızın, Tanrının sükunet bahşettiği adam olmak için, yüreğin kral olduğu ülkeye gelmesiyle başlar her şey. Bütün hikaye bu iki kilit bilgide gizlidir zaten. O başlangıçta bilmese de yüreğin kral olduğu ülke Hindistan, tanrının sükunet bahşettiği adam ise Shantaram'dır, yani kendisi... Ama biz onu daha çok Bombay'a adım atar atmaz aldığı isimle biliriz: Lin... Lin'in esas adı mühim değildir zira o, silahlı soygun yapmaktan hüküm giymiş uluslararası bir kanun kaçağıdır ve adıyla beraber dostlarını, ailesini, kızını, geçmiş yaşamını da ardında bırakarak sahte pasaportla girdiği Hindistan'da yeni yaşamına başlayacaktır. Bu ülkenin yüz binlerce insanı bugün bile kendine çeken felsefi gizeminde bir yeniden doğuş öyküsü okumak: Shantaramda bize vaat edilen budur. Romanın çok satmasının, yakında gösterime girecek bir Hollywood uyarlamasının çekilmesinin sebebiyle aynı hemen hemen... Ancak vaadin yerini bulduğunu ileri sürmek, işte bir okur olarak bunu tereddütsüz söylemek oldukça zor. Sonda söyleyeceğimi en başta söyleyeyim; Shantaram, içindeki o koca kara deliği, manevi boşluğunu bakışlarını doğuya çevirerek doldurabileceğini düşünen batılı gözün, o bilindik hikayesinin yeni bir versiyonu olmaktan öteye gidemeyen kitaplardan biri ne yazık ki. Ancak öte yandan yaklaşık 900 sayfayı bulan romanın derinliklerinde okuru etkileyen edebi bir pırıltı, romanın sonuna kadar okunmasını sağlayan bir merak yarattığı da aşikar. Bu işin sonu nereye varacak ey yazar, diye diye romanı bitiriveriyorsunuz ve görüyorsunuz ki çoksatar olmanın altın kuralı Shantaram için de harfi harfine işliyor. Kahramanımız Lin, eroin yüzünden ideallerini kaybetmiş bir devrimci, işlediği suçlar yüzünden güvenilirliğini kaybetmiş bir filozof ve yüksek güvenlikli bir hapishanede ruhunu kaybetmiş bir şairken bir kadın, bir şehir ve bir parça şansla yeni bir hayata başlar. Bombay'a ayak basar basmaz, daha ilk günden hayatını değiştirecek kadını ve dostluğu bulacaktır. Yani, Karla'yı ve Prabu'yu... Prabu şehre iner inmez yakanıza yapışan şehir rehberlerinden biridir. Ancak Lin ona tanışmalarının ilk dakikasında ısınır ve uzun yıllar sürecek olan rehberliğini kabul eder. Karla'ya ise ilk görüşte aşık olacaktır, ancak Karla, Lin'in hayatını sadece aşkıyla değil, çevirdiği gizli kapaklı işlerle de yönlendirecek ve hatta kökünden değiştirecektir. Kısa süre içinde Bombay'da yaşayan ve geçimlerini fahişelik, uyuşturucu satıcılığı, komisyonculuk gibi yasadışı işlerle sağlayan yabancıların çevresine giren Lin, zamanla kendini Hindistan'ın en büyük mafyasının en yakınındaki adamlarından biri olarak bulur. Ancak, bir yandan da rehberi Prabu'nun önderliğinde Hindistan'ın gerçek yüzüyle tanışırken bir anlamda kendiyle yüzleşir. Prabu'nun köyüne yaptığı uzun ziyaret, gecekondularda yaşamaya başlaması, gecekondu yerleşiminde açtığı gönüllü klinik, çevresindekilere yaptığı yardımlar Lin'in iyilik ve kötülük, suç ve ceza, zenginlik ve yoksulluk üzerine düşünmesine, çoğu zaman da bu ikilikler üzerinde savrulmasına yol açacaktır. Söz konusu savrulmaların kahramanımızı neticeye götürmesi, onun gerçek anlamda tanrının huzur bahşettiği shantarama dönüşeceği beklentisi hikaye boyunca bizi izlerken, bu otobiyografik romanın yazarı Gregory David Roberts, istediğimizi vermeme konusunda oldukça kararlı davranıyor. Hal böyle olunca da Shantaram, ilginç bir hayat hikayesinin iyi bir dille yazılmış dökümü olmaktan ileri gidemiyor. Kahramanımızın hayatından vazgeçmeye her karar verişinde mucizevi bir şekilde omzuna dokunan eller, sürekli ondan yardım bekleyen başı dertte dostlar, evren hakkında durmaksızın filozofça konuşan mafya babaları ise hikayenin ve kahramanımızın inandırıcılığını oldukça sarsıyor. Bütün bunlara okuru bunaltacak uzunlukta yazılmış, hikayeyi etkilemeyen ayrıntılar da eklenince Shantaram zaman zaman okunur olmaktan çıkıyor. Fakat bütün bu aksaklıklara rağmen, hikayenin ikinci adamı, rehber Prabu roman ilerledikçe hikayenin gönlümüzü çalan esas kahramanına dönüşüyor tuhaf bir şekilde. Öyle görünüyor ki Roberts, Prabu karakterinde koskoca bir ülkenin, Hindistan'ın gönül haritasını çıkarmayı başarmış. Batının gözü doğuyu hiçbir zaman tam göremezken, doğu tüm yönlerin ötesinde ve tam içinde kendini göstermiş, mucizevi bir şekilde. Kahramanın epik yolculuğu formatında yazılan Shantaram, bize bu türün tadını ve sunum olarak vaat ettiği doğunun mistik yüzünü, ki öyle bir şey gerçekten varsa, tam olarak veremiyor belki ama 80'li yılların Hindistanı'nı, özellikle de Bombay'ın baş döndürücü, kaotik olduğu kadar çekici olan yüzünü, şehrin ruhunu bir yabancının gözünden yansıtıyor. Sözün kısası Shantaram'ı eğer Hindistan'ı merak ediyorsanız ya da sadece ilginç bir yaşamöyküsü okumak istiyorsanız okuyun derim. Zira bunun ötesinde 900 sayfaya yayılan beyhude bekleyişlerden başka bir şey yok ne yazık ki.


