Her şey ramazanın ilk günü başlardı. Bir heyecan kaplardı içimizi. İşte o heyecan ve gece sahura kaldırılmayacağımız korkusuyla doğru dürüst uyuyamadığımız o ilk gece. Sonra oruç tutup büyüdüğümüzü ispatlama hevesiyle devam ederdi bütün ay. Bazı günler yarım gün tuttururlardı, çocukların orucu böyle olur diye. Her anında başka bir heyecan gizliydi. Hatta bir akşam annem iftarda Bu gece dağa çıkacağız. demişti. Biz de gelelim, biz de gelelim diye tutturmuştuk fakat annem olmaz siz küçüksünüz diyerek kabul etmemişti. Sonra konu değişmiş ama benim aklım gece çıkılacak olan dağda kalmıştı. Neredeydi bu dağ? Nasıl gideceklerdi? Ne zaman geleceklerdi? Ya onlar yokken bize bir şey olursa o zaman ne olacaktı? Yok bu gece uyumamalıydım. Zaten bu düşüncelerle epey uyuyamadım. Sonra tabii ki daha fazla dayanamayıp daldım uykuya. Sabah kalktığımda herkes evdeydi. Peki ya dağ? Gitmediler mi? Hemen koşup anneme sordum. Meğer Ramazanın tam ortasındaki geceye, artık yarıladık gerisi daha kolay daha hızlı geçer manasında, dağa çıkıyoruz derlermiş. Gecesi sahurla aydınlanan ayların en güzelinin gündüzleri de iftara hazırlık telaşıyla geçerdi. Bir de annemin her gün gittiği mukabele vardı. Kimdi bu mukabele; yoksa mahalleye yeni bir teyze mi taşınmıştı? Büyüdükçe öğrendik ki mukabele kadınların bir araya toplanıp her gün bir cüz okuyarak Kur'an-ı Kerim'i hatmetmesiymiş. Akşama doğru sadece ramazanlara has üretilen pideleri sıcak ve taze yiyebilmek için fırınların önünde oluşan pide kuyrukları olurdu. Ezan sesini beklediğimiz heyecanlı dakikalar, televizyondaki tok sesli amcayla güzel görüntüler eşliğinde ettiğimiz iftar duasıyla biterdi. Ardından tabağa değen kaşık çatal sesleri ve bardaklara doldurulan içeceklerin şırıltısıyla birlikte bütün gün aç kalmanın verdiği his, her bir lokmanın tadının ağızda muhteşem bir lezzete dönüşmesine sebep olurdu. Yemeği yapana eline sağlık cümleleriyle sunulan teşekkürlere ve annelerin gözünde beliren ve bütün günün yorgunluğuna değen o takdir cümlesinin sebep olduğu tatmin ve huzur duygusuna paha biçilemezdi. Tabii ki asıl şükür nimetlerin asıl Sahibine gönderilirdi, yemeğin sonunda içten bir Elhamdülillah diyerek. İftardan sonra aceleyle içilen çayların ardından teravih namazına yetişmek için bir hareketlilik başlardı bu kez de. Ramazan sadece bir ay değildi, senede bir defa gelen, gelmesi özlemle beklenen, geldiğinde baş tacı edilen, büyük küçük herkesi memnun eden, öyle özel öyle güzel bir ay ve zamanın en kıymetli dilimiydi. Giderken de bir gelin gibi özenle en güzel şekilde uğurlanırdı. Birkaç gün öncesinden başlardı hazırlıklar. Vitrinlerin içi boşaltılıp tek tek silinirdi neredeyse hiç kullanmadığımız fincanlar, tabaklar... Dip köşe bütün ev temizlenir, tozu alınırdı. Kırmızı parlak ayakkabılar ve ponponlu beyaz çoraplardı bayram, çocukluğumuzda. Karpuz kollu beyaz puantiyeli kırmızı bir elbise... Komşulardan topladığımız cam şekerlerdi; en güzeli turuncu olan. Çikolata aldığımızda kendimizi şanslı hissettiğimiz evler olurdu. Yaşlı bir teyzeden duyduğumuz, anlamını o günlerde kavrayamadığımız yılda bu vakitlere gelesin cümlesi... Islatılarak öpülen yanaklarımızı elimizin tersiyle gizlice sildiğimiz bayramlar... Harçlıklarla gazoz alıp, leblebi tozuyla keyif yaptığımız günlerdi. Bazen de evdeki tatlıydı, gelen misafirlere yetecek mi diye endişe duyduğumuz, koca koca iki tepsi baklava olmasına rağmen. Bütün mahalleyi doyuracak ikramlar hazırlanırdı ve gelen çaysız ikramsız gönderilmezdi. Tatlı sohbetlerin konusu en çok da çocukların ne kadar çok büyüdüğüydü. İnsanların içindeki neşe dışına taşar adeta her yeri kaplardı.


Amasra'nın ilk adı Sesamos'tur. Ünlü coğrafyacı Strabon'a göre Sesamos'u İskitler'in bir kolu olan Amazonlar kurmuş. İlk dönem kaynaklarında Sesamos'un ne anlama geldiğine dair bir bilgiye rastlanmaz. Amasralılar ise, bu adın her bahar Boztepe yamaçlarını örten yabani susam çiçeklerinden doğmuş olabileceğini anlatırlar. Kent 300 yıl kadar Fenike egemenliğinde kalmış. Sesamos o devirde, canlı bir pazar yeri ve işlek bir iskele imiş. MÖ 9. yüzyılda Fenikeliler, Karadeniz kolonilerini terk edince, kent İyonlar'ın egemenliğine girmiş. Günümüzdeki Amasra'yı ise İskender'in baldızı İranlı Kraliçe Amastris kurmuş. Amastris'in ölümünden sonra kent Pontus yönetimine geçmiş. Pontus'un Roma'ya yenilmesinden sonra Sesamos, Marmaralı korsanlar tarafından yağma edilmiş. Daha sonra Romalılar kapsamlı bir imara girişmişler ve buradaki egemenlikleri 500 yıl kadar sürmüş. Kent Romalılardan sonra Bizans yönetimine geçmiş ve son olarak Ekim 1460 tarihinde Fatih, kenti Osmanlı topraklarına katmış. Denize doğru uzanmış bir burun, burnun iki yanında korunaklı birer liman görevi gören iki koy ve ana karaya bağlı, bağımsız adalara sahip olan Amasra, Bartın'ın bir ilçesidir. Ülkemizin Batı Karadeniz bölgesindedir ve iklimi nedeniyle her mevsim yağmur yağar. Deniz seven Ankaralılar için en yakın yerlerden biridir. Küçük bir yer lakin gitmeye değer. Amasra inişine dikkat etmelisiniz çünkü yol virajlı ve bir hayli diktir. Amasra merkeze gelmeden önce Kuşkayası, Yol Anıtı'na çıkabilir; Bakacak Tepesinden o inanılmaz manzarayı seyredebilirsiniz. Tek kelime ile harikadır. Oradan bakınca Amasra ayaklarınızın altına serilir. Osmanlı Hamamı, Oyma Mağaralar, Kemerdere Köprüsü, İçkale Mescidi, Bedesten, Fatih Camii, Antik Tiyatro, Gürcüoluk Mağarası, Çekiciler Çarşısı, Kuşkayası Yol Anıtı, Amasra Kalesi. Kale'nin tepesinden Amasra'yı panoramik görebilir, o harika manzarayı seyrederken çayınızı yudumlayabilirsiniz. Çekiciler çarşısında tahtadan, değişik el işi hediyelik eşyalar bulabilirsiniz ancak, pazarlık yapmayı sakın unutmayın! Amasra'da konaklamak isteyenler için de, birçok seçenek var. Pansiyon ve oteller kolaylıkla bulunabildiği gibi, ev pansiyonculuğu da yaygın bu küçük ilçede. Yemek yiyeceğinizde ise, mutlaka salata ısmarlayın. Buradaki salatalar insana parmak yedirten cinsten. Ne desek az gelir, mutlaka gidilip görülmesi gereken bir yer... Sevgi ve sağlıcakla kalın ve bolca gezip görün..


Günümüzde kullandığımız internet, dünyanın dört bir yanını birbirine bağlıyor; ama tüm dünyayı birbirine bağlamak kolay bir iş değil. Bu amaç uğrunda insanlık, okyanusların kilometrelerce altından fiber optik kablolar geçirdi. Ancak bu iş hem zahmetli hem maliyetli hem de kabloların kopması gibi bir risk barındırıyor. Uluslararası verinin %97'sinin bu gibi deniz altındaki kablolarla taşındığını düşünürsek, kabloların zarar görmesi büyük bir felakete neden olabilir. İşte bu durumda da devreye Starlink giriyor. Geçtiğimiz yıl mayıs ayında ilk fırlatılışı gerçekleştirilen ve bugünlerde yine gündeme gelen çılgın bir proje: Starlink Projesi. Peki, nedir bu Starlink? Son yılların gözde girişimcisi; SpaceX ve Tesla şirketlerinin CEO'su Elon Musk'ın tüm dünyada hızlı ve yenilikçi bir internet ağı kurma projesi. Gönderilecek uydular sayesinde çok daha hızlı bir internete erişebilirken daha az ücretler ödeyeceğimiz söyleniyor.


Uykusuz gecelerimin serzenişleri beni kardan aydınlık sabahlara uyandıracaktı, biliyordum. Hissediyordum. Ki zaten mensubu olduğum din de bana her zaman ümitvar olmam gerektiğini söylüyordu. Kimi zaman kaybetsem de umut silahımı, çoğu zaman kazananı ben oldum bu savaşın. Şimdi çok daha büyük bir savaşın içerisindeyim. İnsan herkesle savaşır herkesi yener de bir kendini yenemezmiş. Haykırdıkça sesi yankı yaparmış uzaklarda. Ve ben şimdi o uzaklardan gelen bir nida sese muhtacım... Umudum olursun, sevdam olursun. Ses ver. Çekinme. Küçük bir ses, küçük bir bakış umut çiçekleri filizlendirir gönül bahçemde. Uyandır beni bu rüyadan, o sesle... Bana bir gülücük ver kırpıkgözlüm, çiçek açsın şiirler..


Öyle ki Pierre Loti'den yayılır İstanbul'a. Seni bekler son bir şiir için! Seni bekler son bir dua için! Hatırı sayılır dostlar bekler merak içinde Beylerbeyi'nde, Ortaköy de sahilde havai fişekler hazırlanmış seni bekler, Varlığın mutluluk katar bir adamın hayatına, Penceremin önünde bir çiçek açmak için ellerinin değmesini bekler. Ağlayan yetim bebekler susmak için sesini işitmeyi... Kız Kulesi'nin aşkı biter Galata Kulesi'ne,


niNüin matematik knIsmnInda aslnInda küçük bir kurnazlnIk yatnIyor. Enüer hesaplarnInnIznI donüru yapnIyorsannIz son saynI her zaman 9 olarak bulunuyor. Böylece asnIl soru dokuz rakamnInnIn ilk harfi olan D ile bir ülke düNüünmek. Bizim toplumumuzda da D harfi ile baNülayan ülke deyince snIk snIk Danimarka söyleniyor ve sonrasnI çorap sökünüü gibi geliyor. R ile akla gelen Nüehir de genelde Rize oluyor çünkü R ile ülkemizde baNüka bir Nüehir ismi yok. DenmemiNü oldunüu halde varsaynIyoruz ki sadece Türkiye'de bir Nüehir soruluyor. SonrasnInda da ni ile inek geliyor. Ve bu cevaplar o kadar süratli oluyor ki. HayatnImnIz da böyle denüil mi? Acilen karar vermemiz gerekiyormuNü gibi. Sanki HnIzlnI ve Öfkeli filminin içinde yaNünIyormuNüuz gibi. Danimarka, Rize ve inek içimizde kodlanmnINü gibi adeta ama farknInda denüiliz. niçinde donüdunüumuz, büyüdünüümüz, ve yaNüadnInünImnIz toplumda elde ettinüimiz yaNüantnIlar bizi Danimarka, Rize, ve inek demeye sevk ediyor. Enüer içimizde yerleNümiNü olan NüablonlarnIn farknInda denüilsek, bu Nüablonlar bizim hayatnImnIznI yönlendirebiliyor. Belki de Danimarka, Rize, ve inek türünden meslenüimizi seçiyoruz, farknInda varmadan aNüklarnImnIznI seçiyoruz, komNüularnImnIznI seçiyoruz. Danimarka, Rize, ve inek türünden hayatlarnImnIzda önemli seçimler yapnIyoruz. Ve farknIna bile varmnIyoruz. Tabii ki toplum olarak yaNüayabilmemiz için bu kültürel kalnIplarnIn olmasnI gerekiyor. Ama bu yönün farknInda olarak yaNüayabilmek bizim ufkumuzu açabilir. Ben kimim sorusunun yannItnInnI bulabilmek için bu farknIndalnIk yolculunüuna çnIkmamnIz gerekiyor. Psikolog ve yazar Donüan Cücelonülu, SavaNüçnIda tam da bu farknIndalnIk yolculunüundan bahsediyor. Bu farknIndalnInünI nasnIl kazanabiliriz ve onunla neler yapabilirizi anlatnIyor. Donüan Cücelonülu diyor ki seni dinüerlerinden farksnIz yapmaya bütün gücüyle gece gündüz çalnINüan bir dünyada, kendin olarak kalabilmek, dünyannIn en zor savaNünInnI vermek demektir. AnlamlnI ve coNükulu bir yasam için SavaNüçnI kitabnInda iNüte böyle bir savaNütan söz ediliyor. Her insannIn gönlünün bir yerinde, çok derinlerde bir istek bu: anlamlnI ve coNükulu bir Nüekilde yaNüamak.


- Özdemir Asaf Öyle bir çağdayız ki, hızımıza kendimiz bile yetişemiyoruz. Durmayı, bakmayı, şükretmeyi unuttuk. Aşık olmaya dahi zamanımız yok. Hele edebiyat, şiir hepsi rafların tozlu sayfalarında. Eski zaman aşklarını okuyup iç çekmekteyiz. Bizim nesil yaşamayı yarışmakla karıştıranların nesli. Oysa henüz nefes alıyorken hissedebildiği kadar hissetmeli insan, tüm gerçek duygulardan nasiplenmeli. Bu dergi, uzun zamandır kış uykusunda olan bir fikrin hayata geçirilişinin ilk adımı. "Yaşayan edebiyatçı sayısı neden bu derece az?" diye sorarak çıktığımız bu yolda okuyucumuz aynı zamanda yazarımız olsun istedik. Kendine saklanamayacak kadar güzel yazıları olanlar orada bir yerde, buna tüm kalbimizle inandık. Her sayımızı sizden gelenlerle oluşturacağımız bu dergimizin ilk sayısını sunmaktan büyük onur duyarız.


Merhabalar ben Ayşe Nur. Dil ve konuşma terapistiyim. Üsküdar Üniversitesinin 2. dönem mezunlarındanım. Şu an yine kendi bölümüm üzerine yüksek lisansımı devam ettirmekteyim. Sizlere biraz kendi alanımdan bahsetmek istiyorum. Dil, konuşma, ses ve yutma bozukluklarının önlenmesi, bozuklukların belirlenmesi ve rehabilitasyonu alanında çalışmalar yaparlar. Dil ve konuşma bozuklukları, erken çocukluk döneminde başlayıp yaşlılık dönemine kadar uzanan geniş bir yelpazede bireyleri etkileyebilmektedir. Alanım bu tarz konularla ilgilenir. Bölümüm bana daha sabırlı, daha anlayışlı ve her zaman öğrenmeye açık olmam gerektiğini öğretti. Kliniğe çıktığınızda her yaştan ve her çevreden kişiler ile iletişime geçiyorsunuz, bundan dolayı iletişiminizin kuvvetli olması çok önemli. Öncelikli olarak söylemeliyim bölüm dersleri hem de klinik yaşantısı sizi fiziksel ve mental olarak çok yoruyor. Gerçekten sabırlı olmalı, değişimleri kolayca fark edebilmeli, ani değişimlere ayak uydurabilmelisiniz. Bunun yanı sıra kendinizi sürekli geliştirmeye açık olmalı ve her zaman güncel konuları takip etmelisiniz. Güncel makaleleri takip edebilme adına yabancı diliniz iyi olmalı. İşimin klinik boyutunu gerçekten çok seviyorum. Danışanlarımla seanslarda ilerledikçe gelişimlerini görmek harika bir duygu. Ancak küçüklüğümden beri okumayı ve okuduklarım üzerine bir şeyler inşa etmeyi ve bu fikirleri geliştirmeyi çok sevdim. Bu yüzden gönlüm akademik yaşantımı her zaman sürdürmekten yana.


