Kültürel farklılıklar, insanlara ait davranış ve düşünce biçimlerinin, beğenilerin ve yargıların arasına birtakım sınırlar çizer, onları ayrıştırırken; bu çeşitliliği doğuran kuvvetli bir unsur olarak gıda, yaşamın devamı için gerekli bir kaynak olmanın ötesinde, farklılıkları her an uzlaştırabilen ortak bir paylaşım alanı, bir masa gibidir. Çoğu zaman bir yemeği paylaşmak, bir yabancıyı arkadaşa çevirmek için en iyi yöntemdir. Gıdanın sebep olduğu bu uzlaşım, beğenide olduğu gibi eleştiride, hatta evrensel duygulanımlardan biri olan iğrenmede de kendini gösterebilir. Paul Eckman isimli bir antropoloğun dünyanın çeşitli ülkelerinde yürüttüğü araştırmadan elde edilen sonuçlar, iğrenme duygusunun 7 evrensel duygudan biri olduğunu ortaya çıkarmıştır (Ekman & Cordaro, 2011, p.367). İğrenme, canlı organizmayı enfeksiyon veya hastalık riskine karşı koruma amacıyla evirilmiş bir psikolojik sistemdir. Başka bir deyişle iğrenme, dinamik ve adaptif özelliklere sahip olan davranışsal bir bağışıklık sistemi olarak tanımlanabilir (Curtis, De Barra, & Aunger, 2011). Özetleyecek olursak, tiksinme duygusunun, pis, küflü ya da bozuk yiyecek ve içeceklere karşı verdiğimiz kendimizi hastalıktan koruma amaçlı bedensel bir tepki olduğu söylenilebilir. İğrenme duygusunun objesi farklı kültürlerde, farklı üretim ve hazırlama metotlarıyla ortaya çıkarılan yemekler olduğunda, meydan okumak sağlam bir mide ve kültürel sınırları aşabilecek cesur bir zihin gerektirir. 2018 yılında İsviçre, Malmö'de açılan Disgusting Food Museum ise ziyaretçilerini dünyanın muhtelif yerlerinde hazırlanan 80 geleneksel yemekle baş başa bırakıyor ve tadım etkinliği ile müzeciliğin de sınırlarını zorlayan bir deneyim yaşatıyor. Geçtiğimiz yıllarda, Museum of Failure koleksiyonunun da yaratıcısı olarak tanınırlık kazanan Dr. Samuel West'in son projesi Disgusting Food Museum'un olağandışı cazibesi, 'menü'sünde çürümüş köpek balığı etinden, boğa penisine, yarasa çorbasından, kurtlu peynire kadar birçoklarının iğrenç olarak tanımladığı yemekleri bulundurmasından geliyor (Marcus, 2018). Beğeniler üzerinde belirleyici olan etnik merkezci yaklaşımın kültürel görelilikle çatıştığı bir atmosfer yaratan ve ziyaretçiyi beslenme şekilleri üzerine sarsıcı bir sorgulamaya iten DFM'nin hedef kitlesini, lezzet algısının sınırlarını zorlamak isteyenler ve meraklılar oluşturuyor. Dünyanın en iğrenç 80 yemeğinin teşhir edildiği ve gelen ziyaretçilerin sergilenen yemeklerin tadına bakabildiği bu müzenin hayata geçirilmesinde rol oynayan ana fikir ve misyon, lezzetin tanımının genellikle kültürel sınırlar içerisinde yapılıyor olduğu gerçeğini göstermek ve farklı kültürlerde çokça tüketilen ve sevilen yemeklerin bir yabancının gözünde iğrençleşebildiğini anlatmak. Mekan olarak eski bir mezbahayı kullanan müze, protein ihtiyacının böceklerden ya da laboratuvar üretimi etlerden sağlanmasına burun kıvıran pek çok insana gezegen için sürdürülebilir olmayan et üretim ve tüketim alışkanlıklarını farklı kültürlere ait gözde yemeklerle sorgulatmayı hedefliyor. Müze direktörü Andreas Ahrens, ... et arzumuzu beslemek için yetiştirilen hayvanların gezegene maliyeti korkunç. Bu şekilde yemeye devam edemeyiz. diyerek insanları yeme alışkanlıkları konusunda daha sürdürülebilir bir tutuma teşvik etmenin müzenin vizyonlarından biri olduğunu söylüyor (Foerster, 2019). Birden fazla koleksiyona ve galeriye ev sahipliği yapan içerikçe zengin, pazarlama ve etkinlik modelleri açısından çeşitli stratejiler yürüten müzelerin aksine oldukça deneysel ve yalnızca bir fikir üzerine inşa edilmiş olan DFM, eser odaklı değil insanın beğeni yargılarını konu alan bir çalışma yürüttüğü için başlı başına bir iletişim örneği olarak ele alınabilir gibi duruyor. Deutsche Welle. . Disgusting Food Museum opens in Sweden. Foerster, E. (2019, August 23). 80 of the world's most disgusting foods. Opening October 31 in Malmö. Marcus, L. (2018, December 3). Disgusting Food Museum going on tour.


