Sadece bağlantı kur! Bu, 20. yüzyıl İngiliz edebiyatının en önemli isimlerinden E. M. Forster'ın başyapıtı Howards End'in epigrafı. Ne Forster'ın şahane dili ve hikayenin kurgusu, ne romanı sarıp sarmalayan hümanizm ve etkileyici toplumsal-siyasal eleştiri... Howards End'in sayfaları boyunca, romanın sonuna kadar, ruhumda yankılanıp duran hep; sadece bağlantı kur, sadece bağlantı kur... Peki ama kimle veya neyle? Howards End şüphesiz çok katmanlı bir roman. Yazıldığı günden bugüne Forster'ın kitabın her cümlesine sinmiş hümanizmi, sayfalar boyunca okurunu sürükleyen son derece başarılı kurgusu, toplum denen şeyin içine, ta içine bakmaya zorlayan eleştirisi üzerinde durulmuş hep. Yazarın modernizmle birlikte gelen doğadan kopuşun bireyselleşme sürecindeki etkisini kurcalaması, toplumsal cinsiyetler konusundaki açıkfikirliliği ve yine bütün bunları hikayeye ve karakterlere yedirme konusundaki başarısı da cabası... Roman boyunca dedim ki hep kendi kendime, tüm eleştirmenler, tüm dünya yanılmış olmalı. Hatta Howards End'den etkilenerek yazdığı Güzelliğe Dair'de Zadie Smith bile... Forster'ın derdi ne siyasi eleştiri, ne İngiliz toplumundaki sınıf çatışması, ne çokkimliklilik ne de toplumsal cinsiyetler. Bütün bunlar hep yüzeyde. Derinlerde, en derinlerde ise insan ruhunun ne olursa olsun bir türlü ehlileşemeyen o vahşi doğası. İnsanın kendi eliyle yarattığı toplumun, kültürün, uygarlığın, modernizmin kestiği bu bağlantıyı yeniden kurma, kurtarma çabası. Bir yanda yemyeşil kırlar, ekili tarlalar ve dipsiz ormanlarla muhteşem bir doğa. Diğer yandan yeniden yeniden inşa edilerek gün be gün büyüyen, değişen büyük büyülü bir şehir, Londra. Sanayi, teknoloji, modernizm ve uygarlığın kendisi sömürgelerle, yoksul insan sürüleriyle durmaksızın beslenip şişiyor. Bütün bunların ortasındaki insan ruhu ise kendini, ait olduğu evi arıyor durmaksızın. Ruhu en çok ne öldürüyor, inanç mı, inançsızlık mı, doğaya mı yoksa şehre ait olmak mı? Şehre ait olmak diye bir şey yok. Bu koskocaman bir yanılgı, şehrin kendisi demek, aidiyetsizlik demek, yersiz yurtsuzluk, karışan kimlikler, çokkültürlülük... Öyleyse insan ruhu, ev ve ağaç bir şekilde bir araya gelmeli. Çünkü nasılsa kadın ve erkek, gerçek ve gerçeküstü, gelenekle gelecek, zenginle yoksul arasındaki savaş hiç bitmeyecek.


Bu yılın -daha başlarındayız biliyorum ama- en çok beklediğim romanlardan biriydi İsmail Güzelsoy'un Saf'ı. Kurgu konusunda ustalığını kanıtlamış, türler arasında inanılmaz bir başarıyla gezen, hikaye anlatma hevesini sözlü kültürün hikaye anlatma biçiminden alan, nefis bir mizah anlayışına sahip, çarpıtılmış gerçekler üzerine bir o kadar çarpıtılmış dünyalar, kahramanlar yaratan ve hatta yeri geldiğinde hepsini yerle bir eden bir yazarı beklemek olağanüstü bir şey olmasa gerek. Gelgelelim, Saf daha ilk bakışta, diğer İsmail Güzelsoy romanlarından oldukça farklı görünüyor. Saf'ın üzerinde bir Paulo Coelho, bir Amin Maalouf tadında, kitlelere yönelik şefkatli bir çoksatar havası mı var? Yoksa yazar çoksatmayla-yüksek edebiyat arasında yazarı cendereye sokan edebiyat ortamını mı kurcalıyor alttan alta? Buyrun, birlikte bakalım, saf bir kahramanın "öz"e gidiş-dönüş yolculuğuna katılalım. Saf, bir kahramanın yolculuk hikayesi. Dolayısıyla hem biçim, hem de içerik açısından fantastiğe yakından göz kırpıyor. 12. yüzyıl Anadolusu'nda, terk edilmiş, metruk bir kalede büyüyen kahramanımız Subala'yı, yolculuğa çıktığı sırada tanımaya başlıyoruz. Neredeyse hiç konuşamayan, okuma yazma bilmeyen, saflıkla salaklık arasındaki o ince çizgide yürüyen bir genç adam olarak... Büyük bir ticaret kervanına katılmış olan Subala, Semerkant'a gidip, içinde özü saklayan büyülü oyuncağı almak ve onu yetiştiren esrarengiz hamisi Mahimah'a teslim etmek istiyor. Yolculuk, Mahimah'ın hikaye boyunca karşımıza çıkan telkinlerine rağmen, Subala'nın saflığını bozuma uğratıyor elbet. Ancak kahramanımızın Semerkant'a varışı ve geri dönüşü ise bambaşka bir saflık inşası üzerine kurulu. Bütün bunların üzerine, aşık olan tüm kahramanların başına gelen felaketlerden de nasibini almıyor Subala. O aşkı öğrendikçe hayatı, insanları öğreniyor, aşkı tanıdıkça bilgeleşiyor ve kötüleşmek bir yana saflaşıyor. Saf, diliyle şamanizmden çok, tasavvufi bir mistisizme yönelirken, kurgusu ve alt metnini oluşturan felsefi düşüncesiyle mistisizme karşı bir varoluş düşüncesi taşıyor. Ve bana, bunu keşke diliyle de yapsaydı, dedirtiyor. Şeytan ve tanrı, ben ve öteki, kadın ve erkek, varlık ve hiçlik... Subala'nın yolculuğunda bu ikiliklerin nasıl birbirinin içine geçtiğini de görüyoruz. Subala'nın, hiç'i, sıfır'ı arayışı ve bu arayışın içinden geçerek gelen hayati cevapları okuyoruz. Öngörülen gelecek, sezgiler ve kehanetler de zaman ve insan ilişkisi üzerine sorgulatıyor okuru. Şeytani aletler icat eden üstad Ki, içinde nüve'yi taşıyan zehirli oyuncaklar, kervanlara saldıran kanemiciler, veba illeti, tersten çalındığında dinleyenleri hipnotize eden şarkılar, sesin doğası, Subala'nın eliyle attığı ve tuttuğu oklar, aşk mektupları... Türler arasında gezinmeyi seven İsmail Güzelsoy, aynı keyfi Saf'da da sürüyor, sürdürüyor bu anlamda. Ve dönelim çoksatarlık mevzuuna. Saf, evet çok satabilir, yazarı da çoksatar yazar damgası yiyebilir, tabii eğer bir anda şamanzim diye diye delirirse millet, tek tanrılı dinlerin bozuma uğrattığı doğa ve insan algısı üzerine yeniden düşünmeye başlarsa, insani aşkı şeytanileştirmeden kutsayabilir ve Osmanlı'dan önce de bir tarihimiz olduğunu hatırlarsa... Kimbilir, olur mu olur. Okura ve yazara son not: Saf'ın Anadolu'nun Şamanist köklerinde gezinen bir ilk macera olduğunu, Subala'nın, aşkı ve dünyayı kavrayışının ardından, Ayazkız'ın peşine düştüğü yepyeni bir macerasına da sıra geleceğini hayal ediyor gibiyim.


Amerikalı genç bir bilimkurgu yazarı Paolo Bacigalupi. Çeşitli bilimkurgu dergilerinde yayımlanan öyküleri ve yazdığı iki romanla dikkatleri üzerine çeken yazara, bir dolu ödül ve ün getiren ilk romanı Kurma Kız etkileyici bir disütopya. 24. yüzyılda geçiyor hikayesi. Küresel ısınmayla okyanusların yükselip New York gibi birçok büyük şehri yuttuğu, dünya coğrafyasının tamamen değiştiği bir dünyadayız. Karbon temelli yakıtlar nicedir tükenmiş, enerji depolamak için elle kurulan yaylar kullanılıyor, uçakların yerini zeplinler almış, otomobiller tedavülden kalkmış, bilgisayarlar pedalla çalışıyor, doğal besin türleri tamamen yok olmuş, yapay tohumlar bile kıymete binmiş, dünya halkları açlığın sınırında yaşıyor, kurma denilen yeni bir insan türü yaratılmış, oynanan genleriyle asıllarını ortadan kaldıran vahşi cesire kedileri ile doğal ortamın bozulması sonucu reenkarne olamayan insanların hayaletleri ortalıkta cirit atıyor ve elbette biyoteknolojinin dev şirketlerinin egemenliği hüküm sürüyor... Hikayemizin geçtiği yer ise Bangkok. Okyanusun yükselen sularının önüne devasa setler çekilerek kurtarılmış bir şehir devleti olarak varlığını sürdürüyor burası. Ancak varlığını sürdürmesini setlere değil kendini dünya ticaretine, büyük şirketlere karşı kapamış olmasına ve bir nebze de olsa tohumlarını korumasına borçlu bu şehir. Ancak değişim kapıda. Tek bir şehir dünyanın, insanlığın yazgısına karşı ne kadar durabilir... İçin için kaynıyor Bangkok. Neredeyse kutsal sayılan Çevre Bakanlığı ile onun karşısındaki Ticaret Bakanlığı kapışmak üzere ve tüm bu siyasi çalkantıların ortasında kahramanlarımız başkomiser Caydi ile yardımcısı Kanya, kurma kız Emiko, sığınmacı Hok Seng ve yasaklı AgriGen şirketinin ajanı Anderson kaderlerini değiştirmek için çırpınıyorlar. Emiko, ihtiyar Japon nüfusun hizmetini görmek için yaratılmış bir yeni insan, bir kurma kız. Japon sahibi tarafından terk edilmiş. Bangkok'un batakhanelerinden birinde durmaksızın aşağılanarak, tecavüze uğrayarak yaşamaya çalışıyor. Ancak asıl derdi, Tayland'ta onun gibilerin hoş karşılanmaması. Yakalanıp bir gübre tankında yok edilmemek için gölgelere sığınıyor her gün her gece ve içinde eğitiminden mi, oynanan genlerinden mi geldiğini bilmediği itaat duygusunu yok etmek için savaşıyor. Çünkü kuzeyde bir yerlerde kurma insanların özgürce, kimseye kölelik etmeden yaşadıklarını öğrenmiş. Ancak kader onu tuhaf bir şekilde Bangkok'un tohum bankasına erişmek için uğraşan ajan Anderson'la karşılaştıracak ve yine daha tuhaf ve ironik bir şekilde hem kendi geleceğini hem de ülkenin geleceğini değiştirecek tesadüflerle dolu siyasi bir oyunun içine çekecek. Paolo Bacigalupi'nin yarattığı dünyanın tüyler ürpertici olmasının en önemli sebebi bugünden baktığımız zaman en akla yatkın gelecek tahayyüllerinden biri olması. Hatta ekosistemin tamamen bozulduğu, küresel ısınmasının sonuçlarının kendini iyice gösterdiği, salgın hastalıklarla, açlıkla kırılan ve her anlamda kültürel yozlaşmadan mustarip bir dünya hayali belki 24. yüzyıla gelmeden çok daha önce gerçekleşecek gibi. Yarattığı atmosferin etkileyiciliğine yaslanmayan bir kurguya da sahip Kurma Kız. Karakterlerin hızla gelişen olayların içinde giderek derinleşmesi, kendi yollarını bulmaları, kendi benliklerini, ahlaklarını, yaşamı durmaksızın sorgulamaları, çelişkileri, güçleri, zaafları, ironik tesadüflerle hem çevrelerindeki dünyadan etkilenmeleri hem de çevrelerindeki dünyaya yön verme şekilleri insan ruhuna olan inancımız üzerinde düşündürüyor bizleri. Söylediginiz bu sey Ursula K. Leguin in Mülksüzler'ini okuyanlara gülünctür. Oldukca saglam bir distopya-ütopya ikilemi olarak yazilmis kitapta Anarres verimsiz bir gezekenken; Urras'ta durum tam tersidir. Bu iki gezegendeki degerler karsilastirildiginda ise ilkinin bize göre daha arzu edilebilir oldugu söylenebilir. Demek istedigim ditopya türünü doga ile kisitli bir tanimla aciklayamazsiniz.


Ülkenin en sevilen, en iyi şairlerinden biri, bir gün adı Yerküre olan fantastik bir dünya yaratırsa, orası nasıl bir dünya olur? Elbette şiirle dolu bir dünya... Şehirlerin surlarında bayrak yerine şiirlerin dalgalandığı, üzerinde yaşayan herkesin evvela şair olmak istediği, ancak şair olamayacaklarını anladıklarında başka işlere yöneldiği, efsanevi şairlerin, şiir filozoflarının kol gezdiği, evlerinde, sokaklarında, kahvelerinde şiirin konuşulduğu, şiirlerin okunduğu, geçmişi şiir, geleceği şiir, rüyaları, büyüleri, cümle kehanetleri ve hatta savaşları bile şiir olan, savaşçılarının bile şair olduğu bir dünya... Murathan Mungan, on beş yılını verdiği Şairin Romanıyla, yani hiç kuşkusuz başyapıtıyla karşımızda. Şairin Romanı, başta da dediğim gibi fantastik bir roman. Ortalıkta pek fazla büyücü yok belki, hatta ejderhalar ve orklar gibi türlü çeşit yaratıklar da yok, ancak farklı türlerde ve isimlerde kuşlar, çiçekler, otlar ve ağaçlar var, on üç ayın birden gökyüzünde aynı anda belirdiği şehirler var... En mühimi, fantastik roman türünün belkemiği olan kahramanın yolculuğun bu romanın da temel izleği olması. Ancak, yine tek bir farkla, kahramanın değil, kahramanların yolculukları... İkinci kahramanımız Moottah, bir şiir filozofu. 20 yıl boyunca kendini kapadığı evinden dışarı çıkıyor, yanında dokuz yaşında iki akıllı ve gizemli çırağı var. Niyeti yol boyu geçtiği şehirlerde şiir konuşmaları yapmak, hayata yeniden karışma hissini tatmak ve Odragend'teki şenliklere katılmak. Onun da aklı ve gönlü şiirle dopdolu, bir de yüreğinin derinliklerinde erken yaşta kaybettiği şair arkadaşı Serhenas'ın anısını sırrına eremediği bir emanet gibi taşıyor. Bendag'ın, Moottah'ın, Gamenn'in Anakarası, hemen hiçbir okurun gözünden kaçmayacak biçimde Anadolu'yu, Anadolu'nun çok kültürlü yapısını anımsatıyor. Mungan bu yapının özellikle unutulan, unutturulmak istenen şamanist-animist özelliklerini, zenginliklerini kullanmış, hatırlatmış; bu özelliklerin öne çıktığı bir dünya nasıl olurdu sorusunu dünyaya sormuş gibi. ben bu kitabı 14ümde okudum ve Mağdur Öğrenci durumu olmadı. çünkü okumam için bir zorunluluk yoktu. kitap anlayana bambaşka bir dünya sunuyor. harika ilerliyor ayrıca murathan mungan gibi prestijli bir yazardan kötü bir kitap çıkmazdı. kitapta zamanı karıştırmadığınız sürece çok beğenirsiniz, başta bunların hayatları nasıl kesişecek diyorsunuz ama sonu çok şaşırtıcı. ayrıca kitabın tasarımı bile insanı okumaya şevk ediyor. 15 yaşındayım ve proje ödevim için bu kitabı seçmiştim ama yaşıma göre bu romanın ağır olduğunu bilmeden. Bana göre berbat ve ağır. Mungan o kadar ayrıntıya girmiş ki okurken sıkılıyorum ama mecburen okuyorum. Gerçekten bu kitabı seçtiğime pişman oldum. Sakın diyim benim yaşımda biri varsa şu kitabı okumasın. Şiirin doğasını ve Doğan'ın şiirini yazmış. Ütopya da denebilir. Bir düşüklerde düşlere bir yaşam. Güzel bir roman. Belki de şairin poetikası..