Anlaşılamamaktan, kendimizi anlatamamaktan yorulduk. Kendimizi tanımıyor olmaktan, yorulduk. Bir şeyi istemediğimizi fark etmemiz bile çok zamanımızı alıyor. Sonra bir de şaşırıyoruz. İstemememize şaşırıyoruz. Çünkü çoğunluğa göre doğru. Çünkü iyi olan. Ama bir bakıyoruz; istemiyoruz. Bir bakıyoruz ki yaparken mutlu değilmişiz. Bunun mutsuzluğuna alışmışız. O mutsuzluk normalimiz olmuş. Fark edince bir de suçluluk hissediyoruz; istemediğimiz, mutlu olmadığımız için. Söyleyemiyoruz da. Bu da kendimize ihanet gibi. Şu ağzımız açılmıyor ya! Böyle söylemeye söylemeye düşünmeye de çekinir olduk. Kendi içimizde kendimizi erteliyoruz. Kendimizi susturuyoruz. İnsanların benlikleriyle verdiğimiz bu savaş niye, sevgili okur? Yıllar geçiyor, büyüyoruz, buluyoruz; kasım geldi, aralık geliyor bir yıl daha bitiyor ve biz bu 365 gün boyunca acaba kaç günü "diğer"lerinin benliklerini düşünerek harcadık, kim bilir! Kendimize geleceğiz, sevgili okur. Kendimize iyi geleceğiz, birbirimize de iyi gelecek bu iyileşme sürecimiz; çünkü kendimizi tanıyıp olduğumuz gibi sevebildiğimiz zaman, tüm renklerimizi paylaşacağız birbirimizle. Ve bunları cömertçe paylaşıp çoğaltarak rengarenk bir dünyada yaşayacağız. Rengarenk günlerde görüşmek üzere.


Bir ay daha geçti ömrümüzden ve ben yine hasret kaldım yüzüne, sesine, kelimelerine.. Takvimden kaç yaprak düştü sayamadım göz kapaklarıma. Hükümsüz zaman, hükümsüz yollar.. Ben sana hissettim. Senin sevginde buldum kalbimi. Sonbaharda esen bir rüzgardın, içime doğdun. Kalbimin kapılarını kimse böyle çalmamıştı. Bir bakmışım gözlerin gözlerimde, bir bakmışım yağmurlar yüzümde.. Sonbahar, sen gittin gideli bir hasret ki içimde.. Kelimeler gücünü yitirdi benliğimde.. Şiirler sana yazılıyor.. Sen satırlardasın, sen sayfalarda.. Ben dünyanın öbür ucunda, beklemelerin en yalnızıyım.. Bekleyenlerin en özlemlisi.. Sorsam ya bu yol bizi nereye götürür? Sensiz bir dünyanın penceresinden dahi bakamam. Gel bitsin bu boşa ayrı kalış. Bu gereksiz mesafeler aramızdaki. Yeryüzü dev bir mavilik, yüzsem karşı kıyıda mevsim hep sonbahar.. Ne bir keder ne bir gözyaşı geçmiş.. Şimdi burada olsan, belki bir yaz akşamı gülleri beraber izlerdik, yahut her yere yayılan kokusuna aldırırdı bakışlarımız çiseleyen yağmurun.. Omzuna konan bir kuş uçmayı öğretirdi belki.. Yanıbaşından Sonbahara tutulmuşum.. Bakıyorum uykusuz saçlarına.. Dokunabiliyorum.. Sesin kulağıma fısıldama mesafesinde.. Kim demiş sevda talihsizlik diye? İsmime anlam oldun sevdiğim ruhumun en derininde.. Aramızda yüz yıllık zaman, yol yüzyıllık... - İlkbahar'ın


Acaba bulutlar da pamuk Aeker isterken aAlar mA diye... Ama bir senin gidiAini çok net hatA rlA yorum Sonbahar,


Geçmişte yaşanılıp, tecrübesini başucu kitabı yapıp, olayı yaşanmamış gibi kılmaya, yara izlerini görünmez pudralarla kapatmaya çalışsak da yaşanmışa yakın bir olay yaşamaya görelim, hemen benzer ızdırap ve kederlerle aynı ruhi tepkileri istemsizce ortaya koyarız. Hafıza denilen şeyin çok düşündükçe delirttiği, hiç düşünmedikçe unutturduğu, bastırıldığında da hasta etmesi gibi ve anıları duygularla birlikte o günkü tazeliği ile koruması gibi ne menem bir rolü vardır hayatımızda. Oldukça etkileyen ve yankı uyandıran bu his, bu hafıza denilen şey; kendini kimi zaman yaşamın getirdiklerinde gösteriyor, kimi zaman da bir savaş belgeselinde. Örneğin bir kadının, eşini savaşa teninin kokusunu son kez içine çektiğini bile bile çaresizce uğurlaması damga vuruyor fotoğrafçının kadrajına. Kadının ise hafızasına, kalbine hançerle kazınıyor o an. Kimi zaman da gündelik yaşamda, bir sevgilinin aşığına vedasında, son kez göreceği yüze bakarken ızdırap dolu o anı kaydetmesiyle görevini yerine getiriyor. Bu durum öyle bir hal alıyor ki... Bir başka örnekle de açıklarsak dünyadaki varlığının son evresini tamamlamış bir mevtanın, giderken yakınına bıraktığı o çaresiz acı ve çaresiz yakınının acısının her daim taze kalıp mevtanın yüzüne sıkı sıkıya bocalayacak kadar o çok dikkatli son bakışın, bir süre sonra hatırından, hafızasından silinmesi... İşte bu durum, nankör bir örnek olarak karşımıza çıkıyor. Bizi biz yapan acılar, hisler, yaşanmışlıklar ve tecrübeler her daim hafızada canlı kalıyor ve hafızaya kazınıyor. Hafıza ve onun hatırlattığı ansızın canlanışlar hayata dokunur, tecrübe olur. Kimi zaman yara olur -ki oluyor da- kimi zaman da bir tebessüm olur. Hafıza, acıları ve duyguları hep taze tutar. Acıyı, hoş anılardan daha da taze tutar. Kişiyi, kimi zaman bu adaletsiz hatırlayışı besler. Kimi zaman içinde saklar, kimi zaman da dürtüsüz bırakarak yok eder. Bazen bir şarkıyla ve benzer bir simayla, bazen tanıdık gelen bir kokuyla ve bazen de bir fikirle uyanır o bilindik hissiyatlar. Hafıza, yine iş başındadır. Bizi biz yapan, bize hayatın anlamını ifade eden ve yaşadıklarımızı daima canlı tutan soyut ve istemsiz güç... İyi yaşanmışlıklarımızı, gülmelerimizi ve bazı yerlerde çok iyi hissetmelerimizi acı anlara göre daha az hatırlamamız, mutluluğun o anki farkındalıktan uzak oluşundan kaynaklıdır. Acı ise her daim kötü hissettirmesiyle her zerresine kadar farkında kılar. Hafıza oyunundaki adaletsiz oyun, çoğu kez yıpratmasıyla var eder insanı, onu yokluğa ve boşluğa sürüklerken. İşte tam da burada, hayatımızı daha iyi ve katlanılır kılmak için bu iyi yaşanmışlıkları hafızamıza kazımalı ve kötü anıları mutluluğa karşı mat etmeliyiz. Mutluluğun formülü, düşünmeyi bırakmak olmalı zannımca. Orhan Kemal'in: "Güçlü bir hafıza, ağır bir cezadır. Ve işin kötüsü iyi anları nadiren, kötü anları sıklıkla hatırlatır." sözü ise bu demece noktayı koyacaktır. Saçlarımız, rüzgarın geçmişten getirdiği güzel anılarla dalgalansın. Dudağımız, ansızın hatırlanan o iyi anılarla tebessüm etsin. Hafızamız, kalbimize yer etmiş güzelliklerin ve paha biçilmez anların kütüphanesi olsun.


Belki benim için bir anlık heves,


Ve kurtuluşu bir uyku mesafesi uzaklıkta bulmak!


Günbatımının kızıllığı nasıl izlenir bir başına, Biraz yağmurlu kahve, bir nefes de yeni açmış papatya... Ömrümden başka bir bahar daha düşüyor...


Çocukluk.. bir kelebek, bir boyunbağı ve bir şiir.. Her yağmurda evden kaçmış yavru bir şemsiye bulur, Başımı dayadığım pürüzsüz ağaç dalındandı omuzları, Balkonun boğaza bakan tarafında gizlice buluşur, Dibi görünmeyen bir kuyunun etrafından dolaşırdı terliklerim bir zamanlar.. Ona kadar sayın derdi, bulayım sizi.. Ve babanın verdiği harçlık kadar bozuktu sayması... Saklambacı kaybeden, kulağına kirazdan küpeler takardı, Kelebekten bir arkadaşa ihtiyacım vardı o zamanlar.. Geçmişi, geleceği olmayan ve kiraz ağacını kıskanmayan.. Birlikte kokusu uçuşan kamuflajlar yapardık geçmiş zamanda, Küplerce tekerlememiz vardı küplerde ve küplüceydi hepsinin kafiyeleri de.. Ne zaman kelebeğe giydirse düğmelerinin iliklenmediği.. Bir şey diyemezdi çocukluğum, içine içine ağlardı anca.. Bir kelebek uçardı uzaklara, bir çocukluğum..


-Ki manzara değildir o, aynı evler, aynı cadde, her gün, her gece, Bir tembellik var nedense bu sabah gördüğüm her şeyde. Kumruları da duymadım, kuşlar da yoktu ne bahçede ne gökte. Güneş bile uykuda bulutları çekmiş üstüne. Kim bilir bu kaçıncı günü böyle uyanışımın, Hayret diye bir şey varmış; hayret! Kör mü olduk, yoksa bilmez mi olduk kıymet.


Benim bir yolum vardnI, yaklaNünIk 15.000 kilometre uzanünImda, yeni baNülangnIçlarnIma kapnI açan bir yol. Güney Amerika knItasnInnIn, insanlnIk tarihindeki en göz kamaNütnIrnIcnI uygarlnIklarnIndan biri olan ninka nimparatorlunüu'na ev sahiplinüi yapmasnIyla ünlü ülkesi: PERU. Neu anda da bu güzel ülkenin baNükenti Lima'da yaNüamaktaynIm. Sizlere biraz kendi yolculunüumdan ve burada yaNüamaktan söz etmek istiyorum. Uzun süreli gelgitlerimin sonrasnInda kendimi bir baNünIma Peru uçanünInda buldum. BulutlarnIn üzerinde umut ve heyecanla dolu on dört saatlik uçuNüumun ardnIndan hiç durmadan NüaNüknIn ve meraklnI gözlerle yeni yolumun keNüfine koyuldum. Lima sokaklar önceleri bana Pakistanvari bir atmosferdeymiNüim gibi hissettirdi. Küçük ve ilginç motosiklet taksiler, güleryüzlü ve koNüuNüturan bir kalabalnIk, her köNüeden beni ritme ayak uydurmaya çanünIran bir müzik ve tabii ki sonu gelmeyen araba ve korna sesleri. Burada biraz daha zaman geçirince fark ettim ki Lima, insana yirmi ynIl öncesinin Türkiyesini annImsatnIyor... Kimi zaman "Neredeyim?" sorusuna cevap ararken kendimi okyanus knIynIsnInda buluverdim. Dev dalgalar üzerinde sörf yapan insanlar beni "knIsnItlanamaz özgürlünüümü bir ömür yaNüarnIm" havasnIna sokuverdi. SonralarnI farklnI semtleri de keyfettikçe zengin Peru'yu görmeye baNüladnIm. Yeri geldi kendimi Avrupa'nnIn ihtiNüamlnI yapnIlarnI arasnInda dolaNünIrken buldum. Güleryüzlü ve etrafnIna enerji saçan, en az benim onlarnI anlamaya çalnINütnInünIm kadar meraklnI gözlerle beni inceleyen; sanki heyecanla izledinüimiz o knIznIlderili filmlerinden çnIknIp gelmiNü bu güzel insanlar, beni samimiyetleri ile sardnIlar. HALKIN GÖZÜNDE TÜRKniYE VE TÜRK niNSANININ YERni APAYRI. 2007 ynIlnInda yaNüadnIklarnI büyük deprem felaketindeki yardnImlaNüma hiç unutulmamnINü. Peru'da yaNüayan Türkler ilk yardnImlarda aktif rol oynamnINülar. Peru medyasnInnIn bu yardnImlaNümaya dönük haberleri Türklere sempatiyi artnIrmnINü. Türk dizileri de çok tutmuNü Peru'da. Insanlar Türk oldunüumu önürendiklerinde ilgi ve heyecanla "Fatmagül'ün Suçu Ne?" ve "MuhteNüem YüzynIl"dan bahsediyorlar. Dizilerin kahramanlarnI çok seviliyor. Yeni donüan çocuklarnIna "Onur" ve "Neehrazat" ismi verenlerin saynIsnI hiç de az denüil. Bir Türk'ün Peru'da yaNüamasnI, kendi dillerini önürenmesi ve özellikle burda enüitimini sürdürmesi çok ilgilerini çekiyor. niletiNüim kurdunüum her insannIn heyecanlnI ve ilgili sorularnIndan çok büyük haz alnIyorum. niNSANLARI GÜZEL AMA SUÇ ORANI HAYLni YÜKSEK BniR ÜLKE PERU. HIRSIZLIK ÖNLENEMEZ BniR HAL ALMINe. Doya doya gördünüünüz güzellikleri fotonüraflamak bile imkansnIz, kapkaççnIlar oldukça hnIzlnI ve pratikler maalesef. Yerli arkadaNülarnImdan snIkça "niNülek olmayan yerlerde yalnnIz dolaNüma" uyarnIsnI alnIyorum. Patatesin dört bin farklnI türü var burada. AyrnIca domates ve avokadonun da ana vatannI Peru. Daha önce adnInnI dahi duymadnInünIm, hatta rengini hiç görmedinüim tropikal meyveleri keNüfediyorum. ninannIlmazlar ve her an elinizin altnIndalar. Lakin güzel olmasnI bir yana, yabancnI bir memlekette, bir MüslümannI en çok zorlayan hususlardan biri kültür ve inançlara uygun yiyecekler bulabilmek oluyor Nüüphesiz. Fakat tabii ki de bu zorluklara zaman içerisinde alnINünIlnIyor. Özellikle burada yaNüayan birkaç Türk aile olarak yardnImlaNünIp, yaNüamnImnIznI çok daha kolay hale getiriyoruz. Bir yandan kültürümüzü devam ettirip dinüer yandan yerlilere de tannItnIp renkli bir dayannINüma ortamnI oluNüturuyoruz. Böylelikle ben de tannIdnInünIm insanlar ve kültürler sayesinde kendime açtnInünIm yeni yolu nINünIklandnIrnIp taçlandnIrnIyorum...