Geçtiğimiz yılların belki de en korkulan, en şüpheyle bakılan edebi türleriydi bilimkurgu ve fantastik edebiyat. Di'li geçmiş zaman kullandığıma bakmayın aslında bir parça da olsa hala öyle... Bu tür metinler bir yandan insanları kendine bir mıknatıs gibi çekerken, diğer yandan öylesine itiyor, endişelendiriyorlardı. Fantastik edebiyatın diğer isminin kaçış edebiyatı olması da bu sebepten değil miydi? Öylesine derinlikli bir korkuydu ki bu hiçbir fantazi geleneği olmayan pek çok ulusal edebiyat gösterebilirdiniz hatta sadece fantastik edebiyata karşı da değil, kurmacaya, hayal ürünü olan her şeye karşı bir karşı çıkış geliştirilmişti. Ama elbette ve neyse ki hayal etmekten vazgeçmeyen yazarlar da vardı ve insanlar bilimsel bilgileri ne seviyede olursa olsun hala yıldızlara bakıp onların bir gaz ve toz bulutundan oluştuklarını, ışıklarının kaç ışık yılının ardından gözlerimize gözüktüğünü hesaplamak yerine bilinmeyen dünyaların düşlerini kurmaktan, evrenin gizemine insanlık adına dahil olmaktan kendilerini alamıyorladı. Şimdilerde bu korku bir nebze de olsa azaldı. Birbiri ardına yazılan fantastik ve bilimkurgu metinleri olsun, onları okuyan, sinema uyarlamalarını çılgınca izleyenler olsun, ejderhalardan korkmadıklarını tüm dünyaya her an ilan ediyorlar. Aslında bana bütün bunları düşündüren, bir fantastik gençlik romanı olan, Gölgelerin Efendisi dizisinin ilk kitabı Gorlan Harabeleri. John Flanagan'ın bu dizisinin ilk kitabı, Özgü Çelik tarafından Türkçeleştirilmiş. Ve elbette pek çok fantastik roman gibi bu kitap da New York Times Bestsellerları arasındaki yerini almış. Robert Jordan'ın Zaman Çarkı dizisi, Walter Tevis'in Mockingbird'ü, ve daha sayamayacağım kadar çok fantastik romanın başına gelen gelmemiş ne mutlu ki Gorlan Harabeleri'ne, yani kötü çeviri kurbanı olmamış. Romanın çevirisi, üzerinde yapılan titiz editöryal çalışma hemen göze çarpıyor, ama bütün bunlar Gorlan Harabeleri'nin zayıflığını ve zaaflarını örtmeye yetmiyor. Öncelikle Gorlan Harabelerine fantastik demek mümkün mü, emin değilm... Olsa olsa olağanüstü özellikler taşıyan bir tür gençlik macerası... Olağanüstü dediğim özellikler de tam olarak ne oldukları anlaşılamayan iki tür canavardan öteye gidemiyor ne yazık ki. Roman boyunca kahramanımızın gelişim serüvenin başlangıcını okuyoruz, ancak yazarın altmetin olarak sunmayı tasarladığı bir takım ahlaki öğretiler, kişisel gelişime dair veriler öylesine göstere göstere yapılıyor ki, zannediyorum sınıf öğretmenlerimizin öğütleri daha eğlenceliydi. Haberde Yüz Yıllık Yalnızlık için: Batı dünyasına kendi gerçekliğinin dışında alternatif bir gerçekliğin de olabileceğini, olduğunu öğretti. Böylece de diğer batılı olmayan yazarların önü açılmış oldu. Mükemmel bir kitap olmasının yanı sıra batılı okurlara başka perspektiflere karşı toleranslı olmayı öğretti deniliyor. Anketin sonucu beklenmedik ya da çok şaşırtıcı değil elbette. Ama üzerinde durmaya da değer. Neden Marquez, neden Yüz Yıllık Yalnızlık? Marquez batı dünyasına düşlerimizle gerçekliğin kucak kucağa yaşadığını bir kez daha öğretirken, doğuya da zaten çok iyi bildiği ve gündelik hayatında bile içselleştirdiği bu durumu korkmadan dile getirme cesaretini vermişti öncelikle. Bugün fantastik edebiyatı sevmediğini açıkça dile getiren bir edebiyat okurunun bile kütüphanesinde baş köşedeki yerini almıştır Yüz Yıllık Yalnızlık, çünkü bilinmeyen bir dünyada bilinmeyen canlıların hikayelerini okumak ve hayal gücünü çalıştırmak ne kadar zorsa bazılarımız için, Marquez'in bugüne, şimdiye ve buraya dair işaret ettiği olağanüstülük, düşlerle iç içe geçmişlik belki de o kadar kolay, anlaşılabilir ve kabul edilebilirdi. Bu hissi hepimiz bir yerlerden tanıyorduk. Büyülü gerçekçilik tanımını bu çağın insanın aklına çıkmamak üzere kazınmasının sebeplerinden biriydi bu his.