Estonya teknolojik ürünleri ve start up'ları desteklemek amacı ile dünyanın her bölgesinden girişimcilere internet üzerinden e-vatandaşlık sağlamakta. Estonya dijital vatandaşlık sistemi ile tam olarak Estonya vatandaşı olmuyorsunuz fakat size şirket kurma hakkı tanınmış oluyor. Bu sistem ile Estonya'da yaşamadan internet üzerinden işlerinizi de yürütebilirsiniz. E-vatandaşlık başvuru formuna bu link üzerinden ulaşabilirsiniz. Bu form üzerinden kimlik bilgilerinizi, mail, adres, fotoğraf ve neden başvuru yaptığınız alanı doldurduktan sonra 100 ödeme yaparak başvurunuzu tamamlayabilirsiniz. Başvurunuz kabul edildikten sonra Estonya Ankara Büyükelçiliği'nden randevunuzu alabilir ve Estonya dijital vatandaşlık kartınızı alabilirsiniz. Dijital vatandaşlık size her ne kadar Estonya vatandaşlık hakkı tanısa da, sizlere oturum izni veya Avrupa içinde serbest dolaşım hakkı tanımıyor. Estonya e-vatandaşlık sistemi ile şirket kurma işlemlerinizi ise dijital kimlik kartınınızı aldıktan sonra online olarak gerçekleştirebilirsiniz. Dünyann en kolay şirket kurma işlemlerinden biri olan bu aşama hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz buradan daha fazla bilgi alabilirsiniz. Estonya, dünyanın en teknolojik gelişmelere açık olan ülkelerinden birisi. Teknolojik alt yapısı güçlü olan bir ülke olduğu için Estonya'da seçimlerde oy kullanımı, sözleşme imzalama, şirket kurma gibi işlemlerini de kimlik kartları ile online sistem üzerinden yapılabiliyor. Bu sebeple dijital devlet politikaları kapsamında, dünyada dijital girişimcilik ile ilgilenen farklı ülkelerden kişilere dijital yatırımcılığı desteklemek amacı ile e-vatandaşlık olanağı tanıyor.


Hlynur Palmason kariyerine bir görsel sanatçı olarak başladı ve kariyerini daha sonra ödüllü kısa filmi A Painter ile mezun olduğu Danimarka Ulusal Film Okulu'nda eğitim alarak film yapımcılığına dönüştürdü. Palmason'un ilk uzun metrajlı filmi Winter Brothers, dünya prömiyerini 2017'de Locarno Film Festivali'nin ana yarışmasında gerçekleştirdi ve dört ödül kazandı. İkinci uzun metraj filmi olan Hvitur, Hvitur Dagur ile ise İzlanda'nın Oscar adayı oldu. Hvitur, Hvitur Dagur eşini ani bir kaza sonucu kaybeden polis memuru Ingimundur'un trajik hikayesini anlatıyor. Uzun zamandır İzlanda'nın en büyük aktörlerinden biri olan Ingvar Sigurdsson'un başrolde olduğu film, oldukça alışık olduğumuz yas hikayelerinden birini sunuyor. Çarpıcı görselleriyle, etkileyici sessizliğiyle ve oyunculuklarıyla tam bir İzlanda filmi izlediğimizi her an anımsıyoruz. Her şeyin beyaz olduğu günlerde, gökle yer arasında fark kalmadığında ölüler, hani fani olan bizlerle konuşabilir film bu anonim söz ile açılıyor. Film boyunca da İzlanda'nın beyaz, bembeyaz sisler içerisindeki manzarasına ve Ingimundur'un kaybettiği eşi arkasından tuttuğu yas sürecinin kederine tanık oluyoruz. Ingimundur kaybettiği eşinin sadakati hakkında şüphe duymaya başlar ve gerçeğin peşine düşmeye karar verir. Duyduğu şüphelerin ve sorgulamaların ötesinde; karakterin kontrolü kaybedişi, çevresine karşı artan öfkesi ve saplantısının giderek büyümesi filmi içinde olduğu sakinlikten uzaklaştırarak filmin tansiyonunu yükseltir. Yönetmen film boyunca sık sık nesnelerin görüntüsüne odaklanmayı da ihmal etmez. Bir sahnede Ingimundur yolda giderken çarptığı yüksek bir kaya parçasını uçurumdan fırlatır ve kaya parçasının sulara düşünceye kadar, dağda yuvarlanışını izleriz. Nuri Bilge Ceylan'ın da Bir Zamanlar Anadolu'da kullandığı elma sahnesi eminim ki birçok izleyicinin bu esnada aklına düşmüştür. Eşinin ölümüyle ilintili olan bu kaya parçası Ingimundur'un yaşadığı ruhsal çöküntünün de bir simgesi gibidir. İskandinav Sineması'nın iyi örneklerinden biri olan bu film, izlandik filmlerde aradığımız yeniliği bize sunmaz; fakat muhteşem coğrafyasıyla sunduğu görüntülerle hayran bırakmayı da her zamanki gibi ihmal etmez. Hvitur, Hvitur Dagur güçlü finaliyle yavaş ama asla sıkıcı olmayan yapısıyla, bir keder ve koşulsuz sevgi filmidir.


