Şairin hayatı şiire dahildir sözünü kullanan Cemal Süreya ise bunu poetik bir tespit olarak okuyup geçmek mümkün değil. Eserleri kadar hayatı da okuyucusunun her zaman ilgisini çekmiş, edebi kamunun konusu olmuş bir şairden söz ediyoruz. Hal böyleyken hakkında anekdot, hikaye hatta bir tür modern söylenceler yaratılan Cemal Süreya, İkinci Yeni şiiri içinde elbette en geniş okur kitlesine sahip şairlerden biri haline geldi. Onun şiirinin kederli yanı da muzip tarafları da ironik atmosferi de fena halde yaşanmışlık içerir. Edebiyat ilgisi nispeten zayıf sayılabilecek bir okur türünü dahi kendisine çekebilecek ve entelektüel yetkinliği su götürmez yazarları da şiirinden istifade ettirebilecek bu geniş anlam yelpazesine ulaşan büyük bir şairin hayatı her türden ilgiyi hak ediyor. Feyza Perinçek ve Nursel Duruel'in ünlü Cemal Süreya biyografisinden sonra geçtiğimiz aylarda Everest Yayınları şairin kız kardeşi Perihan Bakır'ın Size Nefesimi Bırakıyorum adı ile şairin hayatına dair mühim tanıklıkları içeren bir eser yayınladı. Perihan Bakır'ın dilinden abisinin hayatını okudukça ilk kapıldığınız izlenim kesinlikle şu olacaktır; Evet, şiirlerindeki Cemal Süreya tam olarak bu adam. O şiirlerin kanımıza neden ve nasıl bu kadar hızlı karıştığını bir kez daha anlıyoruz. Birçok şiirini- belki sizin için anlam arafında kalan bazı mısraları- bu kitabı okuduktan sonra bir yerden alıp başka bir yere koyabiliyorsunuz. Annesizliği, sürgünü, fakirliği, yalnızlığı, merhameti... Cemal Süreya'nın şiir dünyasını meydana getiren duygunun kaynağına inebilmek kesinlikle müthiş bir okur deneyimi. Cemal Süreya TRT'de katıldığı bir programda 1931 yılında doğdum. 1937 yılında annem öldü. 1944 yılında Dostoyevski'yi okudum. O gün bugündür huzurum yoktur. Biyografim bu kadar. Diyerek kendini anlatır. Bunu ilk izlediğimde şaşırmıştım. Geriye dönüp baktığımda bu sözlerin aslında kardeşi Perihan Bakır'ın Cemal Süreya'yı anlattığı Size Nefesimi Bırakıyorum kitabını da özetlediğini fark ettim. Seber kardeşlerin yani; Cemal, Perihan ve Ayten'in doğumlarından hatta daha geriden aile köklerinden başlayarak anlatılan yaşam öykülerini, Süreya'nın hayatının en yakın tanıklarından kardeşi Perihan'ın samimi ve sade anlatımı ile okuyoruz.


The Platform salt insan doğası, ayrımcılık ya da toplumsal eşitsizlik referanslarıyla izlenebilecek iyi bir film. Ne var ki, ona bu açıdan yaklaşan pek çok izleyicinin filmin finalini başarısız bulduğu bir gerçek. Dahası bu yaklaşım tüm anlatının, deyim yerindeyse kör göze parmak misali bariz bir alegorinin lüzumsuz uzatılması şeklinde değerlendirilmesini de beraberinde getiriyor. Geçtiğimiz yıl Toronto Film Festivali İzleyici Ödülü'nü alan The Platform, kısa sürede Netflix'in en çok izlenenler listesinde kendisine yer edinmeyi başardı. Senaristliğini David Desola, yönetmenliğini ise Galder Gaztelu-Urrutia'nın üstlendiği film, uzun süre zihinlerdeki tazeliğini koruyacak gibi. The Platform pek çok açıdan 2001 yapımı Das Experiment ve 1997 yapımı Cube'ün karışımı gibi görünse de kurgusunu inşa ettiği imge ve sembollerle belirgin şekilde bu ikiliden ayrışıyor. Pek çokları için sert bir toplumsal sınıf eleştirisi olarak görülen film kimileri içinse güçlü teolojik göndermeleri ve iyi hesaplanmış alegorileriyle post-modern bir İsa anlatısı. Kuşkusuz The Platform salt insan doğası, ayrımcılık ya da toplumsal eşitsizlik referanslarıyla izlenebilecek iyi bir film. Ne var ki, ona bu açıdan yaklaşan pek çok izleyicinin filmin finalini başarısız bulduğu bir gerçek. Dahası bu yaklaşım tüm anlatının, deyim yerindeyse kör göze parmak misali bariz bir alegorinin lüzumsuz uzatılması şeklinde değerlendirilmesini de beraberinde getiriyor. Öte yandan film boyunca karşılaştığımız karakterlerin ve tanıklık ettiğimiz olayların İncil kökenli bir İsa anlatısı olarak okunması, Mecdelli Meryem'den Yahuda'ya, Eski Ahit göndermelerinden İncil'in mesajına tüm taşların yerli yerine oturmasını mümkün kılar. Goreng'in Delik boyunca her adımında aslında İsa'nın serüvenini takip edebiliriz. Şüphesiz yarattığı bu müphemlik ve farklı perspektifler teklif edebilmesi filmin en sağlam yanları. Bunun ötesinde The Platform, güçlü atmosferi, iyi planlanmış sinematografisi ve çok katmanlı yapısıyla yönetmeni Galder Gaztelu-Urrutia için başarı hanesine yazılabilecek bir film. Bu yıl Yeni Zelanda'da düzenlenmesi planlanan 78. Hugo Ödülleri de koronavirüs salgınından etkilendi. Ne var ki, ConZealand'ın töreni çevrimiçi olarak planlamasının ardından bu yılın aday listesinin açıklanmasıyla en son 2. Dünya Savaşı yıllarında ara verilen gelenek bozulmamış oldu. . Distopya dendiğinde ilk akla gelen eserlerden olan Aldous Huxley imzalı Cesur Yeni Dünya'nın merakla beklenen dizi uyarlamasından ilk fragman geldi. Tüm zamanların en çok okunan distopyalarından olan Cesur Yeni Dünya, uzak gelecekte uyuşturucularla körleştirilmiş ve sınıflara ayrılmış bir toplumu resmediyor. NBC'nin yeni stream platformu Peacock'da yayınlanacak dizinin senaristliğini David Wiener ve Grant Morrison üstleniyor. 2020 itibariyle yayına başlayacak Peacock'a ülkemizden erişmemiz için ise bir süre daha beklememiz gerekecek. . Ödüllü manga One-Punch Man bu defa film oluyor. İkonik süper kahraman One-Punch Man, manga tutkunlarınca çok sevildikten sonra şimdiye kadar 2 sezon yayınlanan anime uyarlaması sayesinde geniş kitlelere ulaşmıştı. Geçtiğimiz günlerde gelen haberlere göre Venom filminden tanıdığımız Jeff Pinkner ve Scott Rosenberg eserin sinema uyarlaması üzerine çalışmaya başladı bile. Tüm düşmanlarını tek yumrukta yere seren Saitama'nın beyaz perdede rakiplerini kolayca alt edip edemeyeceğini bekleyip göreceğiz. Hiç kuşku yok ki ironi ustası Kurt Vonnegut sivri dili ve keskin zekası geçtiğimiz yüzyılın en sıra dışı yazarlarından biriydi. Okurları Mezbaha No:5 başta olmak üzere onun eserlerinde 2. Dünya Savaşı'nın insanı hiçleştirici etkileri sürebilir. Yazar Otomatik Piyano'da farazi bir 3. Dünya Savaşı'nın ardından makinelerin insanların işlerini elinden alarak onları değersiz posalara dönüştürdüğü bir distopya resmediyor. Tolkien hakkında sayısız inceleme ve değerlendirme kaleme alınmıştır. Ancak bunların çoğu onun eserini merkeze alır ki bunda eleştirilecek bir şey yok. Öte yandan bir yazar olarak Tolkien'i besleyen kaynaklardan çoğumuz habersiziz. Owen Barfied, yakın bir dostu olarak Tolkien'i etkilediği bilinen önemli bir düşünür. Öyle ki Tolkien bir mektubunda: Hobbit'te dilbilimsel açıdan ileri sürdüğüm tek şey dil felsefesine atıfta bulunmak için geliştirdiğim garip, mitolojik metottur. Onu da Barfield'ı okumayanlar fark edemez. diyecek kadar önemser dostunu. Barfield'ın eserleri mitopya anlatılarının öncüsü Tolkien'i anlamak için eşsiz birer fırsat. Margaret Weis ve Tracy Hickman imzalı Ejderha Mızrağı eski usul diyar fantazyalarının tartışmasız en iyi örneklerinden biri. Kurgu dinamikleri açısından türün öncüsü Yüzüklerin Efendisi'nden güçlü esinlenmeler barındırsa da kendine has bir lezzet vadettiği kesin. Gedikli fantastik kurgu severlerin yakından tanıdığı seri, bir nevi açık dünya yapısında olduğu için kanona sadık kalınarak yazılmış 200'e yakın kitap mevcut. Dolayısıyla her zaman henüz dinlemediğiniz bir Ejderha Mızrağı hikayesiyle karşılaşmanız mümkün. Elbette bunların çoğu dilimize çevrilmedi. Yine de çevrimiçi sahafları taramayı göze alanları en azından 1 düzine Ejderha Mızrağı kitabı bekliyor.


Sözünü ettiğim kitap, Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar adını taşıyor. 1960'ta basılan kitabın müellifi, Mustafa Baydar. Elli edebiyatçıyla çeşitli mülakatlar yapan Baydar'ın konuştuğu yazarlar arasında bugün çoktan unutulmuş isimler de var, Halide Edip Adıvar, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar gibi devler de. Kemal Tahir mülakatıysa tazeliği ve özgünlüğüyle nefes kesiyor. O yüzden bu yazıda hem mülakattan birkaç alıntı yapmak hem de üstadın cevap aradığı o büyük soruyu sizlerle paylaşmak istiyorum. Ama durun, en başından başlayalım... Kemal Tahir ilkin Maksim Gorki'nin Batı dünyasında edebiyat çok da sanatçı yok sözünü -bir tarih ilavesiyle- aktarıyor: 1910'dan bu yana, dünyada roman çok da romancı yok... Ardından kendi Top 10'unu, yani büyük romancılarını sıralıyor. Aşağıda okuyacaksınız, 1547'de doğan Cervantes'le başlıyor listesi ve 1910'da ölen Tolstoy'la son buluyor. Ne Zola'ya yer var bu listede, ne de Dickens, Gide, Proust, Steinbeck, Faulkner, hatta büyük Gorkiye... Üstadın gözünde hiçbiri bu on kişilik listeye girecek kalibrede değil. Kemal Tahir 1910 sonrasında yazmış modernist edebiyatçıları da, daha sonra gelen öncü postmodernleri de listesine almamış. Yani ne Joyce var, ne de Woolf. Bir Türk romancı ise hiç yok. Cervantes, Don Quijote, Defoe, Robinson Crusoe, Prevost, Manon Lescaut, Laclos, Tehlikeli İlişkiler, Stendhal, Kırmızı ve Siyah, Balzac, Eugenie Grandet, Gogol, Palto Dostoyevski, Ecinniler, Flaubert, Madame Bovary, Tolstoy, Anna Karenina. Kemal Tahir'in mülakatını okurken, Benim on birinci romancım kim olurdu? sorusunu elbette kendime sordum. Gerçi benim Top 10'um da zaten Kemal Tahir'in listesiyle tam olarak uyuşmuyordu. Cervantes, Laclos, Gogol, Dostoyevski, Flaubert, Tolstoy, tamamdı ama söz gelişi Abbe Prevost'u ve farkındayım, olacak iş değil ama Stendhal'i hiç okumamıştım, Balzac da minör denebilecek birkaç romanı hariç, benim yazarlarımdan olmamıştı. Diğer yandan daha ilk satırlarını okurken vurulduğum Moby Dick'in yazarı Herman Melville'in ve Büyülü Dağ'ın yazarı Thomas Mann'ın Top 10'umda olmaması kabul edilemezdi. Tom Jones'un yazarı Henry Fielding'i, Tristram Shandy'nin yazarı Laurence Sterne'ü ne kadar sevdiğim malumdu. Hemingway ve Faulkner'sa aşık olduğum yazarlardandı ve benim listemde biri Silahlara Veda'sıyla, diğeriyse Ses ve Öfke'siyle mutlaka olmalıydı. Başka? Charlotte ve Emily Bronte'ler, Lewis Carroll, Charles Dickens, Henry James, James Joyce, Marcel Proust, Vladimir Nabokov, J. D. Salinger, kesinlikle Joseph Conrad, Albert Camus, offff, uzayıp gidiyordu benim listem. Üstelik daha ucuz zevklerimden, yani Amerikalıların deyişiyle guilty pleasurelarımdan bahsetmedim bile. O yüzden listemi uzatmayıp çok sevdiğim yazarların birincisini anlatacağım. Kendisi Kemal Tahir'in listesindeki son büyük yazar aynı zamanda. Lev Tolstoy'dan söz ediyorum. Tolstoy'un rakipsiz bir hayal gücü vardı, üstelik onun hayal gücü cinlere, perilere, ejderhalara ihtiyaç duymuyor, hayatın en gündelik hallerini kağıda dökerken bile parlıyordu. Yarattığı evren hayret verici bir şekilde geniş, karakterleri şaşırtıcı düzeyde biricikti. En sevilmeyecek, daha mühimi bizzat kendisinin en sevmeyeceği karakterlerini bile anlama, anlatma hatta Anna Karenina örneğinde olduğu gibi sevdirme ve sevme kabiliyeti büyüktü. Savaş ve Barış'ın Nataşa Rostova'sı, Prens Andrey'i ya da Piyer Bezuhov'u gibi birçok karakteri, sayfalar ilerledikçe olumlu ya da olumsuz ama mutlaka ikna edici bir şekilde değişiyor, gelişiyor, yaşlanıyordu. Mekanları, atmosferleri olağanüstü bir canlılıkla tasvir ediyor, bütün bu her şeye hakim olma çabası esnasında da okuru ihmal etmeyerek onun da kendi fikirlerini geliştirmesine, kendi sonuçlarına varmasına izin veriyordu. Yüzlerce sayfalık devasa romanlarının tek bir sayfası bile sıkıcı değildi. Bütün bunları Tolstoy'un yazarlıktaki teknik becerisine bağlayabilirsiniz, kısmen de haklı olursunuz. Gelin görün ki, İnsan Neyle Yaşar tarzındaki mesellerinde şahit olduğumuz bir şey var ki Tolstoy'u Tolstoy yapan şey, bence esasında bu: Kendisi yukarıda saydığım özelliklerine ek olarak, başka türlü hissetme ve bunu dile getirme cesaretine sahip bir edebiyatçıydı. Açıkçası işin bu kısmını unutmak, manzarayı eksik anlatmak anlamına gelir. Öteki uçta yer alan Joyce'u ise anlatmak için bana sayfalar yetmez. O yüzden onda ve Tolstoy dahil sevdiğim bütün büyük yazarlarda var olduğunu yenilerde fark ettiğim bir özelliğe yer vermekle yetineceğim. Kelimeleri alışılmadık şekillerde kullanan, dilde haylaz bir çocuğun misketlerle oynayışındaki kendiliğindenlikle icatlar yapan, mizah duygusunu her daim diri tutan Joyce'un yazdıklarını ben aynı zamanda ülkesi İrlanda'ya ve elbette İrlandalılara bir armağan olarak görüyorum. Joyce'un romanlarını ve öykülerini okurken Dublin, gecesi ve gündüzüyle, geniş caddeleri ve kuytu mekanlarıyla, tarihi ve geleneğiyle canlanıyor, kağıt üzerinde de yaşayan bir yere dönüşüyor benim için. Dublinlileri neredeyse tek tek görüyorum. Gençken söyleseler itiraz ederdim ama büyük edebiyatın aidiyet duygusundan yoksun, ayağı başka kafası başka yerlerde dolanan bir örneğini kendi adıma ben bilmiyorum. Ben romancı olarak yaşıyor, insanlara, olaylara romancı gözüyle bakıyorum. Aklımda, notlarımda birçok roman konusu bir arada, karmakarışık halde bulunuyor. Yavaş yavaş olgunlaşıyor bunlar. İçlerinden biri, çoğu zaman dış etkiler altında, ağır ağır ötekilerin önüne geçiyor. Bu ilk hazırlığa 'romanın maddi temeli' diyorum. Bunun, romanın esas alanına ayak atabilmesi için kendi kanunlarıyla canlanması lazım. Bu canlanışı, Mikelanj'ın 'İnsanın Yaradılışı' tablosuna benzetiyorum. Romanın kişisi de bir duygu esintisiyle aniden canlanıyor, gidip gelmeye, öfkelenip sevinmeye, insanı yücelten ya da aşağılaştıran şeyler düşünmeye başlıyor. İşte bu an, romanın duygu üst yapısının maddi temelin üzerinde yaşamaya başlaması demektir. Bu yaşayış, o güne kadar dünyada örneği hiç bulunmayan yepyeni, yüzde yüz orijinal bir yaşayıştır. Kendisiyle beraber kendi kanunlarını da getirmiştir. Romancının bundan sonraki işi, bu yeni yaşayışı, romancılık zanaatıyla düzenleyip yürütmektir. O zamana kadar dünyada benzeri bulunmayan bir kişiyi kendi özel kanunları içinde yaşatmaya başlarken, bence en usta romancı bile, aslında çıraktır. Ustalığı bu çıraklık süresini kısaltmaya yarar. Bu sebeple başlangıç her zaman zordur; usandırıcı ve yıprandırıcıdır. Romancı, burada, bilgisini, romancılık gücünü, kısacası nesi var, nesi yoksa her şeyini ortaya atar. İlk müsveddeler bu hava içinde yürür. Yazma gidişinin romana kattığı ayrı bir canlılık, 'teferruat' vardır. Romana önceden düşünülüp bulunması imkansız zenginlikler verir bu.