Doris Lessing, çok çok uzak bir gelecekte geçen karanlık bir dünyanın hikayesini anlatır Mara ile Dann adlı romanında. Kuraklıkla, savaşlarla, açlıkla ve hiçlikle örülü bir dünyada Mara, kadınsı özelliklerini yitirmemenin, yeniden doğuşun simgesidir. Mara'nın yaşama savaşına hiçbir şey engel olamaz; ne sevgisi ne cinselliği ne de ara sıra bulduğunu sandığı huzur... Kendi macerası içinde onu durduran tek şey ise, tüm iyi niyetine karşın her an kötülüğe düşme tehlikesi olan, vahşileşen, kendini kaybeden, yok edici tutkulara yenik düşen erkek kardeşi Dann'e sahip çıkma dürtüsüdür. Dann, Mara'nın verdiği savaşın kendisidir aslında. Romanın adı Mara ile Dann'dır ama insan eliyle kelimenin tam anlamıyla cehenneme çevrilmiş bu dünyanın ve hikayenin kahramanı Mara'dır hiç şüphesiz. Kahramanlığı kadına armağan etmiş yazarlardan biridir Doris Lessing. Bunu diğer romanlarında da açıkça görürüz. Hikayeleri nerede, hangi zamanda, hangi gerçeklik düzleminde geçerse geçsin, Lessing kadının ve dünyanın peşini hiç bırakmaz; şaşmaz bir adalet duygusunun, varlığa karşı müthiş bir duyarlığın ve vicdanın peşindedir. 22 Ekim 1919 yılında İran'da başlayan hayatı, iki gün önce İngiltere'de sona erdi Nobel ödüllü Marksist feminist aktivist yazar Doris Lessing'in. Ancak gelin görün ki aynı anda ne Marksist ne feminist ne de aktivist olarak tanımlamıştır yazar kendini. Bir ömrü cümle ideolojilerin, dogmaların, insan ruhunu kategorize eden hemen her şeyin karşısında durarak yaşamış, "arayış"ı varlığın merkezine koymuştu Lessing. 94 yıllık uzun ömrüne çok sayıda roman, şiir ve öykü sığdırmış yazar, 20. yüzyıl insanının toplumsal ve ruhsal karmaşasına odaklanmıştı hep. Cinsel kimlik mücadelesi, sosyalizm, feminizm ve parçalanmış benliklerin bütünleşme çabası romanlarının ve öykülerinin odak noktası olmuştu. Ama temelde, en temelde Doris Lessing denince akla gelen ilk kelime, yaşamında ve ölümünden sonra kanımca, başkaldırı olabilir sadece. Lessing, hem edebiyatında hem de üzerine aldığı yazar-aydın kimliğinde, başkaldırının ismi olarak anılacaktır. Yazarlığa 1950 yılında marksist feminist ve son derece gerçekçi bir düzlemde başlayan Lessing, 1970'li yıllardan itibaren fantastik ve bilimkurgu türüne yönelir dikkat çekici bir biçimde. Kırılma noktası, hepimizin bildiği gibi, feminist literatürün köşe taşlarından biri kabul edilen Altın Defter'tir. Peki ama neden, yazarlığının ve aydın kimliğinin seyri neden değişmiştir? Kimileri bunun altında Lessing'in komünizmden vazgeçmesinin yattığını düşünür. Peki vazgeçmiş midir gerçekten? Belki de soruyu şöyle sormak gerek: Dünyayı değiştirmek için komünist olmuş, 'Bu dünyayı değiştirecektim, daha güzel, daha mükemmel yapacaktım, ırkçılık nefretinin, haksızlıkların ve benzerlerinin olmadığı bir dünyada yaşayacaklardı', demiş bir yazar, komünizmden vazgeçtiğini, artık komünist olmadığını söylediğinde, dünyayı değiştirmekten, haksızlıklara karşı mücadele etmekten vazgeçmiş olabilir mi? Bu sorunun cevabı elbette Lessing'in edebiyatının içinde, hem de saklı falan da değil, gayet açık bir şekilde bakıyor gözlerimizin içine. İnsan ruhunun gerçekliğe dair algısındaki değişimi, sezgiye, büyüye, düşlere dair duyduğu ihtiyacı, vahşi içgüdüsel doğasına yaklaşmak, değmek zorunda oluşunu çok erken kavramış bir yazardır Doris Lessing. Yazarlık çizgisindeki değişim de bu kavrayışa delalettir kanımca. Yoksa değişen politik görüşleri değil. Tür olarak burun kıvrılmaya müsait fantastik ve bilimkurgu eserlerinin ciddi bir felsefik altyapısı vardır. Hatta bu felsefi bakış açısına zaman zaman kurban verir hikayelerini. Dili sadedir, açıktır, oyuncaklı değildir. Meselesini hikayenin içine yedirmeyi bilir. Anlatıcı yazarın modern edebiyat içindeki en önemli isimlerinden biridir. Yazarı anlatı içinde kahramanlaştırmaya çalışan bir çağda, kendiliğinden kahraman olan, olabilen yazarlardandır Doris Lessing. Ve işte tam da bu nedenle, ardında konuşmaya, üzerinde düşünmeye değer uzun bir ömür, okunmaya değer pek çok eser bırakmıştır. Ben kendi adıma bir tür yeryüzü ilahisi olan Kanopus Arşivleri'ne geri dönmeyi planlıyorum. Türkçede baskısı tükenen bu seri için umarım yayıncılar da aynı fikirdedir.


