Çok yakın bir arkadaşım dün keyifli bir öğlen kahvesini karşılıklı höpürdettiğimiz sırada Hanefi Avcı'nın Haliç'te Yaşayan Simonlarını aldığını söyleyiverdi aniden. Şaşırmıştım zira bu tür kitaplarla pek arası olmadığını bilirdim. Şaşkınlığımı ona da geçirince, canım ne olur ne olmaz, yasaklanır falan, elimde olsun istedim, diyerek konuyu kapattı. Evet, konu kesinlikle kapanmıştı; yasaklanan, yasaklanma ihtimali olan bir kitabı kim okumak, ona sahip olmak istemezdi ki! Durum ikimiz için de işte böylesine açık ve de berraktı... Oldum olası yasaklanmış kitapları okumak isterim, ilgimi çeksin çekmesin, iyi yazılsın kötü yazılsın fark etmez, bir kitap yasaklandı mı, toplum ahlakına mugayir mi bulundu, işte o noktada benim gözümde okunası olur. Yasakçı zihniyet de okurun bu tür sapkın eğilimlerini bildiğinden olsa gerek, bu işi elinden geldiğince sessiz sedasız yapmaya çalışır. Ta ki, söz konusu kitabın yazarı, yayımcısı ya da okurları ortalığı velveleye verene dek... 1-ttfn; l8r, g8r Lauren Myracle: Myracle'ın gençler için yazdığı bu kitaplar, Zoe Maddie ve Angela adında üç genç kızın başlarından geçenleri anlatıyor. Kitapların en ilginç yanı tamamen internet konuşmalarından ve emoticon'lardan oluşmuş olması. Yasaklamak için sebepler: Çıplaklık, cinsel içerik, uyuşturucu, küfür, hedef kitleye uygun değil. 2-Tango Üç Kişiliktir Peter Parnell & Justin Richardson: İki erkek penguen'in bir penguen yavrusunu yetiştirme hikayesi. 3-İçekapanıklığın Artıları Stephen Chbosky: Bir dizi mektup şeklinde yazılan roman utangaç ve popüler olmayan Charlie'nin lise hayatını anlatmaktadır. İçe kapanıklık, cinsellik ve uyuşturucu gibi konuları esprili bir şekilde işliyor. Yasaklamak için sebepler: Homoseksüellik, cinsel içerik, aile karşıtlığı, uyuşturucu, intihar. 4-Bülbülü Öldürmek Harper Lee: Pulitzer Ödüllü romanda Harper Lee 1930'ların Alabama'sında ırkçılığı ve eşitsizliği işliyordu. Yasaklamak için sebepler: Cinsel içerik, dine bakış açısı. 6-Çavdar Tarlasında Çocuklar J. D. Salinger: 50 yıl önce basıldığından beri Çavdar Tarlasında Çocuklar beyaz karşıtı olmaktan negatif örnekler içermesine kadar birçok sebeple yasklanmak istenmişti. Yasaklamak için sebepler: Cinsel içerik, küfür. 7-Kız Kardeşim İçin Jodi Picoult: 2009'da filmi de çekilen kitapta 13 yaşındaki Anna ablasına böbreğini vermesine engel olmaya çalışan ailesini dava eder. Yasaklamak için sebepler: Cinsiyetçilik, homoseksüellik, cinsel içerik, dine bakış açısı, şiddet, uyuşturucu, intihar. 8-Dünya, Popom ve Diğer Büyük Yuvarlak Şeyler Carolyn Mackler: Michael L. Printz ödüllü kitapta Carolyn Mackler ortalamadan büyük bir bedeni ve ortalama bir aşağılık kompleksi olan Virginia Shreves'in hayatını anlatır. Yasaklamak için sebepler: Cinsel içerik, küfür. 9-Mor Renk Alice Walker: 1983'te Pulitzer Ödülünü ve Ulusal Kitap Ödülünü kazanan roman 1930'larda siyahi kadınlara yönelik ırkçılığı konu alır. Yasaklamak için sebepler: Cinsel içerik, küfür. 10-Çikolata Savaşı Robert Cormier: 1974'te basılan kitap genç kahraman Jerry Renault'nun Trinity Lisesi'ndeki vahşi çetelere karşı çıkmasını içerir. Yasaklamak için sebepler: Çıplaklık, cinsel içerik, küfür. Sadece Amerika'nın değil, içinde bizim de yer aldığımız nice ülkenin, kültürün uzun yasaklı kitap listeleri var. Cinselliğe birinci sırayı verdikten sonra, kısacık bir araştırmanın sonunda Vatikan'ın tahmin edileceği üzere bilimle başının hoş olmadığını görüyoruz, İslami ülkelerin ise yine inancın sorgulanmasıyla ilgili sorunları var. Ülkelere tek tek baktığımızda ise ne yazarlar, ne kitaplar çıkıyor karşımıza... Madrit'te bir zamanlar Don Kişot'un okunmasının yasaklandığını görüyoruz, Etiyopya'da ise Hamlet'in! 1001 Gece Masalları İran'da, Irak'ta ve Afganistan'da hala yasak ve hatta İsrail'de de 80'li yıllardaki yasaklı kitapların başında geliyor, Çin'de ise hayvanlar insanlar gibi konuştuğu için Alice Harikalar Diyarında yasaklı kitaplar kervanına katılmış... İlginç örnekler öylesine çok ki... Gelelim bize. Cinsel içerikli kitaplar yine bir yana, Türkiye'de yasaklar listesinin ortalama çoğunluğunu siyasi içerikli kitaplar oluşturuyor. Gerek sağda gerek solda, gerek İslamcı gerek laik ya da derin devletçi fark etmiyor... Türk yasakçı zihniyeti kendisinden farklı olan hiçbir görüşe tahammül edemiyor. Edebiyatta da kimler kimler yok ki, Sabahattin Ali, Sait Faik Abasıyanık, Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Adalet Ağaoğlu, Atilla İlhan, Pınar Kür, Nedim Gürsel, Melih Cevdet Anday, Elif Şafak, Ahmet Altan, Sevgi Soysal, Ataol Behramoğlu... Liste uzayıp gidiyor.


E-kitap tartışmaları malumunuz, hatta belki tartışmamaları demek daha doğru, zira konuşulmaz ve fazla dillendirilmezse e-kitabın bir şekilde hayatımıza pek girmeden çıkacağını umanlarla, bu yeni teknolojiden en yüksek faydayı sağlamak adına sessizce bekleyip durumu görmek isteyenler belli ki aynı safta. Ama heyhat, biz sussak dünya susmuyor işte. İki ünlü bibliyofil, iki ünlü kitap koleksiyoncusu; İtalyan yazar Umberto Eco ile Fransız sinemecı ve dramaturg Jean-Claude Carriere, bir araya gelip kitaplardan konuşuyorlar uzun uzun ve bunu Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın adlı bir kitaba dönüştürüyorlar. Kitabın baştan sona ana izleği ise kendi teknolojik devrimini yapmaya hazırlanan kitapın geçmişi ve muhtemel geleceği. Kitap, tıpkı kaşık, çekiç, tekerlek veya makas gibidir, diyor Eco ve devam ediyor: Bir kere icat ettikten sonra daha iyisini yapamazsınız. Bir kaşıktan daha iyi olacak bir kaşık yapamazsınız. Kitap değerini kanıtladı, aynı şekilde kullanmak üzere kitaptan daha iyisini nasıl yapabileceğimiz bir muamma. Belki bileşimine giren unsurlar gelişim gösterecektir, belki sayfaları kağıttan olmayacaktır artık. Fakat neyse o olarak kalacaktır. Okumak için gerekli maddi ortamı sağlayan araç olarak kitabın biçimini pek fazla sorgulamıyor yazarlar. Kitabelerden tabletlere, papirüslerden kumaşlara, Gutenberg'e ve e-kitaba uzanan yolculuğunda kitabın nasıl korunabileceği, geçmişte nasıl korunmadığı, bilinçli bir şekilde imha edildiği veya aptalca ihmal edildiği üzerinde duruyorlar daha çok. Bugün gelinen nokta da pek parlak değil aslında. Modern veri depolama araçları çok narin ve kesinlikle uzun süreli değiller. Hele ki birileri gelip fişi çekerse elimizde sadece kitap kalıyor ister istemez mum ışığında okuyacak... Hal böyleyken, kitaplardan kurtulmamız da mümkün değil gibi görünüyor. Üstelik internet sanılanın aksine bizi görüntülerin değil, Gutenberg'in evrenine yerleştirdi tuhaf bir şekilde; daha çok okuyoruz ister istemez. Ve okuma-yazma bilmeyenlerin bu kültür ortamında hiç yeri yok. Kitaplar ve okuma eylemi teknolojiyle birlikte beklenmedik bir biçimde daha çok yer ediyorlar yaşamlarımızda. Kitabın bu şekilde kutsallaştırılması, okuma ve yazma olgusunun, birbirini izleyen uygarlıklarda giderek kazandığı ve koruduğu önemi kanıtlıyor. Ve zaman geçtikçe de okuma-yazma imtiyazı toplum içindeki küçük grupların elinden çıkıyor, topluma mal oluyor. Kitabın kutsallaşma ve topluma mal olma tarihi, elbette yakılan, yok edilen, sansürlenen kitapların da tarihi aynı zamanda. Hıristiyanlığı resmi din olarak kabul eden Roma'nın yaptığı ilk işlerden biri paganizmin dini metinleri olan ve kadın kahinlerce yazılana Sibylla kitaplarını yakmak oluyor. Meksika'da kodeksleri yakan İspanyol keşişler, İskenderiye kütüphanesinin yakılması ve daha niceleri... Kitabın ateşle inişli çıkışlı bir ilişkisi var şüphesiz ve ona kutsallık mal eden kültür, gün geliyor günahları da atfedebiliyor pekala. Ama kitaplar çıkış yolunu bir şekilde buluyorlar her nasılsa; onları koruyan aydınlar ve dindarlarla, saplantılı koleksiyoncular ve sahaflarla, ve hatta kitap hırsızlarıyla! Eco ile Carriere'nin kitaplar üzerine doyumsuz sohbetleri gelecekte kitabın öleceği kehanetinin şimdiden yalanlanması gibi. Başta da söz ettiğim gibi kendi teknolojik devrimini yaratmakta olan kitap hakkında daha çok konuşulması ve düşünülmesi gerektiğini de vurguluyorlar. Görülüyor ki okura daha kolay ve ucuza mal olan, yazarını ve çevirmenini ise maddi olarak daha çok tatmin eden e -kitaptan korkmanın bir anlamı yok artık bugün gelinen noktada. Üstelik yazarların editörlerinden, okurların ise kendi maddi ortamını bir şekilde yeniden yaratan kitaplardan vazgeçmeyecekleri ayan beyan ortadayken...


Elif Şafak'ın bir reklamda oynaması çok konuşuldu, hala da konuşuluyor, tartışılmaya devam ediyor. Neden? Toplumumuzdaki yüksek edebiyat duyarlığı mı? Yoksa edebiyatın ve edebiyatçının hala içimizdeki o kutsal yerde oturmasından mı? Bütün bunların etkisi az olmakla beraber vardır var olmasına ya asıl sebep, sanırım reklamın, reklam düşüncesinin kendisi. Şafak'ın kendisi, her şeyiyle edebiyattan çok reklam kültürünün bir abidesi gibi. Hem Şafak, ya da herhangi bir yazar toplumu tüketime yönlendirmekte niye bir beis görsün ki... Neticede, hikayelerini topluma ulaştırmak pahasına o da yayın sektörünün, tüketim çarkının bir parçası değil mi... Öyle tabii öyle olmasına da, sanatın ve edebiyatın insandaki ve toplumdaki aksaklıklara, çarpıklıklara dair derin bir muhalefet içerdiğine dair umudumuz da baki. Bir yazarın yapıp ettikleriyle bu umudu köreltmesi, pek çoğumuzu haliyle sarsıyor tabii. Ancak ortada sadece Şafak üzerinden, Şafak'a yüklenerek yazılıp çizilen nice yazı var. Egoist Okur'un sahibesi Gülenay Börekçi de bundan yola çıkarak yazar-reklam ilişkisi bakımından Elif Şafak'ın tek olmadığını belirtmiş. Zayıf hafızalarımız için bir hatırlatma yazısı kaleme almış ve geçmişten günümüze Türk ve Dünya edebiyatı içinde reklamda oynayan yazarları sıralamış bir bir... Korkmayın, liste öyle çok kalabalık değil, ama Hemingway'den Mark Twain'e, Tomris Uyar'dan Adalet Ağaoğlu'na, Emile Zola'dan H. G. Wells'e, Norman Mailer'dan Jack Kerouac'a sıralanan isimler Şafak'a destek çıkmakta gayet yeterli görünüyor. Elif Şafak'ın yer aldığı reklam filmini izlemek için buradan izleyebilirsiniz.


Karşımda Halikarnas Balıkçısı, Azra Erhat ve Sabahattin Eyuboğlu. Bir guletin kıç tarafında geniş geniş oturmuşuz. Ara ara denize çevriliyor gözlerimiz, yüzümüzde hafif bir gülümseme. Homeros'tan, çeviri sanatından söz ediyoruz. Sonra ben aniden, öyle dan diye, "Siz faşist misiniz?" diye soruveriyorum, "Şimdilerde sizin için öyle diyorlar." İlk dakikalarda pürüzsüz, süt beyaz bir çarşaf gibi görünen deniz hafif hafif kıpırdanmaya başlıyor. Denizin çırpıntısının sesinden başka ses yok sanki etrafta, dünyada ise bütün bakışlar üzerimde. Yazarların göz bebeklerinin büyüdüğünü görüyorum sanki. Ben de dikiyorum gözlerimi gözlerine, sessizlik içinde. Derken, kocaman bir kahkaha patlıyor, arkası da geliyor. Katıla katıla gülüyorlar, evet. "Bu da nereden çıktı, gerekçen nedir?" diye sormadan gülüyor, gülüyorlar, gülüyoruz. Ve biraz buruk da olsa, hararetli bir tartışmayı beraberce başlatıyoruz. Mavi Yolculukçular, Erbil'in belirttiği gibi, bireysel çabalarla bireysel söylem alanları açabilmiş edebiyatçılarımız arasında görülebilir. Söz konusu kim olursa olsun, iktidara ve resmi ideolojiye yakın durmak onu pisletmekten, verimine gölge düşürmekten başka bir işe yaramıyor. Ama yine de bir küfür gibi, Cumhuriyet elitleri olmakla suçladığımız yazarlara karşı bu kadar zalim, bugünün iktidarından açıkça beslenenlere ise böylesine hoşgörülü yaklaşmasak, eleştirmenin ve tartışmanın bir orta yolunu bulsak diyorum. Deniz çırpıntılı hala, teknenin baş tarafına geçiyorum. Kafamda koca bir şapka, ağzımda bir ot parçası, uzanıyorum boylu boyunca havlunun üzerine, bu yıl ölümünün kırkıncı yılı, yazar, şair, ressam, botanikçi, çevirmen, kültür rehberi, karikatürist, çocuk kitapları yazarı, grafiker, araştırmacı Halikarnas Balıkçısı'nın Mavi Sürgün'ünü okumaya başlıyorum. İçimde derin bir yaz ve sürgünlük özlemi ile...


