Tobias Gronborg veya sahne ismiyle Doglover95, inanılmaz bir şekilde hiphop ve caz arasındaki çizgiyi bulanıklaştırarak akışkan bir forma sokuyor. Bu müzikalitede çok çeşitli enstrümanlardan yararlanan müzisyen çello, davul ve piyano ile alt yapısını oluşturuyor. Hiphop janrının ardındaki bütün stereotipleri yıkan Doglover95 bu kombini başarılı bir şekilde icra ediyor. Hatta Doglover95'i 'psyschedelic hiphop' olarak bile adlandırmak mümkün. 2020'nin gerçekleşen son festivallerinden by:Larm'in gündüz etkinlikleri Torggata Fest kapsamında sahne alan Doglover95'in konserini deneyimlerken aslında aklımıza gelen ilk tanımlama psychedelic hiphop oldu. Esasında festivalin ana line up'ında yer almamasına rağmen Doglover95'in otuz dakikalık performansı festivalin en keyif aldığımız konserlerinden biri oldu. Müzisyeni türdeşlerinden ayıran en önemli özelliği ise vokallerinin yine kafamızda oluşan hiphop stereotipinden çok daha farklı olması. 2019'da ilk albümünü tek başına yazan, kaydeden ve üreten 24 yaşındaki Doglover95, müziğini deneysel hiphop etiketiyle nitelendiriyor. Bon Iver, Earl Sweatshirt, Frank Ocean ve JPEGMAFIA gibi sanatçılara açıkça atıfta bulunuyor. Doglover95, farklı eğilimdeki müzisyenlerden etkilenerek aynı zamanda çok yönlülüğünü de ortaya koyuyor. Mayıs 2019'da dokuz parçalıkLove adlı ilk albümünü yayımlayan müzisyen, albüm hakkında kendi internet sitesinde bir hayli samimi bir yazı da yayımlamış. Hemen hemen her ayrılık kötüdür ama, Doglover95 gerçekten kötü bir ayrılığın üstüne albümüne hayat vermiş. Birçok zihinsel bozulma, 'mental breakdown' yaşayan müzisyen, geçtiği bu zorlu dönemi müzik sayesinde atlatabilmiş. Bu bağlamda, Loveı bir ayrılık albümü ama bir anlamda da iyileşme sürecinin tezahürü olarak tanımlayabiliriz. Ayrıca Doglover95 bu sene içerisinde Good Friends adlı bir tekli de yayımladı.


Norveç ve İsveç'in bazı bölgelerinde Kulning, genellikle erişilemeyen dağ otlaklarından çiftlik hayvanlarını çağırmak için kullanılan bir Orta Çağ İskandinav şarkısıdır. Kulning'in Elf soyundan gelen kadınlar tarafından öğretildiğine ve nesiller boyu aktarıldığına inanılıyor. Teorik olarak Kulning, şarkı söylemeye benzetilebilir. Uzun mesafeden duyulması ve hayvanların ilgisini çekmesi amaçlanan tiz bir çağrıdır. Ancak iki uygulama birbirine benzemiyor. Peki Kulning'i bu kadar eşsiz kılan nedir? Ve günümüze kadar nasıl geldi? İçeriğimizde bu sorulara yanıt bulabilirsiniz. Keyifli okumalar! Kulning, çobanların birbirleriyle ve sürüleriyle uzun mesafelerde iletişim kurmasını sağlamak için İskandinav çoban kültüründe yüzyıllar boyunca gelişen özel bir ses tekniğidir. Kelimenin kendisi İsveççe kuh-lock yani inekleri çağırmaktan gelir. Kulning'in kökenleri Orta Çağlara dayanmaktadır. Hayvancılık, süt ve yün gibi hayvansal ürünleri işleme işi o zamanlar ağırlıklı olarak İskandinavya'daki kadınlara bırakılmıştı. Sürüler gündüzleri otlatılıyor, kulübelerden uzaklaşıyor ve her gece çağrılmaları gerekiyordu. Kadınlar, dağlık arazide seslerinin gücünü yükseltmek için Kulning'i geliştirdiler. - Kulning, şarkı söylemek gibi, uzun mesafeli ses yayılımı için yapılmış bir müziktir. Bir çağrı yapıldığında, vadide çalar ve yankılanır. Hayvanlar çağrıya cevap verir. Sürüye liderlik eden hayvan örneğin inek çağrıyı duyar duymaz kaynağa yöneldiğinden, sürünün geri kalanını da aynı şeyi takip etmeye teşvik eder. Bazı çağrılar, sürüye liderlik etme eğiliminde olan hayvanları adlandırmak için belirli hayvan isimleri de içerebilir. - Kulning ayrıca kurtlar gibi avcıları korkutmak için de kullanılır. - İskandinav kadın çobanlar, hayvanlarla ve diğer çobanlarla iletişim kurmak için ortak sinyal çağrılarını bilirlerdi, ama aynı zamanda kendi kişisel çağrıları ve kendilerini ifade ettikleri melodileri de vardı. Bazen sadece çığlıkla yapılan bu çağrılar, bazen de yöreye özgü müzik aletleriyle de yapılıyordu. Bu sesler muazzam mesafeler kat etti ve farklı çoban gruplarının birbirleriyle temas kurmasını sağladı. - Bununla birlikte Kulning, ormandaki avcıları savuşturabilir ve başka türlü birbirlerinden izole olmuş kadınlar arasında bir iletişim biçimi olarak hizmet edebilirdi. Örneğin, bir inek kaybolursa, bir çiftlikteki bir kadın, mesajı işitme mesafesindeki kişilere iletmek için belirli bir melodiyi kullanarak haykırabilirdi. İnek yeri tespit edildikten sonra, uzaktaki komşusu haberi şarkıyla ona geri iletecekti. - Kulning kadınların uzaklara gidebilen bu çağrıları bir tür kendini savunma yöntemi olarak kullandığı da söyleniyor. - Ayrıca diğer kadınları tehlikelere karşı uyarmanın bir yolu olarak da kullanılabileceğinden, bu temalar hikaye anlatmaktan daha ileri gitti. Örneğin bir ayı tespit edildiğinde kadınlar birbirlerini belirli şarkılar veya seslerle uyarabilirdi. Kulning'in temel kullanımı otlayan hayvanları geri çağırmanın pratik bir yolu olsa da, şarkıların bestelenme ve kullanılma şekli çok daha karmaşıktı. Şarkılar, günlük yaşamın gerçeklerini ve onları söyleyen kadınların umutlarını ve korkularını ifade etmenin bir yoluydu. - Aşk ve doğanın güzelliği ve yaşadıkları yaşam tarzının özgürlükleri hakkında moral verici ve olumlu şarkılar var. - Orta Çağ çiftçi topluluklarının gerçek korkularına ışık tutan şarkılar da var. Hayvanları kaybetmeyle ilgili şarkılar buna bir örnek. Bu korkularla ilgili olarak ormanda hayvanları aramakla ilgili şarkılar vardır. Bu şarkılar, arama gece devam etse bile, kayıp bir hayvan bulunana kadar ormanda aramak zorunda kalacak kadınların korkularına odaklanıyor. Kulning, İskandinavya'nın daha uzak bölgelerinin bazılarında bugün hala uygulanmaktadır. Ancak daha nadirdir ve İsveç kırsalında yürürken, Kulning ile karşılaşmanız pek olası değildir. Bununla birlikte, videoları YouTube'da yüz binlerce izlenen Jonna Jinton, Kulning'e ışık tutuyor ve onu yepyeni bir izleyici kitlesine tanıtıyor. Bu da Kulning'in ana akım medyada kullanılması, yüzlerce yıldır var olmasına rağmen Kulning'in çekiciliğini kesinlikle kaybetmediğini gösteriyor. Bir halk şarkısı o kadar büyüleyici ki, bir sürü çağrısı olarak pratik amaçlarını uzun süredir geride bırakmış olsa da hala akıllarda kalmayı başarıyor. Jonna Jinton'la İlgili Nordik Youtube Kanalları listemize göz atabilirsiniz. Ayrıca kendisini Instagram'dan da takip edebilirsiniz. Kulning, müzikologlar tarafından İskandinav halk müziği geleneğinin temel sesi olarak kabul edilir. Orman, şarkının orijinal ortamı olduğu için bu büyüleyici gelenek, doğal dünyada haklı bir yere sahiptir. Modern insan için, geçmişi ve bugünü, doğayla ve şarkıcının bireysel gücüyle birleştirir. Bu nedenle vokalistler için fırsatlar sunan bu tür orman operası olarak tanımlanıyor. Kulning günümüzde kültürel olarak benzersiz, öğrenmesi ve ustalaşması zor olarak anılıyor. Stockholm'deki Kraliyet Müzik Koleji olan Royal College of Music yükseköğretim kurumunda öğretiliyor. Geleneğin taşıyıcıları olan Nordik müzisyenler burada kendi kurslarını sunuyorlar. Royal College of Music'de Profesör ve Kulning uzmanı olan Susanne Rosenberg, Kulning'in 125 desibele kadar ulaşabileceğini söylüyor ve kaynağın yanında duran biri için tehlikeli derecede gürültülü olduğu konusunda uyarıyor. Kulning İskandinavya merkezli diziler ve filmlerin müziklerinde kullanıldı. Eski bir Viking çoban çağrısı olarak tanımlanan Kulning, bu nedenle Vikingler dizisinin müziklerinde de kullanılmıştır. Diziyi Netflix'den izleyebilirsiniz. İskandinav halk masalı Karlar Kraliçesi'ni temel alan Disney'in Frozen müzikal animasyonunda da şarkıcı Christine Hals'ın geleneksel Norveççe Kulning'ine yer verildi. Filmin ikincisi de mevcut. Bu güzel ve eğlenceli animasyonu da dilerseniz tek, dilerseniz çocuklarınızla birlikte internet ya da YouTube üzerinden izleyebilirsiniz.


Dünyanın pop müzik alanında listelerine baktığınızda pek çok Amerikan, İngiliz, Avustralyalı sanatçı görmeniz olasıdır. Fakat bazen, isimleri size İngiliz gelse de farklı kültürlerden sanatçılar da pop dünyasında isimlerinden söz ettirmiştir. Hafta sonu Apple Music'te yer alan Nordic Pop listesinde denk geldiğim ve Iskandinav olduğuna şaşırdığım bir isimden bahsetmek istiyorum. Grubun adı Lukas Graham. Lukas Forchammer'ın kurucusu olduğu Lukas Graham grubu 2011 yılında Danimarka'da kuruldu. Grup çalışmalarına ev yapımı müzikler ile başladı. Bu alanda ilk hazırladıkları parçalar Drunk in the Morning ve Criminal Mind olup şarkılarını aynı zamanda Facebook gruplarında paylaştılar. Burada 100.000 lerce dinlenmeyi bulduklarında grup Universal Music Denmark'ın bünyesinde bulunan Copenhagen Records ile anlaşmaya vardılar. Hatta Lukas bu ev videolarının Copenhagen Records ile yaptıkları ön çalışma sonucu yayınlandığını ilerideki bir röportajında bahsetmiştir. Ayrıca grup resmi olarak bir müzik yayınlamadan önce gelecek turları için 17.000 bilet satmışlardır. Grubun Danimarka ve Avrupa ülkelerinde öne çıktığı ilk şarkıları Drunk in the Morning, Better Than Yourself (Criminal Mind Pt 2) ve Ordinary Things şarkıları olmuştur. 2012 yılında bu şarkıları ile Avrupa'da 107 konser vermiş, biletlerin 40.000'ini Danimarka'da verdikleri konserler oluşturmuştur. Bu yıl 80.000 albüm ve 150.000 parça satışına ulaşmış, YouTube'da 5 milyon görüntülenme ve 27 milyon yayınlanma yapmışlardır. 2013 yılı içerisinde grup Warner Bros Records şirketi ile anlaşarak global müzik pazarına adım atmışlardır. Bu süreçte Los Angeles'te kayıtlar yapmaya başlamış, bir yandan da Danimarka'nın ünlü grubu Hedegaard'ın bir numaralı şarkısı Happy Home şarkısına vokalde eşlik etmiştir. 2015 yılı ise Lukas Graham gurubunun globalde duyulmaya başladığı senedir. 2015 yılında grup kendi aralarında Blue Album ismini verdikleri ve daha sonra Lukas Graham ismini alacak albümü yayınlar. Albümde yer alan 7 Years şarkısı ise grubun en ünlü şarkısı haline gelir. Globalde yayınlanan bu şarkı Danimarka, İtalya, Avusturya, Belçika ve İsveç'te 1 numaraya oturur. Grup, önce Conan'da 7 Years şarkısını çalar, bu şov sonrası Billboard Top 100 listesinde 2. Sıraya otururlar. Daha sonra grup aynı sene içerisinde Jimmy Kimmel Live!, Late Night with Seth Meyers, The Ellen DeGeneres Show, The Late Late Show with James Corden ve Good Morning America programlarına konuk olur. Mart 2016 yılında 7 Years şarkısı 225 milyon yayınlanma başarısını yakalar ve aylık 17.2 milyon dinleyici kitlesi kazanır. Albüm bu sırada Billboard 200 listesinde 3., İngiltere ile Yeni Zelanda'da 2. sıraya, Avustralya ve Kanada'da 1. sıraya yerleşir. Grup 2 ay boyunca Amerika ve Kanada'da bir tur düzenler. Haziran 2016'da grubun klavyecisi Kasper Daugaard yerini grubun eski klavyecisi ve şarkı üreticisi Morten Ristorp'a bırakır. Bu sırada grup Grammy Awards ile BBC Music Awards'a aday gösterilir. 2017 yılında Lukas Graham My Little Pony : The Movie filmi için Off the See the World şarkısını yazar. Eylül 2018'de grup 3 isimli albümünü yayınlar ve bu albümde öne çıkan ikinci parçası Love Someone yer alır. Şubat 2019 tarihinde Lukas Graham I Can See Your Voice Thailand yarışmasının 3. Sezonuna katılır. Nisan ayında ise misafir şarkıcı olarak American Idol'un 17. sezonuna katılır. Bir yazımızın daha sonuna geldik. Şahsen 7 Years ve Love Someone grubun en sevdiğim şarkılarından olmuştur. Tabii grubun grup olduğunu bilmeyerek tek bir kişi sanıyordum, tıpkı sizler gibi. Bunun haricinde Iskandinav kökenli pek çok pop şarkıcısı da mevcut ve merak edenler en üstte bahsettiğim yerdeki linke tıklayarak keşfedebilirler. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere hepinize iyi günler dilerim.