Amerika'daki şehir yapılarını incelediğimizde karşımıza hemen her bölgeye yapılan şehir kütüphanelerinin şehirleri bir metro haritası gibi sardığını görürüz. Nerede oturursanız oturun, evinizin hemen yakınlarında bir kütüphane mevcut ve sizin kütüphaneyle iletişim içinde olmanız neredeyse zaruri bir durum. Öyle ki, bir bölgeye taşınır taşınmaz ilk yapılan işlerden biri şehir kütüphanesine kaydolmak. Kütüphaneler, çok eski zamanlardan matbaanın bulunuşuna ve günümüze toplumların zenginlik göstergelerinden biri olmuştur. Eski çağlardan itibaren sadece bilgiye sahip olma ve bilgi kaynaklarını depolama yerleri olarak kullanılmış, günümüzde ise teknolojik gelişim ve erişim yoluyla bilgiyi sunma, bilgiden bilgi üretme ve araştırma yapmak suretiyle insanlığın hafızasını da beslediği mekanlar haline gelmişlerdir. Bir ülkenin kütüphaneleri ile içinde bulunan kitapların çokluğu ile okuma oranının yüksekliği, kültür zenginliğinin en büyük göstergesi olduğu söylenebilir. Bu yazımda yaklaşık 1 yıldır bulunduğum Chicago şehri özelinde Amerika'da kütüphane kültürünün toplumda nasıl yer edindiğine dair gözlemlerimi aktaracağım. Amerika'daki şehir yapılarını incelediğimizde karşımıza hemen her bölgeye yapılan şehir kütüphanelerinin şehirleri bir metro haritası gibi sardığını görürüz. Örneğin yandaki görselde Chicago'da bulunan kütüphanelerin isimlerinden yapılmış bir haritayı görüyoruz. Bu haritayı Chicagolulara sevdirmek ve zihinlerine kaydetmek için tişörtlerini de hemen her yerde bulunduruyorlar. Haritada gördüğünüz üzere, lokasyon nerede oturursanız oturun, evinizin hemen yakınlarında bir kütüphane mevcut ve sizin kütüphaneyle iletişim içinde olmanız neredeyse zaruri bir durum. Şöyle ki, bir bölgeye taşınır taşınmaz ilk yapılan işlerden biri şehir kütüphanesine kaydolmak. Nasıl bizde ikamet ilmuhabiri alınıyorsa, burada da ilk iş ehliyetin üzerindeki adresi değiştirmek ve kütüphanenin yolunu tutmak. Eğer kütüphaneye kaydolunmazsa, kısa bir zaman sonra komşularınızın bakışlarından rahatsız olabilirsiniz! Çocuklarınız varsa zaten okul sizi mecburen kaydediyor hem okul kütüphanesine hem de en yakın şehir kütüphanesine. Mimarisiyle, estetiğiyle, okuma ve çalışma odalarıyla, çocuk ve gençlerin okuduğu ve araştırdığı bölümlerle, çalışanlarıyla kütüphaneler, canlı, yaşayan ve sürekli gelinip gidilen yerler. Yeter ki okumak ya da öğrenmek isteyin, en yeni kitaplardan DVD, CD'lere ve belgesellere varıncaya kadar burada bulmanız mümkün. Kütüphaneler, hizmetleriyle bir nevi okul hizmeti görüyor ve toplumun aydınlanması, bilgi ve refah seviyesinin arttırılması için çalışıyor. a) Okumayı öğrenme sınıfları: Özellikle göçmenler için düşünülmüş okuma yazmada zorluk çekenler, gönüllü öğretmenler veya kütüphane personelinin yardımıyla küçük sınıflarda verilen derslerde okuma ve yazmayı öğreniyorlar. b) Lise terk öğrencileri: Liseyi dışardan bitirmek için açılan sınava hazırlama kursları ve aynı zamanda üniversiteye yerleşmek isteyen öğrenciler için yapılan sınav çalışmalarından oluşmakta. c) İngilizce dersleri: Özellikle göçmenler için programlanan bu derslerde hangi seviyede olursanız olun İngilizcenizi geliştirebiliyorsunuz. Hatta seviye atladığınızda sertifika alabiliyorsunuz. Varacağınız en üst basamak native derecesinde İngilizceye sahip olmak. d) Aile eğitim programları: Ailelerin çocuklarıyla birlikte katıldığı bu programlarda, hem komşuluk ilişkilerinin arttırılması hem de ailelerin çocuklarıyla birlikte okuma programları düzenlemesi amaç edinilmiş. e) Genç eğitim programları: Gençlerin eğitimlerini bir adım öteye taşımak için yapılan bu aktivitelerle gençler karşılaştıkları problemleri kütüphane aracılığıyla aşmaya çalışıyor. Gençlerin kütüphane ile bağının güçlendirilmesi için okul ve okul dışı yardım sağlanıyor. f) Sağlık eğitim programı: Bu derslerle en temel seviyede sağlık bilgisi veriliyor. Deprem gibi felaketlerde ilkyardım konuları anlatılıyor. g) Karşılıklı konuşma dersleri: Sosyal bir aktivite olarak gelenler birbirleriyle tanıştırılıyor. h) Her seviyeye yönelik bilgisayar öğretme sınıfları: Bilgisayar bilgisinin ve kullanma becerisinin arttırıldığı dersler düzenleniyor. 2- Yaşlılar için hizmet ve programlar: Bu bölümde yaşlı insanların sağlıklı kalabilmeleri için egzersiz ve rahatlama teknikleri, besinlerin faydalarını anlatan sınıflar oluşturuluyor. Özellikle duyma, görme problemleri olanlar için gerekli malzemeler temin ediliyor, kitap ve CD'leri kullanma konusunda eğer talep ederlerse sesli kitap okuma gibi hizmetler veriliyor. 3- Çocuk bölümü: Kütüphanelerde en çok aktivite yapılan bölümlerin başında bulunuyor. Her kütüphanede mutlaka bir çocuk bölümü var. Haftalık masal okuma etkinliklerinden hediye çekilişlerine, her türlü oyuncak ve el hamurlarına varıncaya kadar çocukların kütüphane ile bağının sürekli arttırılması amaçlanmış. Zaman zaman sanki bir çocuk yuvası şenliğini andıran bu bölümlerde çocukların aktif öğrenmesi ve keşfetmesi sağlanıyor. Tüm bunların yanında kütüphanelerde sık sık okuma kampları yapılıyor, göçmenler için hizmetler ve iş bulmanıza yarayan bilgi merkezleri bulunuyor. Kültürel programlardan müzelere ücretsiz bilet sunulmasına, konserlerden halk sanatları gösterilerine, sesli kitap hizmetlerinden haber bülteni broşürlerine ve gezilere varıncaya kadar kütüphaneler, toplumun nabzını ölçen merkezler adeta. Arjantinli yazar Carlos Maria Dominguez, Günümüzün gerçek üniversiteleri, zengin kütüphanelerdir der. İşte Amerika, tüm şehirlerini adeta bölümlendirerek bunu yapmaya çalışmış. Çünkü kütüphanede tam bir gezgin olur, özgürce dolaşırsınız. Ardından da hayal kurma gelir. Günümüzde hayal edip üretebiliyorsanız, her zaman bir adım öndesiniz demektir. Bugün koskoca Türkiye'de yaklaşık 50 çocuk kütüphanesi var. Yine, halk kütüphanesi sayısı da çok az: 1137. Oysa çok çeşitli kitaplara, kaynaklara ulaşabilmeye, internet erişiminin olduğu sosyal mekanlara çok ihtiyacımız var. Bu rakamlar 81 milyonluk bir nüfusa göre çok çok az. Ne zaman içinde gezgin çocukların özgür bir birey olarak bilgiyle alışveriş yaptıkları kütüphanelerimiz çoğalır, işte o zaman geleceğe dair hayallerimize ve hedeflerimize de ülkece çok daha yakınlaşırız. Bugün Zeytinburnu Belediyesi'nin 7/24 açık kütüphaneleri, yine Üsküdar Belediyesi'nin açtığı 7/24 açık Nevmekan'lar bu yüzden çok kıymetli. Son olarak değerli anne ve babalar, okuma kültürü bebeklikte başlayan bir olgu. Eğer çocuklarımıza (0-5 yaş) yüksek sesle kitap okumaz isek, onları masal ve hikaye anlatarak büyütmezsek, Dede Korkut'la, Nasrettin Hoca ile ve diğer kadim yazarlarımızla tanıştırmazsak, kütüphane ve kitap ile tanışmayı yeterince yaygınlaştıramazsak; dünyayı geriden takip etmeyi kabullenmişiz demektir. Geleneğini bilen ve geleceği okuyan çocuklar, yarın Türkiye'yi çok daha yükseklere taşıyacaklardır.


Çocuklar için yazılan ya da daha doğrusu bir büyük eşliğinde çocuklara felsefeyi anlatmayı gaye edinen kitapların sayısında hızlı bir artış var. Elbette yetişkinler için felsefe yapmak işin kolay tarafı ama kişiliğin oluştuğu bir çağdaki çocuklara felsefeyi anlatmak esaslı bir mesele. Fakat işin kolay tarafı çocukların zihinlerinin özgür düşünmeye açık olduğu bu dönemde sunulan felsefe metinleri eğer onların algılayacağı bir seviyede sunulursa eğlenceli bulmaları ve anlamaları sorun teşkil etmeyecektir. Çocuklar için daha çok tercüme eserlerle ülkemize giriş yapan pek çok eser var. Bu eserlere rağbet gösterenlerin başında da eğitimciler geliyor. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de eğitim ve öğretimle ilgili köklü çözüm arayışları tartışılıp konuşulurken felsefe kitaplarının bu anlamda bir can simidi olduğu aşikar. Çocukları ezberci eğitimden kurtarıp düşünen ve üreten bireyler olarak yetiştirme çabaları her ülkenin ortak arzusu. Çocuk felsefesi tabirinin kullanıldığı 1953 yılından bu yana bu alandaki çalışmalar son yıllarda zirve yaptı denebilir. Büyüklerin çocuklar hakkında yaptığı felsefe, çocuklar için yapılan felsefe, çocukluk felsefesi ve çocukça felsefe ile çocuklarla felsefe yapmak kavramları eşliğinde ilerleyen bu alan birçok sistematik metodları da devreye sokuyor elbette. Dünyanın birçok ülkesinde bu alanda modeller geliştirilerek sistematik uygulama denemelerinin yapıldığı ve bu sayede çocukların düşünsel ve duygusal zekalarının geliştiğine dair başarılı sonuçların alındığını biliyoruz. Felsefeyi bir edebiyat disiplini içinde çocuğa sunmak noktasındaki çabalar da bir hayli fazla. Ülkemizde çocuklar için yayınlanan felsefe kitaplarında sayıca büyük artış var elbette ancak bu çeviri kitapların bazı sorunları da yedeğine alarak yayınlandığını belirtelim. Bu kitaplarda çocuğun anlaması için verilen örneklemeler pek çok yerde bizim kültür ve medeniyet kodlarımızın dışında bir içerik barındırmakta. Kendi kültürel değerlerimizle hiç uyuşmayan birçok sakıncalı sayılabilecek örneklerin hiçbir editoryal süzgeçten geçmeden basılmasının doğuracağı tehlikeleri de göz ardı etmemek lazım. Yani kız-erkek ilişkilerinden alkol tüketiminin normalliğine kadar birçok unsurun çocuğun algısında yaratacağı tahribatı da görmek icap ediyor. Yani konu felsefe de olsa kültürel norm ve bakış açılarının her toplum için aynı olmayacağı gerçeği ıskalanmamalı. Bu alanda çıkan belli başlı birkaç kitap serisinin adını da vermek isterim. Günışığı Kitaplığı'nın çıkardığı Çıtır Çıtır Felsefe dizisi, Tudem Yayınları'ndan çıkan Filozof Çocuk serisi, Mandolin Yayınları'nın Felsefe Dedektifi serisi, Doğan Egmont'un Bal Gibi Felsefe serisi, ODTÜ Geliştirme Yayınları'nın Pikolo İle Felsefe Öğreniyorum serisi, Redhouse Kidz Yayınları'nın Çocuklar İçin Felsefe serisi, Kırmızı Kedi Yayınları'nın Bilgelik Okulu serisi ve Uğurböceği Yayınlarının çıkardığı Çaylak Filozof serileri bu anlamda çocuklara felsefenin ne olduğunu gösteren ve öğreten belli başlı kitaplardan. Tabii bunlara bir de Paraşüt Kitap'tan çıkan Felsefe Makinesi de ilave etmek lazım. Çocukların sorgulama ve eleştirel düşünme becerilerini geliştiren bu kitapların çoğu şimdilik eğitimci ve ebeveyneler için birer rehber niteliğinde. Bizzat çocuğun okuyacağı ve algılayabileceği nitelikte kitap sayısı az. Burada da iş sanırım edebiyatçılara düşüyor.