Şeyma Kısakürek Sönmezocak, ilk romanı Saklambaç'ta karakterlerin ve yazarın iç içe geçtiği, hatta sonrasında yaşadıkları hayattan/ kurmacadan pişman olup kaderlerini yeniden kaleme almaya çalıştıkları enteresan bir hikaye anlatıyor. Hemen sonrasında, bu kitabın yazarı bizimle bir gizlilik anlaşması yapmak istiyor. Sen benim kim olduğumla ilgilenmeyeceksin, ben de senin kim olduğunla ilgilenmeyeceğim diyor ve bu ilgisizlik üzerinden güçlü bir ilgi yetiştireceğini iddia ediyor. Hatta bahisleri yükseltip, Basit kurmacaların çok ötesinde, derinlerde, seni de barındıran bir kurmaca okuyacaksın ve seninle bir oyun oynayacağız diyerek, okurunu daha kitabın en başında kışkırtmayı başarıyor: Elma dersem çık, armut dersem çıkma! Sonrasında karakterlerin ve yazarın iç içe geçtiği, hatta sonrasında yaşadıkları hayattan/kurmacadan pişman olup kaderlerini yeniden kaleme almaya çalıştıkları bir garip hikayeyi okumaya başlıyoruz. Postane merdivenine bir mektup bırakan genç kız, bu mektuba yanıt yazan gizemli bir adam, bu gizemli adamın yerine geçen bambaşka biri... Kurmacayla gerçekliğin karıştığı, kaderden kaçıp yine kaderin bizi sobelediği sonu gelmez bir saklambaç oyunu bu. Muhakkak ki ondan etkilendim; onun çoğu eserini neredeyse ezberledim. Ancak bire bir ona benzemek; Necip Fazıl'ın da gençlikten beklediği bir duruş değil. Kültür hassası meselesinde vurguladığı gibi; ansiklopedilerce bilgiyi öğrenmek başka şeydir; o bilgileri kendi fikir ve şahsiyet dünyamızda yoğurup ortaya çıkarmak başka bir şeydir. Evet, torunuyum; çoğu meselede onunla aynı fikirdeyim. Ama aynı fikirde olmam; dedem söylediği için değil; onun tam da istediği gibi çoğu şeyi okuyup kendi fikir dünyam yardımıyla bulmamla oldu. Yeniden romana dönecek olursak, yazar aslında tüm bu edebi saklambaç oyununun içinde biz okurlarına bir başka oyunu gösteriyor: Kader deyip geçtiğimiz, ona tabi olmaktansa kendi irademizle değiştirebileceğimizi sandığımız o büyük ve asıl hikayenin bir simülasyonunu sunuyor bize. Her ne kadar yazar bizi metne davet etse de, karakterler yazarına karşı gelip oyunu bozmaya çalışsa da, aslında kaderin akıp giden suyunun önünde ne kadar aciz olduğumuzu anlamamızı istiyor yazar bizden. Hayatın kontrolünün ellerimizde olduğu yanılgısından bizleri sıyırıp, gerçek anlamda özgürleşmemiz gerektiğinin farkına varmaya davet ediyor. Sevgili okur, daha ne kadar saklanacaksın? Kaderden daha ne kadar kaçacaksın? Sobelen artık!


Bilenler bilirler 1984 yılında bir sanat eleştirmeni ve felsefeci olan Arthur C. Danto, çıkmış altmışlı yıllarda sanatın bittiğini ilan etmişti. Bu ilanı kimileri dikkate almış, kimileri ona gülüp geçmişti geçmesine ama Danto'nun bu anlamda ses getirdiği de bir gerçekti. Üstelik bu açıklamanın ardından sanata dair radikal eleştirilerini ortaya koymaktan hiç geri durmamıştı filozof. Şimdi ise elimizde Arthur C. Danto'nun tüm eleştirilerini kapsayan, onları kuramsal olarak ortaya koyan geniş kapsamlı bir çalışma mevcut. Sanatın Sonundan Sonra; zor bir okuma hiç kuşkusuz, ama yazarın estetik, sanat tarihi, sanat eleştirisi, yerel sanatlar, pop art, sanatın gelecekteki konumu ve hatta müzelerinin sanat ve sanatçı üzerindeki etkileri üzerine açtığı ilgi çekici, geliştirici tartışmalarla da şahane bir kitap. Danto, sanat bitti derken aslında Batı sanatının Hegelci anlamda sona erdiğini ve sanatta yepyeni bir çağın açıldığını savunuyor. Ona göre güncel sanatçılar, çağdaş ressamlar, tanımlayıcı gündem olarak tekniğin saflığı üzerinde ısrar eden modernizmin estetik Ortodoksluğundan giderek daha da uzaklaşmaktalar. Bu bir anlamda saf olanın sona erişi demek. Düşünür diğer yandan da geleneksel ve modern sanatı tanımlayan büyük anlatıların sona erdiği teziyle, çağdaş sanatın da büyük anlatılara izin vermeyen yeni bir yapı oluşturduğu tezini bağdaştırıyor. Buna göre hangi alanda verilmiş olursa olsun büyük anlatılar belirli bazı sanat gelenek ve pratiklerini tarihin sınır çizgisi dışında diyerek dışlarlar. Ancak tarihin sınır çizgisi diye bir şey ortada kalkarsa ne olur? Danto'ya göre bu sınır çizgisi zaten nicedir ortadan kalkmıştır ve sanatta hiç olmadığı kadar çoğulcu, zengin ve hoşgörülü bir döneme girilmiştir, yani hiçbir şeyin hariç bırakılmadığı farklı bir döneme... Düşünürün dikkat çektiği diğer bir nokta ise, sanat eleştirisi. Hiçbir anlatının bulunmadığı ve geçerli bir anlamda her şeyin mubah olduğu bir zamanda, ne tür eleştirel ilkelerin ortaya konacağının, bu ilkelerin etkilerinin ne olabileceğinin altını çiziyor Danto. Yeni sanat eleştirisinin ihtiyaç duyduğu şey cisimleşmedir. Bu bağlamda, Kantçı sanat eleştirisinin biçimi içerikten ayırması yanlıştır. Söz konusu tez içinde, güzellik, ödüllendirdiği yapıtların bir parçası demektir ve eser bizden güzelliğinin anlamına yanıt vermemizi istemektedir. Öylese sanat eleştirisi de biçimi içerikten ayırt etmeden yazılabilir. Danto, ne biçimci olan ne bir büyük anlatının serbesti tanıdığı bir sanat eleştirisinin nasıl yapılacağını ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Günümüzde sanat eleştirisinin en başat görevi, işte bu tarih sonrası çağda toplumların yeni sanatı, yeni yönelimleri anlamasını ve yeni kavrayışları anlamlandırmasını sağlayabilmek elbette. Zira, her şeyin mümkün ve meşru olduğu bir zamanda eleştirinin yol göstericiliğine fena halde ihtiyacımız var gibi görünüyor.


Günümüzden 3 bin 500 yıl öncesi... Anadolu'nun içinde, tam kalbinde Mısır, Babil ve Sümer İmparatorluklarına karşı hem güçte hem kültürde denk yeni bir imparatorluk kurulmakta... Değeri çok sonradan anlaşılacak olsa da, etkileri günümüze dek uzanan Hitit İmparatorluğu ve onu en güçlü, en mamur hale getiren Bin tanrılı kralı Şuppiluliuma... Ömrünü Anadolu'da yaşayan toplulukları tek bir çatı altında birleşmeye adayan, savaşçı, cesur bir kumandandan ve yaptığı her şey tek tek yazıya dökülmüş bir kraldan söz ediyoruz; kendilerine Hatti diyen Hitit halkının dilinde söyleyecek olursak büyük bir lugalden. Yaşamı, Anadolu halklarının tarihiyle de, talihiyle de bir. Roman gibi kaleme alınmış bir tarih kitabına kahramanlık edecek kadar da bugünün Anadolusuna ışık tutuyor. Bugün Hint-Avrupa dil ailesinin bilinen en eski dilini konuşan Hitit İmparatorunun dili ancak 1940'lı yıllardan itibaren çözülmeye başlamıştı. Şuppiluliuma'nın yazıya dökülen yaşamında ise hem Hititlerin geçmişi ve geleceğini hem de Anadolu'nun kaderini okumak mümkündü. Ondandır ki arkeolog Nurdoğan K. Gülen, tarih sahnesinden günümüze geç de olsa ulaşan bu büyük imparatorluğu anlatmak için Şuppiluliuma zamanını seçmiş Anadolu'nun Bin Tanrılı Kralı Şuppiluliuma adlı çalışmasında. Bitmek bilmeyen isyanlarla, savaşlarla ve bunların doğal sonucu olarak da kıtlıkla, açlıkla yangın yerine dönmüş karmakarışık bir coğrafya olarak karşımıza çıkıyor 3 bin 500 yıl öncesinin Anadolusu; günümüzden pek de farklı olmayan bir şekilde... Güney'de Mısır, Güneydoğu'da Babil, Sümer ve yeni yeni ortaya çıkmaya çalışan Asurlar... Her halkın kendine göre onlarca tanrısı var, tarımla birlikte artık anaerkil yaşam tarzı yerini ataerkilliğe bırakmış, dünün büyük tanrıçaları yeni büyük tanrıların eşlikçisi haline gelmiş, gündelik hayatın ancak tali bekçileri oluvermişler bile. Hatta tektanrılı inanışın ilk örneği Mısır'da görülmek üzere... Kızılırmak havzasının içinde, Anadolu'nun derinliklerinde giderek yükselmeye başlayan bir devlet, kendi kurtuluş mücadelesini verip, çevresindeki şehirleri, beylikleri hatta imparatorlukları kendisine bağlarken, savaştığı halkların inançlarını, tanrı ve tanrıçalarını da kendine katıyor, hepsini kabul edip onlara saygıda kusur etmiyor. Ondandır ki Şuppiluliuma Anadolu'nun bin tanrılı kralı olarak anılıyor, ondandır ki Anadolu'da diller ve dinler bugün bile her şeye rağmen hala bir arada yaşamayı sürdürüyor. Kendine Güneş Lugal ismini veren Şuppiluliuma, Anadolu'ya Güneş kültünü getiren kral, savaşçılığıyla da hoşgörüsüyle de bu toprakların büyükbabası olduğunu kanıtlıyor. Başta da söylediğim gibi, Nurdoğan K. Gülen, Şuppililuima özelinde Hitit İmparatorluğunun hikayesini roman tadında aktarmayı başaran bir çalışmaya imza atmış Anadolu'nun Bin Tanrılı Kralı Şuppiluliumada. Bin yılların ötesinden günümüze ulaşmayı kırık dökük de olsa başaran saray kayıtları aracılığıyla bu uzak döneme ışık tutuyor yazar. Daha çok Şuppiluliuma'nın yine kendisi gibi kral olan oğlu Murşili'nin kaleminden okuyoruz o dönemde olup bitenleri. Murşili babasından öncesine de uzanıyor, dedesi zamanında olup bitenleri, babasının olaylı biçimde tahta çıkışını anlatıyor, sözüne hiç mi hiç cimri olmadan yapıyor bunu hem de. Öyle ki kral tahta çıktığında başına gelebilecekleri, nelerle uğraşacağını, dostunu düşmanını anlayıveriyoruz. Devamında ise dünya kültürüne damgasını vurmuş Mısır medeniyetinin yine en olgun çağlarındaki yapısını, o dönemdeki hanedan ailesinin özeliklerini, bu medeniyetin himayesinde gelişip serpilen diğer medeniyetleri görüyoruz. Öyle ki bir firavunun tapınak ve rahip masraflarından kısmak için tektanrılı dine geçişine bile şahit oluyoruz. Her ne kadar başarısız olsa ve o ölür ölmez Mısırlılar tektanrıyı unutup onlarca tanrı ve tanrıçalarına geri dönseler de, insanlığın bilinç dışına, tektanrı anlayışı, inancı ağır ağır giriyor. Ortadoğunun kaderine binyıllarca damgasını vuracak Sami ırkı da Apirular adıyla Şuppiluliuma döneminde ortaya çıkmaya, halkların kaderlerini etkilemeye, şimdilik savaş ve yıkımla, başlıyor. Dönemin kadınlarının halinin ise tanrıçalardan bir parça daha kötüye gittiğini görüyoruz. Tarım toplumu onları aile adı altında öğütmeye koyulmuş bile. Ensest yasaklanmış, soylu sınıfı oluşmaya başlamış, saraylı kadınlar, barış rüşveti olarak saraydan saraya diğer hediyelerle birlikte naklediliyor, kızkardeşlerin başka ülkelerin saraylarında doğan çocukları ise birbirlerini öldürüp hayatlarını ve ülkelerini kana buluyorlar. İktidara ve onun katalizörü olan altına sahip olmak adına yapılıyor bütün bunlar. İktidar hırsı ve para; tarihin her döneminde olduğu gibi Kral Şuppiluliuma'nın zamanında da kralları ve varislerini öldürüyor, ayaklara dolanıyor, kirli siyasetler yaratıyor. Ama ikisinden de bir türlü vazgeçilemiyor, vazgeçilemiyor... Sengar-Sincar, Niblani-Lübnan, Nenaşşa-Nevşehir, Miizri-Mısır, Kargamiş-Kargamış, Halpa-Halep, Beruta-Beyrut, Adaniya-Adana, Anziliya-Zile ve daha pek çoğu... Dönemin şaşılacak derecede bizim verdiğimiz isimlere benzeyen yer isimleri o dönemden bugüne değişmeden gelen bir diğer unsur kuşkusuz. Ancak değişen şeyler de var elbette: Anadolu'nun kil tabletlerden okuduğumuz baş döndürücü bitki ve hayvan çeşitliliği, tanrılar aracılığıyla doğayı kutsallaştıran, onun işine karışmaktan çekinen insan bilinci, mevsim dönümlerini bayramlaştıran dini eğlence tarzı ve gündelik hayata yansıyan daha niceleri... Anadolu'nun Bin Tanrılı Kralı Şuppiluliumanın hikayesinde bilinmeyen bir geçmişi değil, bugünümüzü oluşturan kültürel altyapıyı, siyasi anlayışı okuyoruz. Ve görüyoruz ki şark cephesinde yaklaşık 3 bin 500 yıldır yeni bir şey yok!