Hey kardeşler, hey dostlar, yolda belde, tavlada tarlada, kırda ovada durup da bizi dinleyenler, okuyanlar, dünyanın kaç bucak olduğunu soranlar, bilenler, hey yedi iklim dört bucağı gezenler, size bir destanımız var. İnsanoğlu şu dünyada neyi arar, arasa arasa dostluğu, kardeşliği arar, sözü uzatmak neye yarar... Biz başlayalım Köroğlunun hikayelerini anlatmaya birer birer. Böyle başlar Yaşar Kemal'in dilinden Köroğlu'nun destanı. Beylere, padişaha kafa tutan, iktidarın karşısına halkın kalesini kuran, yoksulun, aşığın, yiğidin, atından ayrı bir yaşam düşünemeyen Anadolu insanının destanı... Böyle başlar ya onun sade Yaşar Kemal'in değil cümle Anadolu'nun dili olduğunu da pekala biliriz. Destan, dünyanın diliyle anlatılır, dünyanın diliyle yazılır. Söz adına insanın içinde ve dilinde ne varsa destanda yazılıdır... Peki neden Köroğlu? Türk destanları içinde en geç oluşan destandır da ondan. Yani bize, günümüze en yakın olan. Köroğlu'ndan yana şanslıyız, onu en son Yaşar Kemal Üç Anadolu Efsanesinde kaleme almış, halk edebiyatının Türkiye'deki belki en önemli araştırmacısı Pertev Naili Boratav da, derinlemesine incelemiştir. Pertev Naili Boratav'ın şu an elimizde bulunan çalışması Köroğlu Destanı konusu itibariyle de biçimiyle de başlı başına bir destan, çünkü söz konusu çalışma bu konuda yapılmış ilk ve tek çalışma olma özelliğini taşıyor. Keşke öyle olmasa; ortalık destanlara dair yapılan incelemelerden, araştırmalardan geçilmese de, toplumsal belleğini yitirmemiş, kendi dilini unutmamış bir edebiyata sahip olsak, hep bir ağızdan hayata getirdiğimiz o en büyük hikayelere yeni hikayeler ekleyebilirdik belki o zaman. Köroğlu'nun hikayesi herkesin malumu. Boratav, öncelikle Köroğlu'nun nakillerini bir araya getirip bütün nakilleri okur için karşılaştırma fırsatı sunuyor. Azeri, Özbek, İstanbul, Tobol ve çeşitli Anadolu nakilleri arasında 60 sayfalık Paris rivayeti en uzunu, 6 sayfalık Tobol rivayeti ise rivayetlerin en kısası. Köroğlu adı Anadolu ve Azeri rivayetlerinde körün oğlu anlamına gelirken, Özbek rivayeti bu noktada ayrılıyor. Bu rivayete göre kur oğludur o, kur mezar anlamına gelir ve Kuroğlu mezarda doğduğu için bu adı almıştır. Destanın daha adından başlayarak pek çok farklı motifi vardır. Ancak kır at hemen her rivayette dikkat çekici biçimde aynıdır. Her anlatımda olağanüstü özellikleriyle yer alır ve zaman zaman Köroğlu'nun bile önüne geçtiği görülür. Onun babası denizden çıkıp gelmiş, sudan doğmuştur, bir metre balçığın üzerinden ayaklarına hiç çamur bulaşmadan geçer gider ve öyle hızlıdır ki koşarken kanatlanıp uçar... Köroğlu kır atıyla dağlara sığındıktan sonra beye, padişaha karşı isyan bayrağı açar ki yanında pek çok cesur, yürekli savaşçı arkadaşları vardır. Arap Reyhan, kasap oğlu Ayvaz, Kenan Bey, Hoylu Bey, Köroğlu'nun oğlu Hasan, Azerbaycan'dan Rumeli'ye uzanan topraklarda yaşayanların, Anadolu insanının çeşitli karakteristik ve kültürel özelliklerini taşıyan kahramanlardır hepsi. Cesaretin, mertliğin, yiğitliğin yanı sıra korkuları, zaafları da olan kahramanlardır bunlar hatta düşmanlarını da kendileri gibi dürüst zannedecek derecede saftırlar. Çoğu Köroğlu'yla bir sebepten dövüşmüş, önceleri onun düşmanı olmuş ya da onun tarafından kaçırılmışlardır zaten. Ve daha sonra ait oldukları yere, yoksulun, zayıfın, doğa ve insan sevgisiyle dolup taşanların yanına, Köroğlu'nun yanına gelmişlerdir. Ve kadınlar... Rivayetlerin hemen hepsinde görülüyor ki destanın kadınları erkeğe yoldaş, adı geçen, sözü dinlenen, uğruna pek çok şey verilen kahramanlardır. Adalet duyguları da gelişkindir, ailelerine, eşlerine de bağlılardır. Köroğlu destanında görülen birçok öğe onun karakteristiğini belirler, kır ata, kılıca eşdeğer nitelikteki ölümsüzlük motifine kör gözlerin mucizeyle açılması motifi eklenir, Köroğlu'nun savaşlarını melekler izler, her daim Hızır'la birlik olunur... Köroğlu anlatılarının bilinen yirmi dört çeşitlemesi vardır, Boratav'ın tespitlerine göre bu çeşitlemeler farklılıkları ile beraber bütünlüklü bir yapıyı da oluştururlar ve kendilerinden önce gelen destanlardan, halk anlatılarından beslenirler. Köroğlu'nu okurken ondan önceki çağların destanlarını da okumuş oluruz bir anlamda. Boratav'ın çalışması sadece rivayetleri ve karşılaştırmalarını içermiyor elbette. Yazar, destanın etkilerini, destanı etkileyen, dini, tarihi, yöresel unsurları da gözler önüne seriyor. Ve bu anlamda Köroğlu Destanı toplumun bilinçaltına işlemiş bir büyük hikaye eşliğinde zengin bir kültürel tarih okumasına dönüşüyor. Köroğlu Destanı, edebiyatla ilgilenen ve toplumsal bellek üzerine düşünenler başta olmak üzere hiçbirimizin göz ardı edemeyeceği öneme haiz, büyüleyici bir çalışma... Akıldışı tarihi komplo teorilerine kafa yormak yerine, biraz da destan araştırmalarına yönelinse, dedirtiyor insana.


Dünyanın en çok satan yazarlarından Paulo Coelho'nun korsan kitaba destek veren açıklamasının haberini okuduğumda aklıma Sabit Fikir'in bu ayki dosya konusu geldi hemen. Dijital sanat kimin sanatı başlığı altında Oylum Yılmaz, bazı yapımcıların off the record olarak korsan filme destek verdiklerini, bazı yönetmenlerin ise filmlerini hem internet üzerinden yayımlayıp hem de korsan kopyalarını yayarak bunların izlenme oranlarını, gişe hasılatlarını nasıl etkilediklerini test ettiklerini yazıyor. Şimdi diyeceksiniz ki haklı olarak, Coelho'nun tuzu kuru. Onun kitaplardan kazandığı parayı dünya üzerinde kaç yazar kazandı... Bir elin parmaklarını geçmez... Doğal olarak korsana destek verir, dikkat de çeker, kitapları milyonların üzerinde satmaya da devam eder... Aslında oldukça ironik bir çıkış olmuş Coelho'nun ki. Dünyada ve özellikle Türkiye gibi ülkelerde çoksatanlarla çoksatmayanlar arasında öyle büyük bir uçurum var ki... Arası yok asla. Şimdi soruyorum, bugün işleyegelen yazar-yayıncı-dağıtımcı üçgeni içinde, geçimini yazarlıktan sağlayan kaç kişi var ülkemizde? Ya çoksatar ve zengin olursunuz ya da çoksatamaz ve geçiminizi başka yollardan sağlamaya çalışırsınız. O halde normal yollardan zaten hayatı etkilemeyecek bir kazanç için korsana karşı durmak, belki de çok okunma, romanlarınızın, öykülerinizin yayılmasının önüne engel koymak gibi olmuyor mu? Eğer öyleyse korsanla mücadele demek, bu işten daha fazla para kazanan yayıncıların, dağıtım şirketlerinin ve elbette çoksatan yazarların mücadelesi demek. Paulo Coelho da tavrını kendi temsil ettiği topluluğa karşı koymuş demek. Gelelim işin kültürel ve ahlaki yönüne. Ne denirse densin sizin de benim gibi bir yanınız ahlaki olarak korsana karşı çıkacaktır elbette. Kimin yararına ya da zararına olursa olsun hukuki adaletin gerçekleşmesini istemekten daha doğal ne var? Ama gelgelelim, dijitalleşen hayatımıza, dijitalleşmeyle ortaya çıkan yeni sanata, okuma, yazma, izleme biçimlerine toplumsal düzen hiçbir şekilde ayak uyduramamakta. Kültürel ve hukuki kriz, bunun krizidir kanımca. Bugüne kadar üzerinde yüzyıllarca uyumayı tercih ettiğimiz sanat-sermaye ilişkisinin tel tel çözülme zamanı dijitalleşmeyle birlikte gelip çatmıştır işte. Ticari çıkarlar uğruna yeni teknolojilere direnmenin, dijital sanatı sanattan saymamanın, yeni okuma-yazma-izleme biçimlerini görmezden gelmenin ve her şeyi sadece hukukun boşluklarla dolu, yorumlara açık alanına bırakmanın, çözümü oradan beklemenin sadece ve sadece korsanın önünü açmaktan başka bir şeye hizmet etmediği ortada çünkü. Böyle olunca ben de param varsa %10 da olsa yazara gitsin deyip orjinal alıyorum. Yoksa ikinci el, kütüphane, eşin dostun kitaplığı...


Aklıma ilk önce Charles Dickens geldi. Tefrika halinde basılıp satılan romanı Mister Pickwick'in Serüvenleri'nden şaka değil, tam 40 milyon pound kazanmıştı. Borç yüzünden hapis yatan ailesini kurtarmak için yazarlık yeteneğini ticari zekasına katarak, edebiyat tarihine damgasını vurmuş en önemli yazardı. Sonra bir de Balzac vardı tabii. Onun kitaplarının hemen hepsi ekonomik kaygılarla, eve ve hayata para yetiştirmek için kaleme alınmış başyapıtlardı. Peki, şimdi öylesine ortaya sormak isterim, şu geçim derdi dediğimiz şey olmasaydı yazarların başında, hayatın yükünü sırtlanmaktan bir an vazgeçip pamuklar içinde yaşayıp yaşatılsalardı eğer dilleri, kalemleri, edebiyat tarihi acaba nasıl etkilenirdi bundan? Cevap vermesi güç bir soru, evet. Belki nice şaheserler çıkacaktı ortaya belki de koskoca bir hiç, bilemeyiz tabii. Ama bu onlara karşı insani olarak üzülmemizi, yokluklarını, yoksunluklarını, açlıklarını paylaşmamamızı gerektirmez, hiç gerektirmez... Evet, Dickens en şanslı olanıydı, mucize gerçekleşmişti bir kere. Ama Balzac için ya da çevirip yüzünüzü bizim edebiyatımıza baktığımızda, bizim yazarlarımız için durum hiç de o kadar iç açıcı değildi. Karın tokluğuna değil, iç güveysinden hallice bile değil, nice yazarımız kimi zaman kendi isimleriyle, kimi zaman da takma adlarla, dönemin genel geçer havasına uygun nice tefrika roman kaleme aldılar. Enselerinde yayıncıların soluğu, alacaklıları kapıda, borç gırtlakta yazdılar yazdılar yazdılar... Çoğu boşaydı, boşunaydı, pek azı ise bugüne kaldı. Kemal Tahir işte bu azınlıktan biri. Geçtiğimiz günlerde iki cilt halinde Özgür Günay tarafından derlendi yazarın tefrika romanları. Derlemenin birinci cildi Biz Böyle Delikanlılar Değildik. Bu ilk ciltte yer alan tefrikalar şunlar: Yedek Sevgili (Karikatür, 11 Eylül 1947-23 Ocak 1948). Sevmek Hakkı (Yedi Gün, 24 Kasım 1947- 7 Temmuz 1949). Camı Kıran Çocuk (Hürriyet, 11 Ağustos 1949 -30 Ağustos 1949), Sevenlerin Zaferi (Son Saat 16 Ocak 1950), Zoraki Nişanlı (Hürriyet, 12 Temmuz 1950- 17 Ağustos 1950), Bir Nedim Divanı'nın Esrarı, (Hürriyet, 12 Şubat 1951-23 Mart 1951). Kemal Tahir 1938 yılında aralarında Nazım Hikmet'in de olduğu bir grup sivil ve askerle beraber donanmayı ayaklanmaya kışkırtmak suçundan tutuklanmış ve 15 yıl hapse mahkum edilmişti. İşte bu tefrika romanlar, yazarın hapis yıllarında Sedat Simavi'nin isteği üzerine kaleme alınmışlardı. 13 yıl hapis yatmıştı Kemal Tahir ve bu yazdığı tefrikalar bugünün bakış açısıyla kimimize pek keyif vermeyecekse de, bu büyük yazarı, hayata ve edebiyata bağlamıştı. Ve tefrika romanlar kaleme alarak geçen on üç yılın ardında Kemal Tahir hapisten bir büyük yazar olarak çıkmıştı. Aslında bir okuma oburu olarak, şartlar ne olursa olsun ben kendi adıma edebiyatımızın yetkin kalemlerinden bir polisiye, bir macera ya da aşk romanı okumak isterim. Bu tür romanlar ne kadar çalakalem, ne kadar sade suya tirit, ne kadar ortalama gazete okuruna seslenecek şekilde yazılmış da olsa, yazar illa ki bir yerlere saklanmıştır; kurguda, karakterlerde, hikayenin atmosferinde kendini ufak ufak fark ettirecektir. Özgür Günay da Kemal Tahir'in bu acemilik dönemi romanlarını incelerken aynı izlenime kapılmış: On iki yılda birçok roman yazmayı başaran Kemal Tahir'in tefrika edilen romanlarında iki yaklaşım dikkat çeker: 'Büyük' romanlarındaki karakterlerine ısınma turları attırması ve popüler kültürün yapay mutluluk vaatlerine kaptırılmayacak biçimde, toplumsal meselelerin zamana ve bireylere yedirilerek, köşeye sıkışmış insanın varoluşunu aktarmaya çalışması. Kemal Tahir ne yazarsa yazsın, toplumsal meselelerin, köşeye sıkışmış insan ruhunun yazarı.... Tefrika romanları unuttuk hanidir. Yerlerini çoksatar romanlarla ve dizilerle dolduruyoruz, bir sıkıntımız yok. Ancak hepimiz topluca içine alan sosyal medya ortamı edebiyatı da dışlamıyor tabii. Onu da için için şekillendiriyor kendine göre. Bu ortamda hikayelerin kahramanlarının yerini bir kahraman olarak yazarın kendisi alıyor ister istemez. Zira 140 karaktere sığdırılan düşünceler alanında, kim ya da ne olursanız olun ancak takipçileriniz kadar var oluyorsunuz. İşte kanımca tam bu noktada, elbette başka etkenleri de göz ardı etmemek kaydıyla, yeni bir yazarlık kimliğinin oluşmaya başladığını gözlüyoruz. Yoksa kim twit twit roman, öykü, şiir yazmak ister ki? Üstelik, yani en azından şimdilik, tefrika romanlar kadar bile maddi getirisi yokken bu işin.


