Fatih Kutlubay'ın ilk kitabı Misak'ın Aynaları'nda bulunan öyküler iki grup. Bunları gerçekçi ve arkaik şeklinde tasnif edebiliriz. Arkaik derken günümüzden uzaklara giden, efsanelerden yararlanan, tarihsel, folklorik özellikler taşıyan metinleri kast ediyoruz. Öyküleri okudukça dikkatimi çeken ilk şey enerjik bir anlatıcının olması. Anlatımın gücü ve enerjisi okuru da sarıyor ve metne bağlıyor. Daha çok hayatın dışına düşmüş, renkli, farklı, cazip kişiler anlatılıyor. Yazarın her öykücüye lazım olan detaycılığı, iptidai bilgi dediğimiz alana olan hakimiyeti dikkat çekici. Gerçekçi öykülerde karşımıza çıkan ilginç kişiler, sokaktan öykünün içine düşüvermiş kanlı canlı tipler. Yazarın folklorik olanı öyküye sokmak gibi bir endişesi var. Atmaca avı ve bu avın Türk insanı için anlamı üzerinde özellikle duruluyor. Veya birtakım efsanelerin çağdaş öykücülüğümüzün diline aktarılması konusunda Kutlubay istekli görünüyor. Ancak gerçekçi öykülerle arkaik öykülerin kitapta ayrı ayrı iki kanal gibi akması yerine yazar gelecek dosyalarda bu iki kanalı bir olukta akıtmaya zorlamalı kendini diye düşünüyorum. Geleneksel olanla çağdaş olanın bir öykünün içinde bir biçimde yeniden var edilmesi Kutlubay'ın daha bu ilk kitapta yakaladığı düzeyi çok daha ileri götürür. Nispeten bunun başarıldığı öyküler de yok değil. Son bir not: Kitabın adı ve kapağı gerçekçi öyküleri temsil ediyor mu? Bana öyle gelmedi. Kitabı eline alan bir okur daha çok postmodern/masalsı metinlerle karşılaşacağını düşünüyor. Halbuki dosyanın kompozisyonu öyle değil. Son senelerde okuduğum en iyi ilk kitaplardan biri Misak'ın Aynaları. Hararetle öneririm. Merve Koçak Kurt üçüncü öykü kitabını neşretti. Üç kitabını da bir bütün halinde düşünmemizi sağlayacak pek çok veri var elimizde. Bunları kısaca toparlamaya çalışayım: Yazar bir estet tavrıyla hareket ediyor. Tanpınar gibi güzelin, güzelliğin peşinde. Sanki asıl amacı, bize bir öyküyü aktarmak değil de, ruhumuzda bir güzellik yangını başlatmak. Bunu yaparken göndermelerden çok fazla yararlanıyor. Müzik, resim, şiir, sinema filmleri sürekli atıf yapılan sanat eserleri. Göndermelerin genellikle güzel sanatların farklı dalları olması yazarın güzelin, güzelliğin peşinde oluşunun bir delili. Bizde bir güzellik duygusu yaratmanın başka bir yolu da hüznün, duygusallığın devreye sokulması. Santimantal denebilecek bir atmosfere giriyoruz. Ayrıca anlam çoğaltma yöntemlerinden de yararlanıyor. Taksim veya parantez işaretleriyle, bir kelimenin veya cümlenin farklı anlamlara gelmesi sağlanıyor. Bunun gibi italik veya koyu yazarak da yazar anlam çoğaltma yöntemlerinden yararlanıyor. Zamanda ileriye, geriye gidişler, duraklama veya sıçramalar da kelimelerin ne şekilde dizileceklerini belirliyor. Kurt, tahkiye zincirini koparmamaya dikkat ediyor. Okurun işini zorlaştırsa da, olay halkaları arasındaki bağlantıları bilerek- zayıf da kursa, aslında öykünün baştan sona ilerleyen bir hikayesinin olmasına dikkat ediyor. Bağlantıları zayıf kurması yazarın öykücülüğünün lehine işleyen bir durum. Zira metinlerin yeniden yeniden okunma isteği uyandırması biraz da buna bağlı. Kolay lokma bir yazar değil Kurt. Üslupçu. Müşkülpesent. Başından beri ne yaptığını bilerek yapıyor. Üç kitabındaki öyküler için de aynı bahçenin gülleri dememiz mümkün. İlk kitaplarına göre bu kitabında tahkiyeye daha da ağırlık vermesi doğru bir tavır. Gene de yeni öykülerinde, kendinden uzaklaşmanın yollarını aramalıdır, derim. Olay anlatımına verdiği önemi daha da artırmalı. Mehmet Harmancı'nın yazı faaliyetinin başlangıcı 1990'ların başına kadar gider. Dergah'ta yayınlanan bir öyküsünü hatırlıyorum. Yıl 1994 olmalı. Ancak özellikle Hece dergisinin 1997'de kurulmasıyla birlikte Harmancı'nın öykücülüğü büyük oranda kendine bir mahfil bulmuş oldu. Harmancı öykülerini daha çok bu dergide yayınladı ve ilk öykü kitabını da 2010 senesinde Hece Yayınları'ndan çıkardı: Muhtemel Menkıbeler. Ancak yazarın yazı hayatının öykü dışında gelişen ama öyküye paralel gelişen ikinci bir çizgisi daha vardı. Buna ne demeli? Yazarın kendisi Yok Yok için şatahat demiş. Yayınevi ise kitabı neşrederken anlatı dizisine dahil etmiş. Ben öğrencilerime bu kitaptan bahsederken deneme demeyi deneyeceğimi söyledim. Hasılı, Harmancı farklı bir şey yapıyor. Aslında kitabın adı bu farklılığı da içine alıyor: Yok Yok! Bazı ticarethanelerin kendi içinde mizah taşıyan bir isimlendirme tarzıdır bu. Peki neden bu kitabın adı da olabilmiş aynı zamanda? Çünkü kitap hem içerik hem de biçimsel anlamda aykırılık ve çeşitliliğe sahip. Harmancı şathiye geleneğimizi modernize ediyor. Hayatın anlamına, sırrına ilişkin ifşaatta bulunuyor. İnsanları Kur'an ve sünnet temelli bir yaşama biçimine çağırıyor. Hırstan, dünyevileşmeden, hayatımızın akışı içinde artık bir kral olmuş kariyerden, her türlü kalbi arazlardan uzaklaşmanın ve iki cihan saadetine ulaşmanın yollarını, kendini inşa etmenin yöntemlerini okurlarına alışık olmadığımız bir formatta sunuyor. Kur'an'dan olduğu kadar Allah dostlarının metinlerinden veya hayatlarından örnekler vererek insana dünyaya kapılmamanın ama dünyada olmanın yollarını işaret ediyor. Şiirler, atasözleri, duvar yazıları, kamyon arkası yazıları, menkıbeler, azizlerin sözleri, öykülemeler, diyaloglu kurgular... Okuru daima kendine, Rabbine çağırıyor. Kişisel gelişim değil, kendini inşa etme yolunda yazılmış, tasavvufi içerikli, absürt bir anlatımı benimsemiş, okunası bir eser!


True Detective gibi son derece gerçekçi bir hikayeyi konu edinen Galveston'da bu defa kahramanımız polis değil, bir kanun kaçağı ve roman gizemli bir suçu değil, alt kültürlerin karanlığını, suçlu psikolojisini ve kaçışı konu ediniyor. Dev meşe ağaçlarının gölgelediği asırlık malikaneler, unutulmuş kasabalar, bataklıklar, sıcak hava, köleliğin her yere sinmiş acı kokusu, sapkın cemaatler, suç ve gizem; güneyin en derinine hoş geldiniz. Southern Gothic, Amerika'nın Deep South olarak tabir edilen güney eyaletlerine özgü bir alt tür. Kaybolan kadınlar, aşk ve nefret cinayetleri, mistik korku öğeleri, kendine ve topluma yabancılaşma ile dikkat çeken bu türün, edebiyatta önde gelen isimlerinden bazıları Flannery O'Connor, Carson McCullers ve elbette William Faulkner. 2014 yılında seyirciyle buluşan ve ortalığı kasıp kavuran True Detective dizisinin ilk sezonu, dört dörtlük bir Güney Gotiği örneği olarak, polisiye tarihine damga vurdu. Yaprakların dahi kıpırdamadığı uzun ve sıcak bir yaz günü kadar durgun ilerlemesine rağmen gerek karakterleri gerekse öyküsüyle adeta oyuna yeni kurallar getirdi. Temmuz 2019 itibariyle IMDB diziler listesinde on birinci sırada olan dizinin senaristi Nic Pizzolatto TV dünyasına 2011'de bir başka başarılı polisiye dizisi The Killing ile adım atmıştı. İsmini ise ilk kez TV ile değil, bir yıl evvel bir roman ile duyurmuştu. Pizzolatto'nun 2010'da yayımlanan romanı Galveston (TR - Saklan Kaç Vur - 2014) ve özgeçmişi, tüm bu güney söylemlerine ve ileride kuracağı tekinsiz evrene anlam kazandırıyor. Yazar 1975'te Louisiana'da, Deep Southun kalbinde doğmuş, True Detective'de sıkça karşılaşılan yerlerde, muhtemelen ileride yazacağı hikayelerin kimini dinleyerek kimine şahit olarak büyümüş. True Detective'in en iddialı olduğu konulardan biri, diziye ismini veren gerçekçiliği, bir diğeri ise hikayesindeki etkileyici polisiye - muamma unsuruydu. Dizide uçup - kaçan süper kahraman polisleri değil, hayatın kıyısında, türlü dertleri olan, gerçek polisleri seyretmiştik. Galveston da aynı şekilde son derece gerçekçi bir hikayeyi konu ediniyor. Ancak bu defa kahramanımız polis değil, bir kanun kaçağı ve roman gizemli bir suçu değil, alt kültürlerin karanlığını, suçlu psikolojisini ve kaçışı konu ediniyor. 2018 yılında aynı isimle sinemaya uyarlanan fakat çok ses getiremeyen Galveston, ağırlıklı olarak 1987 yılında geçse de, 50'ler ve 2008 arasında altmış yıllık bir zaman dilimine yayılıyor. Yazar hikayenin 1987'nin ilerisinde kalan kısımlarını müstakil bölümler olarak kurguda akışa dahil ederek, evvelini ise 87'de hikaye sürerken diyaloglar üzerinden veriyor. Kovboy şapkası, çizmeleri ve iri cüssesi nedeniyle Big Country lakabıyla anılan Roy Cady, kırkına merdiven dayamış bir bar fedaisidir. Yedi - sekiz yaşlarındayken, kendisine hiç benzemeyen babası bir iş kazası neticesinde köprüden düşerek ölür. Bir yıl sonra da annesi aynı yerde intihar eder. Roy ilk gençliğini ıslah evinde geçirdikten sonra on yedi yaşında donanmaya katılmaya heveslenir ancak sonra vazgeçer. Hayattayken annesinin sıklıkla bahsettiği bir bar ve sahibinden başka gidebilecek hiçbir yer bulamayınca soluğu orada alır. Barın sahibi ve annesinin eski patronu Harper, ölen babasının aksine fiziksel olarak Roy'a çok ama çok benzemektedir. Harper, annesinin öldüğünü öğrenince epey üzülür ve Roy'u yanına alır. Harper bir mafya hesaplaşmasında öldürülünce barı Stan Ptitko adında biri devralır. İşine devam eder. Artık gitgide karanlıklaşan tehlikeli bir dünyadadır. 1976'da o zamanki sevgilisi ve hayatının aşkı kendisinden on yaş küçük Loraine ile Meksika Körfezi kıyısındaki Galveston kasabasında bir hafta tatil yaparlar. O günler Roy'un belleğinden asla silinmeyecektir. Ancak ilişkileri sallantıdadır. Roy alkol problemini, Loraine'e söz vermesine rağmen aşamaz. Bir kavga neticesinde hapse tıkılınca ise Loraine onu terk eder. Teselliyi alkolde arar, çığırından çıkmış yaşantısına devam eder, aynı barda düşüp kalkan Carmen'le ilişki yaşarlar. Bir süre sonra Carmen Roy'dan ayrılır ve barın sahibi Stan Ptitko ile sevgili olurlar. İlişkileri ciddileşince ise görünürde bar sahibi, gerçekte mafya babası olan Ptitko, herhalde kıskançlığın tesiri ile kendi adamı Roy'dan kurtulmak için bir plan kurar. Kitap tam da burada başlıyor. Roy, doktorun akciğer kanseri olabilir sözleriyle muayenehaneden çıkmış, bir sigara yakmış, hayatı sorgulamaktadır. Şayet patronuna bu durumu söylese başka bir kader onu beklemektedir. Ancak hastalığından kimseye bahsetmez. Ptitko o günlerin birinde Roy'u bir tahsilata yollar. Gittiği evde kumpasın ve çatışmanın ortasında kalsa da katilleri haklar. Evde kendisini öldürmek isteyen patronunun başını belaya sokacak bazı evraklar görüp hepsini toparlar. Evden çıkacakken çatışmadan sağ kurtulan biri daha olduğunu fark eder. Genç bir hayat kadını, olan bitene şahit olmuş korku dolu gözleriyle ona bakmaktadır. Kız Roy'a sığınır, Roy da ne yapacağını bilemeyip bu teslimiyeti kabul ederler. Otomobile atlayıp bilinmeze ilerlerler. Galveston'da ucuz bir otele yerleşirler. Hayatının baharındaki küçük Tiffany hariç hiçbir şey huzur vermemektedir. Günler yakalanma korkusu ve Roy'un iç çatışmaları ile geçerken gazetede, evinde ölü bulunan adam ve kaybolan kızlarının haberini okur. Rocky'nin cinayet işlediğini böylece öğrenince kızları otelde bırakıp kaçar. Kanser nedeniyle günleri sayılıyken, sarhoş olup unutamadığı aşkı Loraine'nin evine dayanır. Buradaki yüzleşmenin ardından günler sonra yeniden otele döner ve Rocky'nin tekrar fuhuşa başladığını görür. Kızı güzelce paylarken Rocky gözyaşları eşliğinde patlar. Tiffany kardeşi değil, üvey babasının tecavüzünden doğan kızıdır. Ölüm akciğerlerini bir mengene gibi sıkarken, patronuna telefon açıp elindeki belgelerle şantaj yapar. Gelecek parayı artık aralarında duygusal bir bağ oluşan kızların hesabına yatıracaktır. Fakat Ptitko ve adamları Roy'un izini bulurlar. Barda öldüresiye dövülürken Carmen tarafından kurtarılır, can havliyle kaçarken diğer odadaki Rocky'nin cansız bedenini görür. Kendini sokağa atar, durdurduğu ilk arabayı gasp edip yaralı halde ilerlerken daha fazla dayanamayıp bayılır. Saklan Kaç Vur karakterin iç dünyasının çok iyi resmedildiği, temposu yüksek, edebi lezzeti kararında, merakla okunan bir roman.