Çiçeği burnunda yeni çocuk kitapları yayınlamaya başlayan Turkuvaz Çocuk, klasik olmuş dört kitabı çocuk okurlarıyla buluşturdu. Ülkemizde defalarca baskısı yapılan bu kitapları diğer baskılarından ayıran özelliği hem boyutu hem de çizimleriyle bir açılım sağlamış olması. Gizem, macera, bilinmezlik, mizah, bilim kurgu... Bir çocuğun kitaba olan ilgisini artıran ve onu kitap bitene kadar okumaya iten anahtar sözcükler bunlar. Klasik olmuş birçok çocuk kitabında yer alan ve günümüz çocuklarını da çeken bu temel duygular, bu kitapların bütün dünyadan okur bulmasına ve her ülkede hala basılıyor olmasına zemin teşkil ediyor. Çiçeği burnunda yeni çocuk kitapları yayınlamaya başlayan Turkuvaz Çocuk, klasik olmuş dört kitabı birden çocuk okurlarına sunarak bu kervana katıldı. Bu dört kitap elbette herkesin bildiği, okuduğu ya da bir şekilde haberdar olduğu kitaplar. Ancak ülkemizde defalarca baskısı yapan kitapları diğer yayınevlerinin baskısından ayıran özelliği hem boyutu hem de çizimleriyle bir açılım sağlamış olması. Büyük boy olarak basılan bu dört klasik kitap, Francesca Rossi'nin kitaba ruh ve renk katan çizimleri, okuma iştahını yeniden kabartmayı başarıyor. Bir yazıda dört kitabı birden anlatmak ve tahlil etmek elbette ki zor bir iş. Bu yüzden bu dört kitabın genel çerçevesini çizmekle ve yayınevinin özenine dikkat çekmekle iktifa edeyim. Jules Verne'in Denizler Altında 20.000 Fersah ve Seksen Günde Devri Alem isimli iki kitabı şık bir baskıyla ve iyi bir çeviriyle sunulmuş. Denizler Altında 20.000 Fersah, Verne'in 1870 yılında yayımladığı bir roman. Roman, 1868'de Nautilus adlı denizaltı ile seyahat eden Kaptan Nemo ve denizaltıya misafir olan bilim adamı Pierre Aronnax'ın Kızıldeniz, Akdeniz, kayıp Atlantis kıtası, Güney Kutbu'nu içeren seyahatleri ve maceralarını ele alıyor. 1907, 1916 ve 1954'te filme de çekilen bu eser, Turkuvaz Çocuk'tan Giada Francia'nın uyarlaması ve Sema Savaş'ın başarılı çevirisiyle büyük boy olarak basılmış. Bilimkurgu türündeki bu klasik eser büyük boy illüstrasyonlarıyla sıkıcı bir roman kurgusundan sıyrılarak çocuğun ilgisini çekebilecek bir formata büründürülmüş. Verne'in 1872'de yazdığı bir macera romanı olan ve dünyada okuma rekoru kıran Seksen Günde Devri Alem kitabı da yine aynı formatla yüz elli yıl sonra bile çocukların hayal güçlerine seslenecek güçte. . Ben çocuk olsam bu dört kitabın içindeki maceraları ve bilmediğim dünyaları keşfetmeyi çok severdim. Yüzyıl öncesinden bugüne seslenen bu yazarların anlattıkları dikkatimi çekerdi. . Kitabın resimlerini herhalde saatlerce incelerdim. Büyük boy çizimlerin içinde kaybolur, kitabın okunmasına sunduğu kolaylık ve kattığı güzellik için kitabın çizerine de teşekkür ederdim. Yine büyük formatta ve aynı çizerin illüstrasyonlarıyla süslenen Jonathan Swift'in 1726 yılında tamamladığı tek romanı olan Guliver'in Gezileri, Lemuel Gulliver adındaki doktorun seyahatlerinde geçirdiği deniz kazalarından kurtularak sığındığı kara parçalarında karşısına çıkan, birbirinden ve kendi ülkesi olan İngiltere'den son derece farklı zaman ve mekan ölçülerine sahip ülkelerde başından geçen olağanüstü öyküleri anlatıyor. Aslında siyasal bir hiciv niteliği taşıyan eserin çocuk edebiyatına kazandırılması Glasgow'daki bir kitabevi tarafından sadeleştirilip resimlerle süslenmesine dayanıyor. Dört ayrı yolculuğun anlatıldığı dört bölümden oluşan kitapta yazar, okuyucuyu benimsediği ölçülerin, değerlerin, yasaların ve yönetim sistemlerinin genel-geçerliğini sorgulamaya davet ediyor. Eğlenceli bu kitabı çocukların seveceğinden kuşku yok. İskoçyalı yazar Robert Louis Stevenson'un çocuk klasikleri arasına giren macera türündeki Define Adası, Turkuvaz Çocuk'un aynı seriden yayınladığı dördüncü kitap. Bir yıl kadar bir dergide yayınlanan ve ardından 1882 yılından kitap olarak basılan bu eser, sunduğu atmosfer ve karakterleriyle ve tabii ki anlattığı define avıyla gençler kadar çocukları da kendisine çekmeyi başarmıştır. Bugün bildiğimiz manadaki popüler korsan imgesinin biçimlenmesinde de bu kitabın rolünün büyük olduğunu söylememiz gerek. Korsan denildiğinde gözümüzün önünde canlanan define haritalarını, tropikal adaları, omzunda papağanıyla tek bacaklı, tek gözü bandajlı denizci imgesini bu kitaba borçluyuz. Sonuç olarak yayınevi büyük boy ve güzel illüstrasyonlarla bezeyip iyi bir baskıyla çocuk okurlarına sunduğu her biri 96'şar sayfadan oluşan bu dört klasik kitapla övgüyü hak ediyor. Haliyle bu kitapların çocuklardan kurtulma şansı yok. Size düşen sadece bu kitapları alıp çocuklarınıza hediye etmek olacak. Gerisi onların hayal güçlerine kalmış. . Sanırım bu kitabı çok severdim ve Ay'la ilgili hayaller kurardım. Anne ve babamın da bana böyle sorular sormasını isterdim. Hikayenin sade metnini ve çizimlerini çok severdim. Sadece Ay ile ilgili hayaller kurmaz, Güneş'i, yıldızları ve bulutları indirsem acaba onlarla neler yapabilirim? diye düşünürdüm.


Afrika danslarında dünya ile ötesinin sınırları silinir. Bilmenin acılığı, bilmemenin en kestirme yoluyla felaha erişir. Ferahlığa kavuşur. Hayatın kendisi olur dans. Hayatın kendisi olur ahenk. Daha doğrusu, insan, kusurlu kaostan çıkar ve kusursuz, sonsuz ahenge katılır. Benim İsa Hanginiz? romanının, yani ki, sevgili ilk gençlik öykümün arka kapağındaydı bu cümleler. Daha doğrusu buna yakın şeylerdi orada o zamanlar yazdıklarım. Hikayeyi sonlandırmanın bir yoluydu elbette bu. Çünkü biten şeyi çerçevelemek de isteriz. Kaos, onu derinden hisseden bizler için dayanılmazdır. Dayanılmaz olduğunda elbette çare ararız. Yapma bir düzen teklif ederiz ona. Kurma/ca bir düzen. Yazarız. Hiç değilse kendimiz için ve -o güzel Anadolu deyişiyle- Kendimize kadar ancak. Seçerek hatırlarız. Yeniden kurmak için geçmişi. Evet, yeniden ve yeniden kurarız. Çünkü kaybolmuş suçsuzluğun, kaybolduğu yollarda sarhoş adımlarıyla gezinmeye devam ederiz. . Yas içindeyiz ve onu aramaktayız. Çocukluğun, elinden başkaca bir şey gelmezmiş gibi geçip gitmesine, ancak böyle söz geçirmeye çalışırız. Afrika dansları. Bu danslar, ritüelden başka bir şey değildir, biliyorsunuz. Yozlaşmış modern formlarından bahsetmiyorum. Bozulmamış haliyle bu danslar ritüeldir. İbadet içindir, üzeredir, yani. Ve dansın esrikliği içinde, dansçı, dünyanın nerede bittiğini, ötesinin nerede başladığını bilemez. İstemez ki zaten, bilmek. Bilmemek içindir zaten dans. Dışarıdan vücudumuza bir şey aldığımızda ortaya çıkan, sarhoşluk değildir. İçimizden bir şey kendiliğinden taştığında taştığında sarhoşuzdur sadece. Bir çocuğun sebepsiz gülümsemesi, mesela. İlki boş, hiç değilse verimsiz bir esrikliktir. Geçerken söylemeden edemeyeceğim. Ömer Hayyam Türkçeye ve Batı dillerine -şimdilerde Mevlana'nın başına gelen de budur ya- yozlaştırılarak, içeriğinden ve hakikatinden boşaltılarak çevrilmiştir. Uzmanlar, birçok rubainin Ömer Hayyam'a ait olmadığını da ifade ediyorlar. Ne demeye getiriyorum? Şöyle. Ömer Hayyam'daki şarabı sevenler, mesela Humeyni'nin şiirlerindeki şaraptan hiç bahsetmediler şimdiye kadar. Gülünç değil mi? Stratejik dalgınlık. Neyse, sözü şuraya getireceğim. Bilmemenin yolunu şarapta bulanları kınamak değil derdim. Bilmemenin daha cesur yolu aşk sarhoşluğudur, onu söylemeye çalışıyorum. Ruhun bir cesaret anıdır o. Daha gelişmiş yolu, yani. Biz modernler, o yola güç yetiremediğimiz için Hayyam'ı ikide bir modern vaftiz şarabına batırıp batırıp çıkarmayı iş sanıyoruz. Dansı da öyle yapıyoruz yani, lafı oraya getireceğim. Modern hayatı dans edemiyoruz. Ahengi parçalandı çünkü. Suçsuzluğu bitti. Kötü biçimde büyüdü. Talihimizin bir azizliği bu galiba. Talihin elinden ne gelir, hayat böyle artık. Bütünlüğe hasretiz. Dünyanın hakikatini, genel olarak her ruhsal konuda kısa kalan modern aklımıza denk getirebilmek için kısaltmamız gerekiyor: Eh, eğip bükmemiz kaçınılmaz oluyor o zaman onu. Hakikati yani. Dansı da öyle yapıyoruz, evet. Artık hiçbir hareketimiz daha büyük bir bütünlüğe katılmak üzere yola çıkmıyor. Süreksizliklerden ibaretiz. Duraksamalardan ve anksiyete şenliklerinden. Fırsatları kovalamaktan, geri ödeme kolaylıklarından ve anti depresanlardan. Hayatımızı kesintisiz ritüelden boşaltıyoruz ve yerine hizmet satın alıyoruz. Ritüel hizmeti. Ruhsallıktan arındırılmış cinsellik gibi belki. Aşk olmadan. Bir kültür-fizik hareketleri bütünü. Ruhsal süreksizlikler bütünü. Modern hayat. Modern dans. Oysa yerinden edilmemiş Afrika danslarında, ben demiyorum, antropologlar ve mesela Roger Garaudy gibi uyanmış, inanmış düşünürler söylüyorlar, Afrika danslarında dünya ile ötesinin sınırları silinir. Bilmenin acılığı, bilmemenin en kestirme yoluyla -ruhsal esrime yoluyla- felaha erişir. Ferahlığa kavuşur. Hayatın kendisi olur dans. Hayatın kendisi olur ahenk. Daha doğrusu, insan, kusurlu kaostan çıkar ve kusursuz, sonsuz ahenge katılır. Bilmemenin sonsuz ruhsal hazzına düşer. Ritüel, böylece hayatın bizzat kendisinin dans edilmesi haline dönüşür.


Kızılırmak Çocukları biz yetişkinlere çocukluğun hiçbir zaman keşfedilemeyecek bir ülke olduğunu hatırlatıyor. Çocuk okurlara da o ülkeyi keşfetme heyecanını veriyor. Bazı romanlar vardır ki, kahramanları çocuk olsa dahi sadece çocuklar için değil, büyüklere de büyüklüğü öğretmek üzerine yazılmıştır. Yetişkin dünyasının rekabete açık düzenini içinde barındırması bile çocuk okuru yetişkin olmaya hazırlamak içindir. Küçük Prens hemen aklımıza gelenlerden, Exupery'nin başyapıtı. Hatta William Golding'i Nobel edebiyat ödülüne götüren Sineklerin Tanrısı, Dickens'ın Oliver Twist'i, Mark Twain'in Tom Sawyer'i ve Jules Verne'in pek çok romanı... Hatta Ömer Seyfettin'i de dahil edebiliriz bu listeye, çocuk kahramanların olduğu nice hikayesi aslında büyüklere de hitap eder. İşte Şule Köklü'ye 2019 TYB Edebiyat Mevsimi Roman Ödülü'nü kazandıran Kızılırmak Çocukları da bu kategoride kabul edebileceğimiz romanlardan. Ebeveynler ile çocukların birlikte okuyabilecekleri, ebeveynleri çocukluk hatıralarına götürürken aslında hayatın tecrübe edilişinin yol haritası olabilecek, çocuklar için pamuklar içinde tasavvur edilen bir dünyanın onları geleceğe sağlıklı yetişkinler olarak taşıyamayacağını da hissettiren bir roman Kızılırmak Çocukları. Adından da anlaşılacağı üzere Kızılırmak'ın kıyısında bir mekan, bir kasabanın yürekleri ısıtan huzurlu ortamı, herkesin birbirini tanıdığı, çocukların sokak aralarında oynayabildiği, birbirinin gölgesinde dinlenebildiği, süt kardeşliğinden kan kardeşliğine, kardeşlik duygusunun sözde değil yürekte yaşandığı, çizgi romanların elden ele dolaştığı, Kızılderili filmleri müptelası çocukların ören yerlerinde kabileler kurup tavuklardan aşırdıkları tüylerden kendilerine başlıklar, söğüt dallarından yaylar ve oklar yaptığı, Kızılderili isimleri ile birbirlerini çağırdığı yıllar. İşte Kızılırmak Çocukları'nı okurken sevgili okur, şimdi çoktan yetişkin olanlarınızın, çocukluğa dair hafızalarda itina ile saklanan o çok özel anları, benim gibi hatıralar bohçasından çıkardığını görür gibiyim. Biz yetişkinlere çocukluğun hiçbir zaman keşfedilemeyecek bir ülke olduğunu bir kez daha hatırlatırken bu roman, çocuk okurlara da o ülkeyi keşfetme heyecanını veriyor. Bir çocuğun bakış açısı ile yazılan Kızılırmak Çocukları'nda büyükler de var. Cemile mesela. Kimine göre Deli Cemile, kimine göre Kör Cemile, ama kütüphanecinin kızı olan romanın anlatıcısı için bir dua kapısıdır o. İyiliğin iyilik olabilmesi için karşılık beklenmeden yapılması gerektiğinin altını çizen, çocuk merhameti ile okula giderken her gün kapısını çaldığı, bir ihtiyacı var mı diye yokladığı, sandalyeye oturtup ayak tırnaklarını kestiği o yaşlı kadının ölümü ile yokluğa karışmanın sarsıntısını yaşayan bir çocuktur o. Kendinden küçük komşu çocuğunun yanında bir yetişkin sorumluluğunu hissediyor, çocuk onurunun da yetişkin birinin onuru kadar biricik oluşunu okura hissettiriyor. Bir çocuğun gözü ile büyük dünyasının zaaflarını da görürüz romanda. Görürüz ve büyük olmanın hiç de kolay olmadığını hissederiz yeniden. Kendinden zayıfı ezmek ne kadar kolaydır yetişkin dünyası için ve adaletli olmanın, dürüst olmanın, kendinden zayıfa karşı merhametli olmanın, bu değerlerin her birinin çocuk dünyasında da karşılığı olduğunu Kızılırmak Çocukları romanı yeniden hatırlatır bize. Romanda yer alan tüm kahramanlar dürüstlüğün, merhametin, samimiyetin, fedakarlığın, çocuk olsun büyük olsun, insan olmak için elzem olduğunu bizzat tecrübe ederek öğrenirler yaşadıkları maceralarda. Hele hele çocuksu bir merakla karınca yuvasını inceleyen anlatıcının, bir karıncanın ölümüne sebep olduğunu gördüğünde, bir canlıyı bilmeden de olsa öldürmüş olmanın vicdan azabı ile kendine verdiği cezayı okuyan hiçbir çocuk bu adalet duygusu karşısında kayıtsız kalamayacaktır. Sadece bunlar değil elbet Kızılırmak Çocukları'nı özel kılan. O yöreye ait sokak oyunlarını öğrenmek, üç gazoz kapağı karşılığı bilet kesilen çocuklara oynanan Karagöz oyununun heyecanı, dijital dünyanın ele geçirdiği günümüz çocuk dünyasına da bir soluk aldırıyor sanki. Hepimiz çocukluğumuza borçluyuzdur aslında, bizi büyük yapan kodları taşır çünkü bağrında. İşte Şule Köklü, okurlarına Kızılırmak Çocukları romanını armağan ederek kendi çocukluğuna olan borcunu da ödemiş sanki.


Sadece insan acısı belirsiz sözlerden ziyade net sayılarla ölçülebilirdi. Eğer ne kadar acı çektiğimizi bilmenin bir yolu olsaydı, sadece acının önemi ve ölçülebilir olması durumunda olabilirdi bu. Her insan bir gün ya da bir başka gün, dünyadan geçişinin hafifliğiyle yüzleşerek biter. Bazı insanlar bu yüzleşmeye dayanabilir, ben asla bu durumda değilim. Madrid şehrine baktım; sokaklarının, binalarının ve sakinlerinin gerçek dışılığı tüm vücudumu yaraladı. Ne güzel bir roman başlangıcı değil mi? İlk cümlelerini birlikte okuduğumuz (Liberation, 3-4 Ağustos), Manuel Vilas'ın Ordesa isimli otobiyografik romanı, İspanya'da 2017 yılının çoksatan romanlarından biriymiş.