Hygge, Lykke ve Lagom felsefelerinden başka Nordik felsefeden daha bahsetmek gerekiyor. Herkesin içinde bulunan ve zor zamanları atlatmamızı sağlayan içimizdeki mistik gücü ifade eden Sisu, Finlerin en sevdiği kelimedir. Diğer dillerde tam bir karşılığı olmasa da Fince'de Sisu, zorluklar karşısında olağanüstü bir cesaret ve kararlılığın ötesini anlatan ve herkesin içinde bulunan mistik gücü ifade eden bir yaşam felsefesidir. Sisu, bazıları için üstlenilmesi çılgınca görünebilecek derecede umutsuz bir görevde içimizden gelen güç ve azim anlamına gelir. Etimolojik olarak Sisu, iç anlamına gelen Fince kök sözcükten gelir. Bu, Sisu'nun cesaret veya iç güç olarak tanımlanmasının nedenlerinden biridir. Fin yaşam tarzının başında gelen Sisu, zorlayıcı hava koşullarına rağmen bir çok alanda dünyanın en iyisi olan Finlandiya'yı açıklamanın en iyi yolu. Kelimenin çıkış zamanının 1500'lü yıllara dayandığı düşünülse de Finlerin İkinci Dünya Savaşı'nda bağımsızlıklarını koruma nedeni olarak yer alıyor. Savaşta Sovyetler Birliği'nin Finlandiya'ya karşı sayıca ve mühimmat açısından avantajlı olmasına rağmen, Fin askerlerinin savaşı kazanması ve dolayısıyla Finlandiya'nın bağımsızlığını korumasının bu felsefeyle ilgili olduğuna inanıyorlar. Bu da Sisu'yu onlar için çok daha anlamlı kılıyor. Bu nedenle kelimenin kökeni Finler için çok özeldir. Buna örnek olarak ülkedeki Sisu isimli marka arabalar, pastiller, öksürük şurupları, şekerler gösterilebilir. Hatta Antarktika'da aynı ada sahip bir dağ bile vardır. Sisu ayrıca popülaritesi artan bir erkek ismidir. Şimdilerde 2.000'den fazla Fin erkek bu ada sahip. Sisu'nun kökeni Finlandiya'da bulunsa da, dünyanın her yerindeki tüm insanlar için geçerlidir. Hepimizin paylaştığı ve günlük yaşamlarımız üzerinde güçlü bir etkisi olabilecek bir potansiyeldir. Finlandiya, bireylerin önemli zorlukları aşmalarını sağlayan esrarengiz gücü tanımlamak için kullanılan Sisu olarak bilinen kültürel bir yapıya sahiptir. Fin kolektif söyleminin merkezi bir parçasıdır ve bir yaşam felsefesi olarak görülür. Sisu Felsefesi'nin özünde, her birimizde göründüğünden daha fazla güç olduğu fikri vardır. Sisu; nihai hedefe ulaşana kadar tekrarlanan başarısızlıklar karşısında hareket etmeye devam etme fikrine atıfta bulunur. Zihinsel ve fiziksel yeteneklerinizin sonuna geldiğinizde bile pes etmemenizi söyleyen bir yaşam tarzıdır. Sorumluluklarınızın yükünü her ne olursa olsun, kırılmaz bir irade ve sebatla taşımanıza izin veren bir tür zihinsel dayanıklılıktır. Eyleminizi sürdürme ve aşırı olasılıklara karşı savaşma yeteneğidir. Sisu, sebatın ötesine geçer. Hiçbir şeyin kalmadığını hissettiğinizde güvendiğiniz şey Sisu'dur. Finlere göre Sisu, günlük egzersizlerle çalıştırılabilecek psikolojik bir kastır. Joanna Nylund, Sisu: The Finnish Art of Courage kitabında Finlandiya'nın kültürü ve toplumu hakkında bilgi veriyor. Kitabın sadece birkaç sayfasından sonra, Nylund okuyucuları cesaretlendiriyor ve bize ''Herkesin ulaşabileceği bir mesafede Sisu'su var.'' diye bitiriyor. Kitapta Sisu'nun çok amaçlı bir yaşam felsefesi olarak nasıl uygulanabileceği gösteriliyor. Sisu; fiziksel ve zihinsel sağlığa katkıda bulunur. Eşiniz, aile üyeleri ve meslektaşlarınızla iletişim kurmanıza yardımcı olur. Çocuklarınızı Sisu bilincine sahip olacak şekilde yetiştirebilirsiniz. Bunu aktif ve sağlıklı bir yaşam sürmenin temeli olarak kullanabilir, hedeflerinize doğru ilerlemek için bundan yararlanabilirsiniz. Hatta Sisu mutluluğu bulmanıza yardımcı bile olabilir. Sisu'yla ilgili bir diğer kitap ise Katja Pantzar'ın yazmış olduğu Finding Sisu isimli kitabıdır. Kitap Türkçe'ye Ayhan Semih Koç tarafından Sisu'nun Peşinde olarak çevirilmiştir. Sisu Felsefesi'ni daha iyi anlamak ve hayatınızda uygulayabilmek için bu kitabı da okumak isteyebilirsiniz. - Dövüş sanatları yarışmacısı ve 1993 1994 ABD Genç Satranç şampiyonu Joshua Waitzkin Sisu'yu şöyle tanımlamıştır; Yüksek bir rekabet düzeyinde, başarı genellikle savaşın alanını ve tonunu kimin belirlediğine bağlıdır. Savaşın tonunu belirleyen sizin zihinsel dayanıklılığınızdır, yani Sisu'nuzdur.'' - Emilia Lahti, Finlandiyalı bir Sisu araştırmacısı ve sosyal aktivisttir. Kendisinin Sisu hakkında derin araştırmaları bulunmaktadır. Hatta bu araştırmalarını sisulab. com adlı web sitesinde de