Noel ve yılbaşı döneminin içindeyken pandemiden önce yılın bu zamanları Dünyanın en çok ziyaret edilen yerine göz atalım istedik. Her yıl Noel zamanında binlerce ziyaretçi alan Santa Claus Köyü 2007'de ödüllendirilerek Finlandiya'daki en iyi ikinci seyahat rotası seçildi ve bu durum hala değişmedi. Santa Claus Köyü yalnızca çocukları değil, yetişkinleri de oldukça heyecanlandırıyor. Elbette ana cazibe, Noel Baba'yı görmek. Bu nedenle her yıl yaklaşık 300.000 ziyaretçi köye akın ediyor. Pandemiden sonra Finlandiya'ya gitme düşünceniz varsa Santa Claus Köyü'ne mutlaka uğramalısınız. Çünkü köy, sadece Noel döneminde değil yıl boyunca ziyaretçiye açık ve çok eğlenceli! Ayrıca sizin için hazırladığımız Noel Playlisti'ni de bu yazıyı okurken dinleyebilirsiniz. Efsaneler, Noel Baba'nın orijinal evinin Finlandiya'da yalnızca seçilmiş birkaç kişinin bildiği gizli, uzak bir yerde olduğunu söylüyor. 1985 yılında, yerel yetkililerin yardımıyla Rovaniemi'deki kulübede bir kamu ofisi açılmasına karar verilir. Burada Noel Baba, tüm yıl boyunca çocukları selamlayabilir ve bölgeye çok sayıda turist çekebilirdi. Kısa süre sonra köy ticarete açıldı ve 2010'da nihayet Noel Baba'nın resmi memleketi olarak adlandırıldı. Santa Claus Village yani Noel Baba Köyü Finlandiya'nın Lapland bölgesinde bulunan Rovaniemi şehrindeki bir köydür. Santa Claus Köyü, Rovaniemi Havaalanı'na yaklaşık iki kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Köyde her yer yılbaşı ağaçları ve süsleriyle donatılmış halde. Yılın özellikle Noel zamanında bölge ziyaretçi akınına uğruyor. Bu büyülü dünyayı görmek isterseniz aşağıya bıraktığımız 2 dakikalık videoyu izleyebilirsiniz. Santa Claus Köyü, Noel Baba'nın yıl boyunca devam eden ofisine ve köyüne ev sahipliği yapmaktadır; burada Noel Baba'yı oynayan çok dilli bir aktör, binlerce hayranla tanışmak ve Noel neşesini yaymak gibi önemli günlük işleri yürütmektedir. Yıl boyu açık olan köyde ziyaretçiler Noel Baba ile tanışabilir ve onunla ücretsiz fotoğraf çekebilirler. Hatta dileyenler Noel Baba ile gerçekten tanıştıklarını kanıtlayan bir sertifika satın alabilirler. Ren geyiği atlı kızak gezileri ve ren geyiği çiftliği turları, köydeki diğer popüler cazibe merkezlerindendir. Ren geyiklerinin yanı sıra Huskyler de var. Bu hayvanları görmek için iki ayrı tur düzenleniyor. Birisi ren geyiklerini görmek isteyenler için, diğeri ise Huskyleri. Turda bu hayvanlarla bembeyaz bir ormanın içine doğru yolculuk yapılıyor. Tabi ki kızaklarla. Ortamda bu hayvanların doğal seslerinden başka bir ses duyamayacaksınız. Bu da bu turları oldukça heyecan verici kılıyor. Snowman World Ice Bar and Restaurant tesisin hemen içindedir. Buradaki hemen hemen her şey buzdan yapılmıştır, hatta bardaklar bile. Burası özel bir Kuzey Kutup Dairesi posta damgası olan gerçek, işleyen bir postanedir. Posta damgası da ünlü ren geyiği ile Noel Baba'nın bir görüntüsünü içeriyor. Her yıl yarım milyondan fazla çocuk Noel Baba'nın resmi postanesine mektuplar yazıyor ve Elfler gelen tüm mektupları menşei ülkeye göre ayırıyor. Köy bugüne kadar yüz doksan dokuz farklı ülkeden posta aldı. İsteyenler bu postaneden sevdiklerine Noel Baba damgalı mektuplar da gönderebiliyor. Bayan Gingerbread'in, Gingerbread Fırını'nı ziyaret edebilir ve yaptığı enfes turtalardan, keklerden yiyebilirsiniz. Soğuk kış gününde yediğiniz bu harika lezzetleri, belki yanında aldığınız bir fincan kahveyi ve bu büyülü eğlence dünyasını unutamayacaksınız. Çıkışta hediyelik eşya dükkanına uğrayarak buradan hem kendinize hem de sevdiklerinize alabileceğiniz birçok Noel temalı hediyeyi bulabilirsiniz. Santa Claus Köyü çocukların Noel Baba Mağarası'nı keşfedebilecekleri, Buz Galerisi'ni görebilecekleri, etkileyici buz heykellerinden oluşan bir koleksiyona hayran kalacakları ve hatta Noel Baba'nın Oyuncak Fabrikası'nı gezebilecekleri büyülü bir dünya. Ek olarak, Buzul Krallığı'nda Buz Prensesi'ni görebilirsiniz. Ayrıca Candybar, Sihirli Tren, Kota Cafe, Alışveriş alanı, Elf Okulu ve El Sanatları alanlarına da ek ücret ödemeden girilebilirsiniz. Ana sahnede akrobasi gösterisi Magic Christmas, günde üç kez gerçekleştirilmektedir. Bu eğlenceli gösterileri izlemekten keyif alabilirsiniz. Unutmadan söyleyelim, Rovaniemi'nin merkezinden Santa Claus Köyü'ne yerel ulaşım Santa's Express ile sağlanmaktadır. Otobüs yolculuğu yaklaşık on beş dakika sürmektedir. Kim bilir belki de 2021'de pandemi bitmiş ya da önlemler büyük oranda alınmış olursa, 2021 Noeli'ni Santa Claus Köyü'nde geçirmek istersiniz! Daha ayrıntılı bilgi için Santa Claus Köyü'nün web sitesine de göz atabilirsiniz. Pandemiden sonra Santa Clausa gitme umuduyla....


Nordik tasarım söz konusu olunca aklımıza gelen ilk tasarım markalardan birisi ikonik desenleriyle Finlandiya merkezli Marimekko oluyor. 1951'de Viljo Raita ve Armi Ratia tarafından kurulan marka özellikle 1960'lı yıllarda moda dünyasında önemli değişikliklere imza attı. Armi'nin elbisesi anlamına gelen Marimekko, 1954'ten bu yana Helge Mether-Borgström'ün Olivetti daktilo fontuyla tasarladığı klasik fontu kullanıyor. Vuokko Nurmesniemi ve Maija Isola ekseninde kimliğini oluşturan Marimekko, cesur kumaşları ve sade tasarımı ile 20. yüzyılın özellikle son yıllarında moda dünyasında sadelik denilince akla gelen ilk markalardan oldu. Nurmesniemi'nin 1956'da tasarladığı kırmızı ve beyaz çizgili Jokapoika ve Isola'nın 1964'te tasarladığı ikonik Unikko deseni markanın en bilinen desenlerinden olurken aynı zamanda bugün de en çok satılan ve sevilen desenlerden. Sadece kıyafet tasarlamayan, aynı zamanda ev dekorasyonu, tekstil ve ev araç-gereçleri de tasarlayan marka istikrarlı bir moda yolculuğuna sahip. 1965 yılına gelindiğinde dört yüzden fazla çalışanı istihdam eden marka, Finlandiya'daki evleri tamamen Marimekko desenleriyle kuşattı. Bu yıllarda Marimekko furyası ABD'ye kadar ulaştı. John F. Kennedy'nin eşi Jacqueline Kennedy o dönemde sekiz Marimekko elbisesi satın almıştı ve 1960 Amerikan başkanlık seçimleri esnasında Marimekko elbiseleriyle boy gösterdi. 1990'lara kadar moda dünyasında saygın bir yere sahip olan marka 1990'ların başında iflasın eşiğine gelmişti. Neyseki markanın sahip değiştirmesiyle birlikte Marimekko toparlanıp eski popülerliğini kazandı, hatta bugün Nordik tasarım markalarının en popülerlerinden biri olarak anılıyor. Marimekko 2014 yılında ellinci yaşını dolduran Unikko deseni için özel bir defile düzenlemişti. Rengarenk defileyi aşağıdaki linkten seyredebilirsiniz.


Snowhotel Kirkenes; Kuzey Norveç'in gözlerden uzak doğasında, Kirkenes'in 8 km dışında yer alıyor. Tamemen buzdan oluşan ve oda sıcaklığının -4 C olduğu otel, 2006 yılında hizmet vermeye başladı. 2-5 kişi arasında ziyaretçinin konaklayabildiği odalarda, gece hayatta kalmanızı sağlayacak özel termal uyku tulumları yer alıyor. Odalarda bulunan özenle işlenmiş buz heykeller, ortama farklı bir atmosfer kazandırıyor. Otele dair en sevimli detaylardan biri, otelde ziyaretçileri karşılamayı bekleyen ve fiyort gezi turlarında eskortluk görevi üstlenen 180'den fazla Husky köpeği. Kar safarisi yapmak isteyenler için bu sevimli Huskyler muhteşem bir fırsat sunuyor. Diğer otel aktiviteleri arasında Kuzey Işıkları turları, Kral Yengeç safarisi, buzda balık tutmak ve kar motosikleti sürmek gibi dış mekan etkinlikleri yer alıyor. İç mekanda vakit geçirmek isterseniz saunaya girebilir ya da buz restoranın barında vakit geçirebilirsiniz. Canvas Hotel, Norveç'in küçük bir yarımadasında eşsiz bir çadır deyimi sunuyor. Cocoon adı verilen yuvarlak çadırlarda, zemini tamamen kaplayan yuvarlak bir yatak ve gece boyu sıcak kalmanızı sağlayacak yorganlar bulunuyor. Çadırlar yerden 2 metre yükseklikte, tuvalet ise çadırlara 50 metre mesafede konumlandırılmış. Çadırlarda 2-4 kişi arasında konaklamak mümkün. Konaklama alanının merkezinde ortak kullanıma sahip yemek alanı ve bar bulunuyor. Ayrıca, saunanın yer aldığı ayrı bir kabin günün belirli saatlerinde açık oluyor. Katılabileceğiniz açık hava etkinlikleri arasında balık tutmak, doğa yürüyüşüne çıkmak ve bisiklet turlarına katılmak gibi seçenekler bulunuyor. Otelin bulunduğu bölge, hem maceraperest profesyonel bisikletçiler hem de amatörler için uygun rotalara sahip. Norveç'in en güzel otelleri arasında, doğayla bütünleşme imkanı sunan Juvent Lanscape Hotel yer alıyor. Otel, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Geiranger fiyortu ve Trollstigen izleme noktası arasındaki meşhur Norveç manzaralı yolun ortasında konumlandırılmış. Eski çiftlik evlerinin restore edilmiş halinden oluşan otelin mimarisi oldukça minimal. Zeminden tavana camlarla bezenmiş odalarda orman manzarasını kesintisiz izleme şansına sahipsiniz. Otel bölgesinde spa merkezi ve restoran da bulunuyor. Katılabileceğiniz dış mekan etkinlikleri arasında kayak, kayıkla gezintiye çıkmak, ormanda doğa yürüyüşü yapmak, tırmanış ve fiyort gezisine çıkmak gibi aktiviteler bulunuyor. Manshausen, dağlarla denizin birleştiği noktada eşsiz manzaralı bir konaklama deneyimi sunuyor. Otel, adını aldığı Manshausen adasında yer alıyor. Denizin kenarında konumlandırılmış kulübelerden oluşan otel, ziyaretçilerini benzersiz bir deniz ve dağ manzarasıyla baş başa bırakıyor. Otel kompleksi içerisinde ana yemek salonu olarak kullanılan bir ev ve kütüphane de bulunuyor. Adada yapabileceğiniz aktiviteler arasında balık tutmak, kayak, dağ tırmanışı, dalış, doğa yürüyüşü ve bölgedeki kartalları yakından gözlemleme fırsatı bulabileceğiniz Sea Eagle safari yer alıyor. İkinci dünya savaşı sırasında Norveç Kralı ve birçok devlet yetkilisinin hayatının kurtuluşuna tanıklık eden Oscarsborg kalesi, Norveç tarihinin en önemli simgelerinden biri. Oslo'ya 30 dakikalık mesafedeki adada bulunan kale, bir yandan müze işlevselliğini korurken bir yandan da 89 odası ile otel olarak hizmet veriyor. Özellikle yaz döneminde önemli bir turistik nokta olan kale; eşsiz manzarası, menüsü zengin restoranı, galerileri ve ev sahipliği yaptığı konserleri ile ilgi çeken bir konaklama seçeneği sunuyor. Tranoy Fyr Lighthouse, Norveç'in en ilginç konaklama deneyimi sunan otellerinden biri. Tranoy'a bağlanan bir köprü ile ulaşımın sağlandığı adada yer alan deniz feneri; dağ, deniz ve ormanla çevrili manzarası ile ziyaretçilerini ağırlıyor. 16 odadan oluşun otelin restoranı bölgede yetişen en iyi malzemelerden yapılan birbirinden lezzetli ev yemekleri sunuyor. Ziyaretiniz boyunca yapabileceğiniz etkinler arasında deniz fenerinde rehberli tura katılmak, deniz fenerini çevreleyen kayalarda balık tutmak ve dalış yapmak gibi aktiviteler yer alıyor. Sıcak bir kahve eşliğinde deniz havasını içinize çekmek ve bir yandan da muhteşem manzara fotoğrafları yakalamak da seçenekler arasında. Henüz yapım aşamasında olan ve 2021'de tamamlanması planlanan The Svart Resort, dünyanın ilk enerji pozitif oteli olmaya hazırlanıyor. Kuzey Kutıp Dairesi'nin üzerinde yer alan otel, Svartisen buzulunun eteğinde inşa ediliyor. Konumu itibarıyla benzersiz bir coğrafya deneyimi sunmasının yanında; otel yenilebilir enerji sistemleriyle entegre edilmesiyle birlikte, tükettiği enerji miktarından fazla enerji üreten ilk bina olacak. Svart aynı zamanda, mimarisiyle doğayla iç içe geçen bir görünüm oluşturuyor. Binanın Almlifjellet Dağı'nın eteğindeki sahilden Holandsfjord'a uzanan dairesel yapısı, doğada minimum yer kaplamasını sağlıyor. Neredeyse şeffaf olan yapı, çevresindeki doğa ile bütünleşen bir görünüm oluşturuyor. Otele ulaşımın Bodo'dan hareket eden enerji nötr bir tekneyle yapılması planlanıyor. Bu özellikleriyle Svart, Norveç'in kuzeyinde sürdürülebilir turizmin öncüsü olmaya aday bir yapı olarak karşımıza çıkıyor.


Sosyal medyada sık sık viral olan Norveç'in lüks hapishaneleri özellikle ABD'deki hapishanelerle karşılaştırılıyor ve hatta Norveç hapishaneleri evimizden bile daha lüks ve iyi durumda. sözleriyle anılıyor. Suç ve yeniden suç işleme oranının en düşük olduğu ülkelerden birisi olan Norveç'te mahkumlar ceza süreleri boyunca hapishanede bir işe yönelmeleri için gerekli eğitimi alıyor. Suç işlemiş yurttaşı topluma kazandırmayı motto edinen Norveç hapishaneleri insancıl yanıyla bütün dünyada tanınıyor. İnternetin, televizyonun, modern ortak kullanım alanlarının olduğu Norveç hapishanelerinde aklımıza gelen demir parmaklıklı, az aydınlatılmış, pis ve paslı odaları görmek imkansız. Hatta sosyal medyada bir kullanıcı Norveç'in lüks hapishaneleri için San Francisco'da 3000 dolarlık bir daireyi andırıyor diyerek hücrelerin iyi durumunu ve hapishanenin geniş imkanlarının altını çiziyor. Norveç'in hapishane sistemi gerçekten suç işleyenleri ileride iyi birer komşuya ve güvenilir insanlara dönüştürmeyi amaçlıyor. Aynı zamanda suçluların problemlerini çözmeye ve onları rehabilite etmeyi merkezine alıyor. Bütün bunlar nedeniyle ülkede yeniden suç işleme oranı çok az.