Kanaltanın emektar, beylik hatıra defteri dev gürgen, aşıkların iç kabarmalarını saklamış bedeninde. İyice bakınıyorum, etrafını dolanıp. Yıllar içinde kabarmış nasırlar bunlar. Daha da kabaracak. Aşık kesikleri kabukla birlikte büyüyüp açılacak zamanla. Yerden sivri uçlu bir taş alıp ağaçkakan gibi vurmaya başlıyorum. Annemin baş harfine. Bir ağlama biçimi bu. Ve yarım saat içinde belli belirsiz bir A yazmayı başarıyorum. Atlardan birinin üstüne, denklerin arasına yerleştirmişler beni. Yorgan, kepenek ve kap kacağın içine. Yassı taşlarda yankılanan nal, toynak seslerini, göç kalabalığının birbirine karışmış hengamesini dinleyerek yol alıyoruz. Şenlik şamata olması gereken yayla yolculuğu cenaze alayını andırıyor. Her yaz başında dağlara doğru bir çiçek istilası gibi kabaran insan neşesi bu yıl annem yüzünden mateme dönüşmüş. O bu yolculukta yok. Artık olmayacak. Olmayacak mı? Hafsalam almıyor bunu. Terleyen avuçlarımla eyerin demirlerine iyice yapışıyorum. Atın biteviye inip kalkan boynuna, yelelerine dalmışım. Ara ara fotoğrafını koynumdan çıkarıyorum. Naylonunu açıp bakıyorum. Gülümsemesi yarıda kesilmiş. Süresi yetmemiş de gülümsemesinin yarısı dünyada kalmış. Donmuş. Yalan dünya. Uzun yıllar sonra benim de böyle bir fotoğrafım olacak. Başıma gelen korkunç bir şey için mahkeme vesikalık fotoğraf isteyecek benden. Alelacele stüdyoya gireceğim ve fotoğrafçı Gülümse! diyecek. Çenelerim zorlukla kasılacak, ama yeterli olmayacak gülümseme için. Onun gibi. Yeniden koynuma yerleştiriyorum gülümsemesini. İleriye, sessizce yol alan kafilemize bakıyorum. Altımda tekdüze, tok nal sesleri. Atın boynu inip kalkarken yeleleri savruluyor biteviye. Annemi tekrar görmüş olmanın alkolü zihnimde çalkalanıyor. Tekrar çıkarıyorum. Bu kez bakamıyorum. Naylonunun içine yerleştirip dikkatlice koynuma indiriyorum yeniden. Kanaltada, konaklayınca uzun uzun bakacağıma söz veriyorum içimden. Yaklaşıyoruz. Vadiyi dikine kesen tepelerin hemen altında, dereye yakın, dev kayın, gürgen ve çam ormanlarının içinde küçük, korunaklı bir açıklık burası. Ormanın ortasında soğukkanlı soğukkanlı tütmekte olan dumanı uzaktan gördüğümüzde, büyüklerden bazıları silaha davranıyor. Birkaç el mermi. Anane böyle. Göz ucuyla babama ve nineme bakıp vazgeçiyorlar sonra. Babam sigara içiyor, önüne bakıyor yürürken. Henüz uzaktaki kanalta yerinden, dumanın tüttüğü yerden birkaç el boğuk mermi sesi geliyor. Gecikenleri karşılamak için. Yok, sürdürmüyorlar onlar da. Demek herkes katılıyor bizim yasımıza. Bu durum daha da büyütüyor yasımızı. Gocuğumun yenleriyle gözlerimi siliyorum. Gavras altını uzaktan gören tepeyi aşıyoruz. Hafif meyille kıvrıla kıvrıla alçalan yoldayız artık. Pat! Bu kez babam. Rahvan yürüyen hayvanlar irkilip başlarını kaldırıyorlar. Altımdaki bizim dor at yelelerini sert bir yarım daire çizerek savuruyor. Zınk diye durup ön ayağını iki kere yere vuruyor. Amcam yanına gelip sakinleştiriyor onu. Ceketinin cebinden kesme şeker çıkarıp veriyor. Yüzünü, uyluğunu uzun uzun tımarlıyor. Kafile kımıldanıyor yeniden. Küçük bir dere ağzını, çürümüş devasa kütük çamurlarını, yığılmış yaprak denizlerini zorlukla çıkıp geçiyoruz. Açıklığa varıyoruz nihayet. Önünde devasa bir ateş yakılmış çadıra yaklaşıp duruyoruz. Denkler iniyor. Yükler çadırlara taşınıyor. Cinci ninenin çift zincirli kara zağarı pasalla yere bağlanıyor. Göz göze geliyoruz bir an. Eski bir hesabımız var onunla. Ama şimdi sırası değil. Artık akşam sayılır. Burası Gavras. Burası yüzyıllardır ayrılıkların, türkülerin, sevdaların döndüğü yurt. İşaret söküp okuyabilen gözler için etraftaki ağaçlarda, kaya mağaralarında, dere boylarında ne hikayeler var, kim bilir? Saklanmış mendiller, gizli gömüler, kırk kat sarılıp saklanmış mektuplar. Haberlerin, hasretlerin, ağıt türkülerinin ve aşk mektuplarının hiyeroglifleri öbek öbek üşüşmüş ağaç bedenlerine. Hala ateş içinde hasret, çağrı, ayrılık sayıklayan yıllanmış cüzzam yaraları. Kanaltanın emektar, beylik hatıra defteri bu dev gürgen. Aşıkların iç kabarmalarını saklamış bedeninde. Bıçak yaralarını. Sökemiyorum. Çünkü yazıyı aşk okuyabilir ancak. Göz değil. Yas okur, bilgi değil. İyice bakınıyorum, etrafını dolanıp. Yıllar içinde kabarmış nasırlar bunlar. Daha da kabaracak. Aşık kesikleri kabukla birlikte büyüyüp açılacak zamanla. Yerden sivri uçlu bir taş alıp ağaçkakan gibi vurmaya başlıyorum. Annemin baş harfine. Bir ağlama biçimi bu. Ve yarım saat içinde belli belirsiz bir A yazmayı başarıyorum. Beni çadırın önüne, ateşin yanına oturtuyorlar. Olsun uşağum ben da annen sayilurum. Mahsun olma oyle, olur mi? Şimdi döneriz ayoğluuuumm... diye başlıyor ağlamaya Miyase teyze. Onu alıyor babam. Ninemin göğsüne bastırmışlar yüzümü. Neden sonra kendime geliyorum. Ormana dağılmış, akşam ateşi için kuru odun, çıra ve dev yemek kazanını dolduracak guguvak, puğre ve gongoroş toplamaya durmuşlar. Oturduğum yerden görebiliyorum o tepeleri. Ağaçların salınan dev çatıları arasından. Karşı yamaçlardan birinde bir tay süsünün yayı tepeye doğru kabarıyor. Güneş batı göklerinde kıstırılmış, karnı deşilmiş. Yıldızlar şimdiden sere serpe tepelerde. Vadinin aşağılarına doğru inen ürkütücü uçurumlar günün son ışıklarıyla esrimiş. Kayın ağaçları, önümde günün soluk anısıyla kımıldanıyor daha. Koynumdan çıkarıp bakıyorum yine. Hala cesaret gerektiriyor neden? Geri koyuyorum. Sonra çıkarıp bakakalıyorum gözlerine. Her nefes bir iç çekme mi olacak artık böyle? Yan yatmış çaresizlik. Ah yaşamak sırrı. Ah tertemiz ve sağlıklı gizem. Yine de. Havanın tamamen kararmasına daha var. Günbatımı kendini öldürüp şiirine gömüyor artık. Ancak kanalta yerinde geceleyecek olmak ilk kez şenlik değil. O bilindik şiir değil. Yaylaya doğru günlerce sürecek yolculukta bir kayın ormanının açıklığında geceleyecek olmak iyi değil. Dünya ve içindeki hayat iyi değil. Çadırın naylon örtüsü üzerine iri yağmurun tıp tıp düşmeye başlaması hayra alamet değil. Aksine, düştüğümüz duruma kör talihin fazladan bir ilavesi bu sanki. Dünyaya bir kez daha gelecek olmanın eşiğindeyiz. Ve bir ahengin yükseklerindeyken aklım sürçtü. Bir çeşit soğukkanlı kavrama yeteneği de olan anne bakışının doruklarından aşağılara yuvarlandım. Fotoğraf koynumda. Ellerim başımın altında öylece kalakalıyorum. Akşamın açık göğü dolunayı batıya doğru sürecek. Anne yası büyüyecek. Dolunayın yolculuğu gibi kımıltısız olacak o da. Ve bilincimi, ancak yas -başka ne olabilir?- çaresiz, dünyaya doğru her dakika biraz daha dürtecek. Büyükler ateşin etrafını sarmışlar. Eski sofra bezlerini açmış, üstüpülerini, harbilerini, ince yağlarını çıkarmışlar. Silahlarını temizliyorlar. Uzaklardan gelen kurt uluması Hasan amcanın dudaklarının kenarını çekiştiriyor. Dişlerinin arasından homurdanıyor harbinin ucunu namluda çevirirken. Silahın parçalarını el çabukluğuyla toparlıyor. Kızağı çekip bırakıyor. Şrak! Çekip bırakıyor. Şrak Şrak. Diğerleri mermileri şarjöre dolduruyor. Babam düşünceli. Alevin yalımı Ondörtlünün üzerinde geziniyor. Namusta ve hayatta annemle bir bu silah. İyi günde kötü günde. Kışın evin, yazın at yükünün en kuytu köşesinde saklanır ve yokluğunda bile belli bir saygı görür. Ortaya çıkışı tedirgin bir bayramdır. Boşaltacak mı? Annem daha iki gün olmamış. Amcam ateşin başından davranıyor. Atlardan birine yaklaşıyor ürkütmeden. Dur kızım... cık cık cık cık! Yavaş kızım. Yavaş... Düzenbaz kafir seni. Kızım! -drüsssss... Ve yüklükten kavalıyla Ondörtlüsünü bulup çıkarıyor. Toparlanıp kalkıyorlar, sessizce anlaşmış gibi. Haykırmayacaklar. Şenlik olmayacak. Annemi üzmeyecekler. Ama yılın bu günleri için kaçakçılardan edinilmiş mermiler ve kış boyu yağlanıp saklanmış silahlar konuşmalı yine de. Kabzaları nasırlı ve sert erkek ellerinin içinde kadın eti gibi titremeli. Yüksek sesin en vaveylalı görkemine hükmetmeliler. Ki yaylaya çıkıldığı bilinsin artık. Yaşandığını ve yaşanacağını anlayacak olmanın eşiğinde bir patırtı lazım. Öyle ya. İlk yaz müjdesini ancak silah zoruyla kabul ettirebilirlermiş gibi kendi kendilerine. Konuşmadan artık ve sözün bittiği yerden sonraki o garip mesafeyi sadece silah sesiyle kat edebilirlermiş gibi ancak. Hiç değilse bir kez. Kucağındayım ve ilk seste irkilmemi sarmalayıp yatıştıracak ninem. Kefeni iki yana açıp yüzünü bana da göstermişlerdi. Yüzü o anda, nasıl demeli, o kadar çok güzeldi ki, sanki o kadar çok korkunç değildi. Anne diye fısıldıyorum. Sessiz ve kararlılar. Başlayacaklar. Tetikler oynamalı, ateşli kundaklar dönmeli ve dağlarla birebir konuşmalı artık. Dağları, koyakları duymalı. Yaşamanın yerli yerinde olduğundan yine de emin olunmalı. Yolculuğu, göçü, yaylayı duyurmalı. Ateşin ormana doğru zayıflayan aydınlığında, sessiz, eller tetikte, namlular yere dönük, yürüyorlar. Tek sıra. Şenliği hatırlamaya gidiyorlar. Şenliği, matemi de severek sevmeyi öğrenmeye gidiyorlar. Ninemin kucağındayım. Üstümüzde yün yapağıları ve yorganlar. İrkileceğim. Yukarılarda başı dönmüş, yeni yıkanmış yıldızlar. Gök artık bir altın tapınağa dönmüş. Biri öksürüyor karanlıkta. Kayınların orada, ormanın ağzında başlıyor. Hafif ve keskin bir aydınlık topağı çakıp sönerek havada gezinmeye başlıyor. İri iri çam dallarının kesilip yükseklerden düştüğünü duyabiliyoruz. Ninem sarmalıyor beni iyice. Durdular. Bekliyorlar. O tok sesin vadiyi tamamen doldurmasını, uzaklara doğru taşarak akmasını, sonra yavaşça yükselerek karşı tepelerde ölmesini. Sonra yeniden başlıyor. Ninem, oğlu garip bir haykırışla ardı ardına basınca tetiğe, sarsıla sarsıla ağlamaya başlıyor. Fotoğrafını çıkarıyorum. Kızılca kıyamet. Ormanı ayağa kaldırıyor matem. Silahların sinirleri boşalıyor. Diyorum kendi kendime. Eve dönemezsin. Katlan buna ki ellerinin arasındadır şimdi ev. Olsun. Esirgemez anne bakışı son bir teselliyi daha. Görmeyi bırakmış gözleri sürdürür çünkü bakmayı hala. Müzik sustuktan sonra sessizlik onu biraz daha sürdürür.