Epik fantastik dizilerin kaderidir. Dizi kaç kitaptan mürekkep olursa olsun, eleştirmenler, kitap tanıtım yazarları için birinci ve sonuncu cilt önemlidir. Bu ciltler dikkate alınır, yazılır. Oysa okur için durum farklıdır, hele ki benim gibi fantastik türün tutkunları; iyi bir hikaye keşfetmişsek eğer, hep bir sonrakini bekleriz biz, çünkü bir sonrakinin şimdi elimizde olan hikayeyi anlamlı kılıp kılmayacağı meselesi söz konusudur. Tolkien'in bize miras bıraktığı alışkanlık: Şimdi okuduğumuz, şimdi içinde olduğumuz hikayenin aslında daha derin, daha büyük, daha görkemli bir hikayenin parçası olduğunu bilmek isteriz. Sanırım, epik fantastik dediğimiz şey biraz da bu histen beslenmektedir. Tıpkı George R. R. Martin'in büyük çalışması Buz ve Ateşin Şarkısında da olduğu gibi. George R. R. Martin'in kaleme aldığı Buz ve Ateşin Şarkısının Türkçeye çevrilen ilk kitabı olan Taht Oyunlarıyla, kitabın çok başarılı bir uyarlaması olan televizyon dizisinin ilk sezonunun aynı noktada bitmesi kuşkusuz hepimizi zaten büyük bir merak içinde bırakmıştı. Hele ki hikayeyi diziyle tanıyan ve dizisinden takip edenler için yeni sezonun 2012 nisanında başlayacak olması haberi, işe tuz biber ekmişti. Ancak neyse ki kitabı Türkçeleştiren yayınevi serinin ikinci kitabının bir bölümünü kısa bir süre içinde yayımladı. Sözün kısası Buz ve Ateşin Şarkısı, Kralların Çarpışmasıyla devam ediyor. Hikaye hakkında daha fazla ayrıntıya girmek okurun tadını kaçırmak olur. Ancak hikayenin Taht Oyunlarında bir parça ihmal edilmiş gibi görünen mistik yönünün bu kitapta biraz daha belirginleştiğini söylemek durumundayım. Diyarın gökyüzünü tamamen kaplayan ve hemen her yerden gece ve gündüz görünen alev ve kan rengindeki kuyruklu yıldızın varlığı ile kendini kral ilan eden büyük kardeşin rahibesinin yaymaya çalıştığı yeni dini inanç, Kralların Çarpışmasının belkemiğini oluşturuyor. Kuyruklu yıldızın varlığını her kahramanın kendi durumuna ve kaderine göre yorumlayışı, kimi zaman kendi çıkarına alet edişi, söz konusu yorumların hikayenin kaderini etkilemesi Martin'in sembolik işaretlere ve mistisizme bakış açısına dair de ciddi bir fikir verir nitelikte. Fazla söz katıp da konuyu bulandırmaktansa hülasa denebilir ki, kendi fitratının esaretinde ezikliklerini aşamayan insanların, çok daha derin ve kapsamlı bir komploda boğulup gidişlerini anlatan şahane bir kitap, politikaya meraklı "realist" okurların bile okumasını tavsiye ederim.


Parlak başarılar, kahramanlıklar veya soylu fedakarlıkların öyküsü değil bu. Kör topal tökezlemelerin ve rasgele keşiflerin, karanlıkta el yordamıyla yol bulmaların ve ışığı reddetmelerin öyküsü. Cehalet yandaşlığının ve önyargıların, geleneğe bağlılık nedeniyle doğru muhakemenin gölgelenişinin ve aklın uzun süre geleneklerin kölesi oluşunun öyküsü. Kısacası, insani bir öykü. Yani sayıların öyküsü. Bu öykünün yazarı ünlü matematikçi Tobias Dantzig. Popüler bilim kitaplarının öncülerinden olan, bir yandan da Einstein gibi dahileri etkileyen çalışması Sayı- Bilimin Dili şimdi Türkçede. Matematik gibi pozitif bilimlere ilgi duyanlar için zaten ilgi çekici ve ufuk açıcı olan bu çalışmasında Dantzig sosyal bilimcilere taş çıkartacak bir hikaye etme yeteneğiyle büyüleyici bir öykü anlatmış bizlere. Şimdi buyrun, sayının evrimleşme hikayesine. Dolayısıyla karşımıza yeni bir hikaye daha çıkar. Hintlilerin sunya'sının bugünün sıfırına dönüşmesinin ilginç kültürel tarihi... Onuncu yüzyılda Araplar Hint numaralandırma yöntemini benimsediklerinde sunya'yı Arapça'da boş anlamına gelen sifr olarak çevirirler. Hint-Arap numaralandırması İtalya'ya geldiğinde bu 'zephirum' olur. 14. yy'la gelindiğinde kelime de 'zero'ya dönüşmüştü. Aynı dönemlerde Arap sistemi Almanya'ya geldiğinde kelime cifra olarak değişti. Zamanla sıradan halkın dilinde cifra sözcüğü, gizli bir işaret anlamında kullanılmaya başlandı. Böylelikle decipher fiili ortaya çıkmıştı. Söz kelimelerin kökenine gelmişken algoritma kelimesinin de 19. yüzyılda yaşamış olan Arap matematikçi El Harizmi'nin isminden türediğini, belirteyim. Sayının evrimleşme tarihi bunun gibi sürükleyici ve son derece ilginç hikayelerle dolu. Sayı ibadeti, ebcet hesabının öyküsü, paradokslar, çözümlenemeyen problemler ve diğerleri... Artık aramızdan ayrılmış bir matematikçinin uzun yıllar evvel kaleme alınmış bu çalışmasının ilginç bir şekilde yeniliğini, parlaklığını koruması, ilgiyi hak ediyor. Anlattığınız kitap ilgimi çekti, en yakın zamanda okumayı planlıyorum. Buna ek olarak, algoritma kelimesinin kökeni ile ilgili olarak verdiğiniz bilgi için de teşekkürler. türk fantastik edebiyatında kimleri tavsiye edersiniz..


Amerikan Tanrılarının kahramanı, Gaiman'ın pek çok romanında da tercih ettiği türden, sıradan bir adam: Gölge. Gasp ve darptan üç yıl hapiste yatmış, eski hayatına ve çok sevdiği karısına dönmekten başka bir hayali olmayan bir adam. Ama kaderin ona biçtiği rol hayal ettiğinden çok ama çok farklı. Hapisten çıktığında ne geri döneceği bir eş ne de sakin bir hayat bekliyor onu. Karısı, bir trafik kazasında ölüyor ve Amerika'nın eski Tanrılarıyla yeni Tanrıları arasında çıkan bir savaşın tam ortasında kalıyor Gölge. Bu bağlamda Amerikan Tanrıları perişan tabii. Onlar, onları var eden insanlardan ayrı bir kaderi paylaşmıyorlar. Artık, inanılmadıkları, sevilmedikleri hatta unutuldukları için, kıt kanaat gelirlerle, ölü yıkayıcılık, dolandırıcılık, taksi şöförlüğü gibi yarı zamanlı kötü işlerde çalışarak, daha fenası işsiz güçsüz dolaşarak, ucuz ve kötü yemeklerle beslenerek ömür tüketiyorlar. Amerikan'ın esas sahiplerinin, yerlilerinin Tanrılarının da durumu felaket tabi ama, bir zamanlar göç dalgasıyla, İngiltere'den, İrlanda'dan, Hindistan'dan, Afrika'dan, Hindistan'tan ve Çin'den gelen Tanrıların da artık onlardan farkı yok. Ama ortada, sahneyi iyiden iyiye almış durumdaki yeni Tanrılar var bir de. Televizyon Tanrıları, İnternet, kredi kartı, otoyol Tanrıları... İnsanlar artık onlara tapıyorlar, en çok onlara kurban veriyorlar. Mesela televizyon Tanrısı, huzurlarını, akıllarını ve en çok da zamanlarını alıyor insanların. Otoyol tanrısını ise söylemeye hiç gerek yok... Hal böyleyken eski Tanrıların en büyüklerinden biri kendisini Gölge'ye Bay Çarşamba olarak tanıtan Odin, tüm eski Tanrıları bir araya getirip, yenilere karşı büyük bir savaş hazırlığına girişiyor. Bay Çarşamba'nın yanında ise Gölge var, başlangıçta bu yardımcının neden Gölge olduğunu bilmiyoruz ama hikaye boyunca yavaş yavaş anlıyoruz. Savaşın arifesinde büyük bir takip başlıyor, bu takipten de nasibini, gerek gerçekliği iyiden iyiye karmaşıklaşmış gerçek hayatta, gerek rüyalarında, en çok Gölge alıyor. Okura son bir not: Evet, Gaiman'ın dili diğer romanlarında ve Amerikan Tanrıları'nda da görüleceği gibi edebi açıdan zengin sayılmaz. Ancak romanın Türkçe çevirisinde özellikle rüyaların anlatıldığı bölümlerde biraz daha özeni hak ediyormuş gibi geldi bana. "edebiyat" tan beklentiniz ağdalı bir dilse gerçekten çok yanlış bir kişinin çok yanlış bir kitabını okumuş ve bir o kadar yanlış ve yanlış yönlendirici bir eleştri kaleme almışsınız. kişisel görüşüm Gaiman'ın yaşayan son dönemin en iyi yazarlarından biri olduğu yönünde. hikayeyi dokuma tarzı ve içeriğindeki yoğunluk kesinlikle takdire şayan. bir gaiman hikayesini okuyupta dağarcığına sadece o hikayeyi değil, onu destekleyen onlarca gerçek, hikaye ve miti katmayan kişi zaten ha Gaiman okumuş, ha TV rehberi.. Gaiman popüler bir yazar olabilir, ama amazon sitesine de bakarsanız, iyi bir edebiyatçı olmadığı yorumlarını görürsünüz. Tasvirleri kötü, dili katır kuturdur. Her "çevirisinin" sorunlu olması tesadüf olamaz, değil mi? Hikayeciliğine gelince, şimdiye kadar karakterleriyle kendimi özdeşleştirdiğim kitabını okumadım. Karakter yaratımı ve öykücülüğü zayıftır. İğrenti yaratan ve cinsellik içeren ögeleri yersiz kullanır. Networking kabiliyetiyle popüler olmuş bir yazardır. Keşke çizgi roman alanından hiç çıkmasaydı da, edebiyatı rahat bıraksaydı. Neil Gaiman'ın çeşitli eserlerini Türkçe ve İngilizce okumuş gibi olarak, dili hakkındaki yorumlara katılabilir miyim bilmiyorum. Keşke yazı biraz daha uzun olsa ve iddia edilenler irdelenseymiş. Gozunuzden kacmis sanirim, Oliver Twist'i Charles Dickens yazmıştı. yapmayın bu adam hugo, bram stoker, nebula, newbery öldüllerini bir kaç defa almış biri. Neil Geiman Amerikan İngilizcesi'ni ve konuşma dilini ilk kullanan yazar değildir. Yanılmıyorsam, o kişi Mark Twain'di. Gaiman'ın dili edebi açıdan zengin sayılmazmış. Peh! Aldığı onca ödülü veren kurumlar da zaten kara kaşına, kara gözüne verdi ödülleri. Ya bu türün okuyucusu değilsiniz, ya da edebi dil anlayışınız pek gelişmiş değil.


Ne vakit Türk edebiyatının üzerine oturduğu modernleşme endişesi üzerine düşünsem, rüyalarım gelir aklıma. Sözde yetişemediğim hayati sınavlar; kaçırdığım vapurlar, otobüsler; yetiştiremediğim ödevler ve yazılarla dolu, dekoru farklı, ruhu hep aynı rüyalar... Ya da gün içinde, ortada hiçbir şey yokken, sanki yapmam gereken çok önemli bir şeyleri yapmıyormuşum hissiyle içimi dolduran sebepsiz endişe atakları... Modern insan denince, aklıma haliyle "ben" gelir, "ben" gelince de gecikmişlik, yetişememe, an'ı tutamama, an'ı, an itibariyle gerçekleşen dönüşümü yakalayamama hali. Bir tür kanıksanmış buhran yani... Ahmet Hamdi Tanpınar boşa dememiş "Türk tarihinin fatalitesi gecikme dediğimiz korkunç şeydir" diye... Modernizmin bende, modern insanda gölgelenen teşekkülü bu mu peki sadece? Değildir elbette ama, sözünü ettiğim yabana atılır bir genelgeçer hal de değildir. Bunu aslında sadece kendimden değil, romanlardan biliyorum, özellikle de Türk edebiyatının başyapıtlarından. Elimde gözden kaçmaması gereken nefis bir çalışma: Modern Türk Romanı / Kesişen Yazgıların Hikayesi. Yazarı Azade Seyhan. Seyhan'ın modern Türk romanı üzerine yaptığı incelemeyi bu türden incelemelerden ayıran çok önemli bir özelliği, bir farklılığı var; Türk romanının doğuşu ve gelişimini, kavramsal kırılmalar yerine, romanın kendi dışındaki toplumsal ve kültürel dünyada yaşananları yansıtmak konusundaki sürekliliği çerçevesince ele alıyor. Çok ilginç tespitleri var Seyhan'ın. Osmanlı'nın çöküşü ve Cumhuriyetin kuruluş döneminden itibaren siyasi mücadelelerin tarihinin, edebiyat metinlerin de tarihi olduğunu söylüyor: "Geç dönem Osmanlı İmparatorluğu'nun uzun süreli reform hareketleri, en ikna edici ve ayırt edici biçimlerini edebiyat alanında bulmuştur." Düşüncesinin derinliklerinde ise edebiyatı, reformların, aydınlanma düşüncesinin en çok varlık bulduğu alan olarak tanımlıyor. Tam burada durup, ister istemez zamanımıza ışınlanıp Gezi ve sonrasının edebiyatımıza yansımalarını sabırsızca beklediğimiz an'a geliyoruz. Günümüzden bir yirmi yıl sonra hangi edebiyat eserlerinin Gezi'yi öngören yapıtlar olarak yorumlanacağını, hangilerinin sürecin gidişatını hissedip yönlendiren sıfatına yakıştırılacağını düşünüyoruz ister istemez. "Modern Türk edebiyatı tarihi yeterince çalışılmamış ve büyük ölçüde keşfedilmemiş muazzam bir arşivdir," diyor Seyhan, öyle geliyor ki bugün yazıp çizen, ama kendiliğinden, ama piyasa desteğiyle göz önünde olan yazarlarımız bu arşive vakıf olmadıkça, üzerinde oturdukları edebi dünyanın ayrıntılarına hakim olmadıkça Gezi sonrasında da, diğer toplumsal olguların, olayların sonrasında da incelenecek, bu anlamda masaya yatırılacak bir edebiyatımız olmayacak. Çünkü Dünya Edebiyat Bağlamında Modern Türk Romanı'nı okuma sürecinde de, bitirdikten sonra da bir kez daha anlıyoruz, siyasi geleneği yaratan zannettiğimizden de güçlü bir edebiyat mirasının üzerinde oturduğumuzu. Çünkü, bu mirasın farkına varıp ona ortak olmaktan kaçınan her türlü yazarın ve metnin, birer tüketim nesnesinden öteye, en önemlisi de bugünden sonraki güne geçemeyeceğini...


Son zamanlarda ne bir edebiyat ne de bir eleştiri metni beni böylesine etkiledi; yüreğimi havalandırdı, kaleme sarılmama yol açtı, siyasetle, edebiyatla, gündelik hayatla ve elbette kendimle kurduğum ilişkiye böylesine sirayet etti, Sessizin Payı'ndan başka... Türkiye'de edebiyat eleştirisinin biricik isimlerinden Nurdan Gürbilek, soğukkanlı, cesur, mesafeli ama kesinlikle duygudan yoksun olmayan kalemini edebiyatımız üzerinde oynattıkça, görüyor ve hissediyoruz ki taşlar oturuyor yerine. Onu Yer Değiştiren Gölge'den, Mağdurun Dili'nden, Kör Ayna Kayıp Şark'tan tanıyan, izleyen okurlara da bir küçük haberim olsun, Sessizin Payı bir başka. Hem Gürbilek külliyatında yerini diğerlerinden ayırıyor hem de edebiyat eleştirisi içinde kendisine yepyeni, canlı, cesur, nefes alan, bir sürü kalemi peşine takacak olan bir yer açıyor. Eleştirinin ruhuna sanki yeni bir ruh üflüyor. Peki nedir bu başkalık, nedir bu yürek hoplatan yenilik? Öncelik, siyasetin bizzat edebiyatın kendisinde var olduğu düşüncesinde sanırım. Sessizin Payı, Gezi, Evren'in yargılanması ve yoksulluk gibi Türkiye siyasetini, kültürünü, vicdanını yakından ilgilendiren meselelere edebiyat üzerinden bakan denemelerden oluşuyor. Haliyle hassas, haliyle dikkat çekici, haliyle üzerinde çok konuşulması, çok düşünülmesi gereken denemeler bunlar. Yazar her zamanki gibi edebiyatın karmaşık yollarında kendisine has bir akıl ve sezgiyle yürürken, peşine taktığı düşüncelerinden yine her zaman olduğu gibi yeni bir edebi metin yaratıyor.