yayımlıyor. Sisu'yu daha iyi anlamak için Emilia Lahti'nin TedX konuşmasını da aşağıdan izlemelisiniz. Sisu, tipik olarak başarı olasılığının düşük olduğu durumlarda ortaya çıkan ve tekrarlanan başarısızlıklar gerçekleştiğinde oluşan olağanüstü bir kararlılık ve cesaretin ötesidir. - Rehberlik edecek kimseniz olmadığı halde bir işe başladığınızda. - Barın altına adım attığınızda ve daha önce hiç denemediğiniz bir ağırlığı kaldırmaya hazırlandığınızda. - Hiç bitmeyecek gibi görünen bir projenin ortasındayken. - Hedefinize ulaşmak için elinizden gelen her şeyi denediğinizi ve hala başaramadığınızı hissettiğinizde. Sisu Felsefesi'nde önemli olan her koşulda ona bağlı kalmak. Öncelikle zorlandığınızı farkettiğiniz anda her şeyi bırakıp sadece derin bir nefes alın. Her şeyin bittiğini düşündüğünüz, bir adım daha atamayacağınıza inandığınız, kol ve bacaklarınızda güç kalmadığını hissettiğiniz o anlarda sadece nefes alın. Güçlü ve derin bir nefes sizi karamsar duygulardan biraz olsun uzaklaştıracaktır. Vücudunuzda gezinen oksijen, sizi dinçleştirecek ve güçlendirecektir. Gün boyunca dikkatiniz zaman zaman başka yönlere çekilebilir. Bu nedenle kendinize zaman tanıyıp, hiçbir şey yapmadan o zamanı geçirin. Evet, hiçbir şey yapmayın! Bu söylendiği kadar basit olmayan bir şey aslında. Çünkü zamanın gereği olarak bizler sürekli bir şeylerle meşgul olmaya eğilimliyiz. Hatta son dönemlerde sürekli bir şeyler yapmamız ve zamanı boş geçirmememiz, zamanın kıymetli olduğu düşüncesi bize sürekli olarak dayatılmakta. Tüm bu düşünce ve baskılarla hiçbir şey yapmadan durmak kolay olmayacaktır. Fakat durup sadece camdan gökyüzünü seyretmek, gözlerinizi kapatıp içinize dönmek, ya da sadece uzanıp tavanı izlemek gibi yaşamınıza kısa molalar vermek sizin en doğal hakkınız. Üstelik zorlandığınızı hissettiğiniz zamanlarda bunu yapmanın hiçbir kötü yanı yok. Kendinizi bunu yaptığınız için suçlamayın ve yapılan baskıları görmezden gelin. Hiç kimseyle tam anlamıyla kavga etmeseniz de, hayat bazen bir kavga gibi gelebilir. Dinlenebileceğiniz, enerji toplayabileceğiniz, güçlenmek ve engellerinizi aşmak için yardım alabileceğiniz yollar düşünün ve kendinize böyle alanlar yaratın. Doğayla vakit geçirmek bu alanlardan birisi olabilir. Bu ayrıca bilinen en doğal sakinleştiricilerden biridir. Zihninizi berraklaştırabilmek için doğaya çıkın. Ağaçlık bir alanda yürümek veya denizin kokusunu içinize çekmek emin olun size kendinizi iyi hissettirecektir. Doğaya dönmek özünüze dönmektir! Bunu başarabilmek için Norveçlilerin doğayla iç içe yaşamı anlatan felsefesi Friluftliv'den de ilham alabilirsiniz. Önceki maddeleri hakkıyla uyguladıysanız artık harekete geçmeye hazırsınız demektir. Kendinize zaman ayırdığınızda, her şeyi durdurup içinize döndüğünüzde aklınıza gelen yeni fikirler olduysa işte şimdi onları harekete geçirmenin tam zamanı! Bunun için öncelikli şart; bir işaret beklememenizdir. Sürekli kendimize motive olmak için işaretlere ihtiyacımız olduğunu söyleriz. Fakat aslında işaret bekleyene kadar ufak bir adım atmak sizi olduğunuz noktadan 1 adım öteye taşıyacaktır. Sisu yaşam tarzını benimsemek istiyorsanız, bir şeyleri gerçekleştirmeye hemen başlamanız gerekir. Sonuçta Sisu, büyük bir sıçrama yapmak yerine ilk küçük adımı atmanızla ilgili. Emilia Lahti'nin Sisu'yu tanımlarken bahsettiği bir şey daha var. O da Sisu'nun aşırıya kaçıldığında size zarar verebilecek olmasıdır. Örneğin sürekli bir atılım yapmak, sürekli bir şeyler başarmak arzusuyla başarısız olduğunuzdaki hislerinizi bastırmak ya da başarısızlığı kabullenmeyip kendinize baskı yaratmak gibi. Bütün bunlar bir gün sizin tükenmişlik sendromuna yakalanmanıza sebep olabilir. Bazen iş ve stres arttığında, topuklarınızı yere vurmanız ve sağlam kalmanız gerekir. İşlerin sizi çok fazla zorlamasına izin vermeyin. Eğer çok fazla olmaya başladığını hissediyorsanız, yardım istemekten çekinmeyin. Kim bilir belki de içinizdeki Sisu'yu bulmanıza bir başkası yardım edecektir. Kısaca hayatın her alanında olduğu gibi Sisu'da da dengeyi bulmalısınız. Sisu zorluklarla baş etmek ve yeri geldiğinde kafa kafaya mücadele etmektir. Fakat aynı zamanda ne zaman mola vereceğinizi bilmek veya yardım istemek de zihinsel ve fiziksel sağlığınız için önemlidir. Unutmayın Sisu zaten içinizde var. Sadece onu açığa çıkarmalısınız.