Polisiye Roman - Felsefi Bir İnceleme, salt polisiye severlere değil, hem polisiye seven hem de felsefi okumalara aşina okurların kesiştiği kendine has kümeye uygun bir kitap. Bir şey varsa, felsefenin onun üzerine eğilmemesi için bir neden yoktur. Metis Yayınları'nın eleştiri serisi altında yayımladığı, Siegfried Kracauer imzasını taşıyan Polisiye Roman - Felsefi Bir İnceleme (Ekim - 2019) isminden de anlaşılacağı üzere, türü felsefi olarak enine boyuna ele alıyor. Alman yazar, gazeteci, sosyolog ve film kuramcısı Kracauer (1889 - 1966) isminin önündeki sıfatlar yetmezmiş gibi mimar olarak da çalışmış. Uzun yıllar gazetelerin kültür - sanat sayfaları için yazmış. Nazi baskısına daha fazla dayanamayınca önce Paris'e (1933) ardından ABD'ye (1941) iltica etmiş. Doğu Almanya'nın dağıldığını görmeye ömrü vefa etmeden bu hayattan ayrıldığında ise ardında yüzlerce sayfa metin bırakmış. Polisiyenin değişmez unsurları suç, suçlu, mekan ve polis, elbette o zamanlar da mevcuttu. Yazar bu kavramları esaslı şekilde irdeliyor. Bunu yaparken düşüncelerini batı felsefesinin zeminine oturtuyor. Özellikle polisiye kurgunun yapı taşlarını, toplumla ve hayatla ilişkilendirmeye çalışıyor. Söz gelimi suçlunun ya da dedektifin toplumda temsil ettiği rolleri sorguluyor. Tüm bunlar üzerine bir hayli kafa yormuş olsa da, loş otel lobilerinde pipo içen dedektiflerin dünyasında değil, bugün yaşasaydı ve günümüz polisiyesini inceleseydi, Kracauer neler yazardı, insan merak etmeden duramıyor. Polisiye Roman - Felsefi Bir İnceleme, salt polisiye severlere değil, hem polisiye seven hem de felsefi okumalara aşina okurların kesiştiği kendine has kümeye uygun bir kitap. Evet, o benim diyorsanız edinin ve okuyun. Aksi halde yüz yirmi sayfalık bu kısa kitabın altında ezilmemek işten bile değil. Cingöz Recai, malum olduğu üzere, Peyami Safa'nın Server Bedi mahlası ile yayımladığı polisiye kitaplarının, lakabı ile müsemma başkahramanı. Sempatik bir hırsız. Daha önce defalarca olduğu gibi, yakın zamanda tekrar beyazperdeye uyarlanan Cingöz Recai, bir polisiye serisi olmasının ötesinde, hem dönemin İstanbul'u hem de gerek ülkemizde gerekse dünyada cereyan eden önemli hadiseler hakkında yer yer belge niteliği taşıyan bir hazine. Edebiyat dünyasının da kendine has bir arkeolojisi vardır ve zaman zaman okurları heyecanlandıracak buluntular gün yüzüne çıkarılır. Ötüken Yayınları tarafından yayımlanan Cingöz Merih'te işte tam da böyle bir eser. 18 Aralık 1955 - 17 Mart 1956 tarihleri arasında 91 sayı olarak Milliyet gazetesinde tefrika edilmiş eserin okurla tek münasebeti bununla sınırla kalmış. Aradan geçen altmış yılı aşkın zamanın ardından ilk kez kitaplaştırılan eserin bir başka özelliği daha var. Cingöz Merih'te pek fazla örneğine rastlamadığımız, iki türün kesiştiği bir alanda kalıyor: Polisiye ve bilimkurgu. Hikayeden bahsetmeden evvel kitabı hazırlayan Seval Şahin'e değinmemek olmaz. Prof. Dr. Seval Şahin, Türk edebiyatı için çok fazla gayret eden bir isim. Şahin, kah erken dönem edebiyatımız üzerine çok kıymetli çalışmalara imza atıyor, kah genç yazarların isimlerinin duyulmasına katkı sağlıyor. Şahin'in, Cingöz Recai serilerini ele alan Kültürel Sermaye, Kibar Hırsız ve Şehir, ayrıca ilk dönem Osmanlı polisiyeleri hakkında Cinai Meseleler adlı iki kitabı da mevcut. Cingöz Merih'te, serinin diğer kitaplarından çok başka yerde duruyor. İnsanlığın Mars'ta koloni kurması üzerine çalışmaların yapıldığı günümüzden tam yarım asır evvel, Peyami Safa bunu kurgulamış ve yazmış. Tabii bu mantıklı bir ütopya değil. En azından bugünün bilimsel bakış açısı ile ele alırsak öyle gözüküyor. Zira kitaptaki Mars seyahatleri, ruhsal olarak gerçekleştiriliyor. Bedenler dünyada kalırken, gelişmiş birtakım teknolojik aletler vasıtası ile ruhlar uzay yolcuğu yapıyor. Günün birinde bu başarılırsa, projeye Peyami Safa'nın adı verilse yeridir. Fakat şunu da göz önünde bulundurmak gerekir; Safa 1961'de ebediyete intikal etti, Armstrong 1969'da Ay'a ayak bastı. Şayet ömrü vefa etseydi de o günleri görseydi, bu kitapta pekala roket teknolojilerinin nimetlerinden faydalanabilirdi. Gerçi hikayede uçan daireler de yok değil. Okuyacak olanlara tavsiyem hikayenin 50'li yıllarda kaleme alındığını göz önünde bulundurarak okumaları. Bununla beraber Peyami Safa'nın o dönemin mevcut teknolojileri hakkında da epey malumat sahibi olduğu aşikar. Ruhsal seyahat için birbirine bağlanarak uyutulan karakterler, Inception filmindeki rüyaya dalma sekanslarını da anımsatmıyor değil. Peyami Safa, insan ruhunun derinliklerine temas etmesini çok iyi bilen bir yazar. Bu kitapta adeta bunu somutlaştırmış. Rumelihisarı Vakası adı verilen bir olay cereyan ediyor. Müteahhit Halit Özbaşaran'ın kızının kalbi duruyor, sonrasında ise tekrar canlanıyor. İşin içinde karanlık bir çete var, milletler üstü bir teşkilat var; hatta Nobelli fizikçi Niels Bohr'dan Talat Paşa'ya gerçek karakterler dahi mevcut. Peyami Safa hikaye tüm renkliliğiyle akıp giderken arada dini, bilimsel ve tarihi tartışmalardan da geri durmamış. Cingöz Merih'te, merkezine polisiye bir vakayı alsa da, etrafında fevkalade konu çeşitliliğinin işlendiği bir roman. Bu haliyle sadece polisiye severlere değil, geniş bir okur kitlesine hitap ediyor.


Türk yanlısı Anglo-Ottoman Society cemiyetinde yer alan Pickthall, 1. Dünya Savaşı'nda Osmanlı dostu İngilizler ve Hindistanlı Müslümanları örgütleyerek uygulanan mezalimin ve Osmanlı'nın parçalanmasının önüne geçmeye çaba gösterir. Bu doğrultuda Ermenilere arka çıkan Arnold Toynbee'yi de tenkit etmesi, Pickthall'un sakıncalı kabul edilmesine yol açar. Zümer Suresi'nde Allah kimin gönlünü İslam'a açmışsa o, Rabbi'nden gelen bir aydınlık içinde olmaz mı? buyrulur. Bu açıdan, arz üzerinde en karanlık olduğu varsayılan dönemlerde bile hidayet nuru kesintisiz bir şekilde kalplere sirayet etmeye devam etmiştir. Nitekim geçtiğimiz yüzyıl başlarında Müslüman beldelerde amansız savaşlar umutsuzluğa sevk ederken, Batı'da Müslümanları savunma cesareti ortaya koyabilecek kişilerin sayısı yok denecek kadar azdır. Böylesi bir ortamda genelde Müslümanlar özelde ise Osmanlı'yı savunan Muhammed Marmaduke Pickthall (1875-1936) gönlü İslam'a açılan bir yazar ve aktivist olarak ayrıcalıklı bir konumdadır. Londra'da doğan Pickthall, Chillesford'da rahiplik görevi yürüten babasının yanında kiliseye yakın bir muhitte yetişmiştir. Babası ölünce ailesiyle birlikte Londra'ya taşınır ve eğitimine burada devam eder. Kimi nedenlerle 1890'da okulundan ayrılıp Fransızcasını ilerletmek üzere Fransa'ya gider. Londra'ya tekrar döndükten sonra iki yıl yatılı bir okulda eğitim gören Pickthall, İngiltere Hariciyesi'nde görev almak istese de başarılı olamaz. Bunun üzerine, Arapça öğrenmek ve daha sonra hariciyede bir görev alabilmek için bu defa Kudüs'e yolculukta bulunur. Hayatında bir dönüm noktası olan bu dönemde, Arap halklarını ve Osmanlı İmparatorluğu'nun nüfuzunu yakından görür ve çok sayıda Osmanlı aydınıyla da tanışma fırsatı bulur. 1896'da İngiltere'ye dönen Pickthall evlenir ve The Word of an Englishman, All Fools ve edebiyat dünyasında tanınmasını sağlayan Said the Fisherman isimli kitaplarını kaleme alır. Siyaset ve roman yazarlığı, onun için artık bir hayat tarzı haline gelmiştir. 1907'de Mısır'a giderek bir yandan İngiliz idaresi altındaki bu topraklarda olup biteni yakından gözlemler ve kaleme alacağı romanlar için de malzeme toplar. Mısır'dan Orta Doğu'ya geçerek eski arkadaşlarıyla da görüşür. İngiltere'ye tekrar döndükten sonra birkaç yıl yazılarına yoğunlaşır. Oldukça karmaşık siyasi hesapların etkili olduğu bu yıllarda, Balkanlardan başlayarak Doğu'da ve Batı'da Osmanlılara yönelik tehdit ve saldırılar, Pickthall'u ziyadesiyle endişelendirmektedir. Bu nedenle, Londra'da Osmanlıların tarafını tutan devlet adamlarıyla çeşitli toplantılara katılır. Balkan Savaşı sırasında oluşan Haçlı ittifakı, Pickthall'u harekete geçirmiş ve böylece The Black Crusade isimli bir yazı dizisi kaleme almıştır. Pickthall 1913 Şubatı'nda kendi deyimiyle marazi bir atmosferden kurtulmak için Türkiye'ye gelmeye karar verir. Erenköy'de geçirdiği altı ay içinde İttihatçı kanaat önderleriyle görüşür. Mahmud Şevket Paşa'nın öldürülmesinden müteessir olarak İngiltere'ye döner. Bu süre zarfında, İngiliz basını ve halktan bir bölümünün Balkanlardaki bazı hin yöneticilerin kışkırtmalarıyla Türklere karşı bir Haçlı ittifakı kurulması haykırışlarına fanatikçe karşılık vermeleri, Pickthall'a göre Hristiyanların Müslüman bir güce karşı dayanışmasını yansıtmakla birlikte Doğu'ya meftun olan İngilizlerin kalbini kırmıştır. Dört bir cihetten talan edilmeye ve saldırıya maruz kalan Türklere zulmedenlere karşı İngiltere'nin gülümsemekten başka bir şey yapmadığına içerleyen Pickthall, kendilerine öğretilegelen ne pahasına olursa olsun korunması gerekli Avrupa Barışı söyleminin bir sanrı olduğu görüşündedir. Avrupa'nın dünyanın tamamına tekabül ettiği düşüncesi Avrupa siyasetine hakim olduğu için hiç kimsenin Asya'ya ya da Doğu'ya yönelme gibi bir niyeti yoktur. 1914'te Türk yanlısı Anglo-Ottoman Society isimli cemiyette faal olarak yer alan Pickthall, 1. Dünya Savaşı süresince Osmanlı dostu İngilizler ve Hindistanlı Müslümanları örgütleyerek uygulanan mezalimin ve Osmanlı'nın parçalanmasının önüne geçmeye çaba gösterir. Bu doğrultuda Ermenilere arka çıkan Arnold Toynbee'yi de tenkit etmesi, Pickthall'un sakıncalı kabul edilmesine yol açar. Zira Kahire'de Arap Masası'nda görev almayı beklerken, onun yerine T. E. Lawrence görevlendirilmiştir. Fransa ve Rusya'nın katılımıyla gerçekleştirilen Osmanlı topraklarının geleceğini müzakere toplantılarında Pickthall'un Osmanlı lehine karar aldırma girişimlerine Sir Mark Sykes karşı çıkmıştır. Osmanlılar ile müstakil olarak barış sağlanması yönünde yaptığı birçok girişim de Ermeni ve Siyonistlerin engellemeleriyle karşılaşır. Marmaduke Pickthall'un Osmanlı ve Doğu'daki beldelerde aşina olduğu İslami hayat tarzı, ihtidasına vesile olmuş ve 1917'de bir konferansta Müslüman olduğunu ilan ederek Muhammed ismini almıştır. Osmanlı lehine giriştiği faaliyetlerden rahatsız olan Siyonist lider Chaim Weizmann'ın talebi üzerine İngiliz Savaş Bakanlığı tarafından askere alınan Pickthall, 1919'da terhis edilir edilmez kaldığı yerden devam eder. Londra merkezli Islamic Information Bureau bünyesinde çıkardığı Muslim Outlook isimli haftalık mecmuada, Anadolu'daki müdafaa hareketlerine destek yazıları kaleme alır. 1920'de İngiltere'deki ilk resmi cami olan Şah Cihan Camii'nde imamlık yaparken gerek vaazlar gerekse hutbelerde diğer meallerden yararlansa da yavaş yavaş bir meal hazırlığına girmiştir. Gerçi bu düşünce daha İslam'ı benimsediği ilk günden itibaren zihninde yer etmiştir denebilir. Bu esnada Hindistan'da çıkarılan Islamic Culture isimli derginin editörlüğü teklifini kabul eder ve Hindistan'a gitme kararı alır. Çoktandır katkıda bulunduğu Hilafet Hareketi'nde görev alan Pickthall, Mohandas Gandhi aleyhine yazması istenen bir makale yüzünden görevinden ayrılır ve bir lisede görev yapar. O yıllarda Mir Osman Ali Han'ın idaresinde bulunan ve Hindistan'daki kültürel faaliyetlerin merkezi olan Haydarabat'ta İslam'ın kültürel boyutlarını daha derinden müşahede eder. Muhammed Marmaduke Pickthall'un en önemli çalışmalarından birisi, 1928'den itibaren tüm mesaisini hasrettiği ve ana dili İngilizce olan bir Müslüman tarafından hazırlanmış ilk meal olan The Glorious Quran'dır. Mealin yanı sıra çok sayıda roman ve hikayesiyle velud bir yazar olan Pickthall, 19 Mayıs 1936'da Londra'da vefat eder ve Brookwood'daki Müslüman kabristanına defnedilir. konferanslarda, İslam kültürünü diğerlerinden ayıran başlıca unsurun fert ya da fertlerden oluşan bir grubun değil tüm insanlığın imarını gaye edinmesi olduğunu dile getirmiştir. Ona göre İslam daha geniş hedeflere ve muazzam bakış açılarına haizdir. Diğer dinler, medeniyetler ve felsefelerin ulaştıklarından daha fazla kültürel neticeler husule getirmiş İslam toplumunda, şayet bir gelişme Kur'an tarafından vazedilmemiş ve Resulullah tarafından tasdik edilmemişse İslam dışı bir kökenden geldiği ifade edilebilir. İslam beşerin inkişafını hedeflerken, onun sosyal hayatı ve siyasi hayatının yanı sıra ruh ve zihninin tüm yönelimleri dahil tüm meşguliyetlerini kapsayacak şekilde emir ve nehiylerle bahsi geçen inkişafa nasıl erişileceğini de göstermektedir. Aziz Augustine'in İnanıyorum zira bunu akıl almamaktadır deyişini aktaran Pickthall, İslam'ın bilakis akla hak ettiği payeyi veren bir din olduğunu ifade eder.