Gücünü şiirden alıyordu Dağlarca. Daha okuma yazma bilmezken varlığını hissetmişti onun. Annesi, babası, kardeşleri gibi aile bireylerinden biriydi o. Yaşayan biri. Evde şiir yazmayan yoktu. Baba Almanca, Arapça, Farsça bilirdi. Anne iyi yazdığını söylerdi. Büyükanne Kadiriydi, ezberden okurdu dervişlerin şiirlerini. Beş çocuk vardı evde. Altıncısı şiir. Gücünü şiirden alıyordu Dağlarca. Daha okuma yazma bilmezken varlığını hissetmişti onun ve ateşini oradan almıştı. Annesi, babası, kardeşleri gibi aile bireylerinden biriydi o. Yaşayan biri. Evde şiir yazmayan yoktu. Baba Almanca, Fransızca, İtalyanca, Arapça, Farsça bilirdi. Anne iyi yazdığını söylerdi göğsünü gere gere. Büyükanne Kadiriydi, ezberden okurdu dervişlerin şiirlerini. Beş çocuk vardı evde. Altıncısı şiir. Okuma yazma öğrenmeyi, şiir okumak, şiir yazmak için istedim diyecekti Dağlarca yıllar sonra o günleri anlatırken. İlk kitabıyla ilk rütbesi aynı tarihte konuldu omzuna. Bir yıldız ve Havaya Çizilen Dünya. Yıl 1935. Asker olmasını dileyen babayla şair olmak isteyen çocuğun istekleri buluşmuş, yıllar önce Kur'an'ı öpüp Ben seni askeri okula göndereceğim, diyen babaya Kur'an'ı öperek cevap veren çocuk haklı çıkmıştı: Belki göndereceksin, ama benim ozan olmamı önleyemeyeceksin. Aksi nasıl mümkün olabilirdi! Küçükken annemin üstümü örtüp gittiği gecelerde sözcükler gelirdi bana. Önce ayaklarımı ısıtırlar, sonra ellerimi, beni öperlerdi. Ben de öperdim onları... Ben sözcüklerin nerelerden geldiklerini, evlerini, ağaçlarını çiçeklerini düşünürdüm diyen bir çocuk nereye gönderilirse gönderilsin, Türkçem benim ses bayrağım! diyecekti. Havaya Çizilen Dünya şairine göre bir önseziden ibaretti gelecekteki kitapları için. Sözlerin, kahkahanın, susmanın manası birdi; / Yalnız bir neş'eydi ortada su gibi akan... Dağlarca bu şiir ırmağının hangi denize döküleceğini hissediyor, O bütün bir lisandır, gece ne kadar dilsiz olursa olsun diyerek Ataç'ın ifadesiyle, Kitaplardakine benzemeyen başka bir dili arıyordu. Aramanın bir bedeli olacaktı elbette. Kimi yerde beş numaralı gaz lambalarının ışığı altında, kimi yerde mumla Ağrı Dağı sırtlarında, Aras kıyılarında, çadırda, kağnı üzerinde... Atış Okulu'nu bitirmişti bitirmesine bu genç asker fakat hedefinde yalnız düşman değil aziz bir dost da vardı: Şiir. Şiire diriltmek için nişan almıştı Dağlarca. Çocuğun başının üzerindeki elmayı ebedi bir yemişe çevirmeye ant içmişti. Açılır kapanır masa, açılır kapanır iskemle yaptırdım bu amaçla. Katır sırtında taşınsın, her yerde çalışabileyim diye anlatıyordu arayışını. Şiirlerindeki gizemi çocuk yaşta dinlediği annesinin ilahilerine bağlar, şiiri kutsal bir varlık olarak düşünürdü o. Ağır Hasta şiirindeki ruh da annesinden geliyordu: Üfleme bana anneciğim korkuyorum / Dua edip edip, geceleri. / Hastayım ama ne kadar güzel / Gidiyor yüzer gibi, vücudumun bir yeri. Çocukluk madeninden nice cevher çıkarmış, 21-25 yaşları arasında şekil vermişti bu cevhere. Korku bile onun usta örsünde metafizik ışıltılar yayan bileziklere dönüşüyordu. Doğrusu tek bir kelimeden yola çıkıyordu şair. Her kelime bir gezegendi ona göre. Allah'ın uçsuz bucaksız kainatı içerisinde çocuğu işaret etmişti Dağlarca. İnsanın bozulmamış haliydi çünkü o. Her şair ne yaptığını bilmez çoğu defa Ne yapmışsın sen! diyerek başka gözler işaret eder hüneri. Dağlarca ne yaptığını biliyor, Yapıtlarımla Konuşmalar kitabında Çocuk ve Allah'a Sen en çok okunan yapıtımsın. Seni bütün derinliğine dek inceleyecek birisi çıkarsa, işi çok güç. Diyebilirim ki, ben seni açıklamak için sonraki yazdıklarıma ulaştım. Bitiremedim seni bugün bile diyordu. Sen yeter ki şair ol, asker üniforması da giysen şiire nizam verirsin. Fazıl Hüsnü Dağlarca, asker oluşu sayesinde edebiyatta rahatça sınıflandırma yapabildiğini düşünüyor, Kitaplarım askeri birlikler gibi, her biri kendi varlığını yaşatır. Grameri, sentaksı tamamdır... Şiir yapısı üzerinde kılık kıyafet yoklaması gibi titizlik gösteririm. Beş bin kişiyi önüme dizsinler, hangisinin düğmesinin açık olduğunu görürüm. Kitaptaki sözcükleri de öyle... demekten geri durmuyordu. Bu yüzden hece ve aruz kalıplarıyla oynamakta bir mahzur görmez. Serbest vezin içinde aradığı ses onu diğer şairlerden ayıracak olan tınıdır. Yeryüzündeki en büyük dilin Türkçe olduğuna inanır. Bir ozanın her dizesine kendi yaptığı dilden, kendi yaptığı dil bilgisinden kata kata en sonunda hem büyük dilini yarattığını hem de okurunu oraya ulaştırdığını düşünür. Ona göre bir destandaki atın yürüme hızı, veznin içindeki durakların yer değiştirilmesiyle sağlanabilir. Bu atın görevini yapmasından sonra, dörtnala temposunun bitmesinden sonra, yine o kullanılan vezin içindeki duraklar değiştirilerek, alışılmış zamanın geçmesi sağlanırken, şiirin bütününe de istenilen özel tat, özel durum katılmış olur. Her okuyucuya açık değildir bu incelikler. Bu yüzden okuyucuların da kendilerini geliştirmeleri gerekir.


15 Temmuz 2016'dan beri o kadar çok olayı hızla yaşadık ki sanki 2016'dan beri 40-50 yıl geçmiş gibi bir yanılgı ile hareket ediyoruz. Bir de o günlerin öncesinde kimlerin neler yazdığını, aynı kişilerin 15 Temmuz sonrasında kalemlerinde nasıl bir dönüşüm yaşadıklarını takip etmek dikkat çekici sonuçlara sebep olabiliyor. İbrahim Tenekeci yeni kitabı Tekrar Selam Ederim ile 15 Temmuz'dan hemen önceki ve sonraki yazı verimini panoramik bir şekilde gözler önüne sermeyi deniyor. 7 Eylül 2015 ila 7 Eylül 2016 tarihleri arasında Tenekeci'nin kaleme aldıkları yazıları bir arada okumak elbette hepimiz için ilham verici sonuçları olan bir karar. Kritik zaman dilimlerinde yazılan yazıların kronolojik takibi konu merkezli kitaplar kadar önemlidir. Zira bir sözün söylenme zamanı da en az söylenen söz kadar kıymetini belirler. Tarih iş işten geçtikten sonra söylendiği için bir anlamı kalmayan kıymetli sözlerle yüklüdür. Tekrar Selam Ederim bir yanıyla da İbrahim Tenekeci'nin vefa, merhamet, dirayet, istiklal gibi hor görülen kelime ve duyguların itibarını hatırlatan bütün o yazılar silsilesinin bir parçası. Bu kelimelerin, duyguların itibarının hatırlatılması bence çok önemli. İbrahim Tenekeci'nin nesirle ilgilenmesini onun kelime nöbeti gibi algılarım. Katı olan her şeyin buharlaştığı zamanımızda kelimelerin içinin boşalmaması bu nöbeti daha çok kişinin tutmasına bağlıdır. Ancak söz konusu nöbet pasif bir beklemeden ibaret değildir. Tam tersine aktif bir iradeyi gerektirir bu nöbet. Tenekeci, yazılarında kelimeleri hassasiyetle kullanarak bu nöbeti gerçekleştirir. Bence yaşadığımız insan erozyonunun, çölleşmenin yegane çözümü tam olarak böylesi ihtarlarda bulunan yazıların kaleme alınmasına bağlı. Zor günlerin şaşkınlığı ve üzgünlüğü ile kaleme alınmış yazılar bunlar. Gerçi yakın tarihte hangi dönemimiz kolaydı? sorusuna kolayca cevap verebilecek durumda değiliz. Ancak bu, kötümserliğe sevk etmemeli bizi. Yine bir İbrahim Tenekeci yazısının başlığından okuyoruz tesellimizi. Diken Battığı Yerden Çıkar. Tenekeci de o emeği, hüsnüniyeti ve daha fazlasını da cömertçe veriyor okuruna. Hayatın ve yazının hakkını vermek için elinden geleni yapıyor. Kitabın iki temel vurgusu ise şehitlik ve şahitlik üzerinde yapılıyor. Tenekeci'nin gözlem gücü, okumaları ve şahitlikleri birleşince okuru da başka kitaplarda ulaşamayacağı tefekkür ve samimiyet yüklü bir hazineye ulaştırıyor kitap. Kitabın ilk yazısı Halis Niyet Salih Amel ismini taşıyor, son yazısı Yanlış Giden Bir Şeyler Var. Bir sarkacın ulaştığı iki zıt uç değil bu iki yazı. Daha çok tutulan istikametin ve niyetin korunması için gereken titizliğin şartlarını net bir şekilde ortaya koymayı amaçlıyor. Kitap sadece bu sebeple baştan sona bir istikamet kitabı değil, aynı zamanda hemen hemen bütün yazıların ana meselesi olduğu için istikamet kitabı. Evet, öncelik niyettedir ama istikamet gözetmeden sadece niyete güvenilirse niyeti de halis tutmak zaman içinde zorlaşır. Evet, ameller niyetlere göre şekil bulur ama niyetler de ancak ve ancak temiz amellerle temiz tutulabilir. Bir günlük gibi de okunabilecek denemelerden oluşan Tekrar Selam Ederim atıf yaptığı kitaplarla bir kütüphane hacmine ulaşabilecek durumda. Ancak bu noktada dikkat çekmem gereken bir not daha var. Kitapta yer alan atıfların hiçbiri kullanım amaçlı değil kesinlikle muhabbet amaçlı. Yani laf olsun, yazıda dikkat çeksin diye atıfta bulunmuyor Tenekeci, kendi okuyup sevdiği, istifade ettiği ve muhabbet duyduğu kitaplara atıfta bulunuyor. Bu sebeple de ben kendi hesabıma Tenekeci okurunun onun adını andığı kitaplara da yönelmesini, onları da okumasını hararetle tavsiye ederim. Bu kitap bir anlamda o kitaplara, o yazarlara da selam niteliği taşıyor. Deyimler, atasözleri ve dilimizi bize yurt kılan Türkçeyi bir ses bayrağına dönüştüren o zengin söz varlığı. Bir Tenekeci yazısı okurken söyledikleri kadar söyleme biçimi de beni etkiliyor, o zengin söz varlığının mücevherlerine şahit olmak da. Uzun sözün özü, Türkçemizin güzelliğini bir de şair İbrahim Tenekeci'nin nesirlerinden okumakta fayda var. Neydi kitabın adı? Tekrar Selam Ederim.


Çocuk Geliyor, en nihayetinde darbe karşıtı bir tanıklıklar toplamı; bu sebeple Türk okurunun kitapta yakın tarihimize dair birçok ortaklık bulabileceğini düşünüyorum. Ülkemizde son yıllarda en çok gündeme gelen yazarlardan biri Uzak Doğulu yazar Han Kang olmalı. Layık görüldüğü Uluslararası Man Booker Ödülü dışında yurtdışındaki çeviri -hadi böyle adlandıralım- skandalıyla da gündemden düşmedi yazar ve İngilizceye çevrilen ilk kitabı Vejetaryen. Ödüllü çeviri, sonrasında çevirmenin metin üzerindeki nüfuzunun nerede bittiği tartışmalarına yol açmıştı; öyle ki kitabın orijinal dilinde hastane odasına giren bir karakterken, İngilizcesinde başka bir karakterdi. Neyse ki kitap Türkçeye Korece orijinalinden Göksel Türközü'nün çevirisiyle yayınlandı da Türk okur, bu türden sorunlarla uğraşmak zorunda kalmadı. Yazarın Çocuk Geliyor kitabı da yine Göksel Türközü çevirisiyle yayınlandı. Çocuk Geliyor'u okumadan önce anlatılanların tarihi arka planına göz atmakta yarar var. Gwangju Ayaklanması, Güney Kore'nin Gwangju kentinde, 18 -27 Mayıs tarihleri arasında gerçekleşen, askeri darbeye karşı başlatılan protesto gösterileri. Her ne kadar gösteriler o tarihte somut bir sonuca ulaşmamış da olsa, protestoların bıraktığı miras, Güney Kore'nin demokratikleşmesinde önemli bir yere sahip. Kore'deki protestolarda yüzlerce kişi hayatını kaybetmiş ve binlerce kişiyse yaralanmış. Çocuk Geliyor'u okurken aklımız ister istemez Vejetaryen'e gidiyor. Kitabı okurken kendimizi Kang'ın iki kitabı arasında ortaklıklar-ihtilaflar araştırırken buluyoruz. Kang, Vejetaryen'de aile-birey üzerinden anlattığı baskı ilişkisinin üzerine eğiliyor tekrar ve daha büyük bir portre sunuyor bizlere; Çocuk Geliyor'da bu baskı, iktidar ve toplum ilişkisine odaklı. Kitapta yine fragmanlar halinde birey hikayeleri anlatılsa da, bu hikayeler gerçeklerden hareketle anlatıldığı için, Vejetaryen'deki üç hikayeden çok daha direkt bir anlatıma sahip. Yazarın Vejetaryen'le oluşturduğu o mistik hava burada yerini realist bir atmosfere bırakmış. Yaşananların çok da uzak bir geçmişe ait olmadığı düşünüldüğünde bu beklenen bir durum. Han Kang, Çocuk Geliyor'da farklı tanıklıklara ses veriyor ve bu belki de yazarın Vejetaryen kitabından ziyade, Aleksiyeviç'in felaket sonrası anlatımlarını andırıyor. Vejetaryen ve Çocuk Geliyor... İki kitap da en nihayetinde beden üzerindeki tahakküme odaklanıyor diyebiliriz: Sorgu odasına girdiğimizde monami marka siyah tükenmez kalem her zaman masanın üzerinde hazır beklerdi. Her şeyden önce bedenimin bana ait olmadığını açıkça beynime kazımak ister gibi sözleriyle aktarıyor işkence gören birinin tanıklığını Kang. Bedenin kırılganlığı ve maruz kalabilirliğini, üst üste yığılmış ölülerle, işkence görmüş, deforme edilmiş bedenlerle anlatıyor bu kez. Çocuk Geliyor, en nihayetinde darbe karşıtı bir tanıklıklar toplamı; bu sebeple Türk okurunun kitapta yakın tarihimize dair birçok ortaklık bulabileceğini düşünüyorum.


Süleyman Sabri Genç'in Değirmen Kahini ilk kitapların o kendine mahsus heyecanını ve zaaflarını sonuna dek taşıyan bir eser. Genç, hem biçim hem içerik açısından farklı bir yolu izlemenin derdinde daha çok. Şiir gerçekliğin imhasıyla başlar. Gerçekliği imha edemeyen şiiri, gerçeklik öyle ya da böyle imha eder. İmha yoksa ne inşa ne de bir icat söz konusudur. Avangart akımların sanat ve şiir söz konusu olduğunda sazı eline alıp konuştuğu zamanları her zaman önemsemişimdir. Ne var ki bir havai fişek gösterisi gibi, birkaç dakikalık tantanadan sonra geriye kalan kocaman bir hiç. Elbette klişe ile kroşe arasında sadece bir tercih farkı değil, aynı zamanda bir söyleyiş ve gözleyiş farklılığı da bulunur. Bize zekasıyla kroşe vaadinde bulunan bir şiirin sonunda yine klişelere sardırıyorsak burada bir sorun var demektir. Süleyman Sabri Genç'in Değirmen Kahini isimli kitabını bu hislerle okudum. Bir ilk kitap Değirmen Kahini. Kitapta kitabın ismine atıfta bulunan bir başlığa, dizeye denk gelmedim. Genç, bir dünya / değirmen istiaresi üzerinden şairin konumlandığı yeri anlatıyor bu başlıkla. Hemen belirteyim, Değirmen Kahini ilk kitapların o kendine mahsus heyecanını ve zaaflarını sonuna dek taşıyan bir eser. Toplamda otuz iki şiir var kitapta. Genç, başlarken kitabını sosyal medya hesaplarında kendisini engelleyenlere ithaf ettiğini söyleyerek zaten şiirle kurduğu/kurmaya çalıştığı dijital dünyaya dair ipuçları veriyor okura. Bu da bir tercihtir sonuçta. Sanal dünya tıpkı Baudrillard'ın sözünü ettiği o hiper gerçekliğin dünyasıdır artık. Birer gösterge olması gereken imgeler, semboller kendisi olmaktan çıkıp gerçekliğin yerini almış, gerçekliğin kötü birer kopyalarına dönüşmüştür. Deneysel bir şiir yazıyor Genç. Hem biçim hem içerik açısından farklı bir yolu izlemenin derdinde daha çok. Dizelerin kendi bünyesinde bir bağlaşıklık veya dizeler arasında bir bağdaşıklık ilkesi aramaya yatkın okurlar bu şiirleri okurken şüphesiz zorlanacaktır. Benden söylemesi. Mantıksal bir tutarlılıktan ziyade bu tutarlılığı çok da önemsemeyen, kafasına göre takılan, arada parlak, oldukça güçlü zeka ürünü dizelerle yazdığı şiiri hem yatay hem dikey genişletmeye/ derinleştirmeye çalışan bir şair refleksiyle yazıyor şiirini. Bütün bu, dünyanın sinir uçlarına dokunmaya çalışan biçim oyunları, kelime seçimleri, bir tekerlemeyi andıran sentaks jimnastikleri içinde elimizde ne kalıyor? Şüphesiz ki, zeka şiirin uç beyidir ancak zekayı kibarlaştıran ve ehlileştiren bir anlam aşısı yapılmazsa şiir entelektüel bir gösteriye dönüşme riski taşır her zaman. Genç, bu riski gözetmeli. Amigdala başlıklı şiirle açılıyor kitap: göğsünde okunaksız kitap sektirmeye / evden çıkmamıştı alo polis bu adam / elinden tutulmadan var olabilmeli / kendi elleri olan bir dünya savaşı filmi (S.13) Beyindeki korku ve heyecan duygusunun merkezi anlamına gelen tıbbi bir terim amigdala. Genç, insanın hayata dokunma içgüdüsünün izinden giderek şiirin bütün sinir uçlarını yokluyor bir bakıma. Elimizde kalan dize ise şu: çınar ektim yırtılan göğsüme bunları düşündüm (Amigdala, s.14) Genç'in kelime seçimleri noktasında da oldukça marjinal bir duruş içinde olduğunu söylemek mümkün. Hızla dijitalleşen bir dünyada insanın bir teknik aygıta, bir imitasyona dönüşme tehlikesi içinde olduğu elbette aşikar. İnsan, insanlıktan çıktıktan sonra tekniğin ve deneyselliğin mayaladığı bir şiirsel dil bize ne katabilir? Genç, ilk kitabını çıkarmış genç bir şair olarak bu sahih soruların ve kaygıların izinde bir yol haritası çıkarmalı kendine. Kadim insani meselelere eğildiği dizelerde, anlama yaptığı derin aşılarla bazı güçlü dizeler yazabildiği için bir umut içindeyim. Şüphesiz bir şaire nasıl yazması gerektiğini söylemek hatta bunu ima bile etmek bir cahil cüretinden başka bir şey değil. Benim kastettiğim başka bir şey burada. Şiirin değirmeninde gerçeklik öğütülemezse gerçeklik / hiper gerçeklik / sanal gerçeklik onu öğütmeye başlar. O zaman içinde esc, block, stalk, fake vb. kelimeler geçen şiirler yazılınca şiirin deneysel sularına girildiğini zanneden bir kısır döngüye saplanırsınız ki, burası şiirin Türkçesi açısından hiç de ferah ve felah bir yer değildir.