Hep derim, çoksatan kitaplarla aramda bir aşk-nefret ilişkisi vardır, elim onlara gider gider de gelir, sonrasında çoğu zaman bile bile lades olmanın getirdiği hayal kırıklığı, az zaman ise hayret verici bir sevinç kaplar içimi... İşte Marduk'la Randevu ile Türkiye çoksatar listelerini bir zamanlar yerinden oynatan Burak Eldem'in son çalışması ile aramda önce böyle duygusal ve kurgusal gel gitler yaşandı. Derken kendimi alamadım Kozmik Okyanusun sayfalarına karıştım; evrendi, evrenin oluşumuydu, yaradılıştı, yılan sembolizmiydi, Sümerler'in gizemiydi, buralardan alabildiğine kaçtım... Zira içim; geleceğini düşünmeyip geçmişten zaten bihaber olanların, sade ve sade bugünün gündelik, sıradan, sığ ve ucuz mu ucuz çıkarlarının peşinde koşmanın can hıraş bir tezahüründen ibaret malum seçim dönemimizden şöyle bir kopma arzusuyla doluydu. Kaçış edebiyatının artık kaçış edebiyatı olmadığı tescillendiğine göre, fantastikti, bilim kurguydu, kesmeyecekti beni, kendimi çaresiz, kadim çağların ezoterik bilgilerine açtım, Eldem'in kozmik okyanusuna daldım... Hedefim bu okyanusun sırlarına vakıf olmaktıysa da sonum, kozmik bir çorba içinde dalgın bir damla olmaktan öteye gidememekte kaldı. Kozmik Okyanus, yani Saklı Tarih Üçlemesi'nin son kitabı için, bir tür başlangıca dönüş araştırması, diyebilirim. Eldem, önce evrenin oluşumuna, sonra insanın ortaya çıkışına derken de uygarlığın ilk adımlarına götürüyor bizi. Şöyle ki, olan bitenleri, önce tek tanrılı dinler öncesinden elimizde kalan belgelerle, sonra tek tanrılı dinler ekseninde, nihayetinde de günümüz teknolojisinin ve bilimin ışığında toparlayıp yorumlamaya çalışıyor. Hikaye nereden bakarsak bakalım müthiş tabii, özellikle tektanrılı dinlerin dünyayı cinsel, bilimsel ve tinsel anlamda ne derece çarpık, ne derece kaotik bir yer haline getirdiğini bir kez daha öğrenmek, hatırlamak açısından öyle... Bugün, evrenin varoluşuna dair kabul edilmeye başlanan bilimsel gerçeklerin tektanrılı dinler öncesinin kadim uygarlıklarında, farklı ve daha sembolik bir dilde de olsa zaten bilindiği, ve bu bilgiler ekseninde yaşandığı, medeniyetler kurulduğu bilgisi hiç de şaşırtıcı değil. Eldem, aklını kayıp kıtalara takmış araştırmacılara benzemiyor hiç, hatta bu türden araştırmalara kendini veren pek çok yazardan farklı olarak kendisi için oldukça sağduyulu da diyebilirim, ancak o bile bütün bunların kökeninde belki de izleri çoktan silinmiş, silikleşmiş ortak bir kültürün bulunabileceğini düşünmekten kendini alamıyor. Doğrusu ben de alamıyorum. Sümerler'in AN. Kİ'sinden, Mısırlılar'ın Atum'una, Hintliler'in Brahma'sından Çinliler'in Pangu'suna, tektanrılı dinlerinin ilahi yaratımından bilimin büyük patlamasına dalgalı geçişler yapıp kendimi bir kuantum çorbasına katıyorum. Ezoterik bilgilere ulaşma çabası, kuşkusuz hiç de anlamsız değil, insan her şeyin bu denli sıradan, bu denli sıkıcı ve sözde açıklanabilir olduğu bir dünyada yaşamakta olduğuna inanmak istemiyor ne de olsa... Bilmediğim, görmediğim ve hatta benden saklanan bir şeyler olmalı diyor, keşke olsa diyor... Ancak, bu tür bilgileri gün ışığına çıkardığı söylenen her çalışma bilgilendirmekten ziyade sadece bu arzuyu daha da körüklemeye, ezoterik bir yanılsamalar dünyasında ruhani bir kayboluşa yönlendiriyor sanki.


Etrafımızı sevimsizce saran kaskatı gerçekler dünyasından, sayılarla, başı belli sonu belli deneylerle açıklananlardan sıkılmış olmalısınız ki siz de burada, bu edebiyat dergisinin yazıları arasında, bu yazıların satırları arasında gezinip duruyor, edebiyattan medet umuyorsunuz. Başka bir dünya hayaliniz olmalı ki, başka dünyalar hayal edip bunu yazıya dökenlerin sözlerine kulak veriyor, edebiyat bir arayıştır diyenlerin yanında kendi kişisel arayışlarınızla saf tutuyorsunuz... Şimdi bilim de uzatıyor elini bize, ruhumuzdaki belirsizliğe, kararsızlığa yeni kuramlarıyla ayna tutuyor; değişen karakterde ışık ışınları tutuyor karanlığa ve karanlığı kaynağı belirsiz bir ışıkla derinleştiriyor, anlamlı hale getiriyor. Evet, fizik artık uzayın karanlığında kaynağını bilmediğimiz bir ışığın kıpırdandığını, söylüyor. Karanlık tarafın gücünü vurgulayan Darth Vader'ı anımsatıyor bize, sanki psikanalize el veriyor. Bunca şeyin edebiyata sızmaması mümkün mü, henüz belki başyapıtlarını vermiş değil ama kuantum düşüncesi özellikle batı edebiyatını yavaş yavaş etkilemeye başladı bile. Bu türden romanların dilimize çevrilmiş iyi örneklerinden biri, aynı zamanda İdefix'in 2011'in en iyi kitapları listesine de giren Andrew Crumey'nin Mobius Dick adlı romanı. Fiziği edebiyata nasıl sokarsınız, elbette, bir fizikçiyi kahraman yaparak! Crumey de öyle yapmış. Kahramanı John Ringer, telefonuna, daha doğrusu k-fon'una gelen gizemli bir mesajla eski sevgilisinin peşine düşer. Bu arayış boyunca sevgilisinin şimdiki yokluğuyla, geçmişteki varlığı iç içedir. Kayıp sevgilisi, bir anlamda edebiyatı temsil eder hikaye boyunca; aranan, uçucu ve vaatkar. Fotonlardan başlayarak evrendeki her şeyin aynı anda hem parçacıklardan hem de dalgalardan oluştuğu bilgisi nasıl ki paralel evrenleri ayaklarımızın altına seriyorsa, yazarımız de romanını aynı anda yaşanan farklı gerçekler üzerine kurmuş. Paralel evren düşüncesinin büyüleyiciliğini edebiyata katmış. Kuantum düşüncesiyle edebiyatı birleştiren bir diğer yazar da Juli Zeh. Serbest Düşüş, iki fizikçinin polisiye tadında macerasına odaklanmış bir roman. Biri, fizik ona aşık olanlarındır sözüne dayanarak hayatının merkezinde fizik biliminden başka bir şey tutmuyor, diğeri ise karısı ve çocuğuyla klasik aile hayatına dalmış, bir nebze de olsa fizikten uzaklaşmış. Ancak oğlu bir anda esrarengiz bir şekilde ortadan kaybolunca kendini etkileyici bir denklemin içinde buluveriyor yeniden. Fizik hayatının merkezine oturuyor. Juli Zeh, zamanın doğasını, masumiyet ile suçluluk arasındaki ince ayrımı vurguluyor bu romanında ancak fizik bilimcileri bir anlamda ikiye ayıran paralel evren, çoklu dünyalar düşüncesinin altını da karakterleri aracılığıyla çiziyor. Kuantumla edebiyatı birleştiren yapıtların en önemli ortak özelliği, kahramanlarının fizikçi olması, paralel evren düşüncesini, ideal dünya ile maddi dünya arasındaki çatışmaları işlemeleri, zaman, gerçeklik, madde ve mana gibi temel felsefi meseleler üzerine gitmeleri. Fizikçilerin üzerinde hararetle tartışıp karar veremedikleri bazı soruların cevaplarını hikayeleri aracılığıyla vermeleri ve kuantum fiziğinin, fizikçilerin hayatımıza giremez dedikleri tüm olasılıklarını edebiyat evreninde gerçekleştirmeleri... Darısı, bugünlerde pek çoğu genel olarak çok satar olma teknikleriyle boğuşan, vakitlerinin çoğunu edebiyat çevrelerinin içindeki hizipleşmelerde yer almak ya da kendi hiziplerini yaratmak için çeşitli taktikler geliştirmeye adayan bizim yazarlarımızın da başına.


Cumhuriyetin Osmanlı tarihini keşfi son sürat devam ediyor... Çılgın bütçeli filmler, olay yaratan diziler, yıldızlaşan Osmanlı tarihçilerinin çalışmaları, onların tarihe getirdikleri yeni yorumlar ve elbette romanlarla Osmanlı İmparatorluğu'nu keşfetmekle, cılkını çıkarma kıvamı arası bir yerlerdeyiz şimdilik. Yukarıda sözünü ettiğim keşif çabasına eklenen bir roman da Ahmet Ümit'ten geliyor: Sultanı Öldürmek. Türk polisiye türünün tartışmasız en popüler ve üretken yazarlarından Ahmet Ümit bu defa gündemin en popüler konularından biri olan Fatih Sultan Mehmet dönemini, İstanbul'un fethini alıp polisiye bir kurguya davet ediyor. Hal böyle olunca; yani fetih, cinayet, kültür ve siyaset dörtgeninde son derece davetkar bir roman bizi bekliyor. Doğruya doğru, Ahmet Ümit popüler evet ama okurunu da genellikle hiç mi hiç üzmeyen bir yazar. Sultanı Öldürmek'te de diyebilirim ki bu durum hiç değişmemiş. Zaman zaman sarkıp ağdalansa da katil kim sorusu peşinden koşturuyor bizi hikayesinin sonuna kadar, bir yandan da tam anlamıyla bir Cumhuriyet çocuğu olan kahramanı Osmanlı tarihçisi Müştak Serhazin aracılığıyla toplumun yıkılan değerlerini ve Osmanlı'nın en ilgi çekici dönemlerinden birini kurcalıyor. İşte böyle başlıyor Sultanı Öldürmek ve bu sorunun ekseninde şekilleniyor. Osmanlı tarihçisi Müştak Serhazin, iyiden iyiye yaşlanmaya yüz tutmuş, çoktan eskilerde kalmış ahlak ve değer yargılarına sahip, bu nedenle kendisini toplum dışı hisseden titiz mi titiz bir adam. Bir hayli de takıntılı. Onu tam yirmi bir yıl önce terk etmiş olan sevgilisi Nüzhet'in aşkına hala körü körüne bağlı. Oysa Nüzhet Müştak'ı terk edip yıllar önce Amerika'ya yerleşmiş, dünyaca ünlü bir Osmanlı tarihçisi, üstelik o gün bugündür de Müştak'ı bir kez olsun aramamış. Ancak tam yirmi bir yıl sonra çalıyor işte Müştak Serhazin'in telefonu ve hayatının aşkı olan kadın onu evine yemeğe davet ediyor hiçbir şey olmamış gibi... Ayrılığın üzüntüsü ve acısıyla tıpta psikojenik füg denen bir hastalığa tutulmuş kahramanımız. Yani bazı zamanlarda bilinci tamamen kayboluyor, geriye geldiğindeyse o anlarda neler olduğu kocaman bir muamma... Kendisini Nüzhet'in evinde, Nüzhet'in cesedinin önünde bulan Müştak Serhazin, doğal olarak hayatının büyük aşkını öldürdüğüne kani oluyor. Bundan sonrası Osmanlı tarihinin derinliklerine yapılan bir tür psikolojik yolculuk. Baba-oğul ve kardeş katilliği üzerinden ölüm ve iktidar duygusunu sorguluyor Ahmet Ümit. Müştak Serhazin, şizofreniye yakın bir bölünmeyle hiç mi hiç sevmediği babasının ve içindeki kötü Müştak'ın sesleri eşliğinde yumuşak ve alelade bir insanın nasıl katil olabileceğini kurcalıyor. Ancak bu cinayette katil olmak için tek aday o değil. Nüzhet'in paragöz yeğeni Sezgin ve bu tarih profesörü kadının çalışmalarından hoşlanmayan bir avuç tarihçi de söz konusu. Nüzhet'in ölmeden önce Fatih Sultan Mehmet'in babası ve oğulları arasındaki ilişkiyi sorguladığını, Fatih'in babası II. Murat'ın zehirlenerek öldüğünü kanıtlamaya çalıştığını öğreniyor Müştak. Hal böyle olunca tarihi bir tür yorumbilim olarak kabul eden ve bu türden yorumların halkın kutsal kabul ettiği bir takım tarihi kişilere yöneltilmemesi gerektiğini düşünenlerin öfkesini üzerine çektiğini anlıyor Müştak. Ve Nüzhet'in bu öfkeyi çekebilecek ne gibi bir araştırmanın peşinde olduğunu çözmeye çalışıyor. O, Nüzhet'in çalışmasının üzerine giderken bizim de gözlerimizin önüne Fatih Sultan Mehmet döneminin tüm tartışmalı olayları seriliyor bir bir. Hikaye boyunca edebiyatı parçalayan, haydi doğrusunu söyleyeyim, edebiyatı mahveden o yazar düşüncesinin sık sık araya girmesini engelleyemese de sağduyusu ağır basan bir yazar Ahmet Ümit. Sözgelimi İskender Pala gibi tarihi cinsiyetçi-sünni bakış açısıyla yeniden yaratmaya yeltenmiyor mesela. Daha tarafsız, daha samimi ama yine de olayların akışını bir anda durdurup düşüncelerini bize aktarmadan edemiyor. Oysa kurgusu, yarattığı karakterler ve atmosfer bu derece kuvvetli, hikayesi de düşüncelerini aktarmada bu kadar yeterliyken. Üstelik hikayenin ritmini aksatan şey de bu aktarmalardan kaynaklanıyor. Ahmet Ümit'in sayfalarca üstünde durduğu baba-oğul ve kardeş katli hatta romanı bu konu üzerine kurduğu aşikar bu yüzden de size tamamen katılıyorum sonuca rağmen okuyucunun yaptığı bütün sorgulamalar havada kalıyor roman bitince. Ahmet Ümit politik davranarak nerede duracağına iyi karar vermiş.