"Sonradan kör olmadık biz, zaten kördük" diyor, kitabımızın Portekizli yazarı Jose Saramago Körlük kitabında. 1995 yılında yazdığı bu roman, bir anda ortaya çıkan beyaz körlüğün salgına dönüşerek yayılmasını konu alıyor. Her yönüyle bizi içinde bulunduğumuz koşulları sorgulamaya iten kitap, salgın senaryolarına maruz kaldığımız şu günlerde okunduğunda belki de çok farklı anlamlar çıkarabileceğimiz bir post-apokaliptik roman. Saramago, diğer kitaplarında da değindiği fakat bu romanıyla bize zirveyi gösterdiği, insan irkının düşebileceği en uç noktayı, hayvaniliği, ve bundan doğabilecek sorunları gerçekçi bir dille ele almış. Ayrıca kitabın 2008 ve 2014 yapımı iki ayrı filmi bulunmakta. Kitapta yazar, Göz belki de insan bedeninin içinde hala bir ruh barındıran tek uzvudur" diyerek bizleri körlüğümüzü sorgulamaya itiyor. Peki ya gözün sonsuz bir beyazlığa boyanmasıyla başlayan ruhsuzluk hali? Görmekten yoksun, empati yapmaktan aciz ruhumuz kendini hapsettiği yerden, ancak kendine acımaya başlamayacak mı? Dünyadan elini eteğini çekmiş, kaybedcceği hiçbir şey kalmamış her insan gibi o derin uykunun gelip çatacağı günü beklemeye durmayacak mı? Yaşarken kör olmuştur zaten, ölürken kör olmaktan korkmayacak, yalnızca bunu kendine saygısı devam ettiği ölçüde uzak kılmaya çalışacak. "Yalnız vadesi dolanlar ölür başkası değil." demiş yazar. Peki ya içimizdeki insanlık? Yaşayışımız bir hayvandan farksızsa; ahlaktan, yasadan, nizamdan nasibimiz kalmamışsa, ölmüş sayılmaz mıyız en azından yarı yarıya? Oysa yarı yarıya yaşıyor da sayılırız böyle bir durumda. Karmaşa, açlık, sefalet, pislik. İnsan demeye bin şahit bedenler, cesetler, körler... Fakat nefes alan, fakat nefes veren! Demek hala umut var bir gün yeniden doğmaya! Kaldıysa eğer içimizde geleceğin güzelliğine dair bir tutam umut, tüm gücümüzle ona sarılmaktan başka yoktur ki çaremiz. Umudumuzu kaybetmeye değmez, hiçbir felaket. Cesur olun dostlarım ve çok okuyun! Bir gün hep beraber yeniden doğacağız!


Ne kadar uzağa gidersen git, geçmişini içinde taşıyacaksın çocuğum. Kendinden gideceksin, anılarından, kalbinden, mutluluklarından, acılarından... Ama'n alacak içinde hep, içinde hep bir ama kalacak, keşke demekten alıkoyamayacaksin kendini. Kabul edemiyordu genç kız. Çaresizliği kabul edemiyordu. Bir anda tüm her şeyle vedalaşması gerektiğini idrak etmeyi reddediyordu yüreği. Belki de bir şey yapılamayacak tek şeyle sınıyordu hayat onu. "Artık mutlu olma kızım" diyordu, "Bundan sonraki her gülüşünde bir miktar acı olsun ve hiç geçmesin". Gerçek olamayacak kadar gerçekti yaşadıkları. Acısı kendinden büyük, kırgınlığı tüm dünyayaydı. Kızıyordu, öfkeleniyordu belki içinde bir yerlerde. Ama şoktan kaskatı kesilmiş benliği, yanıp kavrulan kalbine inat, feryat etmesine bile izin vermiyordu. Düşünme yetisini kaybetmişti. Kalemler durmuş, devam ettirememişlerdi bu acıyı yazmayı. Artık ne beraber dertlere göğüs gerebildiği bir kardeşi vardı, ne de iyileşecek diye umudu elden bırakmadığı bir annesi. Kızının sessiz sedasız canına kıyışını öğrendiğinde verdiği tepkiyi, dünyanın üstüne asmak gerekirdi. O bakışlarda, yaşanan d anda, feryat figan bir bağırış vardı, canhıraş çığlıklar, ateşin doruk noktasına ulaşıp buza dönüştüğü o soğukluk vardı. Önce dudakları aralandı hafifçe, sonra iyice iki büklüm oldu yatağında, gözünden bir damla yaş düştü ve aralık dudaklarından bir nefes.. Yaşadığı bu anın gerçekliği içinde düşündü; kardeşine tecavüz eden kişi, biliyor muydu üç insanın birden hayatını kararttığını? İkisi toprağın altında, öteki yürüyen ölü, üç insan. Üç hikaye. Sanki diğer her şey yolundaymış, herkes çok iyiymiş gibi, bir de bu üç koca acıyı bırakmıştı dünyaya. Üç can. Milyarlarca insanın haberinin olmadığı, duyanların da beş dakikadan fazla tepki vermediği olaylar arasında yerini almıştı genç kızın hayatı. Çaresiz, acı dolu, ruhsuzca yatıyordu şimdi iki mezar arasında. Üstüne yağan kar, temizlemiyordu onun içindeki dünyayı. Beyaz olan herşey saflığı temsil etmiyordu artık. Art arda iki kefen. İki beyaz bez, bir kara toprağa gömülmüştü gözlerinin önünde. Onun için artık saflık, masumluk, iyilik, kötülük. yoktu. Siyah yoktu, beyaz yoktu, bugün yarın yoktu. Çığlıklar yoktu, ağlamak yoktu. Onun hayatı tam da bugün yok olmuştu. O artık çaresizliğiyle yoktu. Uyudu, bir daha da uyanmadı.


Pembe yelek, yeşil gömlek, uçtuk bir baharda, Hızla bitti yollar, hızla geçti yıllar, Ne sen, ne ben... Öyle olsun istemezken, Kahve yelek, sarı gömlek, göçtük bir baharda. Savrulup giderken bir araftan bir arafa, Sen taş kalp, ben taş kafa, Kederimiz bizi ağlattı, hem sabaha kadar, Kırık bir aynada yırtık bir resim gördük, Kaderimiz bizi ağlattı, hem sabaha kadar. Ne yaşayabildik, ne ölebildik, kaldık ortasında, Taa ki alın yazımız önümüze düşesiye, Hayal gibi gerçek, gerçek gibi hayale daldık, Vakti gelmeden, üç kuruşa, hem de veresiye, Ne yaşayabildik, ne ölebildik, kaldık ortasında.


Bahar gelir yılın bu aylarında. Sadece toprağa, havaya değil, içimize de gelir bütün renkleriyle, kokusuyla, tadıyla. İş yaparken şarkı mırıldanmak pek adetim değildir ama, bahar dedim ya. Bir melodi dolanır dilime, sabahları kahvaltı hazırlarken. Çoğu zaman, köprüde balık ekmek yemek.." diye devam ediyorum. Balık demişken, kaç yıl oldu saymadım hamsi yemeyeli, mevsimler geldi geçti işkembe içmeyeli. Sonra biber kızartmaya başlarım, mutfağım annemin mutfağı gibi kokar. O koku beni alır Ankara/Dikimevi yokuşuna götürür. Ben rengarenk vitrinlere bakarken köşedeki simitçiden gelen susam kokusu yandaki kuruyemişçinin kavrulmuş çekirdek kokusuyla yarışır adeta. Adımlarım sıklaşır eve bir an önce varmak için. O kısacık mesafe bitmek bilmez nedense, adına özlem dedikleri bir his yüzünden. Ben zihnimde İstanbul Ankara arası yolculuk ederken, tencereden sıçrayan bir yağ, patlatır hayal balonumu.


Ne aradığını bilenlere anlat kendini sevgi diliyle, sayfalar dolusu kelimelere ihtiyaç duymayan sevgili. Arayan, sevgiyi bazen bir çift gözde ya da hikmetli bir sözde, bazen de bir mekanda ya da bir handa bulur. Han, mekan, söz ve göz. Bir özde, bir beşikte, medeniyetlerin kesişim kümesinde "Çan, Hazzan ve Ezan" oluverir Antakya'da. Roma kadar eski ama ondan da öte kutsal Saint Pierre, inleyen Hazzan'la Allah'tan dileyen Museviler, beş vakit Ezanla Kabe'ye yönelen Müminler asırların 'Hoşgörü İklimini' gönülden yaşatırlar Antakya'da. Antakya merkezidir kadim medeniyetlerin. Üç semavi dinin mensubu güzel insanların "Medeniyetler Korosu"yla kendilerini anlattıkları şehirdir Antakya. Habib-i Neccar Camiinde buluşur ve birlikte duaya durur İsevi ve Muhammedi müminler. Daracık sokaklarında Sarımiye Camii, Katolik Kilisesiyle sırt sırta verir, birlikte bakarlar tam karşılarındaki Havra'ya. Mahalleden indiğinizde sizi çarşılı Ortodoks Kilisesi, Asi Nehri'nin batı yamacındaki Eski Meclis ve nehrin doğusundaki Ulu Camii karşılar. Günün sabahında envai çeşit katıklı ekmek, kekik ve çeşitli baharatlarla hazırlanmış lezzetlerle yaptığınız kahvaltı sizi Han Restaurant'a kadar taşıyacaktır. Han'da Antakya lezzetleriyle öğle yaptıysanız kendinizi Ulu Camii önündeki Kral Künefe'ye atarsınız. Şimdi 2 bin yıllık tarihe tanık, Romalıların muhteşem Mozaik Müzesinin ve Aziz Antakya'ya panoramik bir bakışla güneşin Akdeniz'den gurubunun da doyumsuz seyrinin mekanı Antakya Kalesinin ziyaret saatidir. Grup sonrasında inleyerek çağlayan sular sizi Harbiye'de akşam yemeğine davet eder. Sonrasında "aaah yetmeyen, yetemeyecek zaman diyerek bırakırsınız yorgun bedeninizi Ottaman Otel'in konforuna. Sabahında büyülü Akdeniz esintilerinin raks ettiği Çevlik Plajı'nda bulursunuz kendinizi. Hz. Musa ve Hızır'ın buluştuğu mekanı selamlar, tarihi limana hayat veren Titus Tüneli, Kral Mezarları, Beşikli Mağara yolu ile vardığınız Amanoslar'ın eteklerindeki Vakıflı Ermeni Köyünde Garbis'in Kır Kahvesinde yorgunluk çayını yudumlarken Akdenizin Cebel-i Akra'ya yasladığı muhteşem koyların seyrine dalarsınız. Kleopatra'nın güzelliğine esin kaynağı. Defne Ağaçlarının baygın rayihaları arasında Eriklikuyu Köyü'nden aşağıya Hıdırbey Koyü'ne sallanır, sizi bekleyen bilmem kaç bin yıllık Musa Ağacına, kana kana ölümsüzlük içeceğiniz Ab-ı Hayat Suyu'na kavuşursunuz. Artık sona doğru. Asla inanmazdım dediğiniz büyülü bir zamanda yaşadıklarınızın tekrarını yüreğinizde duyarak turunç ve zeytin bahçelerinin arasından geçer. Tomruksuyu, Fidanlık köyleri yolu ile şehre dönerken farkında olmadan dudaklarınıza yine ve yeniden görüşmek terennümlü bir şarkı yerleşmiştir Akdeniz renginde, Akdeniz tadında.


Bireyselliğin zirve yaptığı günümüz dünyasında, özel hayatın gizliliğinin korunmasına en büyük yardımcı kapılardır. Dış dünyanın kirinden karmaşasından bir kaçışı mümkün kılandır kapılar. Kendi içimize kaçışı... Baş başa kalışı, ruhumuzla bedenimizle zihnimizle... Odanıza gidip kapınızı kapattığınızda hissettiğiniz güven duygusunu size verendir. Kulaklığınızı takıp seslerden izole edebilirsiniz kendinizi. Aynı şekilde kapınızı kapatıp dışında kalan her şeyden ve herkesten izole olmanız da mümkün. Peki ya kapının varlığının mahrum ettikleri? Onlar da az degildir hani. Yakınsınızdır, aynı evde yaşarsınız da bir kapının eşiğinden geçip bir yüreğe varamadığınız olur. Sınırlar çizilmiştir bir kere. İki metre boyunda bir tahta parçası ayırıverir sizi. yürekte hissedilen mesafeler koymak. Ama iyi, ama kötü... Ne demiş şair "Kapına geldim, eşiğine lakin var mı cesaretim çalmaya?" Olmasa iki metrelik bir tahta, kaç aşık kavuşacak, kaç yuva yıkılacak kaçı kurulacaktı halbuki. ailemizden, sevdiklerimizden bir kapı mesafesi uzaklıktaysak ne kadar şanslı olduğumuzun farkına varalım.


Uzun zaman oldu yazmayalı sana. Günler, aylar belki de yıllar geçti. Zamansızım bu aralar. Kimsesizim. Yalnızlığımı ortadan ikiye paylaşacak birini bulamıyorum. Sahi, yalnızlık da paylaşılır mı Sonbahar? Belki de iki kişi aynı anda yalnız hissetse onlar artık yalnız değillerdir... "Yalnızlık paylaşılmaz, paylaşılsa yalnızlık olmaz" demiş ya şair; biz de yalnızlığımızı paylaşalım o halde.. Zaman geçer, saatler geçer geçmesine peki ya mesafeler, onlar da geçer mi yaşlandıkça bedenlerimiz? Beklemeye duran ruhumun dinginliğinde, bıraktım kendimi anılar denizine. Bir gülümsemene hasret oysa şu çocuk yüreğim. Sevdiğim, gel karanlık çökmesin günlerime... Ayağımın altındaki dünya halısını çektiğinden beri, her saniye biraz daha yok oluyorum. Yol oluyorum. Sana varan her ıslığında rüzgarların, derdest oluyorum. Bu bendeki serzeniş, ah ediş ve kabulleniş. Gidişine uydurduğum tüm kılıflar ya eksik ya yamalı. Sevmek uzun kelimeymiş evet, en derininden yaralı. Biliyorum, gün gelecek kalplerimizin sesine uyanacağız, okunuyor olacak göz bebeklerinden sana yazılan tüm şiirlerim. Biliyorum yanımdan seveceksin beni, hiç uslanmayacak içimizdeki çocuklar. Biliyorum sevdiğim sana kavuşmaya günler var. Ama belki aylar, belki de yıllar.


Güneş, Dünya'ya gelen nur yüzlü bir bebek gibi doğuyordu. Yakınların sevinç çığlıkları gibi ötüşen kuşlarla seviniyordu dünyanın benim olduğum yanı. Önümde kıllı bacaklarımdan uzamış, soğuk mermere dayanan, körpeleşmeye başlamış, yer yer soyulmuş, şu genç yaşımda erken bunadığımı düşündüren topuklarım ve ucunda türlü parmaklarımın, bilinçsizce hareketlendirmelerimden ötürü farklı zaman aralıklarında soğuk, yer yer paslanmış, demir parmaklıklara değişini hissetmemle çocukluğuma döndüm. Her yaz cumasının gecesinde ailemle, gecenin serinliği şükrettiren kıymetli bir lütuftu ve bundan yararlanmak için sıcak çaylarımızı balkonda içerdik. Onlu yaşlarımın başında, çay tiryakisi ailemin dayatmalarıyla alıştığım bu sıcak nimet, söylentilere göre harareti alırmış. O zaman buna inandım. Şimdi ise kararsızım. Yine böyle bir yaz cumasında, çocukluğumdan uzak, farklı bir balkonda, akşam ve gecenin amansız takipçisi sabahın ilk saatlerinde oturuyorum. Aynı kalan şeylerse elimdeki sıcak çay ve vücudumun belli bölgelerinde, en çok da sıfır kollu giysim sayesinde çıplak kalan omuzlarımda hissettiğim serinlikti. Görece büyük bir şehrin dibinde yine görece büyük bir şehrin kasabasındayım şimdi. Çocukluğumdan uzakta... Bu cuma akşamındaysa beni hafızamın belirsizlik, gizem ya da özlem dolu sandıklarından birine götürecek bir anahtar bulacak mıydım? Aynı bu soğuk mermer ve parmaklıklar gibi... Görece büyük şehre gidecek, bir yakına konuk olacaktık. Abla derim kendisine, kuzenim olur. Çoktandır uzaktık. Buraya taşınınca dip dibe iki büyük şehirde komşu olduk. Vakit yaklaşırken yola çıkmaya koyulduk. Ehliyet alma girişimlerinden daha ne kadar uzak duracağımı bilmezken babamın direksiyon tutuşuna da vites geçişlerine de dikkatimi vermeden yine kafamda yola çıkacağım. Kulaklığım canımı acıtır da çıkarmak zorunda kalmak gibi bir cehennem anına girersem dikkat kesilebilirim belki o ne yaptığını bilen usta el hareketlerine. Zile bastım. Bize boğuk gelse de içeriden gayet tiz duyulduğunu anlayabildiğim bir zil tonuydu. Kapı açılıp bedenlerimizin arasında havadan başka engel kalmayınca sanki uzun zamandır hatırlayamadığım ya da bilerek unutmaya çalışıp da ancak yine akışla unutabildiğim bir şeyi hatırlar gibi bir hisse kapıldım. Kötü haber: Cenaze. Halam. Beynimde hızlı bir akış başladı. Film şeridi. Ama aklım aynı zamanda hayattaydı. Selamlaşıp öpüşüyorduk. Ablam dedim, özlemişiz. Sofra hazırdı. Bekleniyorduk. Oturduk. Sohbet, yemekler. Her şey normaldi. Hafızamın sandıklarında eski birkaçının açılmaya başladığını hissettim. Unuttuğum ve unutmak istediklerim gözlerimin önüne seriliyordu. Gömüldüğü gün gelirken akış yavaşladı ve bu anı hazmetmek için tuvaleti seçtim. Kalkarken sandalyem rahatsız edici derecede gıcırdadı. Klozete oturduğumda yavaşlayan akışa girdim. Soğuktu. Yüzünü göremiyorum. Tabut kapağı açılmış ama kefene sarılı. Yanağımdan aşağı bir serin gözyaşı kayıyor. Tasasız bir kış sporcusu gibi. Tepede gömülüyor. Patikadan mezara doğru ilerlemek, bir parça toprak da ben atmak istiyorum. Yapamıyorum. Gideyim diyorum, döneyim arkamı. Bacaklarım kıpırdamıyor. Andan da çıkamıyorum. Yüzünü, sesini hatırlayamıyorum. Bırak gideyim. Şiddetle tıklatılan zavallı kapının sarsılmasını gördüm gerçeğe dönerken. Ardından önce çokça boğuk sonra normalleşen sesi duydum. İyiyim, dedim. Oh çekişlerini duydum. Masaya geri döndüm. Ablam, Börek yemedin dedi. Şükranlarımı ileterek börekten bir ısırık aldım. Kıymalı. Aman Allah'ım bu tadı hatırlıyorum. Yine gidiyorum. Hala. Önümdeki sehpada börekler var. Kollarım ne kadar da zayıf. Onlu yaşlarımın başlarındayım belli ki. Hatırlıyorum. Cumanın kovaladığı cumartesi gecesi. Her hafta orada olurduk. Halam. Canım. Seni nasıl unuturum. Neredesin? Fırından dahası mı çıkıyor? Yerimden kalkamıyorum yine. Bu bir anı. Böreği tadıyorum bu sefer de geçmişte. Aynı tat. Derken görüş alanıma giriyor. Pamuk yanaklı halam. Özledim. Ama acım yok. Olması gereken buydu. Acıyı yok etmek için çok uğraştım. Bir şekilde unutayım derken seni de unuttum. Beni affet. Yiyin halasını, afiyet olsun dedi. Güldüğümü hissettim. Sevgi dolu. Gerçeğe dönerken yanağımdan sıcak bir gözyaşı kaydı. Onun kucaklaması gibi... Sımsıcak.