İskandinav ülkeleri her yıl en mutlu ülkeler sıralamasında üstlere yerleşiyor, yaşam felsefelerinin mükemelliği hakkında her yıl birçok kitap yazılıyor ve blog sitelerinden İskandinav tipi mutluluk yazıları hiç eksik olmuyor. Hal böyle olunca, toplumsal algıda İskandinavların yüzünden gülücük eksik olmayan, derstsiz tasasız insanlar olduğu imajı çiziliyor. İşin aslı, haklılık payı olmakla birlikte bu görüşün bir şehir efsanesi olması. Dünya mutluluk sıralamasında Birleşmiş Milletler'in belirlediği kriterler arasında yıllık kişi başı milli gelir oranı, sosyal destek imkanları, sağlıklı yaşam beklentisi, ülkenin büyüme trendi ve yolsuzluk oranları bulunuyor. İskandinav ülkeleri de tüm bu kriterlerde diğer ülkelere kıyasla ideale yakın bir profil çiziyor. Kısacası, temel insani ihtiyaçların toplum ve devlet tarafından karşılandığı günümüz dünya düzeninde beklenen standart kriterleri karşılıyorlar. Bu durumun bireysel mutluluğa katkıda bulunması muhtemel olmakla birlikte, her yıl yayınlanan mutluluk rapoları insanların 'hayattan tatmin olma' seviyelerini tam olarak yansıtmıyor. Yaygın mutluluk görüşü ile çelişmesine karşın, bilinen bir diğer İskandinav efsanesi de yüksek intihar oranları. Yılın büyük bir bölümünün yağışlı ve karanlık geçmesinin insanları intihara sürüklediği sık sık ortaya atılıyor. Ya da, yüksek gelir seviyesi ve maddi doygunluğun insanları hayatta amaçsız bırakarak intihara götürmesi gibi görüşleri de duymanız muhtemel. Öne sürülen argümanların da etkisiyle, çok sorgulanmadan kabul edilen bir görüş oluyor İskandinavların intihara meyilli oluşu. İstatistikler ise daha farklı bir tablo çiziyor. İskandinav ülkelerindeki yıllık intihar sayılarının yıllardır düşmemesi bu ülkelerinde üzerinde tartıştığı ve çözmeye çalıştığı bir konu olmakla birlikte, dünya sıralamasında İskandinavlar ilk sıralarda yer almıyor. 2020 yılı intihar verileri, birçok ülkenin intihar oranının İskandinav ülkelerinkinden yüksek olduğunu gösteriyor. Bu ülkeler arasında Litvanya, Rusya, Güney Kore, Ukrayna, Belçika, Japonya, Fransa, İsviçre ve Polonya gibi ülkeler yer alıyor. Yakın dönemde yapılan bir araştırmada, Norveç'te depresyon tanısı konulan her üç hastadan sadece birinin antidepresan kullandığı belirlenmiş. Avrupada nüfusun %75'ine ulaşan oranlarla kıyaslandığında, Norveç'te antidepresan kullanımı Avrupa genelinin çok altında kalıyor. Norveç'te antidepresan kullananların demografik yapısına bakıldığında ise, eğitim seviyesi yüksek kadınların antidepresan kullanımının daha düşük olduğu saptanmış. Yaş aralığı dağılımına göre ise 20'li ve 70'li yaşlardaki kadınlar daha çok antidepresan kullanıyor. Cinsiyet dağılımında ise erkeklerin antidepresan kullanım oranının (%33) kadınlardan (%30) daha yüksek olduğu belirlenmiş. Çalışmayı yürüten isimlerden Hansen, Norveç'teki düşük antidepresan kullanım oranlarını insanların daha çok terapi odaklı tedavileri tercih etmesine bağlıyor. Antidepresanların ilk kullanıma başlandığı 1990'lı yıllardaki çoşkunun aksine, ilaçların yan etkileri ile ilgili artan bilgi birikimi insanların daha temkinli davranmasına yol açıyor. Cinsiyetlere göre antidepresan kullanımının değişmesi de benzer bir nedenle ilişkilendirilmiş. Kadınlar erkeklere oranla terapi odaklı tedavileri tercih etmeye daha yatkınlar. Yazının bir özeti olarak, İskandinavların da sadece bir insan olduğunu unutmamak gerekiyor.


Norveç devlet televizyonu NRK 1981-1996 yılları arasında görev yapan Norveç'in eski başbakanı ve İşçi Partisi'nin önde gelen lideri Gro Harlem Brudtland'ı konu alan Makta adlı yeni bir diziyi müjdeledi. Nordisk Film og TV Fond'a göre, Brudtland İşçi Partisi lideri ve Norveç'in ilk kadın Başbakanı olma yolunda ilerlerken, Makta, 1970'lerin sonlarında hayat bulan Norveç İşçi Partisi'ndeki iç güç mücadelesini aktaracak. Norveç siyasetinde etkili bir figür olarak bilinen Brudtland, bugün dahi birçok kesim tarafından sevilmektedir. Brudtland'ı diğer siyasetçilerden farklı kılan şey hem 1980'lerde bir kadın siyasetçi olarak böylesine öne çıkması ve seçimlerdeki üstün başarısıdır. 1981, 1986-1989, 1990-1996 olmak üzere üç dönemde de İşçi Partisini üç kez zafere götürmüştür. Tıp eğitimi alan Gro Harlem Brudtland, aynı zamanda Dünya Sağlık Örgütü'nün eski bir genel müdürü ve çevresel sürdürülebilirliğin önde gelen savunucularındandır. Norveç merkezli gazete Dagsavisen'e göre Makta adlı siyasi dizi, Brudtland ve Norveç İşçi Partisi'nin yakın tarihini konu alan ilk televizyon dizisi olacak. On iki bölümlük dizinin senaryosu Johan Fasting'e ait. Makta'yı sinopsis itibariyle türdeşi Danimarka yapımı Borgen'e benzetmek yerinde olacaktır.


Olafur Arnalds ve grubu İzlanda'da senenin en kısa gününde, 21 Aralık'ta, şahane bir gündoğumu performansına imza attı. Vokallerde kendisine bayıldığımız JFDR'ı da gördüğümüz performansta Arnalds'ın yeni albümü some kind of peaceten parçalar yer alıyor. Daha gün doğmadan 10.31'de başlanılan performans saat tam 13.46'da sonlanıyor. İzlanda'da sabah 10.31'de havanın adeta geceymiş gibi olması ise ayrı bir büyüleyici. Arnalds bu performansa ilerideki aydınlık günlere şimdiden bir övgüde bulunmak için hayat vermeye karar vermiş. Faroe Adaları'ndan çıkan saf bir yetenek: Elinborg! Çok sevdiğimiz Moyka, ikinci albümü Movies, Cars & Heartbreak ile dinleyiciyi buluşturdu! Danimarkalı şarkıcı, söz yazarı ve yapımcı Lisha ilk albümü 'Devotion' ile dinleyiciyi buluşturdu!


2000'lerin hemen başında, bir dizi idealist şef, gıda aktivisti ve girişimcinin emeğiyle, kuzeyin pek de cömert bulunmayan topraklarında göğermiş Yeni Nordik Mutfağı hareketi, sürdürülebilirliği, yerelliği ve gezegene saygıyı vurgulayan 10 yalın ilkeye bağlı çalışıyor. Bu idealler kulağa tanıdık ya da sıradan gelebilir ancak başarının ölçeği düşünüldüğünde; bu girişimi geçmişteki tüm yiyecek hareketlerinden çok daha dönüştürücü kılan örneklerden bahsetmek mümkün. Değişimin etkiledikleri yalnızca exclusive restoranlar ve çiftliklerden ibaret değil, bu yeni normal; trendlerin politik ilkelere dönüştüğü siyaset koridorlarından, süpermarket raflarına, okul kantinlerinden sınıflara dek uzanıyor. 2004 yılında yayınlanan Yeni Nordik Mutfağı Manifestosu, Claus Meyer'in öncülük ettiği 15 kişilik bir şef grubu tarafından oluşturuldu. Sürdürülebilirlik, mevsimsellik, yerel sebzelerin kullanımı ve sağlıklı yiyeceklerin de lezzetli olabileceği fikri, manifestonun arkasındaki temel ilkeler olarak öne çıkıyordu. Meyer, hareketin ardındaki motivasyonu 2002'de Rene ve ben, şeflerin ayağa kalkıp seslerini yükseltme vaktinin geldiğini hissettik. Lüksü yeniden tanımlamak, mevsimselliği vurgulamak, yemek ve doğa arasındaki bağı açık kılmak istedik. sözleriyle anlatıyor. Şu ana dek harekete dair okuduklarımız kulağa hala çok devrimci gelmeyebilir, ancak yenilebilir çok az bitkinin ve yemişin hayatta kaldığı uzun ve soğuk kışların yaşandığı Nordik ülkelerde tüm yıl boyunca yerel ve mevsimlik sebzeleri kullanabilmenin gerçek bir meydan okuma olduğunu kabul etmeliyiz. Meyer'in gastro evrenimize sunduğu nomothetic yaklaşıma esin veren ilk tartışmalar ise farklı bir disiplinde kökleniyordu. Mutfaktaki paradigma değişikliğine ilham veren en önemli oluşumlardan biri, Yeni Nordik Mutfağı manifestosu kaleme alınmadan 9 yıl önce Danimarka'da bir film yapım hareketi olarak ortaya çıkan Dogma 95'ti. Lars Von Trier ve Thomas Vinterberg, endüstriyel sinemanın filmleri stüdyolara mecbur eden üretim ve çalışma metotlarını reddederek sinemayı saflaştırmak istiyorlardı. Yalnızca global şirketlerin satın alabileceği pahalı stüdyo donanımlarından ve özel efektlerden arındırılmış bir sinema, anlatımı güçlendirebilir, sanatsal doyum sağlayabilirdi. Yönetmenler de sinema dünyasının özerk katılımcıları olarak stüdyolardan bağımsız değer üretebileceklerini kanıtlayabilir, daha düşük bütçelerle deneysel ve beğeni uyandıran işler ortaya koyabilirlerdi. Bu fikirlerle birlikte Trier ve Vinterberg, 'The Vow of Chastity' adını verdikleri 10 maddeden oluşan bir manifesto yayınladılar. Meyer, kendisine ilham kaynağı olan Dogma 95 hareketi için Hollywood ile onun şartlarına göre rekabet ederlerse her zaman kaybedeceklerini bildiklerinden sistemin dışında çalışmayı seçtiler. yorumunda bulunuyor. Kendisinin ve Redzepi'nin Noma ile yakaladığı başarının da Dogma 95 örneğine oldukça benzer olduğunu düşünüyor. Profesyonel yeteneklerimizi daraltan ve yapabileceklerimizi sınırlayan James Cameron'un Hollywood'u ya da üzerinde güneş batmaz bir emperyal şaşaa taşıyan Fransız Mutfağı olabilir. Yine de kültürel ve ekonomik tekellere karşı beğeniyi şekillendirebilmek, sıradan olanın ihtişamını ortaya çıkarabilmek ya da lüksü yeniden tanımlamak izleyiciden alkış topluyor. Bu sebeple Meyer, doğru zamanda, doğru yerde toplanmış ve oldukça iyi işlem görmüş bir karahindiba yaprağının da Foie Gras kadar seçkin bir yemek olabileceğini düşünüyor. Nitekim Yeni Nordik Mutfağı manifestosunun ardından, başta Danimarka olmak üzere Nordik ülkelerin geçirdiği gastronomik dönüşüm, tüm gözleri bölge ülkelerine çevirdi. Dahası şefler ve restoranlar mutfak ideolojilerini ihraç etmeye başlayarak yükselen bir trend yarattılar. Sırtını sürdürülebilirliğe ve lokal tüketime dayayan ilkeler şüphesiz ki iklim aktivizminin en istikrarlı siyasi yürütücüleri olan Nordik Ülkelerin politikalarıyla da birebir örtüşüyor. Yemek eleştirmeni Rasmus Palsgard, Uzun bir süre, Danimarka mutfağı yalnızca salamura ringa balığı, domuz eti ve patatesten ibaretti. Kesinlikle lezzetli ya da deneysel olarak anılmazdı. diyerek değişimin bir portresini çiziyor. Otuz yıl önce ülkede yalnızca birkaç Michelin yıldızlı restoran bulunduğunu ve bunların da tamamen Fransız restoranları olduğunu belirten Palsgard'ın hatırlattığı Danimarka ile son yıllarda gastronomi başkentlerinden biri haline gelmiş Danimarka arasında büyük bir başarı hikayesi yatıyor. Başta Noma olmak üzere Nordik ülke restoranlarının yakaladığı başarı, 16 yıl sonra hala bu yemek hareketini kucaklayan şeflerin ilham kaynağı olmaya devam ediyor. Avrupa, Amerika ve Avustralya'da da benzer ilkelerle iş gören restoranlar ardı sıra açılırken Kuzey mutfağı ilginç lezzetler sunan ve geleceği parlak bir gastro evren olarak meraklıları kendisine çekiyor. Bu bağlamda, yaptığı işlerle Türkiye'ye Yeni Nordik Mutfağı'nın ilkelerini tanıtan isimlerden biri olarak Mehmet Gürs'ü de anabiliriz. Manifestonun ve Noma'nın başarısının ardından gelen değişim, Kopenhag ve ötesindeki ev mutfaklarına da nüfuz etmiş durumda. Palsgard, Danimarkalıların mevsimlik ürünlerle daha çok ilgilendiğini, turşu, konserve, mayalama ve tütsüleme gibi tekniklerin giderek daha popüler bir hale geldiğini belirtiyor. Lezzetlerin demokratikleştiğine inanan Palsgard, Nordik halklar için iyi yemeklerin her zamankinden daha erişilebilir olduğunu düşünüyor. Bir sonraki yazının konusu, Meyer ve Redzepi'nin öncülüğünde kısa sürede 2 Michelin yıldızı kazanan, üç kere üst üste olmak üzere toplamda 4 defa Restaurant Magazine tarafından dünyanın en iyi restoranı seçilen Noma olacak.