Salgın müptelası nedeniyle evlerimize kapandı¤ımız, belki de yeniden evlerimizi keşfetti¤imiz zamanlar geçiriyoruz. Eve döndükçe evin bizdeki anlamını idrak eder gibiyiz. Sanki alelade girip çıktı¤ımız, uyuyup dinlendi¤imiz bu yer anlamını bize yeniden açıyor gibi. Onda durdukça anlıyoruz ki onun içimize verdi¤i sekinet dışarı çıkamadı¤ımız için içimizde oluşan darlanmaya baskın geliyor. Eve dön, kalbine dön, şarkıya dön diyen şairin, o evle kastetmek istedi¤i şey daha bir belirginleşiyor. Ev çok ça¤rışımlı bir kelime. Evlenmek fiili ile aynı kökten gelmesi tesadüf de¤il. Başka dillerde rastlamıyoruz bu benzerli¤e. Ev, bizim olana işaret ediyor. Şairler evin çağrışım dünyasında nasıl eğlenmişler, onun hür ovalarında ne tür yürümeler yapmışlar, ondaki insanla neler konuşmuşlar bütün bunlar üzerinde durmaya de¤er gibi görünüyor. O halde şairin evini gezmeye başlayabiliriz. Necip Fazıl'ın hakikati buluş serencamını evlere dair yazdıklarına bakarak bulabiliriz. Ev, eve bakış şairin yaşadığı haleti ruhiyeyi vermesi bakımından zengin bir içerik sunar bize. Gençlik yıllarında yazdığı ve onun savruluşunu fotoğraflayan Kaldırımlar şiirinde evleri gözlerine mil çekilmiş amalara benzeten şair, fikri olarak kendi evine döndüğünde onun ruhunu bu toprakların imanıyla mayalayan evini, çocukluğunu özlediği mısraları yazacaktır. Yuva bellediği ve yalnızlığının tin tin sesini dinlediği kaldırımlardan kalkarak evine doğru yürüyecek ve artık bu yürüyüşün şiirini yazacaktır. Ötesini Söylemeyeceğim şiirinde Sezai Karakoç da Bay Yabancı'ya seslenen küçük kızın evinin tahtadan yapıldığını vurgular. Bu vurguyu, daha şiirin başında: Kırmızı kiremitler üzerine yağmur yağıyor / Evimizin tahtadan olduğunu biliyorsunuz dizeleriyle yapacaktır. Tahtadan ev ifadesiyle iki medeniyet arasında bir kıyas yapar Karakoç. Sahicilik ve doğallık. Evi ve evin mimarisine yapılan vurgular, şiiri okuyana şunu söyler: Sen gerçekten kendi evinde misin? Oturduğun ev sana mı ait? Bir mülkiyet fikriyle sorulmuyor elbette bu soru. İnançlar ve değerler bağlamında soruluyor. Sezai Karakoç, yeni rejimin bütün yönleriyle insanı dönüştürmeye mimari ile başladığının, eski mekan poetikasını alt üst ederek doğu insanını her zamanki istikametinden, ruhundan koparmak istediğini bildiği için eve, evin unsurlarına yer vererek karşı durmuştur. Balkon şiiri bunun en verimli örneklerinden biridir. Bir çocuğun balkondan düşüşüyle başlayan şiir, ilerledikçe görüntüye, kısa bir filme dönüşür adeta. Balkonda asılı çamaşırlar hazır kefene, güneşlenmek üzere şezlonguna uzanan insan bir cesede ve nihayetinde dinlenme mekanı olan balkon bir mezara dönüşür. Aslında bütün masumiyetiyle çocuk burada doğadan niçin bu kadar uzaklaştırıldığını anlamaya çalışan ve oraya erişmek isteyen bir düşünceyi simgeler. Şair, balkon demirinde annenin elleri ifadesiyle balkondan düşen çocuğunun solan yüzüne bakan bir annenin feryadını öylesine hissettirir ki, şiiri okuyan herkese balkonun ve dahi yeni mekanın insan için uygun olmadığını, ona mahkum olduğunu anlatır. Karakoç şiirinin ve düşüncesinin en önemli ayrımını görürüz yine bu şiirde. Balkonu öylece, o annenin çaresizliği içinde bırakıp gitmez. Her zaman olduğu gibi bir umut aşılar, bir diriliş ışığı yakar ve evleri balkonsuz yapan mimarların alınlarından öpmeye gittiğini ifade eder. Evin bizim kültürümüzde mesken anlamı da vardır. Sekineti, sükun bulmayı da içerir. Evde olmak bir huzur işaretidir. Necatigil'in Evin Halleri şiirinde değindiği gibi. Ona göre Evin yalın hali bomboştur, çünkü ev yalnızdır/boştur ve bir aileden yoksundur. Evin -de hali, saadet, / Isınmak ocaktaki alevde / Sönmüş yıldızlara karşı / Işıklar varsa evde. Evin -de halinde mutluluk vardır. Evde mutluluk aile ile mümkündür. Mekanın Poetikası'nda dendiği gibi Ev, düşlemeyi barındırır, düşleyeni korur. Şairlerin ev hallerine baktığımızda bunu rahatlıkla görürüz. Oteller Şairi olarak adlandırılan Edip Cansever örneğin. Cansever'in savruk hayatı ve huzursuzluğu tam olarak evde olamamakla ilgili bir durumdur. Huzursuzluk da sanatın cüzlerindendir. Ahmet Oktay kendi kuşağındaki şairlerin otellere eğilimlerine dair notlar alırken şu ifadeyi günlüğüne ekler: Ömrü otel odalarında geçmiş bir şairin bu öz mekanına hiç değinmemesi şaşırtıyor insanı. Cevabı da kendisi verir. Yahya Kemal, somut olguları fazla önemsemiyordu belki de. Şiiri iyice duygu ve düşünceye çekmek, soyutlamak istiyordu. Gerçekten böyle mi? Tamamen soyut bir şiir yazdığını farz edebilir miyiz, İstanbul'un ilçelerine dahi şiirler yazan böyle bir şairi. Üsküp'te zarif bir annenin çekip çevirdiği, Muhammediye ve ezanla yoğrulan bir evde ve muhitte dünyaya gelir şair. Dini ve milli bir musiki şeklinde nitelediği ve Üsküp'ün Osmanlı göğünde yankılanan ezan, Paris'te evden kaçan biri olarak bulunduğu yıllarda bile peşini bırakmayacak ve o ses onu yeniden eve getirecektir. Karakoç'un Masal şiirinde geçen oğullardan biri gibi evden çıkıp gitmişti. Bu gidiş Türk aydın gencinin arayışını da temsil eder. Kimisi orada kaybolur. Kendi benliğinden geçer. Ama Yahya Kemal, yaralı bir şekilde geri dönecektir. Artık o eve dönen adamdır. Fetih günleri, İstanbul'un fethedildiği kapılarda dolaşacak, fetih şehitlerine Fatiha okuyacak bir kıvama gelecektir. Beşir Ayvazoğlu'nun deyişi ile diyelim: Yahya Kemal kaçaklardan biriydi. Fakat evde kalanları zelzeleyle baş başa bırakma şuursuzluğundan tez uyandı ve eve döndü. Dairelerde yaşayanlar, yan yana olsalar da modern hayat onları birlikte yalnızlığa mahkum etmiş gibidir. İnsanlar birbirlerinin seslerini duyarlar. Ama kayıtsız kalırlar bu seslere. İşte bu durum Necatigil şiirinde bir sıkıntı olarak yer bulur. Hasta bir kadının öksürük sesleri, eve sığınan o şairi kendisi ile olmaktan alıkoyar. Hadi ben çok sigara - - öksürükler / Hele çalışırken. / Ya gece yarısı, göğsü parçalanırdı / O kadın iki öteden / Bilmezdik kaç nüfus her hane - - / Duyulurdu sertçe sesi bir kapının: / Bağıran bir erkek boşluğa karşı / Ağlayan bir genç kadın / Bitmezdi makine dikişin, / Kimdin sen bitişik komşu? / Üç yavrunla kalmışsın / Bir tanıdık söylemişti. Aslında Necatigil'in bütün şiir uğraşı kendini evinde hissetmekle alakalıydı. Eski Türk evlerinde odaların açıldığı genişçe bir alandır sofa. Yani hol. Türk şiirinde sofaya en çok vurgu yapan şairdir Ziya Osman Saba. Öyle ki Cemal Süreya, onun için sofanın şairi der. Zarifoğlu 1962'de, o yıllar Paris'te bulunan Cemal Süreya'ya bir mektup yazar. Mektupta şu ifadeler vardır: İstanbul'a döndüğünüzde sizinle ev tutup birlikte oturabilir miyiz? Daha önce hiç tanışmadığı, sadece şiirlerine duyduğu yakınlık nedeniyle genç bir şair, fikirlerinin hiç uyuşmadığı bir başka şaire aynı evde oturmayı niçin teklif eder? Bugünün zihin dünyasıyla belki buna tam cevap veremeyebiliriz. O gün mukaddesatçı genç sanatçılarla bugünkü kadar kopukluk yoktu aramızda diyor Cemal Süreya, ölümünden sonra Cahit Zarifoğlu'na dair yazdığı günlüğünde. Burada belki de dikkatleri vermemiz gereken yer aynı evde oturma teklifidir. Çünkü şair onunla yakınlık kurmak için başka şeyler de önerebilirdi. Aynı dergide yazmak, aynı büroyu kullanmak vs. Ev, Cemal Süreya'nın da belirttiği gibi o yıllarda Alman Dili ve Edebiyatı okuyan ve yurtlardan sıkılan bir öğrencinin sığınak arama arzusunun yansımasıdır. Zarifoğlu'nu tanıdığım yılları düşünüyorum diyor Cemal Süreya, sevinçlerle büyümüştü sanki. Cemal Süreya'nın ona olan sevgisi de şu sözde somutlanmış: Söylenmemiş güzel sözler vardı aramızda. Zarifoğlu söylenmemiş o güzel sözlerin ancak bir ev'de paylaşılabileceğini düşünüyordu belki de. Şehre ve insanlara duyduğu yabancılık hissinden kendisini anlayacak bir şairle aynı çatı altında kalarak kurtulmak istiyordu. Uyumak istiyorum hak ettiğim uykuyu. / Yaşamış bütün gün, didinmiş, boğuşmuş, / Yatak yatak, oda oda, koğuş koğuş. İndir perdelerini şu biten günümüzün, / Kapıyı sen kilitle, sen yanı başımda kal! / Eşikte can veriyor, dinleyelim, o kartal, / Beraber dinleyelim sustuğunu gündüzün. Moderniteden, sokaktan kaçan şairin eve sığınışı. Burada dikkatimizi çeken dışarıdaki tehditleri eşikte can veren kartal benzetmesidir. Yırtıcı ve tehditkardır kartal. Eşikte can vermesi evin şairi koruması anlamına gelir. Yani tehlike evin bütün koruyuculuğu, yuva oluşu sayesinde bertaraf edilmiştir. Dileriz ki salgın tehdidi de bu kartal gibi eşikte can versin. Yuvada olmak, eve dönmek bizi bu tehlikeden kurtarsın.


Lütfi Bergen'in Türk'ün Kanadı At çalışması atın bir kültür, medeniyet unsuru olarak varlığını en somut örneklerle ifade eden bir kitap olmuş. Türklerin atlardan kopuşlarıyla birlikte başlayan gerileme ve güç kaybı düşünüldüğünde bir atın sadece binek hayvanı olarak algılanmaması gerektiği de görülmüş olacak. At dendiğinde benim aklıma tarihin görkemli sayfaları, cenk meydanları, rüzgar gibi akıp giden süvarilerle birlikte Yahya Kemal'in; Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik/Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik dizeleri gelir. At, Türk kültürünün baş aktörlerinin ilk sıralarında yer alan bir güç kaynağı. Sadece Türk tarihinde değil dünya tarihinde de at ve Türk kavramları yan yana kullanılmış yüzyıllar boyunca. Toz duman savaş meydanlarında Türklerin atlarının üstünde kazandıkları dillere destan zaferler konuşulmuş. Orta Asya bozkırlarından başlayıp Anadolu yaylalarına kadar her karış toprakta Türklerin atlarının nal izleri silinmemiş tarih boyunca. At'a Senfoni adlı kitabında atın tanımını böyle yapıyor Necip Fazıl. Kitabı okuyunca Necip Fazıl'ın ata olan hayranlığını da görüyoruz cümlelerinin arasında. Elbette üstadın at sevgisinin sınırları bazen çizgiden çıkan bir süreçte ilerlemiş olsa da Giden şanlı akıncı ne gün döner yurduna? dizesi ile içimizdeki bütün sis bulutu yerini savaş meydanlarının toz duman haline bırakıyor. Çünkü umudu bize dizeleriyle veriyor üstat: Kişne kır at, kişne kır at / Çoğu gitti azı kaldı. Abbas Sayar'ın Yılkı Atı, Jeremy James'in Türk Atı ve Cengiz Aytmatov'un Elveda Gülsarı adlı eserleri de at üstüne okuduğum, beni oldukça derinden etkileyen kitaplar arasında. Türk'ün Kanadı At, Lütfi Bergen'in yeni kitabı. Hacimli bir kitap. Zaten Lütfi Bergen kitabı okuyorsanız hacimli ve yoğun bir düşünce atmosferine kendinizi hazırlamanız gerekiyor. Sıradan bir okumayla geçiştirilecek cümleler kurmuyor Bergen. Türk'ün Kanadı At, bütün ipuçlarını ismiyle bize sunan bir kitap. Türk ve at kavramlarının yan yana kullanılması bile içine gireceğimiz dünyanın ne kadar yoğun bir anlatıma sahip olacağını hissettiriyor. Gelelim Lütfi Bergen'in önsözüne: Anlaşılacağı üzere bu kitap, medeniyet okuma ve araştırmalarımı yazmaya dair yolculuğumun şimdiki duraklarından biri olarak kendini icbar etti. Anadoluculuk fikrinin Türklüğü İslam'la ve Anadolu'da başlatan nazariyesi, 'at,/hayl' peşinde dolaştıkça beni Asya'ya çekiyordu. Türkler, Hz. Nuh'un misakıyla teşkilatlandıktan asırlar sonra Hz. Muhammed'in misakına da beyat etmişti. Bizi Anadolu'ya bu misak getirdi. Kitapta bizi neyin beklediğini görüyoruz. Orta Asya'dan Arabistan çöllerine, oradan Anadolu'ya uzanan bir çizginin izini süreceğiz dörtnala bir coşkuyla. İki bölümden oluşuyor kitap. Birinci bölüm Teknoloji Fıkıh Dayatıyor, ikinci bölüm Attan İnmeyesüz! Aslında kitapta bölümler ayrılmış olsa bile konu bütünlüğü kendini muhafaza ediyor. At- kültür-medeniyet ekseninden sapmıyor kitap. Bergen, belirlediği anlatım tarzı ile sürdürüyor kitabı. At ve Kültür, Teknolojiyi Düşünmek, Üçüncü Teknoloji gibi başlıklarda medeniyetin kültür üzerindeki yok edici etkisinin üzerinde duruluyor. Elbette en önemli vurgu, Türk'ün at ile olan yakınlığı, yarenliği. Daha sonra kitapta atların menşei ve özellikle Türk tarihindeki yerinden bahsediliyor. Türkler atlarıyla siyasal / içtimai / iktisadi / kültürel bir düzen kurmuşlardır. Bütün kaynaklarda hayatlarının sürekli at üstünde geçtiği ifade edilmektedir. Türkler için at, aynı zamanda kurbanlık ve yüksek kıymette ihracat kalemidir. Onlar ellerindeki iyi cins atların soylarını muhafaza ettiler, at hareketlerini gözlemlediler... İnsan topraktan yaratılmıştır, at ise Peygamber'i Mirac'a çıkarmıştır. Toprak ve hava anasır-ı erbaa'dan başka nedir? Göçebe yaşam, demircilik, yerleşik hayata geçme, destanlarda atlar gibi daha birçok konu işleniyor kitapta. Ayrıca Bergen at üzerine yazılmış kitap ve makalelere de değiniyor. Türk'ün Kanadı At, atların tarihini merak eden okuyucular için hacimli bir çalışma olarak okuyucusunu bekliyor.