Mülteci deyip geçiyoruz, bakıyoruz ama göremiyoruz. Anlayamıyoruz, hayata gözlerini açtığında savaşla karşılaşan ve bundan başka anısı olmayan çocukların yaşadıklarını. Mültecilerin yaşamını çocukların gözünden anlatan ve onların yaşadıkları zorlukları tokat gibi yüzümüze vuran bir filmleyiz bu ay: Never Leave Me". Bosna asıllı yönetmen Aida Begic filmi. Filmde savaştan kaçan Suriyeli çocukların Türkiye'de kurmaya çalıştıkları yeni yaşamlarını izliyoruz. Birçok çocuk anneleri ve babaları olmadan öğretmenleriyle birlikte Urfa'da yaşamaya başlıyorlar. Pek tabii bu ülkedeki hayat hiç kolay olmuyor onlar için. Aida Begic bu filminde, aslında çoğu insanın dillendirmeye korktuğu şeyleri göstermiş; ailesiz ve vatansız kalmış çocukların zorlu yaşamlarını ve o durumda dahi çocukların tükenmeyen, masum umutlarını. İzlerken sık sık kendi bakış açınızı sorgulayacağınızdan eminim. Ayrıca yönetmenimiz, mültecilerin hayatta kalma çabalarını anlatırken sosyolojik örnekler kullanmış. Bu örneklerde ülkemizde onlara karşı alınan kötü tavırlar da gösterilmiş. Aralarında beni en çok etkileyen, bir çocuğun mendil sattığı sahne oldu. Satılan mendilin fiyatını, kendi günlük kazandığı parayla kıyaslayan ve çocuğu sözleriyle döven adamın olduğu bir sahne. Bu kişi, benden çok kazanıyorsun diyerek küçücük çocuğa kızıyordu. Dikkat çekmek istediğim nokta, adamın muhatabının küçücük bir çocuk olmasına karşın takındığı tavırlar; çocuğunsa gözlerindeki korku, yorgunluk ve çaresizlik... Şu an ülkemizde çocukları bu tarz hallerde görmüyor muyuz sık sık? Çoğu insan onlara ön yargıyla bakmıyor mu? Aslında suç onlarda mı? Yoksa onları bu duruma getiren, güç sahibi olan kişilerde mi? Neyse efendim, filmden devam edelim biz. Aida Begic bu filminde bizlere, aslında birbirini takip eden olaylardan çok, savaş mağduru insanların farklı hikayelerini göstermiş. Bu durum filmi biraz daha belgesel tadında izlememize olanak sağlıyor. Son olarak galiba bu filmin en etkileyici hem de üzücü kısmı, izlediğiniz tüm şeylerin aslında gerçeğin ta kendisi olması.


İnsan insanı yolculukta tanır derler. Ben kendimle ilk tanıştığımda bir otobüsün arka koltuğunda, cam kenarındaydım. 18 yaşında içimi kıpır kıpır eden o heyecanla, bir gün üç saat süren Van-İzmir yolculuğumda gözümü bir an bile kırpmadan, otobüsün geçtiği her yeri kaydettim hafızama. Van'ın 17 evi olan bir köyünde 6 çocuklu bir ailenin tek erkek çocuğu olarak geldim dünyaya. Bazı zamanlar köye şehirden takım elbiseli adamlar gelirdi. Hayattaki en büyük şansım da takım elbiseli adamların ben 7 yaşındayken köye uğramalarıydı. Milli Eğitim'den gelen öğretmenler, köyde eğitim çağına gelen çocukları yarım saat uzaklıktaki okula yazdırırlardı. Çünkü kendileri gelmezlerse buradan kimsenin okula çocuk yazdırmayacağını bilirlerdi. Benim hayatım o öğretmenlerin bizim köyü keşfetmeleriyle değişti. Yoksa hiçbir şeyden habersiz öylece yaşayıp gidecektim. Bu köyde bilinenin aksine kızı olan şanslı sayılırdı. Ne kadar çok kız çocuk o kadar çok para demekti. Kızlar 12-13 yaşına geldikleri vakit büyük köyden gelenler ev ev dolaşır, erkek evlatlarına kız satın alırlardı. En az 5 yıl geçimlerini sağlayacakları başlık parasını harcarken çocuklarını evlendirdiklerini düşünerek vicdanlarını rahatlatan anne babalar, kız çocuklarını, büyütüp besleyip faydalandıkları inekten farklı görmezlerdi. Onlar için kız çocuk geleceğe yatırımdan başka bir şey ifade etmezdi. Büyük şehirdeki kredi, birikim; burada kız çocuk olmuştu her zaman. Bu acımasızlığın farkında olup değiştirmeye gücümün yetmiyor olması sırtımda bir yüktü. Güçsüzlüğümden, benden sadece bir yaş büyük ablamın önüme koyduğu yemekten, yıkadığı çamaşırımdan utanıyordum. Onlar da utanmalıydı. Bir şeyler yapmalıydım; ama beni görmezlerdi. Çünkü burada onlarla yaşıyorken onlardan bir farkım yoktu. Bu insanlara medeniyetten önce vicdan lazımdı. Her insanın içinde olan; ama insanın işine geldiği zaman duyduğu o sesi onlara her an duyurmayı öğretebilmem için beni ciddiye almaları gerekirdi. Saygınlık için gereken tek şey eğitim, gidip onu almalıydım. Eğer burada bu kötü düzene dur diyemezsem onurlu bir yaşam sürdüm de diyemezdim. Her insan bir görev için gelirmiş dünyaya; konuşamayan onca kız çocuğunun, ablalarımın sesi olmaktı benim görevim. Bunu hissediyordum. Bir yolculukta görmüştüm hayatımda görmediğim onca şeyi: Arabalar, insanlar, yollar, yemekler, mağazalar, trafik ışıkları, binalar, yol kenarındaki çeşit çeşit hayvanlar... Dünyaya yeni gelen bir bebek gibi izledim her birini. Kitaplarda anlatılan her şey şimdi yer buluyordu zihnimde. Hayat doğup büyüdüğüm yerden ibaret değildi. O yolculukta keşfettim en sevdiğim rengi, müzik dinlemeyi sevdiğimi. Kendi iç sesimi hiç bu kadar net duymamıştım. O yolculuk benim kendimle ilk yalnız kalışımdı.