15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü kapsamında Yunus Emre Enstitüsü 15 ülkede anma etkinlikleri düzenledi. Sırbistan, Japonya, Pakistan, Bosna Hersek, Malezya, Katar, Rusya, Mısır, Afganistan, Hırvatistan, Güney Afrika, Romanya, Bahreyn, Filistin ve Arnavutluk gibi dünyanın farklı yerlerindeki ülkelerde 15 Temmuz demokrasi kahramanlarımız saygıyla anıldı. 15 Temmuz anma etkinlikleri kapsamında görüşlerini belirten Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Şeref Ateş, 15 Temmuz darbe girişiminin üzerinden 3 yıl geçti. Bu darbeye asker, devlet görevlileri veya belirli bir statü grubu değil, öncelikle halk müdahale etti. Türk halkı darbecilere karşı, tarihte eşine az rastlanır korkusuz ve kararlı bir duruş sergiledi. Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki dostluğun ve kültürel bağların pekişmesi adına 10 yıldır dünya çapında faaliyetler yürüten enstitümüzün; halkımızın bu demokrasi mücadelesini dünyaya anlatmak adına önemli bir sorumluluğu var. Hain girişimin üçüncü yılında dünyanın 15 farklı ülkesinde demokrasi mücadelemizi geniş kitlelerle buluşturduk. dedi.


Attila İlhan Edebiyat Ödülleri'nin Doğan Hızlan'ın onursal başkanlığında toplanan seçici kurulları bu yılki ödül sahiplerini belirledi. Bu yıl yarışmaya şiir dalında 66, roman dalında 65 eserle başvuruldu. Roman ödülü, Yara Bendenin yazarı Abdullah Ataşçı ve Umudun Renginin yazarı Murat Özsan arasında paylaştırıldı. Seçici Kurul, Abdullah Ataşçı'yı Şiirsel bir üslupla kurguyu başarılı bir şekilde bir araya getirdiği için ödüle değer gördüğünü açıkladı. Murat Özsan, Toplumsal kaygıları gözeterek insanı ele alış tarzı ve kurgudaki ustalıkları nedeniyle ödüle değer bulundu. 2019 Attila İlhan İlk Roman Vakıf Özel Teşvik Ödülü'nün ise Kalbimde Çivilerle Uyumuş Gibiyim romanıyla Anıl Can Uğuz'a verilmesine karar verildi. Bu seçim için Seciçi Kurul şu gerekçeyi açıkladı: İlk roman olarak kendinden önceki Türk ve dünya edebiyatına atıflarda bulunan, onlarla konuşan yapısı nedeniyle bu ödüle layık görülmüştür. Attila İlhan Roman Ödülü Seçici Kurulu'nda Mehmet Eroğlu, Asuman Kafaoğlu Büke, Seval Şahin ve aileyi temsilen Ali Cem İlhan yer alıyor. Şiir Ödülü Seçici Kurulu, Tuğrul Keskin'in Everest Yayınları'ndan çıkan Kavil kitabını 2019 Attila İlhan Şiir Ödülü'ne değer gördü. Ödülün gerekçesi şu sözlerle ifade edildi: Özellikle halk şiiriyle kurduğu bağlar ve dünya şiirine verdiği selamlarla dikkati çektiği 'Kavil' ile kendi şiiri içerisinde yeni bir aşama kaydeden Tuğrul Keskin, 2019 Attila İlhan Şiir Ödülü'ne değer görülmüştür. 2019 Attila İlhan İlk Şiir Kitabı Vakıf Özel Teşvik Ödülü'nün ise Vera isimli kitabıyla Talha Kuru'ya verilmesine karar verildi. Ödül gerekçesinde Kuru'nun Şiirin yapısına önem verdiği ve geleneğin dokusundan faydalandığı vurgulandı. Metin Celal'in başkanlığındaki Attila İlhan Şiir Ödülü Seçici Kurulu'nda A. Ali Ural, Haydar Ergülen, Adnan Özer ve aileyi temsilen Kerem Alışık yer aldı. 2019 Attila İlhan Edebiyat Ödülleri töreni, 38. İstanbul Uluslararası Kitap Fuarı etkinlikleri kapsamında, 7 Kasım 2019 Perşembe günü 15.00'te TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi, Marmara Salonu'nda düzenlenecek.


Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı müze ve ören yerlerini ziyaret edenlerin sayısı, 2019'da 35 milyon 48 bin 417 kişiye ulaştı. En çok ziyaret edilen müze, 3 milyon 727 bin 361 kişiyle İstanbul'un en önemli tarihi yapılarından Ayasofya Müzesi oldu. Mevlana Müzesi, en çok ziyaretçiyi ağırlayan ikinci müze olarak kayıtlara geçti. Mevlana Müzesi'ni 2 milyon 557 bin 868 ziyaretçiyle Denizli Pamukkale Hiearapolis Ören Yeri izledi ve en çok ziyaret edilen müze ve ören yerleri sıralamasında üçüncü oldu. Nevşehir ve çevresinde önemli tarihi değerler ile doğal güzelliklerin bulunduğu alanlar da en çok ziyaret edilen ilk 10 alan içerisinde yer aldı. İstanbul Uluslararası Edebiyat Festivali İtalya Özel programıyla sanatseverlerin karşısına çıkıyor. 23-27 Ağustos 2021 tarihleri arasında ekranlara gelecek olan etkinlikler sayesinde İtalya'ya ve İtalyan edebiyatına uzanan yeni bir yol açılacak. Sanat Kritik'in yeni podcast serisi, Seval Şahin'in editörlüğünde dinleyicilerle buluşuyor. Yaz Sıcağında Bir Esinti başlıklı serinin ilki 120. doğum yıldönümü vesilesiyle Ahmet Hamdi Tanpınar'a ayrıldı. Dergah Yayınları'nın desteğiyle hayata geçen projeye farklı alanlardan birçok yazar, şair, sanatçı ve akademisyen katıldı. Kültür Sanat Şehir dergisi Z, 5. kez okur karşısında. Zeytinburnu Belediyesi tarafından yayımlanan tematik dergi, kütüphane konusunu mercek altına alıyor. 508 sayfa boyunca insanlık tarihinin bilinen en eski dönemlerinden günümüze kadar farklı kültürlerde kütüphanenin seyri, kütüphanenin unsurları, kütüphaneciler, kütüphane sahipleri ve kütüphane literatürü inceleniyor. Türk edebiyatının usta ismi Sait Faik Abasıyanık'ın hatırasını yaşatmak amacıyla her yıl bir öykücüye verilen "Sait Faik Hikaye Armağanı" bu kez Şermin Yaşar'ın oldu. Sosyal medya paylaşımları, konuşmalar, anketler, veriler gösteriyor ki pandemi günlerinde evde geçen zamanın ciddi bir kısmını kitaba ayırdık. Türkiye ve dünya genelinde İNSAMER'in yaptığı araştırma kitap yayımı ve okuma oranlarındaki artışa odaklanıyor. Kitapyurdu ve Idefix sitelerinden alınan veriler de korona istatistiklerine katkı sunuyor.


Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı çerçevesinde Yunus Emre Enstitüsü'nün düzenlediği 'Endülüs ve Osmanlı Medeniyetlerinde Bilim ve Teknoloji' toplantısında Türk ve İspanyol akademisyenler bir araya gelerek Prof. Dr. Fuat Sezgin hatırasını bir kitap halinde yayınlanmaya karar verdi. Toplantının açılış oturumunda, 94 yıllık hayatının büyük bir kısmını Müslüman bilim adamlarının çalışmalarına adayan ve bilim tarihi araştırmalarında hak ettikleri saygın yeri kazanmalarında büyük pay sahibi olan Prof. Dr. Fuat Sezgin'in çalışmaları ve bilim tarihi araştırmalarına yaptığı katkılar ayrıntılı bir şekilde ele alındı. Açılış oturumunun ardından İstanbul Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Madrid Complutense Üniversitesi, Madrid Autonoma Üniversitesi ve Granada Üniversitesi'nden alanının uzman bilim tarihçileri tarafından Endülüs ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde Müslüman bilim adamlarının çalışmaları ile bilim ve teknik alanlarına yaptıkları katkılar çeşitli yönleriyle değerlendirildi.