Türkiye'de Japon edebiyatının popülerlik kazanmasındaki etkisi tartışılmaz olan Haruki Murakami farklı bir tarzda yazmakla birlikte, 1980'li yıllardan itibaren Japonya'da ve dünyada en çok okunan Japon yazar olmuştur. Ülkemizde 2000'li yılların başında bazı eserleri Batı dillerinden çevrilerek yayınlanan yazar, esas ilgiyi Sahilde Kafka eserinin Japoncadan doğrudan çevirisi ile yayınlanması sonrasında görmüş, 1Q84 eserinin yayınlanmasıyla ise Türkiye'de en çok okunan Japon yazarı olmuştur. Ülkenin siyaseti toplumun gidişatı gibi konulardan çok, tamamen birey ve bireyin tercihleri üzerine yoğunlaşan anlatısıyla dünyada olduğu gibi Türkiye'de de yoğun ilgi görmektedir. Türkiye'de Japonya denildiğinde akıllara kültüre dair sayısız başlık gelse de Japonya son yıllarda edebiyat alanında da adından sıkça söz ettirir hale geldi. Japon edebiyatına artan ilgi edebi alanda üretimi beraberinde getirdi ve bu başlık altında çok sayıda kitap, makale vs. yazımını mümkün kıldı. Japon edebiyatının tarihi çok eskilere dayansa da Türkiye'de tanınmasının 1960'lı yıllarda başladığımı söylemek yanlış olmayacaktır. Bu yazının sınırları dahilinde Japon Edebiyatı'nın Türkiye'de geçirdiği tarihsel sürece göz atarak edebiyat dünyamızda iz bırakan eserlere elimizden geldiğince değinelim. Ülkelerimiz arasındaki ilişkilerin başlangıcını 19'uncu yüzyıl sonlarına tarihlemek mümkün olsa da Japonya'nın edebiyatımıza yansımalarını, Japon edebiyatının ülkemizde tanınmasına bir başlangıç olarak 1960'lı yıllar sonları verilebilir. II. Dünya Savaşı'ndan hezimetle çıkan Japonya'nın uğradığı dünya tarihindeki ilk ve tek atom bombası felaketi tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yankı uyandırmıştır. Hatta Türk edebiyatında bunun yansımalarını görebilmek mümkündür. Hemen sonrasında başlayan Kore Savaşı'na Türkiye'nin de asker göndermesi, bu askerlerden gazilerin çoğunlukla Japonya'daki hastanelerde ilk tedavilerini gördükten sonra ülkemize dönmeleri de Japonya'ya yönelik ilginin güçlenmesinde önemli bir unsurdur. Hemen sonrasında 1964 Olimpiyatları'nın Japonya'da düzenlenmesinin bu ilgiyi iyice pekiştirdiği söylenebilir. Ne de olsa, olimpiyatlar Batı dışında bir ülkede düzenlenecektir. Ayrıca, Japonya'nın II. Dünya Savaşı'nda yaşadığı yıkımın ardından yirmi yıl gibi kısa bir sürede olimpiyat düzenleyebilecek ölçüde toparlanmış olması da ayrı bir merak konusu olmuştur. Bu paragrafa bir parantez açarak, aynı sürecin Türk edebiyatındaki bazı eserlere de zemin hazırladığına değinmek gerek. Nazım Hikmet'in ünlü Kız Çocuğu şiiri (1956) ve Attila İlhan'ın Kore Savaşı'nda yaralanarak sakat kalan Japonya'da gördüğü tedavi sonrasında Türkiye'ye dönen kahramanının öyküsü Yaraya Tuz Basmak (1978) romanı çarpıcı iki örnek olacaktır. 1968 yılında Yasunari Kavabata'ya Nobel Edebiyat ödülü verilmesini, Türkiye'deki Japon edebiyatı ilgisi açısından bir milat olarak almak mümkün olabilir. 1968 ve sonrasındaki birkaç yıl içerisinde Japon edebiyatından yapılan çeviri yayınların yoğunluğu bu görüşümüzü desteklemektedir. Bu dönemde Türkçeye çevrilen Japon yazarları ise Cun'içiro Tanizaki, Yukio Mişima ve elbette Yasunari Kavabata'dır. Bu yazarların bütün külliyatlarının bu dönemde Türkçeye çevrildiğini söyleyemesek de önemli eserlerinin Türkçeye kazandırıldığını görmekteyiz. Ancak, bu dönemde ve hatta 2000'li yıllara kadar Japon edebiyatından çevrilerek Türkçeye kazandırılan eserlerin tamamı Japoncadan İngilizce başta olmak üzere Batı dillerine çevrilip sonra o çeviriler üzerinden Türkçeye kazandırılmıştır. Bu işleyişin bazı hatalara ve eksikliklere yol açtığını söyleyebiliriz. Ancak bu çevirileri yapan ya da Japon edebiyatı üzerine yazan isimlere baktığımızda o dönemde ve sonrasında edebiyat dünyamızda etkili isimler olduğunu da söylemek gerek. Örnek olarak Doğan Hızlan, Nihal Yeğinobalı, Zeyyat Selimoğlu gibi isimleri verebiliriz. Burada tekrar konumuz dışına çıkarak değinmek gereken bir nokta var. Türkiye Cumhuriyeti edebiyat tarihinde Hasan Ali Yücel ve ekibinin dünya edebiyatından eserleri Türkçeye kazandırma çalışması önemlidir. Bu eserler çoğunlukla Batı edebiyatı kaynaklı eserlerdir. Bu bağlamda, 1960'ların sonuna gelindiğinde Japon edebiyatından yapılan bu çevirilerin klasikler ağırlıklı olmak üzere dünya edebiyatı eserlerini Türkçeye kazandırma girişiminin bir artçı dalgası olarak değerlendirmek mümkün olacaktır. Elbette Kavabata'ya 1968 Nobel Edebiyat Ödülü verilmesi bunda tetikleyici rol oynamıştır. Yine de tek tük de olsa öncesinde de birkaç eserin yine Batı dilleri çevirileri üzerinden Türkçeye kazandırıldığını görmekteyiz. Bu dönemi birinci dalga olarak nitelendirmek mümkündür. Sonrasında Türkiye'de uzunca bir dönem Japon edebiyatına bu ölçüde yoğunlaşmış bir ilgi ile karşılaşmayız. 1990'lı yıllara gelindiğinde ikinci bir dalganın yaşandığını söylemek yanlış olmayacaktır. Bunda 1980'li yıllarda İkinci Boğaz Köprüsü'nün Japonlar tarafından yapılması ve zamanından önce teslim edilmiş olması ve aynı zamanda dönemin Japon ekonomisinin yükselen yıldız veya Japon mucizesi gibi tanımlamalarla ülkemizde de sık sık dile getirilmesi Japonya'ya yönelik ilginin güçlenmesini, bunun da etkisiyle Japon edebiyatından önemli eserlerin Türkçeye kazandırılmasını sağlamıştır. Bununla birlikte 1994 yılında yine bir Japon yazar Kenzaburo Oe'ye Nobel Edebiyat Ödülü verilmesi Japon edebiyatına olan ilgiyi pekiştirmiştir. Bu etkilerle, 1990'lı yıllarda Mişima, Kavabata, Oe gibi yazarların yanı sıra Osamu Dazai gibi yazarların da çevirilerinin yapılıp yayınlandığını görmekteyiz. Bu dönemde de yapılan çevirilerin Esin Talu Çelikkan, İlknur Özdemir ve Püren Özgören gibi yetkin kalemlerden çıktığını belirtmek gerek. 2000'li yıllarda da bu ilgi zayıf olarak da olsa devam etmiştir. Bu yıllarda da Batı dilleri üzerinden çeviriler göze çarpar. Yine de, yayınlanan Japon edebiyatı eserlerinin çevirmenlerine baktığımızda Aslı Biçen, Avi Pardo gibi yetkin çevirmenlerle karşılaşırız. Ancak 2000'lerin ikinci yarısından itibaren Japoncadan doğrudan yapılan Türkçe çevirilerin ortaya çıkışı Türk kültür dünyasında Japon edebiyatının yerini belirlemek açısından farklı bir aşamaya işaret etmektedir. Bu dönemden günümüze kadar olan süreyi Türkiye'deki Japon edebiyatı ilgisi bağlamında üçüncü dalga olarak nitelendirmek yerinde olur. Yukarıda anlattığımız süreç içerisinde yayınlanan Japon edebiyatı eserleri hakkında yazılan tanıtım veya eleştiri yazılarına baktığımızda üç ayrı unsurun ağırlıklı olarak odak noktasına konulduğunu görürüz. Bunlardan ilki özellikle Kavabata'nın nahif Japonya anlatısıdır. Japonya doğası, geleneksel Japon toplumu, gündelik yaşam, kadın algılaması gibi noktalara yaptığı vurgular Türk okuru tarafından ilgi ile karşılanmaktadır. Bu unsurları bir arada toplayan eserlerine Kiraz Çiçekleri ve Karlar Ülkesi örnek olarak verilebilir. İkinci bir unsur olarak Japonya'nın modernleşme sürecinde toplum yaşantısı ve insan ilişkilerinin uğradığı dönüşüm, Japonya'nın II. Dünya Savaşı sonrasında uluslararası platformda ve ülke içerisinde Amerika B. D. güdümlü bir tarz benimsemesi ve buna karşı çıkışların irdelendiği Japon edebiyatı eserlerinin de ülkemizde ilgiyle karşılandığını söylemek mümkün olacaktır. Bu yazarlardan Dazai'ın İnsanlığımı Yitirirken eseri özel bir ilgi görmüştür. II. Dünya Savaşı öncesinde Japonya büyük şehir yaşantısı, siyasi hareketler, insan ilişkileri ve bu ortama uyum sağlayamayarak önce alkol sonrasında ise uyuşturucu batağına kadar sürüklenen kişiliği tamamen çöküşe uğrayan kahramanın öyküsüdür. Bu açıdan baktığımızda Japonya nın II. Dünya Savaşı sonrasındaki Amerika B. D. güdümünde tercihlerine bir karşı çıkış olarak Yukio Mişima'ya ayrı bir yer vermek gerekir. Yazarlığının yanı sıra siyasi eylemleriyle de bilinen yazar, canlı yayın sırasında karnını yararak intihar etmesi ile de ünlüdür. Türkiye de önemli eserleri yayınlandığı gibi, yukarıdaki satırlarda sözünü ettiğimiz aşamalarda eserlerinin farklı yayınevleri tarafından tekrar baskılarının da yapılmış olması açısından Japon edebiyatının Türkiye de uzun satan yazarı olduğunu söylemek mümkündür. Üçüncü bir unsur olarak ise Japonya'nın 20. yüzyıl son çeyreğinden günümüze kadar olan sürede faal Japon yazarlarının anlatılarına değinmek yerinde olur. Bunlardan iki Murakami'ye öncelikli olarak değinmek gerekir. Zira Japonya'da 1970'lerin sonuna doğru çıkış yapan bu iki yazar, Japon edebiyatında da bir değişimin öncüsü olmuşlardır. Ryu Murakami yeraltı edebiyatı tarzında yazmakla birlikte, bir nebze Mişima ile paralel, Amerikan etkisi altındaki Japonya ve Japon toplumuna eleştiriler yönelten eserleri ile bilinir. Yazarın Emanet Dolabı Bebekleri, Şeffaf Mavi gibi eserleri Japoncadan doğrudan çevrilerek Türkçeye kazandırılmıştır. Türkiye'de Japon edebiyatının popülerlik kazanmasındaki etkisi tartışılmaz olan Haruki Murakami farklı bir tarzda yazmakla birlikte, 1980'li yıllardan itibaren Japonya'da ve dünyada en çok okunan Japon yazar olmuştur. Ülkemizde 2000'li yılların başında bazı eserleri Batı dillerinden çevrilerek yayınlanan yazar, esas ilgiyi Sahilde Kafka eserinin Japoncadan doğrudan çevirisi ile yayınlanması sonrasında görmüş, 1Q84 eserinin yayınlanmasıyla ise Türkiye'de en çok okunan Japon yazarı olmuştur. Ülkenin siyaseti toplumun gidişatı gibi konulardan çok, tamamen birey ve bireyin tercihleri üzerine yoğunlaşan anlatısıyla dünyada olduğu gibi Türkiye'de de yoğun ilgi görmektedir. Avangart ve Japonya'dan kopuk olduğu eleştirilerine maruz kalsa da eserlerinde Japonya'nın yakın ve uzak tarihine dokunuşların varlığını silik de olsa görürüz. Bu üç unsur dışında tutamayacağımız, Japonya'da ve dünyada olduğu ölçüde ilgi görememiş Banana Yoşimoto, Natsuki İkezava, Yoko Ogava gibi yazarlar da farklı zamanlarda Türkçeye kazandırılmıştır. Elbette ki Türkiye'de Japon edebiyatı denildiğinde adından bahsettiren yalnızca erkek yazarlar değillerdir. Bu başlık altında eserleri Japoncadan Türkçeye çevrilerek yakın zamanda yayınlanan son derece başarılı iki kadın yazara da değinmek yerinde olacaktır. Bunlardan ilki Kasiyer eseriyle Sayaka Murata'dır. Eser yayınlanması sonrasında Türk okurlar tarafından büyük bir ilgi gördüğü gibi, aynı zamanda birçok eleştiri yazısı da yayınlanmıştır. Modern Japon toplumunda kadının yeri, insanların ortalama toplum koşullarını karşılamayana karşı gösterdiği dışlama tavrı, bir kadın olarak bütün bunların karşısına kendi doğrularını koyarak yaşama arzusunu irdelemesi eserin ilgi görmesinin temel unsurları olarak düşünülebilir. Yine, Yoko Tawada'nın yakın zamanda yayınlanan Tokyo'nun Son Çocukları eseri de Türk okuru tarafından beğeniyle karşılanmıştır. Bir distopya anlatısı olan eser, yaşanan felaket sonrasında gençlerde başlayan genetik bozukluklar neticesinde belirli bir yaşın üzerine çıkamadıkları, yaşlıların ise normalden çok daha uzun yaşadıkları bir dünyada, kıtlık ve yoksulluğa mahkum bir Tokyo yaşamının üzerine kuruludur. Bildiğimiz normal dünyanın temel unsurlarından koparıldığında neye dönüşebileceğini dair bir öneri niteliğindedir. Aynı zamanda, dış dünya ile olan ilişkilerin koptuğu, toplum yaşantısında önceden akla bile getirilmemiş kuralların konulduğu bir ortamı anlatan eser, 2014 yılında yayınlanmış olmasına rağmen sanki son günlerde yaşadığımız pandemi koşullarını sanki önceden tahmin etmiş gibi olması açısından da ilginçtir. Kavabata'nın kiraz çiçekleri ile bezeli nahif Japonya'sı, Dazai'nin insanlığını yitiren kahramanı başta olmak üzere diğer Japon yazarların Japon birey anlatıları, Tawada'nın günümüzden sonrasına yönelik distopik anlatısıyla ve Haruki Murakami'nin kolay okunan tarzıyla Japon edebiyatı her geçen gün daha da yoğunlaşan bir ilgi görmektedir. Son olarak, başlangıçta Batı dilleri üzerinden yapılan çevirilerle tanıdığımız Japon edebiyatının günümüzde Japoncadan doğrudan yapılan çevirilerle Türk okurunun beğenisini daha fazla kazandığını belirtmek gerek. Kült isim olarak nitelendirebileceğimiz yazarların yanı sıra, Türkiye'de bilinmeyen yeni yazarların da Türkçe çevirilerinin yapılması ve yoğun ilgi ile karşılaşması Japon edebiyatının Türkiye'de artık başlı başına bir okuma alanı olduğuna işarettir.