Şeytan ayrıntıda gizlidir, tarih ise elbette sanatta. Ne savaşlar ne siyasi entrikalar, bize temelde bir toplum üzerine, onun yarattığı kültür ve sanat ortamı kadar fikir verebilir. Kurduğu şehirler, şehirlerin içine yaptığı evler, saraylar, kütüphaneler, hanlar, hamamlar ve hepsinin içini doldurduğu türlü çeşit eşyalar. Bütün bunları bütünlüklü bir şekilde görebildiğimiz, bir zaanatkarın, bir sanatçının hayatını, hayatı için ortaya koyduğu, oluşturduğu felsefeyi görebildiğimiz ölçüde o toplumu geçmişte ve bugünde anlayabiliriz ancak. Şimdilerde uzun zamandır arkamızı döndüğümüz Osmanlı tarihiyle, yeterli olmasa da, bir yüzleşme içindeyiz toplumsal olarak. Herkes Osmanlı'nın şanlı tarihinden kendine büyük bir pay biçme çabasında. Ancak savaşlara, siyasi çıkar çatışmalarına, en tepedeki insanların hayatlarına, paşalara, gözdelere, sultanlara o kadar dalıyoruz ki, yüzleşme çabalarımız yine derinliksiz, yine havada kalıyor. Sanat hayat içindir... Çalışmanın sayfalarını çevirdikçe Osmanlı kültürünün temelinde bu düşüncenin yattığını anlıyorum git gide. Hayatın içinde kullanılan hemen her nesneyi sanata çevirmiş olduklarını, hemen her nesneyi kullanma biçimlerini alçakgönüllülüğü elden bırakmamak kaydıyla estetik bir hazza dönüştürdüklerini... Savat, mühür, gümüş kakma, tombak, ayna arkaları, kemer ve tokalar, tılsımlı takılar, sedefkarlık, taş oymacılığı, kalemkarlık, kapı tokmakları, buhurdan, tepelik, telkari, mıhlama ve daha niceleri. Hepsi hayatın içinde hepsi toplumun ellerinde varlığını sürdürmüş sanat dalları. Bugünki bakış açısıyla sanat saymayacağımız sanat dalları... Kısaca birkaçını aktarmak isterim. Metali zamanın etkilerinden korumak ve onu daha değerli daha estetik kılmak demek, tombaklamak. Gündelik hayatta kullanılan metal eşyaları daha zarif, daha değerli hale getirerek kullanmak için yaratılmış bu doğu sanatı en güzel ürünlerini belki de Osmanlı'da vermiş. Ancak son 40 yıldır artık tamamen tarihe karışmış durumda. Osmanlı sanatının bir diğer belirleyici özelliklerinden biri sanatkarın kullanacağı hemen her malzemeyi kendisinin yapmak durumunda olması. Bunun en güzel örneklerinden biri de telkari sanatında görülür. Telkaride kullanacağı telleri kendi atölyesinde ham madenden eriterek elde eden bir sanatçı düşünün... Kuşoğlu telkari yapımının aşamalarını neredeyse sayfalara sığdıramıyor. Sanatın bir diğer adı belki de kılı kırk yarmak olabilir.


Sherlock Holmes, bir vampir davasıyla karşılaşırsa ne yapar? Elbette ona inanmaz ve sahte vampirin maskesini muhakkak düşürür. Malumunuz kendisi pozitif aklın mükemmel bir temsilcisidir, doğaüstü diye bir şeye katiyen inanmaz. Şimdi böyle söyleyince sıkıcı bir karaktermiş gibi görünüyor, hele ki vampir romanlarına taptığımız, kendimizi fantastik dizilerden ve onların sinema-tv dizisi uyarlamalarından alamadığımız bu çağda. Ama kendisini severiz elbette, yaratıldığı günden itibaren gönlümüzde ayrı bir yeri vardır. Hayata karşı durmaksızın dillendirdiğimiz bütünüyle kuşkudayız şiarının capcanlı bir temsili gibidir. Peki, elimde Holmes'un yaratıcısı Arthur Conan Doyle'un kaleme aldığı vampir öykülerinden bir seçki var desem? Doyle'un vampir olgusuna yaptığı edebi katkıları gözler önüne seren bir ilk toplu koleksiyon? Herhalde ilgi çekiciliğinden öte, bu tür hikayelere ilgisi olanların da, onlardan pek hazzetmeyenlerin de dikkatinden kaçmayacaktır. Bizi bekleyen Doyle literatüründe bir vampir avı. Öncelikle bugün artık klasikleşmiş olarak kabul ettiğimiz, aristokrat, yakışıklı, son derece kültürlü, kibar, bir o kadar da çapkın ve baştan çıkarıcı vampir kahramanın nasıl yavaş yavaş ortaya çıktığını gözlemliyoruz Vampir Öykülerinde. Doyle, hayranı olduğu ve aynı zamanda iyi bir dostluk kurduğu Bram Stoker'la ve Stoker'ın yarattığı Kont Drakula'yla dirsek teması içinde. Hatta seçkide Holmes ile bizzat Bram Stoker'ın adıyla sanıyla kahraman olduğu bir vampir hikayesi bile var: Kaybolan Vampir Vakası. Bu hikayede Stoker ve arkadaşı Van Helsing kaybolan sözde bir vampirin peşine düşmek için Sherlock Holmes'dan yardım istemeye geliyor. Daha doğrusu Holmes gibi bir zihnin vampirlere ve doğaüstüne karşı derin şüpheciliğini yenmeye çalışıyor. Hikayenin yazarının Doyle olduğunu düşünürseniz, Stoker'ın bu savaşta galip gelmesinin de ne kadar zor olduğunu tahmin edersiniz elbette. Görüyoruz ki, edebi düzlemde vampirlere ve doğaüstü olaylara sorgusuz sualsiz kendimizi kaptırmamız, bugünlere gelmemiz oldukça zor olmuş! Sherlock Holmes'ün ilgilendiği vampir vakalarında dikkatimizi çeken önemli bir benzerlik fark ediyoruz. Arthur Conan Doyle'un yarattığı Holmes ile Bram Stoker'ın klasik vampir kahramanı tuhaf bir şekilde pek çok ortak özellik taşıyorlar: Her ikisi de uzun, ince yapılı, karizmatik adamlardır ve olağandışı yetenekleri ve güçleri sayesinde etraflarındaki insanları şaşırtırlar. Biri iyiyi, pozitif aklın gücünü temsil eden önemli bir kültürel ikon, diğeri ise belki de en sevdiğimiz canavar! İyi dedektif ile kötü vampir, onlar birbirlerinin diyalektik ikizi, ışıkla karanlık gibi, aklımızı ve ruhumuzu el ele verip keyifle sarıyorlar. Seçkide yer alan hikayelerde klasikleşmiş vampir olgusunun yanı sıra pek çok farklı vampir-vampirlik türü de yer alıyor. Kan emici tropikal bitkiler de, çekicilikleri ile erkeklerin kanını emen femme fataleler de, insanların kanı yerine, ruhunu, yaşam enerjisini emen, içlerine bir parazit gibi giren vampirimsiler de bu hikayelerin temel izleği olabiliyor. Hatta, Vampir Öykülerinde bir mumya ile vampirin ilk kez bir araya geldi bir öykü bile var: Thot'un Yüzüğü. Hikayelerindeki kahramanlardan birine, mantığın katılığından ve kesinliğinden uzaklaşmak, beni kötü bir koku ya da yanlış bir nota kadar huzursuz ediyor, dedirtecek kadar bu konuda katı bir yazar Arthur Conan Doyle. Ama insan zihninin olağanla-olağanüstü, gerçekle-hayal arasında yaşadığı danstan mürekkep bir şey olduğunun, bize başka şeyleri anlatan, korkularımızla yüzleştiren hikayelerden hiç vazgeçmediğimizin de farkında. Kim bilir belki de, çağdaş edebiyatı böylesine etkilemesinin temelinde de bu farkındalık yatıyordur. Vampir Öyküleri, içindeki hikayelerin seçiminden, hikayelerin sonunda yer alan kısa editöryal açıklamalara, kitabın sonunda yer alan Vampir bibliyografisinden özenli çevirisine, haftanın en şahane kitabı. Hatta, vampirizme kafayı takmış okurların el kitabı olmaya bile aday, diyebilirim.


Sıfırdan sıfır olmaya doğru yaptığımız bir yolculuksa eğer hayat, kendi saçmalığını da içinde barındırıyor demektir bir anlamda; hüznünü de, kahkahasını da. Yiğit Okur içinse, bunun fena halde farkında bir yazar diyebiliriz pekala, Sıfırlamak gibi bir roman da dolayısıyla onun kaleminden çıkıyor... Hüzün yaşamın beyhudeliğine, kahkaha saçmalığına değiyor burada; ömrümüzün ağırlığıysa mukadder. Bakırköy Alüminyum Fabrikasının 17 dakikalığına durduğu anda başlıyor hikayemiz. Yani, ömrünü fabrikasının durmaksızın çalışmasına adamış Demir Bey'in bu sebeple öldüğü anda... Fabrikanın bekası, susmak bilmeyen uğultusu sadece Demir Bey için hayati değer taşımaz, ustabaşından işçisine, içinde bulunduğu mahallenin ilkokulundan işçi ailelerine ve hepsi bir yana muhasebe müdürü Hüsamettin Bey için de bu fabrikanın önemi çok büyüktür. Otuz yıldır Hüsamettin Bey için hayat demek Bakırköy Alüminyum Fabrikası demektir çünkü. Her biri bir öncekinin aynı geçen günler boyu Hüsamettin Bey'in Küçük Çamlıca'daki anne evinden şafakla beraber uyanarak herkesten önce geldiği fabrikaya, akşam karanlığında yine herkesten sonra çıktığı, bin çeşit evrakla, vergi kanunlarıyla, bakanlık tebliğleriyle, bitmek bilmeyen hesaplarla geçen ömrü bu uğultunun ansızın kesilmesiyle şirazesinden çıkar. Hem de ne çıkış. Demir Bey'in İngiltere'de ekonomi okumuş oğlu Yağız Bey'in gelişi önce fabrikanın kısa bir süreliğine de olsa durmasına, hemen ardından babasının ölmesine ve fabrikanın pek çok emekçisinin işine son verilmesine neden olmuştur. "Yeniden yapılanma süreci bir lanet gibi çökmüştür fabrikanın üzerine. Patronla işçinin el ele olduğu, birbirine sahip çıktığı, emeğe saygı gösterilen, bir nevi Yeşilçam cenneti diyebileceğimiz bu yerde artık zaman denen canavar harekete geçmiştir. Ve içeridekiler için sahte cennetten kovulmanın tam vaktidir. Kahramanımız Hüsamettin Bey, düşmanı olan "yeniden yapılanma"ya karşı teslim bayrağını çeker, kadim dostu Facit marka hesap makinesini alır ve işinden ayrılır. Fabrikanın hesaplarını sıfırlayamamıştır ama kendi hayatını sıfırlayacaktır. Zira patronu Demir Bey'in ardından annesi Şazimet Hanım'ın ölümü onu çoktan sıfırlamıştır ya, şimdi bu sıfırlanma halini yaşamasının zamanıdır. Her şey bir yana, işine sarılarak ömrü boyunca bastırdığı erkeklikle yüzleşme süreci olacaktır bu Hüsamettin Bey için. Bildiğimiz hanımevladı nevinden olan kahramanımızın annesi ölüp de kadınlarla arasındaki set yıkılınca, olaylar giderek trajikomik bir hal alır. Hüsamettin, modern zamanla verdiği sınavdan kalmış, şimdi sıra kadınla imtihanına gelmiştir. Yani alt kat komşusu, mor gözlü dul Adile öğretmenle imtihanına... Yiğit Okur, Sıfırlamakta şaşırtıcı ve bir o kadar beklenen bir sona hazırlar okurunu. Diyebilirim ki, hiç gülmeden, oyun oynamadan, şarkı söylemeden yaşayan, kadınları düşman, yazarları düş orospuları olarak tanımlayan, yani her şeyiyle tam bir anti-kahraman olan kahramanının hayatını yazması kadar şaşırtıcı; böylesi ortalama bir hayattan, bir muhasebecinin yaşamından büyüleyici bir hikaye çıkarması kadar beklenen bir sondur bu. Son derece eli sıkı davrandığı bu romanında sadece birkaç paragrafla anlattığı mekanların da, karakterlerin de hakkını etkileyici bir biçimde veriyor, hikayesinin atmosferini okurunun aklında ve gönlünde yer ettirmeyi başarıyor Yiğit Okur. Yaşama ancak ucundan kıyısından tutunanların romanı diyebileceğim Sıfırlamakta, aradaki o incecik, narin bağlar çözülünce neler olabileceğini hikayeleştiriyor. Hüsamettin Bey'in yaşamı aracılığıyla bir yandan modern zamanlar eleştirisi yaparken diğer yandan da hem ruhen hem de fiziken yaşanan çözülme sürecini kaleme alıyor. Bu süreç, Hüsamettin'in yıllar sonra annesinin okul hayatı boyunca her gün elinden aldığı 899 tane bir kuruşu bulduğu andaki hayalkırıklığı ve deli öfkeyle özdeşleşebilir. Hüsamettin, birçok şey belli bir zaman diliminde, belli bir anlam taşırken, başka bir zaman diliminde aynı anlamı taşımaz, hatta anlamsız kalabilirdi diye düşünürken sanki kendi hayatının da içinde bulunduğu zaman diliminde nasıl anlamsız kaldığını keşfeder gibidir... Sıfırlamak işte bu anlamsızlığa dair yazılmış trajikomik bir ağıttır, bir parça da eski İstanbullular'a, eski İstanbul yaşayışına, kültürüne, ahlakına... Okur, iyi ve doğru kavramlarını zaman düşüncesi ekseninde kurcalamakta, onlarla oynamaktadır. Haftanın en şahane kitabı Sıfırlamak, Yiğit Okur'la tanışmak ve diğer romanlarına geçiş yapmak için de şahane bir fırsat.


VII. ile X. yüzyıl arasında bir yerlerde, bugün eski İngilizce ya da Anglo-saksonca denen dille yazılmış bir büyük şiir, bir büyük efsane, bir büyük canavar öyküsü Beowulf. Lirik, kültürel, psinalitik, mitik... Onu yıllar boyunca araştırmacılar, akademisyenler okuyup inceleyip dururlar ama iş edebiyatçılara, hele ki J. R. R. Tolkien'e gelince değişir. Yıllardan 1936'dır Tolkien, Oxford'lu bir akademisyen ve hoca olarak Beowulf: Canavarlar ve Eleştirmenler adlı makalesini yayımladığında. Bu makalede şiirin bütünlüğünü, bir sanat yapıtı olarak ayrıcalığını ve bu iddiaların dayanaklarını açıklamaktadır fantastik edebiyatın babası. Tolkien'e göre şair, yaratıcı sezgisiyle bu evvel zaman hikayesini, bilinçli bir kurguyla harmanlayarak dengeli bir sistem kurmuştur. Onun bu yorumundan sonra şiire bakış değişir, Beowulf, bir kültür ve edebiyat mirası olarak yeniden doğar. Şimdi ise Nazmi Ağıl'ın çevirisiyle ilk defa Türkçede. Ne kadar kalıplaşmış gibi görünürse görünsün, etkileyici bir sahneyle açılır şiir; yaşlı kralın denize sürüklenen cenaze teknesi, güce ve kültürel gücün ne olursa olsun doğa karşısında beyhudeliğine, geçiciliğine dair bir anıştırmadır. Ancak yanlış anlaşılmasın, krallığın kurulması, krallığın toplumsal gücü; pagan karanlıkla, canavarla, iblisler ve ejderhayla mücadele etme; doğanın yasasının değil insanın yasasının altını çizecektir hep. Karşı kıyıdan gelen güçlü savaşçı-kahraman, krallığı canavardan kurtaracaktır. Ama kendi içindeki canavarı alt edebilecek midir peki? Temel soru buradan gelir ve işte bu soru Beowulf'u gerçek bir edebiyat eseri yapar.