"Nisandayız... Boğaz sırtlarında erguvanlar açmıştır" yahut "ilkyaz başlangıcı Adalar'ın en güzel zamanıdır" diye düşünür İstanbullular ve bu onların yaşadıkları anı efsaneleştirmeye yeter Ahmet Hamdi Tanpınar'a göre. Bu türden bir masalın içinde yaşayan eski İstanbullular, mevsimleri ve günleri, renk ve kokusunu yaşadığı şehrin semtlerinden alan bir yığın hayal halinde görürler. Bir şiir dünyasıdır, der bunun için Tanpınar, İstanbulluların hayatına damgasını vuran bir şiir dünyası... Selim İleri'ye göreyse İstanbullular, İstanbullu olmak denen şeyi, bu şiir dünyasını, sonradan gelenlere kendilerini kapatmakla yitirmişlerdir git gide, bunu kendileri yapmışlardır... Kaybolan İstanbulluluksa şimdilerde, bir zamanlar var olduğuna kani olanların dilinde başlar sanki ve onların kaleminde son bulur... O kalemlerden değildir ne mutlu ki Selim İleri, kaybolan İstanbullulukla başlasa da İstanbul, İlk Romanımda Leylak, bu kayboluşa ağıtla bitmez. Onu bir nostalji kitabı gibi görüp, nereye gitti peki İstanbul?, gibi yüzeysel vahlanmalardan mürekkep bir çalışma saymak, büyük bir yanılgıya düşmek olacaktır. Bu yanılgıya düşenler var, İleri'nin kitabıyla ilgili yazılanlarda görüyoruz, daha da olacaktır, ama en azından siz düşmeyin... Milan Kundera'ya göre onar yıllık dönemlerden doğmuştu geride bıraktığımız yüzyıl. Bu, insan hayatında temel değişimlerin habercisiydi. Zira tarih artık herkesin yaşayabileceği bir deneyim haline gelmişti ve insanoğlunun hem aklına hem gönlüne, doğduğu dünyanın öleceği dünya olmayacağı bilgisi düşmüştü bile. Tarihin saati artık her yerde sistemli bir şekilde işliyordu. İşte bu baş döndürücü hızla işleyen tarihin saati İstanbul için de çalışıyordu elbet ya İstanbullu olmak demek biraz da doğduğu şehrin öleceği şehir olamayacağı bilgisini gönülden kabullenememek... Her şeye rağmen öylesine olağanüstü güzellikler devşirmeye yazgılı ki bu şehir, hemen her kuşak çocukluğunun, ilk gençlik yılarının şehrini yüreğine en güzel sözlerle yazmaktan kendini alamıyor. Tıpkı Selim İlerinin yaptığı gibi, bu gönülsüz kabullenme haline dair yazmak gibi. Başta da belirttiğim gibi, İstanbul, İlk Romanımda Leylakı, bir nostalji kitabı gibi değil, bir şehri oluşturan tüm yaşantılara, bu yaşantıların ürettiği tüm yapıtlara, şiirlere, romanlara, filmlere, boydan boya resimlere, fotoğraflara; ve elbette ki leylaklarla, erguvanlarla özleşen tabiatına dair çok sevdiğimiz bir kalemden çıkan, şiirli bir rüya gibi okumalı insan. Ya da en fazlası gönlü öyle çok yormayan sevgi dolu bir sitemmişçesine... "Nisandayız... Boğaz sırtlarında erguvanlar açmıştır" yahut "ilkyaz başlangıcı Adalar'ın en güzel zamanıdır" diye düşünür İstanbullular ve bu onların yaşadıkları anı efsaneleştirmeye yeter Ahmet Hamdi Tanpınar'a göre. Bu türden bir masalın içinde yaşayan eski İstanbullular, mevsimleri ve günleri, renk ve kokusunu yaşadığı şehrin semtlerinden alan bir yığın hayal halinde görürler. Bir şiir dünyasıdır, der bunun için Tanpınar, İstanbulluların hayatına damgasını vuran bir şiir dünyası... Selim İleri'ye göreyse İstanbullular, İstanbullu olmak denen şeyi, bu şiir dünyasını, sonradan gelenlere kendilerini kapatmakla yitirmişlerdir git gide, bunu kendileri yapmışlardır... Kaybolan İstanbulluluksa şimdilerde, bir zamanlar var olduğuna kani olanların dilinde başlar sanki ve onların kaleminde son bulur... O kalemlerden değildir ne mutlu ki Selim İleri, kaybolan İstanbullulukla başlasa da İstanbul, İlk Romanımda Leylak, bu kayboluşa ağıtla bitmez. Onu bir nostalji kitabı gibi görüp, nereye gitti peki İstanbul?, gibi yüzeysel vahlanmalardan mürekkep bir çalışma saymak, büyük bir yanılgıya düşmek olacaktır. Bu yanılgıya düşenler var, İleri'nin kitabıyla ilgili yazılanlarda görüyoruz, daha da olacaktır, ama en azından siz düşmeyin... Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. Roman türü denilince aklıma hemen Lukacs'ın ünlü sözü geliyor: Roman, tanrının bırakıp gittiği bir dünyanın destanıdır. İlk büyük roman diyebileceğimiz Don Kişot da aslında Tanrı'nın olmadığı bir dünyanın romanıydı. Roman 18 ve 19. yüzyıllarda siyasi politik bir etki alanına sahipti. Bana kalsa siyasi politik etki alanından hiç vazgeçmedi roman. Edebiyat en basit tanımıyla malzemesi insan olan bir sanattır. Çünkü insanı anlatmada aracısızdır edebiyat. Tarihin insanı anlattığı söylense de, bu bana hep kocaman bir yalan gibi gelmiştir. Öyle ya, insanı tarih değil, edebiyat anlatır. Tarih ise insanı anlatmada yine edebiyattan faydalanır. İnsanın kendini bulması için önce araması gerekir sanırım. Doğu Batı sorunu yalnızca bizim edebiyatımıza özgü bir sorunlar yumağı değildir aslında, Rus edebiyatında da benzer bir tartışma söz konusudur. Bütün bir 19. yüzyıl romanı daha sonra şiddetlenecek bu tartışmanın ilk alevinin yakıldığı metinlerle doludur. Ev ki ayrıntıdır. Susmalar, küçük sevinçler, küçük acılar, küçük konuşmalar, küçük yalnızlıklar... Hepsi hepsi. Tüm dünyayı eve sığdırmaya çalıştığımız şu günlerde İlhan Berk'in evle ilgili metnine bile küçük şeyleri konu etmesi o kadar güzel ki. Siz nasıl düşünürsünüz bilmem ama bana göre de evle ilgili olan her şey küçüktür.


Herkesin sanat adına zibidilik yaptığı bir sınıfa seslenir gibi İskender Pala. Arkadaşlar, diyor sanki, lütfen biraz efendi olalım, bakın hocamızın anlattıklarını bile duyamıyoruz... O, böyle dediği için en kötü kompozisyonları yazıp, en kötü resimleri yapsa da hocadan hep aferin alandır, bizler çift dikiş giderken, o sınavları birer birer verip geçen kişidir. Çok iyi biliyoruz ki, okulu birincilikle geçer, iyi bir iş, iyi bir aile kurarken, biz tutunamamakla meşgul oluruz bir ömür boyu... Niye tutunamadığımızı düşünür, kendi kendimizi yer dururuz... Oysa bizim de aklımız erer pekala, hocalara yaranmak olsun, efendi gibi durmak olsun... Ama olmaz işte, hem yapamayız, hem yapsak da hocalar yutmaz. Ellerimiz ve yüreğimiz ne kadar istese de o hocalara, o ailelere, o işlere, o yaşama tutunamaz... Muhafazakar bir yaşam biçimi olur belki ama, sanat olmaz. Ezel Akay, üşenmemiş, Pala'nın manifestosunu madde madde şerh etmiş. Korkmayın aynı şeyi yapma niyetinde değilim ben. Ama mesela kafama sonsuzca takılan, beni sevinçlere ve endişelere gark eden bazı yerler var ki, onları da paylaşmadan geçemeyeceğim. MS, özgürlüğün ve özgür ortamların her sanatçı için kaçınılmaz olduğunu ön şart kabul eder. Ancak sanat adına yapılmış bayağılığa, kalitesizliğe ve ayrımcılığa karşı çıkar, deniyor beşinci maddede. İskender Pala, evet çok okunan, çoksatan bir yazar şüphesiz ancak romanlarında kurgu son derece zayıftır hem de karakterleri hiç derinlikli işlenmez. Üstelik tarih içinden çıkardığı hikayelerinde tarihimizi Sünni ve cinsiyetçi bir bakış açısıyla kaleme aldığı bu sütunlarda daha ayrıntılı bir şekilde hep eleştirilmiştir. Yani bu anlamda ayrımcılık yaptığı... Acaba bundan sonra daha az okunmayı göze alıp daha derli toplu edebiyat eserleri mi vermeye başlayacak Pala? Eğer öyleyse edebiyat adına, çok seviniyorum bu noktada. MS, -kendisi muhafazakar olmayan sanat platformlarında hep yok sayılsa ve dışlansa da- muhafazakar olmayan sanat ürünlerini eleştiren ama asla dışlamayan sanattır. Sanatın muhafazakarı olmaz. Sanat, sapmadır; sapıklık değil. İskender Pala'nın maddeleri bir manifestonun coşkusundan çok bir disiplin kurulunun son dönem raporuna benzemiş. Sanat, raporlamak değildir. Manifesto yayınlamanın bile bir sanat olduğunu unutmuş olmalı.


Beklenen bir anlamda oldu, Orhan Pamuk'un Çukurcuma'da açmayı plandığı, ancak romanın yayımlanmasından itibaren bir türlü açılmak bilmeyen Masumiyet Müzesi, yazarın İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı ile attığı imza neticesinde, büyük ihtimalle 2010'da hayata geçecek. Bu roman-müze projesi hakkında daha açılmadan ne kadar yazıldı çizildi ya, herkesin de hakkı var doğrusu. Bugüne kadar edebiyat ve insan arasında kurulan görülmedik bir ilişkiyi işaret ediyor bizlere bu müze. Ancak tam bu noktada romana, romanın müzesine dair yazılacaklara bir virgül koyup Pamuk'a dair edindiğim izlenimi paylaşmak istiyorum. Karşılıklı imzaların atıldığına dair haberde (Sabitfikir - 26.08.09) Orhan Pamuk 35 yıldır roman yazdığını, müzeyle birlikte ilk kez toplumsal bir iş yaptığını ve bundan dolayı heyecanlı olduğunu kaydetmiş... 35 yıldır roman yazan Nobel Ödüllü yazarımız Orhan Pamuk'a göre Çukurcuma'da açılacak olan müze onun ilk toplumsal projesi... Türk edebiyatına, dolayısıyla da Türkiye'ye onca önemli eser kazandıran, Türk diline katkıları olan, aldığı ödüllerle edebiyatını taçlandıran bir yazar neden bütün bunları toplumsal bir iş, bir hizmet gibi görmüyor? Pamuk, belki burada, çalışma mekanından dışarı çıkarak, yazmak haricinde yaptığı ilk toplumsal iş olduğunu kastediyor olabilir pekala, ama söyleyiş biçimi, onun yazarlığı, edebi tarzı ve aldığı ödül hakkında kopan fırtınayı, bütün bunlar üzerinden yapılan tartışmaların tortusunu taşır gibi sanki... Türk toplumu ne zamandan beri yazarlarını hayattan, toplumdan, siyasetten kopuk, hayaller peşinde koşan, ama tuhaf bir şekilde, bir yandan da saygı uyandıran münzeviler konumuna itti? Edebiyatla kurduğu ilişkiyle arasına ne zaman böylesine geniş, şüpheli bir mesafe kondurdu, kimbilir? Klişe ama gerçek: Yazar toplumun aynası. Orhan Pamuk'un edebiyat haricinde toplumsal bir iş yapma heyecanının altında da bu yatıyor bence. Kimilerine göre promosyonel bir tavır, kimilerine göre teknolojiyle, değişen dünyayla edebiyatın arasına atılan bir öncü köprü ya da sadece bir arayış Masumiyet Müzesi... Büyük ihtimalle de hepsi doğru bu düşüncelerin, müze bütün bu kaygıları aynı anda içeriyor. Ama bir şey daha var ki, dile getirilmeye değmiyor kimilerine göre. Müze, tıpkı adı gibi belki de çok masum. Orhan Pamuk'un Masumiyet Müzesi, bir yazarın, kaleme aldığı romanın içine gerçekten düşen bir yazarın, hayali olamaz mı sadece... Böylesi bile zihinlerimizde bir başka büyüleyici hikayenin kapılarını aralamaz mı? Orhan Pamuk, evet romanlarından tanıyoruz onu, gerçekçi, oturaklı, ciddi bir yazar; sade gönlünün istediği, yazarken kendisinin de kapıldığı bir hayale sürükleniyor olamaz mı? Edebiyatın bir yüzü de oyun. Pamuk'un keyifle oynadığı edebi bir oyuna davet edildiğimizi düşünmek, biz okurlar için de tüm indirgemeci kapitalist değerlendirmelerden kanımca daha keyifli olacaktır. Masumiyet Müzesi, Türkiye'nin yakın tarihini ve aşkı anlattığı kadar bir yarayı da anlatıyor temelde. Yitenin, yitirilmiş olanın büyük bir bağlılıkla aranmasına ve bu soyut arayışın, son derece somut, nesnel bir düzlemde yeniden yeniden yaşanmasına dair yazılmış bu romanda anlatılan kahramanımız Kemal Basmacı'nın tutkulu, takıntılı aşkı, romanın yazarına dair de karakteristik bir şeyler aktarıyor okuruna. Hatta bunun ötesinde, bu çılgınlığa varan aşkla dolu hayatı sayfalarca, nesnelere dair inanılmaz ayrıntılarla bıkmadan yazan, yazar Orhan Pamuk, romanı bize sevdiren şeyin ta kendisi oluveriyor bir noktada. 12 yıl boyunca Çukurcuma'daki ev ekseninde düşünen, araştıran, çalışan romancı... Çukurcuma'nın güneş ışınlarını daima eğik alan loş ışıkları içinde, eskicileri, antikacıları, küf ve nem kokulu bakkaliyeleri, elde yapılmış ilaç kokan eczaneleri ve isli çıkmaz sokaklarıyla zamandan azadeymiş hissini veren o tuhaf semtin içinde, bütün bir geçmişi yahut belki sadece tek bir an'ı elinde tutmaya çalışan romancı... Masumiyet Müzesi'nin sonunda, adıyla sanıyla kendisini ortaya çıkarmasının sebeplerinden biriyse eğer bu, müzeyi gerçek anlamda hayata geçirmek istemesinin ardında da aynı tutkuyu görmek pekala mümkün. Yeni teknolojik hayatımıza yanıt vermeyen, onu beslemeyen edebiyatın son dönemlerdeki arayışına dair bir cevap olduğunu hiç sanmıyorum Masumiyet Müzesi'nin, uzun kitaplar okumaktan sıkılan, odaklanma sorunu yaşayan yeni okurun bundan sonra böyle projelerin peşine hevesle düşeceğinden, yazılan ya da yazılacak olan pek çok romanın buna benzer projelerle destekleneceğinden de çok şüpheliyim. Ama edebiyatın gerçek hayata el atan yüzünü vurgulayacağından, roman ile romancı, kurgu ile gerçeklik arasında düşündüreceğinden, an'ı tutkuyla elinde tutmak isteyenlerin yaralarına bir nevi tuz basacağından ise bir o kadar eminim Masumiyet Müzesi'nin... Beklenen bir anlamda oldu, Orhan Pamuk'un Çukurcuma'da açmayı plandığı, ancak romanın yayımlanmasından itibaren bir türlü açılmak bilmeyen Masumiyet Müzesi, yazarın İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı ile attığı imza neticesinde, büyük ihtimalle 2010'da hayata geçecek. Bu roman-müze projesi hakkında daha açılmadan ne kadar yazıldı çizildi ya, herkesin de hakkı var doğrusu. Bugüne kadar edebiyat ve insan arasında kurulan görülmedik bir ilişkiyi işaret ediyor bizlere bu müze. Ancak tam bu noktada romana, romanın müzesine dair yazılacaklara bir virgül koyup Pamuk'a dair edindiğim izlenimi paylaşmak istiyorum. Karşılıklı imzaların atıldığına dair haberde (Sabitfikir - 26.08.09) Orhan Pamuk 35 yıldır roman yazdığını, müzeyle birlikte ilk kez toplumsal bir iş yaptığını ve bundan dolayı heyecanlı olduğunu kaydetmiş... 35 yıldır roman yazan Nobel Ödüllü yazarımız Orhan Pamuk'a göre Çukurcuma'da açılacak olan müze onun ilk toplumsal projesi... Türk edebiyatına, dolayısıyla da Türkiye'ye onca önemli eser kazandıran, Türk diline katkıları olan, aldığı ödüllerle edebiyatını taçlandıran bir yazar neden bütün bunları toplumsal bir iş, bir hizmet gibi görmüyor? Pamuk, belki burada, çalışma mekanından dışarı çıkarak, yazmak haricinde yaptığı ilk toplumsal iş olduğunu kastediyor olabilir pekala, ama söyleyiş biçimi, onun yazarlığı, edebi tarzı ve aldığı ödül hakkında kopan fırtınayı, bütün bunlar üzerinden yapılan tartışmaların tortusunu taşır gibi sanki... Türk toplumu ne zamandan beri yazarlarını hayattan, toplumdan, siyasetten kopuk, hayaller peşinde koşan, ama tuhaf bir şekilde, bir yandan da saygı uyandıran münzeviler konumuna itti? Edebiyatla kurduğu ilişkiyle arasına ne zaman böylesine geniş, şüpheli bir mesafe kondurdu, kimbilir? Klişe ama gerçek: Yazar toplumun aynası. Orhan Pamuk'un edebiyat haricinde toplumsal bir iş yapma heyecanının altında da bu yatıyor bence. Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın. Roman türü denilince aklıma hemen Lukacs'ın ünlü sözü geliyor: Roman, tanrının bırakıp gittiği bir dünyanın destanıdır. İlk büyük roman diyebileceğimiz Don Kişot da aslında Tanrı'nın olmadığı bir dünyanın romanıydı. Roman 18 ve 19. yüzyıllarda siyasi politik bir etki alanına sahipti. Bana kalsa siyasi politik etki alanından hiç vazgeçmedi roman. Edebiyat en basit tanımıyla malzemesi insan olan bir sanattır. Çünkü insanı anlatmada aracısızdır edebiyat. Tarihin insanı anlattığı söylense de, bu bana hep kocaman bir yalan gibi gelmiştir. Öyle ya, insanı tarih değil, edebiyat anlatır. Tarih ise insanı anlatmada yine edebiyattan faydalanır. İnsanın kendini bulması için önce araması gerekir sanırım. Doğu Batı sorunu yalnızca bizim edebiyatımıza özgü bir sorunlar yumağı değildir aslında, Rus edebiyatında da benzer bir tartışma söz konusudur. Bütün bir 19. yüzyıl romanı daha sonra şiddetlenecek bu tartışmanın ilk alevinin yakıldığı metinlerle doludur. Ev ki ayrıntıdır. Susmalar, küçük sevinçler, küçük acılar, küçük konuşmalar, küçük yalnızlıklar... Hepsi hepsi. Tüm dünyayı eve sığdırmaya çalıştığımız şu günlerde İlhan Berk'in evle ilgili metnine bile küçük şeyleri konu etmesi o kadar güzel ki. Siz nasıl düşünürsünüz bilmem ama bana göre de evle ilgili olan her şey küçüktür.