Çoruhlu'nun doktora tezinden hareketle oluşan bu kitapta en az 30 yıllık bir emek ve birikim yer alıyor. Bu da kitabı okurken dipnotlardan, anlatımdaki detaylara kadar hemen her alanda kendini belli ediyor. Sosyal bilimlere, sanata, eski Türk geleneklerine, tarihe, gündelik hayattaki alışkanlıklara, batıl inançlara dair önemli bir metin var elimizde. Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu'nun Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi Ötüken Neşriyat tarafından yayımlanan 3. baskısıyla okurlarla buluştu. Bu baskıyı öncekilerinden ayıran en önemli fark, bu kez eserin iki cilt halinde ve genişletilmiş şekliyle yayınlanması. Uzun süre alanındaki tek kaynak olan bu kitap tartışmasız biçimde hala alanındaki en önemli eser olma özelliğini koruyor. Kitapta yer alan konular üç ana bölümde işleniyor. İslamiyet'ten önce Orta Asya Türk sanatı, İslamiyet'ten sonra Orta Asya Türk sanatı ve Osmanlı dönemi hariç Anadolu Türk sanatı... Kitabı okurken sadece sanattaki yansımalar değil, bunun kökeni de başarılı bir şekilde anlatılmış. Bu özelliğiyle adeta bir Türk mitolojisi kitabı olma özelliğini de taşıyor. Eski Türk efsanelerine dair birçok açıklama kitapta mevcut. Ayrıca özellikle İslamiyet'ten önce Orta Asya'daki yaşantıya, oradaki inanç sistemine, Çin, Hint ve Pers etkisine örneklerle yer verilmesi kitabın değerini arttıran bir husus. Kuru kuruya semboller, resimler konulup bu sembol şunu temsil etmektedir gibi yavan açıklamalardan kaçınılmış, akademik disiplin içinde ama genel okura da hitap edebilecek bir eser ortaya çıkmış. Hayvanların sembolik manalarının eski metinlerde kozmolojik, mitolojik, astrolojik ve dini tasavvurlara dayanılarak nasıl oluştuğu, zaman içerisinde aynı sembollerin nasıl mana değiştirdiği ele alınarak okura karşılaştırma imkanı da sunulmuş. Çoruhlu'nun doktora tezinden hareketle oluşan bu kitapta en az 30 yıllık bir emek ve birikim yer alıyor. Bu da kitabı okurken dipnotlardan, anlatımdaki detaylara kadar hemen her alanda kendini belli ediyor. Sosyal bilimlere, sanata, eski Türk geleneklerine, tarihe, gündelik hayattaki alışkanlıklara, batıl inançlara merakınız varsa zevkle okuyacağınız bu eseri tavsiye ederim. Kitabın baskısına hayli özen gösterilmiş. Seçilen kağıt, cilt, kutu vs son derece başarılı ama kitapta kullanılan görseller ve görsellerin uygulanmasıyla alakalı aynı şeyi söyleyebilmek maalesef mümkün değil. İç sayfalarda yer alan çizimlerin -ki bu çizimlerin büyük çoğunluğu bizzat Yaşar Çoruhlu'ya ait- sayfa içi kullanımında ideal yerlerinde değil. Her iki cildin de son kısmında bulunan resimlerde ciddi manada kalite sorunu var. Bazı resimler maalesef siyah beyaz. Sanatla alakalı bir kitapta detaylar son derece önemliyken Çoruhlu'nun uzun yıllardan beri çeşitli kaynaklardan topladığını tahmin ettiğim bu resimlerin daha net hallerinin yer almasını arzu ederdim. Ayrıca bir okur olarak söz konusu resimlerin kitabın ilgili bölümünde olmasının okumayı kolaylaştıracağını düşünüyorum ama resimlerin yer aldığı bölümde farklı ve daha kaliteli bir kağıt kullanıldığı için bu pek de mümkün olmamış.


Annelerinin Gözyaşlarında Boğulacaklar, İslam değerlerine hakaret eden karikatürist Göran Loberg'in söyleşisinde gerçekleşen terörist bir eylemin İsveç'i distopyaya sürükleyişini konu ediniyor. Yazar, İsveçlilerin onu ne kadar İsveçli gördüğünü merak ederken diğer yandan son yıllarda yükselen azınlık karşıtlığının sürekli pompalanan korku ile nasıl büyütüldüğünü sorguluyor romanında. Herkesin makul fiyata, iyi standartlarda bir eve sahip olmasını hedefleyen İsveç Sosyal Demokrat Partisi, Milyon Programı adını verdiği bir projeyle 1965'ten 1974'e kadar bir milyon konut inşa eder. Okulları, geniş yeşil alanları, spor kompleksleri, hastaneleri ve sanat galerileri ile Milyon Programı sayesinde -bugün sözüm ona yüksek medeniyetin başat örneği olan- geleceğin İsveç'i de inşa edilecektir. Program dönemin İsveç'i için erişilmesi mümkün bir ütopyanın müjdecisidir. Ancak tüm iyi sistemler gibi Milyon Programı'nın kurduğu sevimli mahalleler de varolmak için sürekli bir emeğe ihtiyaç duyarlar. Nihayetinde bugün bu mahallelerden bazıları bir tür unutulmuşlukla boğuşurken kimileri de suç ve uyuşturucu ile anılan gettolara dönüşmüş durumda. Uganda asıllı Müslüman bir baba ile İsveçli bir annenin oğlu olarak dünyaya gelen Johannes Anyuru da bu mahallelerden birinde büyümüş ve kendini İsveçli olarak tanımlamakta güçlük çeken Müslüman bir yazar. Geçtiğimiz ay Profil Kitap tarafından Aslı Perker çevirisi ile dilimize kazandırılan Annelerinin Gözyaşlarında Boğulacaklar ise bir bakıma bu aidiyetsizliğin üzerine inşa edilmiş bir roman. Yayımlandığı yıl ülkesinin en prestijli ödülleri arasında yer alan August Prize'a layık görülen Annelerinin Gözyaşlarında Boğulacaklar, İslam değerlerine hakaret eden karikatürist Göran Loberg'in söyleşisinde gerçekleşen terörist bir eylemin İsveç'i tıpkı Milyon Programı'nın mahalleleri gibi bir ütopyadan distopyaya sürükleyişini konu ediniyor. Anyuru'nun kişisel geçmişinden güçlü izler taşıyan eserde, çok geçmeden eylemin faillerinden biri olan protagonistin aslında aşırı milliyetçilik ve islamofobinin şekillendirdiği karanlık bir gelecekten gelerek, her şeyi başlatan o anı değiştirmeye çalıştığını öğreniyoruz. Milyon Programı'nın sevimli mahallelerinin, İsveç düşmanları olarak anılan Müslümanlar ve diğer azınlıkların hapsedildiği ve işkenceye maruz kaldıkları Tavşanlı Bahçe'ye dönüştüğü geleceğin İsveç'i Ebu Gureyb ya da Guantanomo'yu aratmayan bir yerdir. Kendine dair anlayışının postkolonyal, kapitalist bir şiddet ortamında, sahip olduğunuz bedenin hayatınızın koşullarını belirlediği bir yerlerde şekillendiğini söyleyen Johannes Anyuru, Annelerinin Gözyaşlarında Boğulacaklar'da esasen Avrupalı olmayan bir Avrupalının güvensizliği, kimliksizliği ve deneyimine odaklanmış. Günümüzün sert politik gerçeklerine geniş bir perspektiften bakan yazar, korkunun denklemin her iki tarafını nasıl etkilediğini spekülatif kurgunun imkanları ile dile getirmeyi başarıyor kuşkusuz. Bir yandan hiçbir zaman içine doğduğu kültüre ait olamayacağını hisseden bir göçmen olarak, İsveçlilerin onu ne kadar İsveçli gördüğünü merak ederken diğer yandan son yıllarda yükselen azınlık karşıtlığının sürekli pompalanan korku ile nasıl büyütüldüğünü sorguluyor romanında. Nihayetinde bir birey olarak deneyiminiz nasıl göründüğünüze bir başka deyişle ne kadar esmer olduğunuza- dayanırken temelde Anyuru, milliyetçiliğin ya da bir millete dahil olmanın hangi saiklere dayandığını bulmaya çalışıyor. Bu haliyle Annelerinin Gözyaşlarında Boğulacaklar, korkuyla terbiye edilmiş insanların artık başka türlü hissetmek için neler yapabileceklerinin, umut ve imkanları elinden alınmış insanların bitimsiz bir sürgün ya da tutsaklıktan sonra neye dönüşeceğinin cevabını okuruyla birlikte arayan güçlü bir roman olarak öne çıkıyor. Büyülü diyarlarda girişilen maceralara tutkun olanlar için Dungeons & Dragons her zaman ayrı bir yere sahip olacak. Çünkü onlar için hiçbir film, roman ya da öykü kaderini yirmilik bir zarın yuvarlanışında arayan karakterlerin epik hikayeleri kadar heyecan verici ve keyifli değildir. Öyle ki 2000 yılında izleyici karşısına çıkan D&D uyarlaması sinema filmi ve takip eden TV filmleri hemen hiç kimseyi memnun edememişti. Her şeye rağmen geçtiğimiz 2015'te D&D için yeni bir film yapılması ihtimali, iyi bir uyarlamadan umudunu kesmeyenleri heyecanlandırmaya yetse de aradan geçen yıllar boyunca Chris Pine'nın başrolü üstleneceği duyumlarının ötesinde kayda değer bir ilerlemeden bahsetmek mümkün değil. Sinema uyarlaması duyurulduğu gibi 2022'de seyircisi ile buluşur mu bilinmez ama Hasbro cephesinden bu kez de bir dizi uyarlaması haberi geldi. Şimdilik resmi açıklama ya da tarih bilgisi olmasa da serinin John Wick'ten tanıdığımız Derek Kolstad tarafından yazılacağı konuşuluyor. D&D'nin olası yeni uyarlamalarının meraklılarını memnun edip etmeyeceğini ise bekleyip göreceğiz. Yalnızca bir sezon yayınlanmış olmasına rağmen kültleşen Firefly bir kez daha izleyici karşısına çıkıyor. Gelecekte insanlığın yeni bir yıldız sistemine yerleşmesiyle Firefly sınıfı bir gemi olan Serenity ve mürettebatının maceralarını anlatan dizi 2002 yılında yayınlanan 14 bölümün ardından iptal edilmişti. Dijital yayıncılık alanına son sürat giriş yapan Disney+'ın Fox ile birlikte Firefly'ı da satın almasının, dizinin sevenleri için yeni umutlara kapı aralaması kaçınılmazdı. Aralık ayında gerçekleşen Investor Day etkinliğinden sonra serinin yeni bir ekip ile tekrar televizyon ekranlarına taşınacağı yönünde haberler çıksa da dizinin yaratıcısı Joss Whedon'un yapımda yer alması pek mümkün görünmüyor. Distopyaların en bilinin örneklerinden olan 1984 dizi oluyor. Aslına bakılırsa 2021 yılı itibariyle George Orwell'in telif haklarının serbest kalmasıyla yazarın eserlerinde ciddi bir hareketlenme olması bekleniyordu. Zaten daha Ocak ayının ilk günlerinde deyim yerindeyse yer gök kimisi iyi kimisi kötü pek çok Orwell çevirisiyle doldu. Geçtiğimiz günlerde dijital platformlara yapımlar hazırlayan Wiip'ten gelen haberlere göre romanın Duncan Macmillian ve Robert Icke tarafından hazırlanan tiyatro uyarlamasını baz alan 5 bölümlük bir mini dizi için çalışmalara başlandı. Şimdilik hangi platformda yayınlanacağı açıklanamayan dizinin Orwell kitaplarında -kalitenin düşmesinin kaçınılmaz olduğu- bir enflasyon yaşayacağımız günlerde pek çok okuru memnun edeceği kesin.


Malazgirt de İstanbul'un fethi de İstiklal Savaşı da Dağlarca şiirinin bayrakları arasındadır. Ben dediği kadar Biz demeyi bilmektedir çünkü o. Türk tarihi Bizdir. Atlar şaha kalkmayacak da ne olacak şiirde. Kır atın, doru atın, al atın, yağız atın türküsünü söylemek ona düşer. Vatanına borçlu olarak ölmek istemez Dağlarca. O ki şairdir nefesiyle dalgalandırmalıdır bayrağını. O ki eski bir askerdir, cepheleri bir şahin gibi tarassut etmeli, İstiklal Savaşı'na yalnız dirilerin değil ölülerin de katıldığını görmelidir. Silahlar ateşlenir de, dağ taş ateşlenmez mi! Bir millet ayağa kalkar da kurt, kuş, ağaç, böcek sessiz mi kalır! Bir destan yazılmaktadır madem Anadolu'da, Dağlarca yazılmalıdır. Üç Şehitler Destanı denilmelidir en fırtınalısına. Altı defa düşmanın eline geçen ve altı defa düşmandan kurtarılan tepelerin kırk dokuz parçalık destanıdır bu. Şair olmak bir Karşı Duvarı olmaktı insan onuru çiğnendiğinde. Sayısı yüz kırkı bulan kitaplarından daha kıymetliydi onun için kitapçı vitrininde on dört yıl elle yazdırdığı Karşı Duvar. İşte o vitrindeki şiirlerinden biri de İkili Anlaşma Anıtıydı. Türk askerlerinin Amerikan helalarını temizlemelerinden söz eden bu şiir yüzünden Dağlarca'ya dava açılmış, mahkeme sırasında söz isteyen şair şöyle yükseltmişti sesini: İkili anlaşmalar gereğince Amerikan helalarını temizlemek Türkiye'ye aitse, ben 60 yaşıma rağmen bu helaların hepsini temizlemeye hazırım, ta ki Türk askeri bu helaları temizlemesin. Bu söz üzerine salon beş dakika sessizliğe gömülmüş, soluklar kesilmiş, sonunda yargıç davayı ertelediğini bildirmişti yeni bir sesle. Bir sonraki duruşmada ise Ankara Birinci Ağır Ceza Mahkemesi'nden beraat kararı çıkmıştı Dağlarca için.