Rollerin, senaryonun, dekorun, ana karakterlerin ve aksiyonla dolu montajlı sahnelerin olmadığı bir televizyon programı düşünün. Kuşların yuva yapması, tren yolculuğu ya da ateş yakmak gibi sıradan olayların kesintiye uğratılmadan saatlerce hatta günlerce yayınlandığı Slow TV yayınları; kimine ilgi çekici kimine ise sıkıcı gelen yeni bir tür televizyon anlayışı sunuyor. Slow TV, televizyon sektörüne entegre edildiği bugünkü anlamıyla Norveç'te ortaya çıkan yeni bir televizyon kültürü. Ancak, Slow TV konsepti güzel sanatlarda çok önce hayat buldu: Andy Warhol'un 1964 yapımı filmi 'Sleep', şair John Giorno'nun beş saat yirmi dakika süren uykusundan oluşuyor. Anti-film olarak tanımlanan bu tür, güzel sanatlarda klasik filmlere bir başkaldırı niteliği taşıyor. Slow TV fikri, yapımcı Thomas Hellum ve ekibinin o zaman sıradan olduğunu düşündükleri bir öğle yemeği sırasında ortaya çıktı. Almanya'nın Norveç'i işgalinin yıl dönümünde radyoda özel bir program yapmak isteyen ekip, insanların yaşananları birebir hissedebilmeleri için işgal gecesi yaşananların dakikası dakikasına anlattıldığı bir program yapmayı düşündü. Uzun bir planlama süreci gerektiren bu fikir, yıl dönümüne sadece iki hafta kalmış olması nedeniyle rafa kalktı. Ancak, konsepti benimseyen ekip fikrin başka hangi temalara uyarlanabileceği konusunda kafa yormaya başladı. Ekibin yeni fikri, 2009 yılında Norveç devlet televizyonu NRK'da yedi saat kesintisiz yayınlanan Oslo-Bergen tren seferiyle hayata geçti. Trenin geçtiği kasabaların, köylerin, şehirlerin, eşsiz vadilerin ve karla kaplı dağların görüntüleri trenin farklı noktalarına yerleştirilen kameralarla kaydedilerek televizyonda yayınlandı. İlk Slow TV yayını olarak tarihe geçen yedi saatlik Oslo-Bergen tren seferi, yayınlandığı gün 1.2 milyon Norveçli tarafından izlendi ve kısa sürede sosyal medyada büyük bir ilgi topladı. İlgi gören ilk yayının ardından, sınırları zorlayan yeni bir Slow TV projesi hayata geçti. Bu sefer saatler süren bir tren yolculuğu yerine, Norveç'in kuzey kıyılarını bir uçtan diğer uca dolaşan Norveç'in ikonik Hurtigruten seferi beş buçuk gün canlı yayınlandı. 2011 yılında yayınlanan bu program birçok açıdan Slow TV tarihinin en unutulmaz yayını oldu. Trenin geçtiği bölgelerde insanların coşkuyla treni karşılayışı, üç evlilik teklifi, bir Norveçlinin attan düşüşü ve Norveç Kraliçesi'nin kameraya el sallayışı kameralara yansıdı. Her iki Norveçliden biri ve dünyanın farklı bölgelerinden binlerce kişi Hurtigruten yayınını canlı izledi. Norveç UNESCO belge listesine alınan bu ikonik yayınının tamamı, NRK'nın internet sitesinde hala izlenebiliyor. 134 saat 42 dakika 45 saniye süren yayın aynı zamanda yayınlanmış en uzun belgesel olarak Guiness Rekolar Kitabı'na girdi.


Stockholm metrosu, heykelden resme birçok sanat eserini barındıran 90 istasyonuyla dünyanın en uzun sanat galerisi olarak nitelendiriliyor. Yapımına 1950 yılında başlanan ve tamamlanması tam 50 yıl süren Stockholm metrosu 150 sanatçının imzasını taşıyor. Sergilenen çalışmalar arasında mozikler, heykeller, tablolar, duvar çizimleri, enstalasyonlar, gravürler ve rölyefler bulunuyor. Uğradığınız her istasyonda farklı bir dünyaya tanıklık etmeniz mümkün. Örneğin, Makalös Sarayı'nın kalıntılarının sergilendiği Kungstradgarden metro istasyonunda arkeolojik bir kazının ortasındaymış gibi hissedebilirsiniz. Siri Derkert'in çalışmalarıyla bezenmiş Östermalmstrog metro istasyonunda ise kadın hakları, çevre sorunları ve dünya barışına dikkat çeken çizimlerle zamansız sorunlar üzerine düşündürücü bir yolculuğa çıkabilirsiniz. Stockholm metrosunu baştan sona gezmek isterseniz en az bir gününüzü sadece buna ayırmanızı öneriririz. İstasyonlar ağı yeşil, mavi ve kırmızı olmak üzere üç hattan oluşuyor. Tek bir biletle gün boyunca istediğiniz durakları ziyaret edebilir, istasyon dışına çıkarak mola verebilir ve sonra gezinize devam edebilirsiniz. İlgi alanınıza göre çeşitli gezi rotaları planlamanız mümkün, en popüler duraklar arasında ise yazının devamında bulacağınız istasyonlar yer alıyor. Stockholm metrosunun ana aktarma merkezi olan T-Centralen, sanatçı Per Olof Ultvedt'in imzasını taşıyor. Mavi rengin hakim olduğu duvar resimlerinde sade ve huzur verici bir atmosfer hakim. Sanatçının mavi rengi özellikle rahatlatıcı etkisi nedeniyle seçtiği düşünülüyor. İnsanların sürekli koşuşturma halinde olduğu bu hareketli istasyonda, mavinin rahatlatıcı etkisi insanın zihnini yatıştırmaya yardımcı oluyor. Stadion, Stockholm'un ilk mağara istasyonlarından biri. 1973 yılında inşaatına başlanan istasyon, mağarının ilkel atmosferinin metro istasyonu için uygun olmadığını düşünen Stocholm halkı tarafından önce kuşkuyla karşılanmış. Bunun üzerine, Ake Pallarp ve Enno Hallek mavi üzerine gökkuşağı temalı çalışmalarıyla gökyüzünü şehrin altına getirmeye karar vermişler. Sanatçılar aynı zamanda çalışmalarıyla Stadion'un spor tarihi için önemine dikkat çekmek istemişler. Stadion, önemli tarihi müsabakalara ev sahipliği yapan Stockholm Olimpik Stadyumu'nun hemen yanında yer alıyor. Ayrıca Stadion, Stockholm Onur Festivali'nin düzenlendiği Östermalms IP'e de çok yakın bir mesafede bulunuyor. Ziyaretçilerin her yıl festivale giderken gökkuşağı ile bezenmiş bir istasyonla karşılanmaları da sevimli bir ayrıntıyı oluşturuyor. Solna Centrum istasyonunda yeşil ve kırmızı tonlarının hakim olduğu, göze çarpan duvar resimleri bulunuyor. Kırmızı renk batan güneşi, yeşil ise ormanı temsil ediyor. Eserin yaratıcıları Karl-Olov Björk ve Anders Aberg çalışmaya başladıklarında sadece yeşil ve kırmızı renkleri kullanmak üzere anlaşma yapmışlardı. Ancak çalışmayı tamamladıklarında bir şeylerin eksik olduğunu düşündüler ve doğaçlama bir şekilde çeşitli resim ve detaylar eklemeye devam ettiler. Özellikle, 70'li yıllarda İsveç'te en çok tartışılan toplumsal meselelerden olan ormanların tahribatı ve kırsal alanlarda nüfus azalışı gibi konuları simgeleyen çizimler yaptılar. Bu yönüyle Solna Centrum politik bir isyanın dışa vurumu olma özelliği de taşıyor. Citybanan, metro hattına 2017 yılında eklenen yeni istasyonlardan biri. T-Centralen ile Odenplan'ı bağlayan bu istasyon 14 artistin imzasını taşıyor. En dikkat çeken eserlerden biri Odensplan'ın batı girişinde yer alan David Svensson'a ait 'Life Line' adlı çalışma. Tavandan sarkan 400 metre uzunluğundaki LED ışıklandırma tüneli aydınlatmasının yanında, ışıkların oluşturduğu patern insan kalbinin atışını simgeliyor. Sanatçının, çocuğunun doğumu esnasında monitörde gördüğü kalp atışı paterninden esinlendiği biliniyor. KTH Royal Teknoloji Enstitüsü, kurulduğu 1827 yılından beri İsveç'in en önemli teknik üniversitelerinden biri. 1973 yılında üniversiteye ulaşımı kolaylaştırmak amacıyla üniversitenin adının verildiği istasyon hizmete açıldı. Tasarımıyla ödül alan Tekniska Högskolan istasyonunun yaratıcısı ise Lennart Mörk. Birçok bilimsel gelişmenin ve buluşun simgelendiği çalışmalardan en dikkat çekeni istasyonun ortasında yer alan devasa polihedradır. Beş yüzeyden oluşan polihedra, Platon'un beş elementini simgeliyor: ateş, su, hava, toprak ve eter. Kungstradgarden, Stocholm'un en çok turist çeken istasyonlarından biri. İstasyon adını, uzun yıllar eski Makalös Sarayı'na ait olan Fransız bahçesinden almıştır. Kungstradgarden istasyonundaki her bir eser tarihin farklı bir noktasına ışık tutuyor. Ağırlıklı olarak kullanılan yeşil, beyaz ve kırmızı tonları eski Fransız bahçelerini simgelerken; istasyon etrafındaki heykeller Makalös Sarayı'nın bahçesinde yer alan parçaların birer kopyası. Kungstradgarden'ın bir diğer önemli özelliği ise zengin faunası. İstasyon, Kuzey Avrupa'da Lessertia dentichelis örümceğinin bulunduğu tek yer. Ayrıca 2016 yılında bilim insanları, istasyon duvarlarında benzersiz bir DNA yapısına sahip daha önce bilinmeyen bir mantar keşfettiler. Mörby Centrum istasyonun en önemli özelliği optik illüzyon yaratan duvarları. Duvarlar, platformda nerede durduğunuza bağlı olarak renk değiştiriyor. Bir taraftan baktığınızda pembe ve beyaz gözüken duvarlar, diğer taraftan baktığınızda gri ve yeşil arası bir renge bürünüyor. Sanatçı Gösta Wessel ve Karin Ek bu çalışmayla, yolculuğa başladığınız noktaya göre yolculuğunuzun nasıl değişebileceğine dikkat çekmeyi amaçlamışlar. Tensta banliyösü, 1966-1972 yılları arasında Stocholm'un artan konut ihtiyacına cevap vermek amacıyla kurulmuş. Şehir planında yer alan Tensta istasyonu ise ancak 1975 yılında açılabilmiş. İstasyonun dekorasyonunda çalışan Arne Sedell, Lars Sedell ve Helga Henschen bölgede yaşayan nüfusun büyük bir kısmının mültecilerden oluştuğuna dikkat çekmek amacıyla duvar resimlerinde göçmenlik teması üzerine yoğunlaşmışlar. Beyaz duvar üzerine çizilen resimler arasında 'Mültecilere bir gül', 'Dayanışma' ve 'Akrabalık' isimlerini taşıyan parçalar bulunuyor. Sanatçılar bu yolla, etnik kökeni fark etmeksizin Stockholm'un herkesi kucakladığını simgelemeye amaçlamışlar.


Foie Gras, geleneksel olarak gavage yöntemiyle ciğerleri yağlandırılan ördek ya da kazlardan yapılan özel bir yemek. Klasik Fransız mutfağının en önemli tariflerinden biri olan bu tartışmalı lezzetin ardında Antik Mısır'a dek uzanan bir besi kültürü ve rafine damakların doğal kurbanı olarak bedel ödeyen kümes hayvanları yatıyor. Tereyağı kıvamında zengin ve gösterişli bir et elde edebilmek için yaklaşık 100 günlük yaşam döngüleri içerisinde karaciğerleri normal hacimlerinin 10 katına çıkarılan ördek ve kazlar, son yıllarda hayvan refahı ve gastro-kültür tartışmalarının odağında yer alıyor. Yakın dönemde, hayvan aktivizmi yapan grupların mücadelesi ve bazı devletlerin üretim ve satış konusunda uyguladığı regülasyonlar sebebiyle yeniden gündeme gelen Foie Gras, seçkin restoranlarda hesabı kabartan servis fiyatlarıyla müşterilerle buluşuyor. 2012 yılında fiili olarak Foie Gras üretimini yasaklayan California, uzun süren çekişmelerin ardından 2020'de sektöre yeniden birtakım serbestiler getirdi. Foie Gras servis eden yaklaşık 1000 restorana ev sahipliği yapan New York ise; geçen yıl kent konseyinin aldığı karar neticesinde, 2022'den itibaren geçerli olmak kaydıyla kaz ciğeri üretimine ilişkin tüm etkinlikleri durduracak. Hindistan, Foie Gras'nın hem üretim hem de satışını yasaklayan tek ülke olarak dikkat çekiyor. Aralarında Danimarka, İsveç, Norveç ve Finlandiya'nın da bulunduğu 19 ülke ve birkaç şehir ise Foie Gras üretimini yasaklamış durumda. - Kaz ciğeri endüstrisindeki kuşlar, kendilerini hareketsiz kılan oldukça küçük ve dar kafeslere hapsediliyorlar. Bu süreç oldukça meraklı, hassas canlılar olan ördek ve kazlar için zihinsel bir işkenceye dönüşmektedir. - Kuşlar 8 haftalık olduğunda, kesimhaneye kadar sürecek olan zorla besleme metodu ile karşı karşıya kalırlar. - İşçiler kuşların boğazlarına metal tüpler sokarak midelerini normal kapasitelerinin çok üzerinde, mısır bazlı yağlı yemlerle doldururlar. - Zorla besleme; birçok kuşta organ yetmezliğine, boğazlarda yaralanmalara ve enfeksiyona sebep olur. - Tüm bu süreçten bitap düşen kuşlar karınlarına baskı yapan şişkin karaciğerleri yüzünden ayakta durmakta güçlük çeker; stres sebebi ile kendilerini yolmaya ve birbirlerine saldırmaya başlarlar. Norveç'in en büyük gıda zinciri Norgesgruppen, 2014'ten bu yana süpermarketlerde kaz ciğeri satışı yapmıyor. Hayvan hakları örgütlerinin ulusal çapta yürüttükleri kampanyaların ardından birçok market, restoran ve otel de menü ve ürün listelerinden kaz ciğerini çıkardı. Foie Gras üretimini yasaklayan ülkelerden biri olan Danimarka'da başlayan boykotlar neticesinde birçok market ve restoran kaz ciğeri satışını durdurmuştu. Nitekim üretim çiftliklerinin kapatılmasına rağmen ithal ürünleri piyasada bulmak hala mümkün. Foie Gras'nın satışını yasaklayacak yasal bir düzenleme; malların, paranın, iş gücünün ve hizmetin serbest dolaşımına yönelik düzenlenen Avrupa Tek Pazar sözleşmesine aykırı olduğundan şimdilik mümkün gözükmüyor. Yine de dünyadaki Foie Gras üretiminin %95'inden sorumlu olan Avrupa Birliği'ne yönelik baskılar kuzeyden gelmeye devam ediyor. Danimarka'da iktidarda olan Sosyal Demokratlar'ın parlementodaki destekçisi Sosyalist Halk Partisi; barbarca olarak nitelendirdikleri Foie Gras üretiminin tüm Avrupa'da yasaklanmasını istiyor. Danimarkalıların ahlaki olarak büyük ölçüde bu fikri reddettiğini söyleyen parti sözcüsü Carl Valentin; üretimin zaten yasadışı olduğunu, tüketimin ise giderek düştüğünü belirtiyor.