Bir tarafta siyasi, toplumsal, ekonomik, ideolojik olguların bolluğuyla dünya; diğer taraftaysa yalnız görünen, aynı anda pek çok anlama geldiği için her daim müphem olan eser bir kıtadan diğerine karşılıklı sinyaller gönderilir, bazı suç ortaklarının altı çizilir. Fakat esas olarak her iki kıta özerk bir şekilde ele alınır: İki coğrafya birbiriyle pek çakışmaz. Edebiyat ve dünya... İşte böyle ayırıyor Barthes bu ikisini. Asıl amacı edebiyatı tarihten ayırmak, bir edebiyat tarihi yaratmanın, onun izinden gitmenin yol açacağı çarpıklığa ve bunun beyhudeliğine değinmek. Zira edebiyat kuramcılarına göre olağan dünyanın kronolojilerine, akışına indirgenemeyecek başka bir zamansallığa sahiptir edebiyat eserleri. Buradan yola çıkarak edebiyatın kendine özgü coğrafyası, iç dinamikleri ve kendi yasaları eşliğinde onun kendi zamansallığına varmak, mümkün görünmektedir. Ve edebiyatın kendi tarihi ister istemez bu dünyanın tarihi karşısında o kadar da özerk değildir. Burada birbirine göreceli de olsa bir bağımlılık söz konusudur. İşte Dünya Edebiyat Cumhuriyeti adlı çalışmanın yazarı Pascale Casanova, bu bağımlılığın altını çizerek edebiyat ve dünya ilişkisini yorumlamak konusunda yeni bir yaklaşım önerir: Dünyayla edebiyat arasında zaman bakımından bir uyumsuzluk olduğu doğrudur, ama edebiyatın kendini siyasi zamandan kurtarmasını sağlayan da edebi zamandır. İşte bu yüzden, edebiyatın yavaş bir özerkleşme süreciyle tarihin sıradan yasalarından nasıl kurtulduğunu gösterebilmek için, önce edebiyatla dünya arasındaki asli tarihsel bağı yeniden kurmak gerekir. Böylece edebiyat çelişkiye düşmeksizin- hem tarihe indirgenemez hem de tarihsel bir konu olarak tanımlanabilir. Casanova'nın bu yaklaşımının işaret ettiği şey, tam da edebi özgürlüğün yaratılma sürecidir. Öyleyse, edebi bir eseri incelerken onu hem bu dünyaya dair, içinden çıktığı ulusal uzam ekseninde bir tarihsel sürece yerleştirmek, hem de onun içinden çıktığı ulusal uzam içindeki yerine bakmak gerekir. Pascale Casanova'nın Dünya Edebiyat Cumhuriyeti çalışması aracılığıyla tam olarak yapmayı hedeflediği şeydir bu: Uluslararası edebiyat uzamının doğuşunu ve yapısını betimlemeyi önerirken, hem gerçek bir edebiyat tarihinin temellerini atmaya, hem de edebi metinleri yorumlamak için yeni bir yöntemin ilkelerini sunmaya çalışmak... Yabana atılmaması gereken bir çaba, hele ki kendi ulusal edebiyatımız içinde giderek yükselen tartışmaları düşünürsek, Türk edebiyatının ve o edebiyatın aktörlerinin gözden kaçırmaması gereken bir öneri. Bu çalışmada bizi özellikle ilgilendiren bir başka nokta ise, edebiyatı yönlendiren güç odaklarıyla; siyasi bağımlılık, iç çeviriler, ulusal ve dilsel kaygılar, edebi zamana dahil olmak için bir miras oluşturma gereği gibi türlü baskılarla, merkezin dışında kalan her edebi çalışmanın tamamen reddedilmesi meselesidir. Casanova merkez dışı edebi projeleri içeriye alacak yeni bir okuma biçimi önermektedir bizlere. En önemlisi de merkezdeki edebiyat eleştirmenlerinin telkin ettiği önyargılardan kurtulma zamanının çoktan geldiğinin altını çizmektedir. Edebi bir eserin yazılması sürecinde önce yazarın içinde başlayan, sonrasında editöryel seçimle, kitabın kağıt türünden baskı kalitesine, dağıtımına hatta yayım sonrasında yapılan/yapılmayan tanıtım sürecine kadar devam eden; edebi özgürlüğün önüne dikilmiş her türlü kendinden emin baskıcı müdahalelere ve türlü iradelere karşı koymanın, onlara sağlıklı bir şekil vermemin zamanının geldiğini hepimiz biliyoruz elbette. Değişen teknolojik alt yapıların da etkisiyle, cesurca dile getirmeye başladık bile bütün bunları. Ancak sadece teknolojiye yaslanmak ve bütün bunları onun ekseninde dile getirmek yeterli değil, kafamızı kaldırıp dünyada olup bitenlere bakmalı, Casanova gibi yeni kuramlar geliştirmeye başlayan eleştirmenlere, onların ne söylediklerine göz atmalıyız ki, kendi kuramımızı var edebilelim. Aksi halde oradan buradan aldığı yamalarla giderek daha da biçimsizleşen, bu dünyanın siyasi zamanına saplanıp kalmış, kendi kültürel altyapısızlığını daha da çarpıklaştırarak sürdüren bir edebiyattan başka bir şey kalmayacak elimizde, üstelik çok yakın gelecekte...


Vedat Türkali ile Ahmet Hamdi Tanpınar birbirlerini hatırlatmazlar elbet. Ama Huzurun Nuran ve Mümtaz'ı ile Bir Gün Tek Başınanın Kenan'la Günsel'i hatırlatır... Onlar Türk edebiyatının gelmiş geçmiş en güzel, en büyüleyici, en derin iki aşk romanının kahramanlarıdır çünkü... Mümtaz ve Nuran ne kadar imkansızsa birbirleri için Günsel ile Kenan'da o kadar imkansızlardır. Huzurdaki sevgililer doğu ve batı gibi ayrıdırlar, ayrı kalmaya yazgılıdırlar; değişen, değişen ne demek adeta yarılan bir çağın tam ortasına düşerler. Bir Gün Tek Başınanın aşıkları ise bir darbenin ayak sesleri yaklaşırken orta sınıf düşler ve devrimci hayaller kadar uzaktırlar birbirlerinden; o büyük, o hiç gerçekleşmeyecek birleşmeyi düşler gibi eleledirler; bir gün tek başına kalacak gibi sarılırlar birbirlerine. Ayrı düşeceğini bilerek bir arada olmak kadar aşka düşürücü ne vardır ki hayatta... Mümtaz'la Nuran, Günsel ile Kenan, yaşadıkları çağın yarasını üzerinde taşıyan her kadın ve erkeğin ölümsüz ortak çaresizliğini taşıdıkları için birlikte hatırlanırlar. Dedem Korkudun Kitabı, öylesine dev bir çalışma ki, bunu okumadan dahi anlamak mümkün. Zira çalışma nerdeyse 1500 sayfa! Bir masa başına oturup okumaktan başka çaremiz yok gibi yıldırıcı görünse de o, Tahsin Yücel'in Sonuncu romanındaki kahramanları hipnotize edercesine kendine çeken devasa büyüklükteki kitap gibi bizi de kendine çekiyor. Orhan Şaik Gökyay, bu büyük Türk destanı için bir ömür vermiş, hal böyle olunca da ortaya bu destanla ilgili Türkçede yayımlanan en kapsamlı araştırma ortaya çıkmış. Sözlü tarihin derinliklerinden gelen Dede Korkut hikayeleri Oğuzların diliyle yazıya dökülmüş. Bir büyük şaman kültürünün Müslümanlığa geçiş aşamasındaki sancıların, uyumun ve uyumsuzlukların destanında kolektif bilinçdışımız can buluyor... Destanda yer alan on iki hikayeden biri de onun en tanınanı, en sevileni, yani Deli Dumrul'un hikayesi. Dedem Korkudun Kitabındaki Deli Dumrul'un hikayesini okurken Psikiyatrist M. Bilgin Saydam'ın o etkileyici çalışmasını, Deli Dumrul'un Bilincini hatırlamadan edemiyor insan. Saydam bu çalışmasında Türk-İslam ruhu üzerine bir kültür psikolojisi denemesine girişiyor. Mitolojiyi benlik bilinçliliğinin gelişim serüveni olarak okuyup yorumlayan ekol sizi de benim gibi büyülüyorsa eğer; Şamanist kökleriyle Müslümanlık arasında, ana erkinin çökmek üzere olan egemenliğiyle ata erki arasında sıkışmışlığın kahramanı Deli Dumrul'un hikayesinde bize dair siz de çok şey bulacaksınız. Ernest Callenbach'ın Ekotopyası gelmiş geçmiş yazılmış ilk ekolojik ütopyadır, bir tür ekolojik manifesto hatta... Beyaz-orta sınıf-erkek Amerika'dan bir parça ayrılmış, dişil yanı ağır basan, çevreci, akil, eşitlikçi bir toplum vücuda gelmiştir. Yani rüya, gerçekleşmiştir. Callenbach, başka bir dünyanın mümkün olduğuna inananlar için edebi bir mümkünat önerirken bize, ondan neredeyse yüzyıl önce doğmuş Rus yazar Yevgeni Zamyatin'in, içinde yaşadığımız sistemin ne kadar gelişirse gelişsin, ne kadar parlatılırsa parlatılsın, aslında mümkün olmadığını gösterdiğini anımsatır ister istemez... Callenbach'ın mümkün dünyasıyla Zamyatin'in Biz adlı romanındaki mümkünsüz dünyası, hem düşüncede hem ruhta farklı yollardan geçerek birleşirler sanki. Ütopya ve karşı ütopya; dünya edebiyatında yazılmış en yetkin bu iki örneğiyle birleşerek tek bir şimdiyi vurgularlar. Zira beni, kendini düşünen insan bir gün gelecek özgürlüğün kapılarını mutlaka açacaktır... Geleceği görmek olacakların önüne geçmek değildir! Gürsel Korat ve Ursula K. LeGuin'i aynı anda düşündüren iki roman: Rüya Körü ve Lavinia. Aynı zamanda, farklı kültürlerde yaşayan bu iki çağdaş yazarın ortak noktası tarihte ve tarihi bugünün insanına anlatan mitolojinin derinliklerinde ustalıkla gezinmeleri. Ve bu gezintilerden iki usta işi roman çıkarmaları. Gürsel Korat'ın son romanı Rüya Körünün kahramanı rüyalarında gelecekte olanları gören bahtsız Stefanos, tuhaf bir şekilde bize LeGuin'in Lavinia'sını anımsatır. Lavinia da Stefanos gibi geleceği görür ama geleceği görmek demek olacakların önüne geçmek demek değildir onun için de... Her iki kahraman da kendini göstere göstere gelen kaderlerinden kaçamazlar. Ayrıca her ikisi de aslında kahraman değillerdir. Lavinia Aenas destanında adı şöyle bir geçen kadınlardandır, Stefanos Bizans sarayında yaşayan silik bir tarih yazıcısı. Her ikisi de iktidara çok yakın, hatta zaman zaman onu etkileyebilecek kudrette olsalar da, iktidara ortak olmaya, onun hükmünü değiştirecek olmaya yetkin değillerdir. Onlar, tarih sahnesinden akıp giden diğerleridir, yani bizlerdir.


Böyle başlıyor Murat Saat'in Herkes Gitti'si. Durduran, kendisine baktıran, kendisinden geçirip çoğaltan cümleler bunlar... Evet, beklenen, öngörülen oldu. Türk edebiyatında bir ikinci altın çağ başladı öyküde. Nereye baksak öykü fışkırıyor, dergiler, derlemeler, dernekler, sadece öykü basan yayınevleri, ödüller, söylenenler, okunanlar, söylentiler, söyleşiler, günler... Büyük bir hızla geçip giden hayatın, gündeliğin içinden sayıklar gibi öykü dökülüyor, öykü çoğalıyor. Murat Saat gibi bir yazarı ve öykülerini de böyle buluyoruz işte. Uluslararası Ankara Öykü Günleri Derneği'nin öykü ödülünün sahibini yani. Müebbet bir öykücü Saat. Yok, öyle metafor falan değil buradaki müebbet vurgusu. Gerçekten. 1999 yılından beri tutuklu Murat Saat, Sincan 2 No'lu F Tipi Cezaevi'nde yatıyor. Ve bize oradan yazıyor. Murat Saat'in ödülünü paylaştığı bir başka yazar da var: Mehmet Ergün. Füruzan, Nursel Duruel, Ömer Türkeş, Özcan Karabulut ve Ayşegül Tözören'den oluşan seçici kurul ödülü, kendine has bir duygu dünyası kurabilmesi sebebiyle Mehmet Ergün ve el yakan insani durumları ele alış biçimindeki incelik nedeniyle Murat Saat arasında paylaştırmış. Girişi Murat Saat'le yaptım ama paylaşılan paylaştırılan ödülleri her zaman tercih ettiğimi de belirtmeden geçmeyeyim. Tekil, yaratıcı ve kuvvetli benlik isteyen edebiyatı paylaşmak, paylaştırmak zor, ama bir o kadar da bereket getiriyor. Evet, gelelim müebbete, müebbet edebiyat meselesine. Müebbet edebiyat denince insanın aklına evvela sonu olmayan, sonsuz edebiyat düşüncesi geliyor. İnsanı boşlukta süzülen, bitimsiz hayallere daldırıyor. Ama yok, literatürde müebbet edebiyatın başka, ayakları daha yere basan bir anlamı var. Müebbet hükümlüsü, yani yaşam boyu hapis cezasında olan yazarların yazdıkları edebiyat eserlerine deniyor. Toplumsal olarak edebiyattan, para, ün, kanaat önderliği gibi hiçbir beklentisi, çıkarı olmayan, kariyerist olmadıkları, kendini kahramanlaştırmayacakları kesin olan yazarların ürünlerine, yani. Peki, müebbet edebiyat, edebiyatın piyasa karşısında verdiği savaşı nasıl etkiler? Bunu öngörmek şimdiden oldukça güç. Ayşegül Tözören bu konuyla ilgili verdiği bir söyleşisinde Murat Saat gibi yazarların başı çektiği bir 90 kuşağı müebbet edebiyat yazarlarından söz etmenin mümkün olduğunu söylüyor. Söz konusu kuşağın bugüne kadar edebi kaygı gütmeyen, lirik, hasret dolu, estetik incelikten yoksun olarak görülüp değerlendirilen cezaevi edebiyatında tam ters köşe bir etki yaratmaya başladıkları, bu etkinin edebiyatımızı dönüştürme konusunda varlık gösterebileceğini belirtiyor. Biz müebbet edebiyatı izlemeye ve okumaya devam edelim, bakalım neler olacak?!