Kısıtlı aksiyon sahamızda, ufak cam ekranların ardından dünyayı kucaklamanın hazzı ve sıkışmışlığı arasında bir yerde, tüm sorumluluklarımızı yönetme tasasındayız. Müzelerin bile kapılarını çevrimiçi olarak ziyaretçilere açtığı bir dönemden bahsediyoruz; ancak çantamızı vestiyere bırakacağımız günlere dönmek istediğimizi biliyorum. Gelecek olan o günler, 29-31 Mayıs tarihlerinde birincisinin düzenleneceği İstanbul Dijital Sanat Festivali'ni de içine alsa çok güzel olur. Dünya yepyeni bir hadiseyle meşgul birkaç aydır; kapının dışında durmak bilmeyen bir akıştan, pencerelere çekildik. O açıklıktaki cereyandan çarpıldıkça çarpılıyoruz şimdilerde. Yerküre nüfusu ilk defa aynı anda virütik bir meselenin her aşamasına hakim, mutasyonunu dört gözle bekliyor. Canım bağışıklığımız bizi yarı yolda bırakmasın diye organlarımızı şımarttıkça şımartıyoruz. Yollar, onlardan gasp ettiğimiz çoğu şeyi geri aldı. Kediler daha özgür, kuşlar seslerini duyurmak için doğaüstü çabalara gerek görmüyorlar eskisi gibi. Hava kirliliği azaldı, denizler berraklaştı. Yok, ama mesele tam olarak böyle değil. Temizlenme telaşıyla suyun canına okumaya devam ediyor ve 'yok'luk korkusunu, onaylanan internet siparişleriyle yeniyoruz. Kitap, film, besin, egzersiz listeleri aldı başını gitti. Biri de çıkıp demedi: Tavana bakıp düş kurmak, gözünü devirip sukutuhayale uğramak serbest! Sonuçta doğası gereği hareketle hemhal olan insan, durdurulamamaya devam ediyor. Evlerimize 'döndük' sokağa çıkma yasaklarına gülüp geçen evsizleri saymazsak- kendimize tahammülümüzle yüzleşiyor ve bu yeni düzenin yarattığı kaosla baş etmeye çalışıyoruz. Bana kalırsa tahakküm kuramadığımız tek şey hala zaman. Mekana hükmetmek yetmiyor. Kısıtlı aksiyon sahamızda, ufak cam ekranların ardından dünyayı kucaklamanın hazzı ve sıkışmışlığı arasında bir yerde, tüm sorumluluklarımızı yönetme tasasındayız. Müzelerin bile kapılarını çevrimiçi olarak ziyaretçilere açtığı bir dönemden bahsediyoruz; ancak çantamızı vestiyere bırakacağımız günlere dönmek istediğimizi biliyorum. Gelecek olan o günler, 29-31 Mayıs tarihlerinde birincisinin düzenleneceği İstanbul Dijital Sanat Festivali'ni de içine alsa çok güzel olur. Hazır dijital çağın hayatımıza direkt etkisini yüksek dozda deneyimliyorken, dijital teknolojilerin sanatla birleştiğini görmek bizi çabuk iyileştirir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ve Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nin desteğiyle, Mezo Dijital tarafından düzenlenen festivalin teması; bağlantı aranıyor.... Tophane-i Amire Kültür ve Sanat Merkezi'nde gezeceğimiz festival için Mezo Dijital Yönetim Kurulu Başkanı Nabat Garakhanova geleneksel sanat ile dijitalin birleştiği ve herkesin erişebileceği bir sanat şöleninin bizleri beklediğini söylemekle kalmıyor, toplumun ihtilaflarından birine de cesur bir eleştiri getiriyor; Türkiye'de sanat daha üst tabakanın ilgileneceği bir alanmış gibi lanse ediliyor. Bu algıyı bu festival ile yıkmak istiyoruz. Dijital herkesin ulaştığı bir yerdir. Festivalin artistik direktörü Esra Özkan'ın deyimiyle bağlantı aranıyor..., geçmiş, şimdi ve gelecek bağlamında değişen algı, davranış ve iletişim biçimlerinin hangi ye bağlantıları yarattığı, hangi ağları ve bağlantıları kopardığını dijital sanatın ve sanatçının perspektifinden irdeliyor. Yaşantımızın içine usulca sızan bu gelişim, klasik sanatı da etkiliyor elbette; ancak sanatçının hayal dünyası olmadan sanat eserinin üretim sürecine el koyan bilgisayar tekniklerinin kıymetiharbiyesi yok. Minyatür ve tezhip sanatına getirdiği yorumla Türkiye ve dünyada büyük takdir toplayan Murat Palta, o değerli isimlerden biri... Sanatçıyı en çok film sahnelerini minyatürle resmederken esere yeni bir boyut kazandırmasından tanıyoruz. Festivalde kendisini, çiniyi dijitale aktardığı çalışmasıyla göreceğiz. Kağıt üzerinde parçalarla başlayan çalışmalarını dijital ortamda sonlandıran Palta, grafik tasarımın disiplinler arası dinamiğine yoğunlaşarak hareket ettiğini söylüyor. Böylelikle sanatçı, doğu ve batı arasında ilişkiler ve tezatlıklar kurarken, öte yandan geleneksel sanatların da diğer disiplinlerle bağını kurmuş oluyor. Altın Vuruş, Güveç gibi kısa animasyon filmleriyle katıldığı festivallerden ödüllerle dönen yönetmen Gökalp Gönen'in son filmi Avarya da İstanbul Djital Sanat Festivali'nde gösterimde olacak. Distopik atmosferin hakim olduğu filmleri üzerine konuşurken etkileyici bir cevap aldım Gönen'den, Hikayeleri, insanın yok olmuş olduğu dünyalarda tasarlamak keyifli. İnsan artık tamamen yok olmuş ve onun mirasından kalanlar devam ettiriyor her şeyi. Ve bu mirasçılar, hala insan hatalarının izlerini taşıyorlar kendilerinde. Avarya'yı kekremsi, hüzünlü bir hisle, aynı zamanda buram buram 'başarı' kokan bir tekniğin cezbediciliğiyle seyredeceğinizden hemen hemen eminim. Festivalin dikkat çeken sanatçılarından biri de aynı zamanda mühendis olan Zeynep Nal. Kendisini ilk olarak kişinin stresine göre dilekçe yazan daktilosu Huysuz Arzuhalci ile tanımıştım. Şimdi de uzaya mesajlar gönderen Haberci ile devam edeceğiz. Makinelerin geleceğini biçimlendirmenin bize bağlı olduğunu düşünen sanatçı, yapay zekanın geleceğine dair duyulan korkuyu yumuşatan naif makineler üretmenin peşinde. Festival eserleri arasında yerini alan işlerden biri de Hero To Zero: Çalışma ve sosyal hayatı arasında denge kurmaya çalışan işkolik bir süper kahramanın hikayesi. Oyunu tasarlayan Efe Alaçamlı'nın işine sahip çıkan özgüvenli söylemini sevdim; Yaptığım iş sanattır dedikten sonra kendimi sonuçlanmayacak sonsuz tartışmalar içinde bulmaktansa, sonuçlanmayacak tartışmaları ele alan bir oyun yapmayı tercih ederim. Soyut, kavramsal ve dijital sanatı anlamlandırmayı kolaylaştırmayı amaçlayan İstanbul Dijital Sanat Festivali'nde Refik Anadol'dan Ethem Cem'e, Andy Thomas'tan Farhad Farzaliyev'e kadar daha pek çok sanatçının eserleri sergilenecek. www. digitalartfestistanbul. org internet sitesi ve digitalartfestistanbul adıyla sosyal medya platformlarından detaylarına ulaşabileceğiniz festival, ücretsiz gezilebilecek.


Covid-19 ile sıkı sıkıya tutunduğumuz hemen her şeyin avuçlarımızda un ufak oluşuna tanık olduk. Sahici ya da suni, hayat diyerek etrafımıza inşa ettiklerimiz, güvenlik hissimiz, gerçekliğimiz bir kez daha şekil değiştirdi ve hepimiz tereddütsüzce ve hızla kendi tavırlarımızı belirledik. Kuşkusuz bunda geçtiğimiz yıllar boyunca işittiğimiz sayısız distopik ve post apokaliptik hikayenin etkisi büyük. Tuhaf zamanlardan geçiyoruz. Dijital dönüşüm sonrası sosyal yanımızı sentetik, holografik bir düzleme hapsederken, -durup anlamaya fırsat bırakmadan ardı ardına- gerçekleşen küresel olaylar karşısında bocalıyor, bocaladıkça yüzeyin güvenli ve tanımlanmış alanında kalmaya ikna oluyoruz. Bir yandan da bizi olduğumuz yerden söküp alan bu sel karşısında ilginç fakat güçlü adaptasyonlar geliştirmeyi başarıyoruz. Son olarak Covid-19 ile sıkı sıkıya tutunduğumuz hemen her şeyin avuçlarımızda un ufak oluşuna tanık olduk. Sahici ya da suni, hayat diyerek etrafımıza inşa ettiklerimiz, güvenlik hissimiz, gerçekliğimiz bir kez daha şekil değiştirdi ve hepimiz tereddütsüzce ve hızla kendi tavırlarımızı belirledik. Kuşkusuz bunda geçtiğimiz yıllar boyunca işittiğimiz sayısız distopik ve post apokaliptik hikayenin etkisi büyük. Zaman zaman Balkan halk masallarından da beslenen Prokopiev'in gerçek ile gerçeküstünün iç içe geçtiği çarpıcı öykülerinden bir seçki. İskandinav kültürünün alacakaranlığından doğan, fantazyadan, büyülü gerçekliğe ve bilimkurguya uzanan parlak buluşlarla bezeli öyküler. Doğanın, düşün, büyünün ve sıra dışı olayların hayatla uyumunun, Uzakdoğu'ya has şiirselliğin gözler önüne serildiği tuhaf Japon masalları. Yirmi yılı aşan bir süre önce piyasaya çıktığında oyun dünyasında deprem etkisi yaratan Half-Life, oyun dinamiklerinde yaptığı yenilikçi değişikliklerle ardı sıra gelen hemen hemen tüm video oyunlarını doğrudan etkilemişti. Ne var ki, oyunseverlerce 8 milyondan fazla kopyası satın alınan Half- Life'ın tüm devam oyunlarının, muazzam başarı hikayelerine dönüşmelerine rağmen serinin tutkunları neredeyse 15 yıldır Half-Life 3'ü bekliyor. Kuşkusuz Half-Life'ın yaratıcısı Valve'ın tembelliğinde, -online oyun satış platformlarının öncüsü ve tartışmasız lideri- Steam sayesinde satılan hemen her oyundan gelir elde etmesinin ve hayatta kalmak için oyun yapmaya ihtiyaç duymamasının etkisi büyük. Öte yandan Portal ve Left 4 Dead gibi çok sevilen diğer serilerin de hala 3. oyunu görememiş olması, Valve CEO'su Gabe Newell'ın 3'e kadar sayamadığı gibi esprilerin yapılmasına neden oluyor. Valve'ın geçtiğimiz aylarda yeni Half- Life oyunu Alyx'i duyurması oyun dünyasında Half-Life 3'e dair umutları bir kez daha yeşertmişti. Kısa süre önce Valve adına açıklama yapan Robin Walker'ın, 23 Mart'ta indirilmeye başlanan oyunun Half-Life evrenine geri dönüş niteliğinde olduğunu söylemesi serinin hayranlarını sevindirmeye yetti. Walker'ın Half-Life: Alyx'in serinin hikayesini ileriye taşıyıp daha büyük bir hikayeye kapı araladığını belirtmesinin ardından gelecekte yeni Half-Life oyunlarını görmemize kesin gözüyle bakılıyor. Korku edebiyatının önemli isimlerinden Thomas Ligotti'nin ilk kitabı olma özelliğini de taşıyan öykü seçkisi Hayalperest Ölünün Şarkıları Can Yayınları tarafından dilimize kazandırıldı. Özellikle 90'lar boyunca British Fantasy Award, Bram Stoker Award ve World Fantasy Awards gibi prestijli ödüllerde sıkça aday gösterilip bazılarını kazanma başarısı gösteren Ligotti, pek çoklarınca ismi H. P. Lovecraft ve Edgar Allan Poe gibileriyle birlikte anılan bir yazar. Berna Seden tarafından çevrilen kitap tuhaf edebiyat türünün önemli örneklerinden biri. Madeline Miller, ülkemizde geçtiğimiz yıl yayımlanan ödüllü romanı Ben, Kirke ile adından sıkça söz ettirmişti. Yunanca ve Latince öğretmeni olmasının bir getirisi olarak kaynakları özgün dilinden tarama imkanına sahip olan Miller, henüz ilk eseri Akhilleus'un Şarkısı ile kendisine saygın bir yer edinmeyi başarmış bir yazar. Daha önce Everest Yayınları'nca yayımlanan ve baskısı tükenen Akhilleus'un Şarkısı bu defa İthaki Yayınları tarafından yine Seda Çıngay Mellor çevirisi ile okuyucuyla buluşturuldu. Ben, Kirke'de olduğu tanıdık bir hikayeyi sıra dışı bir perspektifden dinleyeceğiniz kitap, Yunan mitolojisine aşinalık kazanmak isteyenler için de iyi bir tercih. Geçtiğimiz yıl gösterime giren Spider-Man: Far From Home'un ardından Sony ile Disney arasında yaşanan kısa süreli anlaşmazlık, Örümcek Adam'ın Marvel sinematik evreninden ayrılmasıyla sonuçlanmış, bu durum hem Örümcek Adam hem de Marvel hayranlarını oldukça üzmüştü. Neyse ki her iki taraf da kısa sürede makul bir yolu tutarak sevilen kahramanın ait olduğu yerde kalmasını sağladılar. Şüphesiz yeni Örümcek Adam'ın bu derece sevilmesinde büyük rolü olan Tom Holland, kısa süre önce yaptığı açıklama ile yeni Örümcek Adam filminin çekimlerine gelecek temmuzda başlanacağını duyurdu.