En sevdiğimiz Norveçli folk müzisyenlerden Oskar Nordbo içimizi ısıtacak bir yeni yıl şarkısıyla kısa zaman önce yayımladığı The Flood albümünün üstüne yeni bir tekli müjdeliyor. İlk albümünde de bir hayli kar, kış, ve Norveç doğasından etkilenen müzisyenin bir yeni yıl şarkısıyla dinleyiciyle buluşması elbette çok da şaşırtıcı değil. Hatta bu tam da Nordbo'den beklediğimiz tarzda bir hareket. New Year's Eve adlı parça müzikalitesiyle albümdeki First Snow Falling ve Lord Oh Lord arasında bir yerde konumlanıyor. Yine keşif yapmaktan ve yeni şeyler denemekten çekinmeyen yetenekli müzisyen bu açık fikirliliği müziğine de yansıtıyor. Bu sene içinde üç tekli, bir EP ve bir albüm yayımlayan Oskar Nordbo durdurak bilmeden yine üretmeye devam ediyor ve yılın son ayında bize bir yeni yıl şarkısıyla veda ediyor diyebiliriz. Şarkıda tahammül edilemeyecek bir yılbaşı partisini tasvir eden müzisyen, aynı zamanda yılbaşı-noel tatili varoluşçuluğunu ve bir şirketin her sene gerçekleşen Noel partisindeki beklenmedik cesaretin hikayesini anlatıyor. Rahatlatıcı ve yumuşak gitar tınılarıyla kurulan müzikalitede Oskar, tam da içinde bulunduğumuz dönemi başarıyla betimliyor. Nordbo sakin ve hüzünlü parçalarını aynı zamanda anlatısal ve sinematik müzik videolarıyla da buluşturuyor. İlk albümü The Flood içerisinde yer alan albümle aynı adlı The Flood I-II-III parçaları için de kısa film tadında yedi dakikalık bir müzik videosu yayımladı. Bunu da mutlaka gözden kaçırmamalısınız. Ayrıca The Flood özelindeki albüm eleştiri yazısını bu linkten okuyabilirsiniz.


İsveçli müzisyen/prodüktör Petter Seander 2021 baharında çıkacak albümünü müjdeleyen teklisi Everybody Out of the Water ile karşımızda. Stockholm merkezli sanatçı, kendi plak şirketi Birds Records'tan çıkardığı pop/rock şarkısıyla eğlenceli fakat sarkastik bir enerji yakalamış. Çıkışını 2010 yılında yapan Saender, ikinci albümünden sonra müziğe uzun bir süre mola vermişti. Duygusal sularda gezinen 2019 çıkışlı Bleach albümüyle birlikte müziklerini bizimle tekrar paylaşmaya başladı. Bu uzunca molasında sanatsal sürecine dair revizyonlar yapan sanatçı, artık detaylı ve formülcü bir yaklaşımdan ziyade içgüdüleri ve hislerinden beslenen bir çabuklukla hareket etmeye karar vermiş. Everybody Out of the Water tam olarak bu yeni yaklaşımından doğan bir parça. Seander şarkıda kendini rahatça ifade edebildiği pop ağırlıklı sound'u buna bağlıyor. Şarkı sözlerinde Seander'in günümüz dünyasında yaşadığı ikilemlerden yıprandığı seçiliyor. Haber başlıklarında her gün gördüğümüz küresel sorunlar ve giderek yok olmakta olan gezegenimiz bir yana, bu curcuna içerisinde bir tutam keyif bulmak için kapıldığımız tüketim alışkanlıklarımızın yangına körükle gitmesi sanatçıyı bir hayli dertlendirmiş. Aslında bir şeyleri değiştirmek isteyen ama aksi yönde hareket eden çok sesli karakterinin kendi kendine konuştuğu anlaşılıyor. Basına verdiği demeçte ''Geleceği umutlu bir biçimde hayal edememek mi bizi bu distopyaya zincirliyor?'' diye soran müzisyenin çözemediği bir başka konu da ''Bunu değiştirebilecek gücümüz var mı yoksa bizi sürekli edilgen kılan bu dert yağmuruna mahkum muyuz?'' 2021 baharında piyasaya sürülecek Are We Dreaming Still? uzunçalarındaki baskın temanın da vazgeçmişlik ve umut arasında gidip geldiğini söyleyen Seander, bunun bir olgunlaşma çabası olduğuna inanmak istiyor.


Sahip olduğu refahın büyük bir kısmını onlarca yıllık petrol ve doğal gaz gelirlerine borçlu olsa da her geçen yıl fosil yakıtlara sırtını dönen Norveç, elektrikli otomobillere başka hiçbir yerde görülmediği kadar kucak açıyor. Salı günü açıklanan yeni verilere göre; Norveç'te elektrikli otomobillerin satış oranları, benzinli, dizel ve hibrit motorlarla çalışan otomobilleri geride bıraktı. Alman otomobil üreticisi Volkswagen ise rakibi Tesla'nın Norveç pazarındaki üstünlüğünü ekarte ederek liderliği ele geçirdi. CNN raporuna göre, Volkswagen'in lüks markası Audi, 2020 yılında e-tron modelinden 9.227 adet satarak pazar lideriydi.7,770 adet satan Tesla Model 3, listede ikinci sırada yer alırken. Volkswagen'in ID3'ü 7,754 satışla üçüncü oldu. Norveç Kara Yolları Bilgilendirme Konseyi'nin açıkladığı verilere göre, bataryalı elektrikli araçlar, 2020'de Norveç'te satılan tüm yeni otomobillerin %54,'ünü oluşturuyor. Bu tutumla küresel bir rekora imza atan Norveç'te geçen yıl bu oran %42' lerdeydi. Norveç parlamentosu 2017 yılında otomotiv sektörüne ilişkin sıfır emisyon hedefi belirlemişti. Bu hedef doğrultusunda Norveç, 2025 yılında benzinli ve dizel otomobil satışlarına son veren ilk ülke olmak istiyordu. Ekonomik ve idari anlamda bir bağlayıcılığı bulunmayan bu kararından ardından ülke, hem köklü markalar hem de sektörün yeni oyuncuları için bir yatırım merkezine dönüşmüştü. Bu süreçte diğer Avrupa ülkeleri de benzer hedefler duyurdular. İngiltere ve Almanya 2030, Fransa ise 2040 yılına kadar elektrikli araçların hüküm sürdüğü bir otomotiv sektörü yaratmak istiyor. Avrupa'nın en büyük petrol üreticisi olmasına karşın benzinli ve dizel otomobillerin satışını sonlandırarak bu alanda bir ilk olmayı amaçlayan Norveç, elektrikli araç sahiplerini bir takım taşıt vergilerinden de muaf tutuyor. Hükümetin getirdiği teşvikler, birçok elektrikli araç modelini benzinli modellere göre daha ucuz kılıyor. Ülke genelinde 10 bin şarj noktasının bulunduğu Norveç'te elektrikli otomobil kullanıcıları otobüs şeritlerinin kullanımında, feribotlarda ve ücretli otoyollarda indirimli tarifelerden yararlanıyor.


Eurovision ve Norveç: Pek iyi bir ilişkilerinin olduğunu söylemek zor. Yarışmanın eski bir katılımcısı olan Norveç, başarılarından çok sonuncu sırada olma sayısı ile daha önde gözüküyor. Peki İsveç'e komşu olan, çoğu katılımında kardeşinden tam puan alan Norveç yarışmada nasıl bir performans gösterdi. Gelin inceleyelim. Norveç 1960 yılında Eurovision'a katılmaya başlar. Tıpkı İsveç'te olduğu gibi kendileri de Melodi Grand Prix adında bir ön yarışma düzenleyerek adaylarını seçmeye karar verirler ve bu şekilde Norveç yarışmaya başlar. İlk başladığı sene Nora Brockstedt'in Voi Voi şarkısı ile 4. olurlar. Tabii Nora bu başarıdan sonra yarışmaya bir kez daha katılacak ve bu sefer de 7. sırada tamamlayacaktır. 1963 yılında ise Norveç ilk defa Anita Thallaug'un Solhverv şarkısı ile sonuncu olur. Güzel başlayan 2 senelik performans, bununla beraber sallantıya girmeye başlar. Öyle ki Norveç 1985 senesine kadar 1. liği göremeyecek, bundan ziyade 5 kez(1969, 1974, 1976, 1978, 1981) sonunculuğu görecektir. Kazanmaya en yakın olacağı sene ise 1966 yılında Ase Kleveland'ın Intet er nytt under solen isimli şarkısı olacak, bununla Norveç üçüncülük ödülünü eve götürecektir. 1985 yılında ise Bobbysocks grubu sahneye çıkıp La det swinge şarkısını söyler. Abba'nın Waterloo parçasını anımsatan bu parça Norveç'e ilk birinciliğini getirir. Grand Prix ve Melodifestivalen gibi şarkı yarışmaları grupları doğurmuştur. Eurovision tarihinde pek çok grup, bu yarışmaları kazanmak için katılmış, Eurovision'da performans sergiledikten sonra kariyerlerine devam etmişlerdir. Bobbysocks grubu da, daha önce Eurovision'da İsveç ve Norveç'i temsil etmiş bir ikili olan Hanne Krogh ve Elisabeth Andreassen tarafından kurulmuş, ve hem Grand Prix'i hem de Eurovision'u kazanmışlardır. 1990'lar hakkında genel olarak İsveç yazımda bahsetmiştim. O yazıda bir ülkenin ödülleri götürdüğünü, ama bu durumun 1998'de kırıldığından bahsetmiştim. Bazıları tabii buna itiraz edebilir. Çünkü daha önce de benzeri bir değişiklik olmuştu ve bu Eurovision'u organize eden kuruluşun kurallarda değişiklik yapmasını gerektirdi. Bu şarkıyı özel kılan 2 şey vardı. İlki, şarkının sadece 24 kelime içermesiydi. O zamanlar şarkılar canlı çalınırdı ve bu şarkı tam bir müzik şöleniydi. Enstrümanlar, çalan kişiler iskandinav kültürünü temsil eden çalgılar ve o kültürden kişileri içeriyordu. Aslında İrlanda & Norveç birlikteliği gibiydi, grubun etnik kökeni bu iki ülke arasındaydı. Norveç'in eski birincisi ileride bu şarkı hakkında espri yapacak, Norveç şanslı ise sonu 5 ile bitecek senelerde şampiyon olur diyecekti(Röportajı yaptığı 2005 senesinde Norveç birinci olamadı). Tabii bu şarkı daha sonra Shrek filminde de yer edinecek kadar duyulmuştu. Norveç için ise, bu 1. olacakları son Norveççe parça olacak, bir sene sonra Elisabeth Andreassen yarışmaya, bu sefer tek başına, katılacak ve 2. olacaktı. Norveç, bundan sonra 2006 yılı haricinde İngilizce olmayan bir parça söylemeyecekti. Norveç 1999 ile beraber artık İngilizce şarkılar ile katılmaya devam ediyordu. Bu kuralı 2 kişi yıkmaya çalışmış, 2006'da 14. olmuş, 2011'de ise Swahili dili İngilizce ile karışınca ortaya güzel bir parça çıkmış, ama elemeleri geçememiştir. 2010'larda Norveç çok güçlü parçalarla çıktı ama hiçbir zaman istediği koltuğa oturamadı. 2012'de 41 ülke arasında o dönemin öne çıkan ismi Tooji, büyük bir şaşkınlık ile ülkeye başka bir sonunculuk getirdi. Bununla beraber Norveç toplam 11 sonunculuğa sahip oldu. 2013, 2014, 2015, 2017 ve 2019 yılı ise benim kişisel favorilerim arasına girmiştir. Hatta Norveç'in birinciliklerinden bile daha çok severim. Bu serimizde bir yazının daha sonuna geldik. Norveç, müzik konusunda İsveç kadar başarılı olamasa da, bazı müzikleri bizlere hem İskandinav kültürünün yapısını hissettiriyor, bize o anı yaşattırıyor. Nocturne şarkısı bunun çok güzel bir örneği. Tabii İskandinav kültürü İsveç ve Norveç'ten ibaret değil. Serimizde inceleyeceğimiz birbirinden güzel hikayeler var. İzlanda, Finlandiya, Danimarka ve Estonya yazılarında görüşme üzere, hepinize keyifli günler dilerim.


2007 yılında bir önerge ortaya atıldı. Başında ev olmayan biri, diğer sorunlarını çözemez. Bir evsiz için normalde eve sahip olma süreci şu şekilde işliyor. Bu süreçte öncelikle para kazanarak Barınaklara, Hostellere ve geçici konuta ulaşmaya çalışıyorsunuz. Finlandiya bu süreci şu şekilde değiştirdi. Bu programa göre herkese bir ev sahibi verilmesi adına bir yere yerleştirilerek hükümet tarafından kiralarına yardım yapılıyor, sorunlarına çözüm bulunmaya çalışılıyor ve topluma kazandırılıyor. Bu noktada amaç, bir çok sorunla boğuşan ve evi olmayan vatandaşlara bir ev kazandırarak kendilerine ait bir yerin olmasının verdiği huzurla öteki sorunlarını çözmeye yönelik bir girişim olarak öne çıkıyor. Kişi bu eve yerleştirildikten sonra bir yandan indirimli kirasını öderken, bir yandan da bu kirayı çıkaracak parayı kazanmak için işlere yönlendirilir. Kişi bu noktada kendisine dair sorunları çözmeye yönelik adımlar da atar. Evler, gerek devlet, gerekse de özel şirketler/ kar amacı gütmeyen şirketler tarafından yapılır ve evsizlere tahsis edilir. Bu evler standart olup ayrıştırıcı, şehirden uzak olması gibi yargıları taşımaz ve burada komşuluk ilişkileri de dikkate alınır. Birey duruma bağlı olarak 2-30 sene zarfında burada kendini geçindirebilecek bir konuma gelerek bireysel bir eve çıkar. Aslında bu modelin ortaya çıkmasında uzun bir tarih yatıyor. 20. yüzyılın içerisinde Avrupa 2 Dünya Savaşı ile karşılaşıyor ve bu savaşlar pek çok insanın hayatını kaybetmesinin yanısıra aynı zamanda hayatta kalan insanların da evlerini kaybetmelerine neden oluyor. Savaş sonrası ekonominin düzelmesi adı altında öncelikle toplu konutlar inşaa edilmeye başlanıyor. Buradaki amaç pek çok insanın ortak bir bünyede toplanarak kendilerine ait bir çatılarının olması ve yatacak yer derdini düşünmemesi olarak belirtiliyor. Fakat 2000'lere geldiğimizde yaşanan ekonomik kriz Dünya çerçevesinde pek çok insanın işini, evini kaybetmesine sebep olarak adeta savaş sonrası bir durum yaratıyor. Sokakta yaşayan insanlar, kendilerini dilenmeye, her gün içmeye vererek hem kendilerini, hem de toplumu rahatsız ediyorlar. İşte Housing First projesi de bu noktada ortaya çıkıyor. Bu proje sayesinde pek çok kişi devlet desteği ile sorunlarını çözerek başlarını koyabilecekleri bir yere sahip olabiliyor. Daha sonra da geçimlerini düzelterek bireysel mülke geçebiliyor. Bu projenin maliyetleri yüksek, ve bu noktada şunu düşünebilirsiniz. Burada belirtilen sebep, bu projenin başarılı olmasında harcanan tutar, olmasaydı yaşanabilecek pek çok gideri ortadan kaldırıyor. Kişi başına yılda 9600 'ya kadar bir gelir elde edilebiliyor. Buradaki faktör, bu insanların başlarında bir ev olduğu için olmasaydı yönelebilecekleri senaryolardan oluşabilecek giderin önlenmesi olarak görülebilir. Proje Finlandiya'dan sonra pek çok Avrupa Birliği ülkesine de yayılmış durumda. Farklı kuruluşlar şu anda bu projeyi İsveç, Norveç, Polonya, Danimarka, Hollanda, Belçika, Fransa, Italya, İspanya, İngiltere ve İrlanda'da hizmet veriyor. Y-Foundation'un Helsinki'de başlattığı projeye şu anda 15 partner eşlik ediyor. Türkiye bildiğiniz gibi bir deprem bölgesidir ve aslında Avrupa'dan çok önce toplu konut yapımına başlamıştır. Yıkıcı 1924 Erzurum Depremi'nden sonra bir kurul kurularak evsiz kalan insanlara sağlam, uygun fiyatlı konut tahsis edilmesi adına adımlar atılmasına karar verilmiştir. O dönem kurulan Emlak Bankası, bu alanda çalışmalar yürütmeye çalışmış, fakat faaliyetler büyük bir sonuç verememiştir. Bu süreç, Özellikle İstanbul başlı olmak üzere gecekondulaşmayı arttırmıştır. Turgut Özal, yönetimde olduğu dönemde TOKİ'yi kurarak bu alanda yapılar yaptırmaya başlamıştır. 1999 depreminde ise Emlak konutları ve TOKİ'lerin yıkılmaması, ancak İstanbul'un büyük bir çoğunun yıkılması bu projenin önemini gözler önüne sermiş, ve çalışmalara hız verilmiştir. TOKİ, amacı ve doğrultusu güzel bir proje olmasına karşın, bünyesinde kalanlara yönelik Housing First gibi bir yardım oluşturmamaktadır. Bu noktada ev sahibi edinilen insanların istihdamının arttırılması bu projenin Türkiye'de de yapılabilecek olmasını gösterir ve devletin katkılarına bağlıdır. Umarım benzeri bir proje ile ileride ülkemiz de bu sorunla mücadele ederek vatandaşları topluma kazandırabilir. Bu yazıda sizlere Finlandiya'dan çıkan ve evsizliği önemli ölçüde düşüren bir projeden bahsettik. Bu proje hakkında ne düşünüyorsunuz? Evsizliği kökünden yok edebilir mi? Yoksa eksikleri var mı? Türkiye'de tutar mı? Yorumlarınızı aşağıya bekliyoruz.