Öncelikle neden fallus diye soralım ve yanıtını hemen verelim. Uygarlık tarihinin başından bu yana hemen her kültürde kesintisiz bir şekilde var olagelmiş fallus. Ve daha da ilginç bir şekilde binlerce yıl önce neye tekabül ediyorsa sembolik olarak, bugün de hemen hemen aynı şeye tekabül etmekte. İnsan-doğa ve insan-kültür ilişkisinde cinselliğin olmazsa olmaz yansımasının baş ürünü olan fallus başlangıçta, feminist eleştirilerin aksine, erkek egemen bir düşünce yapısını işaret etmemektedir henüz. Evet güç ve iktidar yüklüdür ancak, buradaki güç erkeğin gücü değildir daha, erkeğin kadın üzerindeki egemenliğine işaret etmez. Ancak işaret ettiği zamanlar da gelecektir tabii... Burada yine de bir parantez açarak Gezgin'in doğanın insanın bilinçdışında dişil bir kimliğe sahip olduğunu, güce ve iktidara sahip olmak zorunda olmayan kadınların aksine erkeğin mülkiyet adına iktidara muhtaç yapısını vurguladığını söyleyeyim. Paglia'yı anarak erkeğin biyolojik yazgısının getirdiği bu talihsizliğin onu kültürlenme sürecinde motive ettiğini ve ataerkinin temellerini attığını da... İki son derece önemli ve tartışmalı yorumda bulunuyor fallusun öyküsü boyunca Gezgin. Birincisi, fallusun insanın doğaya karşı varlık mücadelesinde ürettiği kültürün ve din düşüncesinin omurgasını oluşturduğu. Bazı araştırmacılar tarafından ortaya atılan ve çokça tartışılan anaerkil düzenden ataerkine geçiş düşüncesinin yanlış olduğunu belirtiyor Gezgin, ona göre insanlık başlangıçtan günümüze fallusun yasasının hem oluşturucusu hem de kurbanı sadece. İkincisi ise göç, savaş, ticaret yoluyla kültürler arası iletişimin bir sonucu olarak görülen birbirinin hemen hemen aynısı olan yaratılışa dair dini-mitik inançların aslında insanların birbirlerinden bağımsız olarak ürettikleri, ortak bilinçdışından gelen ortak kavramlarla şekillendiği. Yani aralarında coğrafi ve zamansal olarak hiçbir yakınlık olmayan insan toplulukları farklı zamanlarda ve coğrafyalarda yine hep aynı hikayeleri üretiyor, onlara inanıyor ve kültürlenme sürecine katkıda bulunuyor.


Zizek, Badiou, Harvey... Felsefeciler ne zamandır kapitalizmin çöküşünü muştuluyorlardı ya, ne vakit astrologlar 21 Aralık vesilesiyle kapitalizmin çökeceğini televizyon kanallarından zikretmeye başladılar, işte o an inandım ben kıyamete. Kapitalizmin sonu kimin kıyameti olacak, o belli ama, bizim olamayacağımız kesin. "O zaman müjdeler olsun," diyelim ve yeniçağa girişi kolaylaştıracak bir kitap tavsiyesine girişelim. Yok, sakın korkmayın, sanıldığı gibi yanınıza alacağınız mumun türü, içindeki enerjiyle doyduğunuzu ve ısındığınızı nasıl anlarsınız gibi bir yeniçağcı kişisel gelişim kitabı değil, önereceğim. Müjdelenmesini elimiz yüreğimizde beklediğimiz kapitalizm kıyameti sırasında antikapitalistler için bir başvuru kaynağı: Antikapitalist Sözlük. Bırakınız Yapsınlar Politikası: Bu doktrinin modern versiyonu daha çok 1970'lerin düşük üretim-yüksek enflasyonuna bir tepkidir, parasalcı ve neoliberal fikirlerle eşanlamlı kullanılır. Dünya Ticaret Örgütü tarafından desteklenen ve Uluslararası Para Fonu ile Dünya Bankası tarafından reçete olarak sunulan politikalar günümüzün bırakınız yapsınlar düşüncesinin pratik birer sonucudur. Bu önerilerin gündelik gerçeklikleri, örneğin ihracat işleme bölgelerinde işveren ve çalışanlar arasındaki sözde eşitliğin çıplaklığında ortaya çıkar. Demokrasi: Günümüz kapitalist jargonunda, bir yönetim sisteminin kabul edildiğini ve onaylandığını ima eden bir değer yargısı olarak kullanılan çapraşık bir kavramdır. Kyoto Sözleşmesi: 1997'de benimsenmiş, iklim değişikliğiyle nasıl başa çıkılacağına ilişkin temel uluslar arası anlaşmadır. Çevreciler, Yeryüzünün Dostları, Greenpeace ve benzeri örgütlenmeler Protokolün hükümlerinin etkinliği hakkında ciddi tereddütleri olduklarını ifade etmişlerdir. Eleştirmenler küresel ısınma ve iklim değişikliğine karşı yüzde 80 oranında bir salınım indiriminin gerekli olduğunu ve dolayısıyla Kyoto Sözleşmesi'nin, iklim değişikliğini ele alan bir çaba olmaktan ziyade politik bir anlaşma olduğunu savunurlar. Merdivenaltı Atölyesi: Koşulları şunlardan bir veya birden fazlasını içerir: Çocuk emeği, işçilerin sindirilmesi, uzun çalışma saatleri, fazla mesaiye zorlama, düşük ücretler, bağımsız emek örgütlenmesinin ezilmesi, cinsel taciz, zorla yaptırılan doğum kontrolleri, güvenli olmayan çalışma koşulları, kötü havalandırma ve tuvalet aralarının sınırlandırılması. Kısacası, bunlar kapitalizmin ve sömürü sürecinin en berbat bazı özelliklerini temsil ederler. Ütopya: Genel olarak içinde insanın eksiksiz kendini gerçekleştirmesi, Eşitlik, Özgürlük, Adalet ve başka tercih edilen standartların yer aldığı ideal bir toplum biçimi hakkındaki görüşlere atıfta bulunmak için kullanılır. Neoliberal serbest ticaret ve bırakınız yapsınlar politikası önerilerinin ütopyacı doğasını fark etmekte apaçık bir isteksizlik mevcuttur, bilhassa Şirketler, bireyler ve uluslar arasında tekeller, sübvansiyonlar ve gümrükler şeklinde var olan refah ve güç eşitsizlikleri bunları hayalci kılmaktadır.


Son birkaç gündür V. S. Naipaul üzerine düşünüyordum ağırlıkla. E, Türkiye'de yediden yetmişe herkes bu yazarı düşünüp konuşurken benim neyim eksikti ki. Ancak Naipaul adı, edebiyat entelijansiyamız ve entelektüel sefaletimiz gibi iki isim tamlamasının yanına düşüyordu sık sık, huzursuzluğum artıyor, tartışmalara da omuz silkemiyordum bir türlü. Naipaul'u okumamış ama onun hakkındaki fikri şöyle, diğeri de okumamış ama fikri böyle gibi laflar havada uçuşuyordu. Okumamış, okumamışsınız, okumamışlar... Bu fiil çekimine kendimce bir son vermek istedim böylelikle, zira ben okumuştum. Bundan tam üç yıl önce tanıştım Naipaul'le. Bir yazarı tanımak behemehal yüzünü görmek, ya da edebiyat entelijansiyamızın zannettiği gibi adını şöyle bir duymak değil, eserlerini okumaktır bence. İşte ben de bu düşünceden hareketle yazara 2001 Nobel edebiyat ödülünü getiren Nehrin Dönemeci adlı romanını okumuştum ilkin, ardından Mistik Masör ve Miguel Sokağı gelmişti. Ancak baştan söyleyeyim Naipaul benim yazarım değildi. Diyeceksiniz ki madem sevmedin niye üç kitabını birden okudun! Herkesin okumak için tonlarca sebebi vardır kendince. Ben biraz da bir yazarı sevmemişsem eğer, sevmeme sebeplerimi araştırmak, onda bana dokunacak bir şeyler bulmak için okurum. Bu bir okur tercihidir her şeyden önce ve bir de eleştirmenlik görevi. Edebiyat bugün Türkiye'de yaşandığı gibi saflara ayrılmak, sevdiğin, dünya görüşüne uyan yazarları, eleştirmenleri, türlü kalem erbabını yanına alıp diğerlerini dışarda bırakmak, diğerlerinin mümkünse kuyusunu kazmak, onları okumamaya ve okutmamaya mahkum etmek değildir ki! Yaşamı ve yaratıcılığı bütünlüklü bir şekilde algılamaya çalışmanın, yeni yollar açmanın, yeni özgürlük alanları yaratma ihtimalinin bir kutlamasıdır olsa olsa... Bu safiyane açıklamalarımla polemikçi edebiyatçıların içini baydıktan sonra, Naipaul hakkında fikir edinmek isteyen okurlara yazara dair açılacak okuma kapılarını zorlama gücü verme amacıyla, eleştirmenlik görevime geri dönüyorum tam bu noktada. Hint asıllı Trinidad doğumlu İngiliz yazar V. S. Naipaul, bugün dünya edebiyatının artık güçlü bir parçası olan üçüncü dünya kökenli çokkültürlü yazarlar arasında önde gelen isimlerden. İnsanlık var olduğundan beri en çok yüzleşme hikayelerini sevdiğinden olsa gerek sömürgecilik ve kapitalizmle paramparça olmuş kültürlerin başat batı kültürü ekseninde verdiği eserleri de çok seviyoruz. Daha açık şekilde söylemek gerekirse beyaz azgelişmiş ülke insanlarının kendi ülkeleriyle batılı, oryantalist bir gözle hesaplaşmasına bayılıyoruz. Ancak çokkültürlülük zengin ve cazip bir yemek sofrası gibi, başına hevesle oturup mide spazmlarıyla kalkıyoruz genellikle. Bu türden yüzleşmeler için kolları sıvayanların önünde iki tehlike mevcut: Biri, çokkültürlülüğe karşı gelişmeye başlayan yerelleşmeci faşizm ve elbette türlü komplo teorileri. İşte Naipaul'ün eserleri ve bir yazar olarak tavrı bütün bunları tetikler nitelikte. Ülkemizde kopan fırtınanın bir sebebi entelektüel yozlaşma ve cehaletse, diğer sebebi de budur bence. Naipaul'ün tüm dünyada ve ülkemizde en çok okunan kitabı Nehrin Dönemeci, Afrika'da sömürgecilik sonrası dönemde hayatını kurmaya çalışan Salim adlı bir Doğu Afrikalı'nın hikayesini anlatır. Doğudan kıtanın ortalarına doğru zorlu bir yolculuk yaparak gelir nehrin dönemecindeki kasabaya Salim. Burada bir arkadaşının ona devrettiği dükkanı işletmeye başlar. Nehrin dönemecindeki kasaba, küllerinden doğmaya çalışmaktadır. Tıpkı Afrika gibi, tıpkı Salim gibi... Ancak Naipaul'e göre hastalıklı bir doğumdur bu, daha doğrusu doğamayacak olmaktır. Afrika kendine gelememektedir, Afrika kendine gelemeyecektir... Zira çarpık modernlik anlayışı, ikiyüzlülük, cehalet ve çıkarcılık hüküm sürmektedir bu coğrafyada. Ondandır ki kaos ortamından, açlıktan ve yoksulluktan, kabile savaşlarından başını alamamaktadır. Afrika yazara göre aslında dışarıdan gelen kötülüklerden değil bilakis içinden yayılan kötücüllükle boğuşmaktadır. Bu keskin yargı ve sertlik Naipaul'ün hem romanlarının atmosferini oluşturur hem de bir yazar olarak oldukça az sevilmesine sebep olur. Afrika üzerinde, Afrika'nın türlü coğrafi zenginliği üzerinde oynanan emperyalist entrikaları biliriz, kabilelerin nasıl birbirlerine düşürülüp savaştırıldığını, halkın kendini besleyecek yeterlikteki doğal kaynaklarının tektipleştirilerek bugün hala nasıl sömürüldüğünü ve buralarda yaşayanların açlığa ve savaşa nasıl terkedildiğini de... Dolayısıyla Naipaul'ün içeriye yönelttiği eleştirinin samimiliği zaman zaman inandırıcılığını kaybeder gözümüzde. Ama anlattıklarının da gerçekliği sarsar bizi ister istemez. Orhan Pamuk'un, 19/10/2001 tarihinde Radikal'de yayımlanan yazısında dediği gibi Naipaul kuralcı, disiplinci, muhafazakar bir İngiliz'in bakışıyla, Üçüncü Dünya ülkelerini gevşeklik, hevessizlik, laçkalıkla ve bu ülkelerin vatandaşlarını da kural yoksunluğuyla, hatta ahlaksızlık ve kafasızlıkla suçlayan ve bunu hakkaniyetle yapan bir yazar mıdır yoksa son günlerde sık sık tekrar edildiği gibi basit bir sömürgeci aydın mı? Kararı, Türk edebiyat çevresinin önde gelen isimlerinin yaptığı gibi yapmayıp, okuyarak verin derim ben. Tüm bu sözde tumturaklı yaklaşımları bir kenara bırakıp edebi hazzın peşine düşmek, Naipaul'de ve daha pek çok yazarda, kalıplaşmış yargıların ötesinde bir şeyler görebilmenin hevesine kapılmak da tercih edilebilir bir seçenek tabii.