Neticesinde, öfkeli bir çaresizlikle çıkış yoka varan bir bitimsiz tünel. Ne zaman vardık yolun sonuna? Yoksa daha zaten başında mıyız her şeyin? Bazı yazarlar vardır, ne olursa olsun, muhalefetinden, eleştirel bakışından iyilik sızar, iyileşme vaadi, umut sızar. Bazıları ise öylesine gerçekçi, öylesine iflah olmaz bir şekilde kiniktir ki, ne yazarsa yazsın sanki kaleminden her daim kan damlar. Çağdaş Amerikan edebiyatının dikkat çekici, sıkı yazarlarından A. M. Homes işte bu ikinci tür yazarlar arasına girenlerden, şiddeti anlatmasa bile kaleminden kan damlayanlardan. Yangın Müziği de onun en sert romanlarından. Bu hikayesiyle üçüncü dünya ülkelerine yutturulan mutluluk hapının, özlenen refah devleti düşlerinin vardığı son noktadan dalgasını geçiyor bizlerle Homes. İleri kapitalizmin nasıl koskoca bir yalan olduğunu ucunu sivriltip durmaktan imtina etmediği kalemiyle gözümüze gözümüze sokuyor. Acıtmıyor desem, yalan. Gerisi yine hep aynıdır, evden kurtulan eşyaları bahçe satışıyla elden çıkarmak, sigortanın tüm zararları ödemesi, Paul'ün Bayan Elma ile yatmayı sürdürmesi, başka bir arkadaşının sevgilisine el atması, Elaine'in herkes tarafından sistemli bir şekilde ruhen düzüldüğünü hissetmeye devam etmesi... vs. Ne yaparlarsa yapsınlar her şey hep Amerikan banliyö hayatıdır. Başı ve sonu, önü vee arkası yok, işte o kadar. Ne olacak peki hikayenin sonunda? Homes elbette akıcı dili ve art arda sıraladığı çarpıcı olaylarla bizi o sona keyifle vardırıyor ama yine de cevap vereyim: Hiç... Tüketim çarkından, iki yüzlü aile hayatının içinden çıkmak öyle kolay değil çünkü. Ev yakmakla da olmuyor, depresyona girmekle de, hem kendini hem karını/kocanı aldatmakla da olmuyor. Zaten Homes'un bu türden bir iddiası da yok. O sadece söz konusu korkunç çıkışsızlığı ve sistemin en adi yüzünü cesurca gösteriyor, gözümüze gözümüze sokuyor. İşte Paul ve Elaine, Pat ile George'un masasında sessizce oturmaktadırlar, kişiliklerini eşyalarında, Elaine'in kurutma makinesinde yuvarladıklarını duyduğu giysilerinde bırakmışlardır sanki Paul'ün pantolon düğmeleri takırdamaktadır. Komşularının hayatlarının kendilerinkinden çok daha iyi olduğuna dair o güne dek duydukları bütün kuşkuların doğrulanmasının ezikliği altında yemeklerini yerler. Onlar dışında herkes daha organize ve mutludur, herkesin hayatı daha kaygısız ve daha doyurucudur. Başkalarının her şeyi daha iyi yaptıklarına hiç kuşku yoktur. Sahtecilik faktörü diye adlandırır Paul bunu, kim olduklarının ortaya çıkacağı korkusu. Hazır gün itibariyle 8 Mart'tayken, hazır sisteme, aile hayatının eziciliğine dair duyarlığımız iyice incelmişken Yangın Müziği'ni elinize almak iyi bir fikir olabilir. Ev yakma kısmına dikkat tabii, zira hayatı değiştirmek hususunda bir işe yaramadığını zaten en başta söylemiştik.


Ne yersek oyuz... Bunu bilmeyenimiz mi var... Ama iş gündelik hayata ve beslenmeye gelince ne yediğimizi, niye yediğimizi bilmeden, bedenimizi ve ruhumuzu zedeleyen her şeye kucak açıyoruz kolaylıkla. Üstelik bu alanda sonsuz bir kültür ayaklarımızın altına serilmişken... Artık ne lokumun sırrını çözmeye çalışan Avrupalılar gibiyiz, ne patatesle ne yapacağını bilemeyen, domates karşısında büyük ve hayranlık dolu şaşkınlıklar geçiren Osmanlılar, ne de mitolojide tanrıların yemeklerine eşlik edildiği düşünülen ve para, lüks armağan, ilaç yerine geçen baharatı sofralarında kullanmayı akıllarının ucuna bile getiremeyen 17. yüzyıl insanları... Dünya üzerinde yenmedik yemek, tadılmadık baharat bırakmadık ya yine de son kararımızı yağla ve katkı maddeleriyle dolu, bizi kanser ve daha da fena şeyler yapan bir beslenme türüne bağladık. Şifayı da çelişkili biçimde doğada arayıp duruyoruz. Modern insanın şifayı arama yolunun son halkası otlar ve türlü çeşit baharatlar. Ancak son zamanlarda birbiri ardına yayımlanan bu tür beslenme ve şifa bulma kitaplarından faydalanma oranımız ne kadar düşük olsa da bir şeyleri yeniden anımsamaya çalışmamız yine de umut verici. Bu alanda verilen ürünlerin içerikleri ise çelişkili. Çok iyi araştırmaların yanı sıra, dönemsel eğilimlerin suyuna gidenler de raflarda yerini alıyor. İşte bu kafa karıştırıcı çoğunluk içinde dikkatimi çeken yeni bir çalışmayı bu haftanın şahane kitabı olarak öneriyorum size: Ramis Dara'nın Sofralara Geldi Baharını. Niçin ölsün bir insan/Bahçesinde her zaman/Varsa bir adaçayı. 11. Yüzyılda Solerno okulu hekimlerinin adaçayına yazdığı bu ilginç şiir aklımızın bir köşesinde kalsın, kim sevmez ki adaçayını... Üstelik bir baharat olup olmadığı bile belli değilken! Dünya üzerinde tam 900 türü olan adaçayının baharat olup olmadığına karar verememişiz henüz ama onsuz baharat kitabı da olmuyor. Alfabetik olarak Sofralara Geldi Bahar da işte bu nedenle adaçayıyla başlıyor. 13. yüzyılda Glamorgan prensi her gün oğulotu yiyerek 108 yıl, John Hussey adlı bir İngiliz ise 50 yaşından sonra her sabah oğulotu çayı içip bal yiyerek tam 116 yıl yaşamış. Rivayetler bir yana mis kokulu oğulotunun uykusuzluğa, baş ağrısına, hıçkırığa, soğuk algınlığına, sindirim sorunlarına, tiroite, depresyona iyi gelen, şifa veren pek çok özelliğine baktığımızda insanın ömrüne ömür kattığı aşikar. Adaşı kokulu melisanın sıcak yaz aylarında bahçelerden yükselen baygın kokusu da buna dahil! Heybeli ve Büyükadalı Rumların yapmayı çok sevdiği karabaşotu reçelinin bitkisini yıllar sonra Bodrum'da evimizin biraz ilerisindeki tepeyi tamamen sarmış bir halde görünce sevinçten ne yapacağımı bilememiştim. O muhteşem canlılıktaki mor dalların arasında neşeyle koşuşmakla, nefis kokulu çiçeklerini sabırla toplayıp reçel yapmak arasında bocaladığımı hatırlıyorum. Bodrumlular'ın anamanamkokusu dediği bu bitkiden şimdi her yıl bir iki kez mutlaka reçel yapıyorum. Benim tarifim bende kalsın, bir reçel tarifi de Dara'dan: Çiçek başağının tepesindeki dörder çiçekçikten bir bardak toplayın, buna iki kaşık su ekleyip kapalı bir kavanozda zaman zaman çalkalayarak birkaç gün güneşte bekletin. Ardından 4 bardak şekeri 3 bardak suyla kaynattıktan sonra kavanozdaki çiçekleri ekleyin. 10 dakika kaynasın, birkaç damla limon suyu ekledikten sonra altı kapatılabilir. Eski Yunan mitolojisinin su ve orman perisi nane... Kıskanç tanrıçalar yüzünden bitkiye çevrilmiş bir peri ama bu sefer de mis kokusuyla insanlığın aklını başından almayı bilmiş... 12 gerçek nane türü var dünya üzerinde, 54 tane tür de nane olarak kullanılabiliyor. Gen merkezi muhtemelen Anadolu olan bu bizden bitkiyi, 6500 ton üretiyor, midesi ağrıyan herkese çayını içirmeyi bir görev biliyoruz. Bunun yanı sıra, gripte, soğuk algınlığında, diş ağrısında, depresyonda, yorgunlukta da işe yarıyor, aklınızda olsun. Yeme keyfini taçlandıran son dokunuş, baharat. Ne zaman koyacağınız, ne kadar koyacağınız hatta hangi yemeğe hangi baharatı kullanacağınız sizin kişiliğinizi ve dolayısıyla damak zevkinizi ele veriyor. Kim olduğunuzu, bu hayatta nelerden keyif aldığınızı bir de yeme alışkanlıklarınız ve baharat tercihleriniz ekseninde düşünmenizi salık verir ve Ramis Dara'nın anlattığı 176 baharat hikayesinin size yol göstermesini dilerim.


İşte böyle bitiyor Hilary Mantel'ın Ölüleri Getirin'i. Başlayarak biten bir hikaye düşüncesi, kuşkusuz çekici ve kuşkusuz ki hikayelere yaklaşımımız gereği kışkırtıcı, tedirgin edici. Ölüleri Getirin başlı başına tek bir roman gibi de okunabilir ancak bir üçlemenin tam ortasında duruyor aslında. Ve işte tam da bu yüzden, ben yine de her şeye baştan başlamalıyım belki de... Evet, 2009 yılında Tudor Üçlemesi'nin ilk kitabı olan Kurtlar Hanedanı ile Man Booker Ödülü'nü almıştı Hilary Mantel ve dikkatleri üzerine çekmişti. Derken şu an Türkçesini elimde tuttuğum ikinci kitap Ölüleri Getirin geldi ve şaşırtıcı biçimde ikinci Man Booker'ını da kazandırdı Mantel'e. Yazar böylece Man Booker ödülünü iki kere alan tek kadın yazar olarak edebiyat tarihine adını yazdırmış oldu. Hal böyle olunca, yazara, kitabın konusuna, kurgusuna, hikayenin işleniş biçimine dair de nice tartışmalar hasıl oldu. Tuhaf olan bu tartışmaların bizim topraklarımıza pek uğramamasıydı. Tarihi sünni-beyaz-erkek bakış açısıyla yeniden yazmaya ve yorumlamaya soyunan pek çok yazar Türk edebiyatını ve gündemini bunca meşgul ederken, belki de İngiltere'nin en acaip, en hararetli dönemine dair yeni bir yoruma kendi içimizde yer açmamız zordu. Karşılaştırmalı edebiyat doğası gereği, kendisinden başkasına da bakabilenleri içeriyor olmalı ki, bu da başka bir yazı konusu. Tarihi yazmak, tıpkı gördüğünüz bir rüyayı bir başkasına anlatmak gibi gelir bana hep. Anlatmaya başladığınız anda değişir, bambaşka bir hal alır, öyle tuhaftır ki siz anlattıkça gerçekte ne gördüğünüzü artık anımsayamaz olursunuz ve anılarınız yoksa eğer, olan biten artık sadece anlatıklarınızdır. İşin içine subjektif hisleriniz karışır, kendi kendinize itiraf etmekten kaçındığınız ve sizi ele vereceğini hissettiğiniz şeylere karşı devreye soktuğunuz bir özsansür sistemi devreye girer, ister istemez. Çoğu zaman hiçbirinin farkında bile olmazsınız. Sonra unuttuklarınız vardır bir de, unutmak da netameli bir konudur. Neyi niye unuttuğumuz üzerinden bambaşka bir gerçeklik sayfası açılabilir pekala önümüze, ama gel gör ki unutmuşuzdur işte. Rüya zaman, tarih zaman... Neticede her şey gelir de zamana bağlanır. Zamansa varoluşunu devam ettirebilmek için, hep yeniden yeniden yazılır, kendini yazdırır. Sabah Cromwell'i zindana atın... Akşam geri geldiğinizde onu kadife bir yastığın üzerinde tarlakuşu yerken ve tüm gardiyanları kendine borçlandırmış olarak bulursunuz. Sanırım kahramanlık öykülerimiz bir parça değişmeye başladı. Evet yüreğimiz hala kılıcın, asanın ve tacın dünyasında atıyor lakin, gerçek gücün kılıç sallayana değil o kılıcı sallatana, taç takana değil, tacı o başa takana ait olduğunu yavaş yavaş kavradığımızdan beri, ve güce tapmaktan da vazgeçemeyeceğimiz için, şimdilerde daha çok iktidar oyunlarına düştük. Perdenin arkasında olan bitenleri bilmek, iktidar alanının gerçek muktedirlerini okumak/izlemek peşindeyiz. İşte Thomas Cromwell tam bu noktada karşımıza çıkıyor haliyle. Cromwell, İngiltere'nin aşk, entrika, iktidar oyunları açısından en şenlikli dönemlerinden biri olan VIII. Henry zamanında, sıfırdan iktidara yürüyen ilginç bir tarihi kişilik, güçlü çok güçlü bir devlet adamı. Üçlemenin ilk kitabında 1520 yılının, felaketin eşiğindeki İngilteresi ile tanışıyoruz. Eril iktidarların derdi hep aynı: Bir erkek varis. VIII. Henry, kendisine bir erkek evlat veremeyen kraliçesinden ayrılmak ve Anne Boleyn'le evlenmek istiyor. Elbette ki Papa ve Avrupa'nın diğer iktidar ortakları ona karşı. Üstüne üstlük kralın baş danışmanı yerinden edilince, ortaya müthiş bir karmaşa çıkıyor. Ve her zaman olduğu gibi kaos, yeni düzeni doğuruyor: Thomas Cromwell, düzene, meclise, Papa'ya ve diğer herşeye kafa tutarak, düzen ve ezber bozarak iktidar basamaklarını bir bir tırmanmaya başlıyor. Ölüleri Getirin'de ise Anne Boleyn sahnede. Kral onu Cromwell'in sayesinde kraliçe yapmış, ancak gelen varis yine bir erkek değil. Üstelik büyük aşkı da tavsamış durumda. Anne Boleyn gibi zeki, küstah, etkileyici bir kadının Cromwell'le anlaşması ise tabii ki imkansız. Ölüleri Getirin bu anlamda Anne Boleyn'in ölüme giden tekinsiz hikayesini merkez alıyor. Diğer yanda ise taht oyunlarının, tüm kötücül ve doğası gereği kötücül olduğu kadar zarif ve etkileyici yanlarına odaklanıyoruz. Çoksesli bir anlatım biçimi var Mantel'in, ancak bireyin çoksesliliği gibi bir çeşitlilik bu. Gerçeklerin olduğu kadar rüyaların, gücün olduğu kadar için için bildiğimiz zaafların, yaşayanların olduğu kadar ölenlerin, öldürülenlerin dünyasını yazıyor, yani kısacası insanın... Kimbilir belki de sırf bu yüzden sevmeyebilirsiniz kendisini, ya da tarihi yorumlama biçimi size uzak gelebilir. Ya da çoğunluğun tersine güç ve iktidar adına yapılan kıyımlardan, kötülüklerden büyülenme havasına kendinizi kaptırmaya istekli olmayabilirsiniz. Ancak Mantel'in yazım gücünden, insan benliğine nüfus etme biçiminin etkileyiciliğinden şüphe duymayacağınız kesin. Ölüleri Getirin'i okuduktan sonra, "Taht oyunları, ister tarihte ister şimdi, ister gerçekte ister fantastikte, etkinliğini ne zaman kaybedecek?" diye soruyorum kendime. Artık kaybetse... Yazıldıkça ve okundukça o da olacak belli ki.