Moda sektöründe sürdürülebilirlik adına atılan en büyük adım, ilk kez 2009 yılında düzenlenen Kopenhag Moda Zirvesi ile yaşandı. İlk kez bu zirvede yayınlanan kılavuz niteliğindeki raporda, moda sektöründeki CEO'ların sürdürülebilirliği markalarına entegre etmeleri için somut bir yol haritası çizilmiş oldu. Sürdürülebilir moda yaklaşımının tam olarak neyi ifade ettiğini bu raporda 7 temel başlık altında toplanmış eylem planlarıyla özetlemek mümkün: marka şeffaflığı, su, enerji ve kimyasal hammadde kullanımının sınırlandırılması, çalışanların güvenliği ve adil ücret düzeni, geri dönüştürülebilir hammadde kullanımı, ürünlerin yeniden kullanımı ve dijital devrim. Kısacası, sürdürülebilirlik sadece yeşil dünyayı değil, adil ve eşitlikçi bir küresel düzeni de hedefliyor. Her ne kadar marka sahiplerinin ve şirket politikalarında söz sahibi olan bireylerin çevreci yaklaşımı önemli olsa da, marka davranışlarında en belirleyici faktör tüketici talepleridir. Artan çevresel krizlerle birlikte zihinlerde çalmaya başlayan alarm çanları birçok sorumlu tüketicinin alışveriş tercihlerini de etkiliyor. Bu nedenle, yazının devamında atıfta bulunacağımız İskandinav markaları yanında İskandinav toplumunun da gelişen sürdürülebilir moda yaklaşımında önemli bir rol oynadığını unutmamak gerekiyor. - 1.3 trilyon $ değere sahip olan moda endüstrisi 300 milyondan fazla insana istihdam sağlıyor. Bu iş gücünün % 7'sini düşük gelir düzeyine sahip ülkelerdeki pamuk üretimi oluşturuyor. - Tekstil üretimi yıllık 98 milyon tonun üzerinde yenilenemez enerji kaynağı ve 93 milyar metreküp su tüketimine neden oluyor. Bu tüketim miktarıyla küresel kuraklığa en önemli katkılarından biri tekstil endüstrisinden geliyor. - Moda endüstrisinin yıllık CO2 emisyonu 1.2 milyar ton. - Her yıl 500 bin tonun üzerinde mikroplastik fiber okyanuslarda birikiyor. - Büyük bir bölümü gelişmemiş ülkelerde gerçekleşen üretim düşük çalışma ücretleri, yüksek çalışma saatleri, çocuk işçiliği ve köleliğin önünü açıyor. Nudie Jeans, Göteburg merkezli bir İsveç markası. Sürdürülebilirlik yaklaşımları kısaca 'atma, tamir et' prensibine dayanıyor. Marka bazı bölgelerde sınırları zorlayarak evde tamir seçeneği bile sunuyor. Kullanılmış kotlarınızı mağazada veya evinizde ücretsiz tamir ettirebilir ya da mağazaya bağışlayarak % 20 indirim kazanabilirsiniz. Bağışlanmış kotlar yıpranmışlık durumuna göre tamir edilerek mağazanın ikinci el bölümünde satılıyor veya geri dönüştürülüyor. Organic Basics, ürünlerinde çevre dostu organik malzemeler kullanarak sürdürülebilirliğe katkı sağlayan bir Danimarka markası. Sektöre girişleri organik pamuktan üretilen erkek içgiyim ürünleri ile başlıyor. Hatta, sürdürülebilirlik kılavuzunda yer alan maddeleri temel alarak üretilen bu pamuğu İzmir'deki bir üreticen ithal ediyorlar. Zamanla ürün yelpazelerini kadın ve erkek içgiyim ürünleri ve T-shirt gibi temel tekstil ürünleri ile genişletip malzeme tercihlerine patentli Tencel ve SilverTech kumaşlarını da ekliyorlar. Tencel, odun hamuru selülozundan üretilen ve doğada tamamen çözünebilen bir kumaş. SilverTech ise içerdiği gümüş partikülleri sayesinde ürünlerin yıkama sıklığını azalatarak su tüketimini azaltmayı hedefliyor. Swedish Hasbeens yüksek kaliteyi, özgün tasarımı ve sürdürülebilirliği harmanlayan Stockholm merkezli bir moda markası. Tüm ürünlerinde en yüksek kalitede, geri dönüştürülebilir, organik kumaşlar kullanıyorlar. Ürünler yerel tasarımcılar tarafından geleneksel yöntemlerle, kitlesel üretimde kullanılan herhangi bir araç kullanılmadan yapılıyor. ASKET, İsveç merkezli bir erkek giyim markası. Tasarımlarında genel olarak minimalist bir hava hakim. Marka sezonluk üretimlere karşı, kendi tanımlarıyla 'zamansız' tasarımlar sunuyor. Geri dönüştürülmüş pamuk, keten, yün ve kaşmir gibi çevre dostu kumaşlar kullanıyorlar. Sürdürülebilirlik kılavuzunda yer alan marka şeffaflığı ASKET'in ciddiye aldığı noktalarlardan biri, tüm ürünleri üzerlerinde ürün izleme koduna sahip. Bu kod ile ürünün üretim süreci ile ilgili tüm bilgilere ulaşabiliyorsunuz. Nina Skarra, modada sürdürülebilir yaklaşımı benimseyen Norveç markalarından biri. Tüm ürünleri doğada % 100 çözünürlüğer sahip ipek, yün, babus, soja ve pamuk kumaşlardan üretiliyor. Markanın yaratıcısı Nina Skarra'nın üzerinde durduğu bir diğer konu ise moda endüstrisindeki kadınların gelişimini desteklemek.