İKSV tarafından düzenlenen 2019 Talat Sait Halman Çeviri Ödülü kazananları açıklandı. Ödül bu sene iki çevirmen arasında paylaştırıldı. Yazar, çevirmen ve eleştirmen Sevin Okyay, yazar ve çevirmen Ayşe Sarısayın, yazar ve çevirmen Yiğit Bener ile yazar ve çevirmen Kaya Genç'in yer aldığı seçici kurul bu yıl ödülü iki çevirmen arasında paylaştırdı. Mathias Enard'ın Pusula kitabını çeviren Ebru Erbaş ve Leonid Nikolayevic Andreyev'in Kızıl Kahkaha adlı eserini çeviren Kamil Kayhan Yükseler ipi göğüsleyen isimler oldu. Fransız yazar Mathias Enard imzalı Pusula, bu yıl Can Yayınları'nın Çağdaş adlı dizisinden yayınlandı. Eser 2015'te Goncourt Ödülü'ne, Leipzig Kitap Fuarı Ödülü'ne ve Premio Gregor von Rezzori'ye layık görülmüştü. Rus yazar Leonid Andreyev'in, H. P. Lovecraft'in kütüphanesinin başucunda bulunan Kızıl Kahkaha adlı eseri ise Everest Yayınları'nın Klasikler dizisi aracılığıyla okurla buluştu. İstanbul Uluslararası Edebiyat Festivali İtalya Özel programıyla sanatseverlerin karşısına çıkıyor. 23-27 Ağustos 2021 tarihleri arasında ekranlara gelecek olan etkinlikler sayesinde İtalya'ya ve İtalyan edebiyatına uzanan yeni bir yol açılacak. Sanat Kritik'in yeni podcast serisi, Seval Şahin'in editörlüğünde dinleyicilerle buluşuyor. Yaz Sıcağında Bir Esinti başlıklı serinin ilki 120. doğum yıldönümü vesilesiyle Ahmet Hamdi Tanpınar'a ayrıldı. Dergah Yayınları'nın desteğiyle hayata geçen projeye farklı alanlardan birçok yazar, şair, sanatçı ve akademisyen katıldı. Kültür Sanat Şehir dergisi Z, 5. kez okur karşısında. Zeytinburnu Belediyesi tarafından yayımlanan tematik dergi, kütüphane konusunu mercek altına alıyor. 508 sayfa boyunca insanlık tarihinin bilinen en eski dönemlerinden günümüze kadar farklı kültürlerde kütüphanenin seyri, kütüphanenin unsurları, kütüphaneciler, kütüphane sahipleri ve kütüphane literatürü inceleniyor. Türk edebiyatının usta ismi Sait Faik Abasıyanık'ın hatırasını yaşatmak amacıyla her yıl bir öykücüye verilen "Sait Faik Hikaye Armağanı" bu kez Şermin Yaşar'ın oldu. Sosyal medya paylaşımları, konuşmalar, anketler, veriler gösteriyor ki pandemi günlerinde evde geçen zamanın ciddi bir kısmını kitaba ayırdık. Türkiye ve dünya genelinde İNSAMER'in yaptığı araştırma kitap yayımı ve okuma oranlarındaki artışa odaklanıyor. Kitapyurdu ve Idefix sitelerinden alınan veriler de korona istatistiklerine katkı sunuyor.


Bu yıl Yeni Zelanda'da düzenlenecek 2020 Hugo Ödülleri Koronavirüs salgını nedeniyle sanal ortamda gerçekleştirilecek. 1939 yılında başlayan Hugo Ödülleri tarihte sadece bir kez, İkinci Dünya Savaşı nedeniyle 1942-45 yılları arasında sekteye uğramıştı. Koronavirüs salgını sebebiyle düzenlenecek bu çevirimiçi etkinlik ise törenin ilk defa geleneksel yöntemlerin dışına çıkışı olacak. İşte adaylardan öne çıkanlar...


Hessen Eyaleti Kültür ve Bilim Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı, Frankfurt Belediyesi ve Türkiye Cumhuriyeti Frankfurt Başkonsolosluğu'nun katkıları ile düzenlenen Uluslararası Frankfurt Türk Film Festivali'nin kazananları belli oldu. Nuh Tepesi En iyi film dalında birinci olurken, Kız Kardeşler filmindeki performanslarıyla Cemre Ebuzziya, Helin Kandemir, Ece Yüksel en iyi kadın oyuncu ödülünü paylaştılar. En iyi erkek oyuncu dalında ise Nuh Tepesi filmindeki oyunculuklarıyla Haluk Bilginer ve Ali Atay birinciliğe layık görüldü.


Polisiye kültür dergisi 221B'nin Polisiye Eserlerde Dedektifin Evrimi kapak dosyası kapsamında hazırlanan 25'inci sayısı yayımlandı. Derginin yeni sayısında ilk polisiye eserden bugüne dedektif kavramının nasıl değiştiği, bilimsel ve toplumsal açıdan yaşanan büyük gelişim ve değişimlerin dedektif karakterini nasıl farklılaştırdığı üzerinde duruluyor. 25'inci sayıda Alessandra Calanchi'nin 221B için özel olarak kaleme aldığı Suç Edebiyatında Dedektif Karakterinin Evrimiyle birlikte Sevin Okyay'ın Perdede ve Ekranda Dedektifin Evrimini, Erol Üyepazarcı'nın Polisiye Edebiyatımızda Dedektif Kavramını ve Mesut Demirbilek'in de geleceğin suçları ve geleceğin dedektiflerini yazdığı yazıları bulunuyor. Emin Alper'in nisan ayında BluTV'de yayımlanacak olan yeni dizisi Alefin röportajı da yeni sayıda okurla buluşuyor. Özlem Özdemir'in yaptığı röportajda dizi hakkındaki soruları yönetmen Alper, dizinin yapımcısı Mehmet Altıoklar ve başrol oyuncuları Kenan İmirzalıoğlu, Melisa Sözen ve Ahmet Mümtaz Taylan cevaplıyor. 221B'nin yeni sayısına tüm Türkiye'deki raflardan, dukkan. mylosyayingrubu. com sitesinden ve dijital platformlardan ulaşılabilir.