Biraz sonra anlatılacaklardan yaklaşık iki ay önce, boğucu bir yaz gününde biraz olsun ferahlamaya ve içindeki yapışkan bunalımdan kurtulmaya çalışan Fikriye pencere kenarına bir kuş misali ilişmiş, insan kaynayan sokağı izliyordu. Diğer yandan da sanki ona nispet yapar gibi uçan, kaygısızca havada süzülen kuşların özgürlüğünü düşünüp iç çekiyor, bir nevi onları kıskanıyordu. Ne olurdu ki o da uçabilseydi? Bu dünyaya bir kuş olarak gelip havaya karışsa, kanatlarının arasından sinsice esip giden rüzgara dokunsa ve tıpkı kendisinin de yaptığı gibi insanların ona hasetle bakmasını gururla izlese, fena mı olurdu? "Kuş olsaydım hiç değilse aşkı da tadardım, özgürlüğü de! Cama çarpmaya, hatta çarptığım gibi ölmeye bile razıyım ama olmuyor işte." dedi hala dışarıyı seyrederken. Oysaki günler geçtikçe bir kuştan daha hafif ve havadar olacağından haberi bile yoktu. Fikriye on üç yaşında körpecik bir kızdı. Genç olmasına rağmen hiç de yaşıtlarındaki kıpır kıpırlığı, içinde yanan bir heyecanı ya da gençlere has o şımarıklığı, kaygısızlığı yoktu. Oldukça bunalımlı, soluk benizli yüzünden -ki bu solukluk içinde bulunduğu durumdan dolayı gelse gerek- hiç eksik olmayan bulaşıcı bir hüzün ile diğer gençlerden; özellikle de kıpır kıpır, nazlı genç kızlardan, epeyce farklıydı. İri mavi gözlerinde bir fer yoktu ve bu durum da onun gözlerinin bir ressamın paletindeki kurumuş soluk bir boyaya benzemesine sebep oluyordu. Bu mavi gözlerle uyumlu olan gölgeli sarı saçları da ne yazık ki bir ışığa ya da bir canlılığa sahip değildi. Aslında çok güzel bir kızdı, oyuncak bebeklere benziyordu; tıpkı şu porselenden yapılma, gerçek insanlara benzeyen, al yanaklı ve uzun kirpikli, ipek gibi saçları, şekilli minnacık burnu ve neredeyse bir kalbi andıran şekilli dudakları olan bebekler gibi. Fakat bu güzelliğe gölge düşüren, karartan ve onu bir hiçe benzeten bir hüznü vardı. Dar kafalı ailesinin onu kısıtlamasından dolayı ilkel bir şekilde büyümüş, yaşamında daha bu erken yaşta bir monotonluk ve sıradanlık yakalamıştı. Ne bir dışarı çıkıyor, geziniyor ne de okul dışında başka bir yere, kursa ya da herhangi farklı aktivitelerin yapıldığı yaratıcı veya eğlenceli bir yere gidiyordu. Sadece okula gidiyor, annesiyle birlikte bir pazar veya çarşı geziyor ya da kendisinden dört yaş büyük olan ablası Nazire ile arada bir dışarı çıkıyordu -nedense ailesi bir Fikriye'ye karşı böyle dar kafalıydı, Nazire'ye ise karışan eden yoktu- ve bu zamanlarda da genellikle o bir kenarda fazlalık gibi tek başına otururken ablası arkadaşlarıyla eğleniyor oluyordu. Hatta bazen ablasının genç oğlanlara naz yapmasını bile izliyor, onun nasıl bu kadar hareketli ve rahat olduğunu merak edip kafa yoruyordu. Fakat Fikriye çok değil bundan birkaç hafta -galiba altı hafta önceydi- önce bu monotonluğu çok az da olsa değiştirebilmişti. Tanıştığı bir oğlan -bu oğlan onların da oturduğu mahallede oturuyordu ve abisi ile birlikte sürekli olarak ablası Nazire'nin yanına gelirlerdi- onu biraz olsun açmış, bu monoton hayatında ona yavaştan arkadaşlık etmeye başlamıştı. Kısa bir sürede de iyice yakınlaşmışlardı. Tabii Fikriye'nin hiç arkadaşı yok değildi fakat onlarla çok konuşmaz, konuşsa da onların kıkırdamalarını katbekat artıracak erkek muhabbetlerini hiç mi hiç anlamazdı. Haliyle çekingen olduğu için de erkek arkadaşı yoktu. Ama işte şimdi onu anlayabilecek ve ona insan gibi davranabilecek birini, Yusuf'u, bulmuştu. Evet, Yusuf'tu bu oğlanın adı. Abisinden daha yakışıklıydı ve daha girişkendi. Her türlü insanla iletişim kurabiliyordu. Zaten o kuramasa bile insanın onunla konuşası, ona yakın olası geliyordu. Uzun kirpikli gözleri bir sanat eseri misali, karşısındakini hayran hayran baktıracak derecede güzeldi ve ne zaman güneşe baksalar, koyu ve sıradan olmalarına rağmen, bir mücevher gibi parlayıp sütlü çikolata rengine dönüşürlerdi. Esmer teninde hoş bir matlık vardı. Gözleri gibi sıradan olan saçları ise dalgalı ve uzundu. İşte böyleydi Yusuf. Bir de tüm bunların yanı sıra onu özel kılan bir şey vardı ki o da nasıl konuşacağını bilmesi; yeni yeni çatlayan sesini iyi bir şekilde kullanabilmesiydi. Fikriye ne zaman ablasının arkadaşlarıyla buluşmasında ona eşlik etse her zamanki köşesine oturur ve Yusuf'un gelmesini beklerdi. O gelince Fikriye'nin daha yeni yeni kadınlaşan tahta göğsünden fırlayacakmış gibi atan kalbi, onun yerine konuşur ve bu uyuşuk bedene bir hareketlenme, canlılık getirirdi. Hatta yine böyle bir günde, Yusuf ile buluşacakken neredeyse heyecandan bayılacaktı. O güne -onu bir kuştan daha hafif ve havadar kılacak gün bu gündü- özel, sevdiği bir elbisesini -neden hazırlanmıştı o da bilmiyordu- giymişti ki o elbiseyi çok nadiren giyerdi; kıymetliydi. Küçük, biçimsiz tırnaklarına da pembe ojelerini sürmüştü. Alışılmışın dışında olarak akşama doğru çıkmıştı ablasıyla evden. Ve doğrusunu söylemek gerekirse bunun için de epey heyecanlıydı, sonuçta ilk defa akşam dışarı çıkıyordu. Neredeyse beyaza çalan sarı elbisesiyle Nazire'nin biraz gerisinde yürüyordu. Bunu hem onu gözlemleyip örnek almak için hem de Nazire onu çok yakınında istemediği için yapıyordu. Çünkü Nazire ne zaman Fikriye ile çok yakın olsa -tek başına dışarı çıkıp eğlenemediği için olsa gerek ki bu, tüm abla ve abilerin canını sıkar çünkü böyle anlarda küçük kardeş tam bir ayak bağı olur- durur, Yapışmasana dibime, kocaman kız oldun! Biraz uzağımdan yürü. derdi. Ya da sebepsiz yere, sanki bir sorumluluğu yükleniyormuş gibi, Bir şeyleri kendin yapmayı öğren, yeter artık! Bak senin yaşıtlarına, bak Yusuf'a! Onlar hiç yapışıp duruyorlar mı, kendi başlarının çaresine bakıyorlar! Biraz arkadaş edin. diye söylenir ve ardından da ailesine kızmaya başlardı. Fikriye bir yandan geriden yürümeyi sürdürürken diğer yandan da nefesini kontrol etmeye çalışıyordu. Bu, akşam buluşma olayı onu germiş, uyuşuk bedeninde yorucu bir hal başlatmıştı. Öyle ki Nazire'nin giydiği narçiçeği elbisenin üstündeki beyaz çiçek işlemeleri bile ona karmakarışık görünüyor ve onu daha da uyuşuk bir hale sürüklüyordu. Aslında dikkatini ablasına verebilseydi, onun bu akşam ne kadar da güzel olduğunu görebilirdi. Üstündeki elbise hafifçe dolanan rüzgarda ne kadar da güzel süzülüyor, ona ne kadar da farklı bir hava katıyordu. Fikriye'ye nazaran daha koyu olan saçları dalga dalga omuzlarından aşağı dökülüyordu. Uzun suratında hafifçe yaptığı bir makyaj vardı ki evdekiler bundan bihaberdi. Bir de ayağına geçirdiği süslü sandaletlerin üstüne, ince ayak bileklerine, halhal takıvermişti. Evden çıkarken birkaç laf işitse de buna değmişti. Nihayetinde Nazire'nin arkadaşlarıyla buluştuklarında Fikriye, Yusuf'un yanında çekingen bir şekilde yerini almıştı. Nazire ve diğerleri ise -Yusuf'un abisi Ahmet de onlarlaydı- bir grup olmuş, diğer çocukları, Fikriye ve Yusuf'u arkalarında bırakarak kendi hallerinde, önden yürüyorlardı. Önce şöyle bir dolaştılar, etrafı gezdiler. Bazı yerlerden iki defa geçtiler. Sonra da sürekli olarak gittikleri -aslında top veya herhangi bir oyun oynamadıklarında veya başka şeyler yapmadıklarında giderlerdi oraya- bir parka gittiler. Küçükler orada epeyce bir oynadı. Büyükler de çekirdek çitleyip, cips yiyip bir şeylerden konuştular; dedikodu yapıp dalga geçtiler ve gülüştüler. Sonra, nasıl oldu bilinmez, konu aşk meşke geldi; sevgili konuşuldu, aşk soruldu. Sevgi üstünde tartışılırken yavaştan itiraflar da ortaya çıktı. Kim kimle çıkmış, kim kimle el ele tutuşmuş, kim kime yumuşak bir buse kondurmuş ve yanaklarını kızartmış... Hepsi kopmuş narin bir inci kolye misali ortaya döküldü. Bir müddet bu konulardan konuşuldu. Bazıları uzun uzun bir şeyler anlattı, bazıları da sırasının gelmesini bekledi. Ama konu bir türlü kapanmadı, uzayıp gitti. Hatta o kadar uzadı ki salıncakta sallanıp kaydırakta kayan çocuklar bile artık oynamayı bırakıp bu konuyu konuşur olmuşlardı. Kalabalık parkın içindeki bu manzara git gide renklenirken Fikriye ve Yusuf da tahterevallide bir aşağı bir yukarı gidip geliyorlardı. Konuşmadan sadece birbirlerine bakıyorlar; sanki bindikleri tahterevalli çeşitli ışıkların olduğu geniş bir lunaparktaki atlıkarıncaymış da etrafta onlardan başka kimsecikler yokmuş gibi sadece birbirlerini görüyorlardı. Yanlarından geçen erkekli kızlı gruplar -bunlar genellikle onlarla beraber buraya gelen kişilerdendi- kendi aralarında aşktan ve sevgili olmaktan hem masum hem de bir o kadar aşık olmanın verdiği olgunluk, sarhoşluk ve edepsizlikle bahsederken onları duyuyorlardı; öyle anlarda da Fikriye gözlerini kaçırıyor, kızarıyor ve tahterevallinin tutma yerine ya çok sıkı tutunuyor ya da bir elini ölü misali aşağı sarkıtıyor veya bebek saçlarını düzeltiyordu. Üstelik Yusuf'un hiç bozulmadan durması, tıpkı bir heykel misali asla esmer yüzüne bir kızarıklık gelmemesi, tepkisiz bir şekilde Fikriye'nin gözlerine bakmayı sürdürmesi onu daha fazla bunaltıyor; heyecanlandırıp ürkmesine sebep oluyordu. İlk defa böyle şeyler yaşamak ona çok abartılı, yeni ve zor geliyordu. Sanki mahalle teyzelerinin veya akrabaların kız kurusu dediği, otuz yaşına gelmiş ve nihayetinde evlenecek birini bulmuş; bunu da büyük bir başarı olarak görmüş -çünkü evlenmek kızların tek başarısıymış gibi bir görüş vardır- kadınlardan biri gibi hissediyor ve bu da doğal olarak -öyle bir durum içinde olan bir kadının hissedeceği gibi- onda büyük bir sevinç, coşku, rahatlama, gurur ve heyecan uyandırıyordu. Derken Yusuf da herkesin hararetli hararetli konuştuğu bu konuyu birden açıverdi. Durgun bir ses tonuyla, Senin hiç sevgilin oldu mu? diye sordu Fikriye'ye. Yok, olmadı. dedi Fikriye. Sanki bu konuşma iki yetişkin arasında geçiyordu, sanki bir anda büyümüştü ikisi de ve sanki görücü usulü evleniyorlar da birbirlerini tanımak için kalplerini ortaya döküyorlardı. O anda bir sessizlik oldu. Fikriye kendisine sorulan sorunun aynısını karşısındakine ne kadar çok sormak istese de yapamadı. Dilsiz biri gibi sustu kaldı. Ama Yusuf buna aldırmadan sanki zaten konuşmasını bitirmemiş, soracağı sorunun devamı varmış da sadece nefes almak için ya da karşısındakini etkilemek için duraklamış biri gibi yeni bir soru sormaya hazırlandı. Bunun için tahterevalliden indi ve Fikriye'ye doğru yürüdü. Fikriye de hemen tahterevalliden indi ve kendisine doğru gelen Yusuf'u görmezden gelerek salıncakların olduğu yöne doğru ilerledi. Aslında salıncağa binmek istemiyordu bile, sadece bir kaçış yolu arıyordu. Yusuf da onu takip etti. Arkasından gelirken sormak istediğini sormuştu fakat Fikriye o kadar kendinden geçmişti ki onu duymamıştı bile. Bu yüzden salıncağın yanına geldiklerinde, Söylesene... dedi ve ses tonundaki aynı sakinlikle bekledi. Neyi?, Dedim ya, hiç öpüldün mü? Fikriye şaşırdı kaldı. Nefesini tuttu -neden tutuyordu o da bilmiyordu- ve tüm eylemlerini bıraktı. Öyle bir boş verdi ki her şeyi, belki ölebilirdi o an; kendisinden her zaman daha da atılgan olan, gürültülü kalbini ve onun bir bateristin davulu misali ritim tutan atışlarını durdurabilirdi ya da bir anda içine çekip bırakamadığı nefeste boğulabilirdi; zaten zar zor ayakta duran çuval bedenini salıp bayılabilirdi o salıncağın dibinde. Fakat yapmadı, kabustan uyanırcasına canlandı ve sıçradı. Sanki can bedenden çıkmış da geri gelmiş gibi oldu. Yok. dedi Fikriye, Öpmedi kimse beni. Ardından da salıncağa binmeden, sadece önünde durarak, onu ittirmeye başladı. Sanki böyle yaparsa, boş bir salıncağı amaçsızca sallarsa, dikkatinin tamamen dağılacağını sanıyordu. Yusuf da diğer bir ucundan tutup ona eşlik etmeye başladı. Sonra, yeniden ve aniden, Peki sen birini öptün mü? diye sordu. Fikriye yine Yok. dedi. Öpüşmedin yani? dedi Yusuf. Fikriye kızardı, boşta olan eliyle oynadı, pembe ojelerini kazımaya çalıştı. Yine Yok. dedi. Artık iyice bunaldığı için salıncağı bıraktı, ağaçların olduğu yerdeki büyük bir ağacın yanına -bu park bayağı yeşillikliydi ve büyük ağaç da gerçekten büyüktü- gitti. Ama Yusuf da arkasından geldi. Fikriye daha da heyecanlandı; heyecanlandıkça hayal ettiği, istediği şeylerden daha da çok utandı. Evet, belki de çok istiyordu bu ana kapılıp gitmek, çocukluk etmek ve sıcak bir buseyi hafif, sarı şeftali tüylerinin kapladığı dolgun yanaklarında hissetmek. Fakat bir o kadar korkuyor, ayıp bir şey yapmaktan çekiniyor, günaha girmek istemiyor, birileri tarafından -özellikle de büyükler tarafından- ayıplanıp yargılanmak istemiyordu. Ağacın dibinde durdu, bu esnada yukarıdaki ay da -galiba dolunaydı- tüm gümüş renkli ışığını onun ve Yusuf'un üzerine döküyordu. Yusuf, Fikriye'ye biraz daha yaklaştı. Şimdi bu iki küçük beden lacivert gecenin parlak ayının altında birer inci gibi parlıyor; bir tanesi beyaz teniyle daha çok parıldarken diğeri de esmer teniyle beraber soluk fakat göz alıcı bir parlaklığı harmanlayıp tablolara çizilen güzel çingeneleri andırıyordu. Ne diyorsun Yusuf, ayıp, günah! Fikriye ne diyeceğini bilemedi. Cevap düşünürken bir yandan da kaçamak bakışlarla Yusuf'u süzdü. Arada sırada da altında durdukları ağaca, ağacın dallarının arasından gökyüzüne ve oradaki yıldızlara bakıyordu. Sanki bugün daha bir fazla, daha bir parlaklar. diye düşündü. Hatta büyümüş gibiler de. Ay da ne kadar güzel! dedi içinden. Ama hala Yusuf'a verecek bir cevabı ya da söyleyecek herhangi bir şeyi yoktu. Derken bu sessizliği Yusuf bozdu. Buse günah değildir yıldızların altında. dedi ve gökyüzüne kısa bir bakış atıp tekrardan Fikriye'ye baktı. Hem de öyle bir baktı ki, derin derin; sanki konuşmadan da bir şeyleri söylüyormuş gibi. Fikriye, Yusuf'un söylediği şey karşısında -artık gecenin güzelliğinden midir yoksa Yusuf'un çekiciliğinden midir, bilinmez- bir afalladı. Nerede duymuştu bunu? Bir şarkı değil miydi bu? Hatta eski de bir şarkıydı; güzel ve eski. Fikriye bir müddet böyle sessiz kalıp kendince düşündükten sonra, Ne? dedi. Bunu bile, bu basit neyi bile, zorlukla çıkarabilmişti ağzından. Hani şarkı var ya böyle, biliyor musun? dedi Yusuf ve ardından da karşısındakinin cevabını beklemeden şarkıyı mırıldanmaya başladı. Öyle iyi biliyordu ki şarkının sözlerini, onu biri duysa bu şarkıyı onun söylediğine inanmazdı. Fikriye de bir anlığına inanmadı. Şarkı başka bir yerden geliyor ya da bir delikanlı sevgilisine serenat yapıyor zannetti. Fakat sonra, Yusuf susunca gerçekten de şarkı bir yerlerden kulağına çalınmaya devam etti. Sanki biri bir radyodan ya da bir müzik çalardan açmıştı da inadına çalıyordu. Ama öyle yüksek değil; usul usul, kısık bir şekilde, sanki biri kulağına doğru eğilmiş de orada mırıldanıyormuş gibi... Bu esnada ise dillere destan şarkı çalmaya devam ediyor; kim bilir daha nice aşığı bu teşvik edici, günahkar sözleriyle cezbedip bu güzel, parlak, yıldızlı gecede -ya da başka gecelerde de olabilir ve hatta geçmiş bir gecede de olabilir- bir araya getiriyor, ıslak ve yumuşak buseleri hangi kızıl yanaklara kondurtuyordu...