Furuğ'un Türkiye'de çok tanınan, çok sevilen hatta aşkla sevilen bir şair olması hem çok güzel hem de inanılmaz! Onun şiirinin, çevrilirken az kayıp veren bir şiir olduğunu ve dokusundaki içtenliğin asla kaybolmadığını düşünüyorum. Sanırım bu da insanların onunla kurduğu bağın doğrudanlığının zedelenmemesine olanak sunuyor. Furuğ'un inandığı gibi yaşayan bir sanatçı olması, her yerde her koşulda kendisini olduğu gibi sunması, korkusuzluğu, sözcüklerin insanlar arasında sahici bağlar inşa edeceğine ve insanlığı değiştireceğine dair inancı, onun evrensel olmasını sağlayan temel ögelerdir bana göre. Furuğ'un ruhunun kumaşı isyanla ve samimiyetle örülmüştür. Bu samimiyet herkesin hissedebileceği kadar belirgindir. Bir şair her şeyden önce kurulu düzenle derdi olan kişidir. Furuğ, İran edebiyatının ve hatta dünya edebiyatının görüp görebileceği en isyankar sanatçılardan biridir. Yalnız modern İran şiirine yepyeni bir soluk getirmekle kalmamış, kadın algısının da büsbütün değişmesinde büyük rol oynamıştır. Ezber algıların tutsağı olmayan Furuğ, kendi algısıyla dünyaya bakmayı başarmış, kendine inanarak yol almış ve nihayetinde gür, her yerden duyulabilen bir sese dönüşmüştür. Küçük yaşlarından itibaren mantıklı bulmadığı her kuralı delip geçen bu cesur kadın, şiirdeki köhne yapıları temelinden sallamaya girişmiştir. Furuğ, 1950'ler İran'ında şiirin de değişen hayat ritmini yakalaması gerektiğini düşünür. Klasik İran şiirini, Hayyam'ı, Hafız'ı, Sadi'yi sever, bu şairlerin sesiyle büyür, hatta yayımlanmayan ilk şiirleri gazel formundadır; ama artık ona göre yeniçağın sesini duyurmak için yeni bir şiir inşa etmelidir. Çağın insanının sesi olabilecek, günlük hayatın ritminin duyulduğu, gerçekçilikle beslenen ve daima samimi bir şiirin peşindedir. İlk şiirlerinde özgün sesini bulan, ancak büsbütün klasik şiirin ilkelerinden uzaklaşmayan Furuğ, özellikle İsyan kitabından başlayarak Yeniden Doğuş'a kadarki evrede her anlamda yeni bir şiir kurmanın peşine düşer. Şiir yüce duyguları şaşaalı kelimelerle anlatma sanatı değildir. Her kelime girebilmelidir şiire, dizeler içeriğin sesine uyarak öbeklenmeli, ama ölçülü biçili olmaya çalışmak için ezilip büzülmemelidir. Ahenk elbette önemlidir ama şiiri salt sese ve kurallı kafiye dizilimine indirgemek ölü bir şiir doğuracaktır. Şiir üzerine kafa yoran, şiirle yatıp şiirle kalkan bir şairdir Furuğ! Bütün hayatını arzu ettiği güçlü şiire adamıştır. Şiir, onun için bir var oluş formudur. Kafelerde sabahtan akşama oturup hep aynı şeyleri söyleyen ve sanatçı geçinenlerle yolları hep ayrıdır. Özgür olmanın hakkını veren Furuğ, özgürlüğü bütün sınırları bozarak kendi istediği şekilde ve emekle kurar. İnşa ettiği özgürlüğün sesi de şiirleridir. İnsan kendi var oluşunu tamamlamadan başkalarının hayatında bir değere dönüşemez. Furuğ her şeyden önce iyi okuyan, dünyayı merakla ve iştahla kavramaya çalışan bir kadındır, içindeki isyanın kayda değer bir sese dönüşmesi ancak böyle mümkün olur. Furuğ, özgürlüğüne giden yolun evlilikten geçmediğini idrak ettiği andan başlayarak bir yol arayışına girer ve en nihayetinde bütün kurumsal yapıları sarsan, toplumun hassasiyet zarını yırtan 'Günah' şiirini yazar, yer yerinden oynar! Günah, Furuğ'un yayımlanan ilk şiiridir ve sene 1951'dir. İran şiirinde ilk defa bir kadın bir erkeğe seslenerek şiir yazar, bununla da kalmaz onunla yaşadığı hazzı son derece çarpıcı biçimde dillendirir. Bu şiirden sonra bir cehenneme düşer Furuğ, evini terk eder, Tahran'da bir kiralık odada çok zor şartlarda yaşamaya başlar ve kısa süre sonra da ruh ve sinir hastalıkları hastanesinde bulur kendini. Onu ruhsal olarak bu kadar hırpalayanın ne olduğunu anlamak zor olmasa gerek ama biraz detaylandırırsak şunları görürüz: Baba, onursuzca davrandığını, ailesini küçülttüğünü söyler, bu genç ve güzel şair, Tahran'daki ataerkil sanat çevrelerinin iştahını kabartır, magazin dergileri Furuğ'u satış malzemesine dönüştürür, Kum'daki dini odaklardan şiiri yayımlayan Roşenfikr dergisine tehdit telefonları gelir. Hastaneden çıktıktan sonra tekrar eşi Perviz Şapur'a döner Furuğ. Ve bir yıl sonra oğlu doğar, evlilikteki sorunlar sürmektedir. Furuğ gidip gelip geleneksel aile kurumunun sivri köşelerine çarpar. En nihayetinde Perviz'le evliliğinin kendisine bir özgürlük imkanı olamayacağını bütünüyle anlar. 1955'te ayrılmalarından sonra da Perviz'e mektup yazmayı sürdürür, ona karşı sevgisinin tükenmediğinin göstergesidir bunlar. Furuğ ev işleriyle uğraşacak, akraba ziyaretlerine gidecek, kısacası kurulu aile düzenine sığacak bir kadın değildir, bunu en baştan beri bilir ancak edebiyatçı eşi Perviz'in kendisine alışılageldik aile düzeninin dışına çıkabilecekleri 'başka' bir yol arkadaşlığı sunacağını düşünür belki de. Furuğ'un hayatındaki önemli olaylardan biri de İran'ın en önemli yönetmenlerinden ve yazarlarından İbrahim Gülistan'la tanışmasıdır. Bu iş arkadaşlığıyla başlayıp aşka evrilen son derece doğurgan, ama Gülistan'ın evli olması sebebiyle de bir hayli zorlayıcı bir ilişkidir. Furuğ, Gülistan stüdyosunda sinemayla tanışır ve neredeyse şiire bağlandığı kadar bağlanır sinemaya da. Montajla başladığı sinema serüvenine oyunculuk, yönetmen asistanlığı eklenir ve en nihayetinde kendisine uluslararası arenada büyük itibar ve şöhret getiren Ev Karadır adlı 22 dakikalık belgeselin yönetmenliği gelir. Tebriz yakınlarındaki Bababağ adlı cüzamhanede çekilen bu belgesel sarsıcı görüntülerle dolu, Furuğ'un şiirsellikle harmanladığı bir teknikle oluşturulmuş, son derece özgün bir yapıttır. Bütün dünyada pek çok sinemada, festivallerde ve televizyonda gösterilmiş, pek çok ödül almıştır. Annesi babası cüzamlı küçük Hüseyin'i bu filmin çekimlerinde tanımış, ailesinin onayını alarak evlat edinmiş, Tahran'a getirmiştir. Furuğ'un ölümünden sonra bütün aile Hüseyin'i sarıp sarmalamış, eğitimiyle yakından ilgilenmişlerdir. Hüseyin Mansuri şimdi Münih'te yaşıyor, çeviriyle ve müzikle ilgileniyor. Uluslararası sinema çevreleriyle bağ kurmasını sağlayan bu filmle beraber Bertolucci'yle de tanışır Furuğ, petrol üzerine bir film yapmak üzere Tahran'a gelen Bertolucci, İtalyan televizyonunda yayımlamak amacıyla Furuğ'la, bir kısmı görüntülü olmak üzere, bir söyleşi kaydı gerçekleştirir ancak bu filmi tamamlayıp yayınlatması mümkün olmaz. Furuğ'un sinemayla, tiyatroyla yakından ilişkisi sürerken şiiri de olgunlaşmaktadır ve İsyan kitabından yaklaşık altı yıl sonra yayımlanan, birbirinden etkileyici şiirlerden oluşan Yeniden Doğuş, hem Furuğ'un şiir yolculuğunda hem modern İran şiirinde zirvedir kanımca. Bu kitapla Furuğ'un artık hedeflediği şiire ulaştığını, gerçekleştirmeye çalıştığını bütünüyle başardığını söylemek mümkündür. Yedi şiiri içeren son şiir kitabı İnanalım Soğuk Mevsimin Başlangıcına adıyla ölümünden çok sonra 1974'te arkadaşlarının çabalarıyla yayımlanır.


Bilinç akışı romanının öncülerinden olan Woolf, romanlarıyla ünlü olsa da bilinç akışının öyküdeki ilk örneklerini de o vermiştir. Onun öyküleri modernist hareketin edebiyattaki serüvenini izahta önemli bir belge niteliği taşımaktadır. Virginia Woolf'un (1882-1941) yaşarken basılı tek öykü kitabı olan Pazartesi ya da Salı (1921) bir öykü kitaplığında bulunması gereken önemli kitaplardan biridir. Virginia Woolf, Mrs. Dalloway, Dalgalar, Deniz Feneri romanlarıyla bilinç akışı tekniğinin başarılı örneklerini vermiş bir öncüdür. Bu akım günümüzde de etkisini yoğun bir şekilde göstermektedir. Woolf'un uyguladığı bilinç akışı hem biçimsel anlamda gelenekle hesaplaşmanın adıdır hem de modern insanın yeni konumunu yansıtmada bir araçtır. Bilinç akışının doğuşu, biçimin, tekniğin bizzat kendisinin amaç olduğu bir zaman dilimine denk düşer. Bu yüzden bilinç akışı romanlarında, öykülerinde geleneksel düzyazı biçimleri eleştirilir. Biçimsel arayışların altı çizilirken; kendilerinden önceki düzyazı teknikleriyle, roman anlayışlarıyla hesaplaşılır. Kısa öykülerinin tümüyle bir kitapta toplanması, kuşkusuz Woolf'un bütün bir öykü serüvenini yansıtması açısından çok önemlidir. Ne var ki yazarın yaşarken kitap haline getirmediği, sağda solda yayınlanmış, dergiler arasında kalmış çalışmalarının, edebiyat araştırmacıları için bir anlamları olmakla birlikte, yazarının son kontrolünden geçmediği için onu tam olarak temsil etmediği de bir gerçektir. Bu nedenle yazarın sağlığında kitaplaştırmadığı bu metinlere kuşkuyla yaklaşmak gerekir. Onun en güzel öyküleri, sağlığında yayımlamış olduğu Pazartesi ya da Salı kitabında yer alan öykülerdir. Onun kısa, özlü ve yoğun yazma yaklaşımını en iyi temsil eden Perili Ev ve Pazartesi ya da Salı öyküleridir. Bu iki kısa öykü onun özlü anlatım, kısa yazma ve yoğun anlatma arayışının ürünleridir. Perili Ev öyküsünde, yaşadıkları sevinçlerini, acılarını yıllar sonra görmek için evlerini ziyarete gelen çiftin eski evlerinde dolaşmaları anlatılır. Mevcut ev sahiplerini uyandırmamak için evde özenle dolaşırken, anılarına yaşam sevinçlerine bir bir dokunurlar. Ziyaret sembolik bir ziyarettir çünkü çift çoktan ölmüştür. Şimdi evde yaşamın gizi olan hazineyi aramaktadırlar. Hayalet çift evde dolaşırken, dışarıda gürül gürül akan bir hayat vardır. Öykünün sonunda kaybettikleri sevincin, aradıkları hazinenin kalplerindeki ışık olduğunu keşfederler. Sonunda gömüyü bulmuşlardır. İki sayfalık Perili Ev öyküsü; kapalı, soyut biçimiyle bilinç akışı öykü tekniğinin emsalsiz bir örneğidir. Kaybolan sevinci arama imgesi yolculuğunda bakış açısı sürekli değişir, yeni ev sahipleri, eski ev sahipleri, konuşan ev karakterleriyle ve özellikle etkileyici fotoğraflarla hem fanilik duygusunun acısını hem de yaşama coşkusu hikaye edilir. Öyküdeki kamera-göz anlatım, hem gizemi/ belirsizliği artıran bir imkan sağlar hem de geçişleri anlamlı ve ritmik hale getirir. Pazartesi ya da Salı'da şiirsel-düzyazı biçiminde yazılmış benzer bir öyküdür. Bir gün süresinde, şiirsel-düzyazı biçiminde iç monolog ve fotoğraf tekniği ile hakikat düşüncesi ve gündelik hayatı karşılaştırılarak bu ikisi arasındaki mesafe, çarpıklıklar açık edilir. Bir buçuk sayfalık kısa öyküde hakikat düşüncesinden kopuşa vurgu yapılır. Kew Bahçeleri bilinç akışı tekniğinin önemli öykülerinden biridir. İnsanın gündelik yaşamı değil, aslında bilincindeki yaşamı, yaşadığı bu gel-gitlerle her şeyi yorumladığı bir anlatım ile kurulur. Kew Bahçeleri'nde; bir parka çevirir kamerasını orada insanlık manzaralarını, doğayla bütünleyerek yepyeni bir tablo çıkarır ortaya. Yusufcuk, salyangoz bu tabloda yerini alır. Parktaki çeşitli insanların geçmişlerine, bilinç altına götürür. İlk çiften erkek olanı sevgilisine evlenme teklif ettiği anı eşi ise boynuna kondurulan küçücük öpücüğü hatırlar. Bir ihtiyar ise savaşın acılarını dillendirmektedir. Diğer genç çift bambaşka bir dünyadadır. Öykü sonunda tüm bu olaylar ve manzara iç içe geçmiş yeni bir tablo ortaya çıkmıştır. Yeni Elbise öyküsü, tek bir cümle etrafında oluşur ve hepimiz tabağın kenarında yürümeye çalışan sinekler gibiyiz diyen Mabel'in hikayesi anlatılır. Öykü boyunca Mabel'in ilişkilerini, anılarını ve gelecek tasarımlarını öğrendikten sonra gerçekten de hayatının o sinek gibi olduğuna ikna oluruz. Somut Cisimler'de; politikayı bırakıp kırık camlar, porselenler toplamaya başlayan ve artık hayatını bu tutkuya adayan eski politikacının hikayesi anlatılır. Duvardaki Leke onun unutulmaz bir başka öyküsüdür Virginia Woolf, Duvardaki Leke isimli öyküsünü, sanki bilinç akışı tekniğinin, diğer anlatı yöntemlerinden farklılığını sergilemek için yazmıştır. Öyküde, konu son derece basittir. Anlatıcı, duvardaki bir lekeye bakmakta ve onun ne lekesi olduğunu çıkarmaya çalışmaktadır. Eylem bu kadardır. Bu arada bilinç devreye girer ve anlatıcı; hayatı, insanlığı, tarihi, edebiyatı, bilimsel gelişmeleri yorumlayarak adeta bir yaşam felsefesi, hatta giderek bir anlatı kuramı oluşturur. Kahraman; bilincin derinliklerinde dolaşırken, insanın muhayyile gücünün çiğ gerçeklikten üstünlüğünün çarpıcı örneklerini verir. Woolf'un bu öyküsü; hiçbir kuramsal tartışmaya gerek bırakmayacak yetkinlikte kurgulanmış, emsalsiz bir bilinç akışı tanımıdır. Öyküde bilinç akışı tekniğinin hem örneği verilmiş hem de geleneksel anlatı türleriyle farklılığı ortaya konulmuştur. Görüldüğü gibi öyküde hiçbir olay yoktur. Öykü, küçücük bir lekenin insan bilincinde uyandırdığı bir bölük karmaşık duygularla oluşturulmuştur. Yazar aradan çekilmiş, okurla anlatıcı dolaysız olarak karşı karşıya getirilmiştir. Virginia Woolf büyük romanları kadar öyküleriyle de başarılı bir yazar portresi çizmiş, öykü sanatını ileri bir noktaya taşımıştır.


Antik Yunan'dan beri kentli olmak kentle hemhal olmak anlamına geliyor. Kentler sokaklarında yürüdüğümüz, meydanlarında buluştuğumuz, dükkanlarından alışveriş yaptığımız kamusal alanlar. Demokratik yönetimleri gereği karar alma süreçlerine dahil olarak yaşadığımız kenti daha çok sahipleniyoruz. Kentlerin kimliğimiz üzerinde de belirleyici bir etkisi var. İstanbullu, Parisli ya da Londralı olmak, kentle kurduğumuz ilişkinin yoğunluğu ölçüsünde kimliğimize damgasını vuruyor. Virginia Woolf'un 1931 ilkbaharında yazdığı ve Good Housekeeping dergisinde yayımlanan denemelerinden oluşan Londra Manzaraları, bize edebiyatçının gözünden Londralı olmayı anlatıyor. Yazar, 20. yüzyılın başındaki kenti altı başlıkta ele alıyor. Seyahatine Thames Nehri'nin doğu kıyısındaki rıhtımlardan başlıyor ve batıya doğru devam ediyor. Virginia Woolf'un kenti anlatırken uğradığı duraklar, 20. yüzyılın başındaki Londra'yı betimlemek için özenle seçilmiş görünüyor. Geleneğin etkisini yitirmesiyle esen değişim rüzgarları, kitap boyunca kendisini hissettiriyor. Örneğin ilk denemede konu edilen rıhtımlarıyla Londra, küresel ticaretin merkezi olarak tasvir ediliyor. Dünyanın her yerinden yük gemileri hammaddelerini tüketim nesnelerine dönüştürülmek üzere kentin rıhtımlarına boşaltıyor. Woolf, ticaretin yarar işlevinin bir tür estetik kaygı yarattığından bahsediyor. Kentli insanın ince zevkleri tüketilecek nesneleri belirliyor; böylece araç, kentli için amaca dönüşüyor. Londra'nın en işlek caddesi olan Oxford Caddesi, toplumsal değişimin adeta vitrini gibi. Daha elit caddelerin aksine burası fazlasıyla hikaye barındırıyor, caddede trajedi ile komedi el ele yürüyor. Kentin bütün büyüsü de buradan kaynaklanıyor. Caddedeki hız, eğlence, gösteriş katı İngiliz ahlakçılığını rahatsız ediyor. Cadde dayanıksız binaları, ince duvarlarıyla mimarideki değişimi de yansıtıyor. Artık gizlilik ortadan kalkıp geçirgenlik ve şeffaflık her yanı sarıyor. Çağdaş Londra'nın çekiciliği, kalıcı olmak için kurulmamış olmasından kaynaklanıyor; o geçip gitmek için kurulmuştur. Geleneğin, kenti gelecek nesillere miras bırakma anlayışı yitip, yerini şimdiye ve pratik olana bırakıyor. Çizilen Londra manzarası, dönemin kapitalist ve çıkarcı dünya görüşüyle de paralel. 1930'ların başında Londra'da ayakta kalmak mücadeleyi gerektiriyor. 20. yüzyıla damga vuran en önemli değer her ne kadar değişim olsa da, kentler ulus bilincine ve demokrasiye katkıda bulunan isim ve kurumlara sıkı sıkıya bağlı kalmaya devam eder. Kentlerde yaşamış ünlü yazarların, bilim insanlarının yaşadıkları evler korunup kollanır, müze haline getirilir. Virginia Woolf da, tarihçi Caryle ve şair Keats özelinde, Londra'nın önemli kişilerinin üzerinden kentlilik bilincinin pekiştiğini belirtir. Yazarın kentlerin olmazsa olmazı demokrasiye avam kamarası üzerinden yaptığı vurgu da dikkate değer. Kent sakinleri halkı temsil eden, halk için önemli kararlara imza atan Avam Kamarası'na güvenir ve iradesini teslim eder. Virginia Woolf Londra Manzaraları'nda kenti geçmişi ve geleceği ile birlikte ele alıyor. Kentin geçirdiği dönüşüme olumlu ve olumsuz bütün yönleriyle bakıyor. Hem de bunu üstten değil sıradan halkın gözünden yapıyor. Böylece kenti yazılı olarak asıl sahiplerine teslim ediyor. Bugün artık o Londra'nın üstünden çok sular akmış olsa da, Joyce'un Dublin için dediği gibi, 1930'ların Londra'sını zihnimizde bugün yeniden inşa etmemizi sağlıyor, aslına uygun olarak.