Tek kullanımlık plastik atıkları azaltma zorluğunun üstesinden gelmek için dünyanın çok çeşitli yeniliklere ihtiyacı var. Finlandiya'da da çok sayıda şirket bu soruna çözümler geliştirmek için çalışıyor. Finlandiya İnovasyon Fonu Sitra'dan Riitta Silvennoinen, kısmen eğitim sistemi ve müfredatı sayesinde, Finlandiya'nın bir ulus olarak plastik atıkların yarattığı sorunların farkında ve çözüm geliştirme konusunda oyunun önünde olduğunu söylüyor. Bununla birlikte, her durumda Finlandiya atıkların yaklaşık yüzde 25'ini geri dönüştürüyor, ancak AB Atık Direktifi hedeflerine sıkı bir şekilde uymaya kararlı: 2025'e kadar geri dönüştürülen plastik ambalajların yüzde 50'si ve 2030'a kadar yüzde 55'ini. Kuzey Kutbu'ndan Antarktika'ya ve Pasifik'ten Atlantik'e plastik atıklar dünyanın deniz ortamını kirletiyor. Finlandiya'nın eşiğindeki Baltık Denizi'nde, deniz çöpünün yaklaşık yüzde 70'i plastiktir. Küresel olarak, her yıl 13 milyon tona kadar plastik atık denizlere giriyor, düzenli depolama alanlarından sızıyor veya doğrudan gemilerden veya plajlardan biriktiriliyor. Güzel kumsalları bozmanın ve turistleri caydırmanın yanı sıra, plastik atıklar yavaş yavaş bozulur, ekosistemi kirletir ve habitatları bozar. Gıda zincirine mikroplastik partiküller halinde toksik etki yaparak girer. Arktik Okyanusu'nda plastik oluşumu açık okyanuslardan bile daha fazladır çünkü yüzen parçacıklar deniz buzuna bağlanmıştır. Ek olarak, plastik üretimi yağ gerektirir ve bu da CO2 emisyonlarına katkıda bulunur ve bu da iklim değişikliğini hızla besler. Silvennoinen, "Dünyanın geri kalanında olduğu gibi Finlandiya'da da plastikle ilgili iki sorunu birbirinden ayırmamız gerekiyor: çöp ve iklim değişikliği" diyor. Döngüsel ekonomi için yenilikleri destekleyen Ellen MacArthur Vakfı, plastiğin değerinin yüzde 95'ini kaybettiğimizi bildirdi çünkü onu geri dönüştürmüyoruz, yakıyoruz veya çöp sahalarına atıyoruz. Yeniden yaşamda: Fin yeniliklerini ve şirketleri, plastik atıkların ve diğer malzemelerin geri dönüştürülmesine, değiştirilmesine, azaltılmasına ve yeniden kullanılmasına katkıda bulunuyor. Paptic, Zenrobotics ve Fortum Recycling & Waste, atıkların daha az israf olmasını sağlamak için işleyen üç Fin şirkettir. Fortum Recycling & Waste, sürdürülebilir döngüsel ekonomi yenilikleri için Fin bir öncüdür. Şirketin granüle edilmiş tüketici sonrası geri dönüşüm ürünü Fortum Circo, çok çeşitli amaçlar için tamamen veya kısmen işlenmemiş plastiğin yerini alacak şekilde geliştirilmiştir. Fortum Circo'nun üç farklı granül sınıfı, örneğin sağlam ve dayanıklı yüksek yoğunluklu polietilen borular ve şişeler, petrokimya kapları ve temizleme ortamı şişeleri gibi farklı kullanımlara uyarlanabilir ve özelleştirilebilir. Düşük yoğunluklu polietilen ürün uygulamaları arasında esnek ambalaj, film ve plastik torbalar bulunur. Polipropilen, tencere ve fırçalardan mutfak gereçlerine ve ev eşyalarına kadar çeşitli uygulamalara uygundur. Bir dizi sürdürülebilir endüstri ödülü ile Paptic, ambalajdaki plastikler için en iyi alternatif olduğuna dair inandırıcı iddialarda bulunuyor. Sürdürülebilir şekilde yönetilen ormanlardan elde edilen ve aynı adı taşıyan Finlandiya şirketi tarafından üretilen ağaç liflerinden yapılan, biyo-bazlı, geri dönüştürülebilir ve yenilenebilir yeni nesil bir ambalaj malzemesidir. Paptic'ten yapılan ürünler on defadan fazla kullanılabilir. Malzeme güçlüdür, kolayca katlanabilir, yırtılmaya karşı dayanıklıdır ve mevcut kağıt dönüştürme hatları kullanılarak yapılabilir, yeni altyapı veya makine maliyetlerinden tasarruf sağlar. Paptic, taşıma çantaları, zarflar ve diğer tek kullanımlık uygulamalar için kullanılabilir; normal kağıda eşit baskı kalitesine, dokunmamış kumaşların dayanıklılığına ve tekstillerin çok yönlülüğüne sahiptir. Atık ayırma kalitesini iyileştirmek için yapay zekanın gücünden yararlanan Zenrobotics'in robotları, atıkları insanlar kadar, yalnızca daha hızlı ve daha güvenli bir şekilde ayırabilecek şekilde sınıflandırır. Finlandiya'nın Aalto Üniversitesi'ndeki nörorobotik araştırma grubunun bilimsel çalışmasına dayanan şirket, verimsiz el emeğine dayanan geri dönüşüm süreçlerinde devrim yarattı. Zenrobotics'in robotları, Avustralya'dan Japonya'ya ve İsviçre'den ABD'ye kadar dünya çapındaki atık yönetimi şirketlerine teslim edildi. Maliyetleri düşürmek, el işçiliğini azaltmak, geri dönüşüm verimliliğini artırmak ve geri dönüştürülmüş malzemelerin saflığını artırmak için tasarlanan çözümlerin yeni nesil geri dönüşümü yeniden tanımladığı iddia ediliyor. - Silvennoinen enerji şirketi Fortum'un verimli mekanik geri dönüşüm tesisinden bahsediyor. - Fenergy bir kimyasal geri dönüşüm tesisi geliştirdi. - Ürünler açısından Jospak, geri dönüştürülebilir plastik filmi karton ile birleştiren gıda paketleme çözümü için WorldStar 2019 Altın Sürdürülebilirlik Ödülü'nü kazandı. - Finlandiya Teknik Araştırma Merkezi VTT, kimyasal geri dönüşüm konusunda kapsamlı araştırmalar yürütmüştür. - Sitra, 2018'de bir Plastik Yol Haritası'nın hazırlanmasına dahil oldu, sorunlara daha yüksek bir öncelik verdi, plastik geri dönüşümün her yönünü kapsadı ve paydaşları nasıl iyileştirme, işbirliği yapma, finanse etme ve çözüm geliştirme konusundaki tartışmalara dahil etti. Fin Çevre Bakanlığı, gönüllü Yeşil Düzen girişimlerini teşvik ediyor. Bir örnek, kafeleri ve restoranları daha az plastik kullanmaya teşvik etmek olabilir. Plastiğin geri dönüşümü: Çoğu Finlandiya mutfağında plastik ambalajlar da dahil olmak üzere farklı atıklar için çöp kutuları bulunur. Ülke genelinde toplanan tüm ev tipi plastik atıklar, Fortum'un geri dönüşüm tesisine gönderilir. Plastik atıklar yeni hammaddeye dönüştürülür. Sizler de atıklarınızı geri dönüşüm kutularında biriktirirseniz, ülkemizde bulunan geri dönüşüm tesislerine iletilmesine yardımcı olursunuz. Plastiğin yeniden kullanılması: Geri dönüştürülmüş plastik birçok öğe için hammadde olarak kullanılır: Taşıma çantaları, saklama kutuları gibi ev ürünleri, kovalar, sulama kutuları, saksılar, sulama kutuları, kızaklar ve temizleme fırçaları. Sizler de evinizde bu ürünleri kullanmayı tercih edebilirsiniz. Plastiğin değiştirilmesi: Plastiğin çevre dostu bir şekilde değiştirilmesi için Finlandiya yeniliklerini sizler de uygulayabilirsiniz. Tıp ve teknik endüstriler için biyolojik olarak parçalanabilir plastik çözümler; gıda ambalajı için karton tepsiler; şeker kamışından üretilen biyoplastikten yapılmış oyuncaklar; odun hamurundan lambalar, ambalajlar ve askılar; ahşap ve biyolojik olarak parçalanabilen plastikten yapılmış kalıplar; odun yongalarından oluşan kompozit ahşap lavabo kullanabilirsiniz.


Göteborg Film Festivali 2021 edisyonu alışagelmişin dışında bir festival olacak. Klasik bir film festivalinden çok farklı bir atmosfer sunan 2021 edisyonunda kalabalık yok, parti yok, kapalı gişe yok ve sinema yok. Festival, bu sene Sosyal Mesafeler konusunu odak noktasına alarak pandemiyle birlikte ortaya çıkan yeni dünyayı keşfediyor. Festival, bu sene okyanusun ortasında bir sinema açıyor ve bambaşka bir seyir ve sinema deneyimi sunuyor. Göteborg Film Festivali, okyanusun ortasındaki izole sinemayla birlikte sinemanın insanlar için ne anlama geldiğini de sorguluyor. Pater Noster adasındaki İzole Sinema, İsveç'in en çorak, rüzgarlı yerlerinden birinde, takımadaların en ucunda erişilemez bir konumda bulunmaktadır. 60 filmin gösterileceği İzole Sinema'da yalnızca bir film meraklısı, dış dünyadan tamamen soyutlanmış olacak. Telefon yok, aile yok, arkadaş yok. Sadece bir film meraklısı, deniz ve 60 film galasıyla festivalin film seçkisi. Bir hafta boyunca sürecek festivalde Göteborg Film Festivali'nin 2021 seçkisindeki bütün filmlere erişim olacak. Aynı zamanda bir haftalık gerekli olacak her şey bir tekne ile adaya taşınacak. Adaya gidecek şanslı kişi videolu günlükte bütün festival deneyimini anlatabilecek. 30 Ocak 6 Şubat tarihleri arasında gerçekleşecek Göteborg Film Festivali aynı zamanda şehir ayağında da izole sinemalar projesini harekete geçiriyor. Göteborg'un ikonik mekanlarından Scandinavium'da 12.044 koltuğun biri ve Draken Cinema'da 707 koltuğun biri dolu olacak. Sadece tek bir izleyici bu izole sinema deneyiminin keyfini çıkaracak.


İskandinav örgü kültürünün en öne çıkan parçaları şüphesiz hepimizin aşina olduğu örme kazaklar. Başta İskandinavlar olmak üzere birçoğumuz için bu kazaklar kışın gelişinin en önemli sembolleri arasında. İskandinav kültüründe örgü sanatının tarihi Vikinglere kadar uzansa da, global popülerliğe ulaşması 1950-1970'ler arasında gerçekleşmiş. Marilyn Monroe, Grace Kelly ve Prens Charles o dönemde Nordik örgü kazakları ile poz veren ikonik isimlerden sadece birkaçı. İskandinav kültüründe örgünün tarihiyle ilgili kesin bilgilere ulaşmak bir hayli zor. Norveç Halk Müzesi'nde 1700'lü yıllara ait örgü kıyafetler sergilenmekle birlikte, Viking Dönemi (8-11. yy)'ne ait örgü numunelerinin bulunduğu ancak sergilenemeyecek kadar hassas ve yıpranmış oldukları kayda geçiyor. Diğer yandan, İskandinav ülkelerinin uzun yıllar Danimarka egemenliği altında oluşu bu coğrafyada örgü sanatının gelişiminin büyük ölçüde Danimarka kültürü etkisi altında olduğunu düşündürüyor. Danimarka egemenliğinin son bulmasının ardından her ülke örgü paternelerindeki küçük değişiklerle kendi kimliğini oluşturmaya çalışmış. Örgü, İskandinav coğrafyasının genelinde popüler olsa da başı çeken ülkeler arasında İzlanda ve Norveç geliyor. İzlanda'da üretilen boğaz kesiminin kazağın her iki yüzünde de aynı örüldüğü ve saf koyun yününden örülen lopapeysa kazakları oldukça popüler. Dünya'nın başka hiçbir bölgesinde üretilemeyen bu yün yüksek kalitesi, parlaklığı ve suya dayanıklılığıyla ön plana çıkıyor. İzlanda'da ilk örgü örneklerine 16. yüzyılın ortalalarında rastlansa da, kayıtlara göre lopapeysa 1950'li yıllarda ortaya çıkmış ve İzlanda'nın semboli haline gelmiş. Norveç'te ise örgü uzun yıllar alt sınıf için önemli bir gelir kaynağı olarak görülürken üst sınıf için lüks bir eşya olarak değerlendiriliyormuş. Norveç'in önemli liman şehirlerinden olan Bergen, örgü giysilerin ticaretinin yapıldığı önemli bir nokta konumundaymış. Zamanla artan popülerliği ile birlikte örgü sanatı birçok kişi tarafından öğrenilmeye ve meslek olarak icra edilmeye başlamış. İzlanda örgü kazakları doğal koyun yünü renginde veya basit yöntemlerle birkaç ton açılmış veya ağartılmış ipliklerle örülüyor. Norveç örgü kazaklarında ise İzlanda'daki örneklerine kıyasla daha canlı renkler tercih ediliyor. Her ülkenin modellere farklı bir hava katan ikonlaşmış paternleri bulunuyor. Daha önce bahsettiğimiz lopapeysa İzlanda'nın en popüler modeli iken, yıldız figürü ile özdeşleşmiş selburose Norveç'in sembolik paternleri arasında. Aslında, Norveç ile özdeşleşen seburose'nin kökeninin Avrupa, hatta Mezopotamya, olduğuna dair bilgiler mevcut. Ancak, Norveçliler bu paterni o kadar benimsemişler ki, kısa sürede ülkede hızla yaygınlaşmış ve revize edilen tasarımıyla Norveç'in dünyaya tanıttığı yeni bir simge haline gelmiş.