Ben daha çok küçükken bizim alt katımızda oturan Neriman adında tatlı bir teyze vardı. Emekli öğretmen kocası ve benden üç yaş büyük olan kızı Suzan ile sessiz sakin yaşardı. Arada bir kızıyla birlikte bize oturmaya gelirlerdi. O, annemle koca salonumuzun ihtişamlı koltuklarında oturup dedikodu yaparken Suzan ve ben de salonun bir diğer köşesinde oturup evcilik oynardık. Güya ben evin babası, yani onun kocası olurdum, o da evin annesi, yani benim karım olurdu. Bir de çocuğumuz olarak gördüğümüz pelüş bir balık vardı ki -aslında bunun yerine oyuncak bir bebeğini getirmesi daha mantıklı olurdu ama o bunu getirmeyi tercih ediyordu işte- bu onun oyuncaklarından biriydi. Çok da büyük olmayan bu mavi renkli pelüş balık, bir zaman sonra benim oyuncağım oldu. Çocukluğumun tamamı Suzan'la geçti. Onsuz bir günüm bile yoktu ve bu yüzden bana herkesten daha yakın geliyordu. Uyuyacağım zaman bile o gelip bana iyi geceler demeden uyumuyordum. Sanki onunla görüşmek kötü bir alışkanlık gibi beni cezbediyor ve ele geçiriyordu. Ben de bu alışkanlığa gün geçtikçe daha çok bağımlı hale geliyor ve hayatımın büyük bir parçasını ona adıyordum. Öyle ki bu çok sonradan unutulmaz bir hal aldı. Onu bugüne kadar unutmamamın sebebi -şu an kırk altı yaşındayım- onunla büyümüş olmamız mı, yoksa onun o zarif bedeniyle bir ahenk içinde olan davranışlarına karşı duyduğum hayranlık mı bunu hala çözebilmiş değilim. Fakat bir şeyi biliyorum ki o da benim küçüklükten beri ona karşı duyduğum saçma fakat bir o kadar da masum aşktır. Bunu fark ettiğimde sanırım ergenlik dönemine yeni yeni giriyordum ve adamakıllı büyümüştüm. Eskiden onun kalçasına gelen boyum uzamış ve onu geçer olmuştum. Yeni terleyen bıyıklarım dudağımın üstünde sarı sarı parlıyor, çatlayan sesim görünüşüme biraz daha olgunluk katıyordu. Tombulluğumdan da eser kalmamıştı. Onun yerine cılızlaşmıştım ve artık bedenim, Suzan'ı her gördüğümde garip bir bunalımla beraber titriyor, bayılacak gibi sarsılıyor ve hiçbir şeyden haberi olmayan kalbimi deli gibi rahatsız ediyordu. Başlarda ne olduğunu çok da anlayamadım. Fakat ne zaman arkadaşlarımdan birinin sınıfımızdaki bir kız için benim hissettiklerimin aynısı hissettiğini öğrendim, işte o zaman anladım neler olduğunu. Bu hisler, Suzan'a aşık olduğum gerçeği, önceleri beni heyecanlandırıp aptal bir aşığın durumuna soksa da sonradan beni tarif edilemez şekilde rahatsız etmeye başladı. Çünkü kardeşim, bir büyüğüm olarak gördüğüm insana böylesine kontrolsüz, sapkın duygular hissetmek, bana çok uçuk bir insanın kirli hayal dünyası gibi görünüyordu. Öyle ki onu her düşündüğümde kendimden iğreniyor, tiksiniyordum. Kendi kendime: O sana ablalık ediyor, yalnız kalma diye seninle beraber büyüyor fakat sen, sen ne yapıyorsun? Sana emek vermiş olan insana terbiyesizlik ediyorsun diyordum. Evet, belki de çok abartıyordum. Fakat bu, tamamen duyduğum utançtan kaynaklanıyordu. Ne zaman onu görsem hareketlerim değişiyor, gözlerime suçlu birinin pişmanlık yaşları gibi büyük bir yaşarma geliyordu. O zamanlar buna ne o ne de diğerleri anlam verebilmişlerdi. Çünkü ben o kadar profesyonelce oynuyordum ki bu tavırlarımın ona aşık olmamın getirdiği utanç yüzünden olduğunu birilerinin anlaması mümkün değildi. Ancak tavırlarımı depresyon, ergenlik ya da yeni arkadaşlar edinmemden kaynaklı bir ilgi azalması olarak yorumlayabilirlerdi. Bir müddet kimse bu davranışlarıma bir şey demedi. Herkes: Ergenlik çağında olur böyle şeyler deyip kabulleniyor, tavırlarımı bir nevi görmezden geliyorlardı. Fakat ne zaman tavırlarım haddi hesabı olmaz bir şekilde arttı, işte o zaman azarlamalar da başladı. Herkes beni bir kenara çekip böyle şeyler söylüyordu. Ben ise söylenenleri dinliyor, dinlerken içten içe kahroluyor ve hiçbir şey söylemeden susup kalıyordum. Ne yazık ki söylenenler sadece söz olarak kaldı çünkü ben bu konuşmaların ardından da tavırlarımı sürdürmeye devam ettim. Hatta öyle ki bu konuşmalardan sonra -neden bilmiyorum ama- ondan daha da uzak durmam gerektiğini düşündüm ve bunu yaptım da. Artık yüzüne bile bakamaz hale gelmiştim. Gördüğüm yerde selam bile vermeden, sanki onu hiç tanımıyormuşum gibi gözlerine bakıp küçük bir tebessüm dahi etmeden yanından geçip gidiyordum. Bu uzun yıllar böyle devam etti. Başlarda Suzan aramızı düzeltmek için uğraşıyor, adeta kendini paralıyordu. Fakat hiçbir şey değişmeyip boşa çabaladığını fark edince vazgeçti. Yıllar böyle geçti gitti. Üniversite, iş falan derken görüşmeyi de tamamen kesmiştik. Neredeyse birbirimizin yüzünü unutmuştuk ki geçen yaz, bir parkta karşılaştık. Ben onu görmediğim zamanlar -üniversitedeyken- nasıl olsa yüzünü unuttum, bir yerde görsem tanıyamam mutlaka diyordum. Bunu içimi rahatlatmak, ona ettiğim büyük ayıbı tamamıyla unutmak için söylüyordum kendime. Hatta bazen, o da seni hatırlamaz ki zaten diyordum. Fakat onu görür görmez tanıyıverdim. Nasıl tanımazdım ki kendimden utanırcasına sevdiğim birini? Ayrıca hiç değişmemişti zaten. İncecik vücuduna çok dikkat etmiş, zarif yürüyüşünden bir şey kaybetmemişti. İri siyah gözleri ve böylesine güzel gözlere bir kusur gibi yapışan, aşağı doğru bakan uzun, yoğun kirpikleri, biraz uzunca burnu ve bu burunun altına süs niyetine kondurulmuş ince fakat pespembe dudaklar hala aynıydı. Sadece saçları, o simsiyah saçları boyanmış, tıpkı kına yakılmış gibi kızıl bir renge bürünmüştü. Doğrusu bu da ona gitmişti. Şimdi bu sanki bilerek boyanmış -onca yıldır ona yaptığım terbiyesizlikten dolayı utanmamı söyler gibi bir kırmızılıktı bu, sanki benim yanağımdaki utanç kırmızılıkları uçup onun saçlarına yapışmıştı- saçlarla karşımda kanlı canlı duruyor, hiçbir şey olamamış gibi sıcacık gülümsüyordu. Önce yanındaki iki güzel kız çocuğunu fark edemedim. Öylesine dalmıştım ki onu seyre, gözüm ne başkasını ne de içinde bulunduğum durumu görüyordu. Fakat nihayetinde toparlanınca tıpkı ona benzeyen iki güzel kız çocuğunu görebildim. İkisi de annelerinin elini tutmuş, karşılarındaki bu yabancı adama, yani bana bakıyordu. Nuri, merhaba! dedi Suzan, o arada. Bunları diyerek de aramızdaki sohbeti yeniden başlatmış oldu. Ben de ona merhaba dedim, halini hatırını sordum. Sanki gençken ona karşı hiçbir terbiyesizlik etmemişim gibi konuştum onunla. Hatta kızları ve eşiyle de tanıştım; biz ayaküstü sohbet ederken eşi pat diye yanımızda bitivermişti, böylelikle onunla da konuşmak zorunda kalmıştım. Suzan beni kocasına tanıtırken, Bu Nuri. Hani bahsetmiştim ya sana, çok yakın bir komşumuz vardı diye, işte onun oğlu. Beraber büyüdük sayılır. Fakat uzun zamandır görüşemiyorduk. demiş, sanki ben ona hiç terbiyesizlik etmemişim gibi benden sevgiyle bahsetmişti. Ah, görseniz ne utanç vericiydi benim için! Yıllar sonra karşılaşmıştık ve ben ondan bir özür bile dileyememiştim. Tıpkı geçmişteki gibi cesaretsiz davranmıştım. Eminim ki o da bunun farkındaydı. Ama her zamanki gibi beni kırmamak için bir şey söylememişti. O ayaküstü sohbetten sonra bir iyi günler bile dilemeden oradan aceleyle gittim. Daha doğrusu kaçtım. Çünkü dediğim gibi çok ama çok utanıyordum. Öyle ki bu yapışkan utanç yavaştan bedenime yayılmaya başlamış, hatta bedenimi titretmiş ve bana bir kriz geçiriyor görünümü vermiş, ardından da kısık gözlerime ulaşıp onların ağlamasına sebep olmuştu. Evet, ağlamıştım. Onlar bu yersiz hüzünlenmenin sebebini arar gibi yüzüme bakarken ben karşılarında hıçkırarak ve titreyerek, durdurulamaz bir şekilde ağlamıştım. Üstelik bu ağlamam Suzan'ın bana dokunmasıyla, beni teselli etmesiyle ve benimle ilgilenmesiyle her saniye daha da artmıştı. Artık utanmaya hazır olan suratım da oradan ayrılmadan önce Suzan'ın kızıl saçlarından özenir gibi -hani demiştim ya sanki bana utanmam gerektiğini hatırlatır gibi inatla saçlarını kızıla boyatmıştı diye- kızarmış, hatta öyle bir kızarmıştı ki sanki gerçekten utancım bir renge bürünüp yüzüme yapışmıştı. O günden sonra bir daha da ne o parka ne oranın civarlarına ne de onunla karşılaşma ihtimalim olacak bir yere gittim. Böylece yıllardır koruduğum sırrım ve dilemem gereken özrüm de bana kalmış oldu.


Başlangıçta herkes eşitti. Hayatta kalmanın anlamsızlığı aşikardı. Ve deliler asla yalnız değildi. Aklını kaybettiğinde henüz on altı yaşındaydı. Odasından günlerce çıkmadan düşünmüş, sonunda bu sırrı çözmenin imkansızlığını zor da olsa kabullenmişti. Saatler, günler, bir hafta, üç ay, mevsimler geçti. Çok uzaklardan koca gövdeli bir tren ıslığını var gücüyle çalarak geçti. Kan çanağına dönen gözlerinden vazgeçtiğini gösteren umutsuzluk belirtileri geçti. Derin bir iç çekti, artık her şey için çok geçti. Kendi cezasını kendisinin kestiği bu davada, hem acımasız bir yargıç hem ürkek bir mahkumdu. Hastaneye yatırıldıktan sonra bir daha kimseyle konuştuğunu işiten olmadı. Unutuldu. Tıpkı eski ve yıpranmış bir halının bunaltıcı bir yaz akşamı aniden kaldırıldığı kilerde yıllarca unutulması gibi tasadan ve acıdan yoksun, unutuldu. Ne ailesi ne arkadaşları ne tanıdıkları onu anladı. Hiç kimse konuştuğu zamanları hatırlayamadı. Sesi sanki hiç var olmamıştı. Dilsiz olarak doğmamıştı ama belli ki dilsiz olarak ölecekti. Dünyadan alacağı ne varsa almış, ölümü bekleyen bir zavallı gibi duygusuz ve mağrur bakışlarını tüm gün beyaz duvarlara dikerek saatlerce hareketsiz dururdu. Doktorları, düşünme yetisini kaybettiğini bilmeseler durmaksızın düşündüğünü sanacaklardı. Oysaki beyni çalışmayı bırakalı uzun zaman olmuştu. Geceleri uyumaz, alacakaranlığın vuracağı saati beklerdi. Ne zaman ki gökyüzü en koyu rengine bürünür, yıldızlar ortadan kaybolup geceye derin bir sessizlik çökerdi, o zaman gözlerini yukarıya çevirip, keskin bakışları ile sonsuzluğu süzerdi. Sanki kafasında ne varsa gözlerinden açılan bir pencere ile boşluğa akardı. İşte ancak o zaman rahat bir nefes alır, yaşamak eyleminin o koca yükünü sırtından bir saniyeliğine atmışçasına kamburu düzelir; ciğerleri, içine huzurla çektiği nefes ile dolardı. Her şey o bir saniye içindi. Ne olduysa, anlaşılmanın imkansızlığını, yüz yaşına gelmeyi beklemeden kabullendiğinden, yaşamdan isteyecek bir şeyin olmadığını erken fark ettiğinden olmuştu. Hayatta kalıyor olmanın bilinciyle, her geçen gün ile daha da kaybettiği aklını tamamen yitireceği zamanı iple çekiyordu. Kendini hapsettiği bu akıl hastanesinin yalnızca zihninin bir parçası olduğunu kabul edemiyordu. Tüm çıkış yollarını sıkı sıkıya kapamıştı. Delilik ona, başka kimseye olmadığı kadar çok yakışmıştı.


İnternet, televizyon, sinema ve dizi mecralarında uzun süredir yazarlık yapan biriyim. Şu sıralar bir yandan da öğrendiklerimi başka insanlara öğretiyorum. Dizi ve filmlerin "yeni bir tarz" başlattığına çok inanmıyorum. Bu tarz zaten vardı ve adı da "normal"di, "anaakım"dı. Biz anaakımın hak ettiği düzeye geri getirilmesine ya da averaj çizgisinin olması gerektiği yere taşımasına katkı sunmuş olabiliriz. Başka bir deyişle biz anaakım iş standardının bu olmasını gerektiğini düşünüyoruz. Yeni tarzlar başlatacak başkalarına cesaret verebilirsek ne güzel olur. Bahsettiğiniz ilgi ve sevginin de bu anlamda bir hevese dönüşmesi ihtimali beni şahsen çok mutlu ediyor. Pandemi ve online sınavlar sağ olsun, 23 yılın ardından 2020'de mezun da oldum :) Hukuk alanından medyaya geçtiğimi söyleyemem, çünkü o alana hiç girmedim. İlk gençliğimden beri nasıl bir hayat yaşamak istediğimi biliyordum, bu hayatı da bana yazarlık mesleği sağladı. Bu mesleği seçtikten sonra da ondan başka hiçbir iş yapmadım. Bunun bir mimarın, mühendis ya da marangozun kariyer sürecinden hiçbir farkı yok. Şanslıyız ki işimiz ve arkadaşlığımız iki ayrı şey değil. Bütün bu filmler, diziler hiç olmasaydı da biz bunları birbirimize anlatır yine çok eğlenirdik. Feyyaz çok ahlaklı ve iyi bir insan olmanın yanında büyük bir sanatçıdır. Böyle biriyle iş yaptığınız zaman yaptığınız şey size pek de "iş" gibi gelmiyor. Ama evet, aynı zamanda iş ortağı olduğumuz için bundan sonra da ortak birçok şey üretmeyi umuyoruz. Herhangi bir dramatik hikayede, yüzde yüz gerçek ya da yüzde yüz kurgu anlatamazsınız. Arada bir yerde olmanız gerekir. İlki belgesel olur, ikincisiyse hiç kimseyi ikna edemez. İşte aradaki o yere, o kesişim kümesine anlattığınız şeyin tonu diyebiliriz. Sorduğunuz şey de Gibi'nin tonu. Anlatmayı seçtiğimiz şeyleri o ton ile örülmüş bir sepetin içine koyarak naklediyoruz. Yani aslında hedefimiz "gerçek hayatın detaylarını göstermek" değil. Bu dizide bir şeyler göstermek istiyoruz ve o şeyleri de bir sepete koymak zorundayız. O sepetin yapıldığı malzemenin bir parçası da "gerçek hayatın detayları"dır diyebilirim. Bir daha böyle kötü ifade edilmiş cevap da herhalde kolay kolay vermem, kıymetinizi bilin. İzleyicinin diziyi yoldan geçen rastgele insanlarla, o anda aklımıza gelen şeylerle çekiyormuşuz gibi algılaması hedeflediğimiz şeyin başarıldığını gösteriyor. İyi çalışan bir dramanın göze çok "basit" görünmesi iyi aktörler, iyi reji ve sağlam bir tekstle mümkün olabiliyor. Sizin "doğal" dediğiniz şey aslında üst düzey performans. Zaten Gibi doğaçlamaya çok müsait bir dizi değil. Çünkü her şeyin birbiriyle olan dengesi, hizalanması büyük dikkat gözetilerek yazılıyor. Başta Feyyaz olmak üzere tüm oyuncular, maharetlerini daha çok tepki, jest, mimik, tonlama gibi alanlarda sergiliyor. Aslında hiçbirinin tek sözcüğünü bile ben yazmadım, Feyyaz nezaket gösterip benim adımı da eklemiş. Şiirler, şarkı sözleri ve müzikler onun uzmanlık alanına dahil. Ayrıca yıllardır elime baget almadığım gibi, müzikle ilişkim de Youtube'da eski, küflü şarkılar dinlemek düzeyinde. Hobimiz değil, işimiz olduğu için biz de senaryolarımızı maddi kaygılar güderek yazıyoruz. Sorunuza "evet" dersem "piyasa komedisi" dediğiniz şeyleri yazan insanların içlerinden geleni, sevdikleri şekilde ortaya koymadıklarını iddia etmiş olurum ki, bu yanlış olur. Çünkü benim bilebileceğim bir şey değildir. Belki onlar da içlerinden geleni, severek yazıyordur. Hiç kimseyle olan benzerliğimizi ya da farkımızı sorgulamadan, tüm enerjimizi mesleğimizin taleplerini karşılamaya konsantre ediyoruz dersem en doğru yanıtı vermiş olurum. Eğlence ve sanat dallarında yetenek-şans-çalışma oranı hep tartışma konusu olmuştur. Çalışmak sağlıklı bir vücuttur. Yetenek ise güzel bir yüzdür. Yani çalışmak şarttır, yetenek ise opsiyonel ve üstelik görecelidir. Ben "Komedi yazmak için doğdum." diyemem. Zira hiçbir şey yazmak için doğmadım. Beni ben yapan şey her neyse ona uygun bir meslek seçtim, onu da çok sevdim ve derinlerine inmek için çalışmayı sürdürüyorum. Yaptığım şey zaten edebiyattır. Komedinin içinden şakaları çıkarırsanız geriye edebiyat, yani "komedi dışında bir alan" dediğiniz şey kalır. Tersini sorsaydınız belki "Evet bir gün komedi yazmak isterim." demem mümkün olurdu. İleride film sektöründe çalışmayı düşünen hiç kimsenin bir dergi röportajında benden tavsiye almaya ihtiyaç duymayacağına emin olabilirsiniz.