Cemal Süreya bir TRT röportajında 1944 yılında Dostoyevski'yi okudum, o günden beri huzurum yoktur sözleriyle anlatmıştı kısa biyografisini. Bir şairin, hayatında yer alan en can alıcı noktayı bir romancının duygu evreniyle tanıştığı an olarak kodlaması, evet çok havalı. Ama konu Dostoyevski ise, zaten huzur falan yoktur ortada, Süreya havalı değil yani, buz gibi haklı. Ve huzursuz. Lise son sınıf öğrencisiyken yavan bir çeviriden Suç ve Ceza'yı okuduğum anı hatırlıyorum. Sönmeye yüz tutmuş bir yanardağın içinde yolumu arıyordum sanki. Ürpertici bir serinlik vardı sayfalarda, tam olarak böyle tarif edebilirim sanırım. Kelimelerle kurulmuş; başka, karanlık ve katmanlı bir dünyadan seslenen huzursuz yazarımın peşinden, 20 yıl gecikmeyle de olsa Petersburg'a kadar gitmeyi başarmıştım hatta. Petersburg'da yürüdüğüm yollar boyunca bir roman kahramanına bile rastlayabilirdim, rastladım aslında. Uzun hikaye. Dostoyevski, Rusya'da imal edilmiş Petersburg işi paslı bir bıçağın sırtında uyuyarak günlerini geçirmiş bir yazar. İnsan ruhunun karanlık dehlizlerinde dolaşarak, herkesin ötekisine bakarak ve son tahlilde bütün o kusurlu toplamın resmini çizerek hesaplaşmış kendisiyle. Yarı uyur-uyanık. Kabusların içinden geçerek; yıkılmış idealler, kendi göğüne çekilmiş inançlar ve sarsıcı nöbetler geçiren ideolojilerin ortasında, trajik ve görkemli bir alanı işaret edecektir bize. Rüya ve gerçek arasında bir teklif. Kendi ruhuna batırdığı kalemiyle şerh ettiği mesele, insanın en üryan haliydi aslında. Bu üryanlık, gazete kupürlerinden, güncel siyasi gelişmelerden, mevcut ortamın getirdiği toplumsal etkilerden ve bütün dini, felsefi, ahlaki tartışmalardan yola çıkarak -sezgisel kabiliyetiyle- her daim zamanın şarkısını söyleyebilmiş bir yazar için çok daha anlamlı bir hal. 1849'da I. Nikolay'ın baskıcı rejimine muhalif Petraşevski grubunun üyesi olduğu gerekçesiyle devrim propagandası yapmakla suçlanarak Peter Paul Kalesi'ne kapatılmış genç bir romancının, tam idam edilmek üzereyken son anda affedilerek cezasının Sibirya sürgününe çevrilmesi... Dostoyevski bu dramatik yazgının ertesinde, yani sürgünden dönüşünde kardeşiyle birlikte yayınladığı dergide toprağa ricattan bahsedecektir. Batılılaşmış Rus aydınlarından, saf benlikten, gerçek Ortodoks değerlerinden, ulusal kimlikten ve Rus geleneğinden söz ederek, toplumsal bunalımlara yol açan dışarlıklı ideolojilere öldürmek kastıyla saldırarak ilerleyecektir. Ecinniler adlı politik eser, yaşadığı günün romanını yazacak cesareti olan bir yazarın eylemidir. Dostoyevski 1869 yılında Büyük Bir Günahkarın Hayatı adlı eseri üzerine çalışırken, arkadaşlarını devrim için örgütleyen meşhur Rus anarşisti/nihilisti Sergey Neçayev'in başında olduğu ''Halkın Öcü'' grubunun Ivanov isimli bir öğrenciyi katletmesiyle, ülke çapında büyük bir infial gerçekleşmiştir. Ivanov'un Moskova Üniversitesi'nin arka bahçesinde bulunan cesedi, dalga dalga büyüyen bir öfkeye ve krize dönüşecektir. Siyasi bir cinayetle fitili ateşlenen bu büyük toplumsal buhran sonucunda, yazdığı romanın istikameti değişmiştir. Büyük Bir Günahkarın Hayatı yavaş yavaş Ecinniler'e dönüşmeye başlar. Dostoyevski yurtdışına kaçan Sergey Nechayev'i, baş kahraman Pyotr Stepanoviç Verhovenski ismiyle romana dahil eder ilk önce. Öldürülen kurban Ivanov da Şatov olarak resmedilir. Yazar Karmazinov, elbette Ivan Turgenyev'dir. Romandaki karakterlerin hepsi bir görüşün/felsefenin/ideolojinin/duruşun simgesi olarak kodlanmıştır. Sözgelimi; Pyotr Stepanoviç nihilizm, Karmazinov batıcılık, Stepan Trofimoviç liberalizm/ateizm, İvan Şatov Panslavizm temsilidir. Diğer iki önemli karakter; Stavrogin ile Kirillov'dur. Stavrogin çelişkiyi, Kirillov ise felsefe, inanç, özgürlük, irade ve Tanrı kavramlarını karşılar. Çatışmanın dengesi bu iki karakter üzerine kuruludur ve romandaki varlıklarıyla bir yıldız gibi parlar iki karakter de. Ecinniler'i doğuran 19. yüzyıl Rusya'sının fotoğrafı; izm'lerle örülmüş bir duvarın etrafında toplanarak birbirlerine öfkeli yüzlerle bakan uçurum insanları'dır. Dostoyevski, Rus topraklarında doğmayan ırmaklarda ellerini yıkayan ve sonra bu ellerle sanki çıldırmışçasına birbirlerini boğazlayan, intihar gömlekleri kuşanmış tüm sosyalist, nihilist, ateist, batıcı ve anarşistlere bir anahtar teklif eder; Rus geleneğine, Ortodoks-Hıristiyanlığına ve Panslavist değerlere dönüş kapısının kilidine uyacak yerli bir anahtardır bu. Her milletin kendine has bir benliği ve sesi vardır. Buraya yapılacak her ithal hamle, benliği yabancılaştırıp, doğal olarak sesi de çürütecektir. Varoluşu gerçekleştiren öz, benlik ve sesten oluşur. Dostoyevski'ye göre bu bağlamda her millet kendi Tanrısını gelenek, değer ve örfleriyle donatacaktır. Kitabın isminin Ecinniler olmasının gerekçesine buradan bakabiliriz. İncil'den alıp epigraf olarak kullandığı bölüm, sürüyü uçuruma götüren kötü ruhları imler; Kötü ruhlar çıkıp domuzların içine girdiler. Sürü uçurumdan aşağı denize uçtu. Binlerce domuz boğuldu. Ecinniler kötü ruhlar anlamında kullanılan bir imge olarak, Büyük Rusya fikrini felakete sürükleyen, onu ayartan, çıldırtan, bozan ve uçurumun kenarına getiren köksüz, ithal bir bozguncudur. Kötü ruhlara karşı, Rusya'nın ruhunu savunur elbette Dostoyevski. Ve Şatov ölse de, Stepan Trofimovic'in dönüşümüyle bir yerlerde yeniden doğacaktır aslında. Şatov Dostoyevski'nin ta kendisidir. Orhan Pamuk'un gördüğü gibidir mesele; radikal aydınların saklamak istedikleri utanç verici sırlarını haykıran bir kitap bu.


Her öyküde farklı bir arayışın, oyunun peşinde Doğukan İşler. Her öyküde dilinde, üslubunda bir farklılık getirmeye çalışıyor. Bu gayret onun öykü sayısında bir sınırlama getiriyor ister istemez. Ancak şunu net bir şekilde söylemem gerek. Onun hiçbir öyküsü, okurda bunu daha önce okumuştum duygusu uyandırmıyor. Tabii bu noktada İşler'in üç öykü kitabının yanı sıra çocuk ve gençlik kitapları yazdığı, dolayısıyla hiç de az yazmadığı söylenebilir. Nicelik patlaması yaşanan bir zaman diliminde İşler'in reyini edebiyattan yana kullandığını firesiz metinlere imza atma kaygısı taşıdığını rahatlıkla söyleyebilirim. Kitaba ismini veren Dünya Kiracısı son derece günlük hayata yaslanan bir öykü olarak başlarken birdenbire fantastik öyküye dönüşüveriyor. Ancak kullanılan tema genellikle alışageldiğimizin aksine metni bir korku hikayesine de dönüştürmüyor. İşler; kendine kurallar, sınırlar koyan bir yazar. İlginç bir şekilde koyduğu sınırlar İşler'in öykülerini daha renkli ve daha incelikli bir hale getiriyor. Bir kimya formülü hazırlanır yahut divan şairinin aruz vezninin sınırları içinde billurlaşması gibi İşler'in öykülerine getirdiği sınırlar onların daha dengeli ve billurlaşmış hale gelmesine hizmet ediyor. İşler'in oyunlu metinleri hakkında söylemem gereken bir şey var. Oyun ifadesine yazarın aleyhine kullanılabilecek çağrışımlar yüklenmiş durumda. Tabii ki bu yazının sınırlarını aşan boyutları olan bir problematik. Yine de oyunun hayatı temsil kabiliyeti yüksek bir teknik olduğunu, insanların hayatı oyunlar aracılığı ile öğrendiğini söylemeden de geçemeyeceğim. İşler'in oyunlarını da bu anlamda kıymetli buluyorum. Kitabın dikkat çekici bir özelliği de ithaf edilmiş öyküler. Mustafa Kutlu'ya Ala, Borges'e Kum, Tomris Uyar'a Çamur, Buzatti'ye Kehanet ve Spencer Holst'a Lisan-ı Kedi'nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir öyküleri bu anlamda dikkat çekici. Zira söz konusu öyküler sadece epigrafta yer alan birer kuru ithafın ötesinde her birinin teması, dili ve üslubuyla ithaf edilen yazarla ortak bir atmosfer inşa etmesi dikkat çekici. İşler, basit bir taklit ameliyesi yapmamış elbette. Her öykü tabii ki birer Doğukan İşler öyküsü olmaya devam ediyor. Ancak bir yandan da ithaf edilen yazara bir saygı duruşu tavrı da var. İşler, bu öykülerde pastiş tekniğini çok incelikli ve derinlikli bir şekilde kullanmayı başarıyor.


Dünya edebiyatında aile romanlarına sıklıkla rastlanır. Thomas Mann'ın Buddenbrooklar'ı, Heinrich Böll'ün Dokuz Buçukta Bilardo'su, Orhan Pamuk'un Cevdet Bey ve Oğulları ilk elde akla gelenler. Söz konusu romanlarda bir ailenin birkaç kuşak hikayesi konu edilir. Genellikle tarihsel ve toplumsal değişimlerin aile üyeleri üzerindeki etkisi ele alınarak aile, çağın ruhunu çizmede adeta araç olarak kullanılır. Bu türden romanlarda geleneğin değerinin yitmesi, modernleşme gibi olgular, aile üyelerinin yaşam tarzlarından insan ilişkilerine, yaptıkları işlerden kullandıkları dile kadar kendisini gösterir. Edebiyat tarihinin saydığımız klasik eserlerinden farklı olarak, ilginç bir aile örneği de J. D. Salinger'in Glass ailesidir. Glass ailesinin öyküsü tek bir kitaba sığmaz, Salinger aileyi birkaç kitap boyunca anlatır. Dahi, uyumsuz, intihara meyilli yedi üyeli Glass ailesi, Amerikan toplumunda İkinci Dünya Savaşı'nın ardından yaşanan varoluş sıkıntılarının yansıması olarak değerlendirilir. Çağdaş Fransız edebiyatının genç isimlerinden Camille Bordas'ın Birlikte Yaşamanın Yolları'nda anlattığı Mazal ailesi de, Salinger'in başlattığı uyumsuz aile geleneğinin devamı olarak değerlendirilebilir. Mazallar anne, baba ve altı çocuklu bir aile. Roman, çocukların en küçüğü Isidore ya da nam-ı diğer Dory'nin ağzından yazılıyor. Dory, çocukların en dışa dönük ve uyumlu olanı ancak bu durum, çoğu zaman ablaları ve ağabeyleri karşısında başarısız ve ezik hissetmesinin de nedeni. Pek de haksız sayılmaz çünkü ailenin Dory dışındaki üç çocuğu doktora öğrencisi, biri müzisyen, diğeri de parlak bir lise öğrencisi. Günlerini odalarında kitap okuyarak ve tez yazarak geçiren çocukların birbirleriyle ilişkileri sınırlı düzeyde. Bilimsel teorilerle çevrili dünyalarında fiziksel ihtiyaçları gidermek dışında odalarından çıkmıyorlar. Yalnızca akşam yemeklerinde karşılaşıyorlar ve pek fazla konuşmadan sofradan kalkıp yine kendi dünyalarına çekiliyorlar. Kardeşlerimden hiçbiri toplumda yer edinmekle fazla ilgilenmiyordu. Ailede anne ile babanın konumu da çocuklarınkinden çok farklı değil. Annenin aileyi toparlayıcı rolü alenen bir tek akşam yemeklerinde vuku buluyor. Çocuklarıyla mesafeli ve eğitimci bir ilişkisi var. Buna rağmen, çocuklara hissettirmese de gözünü üstlerinden ayırmıyor. Toplum içine karışmalarını, biraz daha sosyal olmalarını, en azından özel gecelere ve cenaze törenlerine katılmalarını istiyor. Baba ise ortalarda pek görünmüyor. Çoğunlukla şehir dışında çalışıyor ve ne iş yaptığını roman boyunca öğrenemiyoruz. Yalnızca idealist olduğunu, iyi derecede klasik Almanca bildiğini, dünyadaki salgın hastalıklar ve savaşlar gibi sorunları dert edindiğini biliyoruz. Dory, ailede çevresiyle en çok ilişki kurmaya çalışan çocuk. Mahallede ülkenin en yaşlı kişisi bayan Daphne, okulda arkadaşı Denise, evde de kendisinin bir büyüğü ve aynı zamanda odasını paylaştığı Simone ile ölçülü ama nispeten iyi ilişkiler içinde. Ancak Dory, ilk bölümün sonunda babanın ölmesiyle yaşadığı kırılmayla aile üyeleri hakkında kafa yormaya başlıyor. Kardeşlerinin ve okul arkadaşı Denise'in, yeteneklerinin yanında hayata karşı duruşlarındaki farklılığı ve kendisinin yaşamdaki konumunu anlamak gibi bir çabaya girişiyor. Dory'nin çabasındaki en büyük yardımcısı Simone. Bunu bile isteye ve yardım amaçlı yapmasa da, geliştirdiği huni teorisiyle hem biz okuyucuların hem de Dory'nin zihnini aydınlatıyor. Simone insan yaşamını huniye benzetir. Yaşamın başında insan, huninin yüzeyinde sonsuz seçenekler içinde yüzer. İlgi ve yetenekleri henüz tazedir. Ancak büyüdükçe sistemin çarkları çalışmaya başlar ve kişi akıntıya kapılarak sürüklenir. Geldiği yer huninin dar boğazından başka bir yer değildir. Simone abla ve ağabeylerinin doktora eğitimlerini, bir amaca tutunarak anlamsızlıktan kaçmanın yolu olarak değerlendirir. Spesifik bir konu üzerinde uzmanlaşmak tutunacak bir dal vazifesi görür. Ancak bu dal da geçicidir. Heba olmaya giden akla yatkın en kısa yol. Sana zaman kazandırıyor. Tezin üzerinde uzmanlaşma derecen bir tür evrenselliğe yaklaştığına bir süreliğine inanmana izin veriyor. Simone'a göre bütün oyalanma imkanlarına rağmen doktora süreci, sonunda yaşamın diğer seçeneklerini eritip bireyi kısıtlı bir alana mahkum eder. Simone, ablası Aurore'un girdiği bunalımı da bu gerçeğe bağlar. Simone'un varoluş bunalımına çözüm önerisi kendisinin sıkça yaptığı gibi hayal kurmak, hayali arkadaşlarla hayali diyaloglar geliştirmektir. On dokuzuncu yüzyılın melankolikleri gibi içinde yaşanılan zamandan olabildiğince kaçmaktır yapılacak olan. Çünkü var olan düzenden hoşnutsuzluk, andan uzaklaşmayı, içsel ve tinsel olana yaklaşmayı getirir. Bu da sanatsal yaratıcılığın, kişisel gelişimin anahtarıdır. Peki, ama melankolikler neden üzgünmüş gibi dururlar? Anın dışına çıktığında kafanda olanlar, işin bitip de geri döndüğünde yüzleştiklerinden daha zengin ve tatmin edicidir. Üzücü kısmı bu. Dory'nin zihnindeki sorulara bir cevap da beklemediği anda Almanca öğretmeninden gelir. Sınıfta izledikleri Dogville filminden sonra yaptıkları tartışmada öğretmen, geleneksel yaşamın toplumu büyüleyip içine aldığından bahseder. Adeta hipnoz etkisi yaratan geleneksel yaşamda birey yoktur, toplum vardır. Düşünme ve eleştiri yoktur, duygusal bağlanma vardır. Dory ile birlikte modern insanın da en çok merak ettiği soruya öğretmen cevap verir: Her ikisine birden aynı anda sahip olamayız. Hem yaşamın akışına kapılıp hem de ondan ayrı ve yabancı duramayız. İşte insanoğlunun yaman çelişkisi. Ne birlikte ne de yalnız.