Akademik mükemmeliğin eşitlik, bireysel özgürlük, hoşgörü, çeşitlilik ve inovasyon ile birleştiği eğitim sistemi: İskandinav eğitim modeli. İskandinav ülkelerinde yükseköğrenim görmenin en önemli avantajlarından biri şüphesiz birçok eğitim programının dilinin İngilizce olmasıdır. Yükseköğrenim seviyeleri arasında en yüksek İngilizce eğitim oranı (% 75) yüksek lisans programlarına ait. Bu oran anadil İngilizce olan olan ülkelerde % 38 iken, Avrupa genelinde % 58'dir. Ayrıca, İskandinav ülkelerine göç etmek isteyenler için eğitim en hızlı ve kolay alternatifi oluşturuyor. Eğitim sonrası iş bulma şansının yüksek oranda artmasının yanında, ülkeye adaptasyon süreci üniversitenin sağladığı dil eğitimi ve sosyal olanaklarla muhtemelen daha sancısız geçecektir. Haliyle sadece büyüleyici doğası ve yüksek yaşam kalitesiyle değil, sunduğu eğitim olanakları ile de yabancıların gözdesi oluyor Nordik'ler. 2020 yılına ait verilerde, akademik başarının ölçülmesinde kullanılan temel global derecenlendirme sistemlerinde 6 İskandinav üniversitesi ilk 100 içerisinde yer alıyor. Derecenlendirme ölçütleri arasında akademik yayın başarısı, endüstri ilişkileri, öğrenci ve çalışan geri dönütleri, ödüllü akademisyen sayısı ve öğrenci demografisi gibi farklı başlıklar bulunuyor. Örneğin, THE ve QS personel ve öğrenci anketlerini hesapa katarken, ARWU derecelendirmede akademik başarıyı ön planda tutuyor. Genel üniversite sıralaması başlangıç için iyi bir indikatör olsa da, bölümler bazında akademik başarı, öğretim görevlilerinin yetkinliği ve endüstri ilişkileri daha önemli bir yer tutuyor. İskandinav üniversiteleri arasındaki koordinasyon ve işbirliği ilişkileri de eğitim ve araştırma kalitesini arttıran bir diğer faktör. Örneğin, Nordic Five Tech adını verdikleri 5 Nordik üniversitesinin karşılıklı öğrenci ve akademik personel değişimi yürüttüğü bir oluşum bulunuyor. Lisans düzeyinden doktoraya kadar öğrenim gören öğrenciler belli dönemlerde bu birlik içerisinde yer alan üniversitelerde öğrenim görüp araştırmalarını yürütebiliyorlar. Yükseköğretim kalitesini arttıran bir diğer faktör ise Nordik üniversitelerinin genelinde hakim olan güçlü endüstriyel ilişkiler. Örneğin, İsveç'deki üniversiteler Ericsson, Volvo, ABB ve AstraZeneca gibi şirketlerle ortak çalışmalar yürütüyorlar. Endüstriyel desteklerin yanında devlet bütçesinden çok yüksek bir payın üniversitelerin AR-GE çalışmalarına aktarılması İskandinav üniversitelerinin araştırma kalitesini olumlu yönde etkiliyor. İskandinavya'da devlet üniversiteleri yabancı öğrenciler için ücretsiz ya da nispeten düşük ücretle eğitim imkanı sunuyor. Özel üniversitelerin yıllık ücretleri ise bölüme göre geniş bir aralıkta farklılık göstermekle birlikte yaşam standartları dikkate alındığında çoğu Avrupa ülkesiyle benzer aralıkta. Norveç devlet üniversitelerinde her seviyede eğitim tüm uluslardan gelen yabancı öğrenciler için ücretsiz. Sadace ortalama 35 70 Euro arası değişen miktarlarda dönem ücreti ödenmesi gerekiyor. Bazı uzmanlaşmış alanlarda yüksek lisans eğitimleri ücretli olabiliyor ancak bu oran oldukça sınırlı. Özel üniversitelerin lisans öğrenim ücretleri yıllık 7000 9000 Euro arasında değişirken, yüksek lisans eğitiminde ücret aralığı 9000 19000 Euro'ya kadar çıkıyor. İsveç devlet üniversiteleri sadece İskandinav vatandaşları ile AB ve AEA ülkelerinden gelen yabancılar için ücretsiz eğitim imkanı sunuyor. Bu gruba girmeyen ülke vatandaşları programa bağlı olarak yıllık 7500 29000 Euro arasında değişen lisans ve yüksek lisans ücretleri ödüyorlar. Özellikle mimarlık ve işletme gibi bölümlerin ücreti bir hayli yüksek. Ayrıca, yine ilk gruba giremeyen ülke vatandaşları başvuru ücreti olarak 90 Euro ödemek durumundalar. Danimarka devlet üniversiteleri AB, AEA ve İsviçre vatadanşlarına birkaç özelleşmiş program haricinde ücretsiz lisans ve yüksek lisans eğitimi sağlıyor. Diğer ülkelerden gelen öğrenciler ise yıllık 6000 16000 Euro'luk bir ücret ödemek durumundalar. Bioteknoloji gibi çok spesifik alanları kapsayan programların ücretleri ise 35000 Euro'ya kadar çıkabiliyor. Finlandiya yakın bir zamana kadar Norveç gibi tüm ülkelerden gelen öğrenciler için ücretsizken, şu an eğitim sadece AB, AEA ve İsviçre'den gelen öğrenciler için ücretsiz. Bu ülkelerin dışından gelen öğrenciler için yıllık ücretler 2500 18000 Euro arasında değişiyor. İzlanda devlet üniversitelerinde eğitim tüm ülke vatandaşları için ücretsiz ancak 'kayıt ücreti' adı altında yıllık bir ücret öderler. Bu ücret ortalama 400 Euro iken, AB üyesi olmayan ülke vatandaşları için 600 Euro'ya kadar çıkabiliyor. Özel üniversitler ise hem eğitim ücreti hem de kayıt ücreti talep ediyorlar. Ücretler üniversiteye ve bölüme göre farklılık gösteriyor. İskandinav ülkeleri yabancı öğrenciler için birçok burs imkanı sağlıyor. Burslar devlet tarafından, üniversitelerin bütçesinden veya ülkeler arası işbirliği faaliyetlerini yürüten çeşitli enstitülerden karşılanıyor. Başvuru şartları kayıtlı olunan akademik program seviyesi, başarı kriterleri, ekonomik ölçütleri gibi parametrelere göre çeşitlilik gösteriyor. Bu nedenle ülkeler bazında burs olanaklarını ve başvuru kriterlerini incelemek gerekiyor. İskandinav ülkelerinde doktora eğitimi Türkiye'deki sistemden çok farklı. Türkiye'de doktora kayıtlı kişiler öğrenci statüsünde değerlendirilirken, İskandinav ülkelerinde doktoraya kayıtlı kişiler genellikle araştırmacı olarak değerlendirilirler. Dolayısıyla çalışan olarak değerlendirildiğiniz için üniversite ya da devlet tarafından finanse edilirsiniz. Bu durumda eğitim almak dışında akademik görevler de edinirsiniz. Başka bir alternatif olarak, üniversitenin işbirliği içerisinde olduğu bir endüstri kuruluşunun çalışanı olarak değerlendirilip ortak projenin hem üniversite ayağında hem de endüstri tarafından çalışabilirsiniz. İskandinav üniversitelerinde doktora kabulü için ilk şart ilgili bir alanda yüksek lisans derecesine sahip olmanız. Dil yeterliliği için hem IELTS (min. 6.5) hem de TOEFL (min. 575 ) kabul ediliyor. Mezuniyet ortalaması kriteri üniversiteden üniversiteye değişse de not ortalamanızın belli bir başarı oranının üzerinde olması bekleniyor.