Gerçeklik algısı ve olasılıkların büyüleyiciliği... İskoçyalı yazar ve teorik fizik doktoru Andrew Crumey'nin elinde etkileyici bir tür bilimkurguya ve aynı anda postmodern bir anlatıya dönüşmüş. Yazarın çıkış noktası büyü deyince artık aklımıza gelen ilk şey olan kuantum fiziği elbette. Kuantum fiziğinin gündelik hayatlarımıza, gerçeklik algılarımıza aheste aheste nüfus edişini bekleyen 21. yüzyıl insanının gelecek tahayyülleri ve bu tahayyüllerle iç içe geçmeye başlayan geçmiş algıları... Hepsi Mobius Dickin kurgusal arka planını temsil ediyor. Kahramanımız John Ringer bir fizik profesörü. Bir gün k-fon'una gelen gizemli bir mesajla hayatının akışı tamamen değişiyor: Beni ara: H Ringer'e göre bu mesaj eski sevgilisi Helen'den gelmiş olabilir. Kahramanımız kısa sürede bu gizemli mesajın ve Helen'ın peşine düşüyor. Tesadüfler ne anlama gelir ya paralel evrenler? Tarihin bütün okları yazarımız gibi bizi de 1920'lere gönderir. Hatta tüm insanlığın evrendeki her şeyin parçacıklardan mı yoksa dalgalardan mı oluştuğunu bilmek istediği 1925 yılına. Bu yılın baharı arka arkaya iki, daha doğrusu tek bir keşfe sahne olur; önce Heisenberg, rasgele kuantum sıçramaları yapan parçacıklarla ilgili bir teori geliştirir. Birkaç ay sonra ise Schrödinger her şeyin dalgalardan oluştuğunu keşfeder. İlginç olan ikisinin de doğru olmasıdır. Her şey parçacıklardan ve aynı zamanda dalgalardan oluşur. Doğaya dair iki farklı yorum: İki paralele hikayedir bu. Dünyanın dalgalardan veya parçacıklardan değil, kişinin zevkine göre ikili olarak da görülebilecek şeylerden oluştuğuna dair verilen karar; Mobius Dickin de roman içinde roman içinde roman formatında yazılmasının, kahramanlarının aynı anda paralel evrenlerde farklı hayatlar yaşayıp, bu hayatların birbirinin içine geçmesinin sebebi. Romanın bilimkurgu tadında ilerlemesini sağlayan en önemli etken kahramanımız Ringer'ın tüm gerçeklik ve zaman algısını değiştirerek, evreni sarsacak hatta dünyayı yok edecek kuvvette bir icadı keşfedip yok etmeye çalışması. Paralel evrenleri birbirine kesiştiren bu kuantum teknolojisinin yakıcı pençelerinde zaman ve delilik var... Ringer bazen Helen, bazen Clara çoğu kez de Laura olan kadınla birlikte gerçekliğe dönme mücadelesi verirken, öteki benliğiyle yüzleşmek durumunda... Doğrusu sonlara doğru iyiden iyiye dağılacakmış gibi görünen kahramanlarını ve kurgusunu son derece başarılı bir şekilde toparlamayı, etkileyici bir son kaleme almayı başarıyor Andrew Crumey. Mobius Dick için özellikle bu bağlamda son zamanlarda etrafımızı saran kuantum fiziği-edebiyat birleşmesi modası içinde kaleme alınmış en dikkate değer romanlardan biri diyebilirim.


28 Haziran 1969 günü erken saatlerde New York'un Greenwich Willage bölgesindeki Stonewall adındaki bar bir polis baskınına uğrar. Bu tür baskınlara alışık olan ancak verdikleri düzenli rüşvet nedeniyle baskın öncesi polisten tüyo alan bar sahipleri şaşkındır. Daha sonra iddia edileceği gibi bu kez işin işine Federallerin karışmış olması ve bölge karakolunu devre dışı bırakmış olmaları ihtimali vardır. İçki ruhsatı olmayan ve neredeyse tamamı eşcinsel olan bar müşterileri bu baskına kendiliğinden gelişen bir direnişle karşılık verirler. Sabaha kadar süren ve sonraki günlerde de bar çevresindeki sokaklarda devam eden direniş, gey ve lezbiyenlerin Amerikan tarihinde kendilerine karşı sürekli bir şiddet uygulayan devlet güçlerine karşı ilk direnişi olarak tarihe geçer. Stonewall gey ve lezbiyen hareketinde bütün dünyada tarihsel bir dönüm noktası, bir milat haline gelir. Duberman'in betimlemesiyle meslekten tarihçiler "üç boyutlu hayatları, istatistiksel bir tabloya indirgeyen 'sosyolojikleştirme' eğilimine teslim" olurlar "ve daha büyük bilişsel kesinlikler sağladığını iddia eden, ama daha ziyade tanıdık insan seslerini mühürleyip susturmaya yarayan özel bir jargon kullanarak okuyucuyu" soğuturlar. Doğru söze ne denir? Duberman savunduğu bu farklı tarihçilik pratiğinin şahane bir örneğini gerçekleştirmiş. Stonewall direnişi ile birlikte New York'taki gey ve lezbiyen hareketi yeni bir aşamaya ulaşır. Direnişten bir kaç ay sonra iki yeni örgütlenme ve yeni gazeteler çıkar. Bunu ABD çapında ve peşinden dünyanın diğer ülkelerindeki örgütlenmeler izler. Stonewall'u anmak için ise 1970 yılından itibaren her 28 Haziran'da Eşcinsel Gururu Yürüyüşü yapılmaya başlanır. Son derece renkli ve neşeli görüntülere sahne olan bu yürüyüşler zamanla özellikle New York'un en önemli kitle aktivitelerinden birisi haline gelir. Ceren Günger'i çok başarılı çevirisi için kutluyoruz. 28 Haziran 1969 günü erken saatlerde New York'un Greenwich Willage bölgesindeki Stonewall adındaki bar bir polis baskınına uğrar. Bu tür baskınlara alışık olan ancak verdikleri düzenli rüşvet nedeniyle baskın öncesi polisten tüyo alan bar sahipleri şaşkındır. Daha sonra iddia edileceği gibi bu kez işin işine Federallerin karışmış olması ve bölge karakolunu devre dışı bırakmış olmaları ihtimali vardır. İçki ruhsatı olmayan ve neredeyse tamamı eşcinsel olan bar müşterileri bu baskına kendiliğinden gelişen bir direnişle karşılık verirler. Sabaha kadar süren ve sonraki günlerde de bar çevresindeki sokaklarda devam eden direniş, gey ve lezbiyenlerin Amerikan tarihinde kendilerine karşı sürekli bir şiddet uygulayan devlet güçlerine karşı ilk direnişi olarak tarihe geçer. Stonewall gey ve lezbiyen hareketinde bütün dünyada tarihsel bir dönüm noktası, bir milat haline gelir. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Yazının başlığı da methiye cephesini epeyce açığa çıkarıyor ama en sonda ulaşmam gereken yargıyı en başa taşıyarak atayım ilk adımı: Türkçe yazılan ya da Türkçeye çevrilen kalburüstü bütün tarihi romanları okuduğunu varsayan, kendisi de az çok ilgi görmüş hacimli üç örnekle bu alana katkıda bulunan biri olarak, bugüne dek Moğol Kurdu'ndan daha iyisine rastlamadım. Ölmek ve gülmek kelimeleri yan yana çok da gelmez. Belki fonetik olarak ya da bir şiirin kafiyesi olduğunda yakalanan uyum kulağa hoş gelse de ölüm ne olursa olsun acı verir insana. Gülecek yanını bulmak zordur ölümün. Sen adamı öldürürsün diyerek kahkaha atarken bile güldürmek ve öldürmek aynı cümlede geçti diye kısa süreli bir sarsıntı geçirdiğimiz olur. Mehmet Akif'in seciyesini en çok şu üç şey inşa etti der Mithat Cemal Kuntay: Kur'anlı ev, pehlivanlı mahalle, müspet ilimli mektep. Bu üç dayanağı anlamak, Türkiye'nin ve şiirin zeminine dair iyi bir fikir verecektir. Akif'te tarih kültürel bir miras değil. O bunu çok erken zamanda anlıyor ve Namık Kemal'in korktuğu varoluş krizinin ortasında kendisini buluyor. Reenkarnasyon, tarih boyunca birçok coğrafyada bazı farklılaşmalarla olsa da kendisine yer buldu. Dilimize de ruh göçü adıyla aktarılan bu kavram, ruhun bir bedenden diğerine geçerek varlığını sürdürdüğüne dair bir inanç.


Yazdığı metinlerden muzip bir kişiliği olduğunu tahmin ettiğimiz İtalyan tarihçi Carlo Maria Cipolla bir gün nereden aklına geldiyse "aptallık" üzerine sanki bilimsel bir makaleymiş gibi bir metin kaleme alır. Bu metni yayınlamak gibi bir amacı yoktur. Metnin eşe dosta gönderilen kopyaları o kadar ilgi toplar ki fotokopileri elden ele, ilden ile dolaşmaya başlar. Bu küçük efsane bir gün yayıncısına da ulaşır, ve o da Cipolla'yı denemeyi basmak konusunda ikna eder. 2. Belirli bir insanın aptal olma olasılığı aynı kişinin herhangi bir başka karakter özelliğinden bağımsızdır. 3. Aptal bir insan, kendisine hiçbir yarar sağlamadan hatta bazen zarara uğrayarak başka insan yada insan topluluğuna zarar veren kişidir. 4. Aptal olmayanlar, her zaman aptalların zarar potansiyellerini küçümser. Özellikle de aptal olmayanlar herhangi bir anda ve yerde, herhangi bir durumda, aptal bireylerle ilişki kurmanın ve/veya onlarla bir araya gelmenin kaçınılmaz olarak pahalıya mal olan bir yanlışa yol açtığını unuturlar. 5. Aptal insan varolan en tehlikeli insan türüdür. Aptallık üzerine artık bir klasik konumuna erişen bu deneme Cipolla'nın Tarih Vakfı Yurt Yayınları'ndan 3. baskısı yapılan Neşeli Öyküler kitabında yer alıyor. Tarih meraklıları için şahane bir küçük kitap bu. Diğer metinler ortaçağ ve sonrasının ekonomi tarihi ile ilgili çok ilginç ve keyifli öyküler. Cipolla tatsız tutsuz, akademik bir dil yerine son derece muzip ve mizahi bir dil kullanıyor. Başta kendi halkı İtalyanlar olmak üzere Avrupanın farklı halklarının davranış özellikleri, huyları, karakterleri ile tatlı tatlı atışıyor. Onyedinci yüzyılda geçen ve başlığını Yüzyılın Dolandırıcılığı olarak koyduğu metin bizi en çok ilgilendireni. Zira baş rolünde Osmanlı kadınları buluyor. Osmanlı kadınlarının "Louis sikkeleri"ne olan yoğun ilgisi neredeyse bütün Avrupa ekonomilerini sarsar hale getiriyor. Cipolla'nın mizahi üslubunu hiç çeviri kokutmadan Türkçede yeniden yaratmayı başaran Tülin Altınova'ya da okur olarak çok teşekkür ediyoruz. Son olarak Cipolla aptallığı grafik olarak da gösteriyor. Bu nedenle okurun kendisi ve başkaları için kullanabileceği boş grafik tabloları son sayfalarda kullanıma sunulmuş bulunuyor. Yazdığı metinlerden muzip bir kişiliği olduğunu tahmin ettiğimiz İtalyan tarihçi Carlo Maria Cipolla bir gün nereden aklına geldiyse "aptallık" üzerine sanki bilimsel bir makaleymiş gibi bir metin kaleme alır. Bu metni yayınlamak gibi bir amacı yoktur. Metnin eşe dosta gönderilen kopyaları o kadar ilgi toplar ki fotokopileri elden ele, ilden ile dolaşmaya başlar. Bu küçük efsane bir gün yayıncısına da ulaşır, ve o da Cipolla'yı denemeyi basmak konusunda ikna eder. Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı... Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın. Yazının başlığı da methiye cephesini epeyce açığa çıkarıyor ama en sonda ulaşmam gereken yargıyı en başa taşıyarak atayım ilk adımı: Türkçe yazılan ya da Türkçeye çevrilen kalburüstü bütün tarihi romanları okuduğunu varsayan, kendisi de az çok ilgi görmüş hacimli üç örnekle bu alana katkıda bulunan biri olarak, bugüne dek Moğol Kurdu'ndan daha iyisine rastlamadım. Ölmek ve gülmek kelimeleri yan yana çok da gelmez. Belki fonetik olarak ya da bir şiirin kafiyesi olduğunda yakalanan uyum kulağa hoş gelse de ölüm ne olursa olsun acı verir insana. Gülecek yanını bulmak zordur ölümün. Sen adamı öldürürsün diyerek kahkaha atarken bile güldürmek ve öldürmek aynı cümlede geçti diye kısa süreli bir sarsıntı geçirdiğimiz olur. Mehmet Akif'in seciyesini en çok şu üç şey inşa etti der Mithat Cemal Kuntay: Kur'anlı ev, pehlivanlı mahalle, müspet ilimli mektep. Bu üç dayanağı anlamak, Türkiye'nin ve şiirin zeminine dair iyi bir fikir verecektir. Akif'te tarih kültürel bir miras değil. O bunu çok erken zamanda anlıyor ve Namık Kemal'in korktuğu varoluş krizinin ortasında kendisini buluyor. Reenkarnasyon, tarih boyunca birçok coğrafyada bazı farklılaşmalarla olsa da kendisine yer buldu. Dilimize de ruh göçü adıyla aktarılan bu kavram, ruhun bir bedenden diğerine geçerek varlığını sürdürdüğüne dair bir inanç.


İnsanı tatlı bir uyuşukluğa sürükler evet, ama ev tekinsizdir. Eşyaya, odalara, sofalara sinmiş garip bir efsun, asabı sarhoş eden bir efsun dolanır etrafta. İnsanlardan, medeniyetten uzak, doğanın, yeşilliklerin, evi saran sarmaşıkların içinde bir köşktür bu ve bir karı kocaya mezar olmuştur... Evet, doğru tahmin ettiniz hemen her şeyiyle gotik türde yazılmış bir romanın başlangıcından söz ediyorum. Ancak tahmin edemeyeceğiniz şeyler de var. Mesela bu romanı yazanın bir Türk kadın yazar olması gibi; o kadın yazarın Suat Derviş olması gibi! Evet elimde, Kara Kitap adıyla basılan ve Suat Derviş'in dört gotik kısa romanını bir araya getiren bir çalışma var. Tam dört gotik roman! Türk edebiyat tarihi unutturulan, unutulmak istenen kadın yazarların da tarihidir malumumuz. Bu unutturulma mücadelesi içinde neredeyse yitirdiğimiz en önemli yazarlardan biri de Suat Derviş'tir. Yazdığı diğer eserleri çok az bildiğimiz gibi yazarın gotik türde eserler verdiğini de bilmez, Türk-Osmanlı edebiyatında gotik eserler yoktur diyerek gelip geçmeyi severiz. Oysa ki Serdar Soydan'ın da dediği gibi Suat Derviş'in de, daha pek çok yazarın da külliyatları tam olarak açığa çıkmamıştır. Hal böyle olunca perdeyi birazcık aralamanın ne kadar şaşırtıcı, ne kadar sürprizlerle dolu olabileceğinin de bir göstergesi oluyor Kara Kitap. Başta da dediğim gibi dört kısa gotik roman var Kara Kitap'ın içinde. Ne bir ses... Ne bir nefeste Derviş'in hikayesini babasını öldürmek isteyen oğul imgesi üzerine oturttuğunu görürüz. Yıllar sonra dönen oğul babanın kabusu olacaktır. Genç ve güzel karısını oğluna kaptırma paranoyasını rüyalarla, olağanüstünün tekinsizliğiyle verir yazar. Büyük bir köşkte yine insanlardan uzak üç insan, gerçek ve gerçeküstü arasındaki o netamali bölgede salınıp duran hayatlarının kabusa dönüşünü izleyeceklerdir. Kitaba adını veren Kara Kitapta da karanlık, boğucu, ölümün kol gezdiği bir evde hayata tutunmaya çalışan genç bir kızın yaşamla ölüm, gerçekle kabus arasında verdiği mücadele vardır. Buhran Gecesinde, kimsesiz bir köşkte yaşanan korkunç ve doğaüstü bir cinayetin izleri kol gezerken, Fatma'nın Günahında, bir aşk hikayesi içinde kimliği çözülüp yavaş yavaş bir hortlağa dönüşen Fatma anlatılır. Görürüz ki, hemen tüm hikayelerde gotik unsurları başarıyla kullanmıştır Suat Derviş. Ve sözgelimi bu unsurları romanlarında sıkça kullanan Hüseyin Rahmi'den farklı olarak ne gerçeğin ne de gerçeküstünün yanında saf tutmuştur. Romanlar bu anlamda, tam bir belirsizlik içinde biterler ve yazar teşhis konusunda bizimle hemen hiç konuşmaz. Yazarın sesini, döneminin yazarları aksine hemen hiç duymayız. Derviş, taraf tutmaz. Yarattığı gotik atmosferi kesinlikle bozmaz. İşte tam da bu yüzden çok şaşırtıcı, çok büyüleyicidir. Kara Kitap edebiyatımızın içinden yıllar yıllar sonra fırlayan bir mucize gibi. Gotik-fantastik okurlarına ve Türk edebiyatında bu tür üzerinde incelemeler yapan tüm araştırmacılara, eleştirmenler duyurulur.