Sadettin Ökten ve Kemal Sayar. İki sahilsiz umman. Bunu söz konusu iki kişiye iltifat olsun diye demiyorum. Öncelikle gönül zaten sahilsiz bir ummanın adı. Kemal Sayar ve Sadettin Ökten de bu sahilsiz ummanda iki farklı disiplinde şahitlik etmiş kişiler. Yazdıkları eserlerde, konuşmalarında hep bu şahitliklerini paylaşıyorlar ve insanları kendi şahitliklerini yapmaya davet ediyorlar. Dünyaya Geldim Gitmeye, iki ummanın, iki şahitliğin buluşması. Bir radyo programı dolayısıyla yapılan bu söyleşiler şimdi iki kapak arasında bir araya geliyor ve bir anlamda da hatırdan satıra transfer edilmiş oluyor böylece.. Peki, Sadettin Ökten ile Kemal Sayar'ı buluşturan ortak payda nedir? Gönül Sadası isimli bir radyo programında cereyan eden bu konuşmalarda ben ortak paydayı hayatın anlamını okuma, tefekkür etme mesaisinde gördüm. Hayatın anlamı akıllara new age kişisel gelişim kitaplarını getiriyor. Bunun farkındayım. Ancak hem Sayar hem de Ökten, kadim olanı okumaya çalışırken mevzuya bir zamanlar olup bitmişi mumyalama yöntemiyle korumaya çalışan bir gelenekçiliği merkeze almıyorlar. İkisi de geleneği, sahici ve sahih olanı hayatın içindeki tezahürleri ile anlamaya/okumaya çalışıyorlar. Dolayısıyla ortaya çıkan muhabbet bir müze vitrininde rastlayabileceğimiz herhangi bir nesne olmaktan çıkıyor. Söyleşiyi bir karşılıklı konuşma trafiğinin ötesine geçirip muhabbete çeviren kibrit-i ahmer de bu zaten. Modern zamanlardan bahseden pek çok metin ve konuşma dönüp dolaşıp zamanın bozulduğunu anlatmaya başlar. Ökten ve Sayar ise distopyaların dört bir yanımızı kuşattığı bir zamanda olaylara başka bir perspektiften yaklaşmayı deniyorlar. Ne kof bir iyimserlik ne de zehirli bir kötümserlik var onların bakışlarında. Onların muhabbetlerini sahici kılan bence büyük ölçüde konuşmalarının bu özelliğinden kaynaklanıyor. Hep ben dedirten kendine bir öteki icat etmek zorunda olan insanın ahenksizliği kitabın temel temalarından biri. Dünyaya Geldim Gitmeye'nin en azından benim açımdan bir başka dikkat çekici yanı ise diyaloğun taraflarının referans sisteminin ve referanslarına yaklaşımlarının farklılığı idi. Bunun bir sebebi Ökten ile Sayar arasındaki kuşak farkı da olabilir elbette. Tabii ki bu iki kişinin aldıkları eğitim, yetişme çevreleri, yaptıkları meslek farklı. Bundan dolayı da meseleleri ele alma tarzlarında dikkat çekici farklılıklar bulunuyor. Elbette ortak paydayı göz ardı etmiyorum. Ancak benim açımdan muhabbeti muhabbet kılan ortak paydadan ziyade farklılıklara rağmen nezaketin, inceliğin zedelenmemesi. Hatta muhabbetin farklılıklar üzerinden ilerlemesi. Bir okur olarak iki taraf da birbirine talebe ve hocalık yapıyorlar. Sonuçta ortaya bir şölen çıkıyor. Lafla işgal edilen bir çağda söz şölenine misafir olmak beni fazlasıyla mutlu etti.


Julio Cortazar'ın Kaliforniya Üniversitesi'nde verdiği edebiyat derslerinden sekizi, Edebiyat Dersleri adıyla kitaplaştırıldı. Bu on üç saatlik aktarım konunun ilgililerine, literatürün yanında sunduğu cazip anekdotlarla hem nicelik hem de nitelik olarak geniş bir birikimi 'okuyarak' tecrübe etme şansı veriyor. Latin Amerika edebiyatının önemli isimlerinden Julio Cortazar'ın, 1980 yılında Kaliforniya Berkeley Üniversitesi'nde edebiyata ve edebiyatçılık serüvenine dair verdiği konferansları Edebiyat Dersleri'nde toplandı. Süleyman Doğru'nun çevirisiyle okurlarla buluşan kitapta, Cortazar'ın öğrencilere verdiği sekiz derslik konuşma ve ek bölüm, okuyanları uzun bir yolculuğa çıkarıyor. 1914'te doğan yazarın, daha dokuz yaşındayken Edgar Allan Poe, Jules Verne, Victor Hugo gibi büyük ustaları yol arkadaşı edinip kitapların efsunlu dünyasıyla tanışması bir yana, yine o yaştayken ilk romanını da yazdığını düşünürsek Edebiyat Dersleri'ni, 57 yıllık birikimin etkileyici bir özeti olarak kabul edebiliriz. Tam adıyla Julio Florencio Cortazar Scott, yazarlığı boyunca üç aşamadan geçti: Estetik, metafizik, tarihsel... Arjantin'de orta sınıfa mensup ve neredeyse hepsinin başkent Buenos Aires kökenli olduğu, edebiyatı bizzat edebiyat için yapan bir yazar kuşağından gelmesi Cortazar'ı, derin 'estetik' kaygılar taşıyan bir edebiyatçı haline getirdi. Eserlerindeki karakterlerin psikolojisi üzerine eğilmesiyle ortaya çıkan girift ve uçarı hikayeler 'metafizik', Küba Devrimi'yle beraber kimlikleşmeye dair yaşadığı aydınlanma ve kendisini sadece Arjantinli değil 'Latin Amerikalı' olarak görmeye başlamasıyla da 'tarihsel'liğin yazın hayatına kattığı değerle tamamlandı. 'Bir yazarın yolları', 'fantastik öykü: zaman', 'fantastik öykü: kader', 'gerçekçi öykü', 'edebiyatta müzikalite ve mizah', 'edebiyatta oyun ve Seksek'in yazımı', 'Seksek ve Manuel'in kitabı hakkında', 'erotizm ve edebiyat' bölümlerinin olduğu bu sekiz ders konunun ilgililerine, edebiyatın yanında sunduğu cazip anekdotlarla hem nicelik hem de nitelik olarak geniş bir birikimi 'okuyarak' tecrübe etme şansı veriyor. Her dersinin sonunda öğrencilerle soru-cevap yapan Julio Cortazar'ın üzerinde durduğu konuların başında roman ve öykü arasındaki farklılıklar geliyor. Romanın, yazarın kendisine karşı verdiği büyük bir savaş olduğunu çünkü onun içinde insani yazgının başlıca oyunlarının çarpıştığı bütün bir evrenin olduğunu söyleyen Cortazar bu tür için ilgi çekici tespitlerde bulunuyor. ''Roman her şeyin içeri girmesine izin veren açık bir oyundur, her şeyi kabul eder, her şeyi kendine çağırır, açık oyunun sürmesini, yazının ve tematiğin geniş alanlarını talep eder.'' Cortazar'a göre iyi bir öyküye gelince... O sadece hafızaya kazınmakla kalmaz aynı zamanda bir dizi çağrışımlar, zihinsel ve psişik açılımlarla büyük bir potansiyel ve öngörüye sahip. Yayınlamadığı öyküleri biriktiğinde, yazı türünün 'fantastik' olduğunu fark eden Julio Cortazar'ın fantastik algısı, diğer insanlara göre bir hayli farklı aslında. O başlı başına bir 'gerçeklik' biçimi, akşam sekizde çorba içmek kadar kabul edilebilir ve içine her şeyin girdiği bir gerçeklik... Fantastiğin içindeki kader ve zaman olgularını detaylarıyla ele alan yazar derslerinde öğrencilere Takipçi, Geceleyin Sırtüstü, Kyklad İdolü, Güney Otoyolu gibi öykülerinden yola çıkarak detaylı okuma ve analizler de yapıyor.


Nathalie Le Gendre çağdaş Fransız edebiyatının yükselen isimlerinden biri. Daha ziyade genç okurlara yönelik eserler kaleme alıyor olsa da kendi tabiri ile 9 ile 99 yaş arası herkes için hikayeler anlatıyor. Özgün dilinde Ebedi Gençlik ismi ile yayımlanan Kutu, deyim yerindeyse balık hafızalı bir genç kız olan Lena'nın tutunacak hemen hiçbir şey bulamayan zihninin hayatın içinde kontrolsüzce savrulmasını konu ediniyor. Nathalie Le Gendre çağdaş Fransız edebiyatının yükselen isimlerinden biri. Daha ziyade genç okurlara yönelik eserler kaleme alıyor olsa da kendi tabiri ile 9 ile 99 yaş arası herkes için hikayeler anlatıyor. Özgün dilinde Ebedi Gençlik ismi ile yayımlanan Kutu, deyim yerindeyse balık hafızalı bir genç kız olan Lena'nın tutunacak hemen hiçbir şey bulamayan zihninin hayatın içinde kontrolsüzce savrulmasını konu ediniyor. Lena'nın kim olduğundan emin olamadığı ziyaretçisi Etaine'nin, genç kıza tıpkı kendisi gibi hafıza sorunları yaşayan ablası Shanel'in son yıllarını anlatan otobiyografik roman taslağını vermesiyle başlıyor Kutu. Lena ile birlikte taslağı okurken Shanel'in kobaylarına mucizevi bir gençlik vadeden bir tür deneye katıldığını öğreniyoruz. Kitabın tanıtım metni, kapağı ve Le Gendre'nin kurgu dinamikleri sayesinde Lena ile Shanel'in aynı kişi olduğunu fark etmemiz gecikmiyor. Kendi adıma bunun bir sürpriz bozan olduğunu düşünmüyorum. Gerilimin bu derece erken çözülmesi kimi okur için keyif kaçırıcı olsa da Le Gendre'nin bunu öngördüğü hatta özellikle istediği kesin. Zira Le Gendre'nin okurunu bir yandan Shanel'in günden güne gençleşirken zayıflayan hafızası nedeniyle kayboluşuna, diğer yandan çoktan belleğinin rehberliğini yitirmiş Lena'nın -adetabireyden nesneye dönüşmüş varoluşunun hayatta kalma çabasına tanık ederken, esas gerilimi karakterinin zihinsel ve duygusal dönüşümü, kaybolmuşluğu, çaresizliği ve hiçleşmesi üzerine kurmak istediği kanaatindeyim. Kutu, tüm bu duygusal gerilimin yanında arka plana gömdükleriyle pozitivist dayatmalara, modern dünyanın estetik kalıplarına ve kurumsal kötülüğe dair ciddi eleştiriler getirmeyi de başarmış. Dahası öznenin ve bilincin doğasına dair sordukları okurunu bizi biz yapanın ne olduğu üzerine düşünmeye iterek bir tür metafizik ürperti yaşatması açısından da sıra dışı bir deneyim sunuyor. İlk kez Azade Aslan çevirisi ile Türkçe okuma fırsatı bulduğumuz Nathalie Le Gendre'nin kendisinin de ender görülen bir sağlık sorunundan mustarip olmasının bir sonucu olarak, zihinsel ya da fiziksel kısıtların sonuçlarını keskin bir sahicilikle aktarabiliyor Kutu. Açıkçası On8 Kitap'ın kataloğu ve yazarın tüm eserleri dikkate alındığında Kutu'nun görece genç okurların sevebileceği bir roman olduğunu düşünebilirsiniz. Ne var ki Kutu, tüm bu ön kabulleri kolayca yıkabilecek bütünlükte bir kitap. Son yıllarda izleme alışkanlıklarımızı büyük oranda stream servisleri şekillendiriyor. Dünyanın geri kalanında dijital platformlar arasında kayda değer bir rekabet olsa da ülkemizdeki birkaç yerli alternatif Netflix'in hegemonyasını yıkmak için yeterli değildi. Kuşkusuz kimileri dolambaçlı bazı yöntemlerle yabancı platformlara erişebilse de yaygın olarak Netflix'in borusunun öttüğünü söyleyebiliriz. Ancak geçtiğimiz günlerde Amazon'un Prime Video servisinin oldukça makul bir fiyatla ülkemize giriş yapması denklemin dengelerini değiştirecek gibi. Aslında Prime Video'yu özellikle Amazon'un 2018'de ülkemizde hizmet vermeye başlamasından bu yana izleyebiliyorduk. Ne var ki hem kısıtlı altyazı seçeneği hem de avro bazlı aylık ücreti servisin geniş kitlelere yayılmasının önüne geçmişti. Amazon'un başta Amerika olmak üzere küresel çapta uyguladığı agresif fiyat politikası, Netflix ve benzeri platformları fiyat politikalarını yeniden gözden geçirmeye itecek mi bilinmez. Ancak dev şirketin perakende satış gelirlerinin yanında devede kulak kalan Prime Video ve eşlik eden hizmetlerle, esasen müşteri sadakati hedeflediği de bilinen bir gerçek. Uzun sözün kısası kütüphanesinde yer alan son derece iyi yapımlarla, Prime Video'yu uzunca bir süre oldukça makul fiyatlarla izleyeceğimiz kesin. Dahası gelecek aylarda Disney+, HBO Max ve Peacock gibi platformların ülkemize girmesiyle rekabet iyice kızışabilir. Geride bıraktığımız on yıllar boyunca video oyun dünyası, oyuncuların tercih ettiği platformlara göre gruplara bölünmüş hatta konsol oyuncuları markaların etrafında toplanmışlardı. Ancak son yıllarda sektörün online oyunların etrafında şekillenmesi, platformlardan bağımsız herkesin herkesle rekabet edebileceği bir altyapının ihtiyacını doğurdu. Game Pass ile yönde ciddi çalışmaları olan Microsoft'un, geçtiğimiz aylarda EA oyunlarını Game Pass'e dahil etmesinin ardından The Elder Scolls, Fallout ve Doom gibi kült oyunların yapımcısı Bethesda'yı satın alması büyük bir heyecan yarattı. Bazı oyuncular ciddi güven sorunu yaşıyor olsa da Microsoft'un bu yatırımı ciddiyetini ortaya koyması açısından oldukça önemli. İçeriğini günden güne genişleten Game Pass, bir zamanlar Steam'in PC'de yaptığına benzer bir devrim yapabilecek mi? Bekleyip göreceğiz. Tüm dünyada milyonlarca hayranı olan Frank Herbert imzalı kült bilim kurgu serisi Dune'un yeni bir film uyarlamasının yapılacağı haberi türe gönül vermiş hemen herkesi heyecanlandırmıştı. Takip eden aylarda yapımdan gelen haberler de bu heyecanı katlanarak artırmış, Denis Villeneuve ve Greig Fraser gibi son yıllarda yaptığı işlerle izleyicinin takdirini kazanmış isimlerin projeye dahil olması beklentilerin iyice yükselmesine neden olmuştu. Çekimleri pandemi öncesinde tamamlanan filmin ilk fragmanı nihayet Eylül ayında yayınlandı. Daha önce 1984 yılında David Lycnh tarafından beyaz perdeye uyarlanan Dune'un vizyon tarihi ise 18 Aralık olarak açıklandı.