Ay ışığından bozma bir gece, kokusu olmayan, burnun içini titreten bir soğuk ve her akşamki gibi o yokuş yoldayım. Ne zaman o meyhanenin yolunu tutsam aklıma çocuklar geliyor ama ne edeceğimi bilemediğimden yine tutuyorum o yolu. Ben böyle olsun istemedim, ister miydim ceylanımdan ayrılayım. Tek korkumdu onu yitirmek, bu lanet dünyanın kahrını o gizliyormuş bunu nerden bileydim. Ah canım, ömrüm, cananım. Bu yollar da pektir ayağımı çamur eder, hem de ne çamur, sanırsın yutacak seni mübarek. Soğuk bir yandan, çamur bir yandan yürüyorum meyhaneye. Aklımda tahsilimden kalma düşünceler, okuduğum kitaplardan kesitler, hiç aklımdan çıkmayan aslında gerekli ama artık gereksiz olan bilgilerle... Yol ki yol demeye ne hacet. Etrafımdaki balık dükkanlarının ışığı da olmasa adımını göremez düşer mahvolursun maazallah. Bu dükkanların da bir iyiliği yoktur, balık dükkanında deri yemeni satılır mı hiç? Ama burada satılıyor. Araplar için ellerinden geleni yapıyorlar. Az çok belli olan suratlarından insanların Arap olup olmadığını seçen bu mahluklar artık Türk'ten Arap'ı seçmekte pek maharetliler. Belki de beni her akşam gördüklerinden bellemişlerdir bilemiyorum. Çocuklara gelecek olursak eğer, ceylanım benden gittiğinde biri dört biri yedi yaşındaydı. Şimdi büyüdüler de artık bana laf karşılamaya eriştiler. Seviyorlar mı bilmem ama bence seviyorlar. Sevmeseler geceleri yemeği sobanın üstünde tutmazlar. Ben bu meyhanede vakit geçirecek adam değildim, nerden baksan tutarsızlık. Kokuya gelmezdim ben ki girdiğim yerde sigara içilse adım atmazdım. Gel gör ki kader, ah kader vah kader! Ben de öleydim ne olurdu? Sokaktan ufak adımlarla bir o yana bir bu yana yürürken çamurdan kaçarak, ne şiirlerden ne şairlerden hatıralar geliyor aklıma. Ama bir türlü yetmiyor bana bu hayat. Sevdiğimi istiyorum. Yere batsın ay, güneş ben onu istiyorum. Ama isteyerek ne verdiyse bu dünya yine onu veriyor, aklıma gelen kokusuyla onu hatırlıyorum. Allah bile veremez o huzuru. Ne namazda ne niyazda gördüm onun gözlerindeki huzuru. Geldik yine lanet yere! Bu nizamsız yerde ne işim var diye her seferinde soruyorum bu sefer sormayayım diyemiyorum. Gerçekten bu ben değilim. Allah'ım ne oluyor da diyemiyorum çünkü inancım da yok. Bu bina pek eski bir bina, sanırsın kadehi az hızlı koysan yıkılacak ama hayrettir ki her akşam da sapasağlam. Duvarlarında sigara dumanından oluşan katran parmak kadar olmuş, ama umurunda olan pek de yok çünkü katranın en katısını zaten içlerinde barındırıyor bu insanlar. Ama onlara da sormalı mı dertlerini bilmem. Neyse insanları hakir görmeyeceğim. Bu zamana kadar bu masaların neden bu kadar sallandığını, şu avizenin neden bu kadar büyük ve anlamsız olduğunu ve yere bastığında içine göçen parkeleri umursamadım, sadece onu görmek istiyordum. Bu kadar benzeyemezdi. Bunca gözümü kapatma isteği uyandıran berbatlığı onun sayesinde unutuyordum, aklım yerle yeksandı.


Film önerimiz bu defa animasyon sevenler başta olmak üzere; IMDB'de 7.9 puan almış, Oscar'a aday olmuş, Cannes ve Toronto gibi festivallerde de ödül almış olması sebebiyle güzel bir yapım izlemek isteyen herkese gelsin. Ernest ve Celestine'de Disney ya da Pixar gibi firmalardan çıkan animasyonlar gibi bir görsellik beklememeniz gerektiğini baştan söyleyelim. 2012 Belçika-Fransa ortak yapımı bu animasyon, konusu gibi sade bir görsellik içeriyor. Kısacası sulu boya resimler dizini gibi. Hikayenin kışta geçiyor olması dolayısıyla da içinde bulunduğumuz kış mevsimine yakışır, yumuşak battaniyelerinize sarılıp sıcak bir çay veya kahve eşliğinde ister yalnız ister sevdiklerinizle ya da ailece izleyebileceğiniz harika bir yapım. Bu yapımda; sevgi, dostluk, fedakarlık gibi güzel duyguların yanı sıra korkutma, önyargı, öteki -ya da bana benzemeyen- gibi günümüzde de hala çözülemeyen bazı kavramların masalsı bir dilde anlatımını izleyeceksiniz. Hikayemiz aynı şehirde yerin altında yaşayan fareler ve yerin üstünde yaşayan ayılar arasında geçiyor. Her şey yetimhanede büyüyen hayalci ve sanatçı ruhlu Celestine'in bir gün ayıların bölgesinde kalıp sokak sanatçısı ayı Ernest ile tanışmasıyla başlar. Bu tanışmadan sonra gelişen olayları izlemek için Ernest Ve Celestine'in hikayesini bir an önce izlemeniz gerekecek. Hepinizin sağlıklı ve umutlu kalması dileğiyle, iyi seyirler!


Adını bilmediğim bir kadın ve adını bilmediğim bir çocuk el ele. Başı öne eğik kadın otobüs garında ilerliyor. Çok da ilgisini çekmiyor bu kalabalık kadının. Devam ediyor ara sıra arkasına bakarak. Elinde büyükçe bir valiz, diğer eli çocukta. Fırfırlı, mavi kelebekli, beyaz bir elbise var çocuğun üstünde. İmkansız abla, dolu o. diyor genç adam. Kadın hayal kırıklığı içinde, Tamam sonraki olsun o zaman diyor. Lanetli bir söz için açtığı ağzını, küçük kızını görünce burnundan verdiği bir nefesle kapatıp yutuyor öfkesini. Nasıl geçer bu iki saat diye düşünüyor kadın, korku dolu gözlerle etrafı tararken. Olup bitenin farkındaki çocuk, sorun çıkarmamaya çalışıyor annesine en uslu halini takınarak. Örgülü saçlarıyla oynuyor ilkin, sonra elbisesindeki kelebeklerle bir masal uyduruyor. Pır pır ediyor kadının kalbi, saatin tiktaklarına eşlik eder gibi ve ilk bir saatin geçtiğini haber veriyor yapılan bir anons. Rahat değil içi kadının, zaten hiç olmamıştı ki çocukluğu hariç. Sarı saçlarının uçları yüzünü saklamaya çalıştığı şalın kenarlarından çıkıyor ama kadın eliyle itiyor onları. Şükür diyor kadın otobüs perona yaklaşırken ve hemen çocuğu otobüsün merdivenlerine itiyor. Tam kendisi de binecekken arkasından gelen bir sesle irkiliyor.


Sahip olduğum yüz gencecik. Altında bir gençlik bir tazelik yatıyor, hissediyorum. Çocukluktan kadınlığa yavaş yavaş geçişine şahit oldum. Fakat bazen sanki bu karşımdaki gencecik kadınla ilk kez karşılaşıyor gibi hissediyorum. Alnım, yanaklarım, boynum artık bir çocuğunkini andırmıyor. Kadınsı bir alım ve güzellik kendini belli ediyor. Bu beni bazen korkutuyor. Çocukken de aynada kendime bakıp çocuksu yüzümü incelerdim. Yüzümdeki o çocuksu temizliği kalıcı zannederdim. Ama yıllar geçtikçe değişti. Bugün baktığımda gördüğüm o kadına dönüştü. Aynaya her baktığımda karşımda cildi buruşmuş, saçları ağırmış ve gözlerinden yılların acısı ve hüznünün okunduğu biriyle karşılaşacağımı zannediyorum. Fakat her seferinde tüm bu zanlarıma inat edermişçesine cildi parlak, saçları siyah ve gözleri gençliğin verdiği ışıkla parlayan biri çıkıyor karşıma. Ben buna hep şaşırıyorum, hep ürküyorum. Sanki bu yüz bana ait değilmiş gibi hissediyorum. Oysa biliyorum. Bir gün -eğer o güne kadar yaşayacak isem- o aynada göreceğimi zannettiğim ben, elbet karşıma çıkacak. Onunla elbet bir gün göz göze geleceğiz. O zamana değin gözlerinde hep bir umut ışığı yanan bu kadına bakacağım. Onun umutlarına inanacağım, belki aldanacağım. Onunla ağlayacağım. Onun bu hayrete düşüren ve sık sık ürküten gençliğine hayran olacağım.


Kimi zaman ruhumda küçük delikler açılıyor. Yıpranmış bir perdenin, yer yer oluşmuş nazik geçişli delikleri gibi, kapatmak istedikçe büyüyorlar. Varlıklarını kabul ettikçe güçleniyorlar, kabul etmesen de çözüme kavuşturulması mümkün olmuyor. Bu deliklerde yaşayan küçük canavarlar var sanırsınız; gözünüzü onlara çevirdiğiniz an devleşen, şekil değiştiren, samimiyetsiz canavarlar. Ben besleyip büyütüyor olabilir miyim, yoksa zaten mi öyleler; ya da sen ben gibiler de aslında, büyük olan sadece gölgeleri mi, emin olamıyorum. Bir şekilde varlar. Arkamı dönüp gidemiyorum, ne kadar yürüsem de koşsam da kendime varıyorum. Üstüne de gidemiyorum çünkü ben yol aldıkça varış noktam ufuktan siliniyor. Artık, sıkılıp hiç umursamayacağım o doruk noktasına varacağım anı bekliyorum. Bir kitapta, diğer insanları ancak kendimize taktığımız gözlüğün izin verdiği kadar görebileceğimiz ile ilgili bir yer okumuştum. Eğer benim gözlüğümün camı maviyse, baktığım kişi sarı da olsa beyaz da olsa rengarenk de olsa fark etmez, kendi renklerini göremem, mavi bir filtreyle biraz yanlış biraz eksik bir şekilde görebilirim ancak.


Çağrılmadım, avuç içlerimdeki kan toplarını iğneleyen sarmaş dolaş hallerimden. Beyaz bulutlara karışmak istiyorum, mermi yağmurları altında. Yüzüme oturan dağ yamaçlarındaki fosil taşı tozlarıyla dönünce şehre, kustum. Sözlerimi kemiren gecelerin karnını deşerek alnıma yıldız kıymıklarını düşürdüm. Ne artık, bahçede intihar kahkahaları kaldı. Ne artık, kahkahaya düşen intihar fısıltıları kaldı. Etime kazılan patikaların üstünde esen patırtılı cinayetlere, açıkça tanık oldum. Ceset evlerin içini saran kavganın ortasına düşen tiksinti kokusu. Gözükmeyen sırların korku panikleri sancılar, görülüyor. Kuş kafeslerinde kanat çırpınmaların çığlıkları duyulur, gülünüyor. Hiç bitmeyen karışık tenyaya atılan adımların yorgunluğun nefreti. Her şeyin açık her şeyin mübah oluşlarını gördün, yetmiyor. Yamuk yağmur tepelerin ardından koşuyorsun, bahar kuşların ölüsünü düşlerken. Gözlerine sıçrayan yağmur kuşların kanatlarında, kirpiklerinin uçuşu ne hoştu. Bundan sonra şehrin içinde fark edilmeden yürüyeceksin, usul usul karışılmadan. Kavgalarındaki yaşam iplerin düğümleri kesilmeyene dek. Çarpışan vakitlerin içinde koşuşun, sendeleyen kuşku kucaklayışına işaretken, Kızgın çocuk yumrukları bağrına asılsın, cesaretin büzülmeden.