Pek çok kişi bu cüretkar, akıl almaz yasak çağrısına dair açıklamalar yaptı, cevaplar verdi. Ancak erotizm tartışmasının merkezine oturan halk edebiyatı-halk türküleri bu gündemle bile gerektiği ilgiyi görmedi ne yazık ki. Oysa meselenin sadece kadın cinselliğinde, kadın düşmanlığında kilitlenmediği ortada. Sünni-beyaz-erkek İslamı, bilinen tarihi bir gerçektir ki, oldu olası Anadolu'dan, Anadolu halkının İslam anlayışından ve İslam yorumundan, yaşayış biçiminden, çalıp söylemesinden, düşünmesinden ve konuşmasından rahatsız olur. Neden? Öncelikle tüm semavi dinlerde olduğu gibi İslamiyet'te de insan merkezli bir yaşam anlayışı hakimdir. Oysa Anadolu insanı Orta Asya'nın derinliklerinden bin bir emekle ve itinayla getirmiştir doğacıl inanışını ve asla tam olarak terk etmez şamanist-animist kökenlerini. Dinin vazettiği faydacı ve hesapçı bir anlayışın dışında da saygı duyar içinde var olageldiği doğaya. Söz gelimi, İskender Pala Od adlı romanında her ne kadar sünni ve eril bakış açısıyla yeniden yaratmaya çalışsa da Yunus Emre'yi, o yine aynı dürtüyle önce sarı çiçeğe sorar derdini. Halk edebiyatı da ister istemez bu doğa algısını, bu kendiliğindenliği, bu saflığı taşır yaratıma. Aşk da, kahramanlık da, yergi de, övgü de, tanrı sevgisi de kendiliğindenliğin, bu samimi ve duru görünün basitliğini, yalınlığını içerir ister istemez. İşte bu sesi duymak ve durdurmaktır sanki bütün mesele. Pala, kendini hapsettiği bakış açısı içerisinde korkmaktadır ve bulduğu ilk fırsatta korkusunun kökeninde var olan söz konusu deli damarı susturmak ister tarihi bir yönelimle. Yoksa İskender Pala bir edebiyat profesörü ve bir romancı; onun kadınların toplum içinde alınır-satılır bir meta olarak görülmesinden rahatsız olması kadar normal bir şey yok. Sanatçı hassasiyeti, duyarlığı çerçevesinde... Ancak bunun bir kılıf olduğunu biliriz. Bu sözde hassasiyetle bir taşla iki kuş vurulmaktadır: Bilinçdışının tekinsiz bölgelerinde gezen halk edebiyatının sınırları çizilmiş olur hem, hem de kadın ve cinsellik halk kültürü içinde yasaklı bölgelere dahil olur. Tabii bir de kültüre dair yasak anlayışının içselleştirilmesi de söz konusudur. Osmanlının oturak alemine, oğlanclığına ses çıkaramayan Pala İskender Neşet Ertaş Türkülerinden tahrik olmuş. Vay dünya... Kimin eli kimin cebinde Pala İskender neyin derdinde. sistemlı olarak gelen bir yozlaştımanın türkülerimize dil uzatması ve onları yok saymasını kabul mu edeceğiz, Yazıda dinin kadını erotik bir nesne olarak gördüğüne dair tek bir ibare bile yok. Hatta bu şekilde yorumlanması, bu erkek zihniyeti eleştiriliyor. Esas cahalet okuduğunu anlayamamak daha da fenası okuduklarını çarpıtmak olsa gerek... Fikri neyse zikri o dedikleri kelime bütünlüğünü şimdi anladım. Elif Şafak hayranıydım, kapak çalıntı çıktı soğudum. İskender Pala'nın eserlerini okumayı seviyordum; alanı olmayan işe zıpladı ve şimdide bu olay. Mezarında rahat bırakın, adam vefat etti alevi-sunni tartışması başlattınız. Sazını, bestesini çaldınız. Reklamı yanlış yerlerde arıyorsun Sayın Pala, bi 30-40 kitap daha da yazsan, ulaşamazsın Neşet ustanın kafasına. Mekteple yürümüyor bu işler, gönül adamının ağzı laf yapmaz, kalbinden geçenler sazıyla dillerde. Bir kere şu yanlış anlamayı düzeltelim din, kadını insan ve kul olarak görür. Erotik ve nesne olarak gören, insan yahut da erkek ya da erkek zihniyetine hizmet eden kadınlardan müteşekkildir. Şimdiye kadar beğeniyle takip ettiğim sitenizde böyle cahilane bir yazı göreceğimi ummazdım. Pala'nın despotizm'ini de anlamıyorum elbet, divan şiirinde sevgilinin orasıyla burasıyla ben uğraşmadım herhalde. Edebiyat/ sanat, toplumun içinde olduğu hali yansıtır, bu halde edepsizlik varsa kimse gocunmasın. Toplum kendi içinde normalize ettiği şeyi bir kişinin yahut bir grubun demesiyle çıkarıp atmaz, bu çünkü bir insanın ömrüyle sınırlanabilecek bir şey değildir, toplumsal olgular bizim günlük zavallı tartışmalarımızdan daha ağır ve oturaklı ilerler. Lütfen sapla samanı karıştırmayınız, bir kişinin görüşü din demek değildir. Kaldı ki din kadının meta olarak görülmesini nasıl isteyebilir, insanlar dini sömürü aracı kullanıyor, siz de bu düzenin ekmeğine yağ sürüyorsunuz. Anlayamazsınız erotizm ile kadın ile alakası yok bu türkünün.


Tam bugünü ve geçmişi müzik üzerinden okuması dolayısıyla ayrıca hayranı olduğum Roll kapandı diye üzüleyazacakken akabinde geldi Bir+Bir. Tayfa, müziği merkezleştirmekten vazgeçmiş, kültür, sanat, edebiyat, müzik ve siyasetle daha da dolarak, merkezsizleşmiş ya da başka bir deyişle çok merkezli olmuştu, ne güzel. Devir, hiçbir şeylere heves edememe, edersen de hevesinin kursağında kalması devri... Daha iki hafta önce buradan Nezih Kitabevi'nin Metis ajandasına koyduğu yasağı yazıp şaşkınlığımı paylaşmışken şimdi de D&R'ın Bir+Bir'e koyduğu yasak haberi geldi. Gerekçe şu: Derginin birinci sayfasında İstiklal Marşı'yla dalga geçer şekilde uygunsuz bir şiir kaleme alınması. Söz konusu şiiri burada alıntılamaya gerek yok, zira ortada İstiklal Marşına yapılmış bir hakaret de yok. Niye olsun ki. Marş, emperyalizme karşı verilmiş en büyük savaşlardan birinin simgesi. Bu savaşa karşı, bu savaş sırasında olanlara karşı bir düşünce, tutum, görüş, tartışma mevzusu varsa eğer, akil olanlar simgelere saldırmazlar zaten. Ortada lise sıralarını anımsatan bir şaka var sadece. Dergiyi çıkaranlar aslında kendileriyle dalga geçmişler. Şiiri okuyup da bunu anlamamak mümkün değil, çok klişe olacak belki ama, eğer akıl tutulmasından mustarip değilseniz tabii. Olanların okumasını doğru yapmak gerekiyor. Tekrarlandığına göre durumun hassasiyeti malum. Ülkemizin kitapçıları, yasakçı zihniyetle hareket etmeye başladılar açıktan açığa. Hoşlarına gitmeyen herhangi bir şey oldu mu müşterilerinin hassasiyetini gözeterek, yasaklayıveriyorlar. Bunda toplumun artık temeline yayılmış Cumhuriyet elden gidiyor paranoyası ve bu paranoyaya eklemlenen dayatmacı, yok etmeci düşünce sisteminin etkisi var. Söz konusu şiir hoşumuza gitmemiş olabilir, ama onu yasaklama düşüncesi hatta yasaklama gücü nereden geliyor peki? Herhangi bir iktidar alanına sahip olanlar, bu iktidarı kendi görüşlerine karşı olanlara karşı sonuna kadar kullanma tavrındalar. Belki bu iktidar alanlarını ortadan kaldırmakla başlayabiliriz işe. Yayıncılığımızı bir tür yıkıma götüren dağıtım sisteminin tekelci yapısı, gün geçtikçe kültür dünyamızın altını oymakta. Buna karşı daha ne kadar suskun kalacağız, bu çarpıklığı daha ne kadar görmezden geleceğiz? Alarm zilleri şimdi son noktasına kadar çalmakta, lütfen artık kulaklarımızı tıkamayalım.


bunlara karşı değilim zira hepsi temelinde bütün tekniklerin yanı sıra insanın öncelikle içine bakmasını salık veriyor. Okumak, özeleştirel bir yol tutturmak, yazmak, silmek, yazmak... Ama işte o maddi, o fani hedefler bir kurt gibi kemiriyor yazar adaylarımızın içini. Çünkü ortadaki asıl sorun nasıl yazar olurum değil, nasıl ünlü ve çoksatan bir yazar olurum? İşte o noktada devreye giriyor tüm bu aspirin misali yutulacak öğütler, tavsiyeler... Edebiyat bir işse, roman, öykü yazmak bir zanaat demektir. İşte bunun teknikleri vardır, yöntemleri vardır. Ki üzerinde sonsuzca konuşulacak, iyisi vücuda getirildiğinde okumaktan da keyif alınacak. Ancak bir iş olarak edebiyatın dışına çıkıp gerçek bir yaratımın peşindeyseniz, ortada sezgi ve yetenek gibi iki kelime beliriverir. Bu iki kelime büyüye inananların büyüsüdür ve tüm tumturaklı öğütleri suya düşürür. Daha fazla bunalmaya bilmem gerek var mı... Yazar Olabilir miyim?'de Semih Gümüş pek çok yazardan alıntılar yapmış, onların yazıp çizmeye dair düşündüklerine, kendi altın yöntemlerine de yer vermiş. Ama benim kalbimi kazanan Borges oldu. Başta kendisi de dahil olmak üzere edebiyatın tam kalbine saplamış oklarını; cesur, küstah, ironik, umursamaz ve elbette çok dikkate değer öğütler, öğüdü anlamsızlaştıran öğütler, tıpkı Borges'in kendisi gibi... 1- Yapıta ya da adı sanı bilinen kişilere tamamen aykırı yorumlar getirmek. Örnekse, Don Juan'ın kadın düşmanlığı, vb. 2- Birbirine en kaba anlamıyla benzemeyen ya da zıt çiftler kullanmak. Don Quijote ve Sancho Panza ya da Sherlock Holmes ve Watson gibi. 3- Kişileri deli taraflarıyla tanımlama yöntemine başvurmak. Dickens'ın yaptığı gibi. 4- Olay örgüsü içinde, zaman ve mekanla tuhaf oyunlara girişmek. Faulkner, Borges ve Bioy Casares'in yaptığı gibi. 5- Şiirsellik adına okurun kendini özdeşleştirebileceği durum ve kişiler kullanmak. 6- Mite dönüşmeye yatkın kişiler kullanmak. 7- Kasıtlı olarak belli bir mekana, belli bir döneme, sözün özü yerel bir atmosfere mal edilmiş cümleler ve sahneler. 9- Metafor kullanmak, özellikle görsel metaforlar. Daha somut olarak, tarım, denizcilik, bankacılıkla ilgili metaforlar kullanmak. Kesinlikle önerilmeyen örnekse, Proust. 11- Romanı oluştururken, düşünsel kurgunun başka bir kitabı anımsatması. Örnekse, Joyce'un Ulysses'i ve Homeros'un Odysseia'sı. 12- Menü, albüm, yol tarifi ya da konserlere benzeyen kitaplar yazmak. 13- Çizgiye gelebilecek her şey. Bir filme dönüştürülebileceği duygusu uyandıran her şey. 14- Eleştirel denemelerde tarihsel ya da biyografik göndermeler yapmak. Üzerine çalışılan yazarın özel yaşantısının ya da kişiliğinin metne sızması. Her şeyden önce psikanaliz. 16- Kibir, alçakgönüllülük, oğlancılık, oğlancılıktan tırım tırım kaçınmak ve intihar. Eğer konu, "bir tek biz yazalım başka kimse beceremez o yüzden denemesinler bile" haline gelirse buna çok sert itiraz ederim. Heves eden herkes yazmalı. Kötü yazarsa ya bırakmalı ya da bir daha denemeli. İyisini yazıncaya kadar denemek istemezse bırakmalı. Edebiyatı bir avuç kendine has camia yerine halkın kendisine yaptırırsanız halkın kendisine okutabilmiş olursunuz. O yüzden herkes yazmalı, her şey yazılmalı ve her tür yazılmalı. Özellikle edebiyatın popüler yönüne de destek verilmeli. Yazarlığa heves eden "yeni yetmeler" desteklenmeli motive edilmeli. "Önüne gelen kitap yazıyor" diye hayıflanmamalı hatta tam tersine bundan mutlu olunmalı. insanların yazma sebepleri bence de önemli değil. "edebiyata tecavüz edenler" ise kanımca yayımlanan kötü metinler, bu metinlerin cilalanması, bu kısa günün karı sapmasının edebiyatın kolay olduğu algısı uyandırması ve edebiyat piyasasına bu algının hakim olmaya başlaması. zaten ne yazılırsa yazılsın artık parmak edebiyatı çalışıyor. kitap üzerine yazılan yazıyı bile okuyamayan üzerine yorum yapıyor, bu onaylanıyor ya... tartışılacak bir şey yok ortada. yazdıklarımın hepsi hayatın gerçeklerine, yaşanmışlıklara, tanıklıklara dayanıyor. hepsi bu... yazarlıktan bir şekilde nam kazanmış, şöhretlenmiş, para babası olmuş olanlar iyi midir acaba gerçekten? kazananlar haklı mıdır? güçlülerin düşünceleri mi egemen olmalıdır herkese? bilemedim ben onu. Yazmak iyidir, sizi rahatlatır. hayal gücünüzü geliştirir. Cevrenize ilginizi artırır. Sizi sevimli yapar. O halde sevimli olun yazın. "yahu yazsın adam" demenize katılıyorum. Aynı fikirdeyim. Kimin neyi nasıl yazacağına ben karar verecek değilim. İnsanlar benim alıştığımdan farklı şeyler yazınca da "Türk edebiyatı nereye gidiyor mirim" diyecek değilim. Hatta bazı yazarlar para kazanınca, kıskançlıktan çatlamıyorum. İnsanların yazma sebeplerinin, ün, para, olması da bence önemli değil. Ne yazdıkları daha önemli. o zaman yalnız kişisel kaynakları çalışmayıp yazmaya uygun olanlar yazsın. edebiyat elitleri kimi istiyorsa onlar yazsın. kafka da sigortacılık yapmıştı ve yakındığı söylenir yazmaya zaman ayıramadığından... kimse istemez yazacağı zamanı paylaşmayı. Türkiye'de edebiyatın satmamasının en büyük sebebi edebiyatçıların kendisidir. Bu arada kitabın "çok satan" olduğu kategorinin "edebiyat dışı" olduğunu belirtmek gerek. "Oglancilik" maddesini gercekten anlayamadim. Cok sacma ve cirkin olmus. Populer kulturu elestiren Semih Gumus'de bu kitapcigi ile populer kulture hizmet ediyor ve cok satanlar listesine ates puskurerek "cok satan" oluyor! Insanin elestirdigi kulturun icine girmek icin kitapcik hazirlamasi gercekten IRONIk... Hulki Aktuç yıllarca reklam yazarlığı yaptı, sonrasında kendi ajansını kurdu, yıllarca patrondu. Örnekler çoğaltılabilir. Kavramlar -amatörlük gibi- kişiler özelinde tartışıldığında daha gerçekçi sonuçlar alınabilir kanımca. Bugün hangi nitelikli şair/romancı/öykücü, şiir/roman/öykü satarak kirasını ödeyebilir?... Sizin savınızın aksine edebiyatın köküne kibrit suyu dökenler amatörlerdir. Edebiyatı işleri olarak görmeyen, aslında öğretmenlik, mühendislik, avukatlık yapan ama edebiyatı bir hobi olarak gören insanlar edebiyata tecavüz ederler. Edebiyat bir iştir. Yazarlar da bu işten para kazanabilmelidir. Para kazanmak için mi yazıyor yazarlarımız? Olsun. Dostoyevski de kumar borcunu ödemek için yazıyordu.