56. Kütüphane Haftası (30 Mart-5 Nisan) özelinde SALT Beyoğlu ve SALT Galata farklı seçkileri çevrimiçi olarak ziyaretçilerin ilgisine sunuyor. İlk olarak Ben Lewis'in 2013 yapımı Google and the World Brain belgesel filmini çevrimiçi gösterime sunuluyor. Google'ın bugüne dek yayımlanmış her kitabı tarama projesinin tek amacı, geleceğe miras bir dijital kitaplık oluşturmaktan mı ibaret? 90 dakikalık İngilizce filmi, 3-17 Nisan tarihlerinde www. youtube. com/user/SALTonlineistanbul Türkçe altyazılı olarak izlemek mümkün. Yine SALT Araştırma bünyesindeki Mimarlık ve Tasarım ve Kent, Toplum ve Ekonomi koleksiyonlarından derlenen kütüphane fotoğrafları albümü SALT Online Flickr hesabında erişime açıldı. 19. yüzyılın ortalarından 20. yüzyılın sonlarına Türkiye'deki kütüphane yapılarının arşiv görsellerini incelemek için www. flickr. com/photos/saltonline linkini tıklamanız yeterli. Nevzat Sayın'ın 1978'de kurulan Bektaş Özyönetim Mimarlık İşliği'ndeki çalışma anlayışı ve üretim süreçleri üzerine geçtiğimiz günlerde kaybettiğimiz Cengiz Bektaş ile yaptığı söyleşiye de online erişebilirsiniz. SALT Galata'da düzenlenen programın video kaydına erişim için www. youtube. com/watch?v=lrKFkYF_Suc&feature=youtu. be linkine tıklamanız yeterli.


Edebiyatımızın büyük öykücüsü Sait Faik Abasıyanık adına düzenlenen Sait Faik Hikaye Armağanı'nın Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları ile birlikte düzenleyicisi ve telif haklarının sahibi Darüşşafaka Cemiyeti, jüri üyeleriyle ortak aldığı kararla ödül yönetmeliğinde bir yeniliğe gitti. Bu yıl 66'ncısı verilecek ödülün yönetmeliğinde geçtiğimiz yıl yapılan bu düzenlemeyle, öncelikle 10 kitaplık kısa bir listenin kamuoyuyla paylaşılmasına karar verildi.


Nuri Bilge Ceylan'ın son filmi Ahlat Ağacı'nın setinde yaşananları ekranlara taşıyan üç bölümlük kamera arkası belgeseli geçtiğiiz günlerde Kadıköy Sineması'nda izleyicilerle buluştu. Dünya prömiyerini 71. Cannes Film Festivalinde yapan yapıma ilişkin belgesel gösterimi öncesi katılımcıların sorularını yanıtlayan filmin senaristlerinden Akın Aksu, filmin hikayesini kaleme aldıktan son Ceylan'la birlikte birkaç yerde görüş farklılığı yaşadıklarını ifade ederek, Fakat filmde ilk montajı izleyince Nuri Bilge Ceylan beni benden daha iyi tanıyormuş diye düşündüm dedi. Filmin taşra kültürünü eleştirmediğinin altını çizen Aksu, hikayede çift final kullanılmasına ilişkin ise Öyle tercih edildi. O kısmın sürreal bir yapısı var. ifadelerini kullandı. Aksu, Türkiye'de ilk kez bir filmin ardından kamera arkası belgeselinin gösterildiğine de işaret etti.


İlk uzun metrajlı filmi 'Karpuz Kabuğundan Gemiler Yapmak' ile ulusal ve uluslararası festivallerde birçok ödül kazanan yönetmen Ahmet Uluçay, yakalandığı beyin tümörü hastalığı nedeniyle çekimlerine başladığı 'Bozkırda Deniz Kabuğu' filmini tamamlayamadan 2009 yılında hayata veda etmişti. Ahmet Uluçay'ın 1993 yılında kaleme aldığı ilk uzun metrajlı film senaryosu olan Bozkırda Deniz Kabuğu, vedasından 10 yıl sonra izleyiciyle buluşmaya hazırlanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2019-2 sayılı Sinema Destekleme Kurulu kararlarıyla yapım desteği almaya hak kazanan projeler arasında yer alan Ahmet Uluçay'ın yazdığı Bozkırda Deniz Kabuğu senaryosu, Osman Nail Doğan yönetmenliğinde hayata geçecek. Dünya prömiyeri Saraybosna Film Festivali'nde yapılan ilk uzun metrajlı filmi Güvercin Hırsızları ile dikkat çeken 27 yaşındaki genç yönetmen Osman Nail Doğan, İstanbul Film Festivali - Köprüde Buluşmalar ve Adana Film Festivali gibi festivallerden ödüllerle döndü. Güvercin Hırsızları filminin festival yolculuğu İstanbul Film Festivali ve Ankara Film Festivali'nin ulusal yarışma bölümlerinde devam ediyor.