Ben yazar Suat Derviş'im, kimsenin karısı olarak yad edilemem! İşte tam da bu yüzden unutulmuş olmalı adı... Ayağını yere vurup ben yazar Suat Derviş'im diye bağırdığı, bağırabildiği için hayata, ta 1940'larda... Erkek egemen Türkiye edebiyatı ve Türkiye entelijansiyası, bu hem komünist, solcu hem de kadın yazarlık mücadelesi veren yazarı itinayla zayıf hafızasının derinliklerine gömmekte başarılı olmuş. Tıpkı türünün diğer örneklerine hep yaptığı, yapmaya çalıştığı gibi... Lakin görülüyor ki ne olursa olsun, edebiyatın kendi başına işleyen hafızası o kadar da karanlık ve sığ değildir. An gelir Suat Derviş de, ayağını yere vuran diğerleri de, hızla gönderildikleri yerden ağır ağır çıkagelir. Kimdir peki Suat Derviş? 1905 yılında İstanbul'da doğmuştur. İlk gençlik yıllarından itibaren politik hareketin ve yazın hayatının içindedir. 1930'da Serbest Cumhuriyet Fırkası'na bağlı Kadın Varlığı adlı derneğin kurucularından olur. Yeni Edebiyat dergisini 1941'de kapatılana kadar çıkarmıştır. Arada her solcu gibi sol görüşlerinden ötürü tutuklanır. Tutukluluğunun ardından Bab-ı Ali kapılarını onun da yüzüne kapatır. Takma isimle yazmak zorunda kalır. Tam dört kez evlenir. On yıl Fransa'da ve çeşitli Avrupa ülkelerinde yaşar. 60'larda geri döner. 1970'de Devrimci Kadınlar Birliği'nin kuruluşunda yer alır. 1971 yılında solcu gençleri evinde saklamaktan dolayı, yani ölümünden bir yıl önce yine tutuklanmıştır... Makaleler, fıkralar, çocuk masalları, radyo piyesleri, skeçleri, tiyatro oyunları yazar, çeviriler yapar. Ve böyle yoğun bir ömre tam on dört roman sığdırır... Peki böylesine verimli, böylesine yaratıcı ve hareketli bir kalem nasıl olur da unutulur, böylesine görmezden gelinir? İşte tam bu nokta bizi üzerinde uzun uzun düşündürmelidir. Kurumsallaşma mücadelesi vermekten hiç vazgeçmeyen ve bu uğurda kuruma aykırı her yazarı tek tek dışlayan edebiyat çevrelerinin baskın ve baskıcı tutumları üzerine ne kadar düşünsek azdır. Ya Fosforlu Cevriye'yi bilmeyen, tanımayan var mı? Evet, kendisi Yeşilçam'ın gözbebeklerinden biridir. Yaratıcısı ise Suat Derviş'in ta kendisidir. Burjuva bir Osmanlı çocuğu olarak başladığı hayatına solcu, toplumsal gerçekçi bir yazar, bir aydın olarak devam etmeye çalışmış, bu çabasını da son nefesine kadar sürdürmüştür Suat Derviş. Fosforlu Cevriye de onun bu duyarlıkla yarattığı İstanbullu bir sokak çocuğu, bir sokak fahişesidir. Bir yıldızdan dünyaya düştüğünü zanneden, yüreği saf ve ışıklı, ağzı bozuk ve kara sevdalı bu sokak kızı edebiyatımızın halen zihinlerde yaşayan en canlı kahramanlarındandır. -A! Karakolda ayna var, diye ellerini çırpmış ve aynaya doğru koşmuştu. Cevriye aynalı karakola düşmüştür işte yine. Sokakta iş beklerken her zaman olduğu gibi saçlarındaki ıslak pırıltılar yüzünden enselenmiştir polise. Fosforlu lakabı oradan gelir. O İstanbul sokaklarının en gariban ama bir yandan da hazin bir şekilde en güzel kızı, en güzel fahişesidir. Saçları, gözleri, teni, içinde bir ateş varmış gibi pırıl pırıl parlayan Cevriye, anne ve babasını hiç hatırlamadığı için olduğu kadar, bu parıltılar yüzünden de bir yıldızdan dünyaya düştüğünü zanneder. Bir gece sokakta uğursuzun biri eline bir eroin paketi tutuşturup kaçınca bir yıl boyunca hapis yatmış, iki yıllığına da Bursa'ya sürülmüştür. Ama Bursa'da sürgünün bitmesini bekleyememiş kaçıp gelmiştir yine İstanbul'a. Bursa'da ya da başka yerde duramaz Cevriye. Sevdalıdır çünkü: Evvela İstanbul'a, sonra da O'na... Adını bile bilmediği, abi diye seslendiği bir kanun kaçağına sevdalı olması her şeyi göze almasına sebep olur. Ve onu karakolda tanıdığımız bu soğuk gecede de, polisin elinden sıvışıp O'na gitmenin yolunu aramaktadır. Cevriye hikaye boyunca bir yandan O'nu ararken, bir yandan da geçmişe giderek olanları hatırlar. Suat Derviş, bu samimi ve naif sokak kızının ağzından bir dönem Türkiyesini ve zamanın ötesine geçecek kadar büyük olan bir aşkı anlatır bizlere. Cevriye'nin kaderine müdahale etmez Suat Derviş; İstanbul sularında doğan, hazin sonunu yine İstanbul sularında bulacaktır... Cevriye'nin kaderi melodramatik bir roman kahramanı olduğu için değişip güzelleşmeyecek, su testisi yine su yolunda kırılacaktır. Suat Derviş, kaderine müdahale etmediği gibi, kadere de isyan ettirmez Cevriye'yi. Cevriye içinde bulunduğu şartları, içine doğduğu hayatı benimser, insanın içini burkacak derecede kabullenmiştir her şeyi. O'na da o yüzden aşık olmuştur aslında. O, hayatında ilk ve son defa Cevriye'ye siz diye hitap eden, gerçek bir bayan, haydi doğrusunu söyleyelim, bir insan gibi davranan tek erkektir. Elini Cevriye'ye sürmez, sırrını onunla paylaşmaz. Cevriye'yi gerçekten sevip sevmediği bile tam olarak belli değildir. İşte Cevriye ne anlıyorsa her şeyden, biz de o kadarını bilir, okuruz. Ötesi yoktur. Cevriye'de, Cevriye'nin ötesi yoktur. Suat Derviş, başta da söylediğim gibi toplumsal-gerçekçi bir yazar. 40'ların İstanbul'unu bir sokak fahişesinin gözünden, son derece akıcı bir dille ve sade bir gözlem gücüyle ve hatta neredeyse tuhaf bir şekilde ta içeriden anlatmayı başarıyor. Değişen kent yaşamında, insanların içine yerleşmiş kötülüğü, yalnızlığı, vahşiliği eleştirel bir bakışla kavrarken, o dönemin, içinden azınlıkların henüz ayıklanmamış olduğu, toplumsal yapısını da hatırlatıyor bizlere. Cevriye'ye kol kanat gerenlerin çoğunun, Dikranui'dan Barba ve Kosti'ye, Çatlak Marika'dan yaşlı Mayrık'a azınlıktan olması, gönül telimizi ayrıca titretiyor.


Birkaç gündür elimden bırakamadığım, okuya okuya bitiremediğim bir kitap var. idefix'in bu yeni köşesinin ilk misafiri o oldu. Bu tesadüfe çok sevindim. Edebiyatımızla ilgili, pek örneği olmayan bir arşiv çalışması. Ancak yazarının deyişi ile "portrelerin, ilkin 'yazınsal bir metin' niteliği"ne sahip olması için kaleme alınmış ve bunu da başarabilmiş çok değerli bir kitap. Bu, Sıddık Akbayır'ın 2006'da Edebiyat Karın Doyurmaz Çay İçirir adıyla basılan kitabının Artshop Yayıncılık'tan yeni bir isimle çıkan yeni baskısı: Bir Fotoğrafınız da Bende Kalmış. İlk bölüm olan 'Edebiyat Dünyasından Portreler'de Türkçe edebiyatın 17 önemli ismi yer alıyor. 7 kötü adamla başlayan sinema dünyası, Üç Kartpostal: Türkan Şoray, Arzu Okay ve Müjde Ar ile devam edip Yıldırım Önal ve Tuncel Kurtiz ile sonlanıyor. Kitabın üçüncü bölümü ise edebiyat dostlarına sürpriz olsun. Aralarında Ece Ayhan, Nilgün Marmara, Oğuz Atay, Tezer Özlü, Cahit Zarifoğlu, Murathan Mungan, Nevzat Çelik gibi isimlerin olduğu 17 edebiyatçımızın kendi eserleri ve haklarında yazılanlardan yola çıkılarak hazırlanan ve adeta her birisi için onların yazınsal dünyaları ile özdeşleşmeye çalışılarak yaratılmış metinler, bu isimlerin varoluş ve yaratım serüvenlerine paralel olarak insanı kimi zaman kahkalarla güldürüyor, kimi zaman da hüzünlendiriyor. Daha önce dergilerde tek tek çıkan bu portrelerin seçimini Akbayır'ın deyişiyle 'kimi zaman söz aldığı mecralar, kimi zaman da rastlantılar' belirlemiş. Bu yüzden neden bu 17 sanatçı sorusu pek yerinde bir soru değil. Ayrıca yapılan arşiv taramasının, onun üzerine bu metinleri yaratmak için gereken emeğin yoğunluğu düşünülünce bize sadece saygı ve beğeni ile selam durmak düşüyor. Hüzünle neşe arasında salınılan bu okuma serüveninden sevdiğimiz yazarlarla ilgili belki de şimdiye kadar yazılmış olan tüm detayları öğrenmek mümkün. Eserlerine yönelik olumlu, olumsuz eleştiriler, kişilik özellikleri ve hayatlarının kritik aşamaları... Cezmi Ersöz'ün Nilgün Marmara'ya yazdığı ve sonra zarfını kendisinin açmak zorunda kaldığı mektubu ; Necatigil'in odası, eşyaları; Oğuz Atay'ın çektiği kısa film ; Edip Cansever'in belki de şiirlerini borçlu olduğumuz Kapalıçarşı yangını ve ortağı Mösyö Jak; Can Yücel'in Leman maceraları; Sezai Koç'un Mona Rosa'sının hikayesi ve daha neler neler. Fakat endişe buyurmayınız, ilginizi çekmek için listelediğim bu birkaç örnek sizi yanıltmasın; kitabımız popüler endişelerle kaleme alınmış ve bu maceralar üzerinden prim yapmak amacını taşıyan ucuz bir çalışma değil. Has bir edebiyat aşığının, uzmanının özgün bir eseri. Bu kitabın orta öğretimde okutulduğu bir Türkiye ne kadar farklı olurdu diye düşünmeden edemiyor insan. Bugün için eğitim sistemimizi zifiri bir karanlık kaplamış olsa da, umut etmek ve umutlar doğrultusunda düşünmek, üretmek gerekiyor. Eğer edebiyatı seviyorsanız bugünlerde kendinize ya da genç, yaşlı eşinize, dostunuza vereceğiniz en değerli armağan bu kitap olacaktır. Kendinizi ve sevdiklerinizi bu çok nadide insanların dünyasında Akbayır'ın rehberliğinde yapacağınız bir olağanüstü geziden mahrum bırakmayınız. Sıddık Akbayır'a bu eser için tekrar teşekkürlerimizi sunar ve daha nicelerini beklerken, artshop yayıncılığa bizi yanlış anlamayacaklarını ümit ederek bir kaç eleştirimizi iletmek istiyoruz. İç sayfalardaki fotoğraf baskılarının fotokopi kalitesinde olması eğer özel bir tercih değilse, kitabın kapağının güzelliğinin yanında olumsuz bir nokta olarak göze çarpıyor. Tahminim Sıddık Bey'in kişisel arşivi kullanılıp, profesyonel bir çalışma yapılamadığı için bu sonucun ortaya çıktığı yönünde. Öte yandan hatırı sayılır miktarda dizgi yanlışı ve font farklılıkları bulunuyor. Umarız kitap çok satar, yeni baskılarını yapmak gerekir de, özellikle ve en azından dizgi ve font hatalarından arınmış biçimi ile içeriğine layık bir hale gelir.


Ortada büyük bir sır vardır, tarihin derinliklerinin içinden gelen... Sır açığa çıkma tehlikesiyle karşılaşınca bir takım insanlar gizemli şekillerde ölürler, bir takım başka insanlar da, dedektifler, şifre çözücüler.. vb. bu ölümler üzerine harekete geçerek önce cinayetleri çözmeye sonra da büyük sırrı anlamaya başlarlar. Dünyanın çeşitli yerlerinde geçen soluk soluğa bir mücadele okuruz, tabii işin içinde duygusal ilişkiler de vardır. Adına ne derseniz deyin, tarihi-aksiyon, tarihi-gerilim hatta komplo teorisi, fark etmez. Bu tür hikayelere artık fazlasıyla aşinayızdır, bir yenisini neden okuyalım ki? Aslında bu türden çok işlenen, örneği piyasada bolca bulunan hikayelerden birini okumak için iki sağlam sebebe ihtiyaç duyarız. Bir: Hikayenin yazarı. İki: Hikayenin dili ve işleniş biçimi. Eğer bu iki unsur sağlamsa türün iyi bir örneğiyle karşı karşıyayız, heyecan verici sağlam bir hikaye bizi bekliyor demektir. Tıpkı Adam Blake'in Onlar'ında olduğu gibi. Adam Blake, aslında bir takma ad. Artık kültleşmiş, kalbimizde ayrı bir yeri olan X-Men ve Fantastik Dörtlü çizgi romanlarının baş yazarının takma adı. Hal böyle olunca Onlar'ı elimize almak mukadderattan oluyor. Ve yanlış bir karar vermediğimizi kitabın her sayfasında bir kez daha anlıyoruz. Geriye, başta da dediğim gibi, türün bu çok iyi örneğine kendimizi bırakmak kalıyor. Roman, kısa bir süre sonra birleşmeye başlayan üç olayla başlıyor. Arizona çöllerine düşen bir uçağın, İngiltere'de öldürülen bir tarihçinin ve üç çocuğuyla birlikte sırra kadem basan karısının peşine düşen bir paralı askerin birbiriyle görünüşte alakası olmayan hikayeleri... Arizona çölüne düşen ve ardında onlarca ölü bırakan uçak kazasının sebebi kesinlikle anlaşılamıyor çünkü uçağın kara kutusu bir takım gizemli insanlar tarafından yok ediliyor. Bu sıralarda açığa alınmak üzere olan dedektif Kennedy'ye verilen tarihçi cinayeti, hızla seri cinayetlere dönüşürken, şüpheler Ucuziçki Kodeksi olarak bilinen ve İncil'in tarihin karanlıklarına gömülmüş bambaşka bir versiyonunu açığa çıkaran tarihi bir belgede odaklanıyor. Karısı ve üç çocuğunun peşinde bir ömür tüketen Tilmann'ı bu hikayeye dahil eden şeyse ailesini sırrı saklayanlara kaptırmış olması. Adam Blake, bir yazar olarak, oldukça ilgi çekici bir Hıristiyanlık mitolojisi üzerine kurduğu öyküsüne yaslanmakla kalmıyor. Hikayesinin taşıyıcısı olan tüm kahramanlarının, deyim yerindeyse hakkını veriyor. Okurunu sıkmadan giriştiği psikolojik çözümlemeler, karakterlerinin hangi olay karşısında nasıl etkilenip nasıl tepki vereceklerinin alt yapısı yine hikayenin temposunun içinde etkileyici bir şekilde işlenmiş. Bu anlamda Onlar, çok karakterli, çok hareketli bir romanın nasıl aynı zamanda derinlikli olabileceğine dair verilen bir edebiyat dersi gibi. Onlar, Türkçede yayımlanan fantastik-tarihi-gerilim romanları içinde uzun zamandır karşımıza çıkan en iyi örneklerden biri. Türün sevenlerini de, sadece konuyla ilgilenenleri de hayal kırıklığına uğratmayacak gibi görünüyor.