Robert Walser'in Jakob Von Gunten isimli eseri yazarın yaşam öyküsüyle daha derin bir anlam kazanan türden bir anlatı olarak karşımızda duruyor. Tarihsiz yazılmış günlük biçimindeki kitap, on yedi yaşındaki Jakob'un Benjamenta Erkek Enstitüsü'nde yaşadıklarını ve bunun iç dünyasındaki yansımalarını bize sunuyor. Küçük bir şehirden gelen Jakob, Kanton meclisi üyesi bir babanın oğludur. Ailesi kültürlü ve zengin bir ailedir. Ancak Jakob aileden gelen bu pürüzsüz düzenden daralıp bir miktar parayla evden kaçar. Hayatı, dünyayı öğrenmek istemektedir. Kanlı canlı büyük şehir yaşamı onu kendisine çeker. Benjamenta Enstitüsü bir uşak okuludur. Jakob, varoluşuna anlam kazandırmak ve ailesinden uzakta ayakları üzerinde durmak için bu okula yazılır. Okulun baskıcı ve otoriter özelliği bir yandan Jakob'u bunaltırken, diğer yandan da burada kendini memnun ve dingin hissetmesini sağlar. Düzene hizmetçi yetiştiren, tekrara ve ezbere dayanan eğitim, farklı toplumsal kesimlerden gelmiş, farklı kişilik özelliklerindeki öğrencileri giderek uysallaştırır. Gerçi Jakob'dan başka direniş gösteren yoktur ya. Robert Walser de tıpkı yarattığı karakter Jakob gibi küçük bir şehir olan Bern'de doğar. Psikolojik sorunlu bireylerle dolu olan bir ailede büyüyen Walser, bu hastalıklı ortamdan annesinin intiharından sonra adeta kaçarak uzaklaşır ve Berlin'e yerleşir. Geçinebilmek için türlü işlere girer çıkar. Bu işlerden biri de tıpkı Jakob'un amaçladığı gibi bir malikanede uşaklıktır. Jakob, nefes almak ve şehre karışmak için -yasak olmasına rağmen- sık sık enstitüden dışarı çıkar. Caddelerde aylak aylak dolaşmak, parklarda oturmak en büyük zevkidir. Büyük şehir yaşamı ona göre çok vahşi olduğu izlenimi uyandıran bir peri masalıdır. Doğduğu yere nazaran burası heterojen bir kalabalığa sahiptir. Buraya Avrupa'nın dört yanından insan örnekleri gönderiliyor. Asilleri, düşkün ve acizlerin yanında görmek mümkün. Bütün bu insan çeşitliliğinin yarattığı akış Jakob'un başını döndürür. İnsanlar lüksün, ışıltılı hayatların peşinde sürüklenmektedir. Bütün bu olumsuzluklarına rağmen Jakob şehri yine de sever ve kendini doğuştan şehirli olarak niteler. Şehri tabiattan uzak ve mekanik bulsa da taşraya yeğler. Şehir hayatı ona göre ayrı bir ahlakı öngörür. İnsanların farklılığı, birbirlerine karşı tavır alışlarında empatiyi ve akılcı hareket etmeyi gerektirir. Walser de gençlik yıllarında taşındığı Berlin'den çok etkilenir. Roman karakteri Jakob gibi, ağabeyi sayesinde tanıştığı Berlin sanat çevresiyle ışıltılı şehir hayatına adım atmış olur. Edebiyatçı ve tiyatroculardan oluşan bu ortama temkinli yaklaşsa da girdiği sohbetlerde kültürel birikimiyle öne çıkar. Walser taşraya ve taşralılığa eleştirel yaklaşır. Bu tavrı Jakob'un enstitüdeki arkadaşlarını değerlendirişinde de gözlemliyoruz. Özellikle Kraus karakterinde temsil edilen güce koşulsuz şartsız boyun eğiş dikkat çekici. Jakob'un Batılı medeniyet karşısındaki eleştirel duruşu kitap boyunca gelgitli bir tarzda sürer. Evine, taşranın komformizmine olan özlemi zaman zaman nükseder. Nitekim Benjamenta Enstitüsü'nün müdürü ve müdiresi ile yaptığı sürreal konuşmalarda da bu durum açığa çıkmakta. Walser'in kendisi bu ikilemde bir müddet sonra Berlin'i terk eder. Jakob'a ne oldu bilmiyoruz ancak Walser ömrünün geri kalanını bir akıl hastanesinde geçirir. Düşünmeyi ve dahi düzenli yazmayı bırakır. Belki de bütün mesele modernin çelişkisini çözememesinde yatmaktadır. Onu en iyi anlayanlardan çağdaşı Walter Benjamin'in de dediği gibi, peri masallarının bittiği yerde Walser'in hikayesi başlamaktadır.


Redife Hanım bir çocuğun aşkına en fazla gülümseyebilirdi. Çocuk ise en fazla şiir yazabilirdi ona. Herkes gençliğinde, hatta benim gibi pek erken olarak aşkı duyar. Lakin şiirle ifade etmeyi hatırından geçirmez. Hatta geçirse bile istidadı yoksa, iki kafiyeyi bir araya getiremez, diyecekti hatıraya dönüştüğünde bu hikaye. Aşk varsa aruz vardı. Fakat Redife Hanım'ın değil Yunan Harbi'nin yazdırdıkları ilk mısraları olarak kayda geçti: Seyf-i adli saldılar / Tırnova'ya daldılar / Turhala'yı aldılar / Şanlı Türk askerleri. Hatırladığı ilk şiiriydi bu. Canan ve vatanın aynı şey olduğunu o gün anladı. Ezanlar başladığında şehri büyük bir sessizliğin kapladığını hatırlıyordu Yahya Kemal. Sokaklarda ruhani bir rüzgarın dolaştığını ve annesinin dudaklarının kıpırdadığını. 2 Fakat annenin dudakları bir gün kıpırdamadı. Bundan daha büyük bir acı yaşamadı hayatında. On üç yaşında ölmek istedi. Annesine benziyordu o. Ölümü de benzesindi. Annemin na'şını gördümdü: / Bakıyorken bana sabit ve donuk gözlerle, / Acıdan çıldıracaktım, 3 yazacaktı elli dokuz yıl sonra Ufuklar şiirinde. İsa Bey Camisi'nden her akşam Yasin göndererek annesine hayatta kaldı Yahya Kemal. Ezan ve Türkçe annesinden miras kalmıştı ona. Bu dil ağzımda annemin sütüdür, 4 diyecekti yıllar sonra bitmemiş bir şiirinde. Ezansız Semtler başlıklı bir yazı kaleme alacaktı Sebilürreşad'ın iktibas edeceği. Lafız ve mana birliğiydi şiiri var eden. Dil, mısrada tek başına mana kesilince şiir doğar; mana ancak lisan kesilir, lisanda nağme haline gelirse kıymetini bulurdu. 9 Arthur Rimbaud, Stephane Mallerme ve Paul Verlaine gibi sembolistlerin ritim anlayışıyla yer yer örtüşse de deruni ahenk, kendini sembolist bir şair olarak görmüyordu Yahya Kemal. Mısraın musikisinde onlar gibi düşünüyordu evet, fakat mana bahsine gelince ayrılıyordu yolu. Ritmin manayı tamamladığına inanıyordu Yahya Kemal ve epik şiire şiir gözüyle bakmayan sembolistleri reddediyordu Homere'i, Virgile'i ve Victor Hugo'yu ileri sürerek. Nesirden yola çıkarak varılamazdı öz şiire. Nesre vezin ve kafiye ekleyerek olsa olsa vezinli ve kafiyeli bir nesir elde edilebilirdi. Şiiri nesirden tamamen ayrı bir kimya haline getiren deruni ahenkten başka bir şey değildi. Manayı lafza çeviren bir büyücüydü şair, dilin kendini aşmasına aracılık eden. Hangi kelimeleri yan yana getirdiğinde büyüleyeceğini bilecekti ki yarattığı sesle mısraı kanatlandırabilsin. Ses ve nefesin birlikteliğiydi bu. Kanat mı lazım? Kafiye kuşta kanat gibidir. Yani başlıca uzuvdur, 10 diyecekti şair. Türk elçisiydi Yahya Kemal; kar Varşova'da yağsa da İstanbul'da tutacaktı. 1927 yılında ağır ağır süzülürken kar taneleri, pikabına bir taş plak koyacaktı İstanbul'un en özlü sesiyle dolsun diye gece. İslav kederinden Türk zevkine kanatlanacaktı Bin yıldan uzun bir gecenin bestesidir bu. / Bin yıl sürecek zannedilen kar sesidir bu, 12 diyerek. Yalnız pencereden beyaz şehrayini izleyerek yazamazdı şiirini, taş plakta Tanburi Cemil Bey, Hüseyni Peşrevi'ni icra etmese. Ne hazindir ki yazdıktan tam on dört sene sonra yayımlayabilecekti Kar Musikilerini muhalefet etmekten korkarak musiki inkılabına. 1Yahya Kemal Beyatlı, Çocukluğum Gençliğim Siyasi ve Edebi Hatıralarım, Kemal Beyatlı, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 1985, s. 95. 4 Yahya Kemal Beyatlı, Bitmemiş Şiirler, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, Siyasi ve Edebi Hatıralarım, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1973, s. 112. 7 Yahya Kemal Beyatlı, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 1985, s. 51. 8 A. g. e., s. 39. 9 Yahya Kemal Beyatlı, Mektuplar Makaleler, Dair, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 1984, s. 135. 11 Yahya Kemal Beyatlı, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 1985, s. 40. 12 A. g. e., s. 46. 13 A. g. e., s. 51. 14 Beşir Ayvazoğlu, Yahya Kemal Eve Dönen Adam, Kapı Yayınları, İstanbul 2008, s. 105-106 15 Yahya Kemal Beyatlı, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 1985, s. 28. 16 Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur, Dergah Yayınları, İstanbul 2005, s. 258.


Lydia Davis, yazdığı mikro, kimi zaman birer cümleden oluşan öyküleriyle tanınıyor. Proust, Blanchot, Flaubert gibi isimleri Fransızcadan İngilizceye çeviren Davis, Deha Bursu olarak da bilinen MacArthur Bursu'nun da sahibi. Günlük yaşantıdaki kurallar çoğu zaman, yazılan eserler için de geçerlidir. Zorla gerçekleşen, kendine biçilen rolden fazlası istenen veya aşırıya kaçan her şey güzelliğini yitirir. Şair Eyyüp Akyüz, son kitabı Eskiden Buralar'da, adeta bu bilginin ışığında şiirlerini uzun tutmadan bitiriyor ve akılda kalan mısraları bize yadigar kalıyor. -Kimsin? -Anneannemin torunuyum. Divan Edebiyatı, sahibi meçhul bir kavram. Her halükarda 20. yüzyılın başında ortaya çıktığı konusunda bir tartışma yok. İskoçyalı oryantalist Elias John Wilkinson Gibb'in 1900 yılında yayınlanan Osmanlı Şiiri Tarihi kitabında bu kavrama hiç yer verilmez. Hepsi batılılaşma döneminde düşünülen isim alternatiflerinden biridir Divan Edebiyatı. Arap coğrafyasında üretilen roman, öykü ve şiirler son yıllarda edebiyat gündeminde karşılık buluyor. Avrupa başta olmak üzere Batı'da düzenlenen büyük ve uluslararası kitap fuarlarındaki temsiliyetin güçlenmesi, en yeni eserlerin prestijli birçok ödüle değer görülmesinin bu ilgideki payı büyük elbette. Batı'nın doğuyu gördüğü egzotik gözle romantize edilemeyecek bir yükseliş bu. Yirminci yüzyıl başlarında İngiltere genelinde Müslümanlara yönelik hasmane tavırlar öne çıkarken, İslam'ı seçenlerin sayısında da gözle görülür bir artış söz konusudur. İslam'la müşerref olan bu şahsiyetler, yeri geldiğinde İslam dünyasının savunucuları olarak da önemli faaliyetlerde bulunmuşlardır.