Vitis Vinifera, yeryüzünde kültürü yapılan en eski meyve türlerinden birinin anası. Hikayesi insanlığın tarih içerisindeki yolculuğu ile özdeşleşmiş, kadim anlatılar ve inanışlarda tanrısal olarak kabul edilen şarap veren asma. Nesillerdir devam eden vitikültür çalışmaları neticesinde, şarap dünyasında, en iyi sonuçlarını 30-50 C kuzey ve güney enlemleri arasında verdiği kabul edilen bu kutlu ağaççık, şimdilerde gözünü yüksek bir potansiyel gördüğü yeni coğrafyalara dikiyor! Kuzey Atlantik bölgesinin daha ılıman bir iklime sahip olduğu 10-13. yüzyıllar arasında, Danimarka ve İsveç'te, Katolik manastırlarının çevresinde kurulan üzüm bağlarına dair bazı kanıtlar bulunsa da; üzüm, İskandinavya'da hiçbir zaman doğal bir mahsul olmadı. Şimdilerde ise; küresel ısınma, dayanıklı hibrit türler, teknolojideki ilerlemeler, artan ilgi ve coşku sayesinde kuzey kıyılardaki bağ alanları her geçen yıl büyüyor ve birbiri ardına açılan şaraphanelerle birlikte bölgede giderek gelişen bir pazar görüyoruz. Bu sebeple, bir zamanlar beyhude bir uğraş olarak görülen bağcılık, İskandinavya'daki bir avuç şarap imalathanesi için kaçırılmaz bir yatırım fırsatına dönüştü. Öyle ki, 15 yıl önce, Danimarka'daki ticari üzüm bağlarının sayısı yalnızca 2 iken şu an ülke genelinde 90'ın üzerinde işletme bulunuyor. Bu sayı İsveç'te 50'yi bulurken; daha soğuk bir iklime sahip olan Norveç'te ise faaliyet gösteren 40 şarap üreticisi bulunuyor. Bölgede yetiştirilen üzümler, bölge şartları gözetilerek özenle seçilmiş ve çaprazlanmış türlerden oluşuyor. Oldukça soğuk geçen kış mevsimi, kısa büyüme dönemi, üzümlerin şeker içeriklerini arttırmalarına yardımcı olmayan zayıf güneş ve düşük sıcaklıklar genellikle yüksek asitli şaraplar ortaya çıkarmaktadır. Bu koşullarda bile hayatta kalabilecek yüksek dirençli üzüm türlerinden bazıları şunlardır: Beyaz üzüm Solaris ve siyah üzüm türleri olarak Rondo ve Regent iyi sonuçlar verdiği kanıtlanmış çeşitlerdir. Bunların hepsi, dona ve bağda karşılaşılabilecek küf-mantar hastalıklarına karşı güçlü bir direnç göstermesi için çaprazlamalarla yaratılan, Kuzey Avrupa'da yaygın olarak piwi adı ile bilinen hibrit üzümlerdir. Bazen süper biyo üzüm olarak da adlandırılan bu tür dirençli üzümler, bağda daha az müdahale olanağı sağlarlar. Bu da İskandinavya'daki organik tarıma duyulan ilgiyle oldukça uyumludur. İklimbilimciler küresel şarap haritasının 2050 yılına dek değişeceğini düşünüyor. Sektörde, özellikle son yıllarda bu görüşü destekleyen ticari hamleler yapılmaya başlandı bile. Fransız şarap üreticilerinin, gelecekteki başarılarını iklim değişiklikleri karşısında güvence altına almak için İngiltere'de toprak satın almaları, yine Fransa'da bazı pilot bölgelerde, Tunus gibi Kuzey Afrika ülkelerinden getirilen üzüm türleri için fizibilite çalışmalarının yapılması, İspanyol ve İtalyan şarap üreticilerinin, şarap lezzetlerini gelecek yıllarda da tanınabilir kılmak adına bağlarını dağların kenarlarına veya gölgeli, kuzeye bakan yamaçlara taşımaları, iklimsel öngörünün neden olduğu 'mecburi trendin' somut adımları olarak görülüyor. Bu doğrultuda, 50 yıl içerisinde, İskandinavya ikliminin de Kuzey Fransa'ya benzeyeceği tahmin ediliyor. Küresel ısınmanın etkisiyle bölgesel sıcaklıklar ortalama 6 C artarken, bu durum, Nordik bağcılar ve üzümleri için daha ılıman kışlar ve daha uzun bir büyüme mevsimi sağlıyor. Danimarkalı bir şarap üreticisi olan; Skaersogaard Vin'in kurucusu Sven Moesgaard, The Newyork Times'a verdiği röportajda Önümüzdeki yıllarda, İskandinavya'da daha fazla şarap üretileceğini düşünüyoruz. Geleneksel olarak sektöre hakim olan ülkelerin yıllık üretimlerinde ise düşüş göreceğiz. İklim değişikliklerindeki