Akbank Sanat, 15 Ekim'de İFSAK'ın işbirliğiyle, yönetmenliğini Coşkun Aral'ın üstlendiği Bu Dünya Böyle Dünya isimli Ara Güler belgeseline ev sahipliği yapıyor. Bu Dünya Böyle Dünya belgeseli, adını Coşkun Aral'la Ara Güler'in 1986 yılında açtıkları sergiden alıyor. Belgesel, kırk yılı aşkın dostluklarının anısına Coşkun Aral tarafından hazırlandı. Ara Güler belgeselde hem tarihi belgelediği anları hem de kendi dünyasından renkli anıları işliyor. Büyük usta, ülke tarihindeki dönüm noktalarıyla kesişen aile hikayesini çocukluğundan başlayarak anlatıyor. Sanat, bilim ve kültür alanlarında dünyanın kaderini belirleyen kişilerle kurduğu dostluklar ve onların hayatlarından kısa kesitlere de yer verilen belgeselde, Ara Güler'in ağzından kendi kariyerinin de dönüm noktalarını dinliyoruz. Belgeselde Ara Güler kendine has üslubuyla hem hayatın anlamını sorguluyor hem de gençliğinin ilk heyecanlarını anlatıyor. 15 Ekim Salı günü saat 19.00'da başlayacak belgesel gösteriminin ardından Coşkun Aral ile söyleşi gerçekleştirilecek. İstanbul Uluslararası Edebiyat Festivali İtalya Özel programıyla sanatseverlerin karşısına çıkıyor. 23-27 Ağustos 2021 tarihleri arasında ekranlara gelecek olan etkinlikler sayesinde İtalya'ya ve İtalyan edebiyatına uzanan yeni bir yol açılacak. Sanat Kritik'in yeni podcast serisi, Seval Şahin'in editörlüğünde dinleyicilerle buluşuyor. Yaz Sıcağında Bir Esinti başlıklı serinin ilki 120. doğum yıldönümü vesilesiyle Ahmet Hamdi Tanpınar'a ayrıldı. Dergah Yayınları'nın desteğiyle hayata geçen projeye farklı alanlardan birçok yazar, şair, sanatçı ve akademisyen katıldı. Kültür Sanat Şehir dergisi Z, 5. kez okur karşısında. Zeytinburnu Belediyesi tarafından yayımlanan tematik dergi, kütüphane konusunu mercek altına alıyor. 508 sayfa boyunca insanlık tarihinin bilinen en eski dönemlerinden günümüze kadar farklı kültürlerde kütüphanenin seyri, kütüphanenin unsurları, kütüphaneciler, kütüphane sahipleri ve kütüphane literatürü inceleniyor. Türk edebiyatının usta ismi Sait Faik Abasıyanık'ın hatırasını yaşatmak amacıyla her yıl bir öykücüye verilen "Sait Faik Hikaye Armağanı" bu kez Şermin Yaşar'ın oldu. Sosyal medya paylaşımları, konuşmalar, anketler, veriler gösteriyor ki pandemi günlerinde evde geçen zamanın ciddi bir kısmını kitaba ayırdık. Türkiye ve dünya genelinde İNSAMER'in yaptığı araştırma kitap yayımı ve okuma oranlarındaki artışa odaklanıyor. Kitapyurdu ve Idefix sitelerinden alınan veriler de korona istatistiklerine katkı sunuyor.


Geçtiğimiz eylül ayında İstiklal Caddesi'nde kapılarını açan Meşher'in Ukraynalı sanatçı Alexis Gritchenko'nun 1919-1921 yılları arasında yaşadığı İstanbul'u konu aldığı eserlerinden oluşan Alexis Gritchenko - İstanbul Yılları ziyaretçilere açıldı. Gritchenko'nun İstanbul'u ziyaretinden 100 yıl sonra, sanatçının o dönemde ürettiği 150'den fazla eseri; günlüğünün ışığında ilk kez bu sergide bir araya geldi. Sanatçının çoğu suluboya olmak üzere gulaş, karakalem, yağlı boya eserlerinden olaşan sergideki eserler özel koleksiyonlar ile Ukrayna Ulusal Sanat Müzesi, Centre Pompidou, College de France'ın da aralarında bulunduğu yedi farklı ülkedeki müzelerden ödünç alındı. Gritchenko eserlerinden en çok etkilendiği Ayasofya'dan İstanbul surlarına, Haliç'ten Galata'ya, Büyükada'dan kentin sokaklarına kadar İstanbul'un birçok noktasını resmediyor. Sergi 10 Mayıs'a dek gezilebilir.