Uzun, karanlık ve soğuk geçen kış mevsimi birçoğumuz için İskandinav rüyasını bitirmeye yetiyor. Objektiflere yansıyan kartpostallık kış manzaraları uzaktan içimizi ısıtsa da, İskandinavya'da kış mevsimi dünyanın hiçbir yerinde olmadığı kadar sert geçiyor. Gün boyu sıfırın altını gösteren termometreler ve bazı bölgelerde günün 20 saatinin karanlık geçmesi, İskandinav coğrafyası üzerine kocaman bir melankoli bulutu düşürmüş gibi gözüküyor. Ancak, İskandinavlar için durum bu kadar da iç karatıcı değil. Nereden baksanız sizi depresyona sürükleyecekmiş gibi duran İskandinav kışı, İskandinavlar için bir sorun olmanın yanından bile geçmiyor. Aksine, kış mevsimi İskandinavların farklı deneyimleri kucakladığı, Hygge ve eğlence dolu bir mevsimi simgeliyor. Doğdukları günden beri coğrafyalarının zorlu kış şartlarıyla başa çıkmada ustalaşmış İskandinavlardan kışı sevmeye dair öğrenecek çok şeyimiz var. İskandinav halkı için kış, doğanın sunduğu hediyelerin keyfini çıkartma zamanıdır. Sokakların karla kaplandığı kış mevsiminde dış mekan aktiviteleri İskandinavların vazgeçilmezi oluyor. Neredeyse tüm coğrafyanın açık bir kayak pistine dönüştüğü bu zamanda, işe kayak yaparak giden İskandinavları görmek bile mümkün. Diğer bir eşsiz dış mekan aktivitesi ise Kuzey Işıklarını izlemek. Kuzey İskandinavya'nın sınırlı noktalarında kış boyunca gözlenen Kuzey Işıkları, birçok bölgede kışın sadece belirli zamanlarında oluşuyor. Günün büyük bir bölümünün karanlık geçtiği kış günleri, Kuzey Işıkları'nın görülebileceği şanslı saatlerin süresinin de uzaması anlamına geliyor. Kafede vakit geçirmek İskandinavların mevsimden bağımsız en sevdikleri aktivitelerden biri. Kış mevsiminde ise dış mekanlarını kapatmayan kafelerde bataniyelere sarınıp hoş bir sohbetin ve sıcak bir kahvenin tadını çıkartmak İskandinavların en önemli kış aktivitelerinden biri. Özellikle Norveç ve Danimarka'da yaygın olan bir diğer kış aktivitesi sauna. Sauna sonrası buz gibi suya atlamak ise İskandinavların bir yandan hızla salgılanan adrenalinle heyecanlı zaman geçirdikleri, diğer yandan da dolaşım ve bağışıklık sistemlerini güçlendirdikleri bir diğer kış aktivitesi. 'Kötü hava diye bir şey yoktur, yalnızca kötü kıyafet seçimi vardır.', İskandinav ülkelerinde yaygın olarak kullanılan bir deyiş. Yumuşak, sıcak tutan ve rahatlıktan ödün vermeyen kıyafetlerle kışı bir İskandinav kadar sorunsuz atlatmanız mümkün. Bu noktada dış mekan aktiviteleri için su geçirmez termal kıyafetler, içinize giymek içinse rengarenk örme kazak ve çoraplar kışın olmazsa olmazları. Örme kıyafetler İskandinav coğrafyasında oldukça yaygın, vücudunuzu sıcak tutarken aşırı terlemeyi önleyen özel bir yünden yapılan İzlanda kazakları en güzel örneklerden biri. Ayrıca, kat kat giyinerek değişen ortama rahatlıkla ayak uydurmak da mümkün. İskandinavların kendine zaman ayırmayı, sadeliği ve keyifli vakit geçirmeyi temel alan yaşam felsefesi Hygge, kış günlerinizi güzelleştirecek detaylardan biri. Evde sıcak içecekler, ev yapımı kurabiyeler, hafif bir aydınlatma ve keyifli bir kitap ya da film eşliğinde kendinizle veya sevdiklerinizle kaliteli bir zaman geçirebilirsiniz. Evde vakit geçirmeye daha yatkın olduğumuz kış mevsimi, İskandinavya'da Hygge ruhunu yaşamak için en güzel zamanlardan biri. İskandinavların çoğu kışın kayak, yürüyüş gibi dış mekan aktivitelerini ve egzersizlerini ihmal etmiyor. Fiziksel aktivitenin bedenimiz ve psikolojimiz üzerindeki etkilerini düşündüğümüzde, sert bir kışla başa çıkmak için en güzel yollardan biri şüphesiz hareketli bir yaşam. Her ne kadar kışla birlikte evde veya kafede oturarak vakit geçirme isteği artsa da, düzenli fiziksel aktivitelerle dengelenmiş bir kış herkese iyi gelecek. İskandinavlar ev eşyalarından kıyafetlere hemen hemen her şeyi atmak yerine tamir etmeyi tercih ediyor. Kış ayları ise birikmiş tamir işlerini tamamlamak için mükemmel bir zaman. Atmak yerine tamir etmeyi seçmek sürdürülebilir ve çevreci bir yaşama güzel bir katkının yanında kış aylarını keyifli geçirmenize yarıyacak bir diğer aktiviteyi oluşturuyor. Hygge kavramı İskandinavlarda kış mevsimiyle kolkola. Bizim haberlerimizde kar kabusu olarak verilen görüntüler aslında onlar için sevinç kaynağı. Aslında bubsene Tromso'ya kar biraz geç geldi. Takip ettiğim tromsolu iskandinavların kar yağmaması sebebiyle ne kadar mutsuz olduklarını gördüm. Kış demek İskandinavlarda yaşam demek. Ne mutlu onlara.


İsveç'in, özellikle de Stockholm'ün emlak problemi, Stockholm diyince turistlerin dahi bildiği şehirle ilgili akla gelen ilk karakteristik özelliklerden. Pandemi sırasında, çevrimiçi alışveriş ve uzaktan çalışma ile birlikte ofis hayatında dramatik bir değişiklik oldu, bu da İsveç'te çok fazla boş dükkan ve iş yerinin bulunmasına neden oldu. Bu sırada İsveç'in konut problemi ise hala çözülememiş bir durum. Bu sorunu çözmek için İsveç hükümeti ticari gayrimenkulün konuta nasıl dönüştürülebileceğini araştırmaya başladı. Bu konut problemini kronik bir şekilde tanımlayan hükümetin yaklaşık 140 bin eve ihtiyacı var. Karmaşık kurallar ve yüksek inşaat maliyetleriyle İsveç, inşaat alanında da Avrupa'nın en pahalı ülkelerinden biri. Mortgage vergisi indirimi, sıfır emlak vergisi ve sıkı düzenlenmiş kira piyasası konut fiyatlarını da arttıran etkenlerden oldu ve hanehalkı borcunu neredeyse ikiye katlayarak birçok kişiye ekonomik istikrarsızlık getirdi. Aynı zamanda bu karmaşa toplumun büyük bir kısmı için bitmek bilmez bir konut arama macerasına neden oldu. Bu problemi çözmek adına İsveç Ulusal Konut Kurulu ticari mülkleri meskenlere dönüştürmeyi ve konut piyasasındaki baskıyı azaltmaya çalışıyor. Ofislerin ve mağazaların gelecekte nasıl konutlara dönüştürülebileceğini öğrenmek için şu anda İsveç'in karmaşık bina düzenlemeleri gözden geçiriliyor. Avrupa Davranış Analizi Enstitüsü, Göteborg ve Lund Üniversiteleri tarafından yapılan bir araştırmaya göre, İsveç'teki beş milyon kişinin beşte birinin pandemi bittikten sonra bile evden çalışmaya devam etme olasılığı yüksek. Bu durum, çok daha fazla boş ofisin ortaya çıkışına ve birçok şirketin küçülmeye gitmesine neden olacaktır. Aynı zamanda pandemi, ticarette de showroom depodan daha önemlidir anlayışını değiştirerek birçok mağazanın showroomlarını kapatmasına yol açtı. İsveç, erkenden araştırmalara başlayarak ülkenin konut sıkıntısını çözmek için kolları sıvamış durumda.


İskandinav ülkeleri, OECD ülkeleri arasında yapılan ve sosyal adaletten mutluluğa farklı ölçütleri değerlendiren sıralamalarda her yıl ilk basamaklarda yer alıyor. Özellikle gelir dağılımı eşitliği, devlet kurumlarına güven, sosyal destek, bireysel özgürlük ve yaşam kalitesi kategorileri İskandinav toplumlarının en tatmin olduğu başlıklar arasında. Tüm bu etkiler dolaylı olarak mutluluk seviyelerini de etkiliyor. Mutluluğu formülüze etmek umuduyla İskandinavların yaşamına daha yakından baktığımızda, son dönemlerde adını daha sık duymaya başladığımız Hygge ve Lagom gibi felsefi yaklaşımlar ve İskandinavların deneyim odaklı yaşam alışkanlıkları ön plana çıkıyor. Bu listeye dahil edebileceğimiz bir diğer başlık ise İskandinavların dayanışma ve tevazuyu temel alan yaşam biçimlerini ifade eden Jante Yasası. Jante Yasası, en basit haliyle, İskandinav toplumlarında kolektif başarı ve refahı esas alan bir dizi kültürel normu tanımlar. Aslında, her toplumun belirli ölçülerde sahip olduğu örflerden farklı olmayan bu ifade, Norveçli-Danimarkalı yazar Axel Sandemose'un 1933 yılında yayınlanan A Fugitive Crosses His Tracks adlı kurgusal kitabında maddelere dökülmesiyle daha somut bir hal almış. Kitapta, Danimarka'da yer alan Jante adlı bir kasaba ve bu kasabadaki yaşamın üzerine kurulduğu sosyal değerler konu ediliyor. Kitabın ana karakteri Espen isimli bir denizci. Espen'in çocukluk döneminden başlayan kendini tanıma serüveni, Jante toplumunun değerleriyle harmanlanarak okuyucuya aktarılıyor. Kitapta 10 maddede açıklanan Jante Yasası, İskandinav toplumlarının bugün de etkisi sürmekte olan yaşam anlayışlarına ışık tutuyor. - Özel olduğunu sanma. - Bizim kadar iyi olduğunu sanma. - Bizden daha akıllı olduğunu sanma. - Kendini bizden daha iyi olduğuna ikna etme. - Bizden daha çok bildiğini sanma. - Bizden daha önemli olduğunu sanma. - Herhangi bir konuda iyi olduğunu düşünme. - Bizimle alay etme. - Kimsenin seni umursadığını sanma. - Bize bir şey öğretebileceğini sanma. Kurgusal bir romanda yasa haline getirilen bu maddelerin gerçek hayatta yasal bir karşılığı olmasa da, bu kurallar İskandinav toplumlarının günlük yaşamlarında rahatlıkla gözlemlenebilir. İskandinav ülkeleri sosyal düzende eşitliği ön plana çıkarmada oldukça başarılı. İlk akla gelen örneklerden biri gelir dağılımındaki eşitlik, ya da daha doğru bir ifadeyle 'eşitlik idealine yakınlık'. İskandinav halkının ödemekten gocunmadığı yüksek vergiler ise birçok sosyal hizmetin toplumun her kesimine eşit bir şekilde ulaştırılmasına olanak sağlıyor. İskandinavların gösterişten uzak yaşam tarzları, Jante Yasası'nın gerçek hayatta karşılığını bulduğu bir diğer örnek. İskandinavlar uzun yıllar aynı arabayı kullanıp aynı evde oturuyolar. Yeni modeli piyasaya çıktığı veya kişinin gelir seviyesi arttığı için arabasını değiştirmesi ve evlerde şatafatlı eşyaların kullanılması, İskandinav toplumlarında rastlanması pek mümkün olmayan davranışlar. Bu mütevazi yaklaşım, İskandinavların sade giysi tercihlerinde ve atmak yerine tamir ettikleri kıyafetleri uzun süre kullanmalarında da rahatlıkla gözlemlenebilir. Jante Yasası'nın önerdiği bireysellikten uzak ve statüyü yok sayan başarı anlayışı iş yaşamında da uygulanıyor. Pozisyonu fark etmeksizin herkese ilk ismiyle hitap edilmesi ve elde edilen başarıların kişilere değil çalışma gruplarına atfedilmesi bunun örnekleri arasında. Ayrıca, şirket kültürlerinde patron veya yönetici pozisyonundaki kişiler çalışanlarına emir vermek yerine fikir alışverişinde bulunmayı ön planda tutuyorlar.


Beklenen kar da 'nihayet' yağdığına göre, insanlar arasındaki bağları Kuzey coğrafyasına ait benzersiz kış kesitleri eşliğinde, kıştan bahara uzanan bir zaman diliminin içinde betimleyen Dürüst Yalancı romanını okumaya başlayabiliriz! Haziran ayıyla birlikte gelmeye başlayan yazlıkçıların hareketlendirdiği bir köydeyiz. Sıcak hava elverdiği sürece yazı orada geçiren yazlıkçıların ayrılmasıyla ise, ağustos sonlarına doğru yeniden sessizleşiyor ve kışın yavaş yavaş kendini göstermesiyle de her şey normale dönüyor Vasterby'de. Peki, nasıl bir normal bu? Romanın ismine atıfla söylersek; dürüst bir yalancı nasıl oluyorsa, burada kastedilen de öyle bir normal belki de! İçinde bulunduğumuz hava şartları nedeniyle, Kürenir kürenmez yeniden karla kaplanan yollar gibi ifadelerin yer aldığı Dürüst Yalancı'yı okumak için şu günler en doğru zaman olabilir ama Kuzey coğrafyasına dair ayrıntılı betimlemeler maalesef çok yer almıyor romanda. Ancak, psikolojik yönünün şaşırtıcı bir etkiye sahip olduğu rahatlıkla söylenebilir. Siren Yayınları, Kasım 2020, 149 s.