Aydınlanma Çağı filozofları arasında yer alan Voltaire, ileri sürdüğü farklı görüşleriyle çağına damgasını vurmuş bir düşünürdür. Onun ilginç yanı evrenselliğinden ileri gelmemektedir. O, daha çok bilgi ve yaratıcılığıyla öne çıkmış birisidir. Voltaire, özellikle akıl, özgürlük, adalet, eşitlik gibi temel değerleri hakim kılma uğruna her şeye ve herkese karşı direnmiştir. Düşünceleriyle her daim hoşgörüsüzlüğe ve kilisenin siyasal etkisine karşı çıkmıştır. Akıl dışı olan tüm Hıristiyan dogmalarına karşı savaş vermiştir. Dini fanatizmi birçok eserinde yermiş ve çoğu zaman adalet arayışı içinde olmuştur. 25 yaşına geldiğinde Voltaire adını kullanmaya başlayan François Marie Arouet, 21 Kasım 1694'te Paris'te doğmuştur. Oldukça hasta bir bebek olarak dünyaya gelen Arouet'nin fazla yaşamayacağı düşünülmüştür. Ne var ki hastalıklardan çok çekmiş olsa da, beklentileri aşarak 83'üne kadar yaşamıştır. Doğduğunda erkek kardeşi Armand'dan on, kız kardeşi Margueritte'ten dokuz yaş küçüktür; aslında dünyaya gelen iki kardeşi daha vardır fakat onlar doğumdan hemen sonra ölmüştür. Voltaire'in babası, François Arouet, Poitou'nun saygın orta sınıf ailelerinden birine mensuptur; büyükbabası, Poitou'dan Paris'e göçerek orada başarılı bir kıyafet tüccarı olmuştur. Yetenekli ve dürüst bir adam olan François Arouet uzun yıllar boyunca Paris'in birinci sınıf noterleri arasında yer almış, modern İngiliz aile avukatlarının bazı önemli işlevlerinin yerine getirilmesini de kapsayan birtakım uygulamalara karşı duyduğu heves, onu bu konularda başarılı kılmıştır. Babası Arouet de yaşamının erken dönemlerinde noterliği satın alır ve bu işle uğraşır. Annesinin hakkında bilinen çok şey yoktur. İkinci oğlunun onun hakkında söylediği birkaç şey haricinde Madam Arouet hakkında herhangi bir şey bilinmemektedir. Madam, ikinci oğlu henüz yedi yaşındayken hayatını kaybeder. İlginçtir ki, Voltaire'in bir tür kadın düşkünlüğü vardır. Bu, onun oyunlarında yaptığı esprilerden de, yaşamında birçok kadınla beraber olmasından da belli olur. Bunun nedeni de muhtemelen anne sevgisini tadamaması, dolayısıyla kadınlara bir doygunluk yaşamamasıdır. Anne şefkati ve kadın tutkusunu başka kadınlarda, hayatı boyunca aramıştır. Ayrıca, Tolstoy da genç yaşında annesini kaybeder ve onun da büyüyünce kadın tutkusu ortaya çıkar. Tabii ana etken bu değildir fakat etkenlerden biri budur. İki yazar arasında böyle bir bağlantı vardır; aynı zamanda, kadın tutkusuyla anne şefkati arasında da bağ vardır. Öksüz kalan Voltaire, on yaşına basana kadar babasının yanında çalışmış, daha sonra Louis-le-Grand Koleji'ne kaydolmuştur. Burası, ünlü bir ruhban okuludur ve üst sınıf insanların çocukları genellikle bu okula gelir. Okulda yatılı olarak eğitim görenler iki sosyal sınıfa ayrılır: Bunlardan ilki genç Arouet'nin dahil olduğu sınıftır, diğeriyse bazıları soylu olmak üzere hepsi iyi ailelerden gelen çocukların sınıfıdır. Burada Voltaire, kendine uzun süre fayda sağlayacak dostluklar kurmuştur. Aynı zamanda burada Latince öğrenmiştir fakat asla akademik düzeyde Latince metinler yazamamıştır, Yunancasıysa zayıftır. Ayrıca, 1708 yılının dolaylarında Fransa, her türden felaketle boğuşmaktadır. Fransa'nın Oudenaarde'daki zaferinin ardından (11 Temmuz 1708) Marlborough ve Eugene, Lille'i ele geçirmiştir. Lille'in düşüşü (23 Ekim) müttefiklere Paris'e giden yolu açmış gibi görünmektedir. Yetişkin bir adam olduğunda Voltaire, o döneme ait çocukluk anılarını anımsayarak bu haberler karşısında dehşete kapıldığını ifade edecektir. Bu dehşetler de Voltaire'de bir savaş nefreti oluşturmuştur ve dehşetlerini de sık sık yazınsal alana da taşımıştır. Voltaire 17 yaşında Louis-le-Grand Koleji'nden ayrıldığında, kararlı bir şüpheci olur. Babası, Voltaire'i Fransa'dan uzaklaştırmak için Hollanda'ya yollar ve Voltaire orada Madam Dunoyer'ye aşık olur. Madam Dunoyer hem evlilik konusunu açmadığı için hem de konumu önemsiz olduğu için Voltaire'i kapı dışarı eder. 1713 yılında Paris'e döner. Babası hukukçu olmasını ister ve 1714 yılının başlarında genç Arouet, bir avukatın yanında kalır. İleride çok farklı yollara sapacak olan Voltaire, kariyerinde değerlendirmek üzere kullanacağı olağan hukuk işleyişine dair bilgi sahibi olur. İlk eseri olan Oidipe'i, muhtemelen 1 Eylül 1715 tarihinde tamamlar. Bu tragedyasıyla kötü şöhret sahibi olur. Hükümete karşı şiirler yazdığı gerekçesiyle, 1716 yılının Mayıs ayının ilk haftasında Tulle'a sürülür. Voltaire burada yeni arkadaşlıklar edinir ve devlet karşıtı hicivlerini yazmaya devam eder. Mayıs 1717'de ise kendisinin olmadığını iddia ettiği bir kitaptan dolayı, hapse atılır. Hapiste kaldığı süre içerisinde kendisine nasıl davranıldığıyla ilgili pek az şey biliniyor. Şartlar her ne olursa olsun, yalnızca esaret altında tutulmak bile huzursuz olduğu kadar sosyalleşmeye de düşkün bir adam için oldukça zor olmalı. Genç Arouet hapishaneden çıkar ve yavaş yavaş Arouet ismi unutulmaya başlar. Voltaire mahlası insanlar arasında daha yaygın hale gelir. Kendisine yazıldığında ya da referans gösterildiğinde isminin daha resmi hali olan Mösyö Voltaire kullanılır. Bu ünlü takma ismin kökeni hakkındaki tartışmalar hala devam etmektedir. Yaygın teoriye göre ise Voltaire ismi, Arouet l. j isminin anagramıdır. Devamında Voltaire, Kral Naibi'nden öncesini hedef alan yazılarından dolayı, Bastille'de tekrardan hapse atılıp, Sully'ye sürgüne gönderilir. Dönünce Oedipe'ten büyük bir başarı elde eder ve baba François Arouet 1719-20 civarlarında ölür; bir koşulla birlikte oğluna miras bırakır. Voltaire kibrine ve hiciv tutkusuna ket vuramamasından dolayı dayak yer; çünkü çağdaş yorumlar ışığında olayın yaşandığı döneme bakacak olursak, Paris'te genel olarak şairlerin, her ne sebeple olursa olsun herhangi birini sözlü ya da yazılı olarak gücendirdiğinde, o şairin dayakla cezalandırılmasından daha doğal bir şeyin olmadığı görülüyor. Belki de Voltaire kendine ket vursaydı, kimseyi hicvetmeseydi ve cesaretiyle ünlenmeseydi, bu kadar ünlü olmayacaktı. Voltaire'i Voltaire yapan her ne kadar sivri zekası ve hiciv ustalığıysa da, düşüncelerini korkusuzca belirtme gücü de göz ardı edilmemeli. Daha sonra Voltaire bir aşk ve felsefe macerası yaşar, acımasız Jansenistleri yerer. Hollanda'ya döner ve oradaki inanç özgürlüğünü beğenir. Bir şövalyeyi düelloya davet teşebbüsünden dolayı hapse girer. İngiltere'ye gider ve buradaki düşünce özgürlüğüne ekstra hayran olur. Newton'ın yeğeniyle, Jonathan Swift'le ve daha birçok kişiyle tanışır. Yazdığı Henriade oyunu bayağı bir maddi getiri sağlar ve İngiltere'den ayrılır. Eğer İngiltere'de tek bir din olsaydı bu dinin despotizmi korkunç olurdu. Eğer yalnızca iki din olsaydı, bu dinlerin mensupları birbirlerini boğazlardı. Oysaki İngiltere'de üç din var; mutluluk ve huzur içinde yaşıyorlar, der. Milton, Shakespeare, Descartes ve Locke'u okur. Descartes'ı sevmez ama nasıl ki Newton'a hayransa, Locke'a da hayran kalır. İki trajedisi yayımlanır ve sahnelenir, hatırı sayılır derecede rağbet görür. Devamında Voltaire, kız arkadaşı Madam Chatelet'yle taşrada bulunduğu sırada, tıpkı korktuğu gibi, Pascal üzerine notlarının bulunduğu basımın Paris'te gizlice yayımlanmış olduğunu öğrenir. Kitabın basımı yasaklanır ve Paris Parlamentosu tarafından kınanır. Kitap ateşe verilir, Voltaire kaçar ve kendini Cirey'de bulur. Voltaire'in Newton'a olan hayranlığı artar ve bilimle uğraşır. Madam Chatelet ile bağları artar ve o ölene değin aralarındaki bağ devam eder. Mohamet oyunu yayımlanır ve büyük tepki toplar. Yakın arkadaşı olan Prusya Kralı Friedrich ile araları az çok açılır. Kamuoyunun baskısından ve Friedrich'in oyunlarından dolayı yurt dışına çıkar. Kraliyet Tarih Muharriri olur ve yeni bir oyun yazar. Tekrar sürgüne gönderilir. Voltaire kralın maiyetinden istifa eder, kızı doğar ve Madam Chatelet ölür. Voltaire Berlin'e gider, illegal yollarla ticaret yapar. Friedrich'le araları bozulur ve görevinden alınır. 26 Mart 1753'te Voltaire ile Freidrich yollarını ayırırlar ve bir daha asla karşılaşmazlar. Voltaire, Annales de l'empire eserini kaleme almaya başlar. Bu kitap Voltaire'e, sahip olduğu değere kıyasla, büyük belalar açar. Voltaire, yine yanlış anlaşılmadan dolayı, gözaltında tutulur. Devamında Cenevre'ye gider ve Lizbon Depremi yaşanır. Bu deprem, onda çok büyük bir iz bırakır ve Candide'inde de bunu yansıtır. Voltaire Cenova'ya gider. Jean Calas trajedisi yaşanır ve bu onda derin izler bırakır, Hoşgörü Üzerine Bir İncelemeyi bu trajedi üzerine yazar. Batıl inançın kötü ve haksız zaferi karşısında Voltaire'in öfkesi sonsuzdur. Yaşamının sonlarına geldiğinde Voltaire, yine haksız bir davadan kaçıp, Prusya'ya gider. II. Katerina'yla da ilişkisi kuvvetlenir. XV. Louis ölür ve bir kadını, Matmazel Varicourt'u evlat edinir, ona Belle et Bonne ismini verir. 5 Şubat 1778'de Paris' döner. Ardından Voltaire, hastalıktan sonra, görülmemiş bir sevgiyle karşılaşır. 30 Mayıs 1778'de de, ağır bir hastalıktan sonra, ölür. 18. yüzyılda yolculuk anlatılarına duyulan ilginin artması dönemin felsefi düşüncesinin de yolculuk deneyimleriyle şekillenmesine neden olur. Özellikle pek çok yazara esin kaynağı olan Antoine Galland'ın 18. yüzyılın ilk yarısında Avrupa'ya tanıttığı Binbir Gece Masalları pek çok gezgin için gizemli bir dünyaya açılan kapıdır. Doğu hikayelerinin etkisiyle, dünya yazınında yeniden ortaya çıkan yolculuk izleğiyle yapıtlarına şekil veren Voltaire, başta Binbir Gece Masalları ile Swift'in Gulliver'in Gezileri'nden etkilenir. Eleştirilerini, düşüncelerini ve imgelem gücünü Doğu unsurlarıyla birleştirerek aktarmaya çalışan Voltaire, birçok eserinde bunu belli eder. Voltaire'in Sadık veya Kader öyküsü ilk olarak Babil'de geçer ve yapıtın başkişisi Sadık, iyi eğitim almış, saygılı, erdem sahibi bir bilgedir. Sevdiği kadın tarafından ihanete uğradıktan sonra bilinmeyene doğru yolculuğa çıkar. Karşılaştığı mutsuz insanlar, yaşanan felaketler ve bu felaketler karşısında insanlara yardımcı olmak istemesi onu büyük haksızlıklara ve kötülüklere sürükler. Bir insan ne kadar bilge olabilirse Sadık da işte o kadar bilge biriydi, zira hep bilge insanlarla vakit geçirmeye çalışırdı, der Voltaire. Bilge ve erdem sahibi Sadık, ihanetler yüzünden, zorlu yolculuklara çıkmaya başlar. Sadık'ın gördüğü tüm zalimliklerin tek bir sebebi vardır: bilgelik. İnsanlar, Sadık'ın bilgeliğine katlanamazlar. Onu her zaman bir köle ve aşağılık olarak görmek isterler. Toplumun bilgelere bakış açısı hep bunun gibidir. Micromegas'ta da bundan yakınmamış mıdır Voltaire? Ya da kendisi de bu sorundan birçok kez muzdarip olmamış mıdır? Bilim, ahlak, cesaret, hepsi de felaketim oldu, der Sadık. Voltaire de öyküsünü bir daha hiç kimse bu sorundan muzdarip olmasın, herkes rasyonel bir bakış açısıyla bilime, ahlaka, felsefeye ve cesarete baksın diye yazmıştır. Öykünün sonu da Shakespeare'in oyunlarındaki gibi, iyi insan her zaman hak ettiğini elde eder mottosuyla biter. Voltaire'in bir diğer yapıtı Candide, Leibniz'in Yaşadığımız dünya dünyaların en iyisidir düşüncesine karşı yazılmıştır. Candide, Latince beyaz ve temiz anlamına gelen candidustan türemiştir. Voltaire Candide'de dünyanın her yerinde kötülüklerin, zulüm ve eziyetlerin var olduğunu, buna karşın insanın aklını kullanarak bu durumu iyileştirebileceğini sanki karanlıklara ışık tutmak istercesine gözler önüne serer. Candide, Voltaire'in iyimserlikten kötümserliğe dönüşen felsefi düşüncesinin yansımasıdır. Voltaire, bu zalim ve saçma dünyada, Dostoyesvki'nin aksine, cennetin var olmadığını gözler önüne serer. Düşündüğünü tersine bir anlatımla söyleme ve yergiden oluşan ustaca karışım, Voltaire'in Candide eserinin çekiciliğini oluşturur. Yazara göre, her şeyin iyi olduğunu söylemek saçmalıktır. Alman filozof Leibniz'in iyimserlik felsefesine karşı alaycı bir tepki gösterir. Kötülüğün her yerde bulunduğunu, savaş, kölelik, kendini beğenmişlik ve hoşgörüsüzlüğün kötülüğün belirtisi olduğunu gösterir. Dünyada bu kadar çok kötülük varken, böylesine iyimser olmanın, ahmaklıktan başka bir şey olmayacağını vurgular. Candide, Vestfalya adında hayali bir ülkede, Baron Thunder-ten-Tronckh'un şatosunda yaşar. Candide Baron'un kız kardeşi Cunegonde'la yakınlaşır ve bu yüzden Baron onu şatodan atar. Böylece Candide'in farkındalık serüveni başlar. İlk önce Candide, Bulgarlara rastlar. Voltaire Friedrich'in mavi elbiseli adamlarını kullanır. Asker toplamak için görevlendirilen bu adamlar, Candide'i de askerlik için uygun bir aday olarak görürler. İşte tam aradığımız özelliklere ve boya sahip genç bir adam, derler. Devamında sanki Tanrı rızası için Candide'e yemek vereceklermiş gibi yaparlar. Candide de bu adamlara kanar, İnsanlar birbirlerine yardım etmek için yaratıldılar, der mavi elbiseli adam, ironik bir şekilde. Burada Voltaire, açık bir şekilde, insanların hiçbirinin Tanrı rızası için birbirlerine yardım eden varlıklar olmadığını, aksine, Sadık veya Kader'de belirttiği gibi, insanların küçücük çamur zerresi üzerinde birbirlerini yiyen böcekler olduğunu söyler. Voltaire, savaşların zalimce, acımasız bir şekilde devletleri yok etmesinden, en çok da sivil insanların katledilmesinden nefret ettiğinden bahseder. Prusya Kralı II. Friedrich tarafından başlatılan Yedi Yıl Savaşları'nın acımasızlığından bahsetmek için yazar, Candide'i, Bulgar ordusunun askerleri ile karşı karşıya getirir. Savaşta can çekişen askerleri, insan yığınları olarak betimler. Yolculuğunun devamında Candide, akıl hocası ve ona en iyi dünyada yaşıyoruz ideolojisini aşılayan Pangloss'la karşılaşır. Bulgar askerleri şatoyu yağmalamıştır ve kaçabilen kaçmıştır, Pangloss da berbat bir haldedir; Candide, Dünyaların en iyisi neredesin? diye feryadı basar ve hayata karşı ilk farkındalıklarını kazanmaya başlar. Yavaş yavaş Candide manen gelişir ve o sırada bir deprem yaşanır, bu deprem Voltaire'i çok etkileyen Lisbon Depremi'dir. 1 Kasım 1755'te gerçekleşen bu depremle birlikte insanlar çok büyük bir dehşete düşer. Aslına bakılacak olursa bu tür korkunç bir facia yalnızca, her gün küçük çapta meydana gelen bir olayın bu kez büyük çapta gerçekleşmesinden ibarettir. Denizde batan gemiler, yanan bir bina ya da tiyatro; kimi dürüst kimi düzenbaz ebeveynler, masum çocuklar ya dalgaların ya da alevlerin arasında kaybolmuşlardır. Birçok haneden ağlamalar, hıçkırıklar yükseliyordur... O zamanlar altı yaşında bir çocuk olan Goethe'nin de altmışlık Voltaire kadar aklı karışmıştır; depremin etkisi çok büyük olmuştur. Voltaire de bu depremi Candide'de okurlarına yansıtır. Pangloss burada da iyimserliğini konuşturur, dolayısıyla, düşüncelerinden dolayı engizisyona kurban gider. Voltaire burada insanların sadece düşüncelerinden dolayı, hem de tamamen dinlenilmeden, engizisyona kurban gittiğini, hatta devamında depremleri engellemek için bile birkaç kişinin yakıldığını belirtir. Candide birkaç cinayet işler; karakteri iyilik ve saflıktan, katilliğe, farkındalığa ve dehşete dönüşür. Devamında, yanında Cacambo'yla birlikte hayali ve muhteşem ülke Elorado'ya giderler. Orada Candide kendi ülkesinin ve diğer dünya ülkelerinin ne kadar yozlaşmış olduğunu fark eder, Üstat Pangloss ne derse desin Vestfalya'da her şeyin kötü gittiğini sık sık fark etmiştim, der. Voltaire de Her şeyin yolunda gittiği yer Eldorado'dur, der ve Eldorado da hayali bir ülke olduğu için, bu dünyada hiçbir şeyin yolunda gitmediğini ve güzel olmadığını vurgular. Candide, her türlü zorluğa rağmen kısmen güzel bir sonla biter. Voltaire, Candide eserinin sonunda, mutluluğa ulaşmak için, bahçemizi yetiştirmemiz gerektiğini söyleyerek bize bir umut iletisi verir. Akıl ve çalışma eylemi kötülüğe karşı ürettiği bir çözüm, yozlaşmış, korkunç manzaraların yer aldığı bir dünyadan mutlu bir topluma geçiş için de köprüdür. Aslında, Candide'in geçirdiği her sıkıntı, yaşadığı her zorluk önemlidir. Candide'i Candide yapan şeyler de bunlardır; onun yaşamındaki her gün, her duygu özeldir, o kendini böyle oluşturur. Voltaire diğer eserlerinde de kendi öğretisini yansıtır. Hoşgörü Üzerine Bir İnceleme'de Jean Calas trajedisi üzerinden hoşgörünün hem toplum hem de birey için çok önemli olduğunu, kanıtlarla birlikte vurgular. Cahil Filozof'ta sadece O'na ibadet etmemizi salık verir ve insanların ne kadar bilgi edinirlerse edinsinler cahil kalacaklarını açıklar. Bazı filozofları över, bazılarını da yerer. Babil Prensesi'nde Binbir Gece Masallarına atıflarını sıklaştırır, kendi ideolojisini ve insanlığa karşı yergilerini yansıtır. Safdil'de ise, tıpkı Candide'deki gibi, kişilik oluşturma mücadelesini farklı yollardan işler. Aslında Voltaire yüce bir filozof değildir; çünkü onun çok çarpıcı düşünceleri yoktur. Sadece zamanına göre idealist ve akılcıdır. Çağının dogmalarını küçük yaştan itibaren kavrar ve eleştirir. Dayak yese, sürgün yese, hapse atılsa bile hiçbir zaman yermekten, insanlara gerçekleri göstermekten sakınmaz, Sadık gibi her zaman cesurdur; Voltaire'in de en önemli özelliklerinden biri budur. Her ne kadar bu çağda yaşayan bir insana düşünsel olarak çok büyük fayda sağlamasa da, nispeten katkıda bulunduğu da göz ardı edilemez. Sözün özü, Voltaire'in kaleminden dökülen en cüretkar düşünceler bugün olağan hale gelmiştir. Faydam dokunduysa ne mutlu bana, keyifli ve verimli okumalar.