İtalyan yazar, eleştirmen, düşünür Umberto Eco, son romanı Prag Mezarlığı ile karşımızda. Yine tarihin içindeki gezisini sürdürüyor. Eco, belli ki pek çok yoruma açık olanaklar alanı olarak gördüğü biçimi en çok yine pek çok yoruma açık bir olanaklar alanı olan tarihe uygulamayı seviyor. Yazarın bu noktada büyük bir tarih koleksiyoncusu olduğunu da hatırlamadan geçemiyoruz. Hikayemizin ana ekseni Yahudi katliamının da dayanağını oluşturan Siyon Bilgelerinin Protokollerinin yazılış serüveni. Daha doğrusu kahramanımız Yüzbaşı Simonini'nin düzenlediği sahte bir belgenin Siyon Bilgeleri Protokolleri'ne dönüşmesi. Büyük bir tarihi komplo düşüncesi üzerine kaleme alınmış Prag Mezarlığı. Mevzu oldukça ağır ve içinden çıkılamaz gibi görünüyor ama her ne kadar içinden çıkılamaz olsa da, o kadar ağır ve daraltıcı değil. Zira kahramanımız Yüzbaşı Simonini, kelimenin tam anlamıyla çok renkli bir kişilik, öyle ki kendini anlatmaya kimden nefret ediyorum? sorusuyla başlıyor. Nefret alanı oldukça geniş; başta Yahudiler olmak üzere, Masonlar, Cizvitler, İlluminatiler, Almanlar, İtalyanlar ve hatta kadınlar... Hal böyle olunca herkesi herkese satan, yalanlarla, düzmece belgelerle, türlü sahtekarlıklarla oluşturduğu yaşamını hangi devlete ait olduğu belli olmayan bir derin devlet adamı olarak sürdürüyor. Ancak buradaki sorun herkesi herkese satan, kimin yanında olduğu çıkarlarına göre an be an değişen Simonini'nin kendisinin de kim olduğunu karıştırmış durumda olması. Gidip gelen hafızasını tazelemek için kaleme aldığı güncesine Dalla Piccola adında bir rahip karışıp duruyor. Kim bu Piccola? Gerçek bir kişi mi, Yüzbaşı Simonini'nin çeşitli işler çevirmek için girdiği kılıklardan biri mi, yoksa kahramanımızın unuttuğu belleği ya da o uyurken harekete geçip kalemi eline alan alter egosu mu? Aynı anda hepsi ve hiçbiri demeye getiriyor Umberto Eco elbette. Biz okurlar Simonini'nin ve Rahip Dalla Piccola'nın kimlikleri üzerine düşünürken bir yandan da müthiş bir olay örgüsünün içinde çeşitli gizemler ve komplolar peşine düşüyoruz.


Yayımcısı Levent Yılmaz'ın da pek güzel ifade ettiği gibi mücevher pırıltısında bir novella var elimde. Türünün gerektirdiği üzere kısa, büyük bir özenle işlenmiş ve pırıltısıyla okurunu büyüleyen bir romancık, Mrs. Stone'un Roma Baharı. Yazarı ise, Arzu Tramvayı, Kızgın Damdaki Kedi, Gençliğin Tatlı Kuşu gibi oyunlara imzasını atmış, 20. yüzyılın en önemli oyun yazarlarından biri, Tennessee Williams. Williams, elimizden tutup bizi pırıl pırıl bir Roma baharına götürüyor; daha doğrusu güneşin altın rengi ışığıyla baştan aşağı yıkanmış bu şehirde, baharın her şeyi apaçık eden ışığıyla ne yapacağını bilemeyen Karen Stone'un son baharına... Mrs. Stone, Amerika'nın bir zamanlar güzelliğiyle pırıl pırıl parlayan ama şimdi gözden düşmüş, elli yaşına gelmiş yıldızı. Son oyunuyla büyük bir hezimete uğrayıp zengin kocasının ölümünün ardından kendini Roma'ya hapsetmiş. Yazar, onun sonbaharını Roma baharı içinde anlatıyor ancak, Roma'nın üç bin yıllık geçmişi ve eskiliği bu bahara ironik, acımasız bir eda katıyor. Tıpkı Karen Stone'nun etrafındaki tüm o zalim sözde dostlarının da yaptıkları gibi. Eski hayatından ve dostlarından sonuna kadar kaçan Mrs. Stone, evinde verdiği bir partide Amerikalı bir gazeteciyle yüzleşmek zorunda kalıyor. Gazeteci dostu onu son derece Amerikanvari bir yüzleşmeye itiyor. Ancak çok geç. Her şeye rağmen güçlü olması gerektiği, ipleri elinde tutabileceği, dedikoducuların ağzını kapatabileceği, küllerinden yeniden doğabileceği... Çok geç... Stone, güzelliği bir yana, oyunculuk yeteneğinin aslında ne kadar zayıf olduğunun farkında. Yıllar güzelliğini geri alıyor, güzelliğinin gidişi ise ne yaparsa yapsın oyunculuk kariyerinin bitmesi demek. Tennessee Williams'ın pek çok belli başlı kadın karakterinde gördüğümüz bir tür acımasız farkındalık hali bu. Güzel ancak bir o kadar derinliksiz, aptal bir Brodway yıldızından beklenmeyecek bir farkındalık. Bu, bedene de ruha da nefes aldırmayan zalimane algı, kahramanımızın yaşamını her an kopmaya hazır gergin bir tele dönüştürüyor. Bir noktada öyle geliyor ki yazar, bedene hapsedilen kadın bilincinin çıkışsızlığını kahramanlaştırıyor. Karen Stone'nun hayatına gençliği, yakışıklılığı, baş döndüren cinsel cazibesiyle giren Paolo karakteri ise, bir yanıyla Karen'in gençlik halini anıştırır. Güzel ve zalimdir. Gençlik enerjisinden ve pırıltısından yararlanmak isteyenlerin yüksek bir bedel ödemesi gerekir. Hayattaki rollerin değişimini bir türlü kaldıramaz Mrs. Stone. Paolo'nun da ona güzelliği, ünü ve çekiciliği yüzünden aşık olmasını arzular. Oysa Paolo, yaşlı ve zengin dulun jigolosudur nihayetinde. Bencil, bayağı ve satın alınabilir bir tüketim nesnesi... Düşler ve umutlar işe yaramamaktadır. Filmin kopacağı anı bekleriz büyük bir gerginlikle. Karen Stone için çıplak gerçeğin kabullenileceği anı ve daha da önemlisi kabullendikten sonra kahramanımızın nelere sürükleneceğini... Stone'nun umutsuz düşleri, sanatın haince beslediği yanılsamalarla dolu hayatı ve bilincinin gidip gelişleri gerçeğe çarptığı an ne olacaktır?... Peki kahramanımız kapılıp gitmeyi kestiğinde ne olacaktır?... Bu edebi gelenek içinde büyük bir şiirle gezinmesi, üstelik sürekli zaman kaymalarından oluşan ve kadın kahramanın bilincindeki kaymalarla ilerleyen bir yazıyı kurmasındaki ustalık Mrs. Stone'un Roma Baharını türdeşleri arasında benzersiz bir yere getiriyor. Mrs. Stone'un Roma Baharını Türkçeleştiren Fatih Özgüven'in Sonsöz'de yer alan bu tespitine katılmamak mümkün değil. Novellaların günümüzde giderek daha az yazıldığı ve okunduğuna dair serzenişine de öyle. İçinde yaşadığımız roman çağı her türlü edebi türü silip süpürüyor, en iyi ihtimalle kendi içinde hapsediyor. Ve bize mücevher gibi işlenmiş, yetenek ve emekle parlayan novellaları da neredeyse unutturuyor. Hatırlamak için Mrs. Stone'nun Roma Baharını hararetle öneririm.


Edebiyatımızda pek sık görülen bir şey değildir kadın kahramanların hikayeleri. Özellikle son dönem genç edebiyatımızda bile yine eril bakış açısının, erkek yazarların, erkek kahramanların görece hakimiyeti düşünülürse... Ondandır ki, derin bir soluk alarak başlıyorum Figen Şakacı'nın Pala Hayriye'sine. Bir büyüme, olgunlaşma hikayesiyle baş başayız. Daha doğrusu Şakacı'nın, Bitirgen'le başladığı büyüme hikayesinin devamıyla. Ona işi sorulduğunda, süklüm püklüm, yazı çizi, diyerek cevap veren Pala Hayriye, sıkı bir gazeteci olur günden güne. Eli kalem tutar, gözleri açılır bir bir... Onun yaşadıklarının, düşündüklerinin, yapıp ettiklerinin, zannettiklerinin bir izdüşümü olan anlatısı da kendi tarihinin yeniden yeniden kurgulanmasından ibarettir aslında. Ya da en azından yazarın bize hissettirmeye çalıştığı şey budur. Bu anlamda ne kadar gerçekçi görünse de, düşler ve yalanların da içine sızdığı bir dünya çıkar karşımıza. Söz konusu olmama, olamama durumu üzerine Pala Hayriye aracılığıyla düşünürken, edebiyatımıza damgasını vuran kaybetmiş, tutunamamış, olmamış kahraman anlatılarının gün geçtikçe, bu olamama halinden bir ayrışma, olanı giderek daha sert yargılama halinin, ben ve ötekinin karşında kalan açıklığa kibrin sızması gibi bir durumun gölgesi düşüyor. Pala Hayriye de bu gölgeden mustarip ne yazık ki, toplumsal eleştirisi her satırından fışkıran roman boyunca, yazarın yargısını romanın anlatısının önüne geçecek derecede hissediyoruz. Üstelik gerçek toplumsal olayların hikayenin içine sızdığı bölümler de roman kurgusunda iğreti durabiliyor zaman zaman. Ama Pala Hayriye bir yandan da, artık hemen hepimizin kanıksadığı çarpıklıklara, ikiyüzlülüklere, toplumun gerekli gördüğü, temelde ise hiç de gerekli olmadığını bildiğimiz şeylere şaşırır, üzülür, ayak direrken, bizim de içimize sular serpiliyor. Kısacası, karışık duygularla ayrılıyoruz Pala Hayriye'nin dünyasından. Büyümek sancılı, olamamak içi keder dolu bir sevinç ne de olsa!


'"Mervyn Peake, 'Gormenghast Üçlemesi'yle fantastik edebiyatın gelmiş geçmiş en iyi örneklerinden birini vermiştir. Ve bu konuda Tolkien'le yarışacak tek kişidir.'" Çok doğru bir tespit, tabii eğer Gormenghast fantastik bir eser olsaydı! Gormenghast Üçlemesi gibi bir eserle ilgili herhangi bir kendinden emin tespit yapılabilir mi, orası da tartışmalıdır zaten. Tuhaf gotik bir şatoda geçmesine rağmen gotik değildir, karakterleri ve hikayesiyle tam olarak fantastik olduğu halde fantastik eser kategorisine girmez, onu 2. Dünya Savaşı sonrası yazılmış alegorik bir eser olarak tanımlamak da oldukça gülünç kaçacaktır. Kesin olan tek şey vardır, Gormenghast Üçlemesi modern bir klasiktir, tam olarak hiçbir kategoriye sokamayacağımız bu sıradışı hikaye, edebiyatın yıldızının gerçekten parladığı o büyülü andan bize kalandır. Titus Groan, bu muhteşem üçlemenin ilk ve kesinlikle en sevilen kitabı, şimdi yeniden yayımda. Kitap, üçlemenin kahramanı Titus'un adını taşıyor. Ancak yanlış anlaşılmasın Titus'un adını taşısa da bu kitapta kahramanımız ancak iki yaşına kadar gelebiliyor... Titus Groan, onun içine doğan, hatta kalbine bir bıçak gibi saplanan Titus'la beraber Gormenghast'ı anlatıyor. Her şeyin sabit ve durağan kalmak üzerine kurulduğu, sonuna kadar içine kapalı bu dünyaya bir varis olarak geliyor Titus. Eteklerinin etrafında bir halı gibi gezinen beyaz kediler ve bedenini bir ağacın kabukları gibi örten kuşlarla tek vücut yaşayan Lady Gertrude ile varlığını Gormenghast'ın geleneklerine adamış Lort Sepulgrave'in oğlu Titus'un beklenen doğumu bile huzursuz bir sarsıntı yaratıyor her yerde. Ancak, başlangıçta kimsenin fark etmediği başka bir sarsıntı kaynağı daha mevcut ortamda: Gormenghast'a aşçı yamağı olarak giren Steerpike. Steerpike, henüz bir bebek olan Titus'dan haliyle daha hızlı. Seri ve son derece kurnazca hareket ederek, şatodaki şiddet ateşini yakıp körüklemeye meyyal. Çünkü gözü yükseklerde, o gücün peşinde. Aşçı yamaklığından en tepelere yükselmeye kararlı. İlk kurbanları Lord Sepulgrave'in ikiz kız kardeşleri. Onların yıllardır bastırdıkları iktidar hırsını yeniden canlandırmakta hiç zorlanmıyor Steerpike... İkizlerin ellerinden zorla alınmış olduğunu düşündükleri iktidarı geri alma hırsları Steerpike'ın ellerinde yeniden dirilerek ağabeyleri Sepulgrave'in hayatta en sevdiği yer olan büyük kütüphaneyi yakmaya kadar gidiyor. Ancak her şeyin bir bedeli var ve artık ikizlerin hayatları bu yangın yerinden çıkamayacak. Büyük kütüphanenin yanması, Lord Sepulgrave'in aklını kaçırmasına ve şatodaki tüm yasaların, ritüeller sisteminin uygulayıcısı olan yaşlı Sourdust'ın da ölmesine yol açar. İstenmeyen değişim iyiden iyiye gözler önüne serilmektedir artık. Devasa bedeni kuşlara yuva olan Leydi Gertrude tehlikenin Steerpike'dan geldiğini sezen ilk kişi olur ve oğlu Titus'a beklenmedik bir şekilde yakınlaşır. Steerpike'ın şatodaki en saf varlık olan Fuchsia ile git gide geliştirdiği diyalog Gormenghast'taki durağanlık ile hareketin iç içe geçen karmaşık ilişkisinin; Titus'un süt annesinin zamanından önce onu bırakıp gitmesi, ait olduğu balçık evler halkının geleneklerine karşı gelmesi ise Titus'un beklenmedik talihinin bir simgesi olacaktır. hasan fehmi nemli çevirisi-kendisini de tanıyan ve titizliğini bilen biri olarak söyleyebilirim-mükemmel, denebilir. koskoca 2 ciltte bir tek "dikelmek" sözcüğünün yeriyle ilgili bir yanlış görebildim...