Cüretkar filmleriyle tanınan, Dogma 95 hareketinin öncü isimlerinden Danimarkalı yönetmen Lars von Trier, Kasım 2020'de Kopenhag'daki evinde Louisiana Channel'dan Christian Lund ile edebiyat ve sinema hakkında konuştu. Söyleşide Trier'in zihnine girip kendi dünyasında okumanın yazma ile nasıl bağlantılı olduğunu öğreniyoruz. Trier, edebiyatı temel medyumu olarak görüyor ve ilhamını Thomas Mann, Leo Tolstoy ve Marcel Proust gibi yazarlardan alıyor. Dramaturjiyi bir diş ağrısı gibi tanımlayan Trier, bunu Donald Duck okumasıyla ilişkilendiriyor. Yazma özelinde ise alabileceğiniz en büyük tekme olabilir diyor. Lars von Trier için dramaturji zor bir alan olsa da film müziklerini yazarken neşeli anlar yaşıyor. Ancak yine de bu neşeli anlar yönetmenin dramaturji ile yıldızını barıştırmıyor. Sezgisel olarak bir film çekebilsem keşke. Ama bataklığa sıkışıp kaldım. Dramaturji pisliği. diyerek Trier nasıl bir çıkmazın içinde olduğunu böylelikle açığa çıkarıyor. İlk filmi Turen til Squashland'ı (1967) on bir yaşında çeken Trier, o zamandan beri aralıksız bir şekilde kısa ve uzun metraj filmler çekiyor. Böyle bir kontekstte yaratıcı bir insan olarak tıkanıklık yaşamak sıklıkla görülen bir durum olsa da söyleşide Trier'in bu durumdan bir hayli etkilendiğini, hatta bu tıkanıklığın bir çöküntü getirdiğini görüyoruz. Tutkulu bir okuyucu olan yönetmen, sinema ve edebiyat arasında konuşması boyunca bir bağ kuruyor ve edebiyatın ana esin kaynağı olduğundan bahsediyor. Edebiyatta sevdiğim şey bir kişinin karar vermesidir. Bu bir diktatörlük aslında. Thomas Mann, Joseph ve Erkek Kardeşleri'ni yazarken bir engel vardı, çünkü İncil'de öyle yazılıydı. Bu engelleri hem filmler hem de kitaplar için önemli gören Trier, baskılar karşısında yaratıcılığın güçlendiğini söylüyor. Bu argümanını ise Andrei Tarkovski'nin Sovyetler Birliği'nde çekmiş olduğu filmlerle açıklıyor, nitekim Tarkovski en iyi filmlerini SSCB'de yaptı. Lars von Trier, İskandinav edebiyatı söz konusu olduğunda ise Henrik Ibsen ve August Strindberg arasında bir karşılaştırma yapıyor. Henrik Ibsen dramaturjiyi neredeyse yeniden icat etti, verimli hale getirdi ancak Ibsen klişeleri kullandı. Oysa Strindberg tam bir deliydi ve bu yüzden öngörülemeyen şeyler yarattı. Bu nedenle Strindberg Ibsen'den çok daha uzun yaşayacak. diyerek Strindberg hayranlığını dile getiriyor. Edebiyat konusunu bir yerde bırakıp sinema üzerine konuşmaya başlayan Danimarkalı yönetmen, filmografisine baktığında Hiçbir şeyi değiştirdiğimi söyleyemem ama natüralizm ve gerçeküstücülüğün karışımı olan bir tür yaratmaya çalıştım diyor. Lars von Trier 2022'de The Kingdom'ın The Kingdom Exodus başlıklı üçüncü bölümünü yayınlayacak.


Birçoğumuzun Karl Ove Knausgard'un Kavgam serisinden tanıdığı, yazarın eski eşi Linda Boström Knausgard da bir yazar. Hatta Linda ben de bir yazarım, sadece Karl Ove yüzünden tanınmak istemiyorum diyor. Karl Ove Knausgard ile bir seminerde tanışan Linda Boström, 1998'de yayınladığı şiir kitabı Gör mig behaglig för saret ile yazarlığa başladı. 2011'de yayınladığı yirmi kısa öyküden oluşan Grand Mal eseriyle asıl çıkışını yaptı. 2013'te ise ilk romanı Helios Felaketi'ni yayınlayan Linda Boström düz yazıdaki yetkinliğini kanıtladı. Türkçede ise 2020'de, Kıraathane Kitapları tarafından yayınlanan Helios Felaketi Ali Arda tarafından çevrildi. Ayrıca Kıraathane Kitapları, Linda Boström Knausgard'un ikinci romanı Amerika'ya Hoşgeldiniz'i de yayınlayacak. Helios Felaketi oldukça can alıcı bir şekilde başlıyor. Kitabın ilk sayfalarında neyin olduğunu kestirmek bir hayli güç ancak Linda Boström bu karmaşayı hemen açıklığa kavuşturuyor. Kitap, on iki yaşındaki Anna Bergström hakkında. Anna aslında protagonistimizin gerçek ismi değil, sosyal servisler tarafından verilen bir isim. Yunan tanrıçası Athena gibi Anna da babasının kafasından doğdu ama kısa süre sonra ondan uzaklaşmak zorunda kaldı. Baba ve kızın yolları ayrı düştü. Linda Boström Helios Felaketi'nde, dini inancı, çılgınlığı, zamanı ve dili sorguluyor ve mitolojik referansları başarıyla kullanıyor. Linda, romanı yazarken Sylvia Plath ve Anne Carson'ın tarzından etkilenmiş. Babasının kafasından doğan Anna'nın hikayesine elbette kimse inanmaz, babasının herkes deli olduğunu düşünür. Bu nedenle Anna babasıyla birlikte kalamaz ve evlatlık verilmek zorunda kalır. Anna'yı evlatlık alan aile, garip de olsa naziktir. Düzenli olarak kiliseye giden ailenin dini pratik etme biçimi alışkın olduğumuz türde değildir, oldukça radikaldir. Anna'nın aileye alışması biraz vakit alsa da tam alışmaya başladığında Anna bir akıl hastanesine götürülür. Babasının özlemi ise çok güçlüdür. Hiç kimse Anna'nın düşüncelerini, dediklerini ve hislerini anlamaz. Linda Boström Knausgard'un Louisiana Channel'a verdiği röportajı aşağıdaki linkten izleyebilirsiniz.


Dünyanın en kuzey yerleşim yerlerinden olan Longyearbyen şehri, Norveç'e bağlı Svalbard'da yer alıyor. Burada ölmek yasak. Üstelik bu yasak yasalarda da resmen bulunuyor! Kasabada mezarlıklara yıllardır yeni cenazeler alınmıyor. Rahatsızlananlar ve ölme ihtimali olan kişiler acilen Longyearbyen'den çıkartılıyor ve başka kasabalara naklediliyor. 2500'e yakın nüfusuyla yaşayan kasabanın bu uygulamasının elbette mantıklı bir açıklaması var. 1917-1918 tarihlerinde çıkan bir salgında nüfusunun önemli bir kısmını kaybeden Longyearbyen'de salgının araştırması yapılıyor. Bilim adamlarıyla yapılan bu araştırmada ortaya çıkan sonuçlara göre salgının ölen bir cenazeden üreyen virüs sebebiyle gerçekleştiği gözlemleniyor. Peki ölen bir canlıda virüs nasıl bulunabiliyor derseniz, sebebi aşırı soğuklardan dolayı cesetlerin deforme olamaması. Yani çürüyememesi. Bu nedenle de ölen cesetlerde üreyen virüsler, konakçı olarak yaşayan canlılara bulaşabiliyor. Bu da daha fazla ölüme sebep oluyor ve son olarak Longyearbyen'de defin işlemlerinin gerçekleştirilmesinin tamamen yasaklanmasına sebep oluyor. Longyearbyen halkı bu duruma alışmış olmakla birlikte, bu yasağı haklı ve olması gereken bir kural olarak görüyorlar. Çünkü geriye kalan nüfusun sağlığı oldukça önemli. Üstelik Longyearbyen'de ölmeyi yasaklayarak, Norveç'in Dünya'nın en huzurlu ülkeleri arasında olmasına da katkı sağlıyor. Longyearbyen'de yasaklanan her şey temelde ilk kural olan ölme yasağına göre kuruluyor. Yani ikinci kural; ilk kuralı çiğneyemezsiniz. - Ölmenin yasak olduğu bu kasabaya yerleşebilmek için de bir şart var o da bu kasabada çalışmak. Onun haricinde kasabaya sadece turist olarak gidebiliyorsunuz. - Ayrıca yaşam şartlarının iklimden dolayı oldukça çetin geçtiği bu kasabada sokağa silahsız çıkamazsınız. Çünkü bu da yasak. Sebebi ise kutup ayılarının saldırısına uğrayıp öldürülebilirsiniz. Unutmayın ilk kural; Longyearbyen'de ölmek yasak! Longyearbyen hakkında daha fazla bilgi için Svalbard'ın resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz. Sitede kasabayı yakından tanımanıza olanak sağlayan bir tanıtım videosu da mevcut.


20 yıl önce gastronomların adını dahi anmadığı bir coğrafyada yeşererek modern mutfak tarihinin seyrini değiştiren Nordik gıda hareketinin hikayesi, ikinci perdesiyle bu yazıda devam ediyor. ilhamını Dogma 95'ten alan Claus Meyer ve manifestosunun açtığı yolda; hükümetlerin de desteği ile yürütülen interdisipliner çalışmalar sonucu, gastronomi tarihinin en köklü hareketlerinden biri yaşanmıştı. Yeni Nordik Mutfağı düsturunun etki alanı okul kantinlerinden Michelin yıldızlı restoranlara uzanırken; bir süredir yazılı ve görsel medyada rock star edasıyla boy gösteren şeflerin, aktivist kimliklerini diğer personalarından daha öne çıkardığına şahit olduk. Çağımızın ruhuna ve ihtiyaçlarına seslenen bu hareketin, sürdürülebilir mutfağın lüks ve büyüleyici olabileceğini dünya kamuoyuna ispat etmesi ise çok zaman almadı. Nitekim kuruluşunu takip eden 10 yıl içerisinde 3 kere dünyanın en iyi restoranı seçilerek 2 michelin yıldızı kazanan Noma, bu hususta kafalarda hiçbir soru işareti bırakmıyordu. Bu yazıda, genç yaşta oldukça başarılı ekiplerle çalışma fırsatını yakalamış yetenekli aşçı Rene Redzepi'nin, 2002 yılında Claus Meyer'den aldığı teklifle değişen kariyerinden ve Noma'dan bahsedeceğiz. Yeni Nordik Mutfağı manifestosu kaleme alınmadan bir yıl önce gerçekleşen ortaklığın senedi diyebileceğimiz Noma, zaman içerisinde tarihin en başarılı partnerlik hikayelerinden birine ev sahipliği yapacak. Daha önce Mutfağın Dali'si olarak bilinen Katalan şef Ferran Adria ve Thomas Keller gibi isimlerle birlikte çalışan Redzepi, Claus Meyer kendisine hiç unutamayacağı bir teklif yaptığında yalnızca 25 yaşındaydı. Bu tarihten sonra yaşananlara kronolojik bir akışta bakalım. 2003: Meyer-Redzepi ortaklığının hayata geçirildiği adres Kopenhag limanında tarihi bir antreponun giriş katı oluyor. Rüstik tasarımıyla high-end restoranlardan farklı bir görünüm çizen Noma'nın adı ise Nordisk ve Mad kelimelerinin kısaltılmış hallerinden oluşuyor. 2004: Bir önceki yazıda da bahsi geçen bu yılın önemi, Meyer, Redzepi ve kendilerine eşlik eden bir düzine şefin Yeni Nordik Mutfağı manifestosunu duyurmasıyla vurgulanıyor. 2005: Noma'nın ilk Michelin yıldızını kazandığı bu yıl, uluslararası politik bir organizasyon olan Nordik Kurulu'nun, Yeni Nordik Mutfağı manifestosunu geleneksel gıda ürünlerinin üretimini ve tüketimini artırma gayesiyle ilkesel olarak benimsemesi ve desteklemesiyle taçlanıyor. 2008: The World's 50 Best Restaurants (W50B) listesinde 10. sıraya yükselen Noma'nın kurucuları Meyer ve Redzepi, kar amacı gütmeyen deneysel bir mutfak oluşumu olan Nordic Food Lab'i kuruyor. Burada şeflerin, kimyagerlerin ve antropologların bir araya geldiği projeler yürütülüyor. 2010: Bu noktada dahi Noma'nın en iyi günleri, henüz yaşamadıklarıydı. Rüya yılların kapısı aralanırken restoran W50B isimli listenin zirvesine yükseliyordu. Haberin tüm dünyada duyulması ile birlikte bu 12 masalı küçük restoran, bir gün içerisinde 100 bin rezervasyon alarak bir rekora daha imza atıyordu. 2011 ve 2012 yıllarında da ünvanını korumayı başaran Noma, mutfak ilkelerini ihrac eden bir ekol haline gelmişti. 2013: Tüm Noma çalışanlarının yoğun bir stresle boğuştuğu bu yıl, birkaç tatsız olayı da beraberinde getirdi. Şüphesiz ki en kötüsü, 12-16 Şubat tarihlerinde Noma'da yemek yemiş 63 kişinin zehirlenmesine yol açan Norovirus vakalarıydı. Midyelerin yol açtığı vahim olay dünyanın en iyi restoranının hijyen standartlarının sorgulanmasına yol açmıştı. WB50 listesinde tahtını İspanya'dan El Celler de Can Roca'ya kaptıran Noma'nın kurucularından Meyer ise aynı yıl hisselerinin tümünü satarak Noma'dan ayrılıyordu. 2014: Krizlerle geçen 2013 yılının ardından 2014'te bir kez daha Dünyanın En İyi Restoranı payesini almaya hak kazanan Noma, tüm yaşananları unutturacak harika bir geri dönüşe imza atıyordu. Claus Meyer'in gidişiyle birlikte ekibin başındaki tek isim olarak bir kez daha yeteneklerini tüm dünyaya gösteren Redzepi, ödül törenine damga vuracak ateşli bir konuşma yapıyordu. Alain Ducasse, Pierre Gagnaire ve Joel Robuchon gibi eski Fransız ustaların mesleğin zirvesine ulaştıklarında yaptıkları gibi Redzepi'de Las Vegas'ta ya da Dubai'de Noma şubeleri açabilirdi. Bunun yerine tüm Noma ekibi, bir dünya turu yapar gibi geçici sürelerle Londra, Tokyo, Sidney ve Tulum'da pop-up restoranlar açarak hem mutfak ilkelerini hem de lezzetlerini bu bölgelerdeki profesyoneller ve yemek tutkunlarıyla paylaştı. Dahası, elde edilen tüm başarıların ardından yenilenme ihtiyacı hisseden Redzepi, 31 Aralık 2016 tarihinde Noma'da son kez ziyaretçi ağırlayacaklarını duyurdu. Bundan sonraki hazırlıklar başka bir adreste hayata geçirilecek Noma 2.0 projesi için yapılacaktı. Bu tarihten sonra yaşananları; Yeni Nordik Mutfağı ve bu akımın bayraktarı olan Noma'yı ele aldığım serinin 3. kısmında bulabilirsiniz.