1929 yılında Çekoslovakya'nın Bruno şehrinde dünyaya gelmiş Milan Kundera. Burjuva bir ailenin çocuğu olarak erken yaşlarda piyano ve klasik müzikle tanışmış. Babası, dönemin meşhur müzikoloğu ve akademinin rektörü Ludvik Kundera, oğlunun kendisi gibi yetkin bir müzisyen olması için epey çaba sarf etmiş. Fakat Kundera, ortaokul yıllarında müzik eğitimi alırken şiire de ilgi duymaya başlamış. Aynı zamanda Doğu Avrupa'yı kasıp kavuran komünizme yakınlık duymuş. Bu esnada, milyonlarca insan gibi İkinci Dünya Savaşı'nın karanlığında kalmış. Naziler'in ülkesini işgali, onu derinden sarsmış. Lise yıllarında ateşli bir komünist olarak ilk şiirlerini yazmış. Lisenin ardından müzikal ve edebi çalışmalarına devam etme niyetinde olan Kundera, geçimini sağlamak için satıcı ve caz müzisyeni olarak çalışmış. Savaşın ardından 1948 yılında Çekoslovakya Komünist Partisi'ne katılmış fakat aykırı fikirleri neticesinde iki yıl sonra partiden atılmış. Kundera, partiden atılmasına rağmen ideal komünizm üzerine manifestolar, makaleler yazmış, çeşitli tartışmalara katılmış. Bu yıllarda Prag'a taşınıp Charles Üniversitesi'nde sinema, müzik, edebiyat eğitimi almış. 1952 yılında mezun olduktan sonra Prag Sahne Sanatları Akademisi'nde dünya edebiyatı üzerine dersler verirken beri yandan da çeşitli oyunlar, şiir denemeleri kaleme almış ve çeviriler yapmış. 1956 yılında partiye tekrar kabul edilen Kundera'nın Laughable Loves isimli kısa öykülerden oluşan kitabı onu edebiyat çevrelerine tanıtmış. Kundera, 1967 yılında evlenmiş ve aynı yıl büyük ses getiren ilk romanı The Joke, orijinal ismiyle Zert yayınlanmış. Edebiyat çevrelerinde belli bir saygınlık kazanmaya başlamışken reformist komünist yazarlarla birlikte Prag Baharı'nın arka planında yer alması, başını epey derde sokmuş. 1968 yılında Çekoslovakya, SSCB'nin işgaline uğradıktan sonra ülkede yaşanan büyük kaosların ardından Kundera'nın eserleri yasaklanmış ve birçok yazar gibi o da 1970 yılında sınır dışı edilmiş. Kundera'nın bu yıllarda maddi ve manevi açıdan çok zor günler geçirdiğini, kendi demeçlerinden ve kitaplarında Prag yıllarına yaptığı atıflardan biliyoruz. Kundera, 1975 yılında Fransa'ya iltica ettikten sonra Rennes Üniversitesi'nde dersler vermiş ve 1979 yılında Gülüşün ve Unutuşun Kitabı isimli eserini yazmış. Kundera'yı tüm dünyaya tanıtan ve birçok otorite tarafından başyapıt olarak kabul edilen Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği ise 1984 yılında yayınlanmıştır. Kundera'nın Çekçe yazdığı diğer eserler; Yaşam Başka Yerde, Ayrılık Valsi ve Ölümsüzlük'tür. Yavaşlık romanı, 1995 yılında Fransızca yayınlandığında ülkesinde büyük tepki çekmiş fakat yazar bundan sonraki eserlerini Fransızca yazmaya devam etmiştir. Bunlar; Kimlik, Bilmemek ve Kayıtsızlık Şenliği'dir. Deneme kitapları ise; Roman Sanatı, Saptırılmış Vasiyetler, Perde ve Bir Buluşma'dır. Kundera; şiir, oyun ve ilk öykülerinde yakınlık duyduğu ideolojisini merkeze alıp etrafına ona uygun imajlar, figürasyon ağı ve meta-temalar koyarken romanlarında başka bir tavır almıştır. Siyaset, onun romanlarında bir amaç değil araçtır. Siyasetin gölgesi romanlarındaki dar sokaklarda gezinse de birey, toplum, siyaset üçgenini üçüncü gözden realist çizgileri esas alarak anlatmayı yeğlemiştir. Kundera'nın Fransa yılları onun fikirlerini, sanata bakış açısını olduğunu gibi eserlerini de dönüştürmüştür. Bu yıllarda Rönesans yazarları Giovanni Boccaccio ve Rabelais'ın mistisizminden, Nietzsche'nin ve Heidegger felsefi görüşlerinden, postmodern roman tekniklerinden etkilenmiştir. Kundera'nın romanları sonbaharın hizasındadır. Cümlelerin altında hüznün felsefesi yatar. Ülkesinden sınır dışı edilmesi ve başka bir ülkede mülteci olarak yaşamak zorunda kalması büyük bir travmanın dilimleri olarak karşımıza çıkar. Yarım kalmış hevesler, aşklar, dostluklar; birbirine düğümlenmiş notalar halinde sayfalar boyunca uzar. O sararmış notalardan yayılan birbirinin içinde uyuklayan hisleri tüm sıcaklığıyla hissedebiliriz. Kundera, üst kurmacalarına yerleştirdiği bu melankoli kümelerinin içine mutlak suretle kadın- erkek ilişkilerini koyar. Genellikle esas kahraman çapkın, entelektüel bir erkektir. Bu karakter, kadınları yaralarından yakalayarak onlara aşkı öğrettikten sonra yaralarını büyütür. Bu noktada karmaşa başlar ve olay zinciri ilerledikçe yeni karmaşalar peydahlanır. Kundera, yavaşlığın yazarıdır. Kahramanların usul adımları, hayatın sadeliği, zamanın büzülmesi, diyalogların felsefi uçları ve boşlukların köşeleri bu yavaşlığı canlı tutar. Onun romanlarını Vltava Nehri'nde hafifçe ilerleyen yalın bir sandala benzetebiliriz. Bu sandal; asırları, insanları, renkleri, binaları, eşyaları ve duyguları birbirine berkiterek uzayan tarihi şehir Prag'ın hem geçmişinden hem bugününden geçer. İhtişamlı, yüksek tavanlı apartman dairelerinin pencerelerinde şehvani hislere bulanmış vaziyette yağmuru izleyen aşıkları görürüz. Evlerden ve sokaklardan melodiler, sigara dumanları, loş ışıklar, tiz sloganlar yükselirken Prag'ın gecesi ve gündüzü, baharı ve kışı birbirine katışır. Kundera'nın romanlarında İkinci Dünya Savaşı'nın ve peşinden gelen soğuk savaş döneminin izlerini mekanlarda, olaylarda ve ilişkilerde görmek mümkündür. Bu sahneleri bazen ironi, bazen kara mizah ve bazen de kendi acı tecrübeleriyle doldurur. Onun karakterleri hayata çocuksu bir saflıkla bakan, karmaşık ruhlu, güzel konuşan, hız yerine hazzı önemseyen, dış alemin ritmine ayak uyduramayacak kadar duygulara gömülmüş, yabancılaşmanın her evresiyle tanış olan insanlardır. İçlerindeki karanlığın ve kargaşanın farkındadırlar. Düğümleri çözmeye çalıştıkça kendi dünyalarına daha çok saplanırlar. Kundera; aşk, ölüm, siyaset ve belirsizlikler üzerinden hayatı sorgular. Derin psikolojik tahlillerin içine dört yanı dikenli izahatlar, felsefi pasajlar, katmanlı itiraflar ve vurucu aforizmik tümceler ekmeyi sever. Karakterler, görünmez çarmıhlarda defalarca can verir. Yasaklar ve günahlar yemeklerin kokusuna siner. İçeride bunlar olurken dışarıda yaşam devam eder; güneş batar, yağmur yağar, kuşlar uçar, piyano çalarken Ruslar Prag'a girer ve var olmak dayanılmaz bir hale alır. Tüm bunlardan kaçmak için hafifliğe inanmak gerekir.


Yayın dünyamızın güçlü kalemi Alev Alatlı'nın özellikle gençleri düşünerek yazdığı Nasihatname'ler, Feshüphanallah ve Hafazanallah'ın ardından başladığı hızda ve etkide devam edecek. Alev Alatlı'dan ayrıca popüler kültür üzerine bir kitabın ve romanın da müjdesini verebilirim. Murat Bardakçı'nın 19 Mayıs: Bir Devlet Operasyonu adlı kitabı da çıkıyor. Sadettin Ökten'le birlikte yazdıkları Dünyaya Geldim Gitmeye'nin ardından ikinci bir Kemal Sayar kitabı daha geliyor. Feridun Emecen'in Karadeniz Tarihi de yolda. Duayen gazeteci Yavuz Donat ise yakın tarihimizin içeriden hikayesini çok eğlenceli ama o oranda düşündürücü bir kitapta Şebnem Bursalı'ya anlattı. Kitabın adı, Off the Record. Çağdaş dünya edebiyatından çok önemli ve parlak edebiyatçıların eserleri de bu ay okurlarla buluşmaya başlıyor. Aralarında Domenico Starnone, Amelie Nothomb, David Chariandy, Ludwig Höhl, Claire-Louise Bennett ve Sayaka Murata var. Agatha Christie'nin çağdaşı ve en büyük rakibi olan Dorothy Sayers ile listelerde gelmiş geçmiş en iyi polisiye yazarı olarak yer alan Josephine Tey'in kitaplarını Türk okurlarla buluşturacağımız için de çok mutluyum. Çocuk kitaplarımıza gelince, işte onlar başlı başına konuşulması gereken bir konu. Geçen ay Jules Verne, Robert Louis Stevenson ve Jonathan Swift gibi yazarların eserlerini eşsiz illüstrasyonlarla ve büyük boy olarak yayınlamıştık, bu serimiz yeni kitaplarla devam ediyor. Bu tür işlere yerli yazarlarla da devam edeceğiz. Kendi yazarlarımızı içeren bir program oluşturabilmek ilk günden beri hedeflerimizdendi. Minik Diyetisyenler serimizi, Noktalama Dedektifleri ve Köpek Oteli gibi kitaplarımızı bu kapsamda değerlendirmelisiniz. Çocuklar için polisiye diye özetleyebileceğim Nancy Drewlar ve bir dönemin dünyada en çok okunan çocuk yazarı olan Gertrude Chandler Warner kitapları da macerasever küçükler için. Beşir Ayvazoğlu, kapsamlı bir Tevfik Fikret biyografisiyle okurlarıyla buluşuyor. Bol malzemeli, görselli, açıklayıcı notlu ve akıcı diliyle çok konuşulacak bir kitap. Bir diğer Beşir Ayvazoğlu kitabı da yazarın neredeyse yeniden yazdığı Ahmet Haşim kitabı. Artun Ünsal yemek kültürüne ve lezzet olgusuna iktidarlar üzerinden bakan İktidarların Sofrası, Hasan Ali Toptaş Beni Kör Kuyularda, Ayşe Kulin Hünkarı Kim Öldürdü İçimde Kızıl Bir Gül Gibi ile, Pierre Bayard intihal meselesine farklı bir bakış açısı getiren Önceden İntihal ile sonbahar programımızda. Sonbaharla birlikte Hilmi Yavuz külliyatına başlıyoruz. Şairin bütün şiirlerini Bakış Kuşu ismiyle tek ciltte yayınlayacağız. Asaf Halet Çelebi'nin uzun zamandır baskısı olmayan kitapları art arda Everest Yayınları'nca yayınlanacak. Mevlana ile başlıyoruz. İvo Andriç'in daha önce Türkçede olmayan iki romanı Güneşli Taraf ve Hanımefendi yayına hazırlanıyor. İlyasah Shabazz'dan babasının ilk gençlik yıllarını anlatan X isimli bir roman, Modern Arap Edebiyatı'nın en önemli kadın yazarlarından Radva Aşur'un Tanturalı Kadın'ı sonbaharda okurlarla buluşacak. Aliya İzzetbegoviç külliyatının yayın süreci de devam edecek. İbnülemin Mahmut Kemal İnal külliyatı da Ketebe'de olacak bu sezon. Biyografi serimizden ise Akira Kurusowa ile Wittgenstein biyografileri de yayına hazırlanmakta. Yerli edebiyat dizimizden ise İrem Ertuğrul'un ilk öykü kitabı, Selman Bayer'in yeni romanı, Ali Emre ve İsmail Kılıçarslan'ın yeni şiir kitapları, Samet Karataş ve Mehmet Emin Küçüker'in ilk şiir kitapları okurla buluşacak. Bu yıl Sally Rooney'den Normal İnsanlar, Carlos Fuentes'ten Doğmamış Kristof ve Yiğit Bener'in Acı Portakal'ı öne çıkıyor. The Guardian'a göre 21. Yüzyılın En İyi 100 Kitabı arasında değerlendirilen Normal İnsanlar yayımlandığı bütün ülkelerde çok satanlar listesine girmeye başarmıştı. Klasik serisi Moby Dick ile sürüyor. Mundi markamızdan ise Ayşe Başcı / Ekrem König: Dünyayı Dolandıran Türk kitabı geliyor. Doğu Yücel'den Öldüğünü Google'dan Öğrenen Adam ve Diğer Tuhaf Hikayeler, Erdal Öz-Kemal Özer-Adnan Özyalçıner'den Arkadaş Mektupları da sonbahar programında. Bu sonbaharda en çok konuşulacak kitaplarımızdan biri Colson Whitehead imzalı Nickel Çocukları. Kendinden söz ettirecek kitaplardan bir diğeri ise Valeria Luiselli imzalı Kayıp Çocuk Arşivi. Seda Ersavcı'nın çevirisiyle yayımlanacak olan bu benzersiz roman Meksika ile ABD arasında ölümü de göze alarak yürüyen çocukların öyküsünü göçmen bir ailenin yol serüveninin ışığında anlatıyor. Sonbaharın en güzel sürprizi, Yaşadığımız Dünya serimizde yer alacak Jonathan Safran Foer kitabı Bizim Havamız. Jack Kerouac, David Foster Wallace, Rebecca Solnit, Henry Miller, Muriel Spark ve Shirley Jackson gibi modern isimlerin yeni yayımlanacak eserleri de programımızda. Erlend Loe'nin yeni kitabı Kadının Fendi sonbahar programımızda yer alıyor. İspanyol edebiyatının yaşayan önemli isimlerinden Javier Marias Duygusal Adam ile okurlarla buluşacak. Planlanan diğer kitaplar da şöyle; Ekrem Alican Günlükler, Alberto Manguel - My Fabolus Monsters, John Gray- Seven Types Of Atheİsm, Marc Engelhardt - Die Flüchtlings Revolution ve Selçuk Baran'ın oyunu Türkan Hanım'ın Ölümü. Ayrıca 2020'de de Ian McEwan, Philip Roth, Hermann Hesse, Anton Çehov gibi önemli yazarlarımıza devam edeceğiz. Osmanlı'nın son, Cumhuriyet'in ise ilk tefsir/tercüme çalışması olan ve Kazım Kadri tarafından kaleme alınan Nurü'l Beyan adlı eser raflarda yerini alacak. William McNeill'in kendi kaleminden Hakikatin Peşinde ekim ayında raflarda... Amerika'nın Kanlı Tarihi adlı eserin devamı niteliğinde olan Hollywood'un Karanlık Tarihi'nde ise, pırıltılı sahne ışıklarının altında yatan karanlık bir dünyanın perdeleri aralanıyor. Gökhan Özcan okuyucularına müjde! Yazarımız Açık Pencere adlı kitabıyla güz döneminde okuyucularıyla buluşuyor. Cingöz Recai külliyatıyla neşretmeye başladığımız Peyami Safa'nın Server Bedi müstearıyla kaleme aldığı kitaplarda yeni bir evreye giriyoruz. Cingöz Recai, Cıva Necati, Tilki Leman, Çekirge Zehra, Kartal İhsan gibi polisiye karakterlerin dışında kalan Server Bedi eserlerinin yayımı Zıpçıktılar adlı romanla başlayacak. Zıpçıktılar'la başlayacak olan seride, şimdilik elliye yakın kitap tespit edildi ki bunların bazıları Peyami Safa bibliyografyalarında ve kataloglarda yer almayan yeni keşiflerden oluşuyor. Türk şiirinin yaşayan önemli isimlerinden Süleyman Çobanoğlu'nun Tamgalar adını taşıyan yeni bir dosyası neşredilecek. Caner Çaylak'ın Semud'un Torunları adlı hikaye dosyasının da ilgi göreceğine inanıyoruz. Sonbaharda Meksikalı yazar Cristina Rivera Garza'nın Tayga Sendromu'nu ve Claire Watkins'in Nevada adlı kitabını yayımlayacağız. Tayga Sendromu okurdan sezgisel bir okuma bekleyen, gerçekle hayal arasında salınan bir dedektif noir. Tobias Wolff-The Story Begins, Tatyana Tolstaya-Aetherial Worlds, Felisberto Hernandez-Seçme Öyküler, Walter Kempowski- Alles Umsonst ise 2020 yaz sonuna kadar yayımlayacağımız kitaplar. Hakan Bıçakcı'nın Normal Nefes Almaya Devam Edin, Ercan Kesal'ın Velhasıl ve Gökçer Tahincioğlu'nun Kiraz Ağacı kitapları Türkçe edebiyatta öne çıkıyor. Çeviri edebiyatta ise Fitzgerald'ın 1 Mayıs'ı, Turgenyev'in İlk Aşk'ı ön planda. Ruhun Gıdası Kitaplar dizimizden çıkacak olan Monique Truong'un yazdığı Dilimdeki Acı ise gastro-kurmaca alanında dikkat çekici olacağını düşündüğümüz bir roman...