Doğada sözcük yoktur ama doğada şiir vardır. İnsan doğada olmayan bir şeyin yardımıyla doğada olan bir şeyi yeniden yapar, yaratır... Şiirin kendisi bir çeviridir... Doğanın şiirini yazmaya çalışan şair bunu sözcüklere ve kendi diline çevirir... Tepeden tırnağa şiirle dolu bir dünya, şiire adanmış insan hayatları... Murathan Mungan'ın Anakara'sı Türk edebiyatının en şiirli fantastik diyarı. Şairin Romanı Faruk Duman'ın da dediği gibi (bakınız. SabitFikir, 20.06.11, "Şiirin Göğünde") bir şiir kılavuzu, şiire ve yaşama dair edebiyat okurunu mest edici, uzun uzun düşündürecek cümlelerle dolu... Şairin Romanı üzerine daha uzun yıllar konuşacağımızdan eminim. Çoğumuzu rahatsız eden o reklam kampanyalarını, çok satan roman edalarını boş verin ve bu yazın en serin en kuytu köşelerinde Mungan'ın özlenen bir rüyayı andıran ütopyasının derinliklerine dalın, derim. Beat Kuşağı Antolojisi: Her şerden bir iyilik doğar! Sel Yayıncılık ve Altıkırkbeş Yayın bir araya gelip yayın dünyamızda uzun zamandır görülmemiş harika bir dayanışma örneği verdiler: Beat Kuşağı Antolojisi... Beat'in internet ortamında yasaklı kelimelerden biri olması, kuşağın önde gelen yazarlarından Burroughs'un çevirisinin dava edilmesi, antolojinin hayata geçirilmesinde ateşleyici olmuş. Her şerden bir iyilik doğması böyle oluyormuş demek. Beat kuşağı üzerine yazılmış birkaç sıkı yazıyla başlıyor antoloji. Ardından Jack Kerouac, Allen Ginsberg ve William S. Burroughs'dan mürekkep halis Beat kuşağına geçiliyor. Çünkü jazz ritmi Beat yazınındaki en önemli olguysa eğer, Kerouac'ın şiirsel dilinin, yazınının poetik yapısı tüm dinamiğini jazzdan alır; çünkü Amerika'nın sert duvarlarına, okullarına, akademilerine, kurumlarına, düzenin sahiplerine, güç destekli temellerine karşı bir büyük gürleyiştir Allen Ginsberg'in şiirleri; çünkü Burroughs, kendi içinde dahi Beat kuşağının en ötekisidir... Antoloji, Frisco Asları, San Francisco Rönesansçıları, Black Mountain Ekolü, New York okulu ve aktivist kuşağa da yer veriyor. Romanlarından, öykülerinden alıntılar ve şiirler... Son zamanlarda elim hep bu kitabın üstünde, size de hararetle tavsiye ederim. Kabalcı, baskısı uzun zamandır piyasada bulunmayan Klasik Dune dizisinin dördüncü ve beşinci kitaplarını yayımladı. Eğer siz de benim gibi ilk üç kitapta takılıp kaldıysanız, bu yazı dünya edebiyat tarihinin belki de en önemli bilim kurgu dizisini tamamlamak üzere programlayabilirsiniz. Dune Tanrı İmparatoru'nda Paul Atreides'in ölümünün üzerinden üç bin yıl geçmiş, ancak onun oğlu; ömrü binlerce yıla, bedeni kocaman bir solucana dönüşüp tüm gezegene yayılan II. Leto; bir tanrı imparatora dönüşmüş durumda. Dune Sapkınları'nda ise ölümsüz tanrı imparator II. Leto'nun bile ölümünün üzerinden binlerce yıl geçmiş. Tanrı imparator ölü belki ama sistemi hala yaşıyor. Ve imparatorluk hararetle yeni mesihini bekliyor. Frank Herbert'ın Mesih mitini araştıran bu büyük destansı öyküsü, yazarının da dediği gibi hem çevrebilimsel bir inceleme hem de insana, insani değerlere ilişkin kaygılara adanmış bir başyapıt. Bir kere başlayınca da sonunu getirmek gerekiyor. Dünyanın sonu, insanın yüreğinin içinde gelir. Mitik, şiirsel, düşsel bir disütopya, Haşlanmış Harikalar Diyarı ve Dünyanın Sonu. 21. yüzyıl edebiyatına damgasını vuran en dikkat çekici yazarlardan biri olan Murakami'nin bu romanı parçalanmış benliklere dair. Kahramanımız iki dünya arasında gidip gelen, gölgesini kaybetmiş, kafataslarından eski rüyaları okuyan bir adam. Ve onun için dünyanın sonunun gelmesine sadece birkaç saat kalmış. Yazarımız psikolojik gerilim kıvamında, masalsı olduğu kadar da bilimkurgusal bir dünyada varoluşsal bir arayışın içine çekiyor hepimizi. Usta müzisyenler bilinçlerini sese çevirir, ressamlar ise renklere ve şekillere. Yazarlar ise öyküye çevirir. Murakami, romandaki o acayip profesörün ağzından sanki kendi yazarlık sırrını da biz okurlara vermiş gibi. Haşlanmış Harikalar Diyarı ve Dünyanın Sonu için, kısaca tam yaza layık bir roman diyebilirim.


Yok, Poyraz Musa değil, ben Vasili'yim. Kendi adasında sürgün, kendi hayatına yaban olan Vasili. Devlete, hükümete, topluma, yasaya, ada halkına, velhasıl hayatın cümlesine inat adasını bırakmayan, bırakmayıp da varlığını gölgeye, bedenini ışıkta bile karartıya çeviren Karınca Adalı balıkçı Vasili. Poyraz Musa değil, Vasili'yim çünkü kendi yerime geleni düşman bellesem de, tutup hayata gülümsüyor, keyfi de yerindedir diye onu öldürmekten her gün vazgeçiyorum; nice savaşlar, ölümler görmüş gözlerimi hayata kocaman kocaman açıp ölümü an be an erteleyenim ben; eksik akıllı, yarım akıllı, meczup, saf, naif, aptal Vasiliyim. Oysa öldüreydim Poyraz Musa'yı, ada belki de sonsuza kadar bana kalacak, güneşin balkısında, kepezli, yeşil, kırmızı kanatlı, çok sarı, mavi tüylü, düzgün uzun gagalı, parlak, ışık tüylü, kuzgun, kuzgun yeşili, bin kez turuncu, bin kez sütbeyaz kuşların uçuşunda, denizin ipiltisinde yaşayıp gidecektim bir başıma... Ama içim elvermiyor işte, olacakların önüne geçemiyorum, ben bir zavallı Vasiliyim; elimden geleni ardıma koymuyor ancak adanın, dünyanın, hayatın değişimi karşısında bir soluk gölge olarak yaşamaya devam ediyorum. Taşı, toprağı, denizi, zeytinlikleri, ılgınları, elime bakan bir biçare kediyi kendimden ayırmıyor, kendi biçareliğimle bir görüyorum hepsini. Ben, ben değilim aslında, merkezde değilim, kötülükten başka hiçbir şeyi kendimden bilmiyorum, bir cennet adanın kıyısında öylece duruyor, duruyorum. Poyraz Musa, beni aramaktadır, biliyorum, Poyraz Musa beni bulamadığı için delirmektedir. Beni bulmadıkça, 'öteki olarak ben'in yüzüne bakmadıkça, yüzüme bakıp bakıp kendini göremedikçe rahat edemeyecektir, biliyorum. Açtır o insana, bu cennet ada insanla dolsun istemektedir, hayat demek insan demektir onun için, haklıdır da. Buradan zorla ama yine de sessiz bir baş eğişle gidenlerden bir farkı yoktur onun; savaşlardan, sürgünlerden, nice acılardan geçerek gelmiştir.


Bahçede, kaktüs saksılarının arasında buldum, kargocu çocuklar niyeyse oraya bırakıp gitmişler, kim bilir kaç gündür duruyor, paket kağıdı yarı yarıya yırtılmış, kapağındaki kırmızılık yarı yarıya gözümü almakta. Daldırdım elimi, kaktüslerin dikenlerine çizdire çizdire çektim çıkardım oradan. Adı Zenime'ydi." diye kulağıma pütürlü bir ses geldi. Kaktüslerin dikenleri kadar sert, meyvelerinin içindeki su kadar akışkan bir ses. "Zenime, Zenime." diye diye yırttım pejmürde paketi. Leyla Erbil'in Cüce'si, yapılmış üçüncü baskısı, ülkenin engin olduğu kadar muhteşem basım ve dağıtım ağı kanalıyla benim kaktüslere kadar gelmiş. Şimdiye yüz olmalıydı diye söylendim içimden, yüz baskı, bin baskı. Sonra kendime geldim, "Leyla Hanım duysa şimdi, kızardı." dedim; "Bu kalantorluk heveslerini, çok satma arzularını ve kitlelerini de al git başımdan, derdi." Edep takındım, elimde Cüce girdim içeriye. Hayır değildir o bir hiç yazar, karşılaşmamıştır da onlardan biriyle. Ama aitsiz bir kimliktir Zenime, bir okur olarak benim aitliklerimi de kısa ve küçük makas darbeleriyle kırpmaktadır. Korkuyorum Zenime'den, ben ona tekstil atölyelerinden çıkma basma kalıp ruhumun atan ipliklerini aldırmaya çalışırken, o makası ele alıp benden yeni bir patron çıkaracak, kesecek biçecek, kışkırtıcı bir model yaratacak benden diye diye, ödüm patlıyor. Açmıyorum kapağını Cüce'nin, ama koparamıyorum, gittikçe kalınlaşıyor aramızdaki bağ Zenime'yle. Baş başa verip dumanı tüten o ne idüğü belirsiz çorbanın başında ağlıyoruz bazen, Zenime itinayla kurduğum iç düzeneklerimi bozuyor, kendisi yeniden kurup, sonra onu da bozuyor, şiirin rüzgarına kapılıyoruz kimi öğle vakitleri, sonra tekerlemeleri sokuveriyor araya, yerel deyişleri ki hiç yerel değildir kendisi-, uydurma sözcükleri... Ölü sözcükleri diriltiyor bazen geceleri, dokunma şunlara başımıza bela olacaklar diyorum, dinletemiyorum. Hecelere bulaşıyor, onları silkeleyip kendine getiriyor. Haberler giriyor araya, şarkı sözleri... Yüklemler kalkınca ortadan bilinç siliniyor, ruhum geri geliyor sanki. Bir de: O pek kıymet verdiğimiz rüyaları kötüler, onlara kara çalar gibi çiziyor Mustafa Horasan, ondan da korkuyorum.


Nostaljinin Geleceği adlı ilginç çalışmasıyla tanımıştık Boym'u. Yazar, nostalji adı altında tarih-felsefe ve kültürel bağlamda yepyeni bir araştırma alanı açıyor, kültürel algılarımız içinde yepyeni sınıflandırmalar getirerek, yeni estetik değerler öneriyordu. Tıpkı Nostaljinin Geleceğinde olduğu gibi Tırnak içinde Ölümde de dikkate değer önerileri var: Edebiyatta artık ölüseviciliği bırakmamız gerektiği, yazarın ölümünün edebiyat teorisinin ayrıcalıklı merkezi metaforu olmaktan çıkması gerektiği gibi... Edebiyat ile gündelik hayat, edebilik ile düzanlamlılık, çehre vermek ve çehresini bozmak, metinselleştirmek ile sonuna kadar yaşamak, yazmaya son vermek ile yaşamaya son vermek arasındaki ilişki, Tırmak İçinde Ölümdeki tartışmanın merkezinde duruyor. Boym için modern projeyi tarihsel bağlama oturtmak ve farklı kültürel bağlamlarda beliren çeşitli modernizmleri inceleyerek tekbiçimciliğe ve evrenselliğe meydan okumak eleştirel anlamda hala büyük önem taşıyor. Foucault, De Mann ve Barthes'ın 1960'larda ortaya attıkları yazarın ölümü tezi şüphesiz kısa süre içinde bir efsane halini almıştı. Bu efsane bugün de etkisini özellikle eleştiri üzerinde devam ettiriyor. Boym, bu eleştirmenlerin dikkat çekici ölümlerini değerlendirirken, bir yandan da edebiyat eleştirmeni kültürel mitini yeni baştan ele alıyor. Ve buradan yola çıkarak yalnız şairin/yazarın değil, eleştirmenin de mitleştirmeler, aşırılıklar, kendini biçimlendirme ve suretsizleştirmelerle dolu bir hayat yaşamaya yazgılı olduğunu bildiriyor. Sözün kısası Boym, yazarın sanatı ve yaşamı arasındaki ilişkiyi tanımlamaya çalışırken, eleştirmenin metini ve yaşamı arasındaki ilişkiyi de gözden kaçırmıyor. Batı uygarlığında estetik ile ölüm arasında asli bir bağ kuran Boym, yazarın ölümünden istifade eden üç eleştiri geleneğinin, Rus Biçimciliği, Amerikan Yeni Eleştirisi ve Fransız Post-Yapısalcılığının, dışında Edimsel Eleştiri adını verdiği bir yaklaşımla ele alıyor tüm bunları. İdeal modernizm makinesi tarafından nelerin geride bırakıldığını görmenin, çizik ve yarıkların haritasının çıkarılma vakti gelip çattı. Ölümden, üzerine ölü toprağı serilmişlerden başını kaldırıp yaşama ve yaratma sürecine odaklanacak yeni bir eleştiriyi, doğrusu biz de bekliyoruz.


Eylül ayının ve kuşkusuz 2014 yılının yayıncılık alanındaki en büyük kaybı oldu Kezban Akcalı. Koskoca bir ömrü yayıncılığa vermiş, yayıncılığın seyrini etkilemiş bir kadının, güçlü bir ismin kaybı... 1960'lı yılların sonunda May Yayınları'nda yayıncılık hayatına başlamış, Milliyet Yayınları'nda görev almış ve Onk Ajans'ta sekiz yıl geçirdikten sonra Akcalı Ajans'ı kurmuştu Kezban Akcalı. Ve o günden bugüne çeviri edebiyata yön veren isimlerin başında gelmişti. Aracı ajanslarla ilgili pek fikri olmayanlar için söyleyeyim; yayınevleri, yurtdışında basılan kitapları Türkçeye çevirmek, teliflerini almak için Akcalı gibi aracı ajanslara başvururlar. Ancak bu basit bir prosedür işinden öte bir şeydir. Çünkü ne istediklerine de genellikle bu ajansların tavsiyeleriyle karar verirler. Akcalı Ajans, dile kolay, bugün yılda iki bin anlaşmaya imza atan bir kurum. İki bin anlaşma demek, yayın piyasasına katılan iki bin kitap demek; eh bunun içinde yönlendirme olmaması da imkansız. Bu durum bir yayıncı olarak istediğiniz kitabı elinizden kaçırmanız, başka bir yayınevine kaptırmanız anlamına da gelebiyor tabii. Hal böyle olunca, ajansların çeviri edebiyattaki gücünü varın siz düşünün. Hele ki Akcalı Ajans gibi büyük olanlarınkini. Yalnızca çok satanlara bakıp kitap isteyen, buna göre kitap basan bir yayıncılık anlayışı, Kezban Akcalı'nın ardından da devam ediyor. Bizler hem yazara hem de yayıncılara ticaret erbabı olarak bakmamakta ısrar ediyoruz. Yaptıkları işten para da kazanabilen bir tür eğitim misyonerleri olarak görüyoruz onları içgüdüsel olarak. Hata ediyoruz. Ama piyasa çiğleştikçe biz romantikleşiyoruz, biz romantikleştikçe hiçbir şey düzelmiyor. Dünya edebiyatını bir düşünün, çok satan dediğimiz o neredeyse çoğu çöp sayılacak listeler çoğaldıkça, kim bilir neler neler kaçırıyoruz.