fırsatları değerlendiriyoruz diyor. Danimarka İskandinavya şarapları kavramını dünyaya kazandıran şarap ilk İskandinav ülkesi. Sahip olduğu görece ılıman iklim sebebi ile bu akımda hem öncü hem de en büyük üretime sahip ülke olarak göze çarpıyor. Kopenhag ise son yıllarda dünyanın dört bir yanından gastronomların ilgisini çeken; Avrupa'nın gurme başkentlerinden biri oluverdi. Özellikle niş bir alan olarak doğal şarap yapımı, restoratörlerin ve meraklıların emek, zaman ve para harcadığı bir uğraş haline geldi. Bununla birlikte, Danimarka'da özellikle köpüklü şarapları ile bilinen Dons bölgesi, 2018 yılında Avrupa Birliği tarafından onaylanan coğrafi işaret ve korumalı menşe adı alarak Danimarka'yı şarap üretiminde kendi apelasyonu olan en kuzeydeki Avrupa ülkesi yaptı. İsveç'te yer alan yaklaşık 50 şaraphanenin büyük bir çoğunluğu ülkenin güneyindeki Skane ilinde bulunuyor. Baltık adaları Gotland ve Öland da şarapçılık için uygun iklime sahip bölgeler olarak bazı üreticilere ev sahipliği yapmaktadır. Bu bölgelerdeki toprak yapısı, çoğunlukla buzul hareketlilik sonucu oluşan yüksek mineral içerikli morenlerden oluşmaktadır. Bu özelliği sebebi ile 'wine geek'leri meraklandıran İsveç şaraplarına olan ilgi her geçen gün artıyor. Yakın zamanda uluslararası yarışmalarda da başarı gösteren İsveç şarapçılığına dair ilginç bir not ise; İsveç'teki şaraphanelerde alkol satışı ve servisi yapılamamasıdır. Başka bir yazının konusu olacak Systembolaget isimli alkol satışını düzenleyen devlet tekelindeki bir kurumun sebep olduğu bu durum, İsveçli şarap üreticileri için şimdilik bir engel teşkil etmiyor. Bununla birlikte İsveç ve Norveç'te henüz şarap için oluşturulmuş menşe koruma sistemi de yoktur. Bu da yoğun denetim ve spesifikasyonla iş gören Avrupa şarap endüstrisi için tüm şarapların sofra şarapları olarak sınıflandırıldığı ve kaliteli şaraplar için bir ayrım olmadığı anlamına gelmektedir. Norveç, İskandinavya şarapları denildiğinde en küçük şarap üretim hacmine sahip ülke olsa da meyve şarapları konusunda oldukça uzun, kültürel bir geçmişe sahip. Gezegenin en kuzeyindeki üzüm bağları Norveç'in Telemark bölgesinde bulunmaktadır. Alaska ile aynı enlemlerde bulunan bu bölgenin iklimi Gulf Stream akıntıları sebebi ile yumuşamaktadır. İsveç'te olduğu gibi Norveç'teki yetiştirme alanları da asmalara mineral bakımından oldukça zengin topraklar vadetmektedir. Tat profilleri ve gelişme potansiyeli ile heyecanlandıran İskandinavya şarapları için biçilen değer, yoğun iş gücü ve kısıtlı üretim sebebi ile oldukça yüksek. 30-40 Euro bandında seyreden fiyatlar, dünyanın her köşesinden bir kaç dolara oldukça başarılı şaraplar bulabildiğiniz şu dönemde, çoğunlukla meraklarını yatıştırmak isteyen şarap severlere hitap ediyor. Yine de artan üretimle birlikte gelecek yıllarda etiket fiyatlarında da bir düşüş yaşanmasını bekliyoruz.


Norveçliler henüz Hristiyanlıkla tanışmamışken her yıl kışın ortasına denk gelen bir zamanda, hasat döneminin bitişini ve gelecek baharı kutladıkları Yule kutlamaları düzenlerlermiş. Bolca biranın bir yandan demlenip bir yandan da önceki senenin mahsüllerinin içildiği bu kutlamalar eski pagan İskandinav tanrılarının şerefine verilirmiş. 1100 yılında Hristiyanlıkla tanışan Norveçliler, bu tarihten sonra Noel'i de aynı coşkuyla kutlamaya devam etmişler. Norveç'teki en ünlü Noel geleneği her yıl İngiltere'ye gönderdikleri büyük Noel ağacıdır. Bu ağaç, İngiltere halkının İkinci Dünya Savaşı sırasında Norveç'e yaptığı yardımlara karşılık bir teşekkür sembolüdür. Her yıl binlerce insan Trafalgar Meydanı'ında sergilenen ağacı ve ışıklandırmaları izlemeye gelir. Norveçlilier kuşların yemesi için Noel boyunca dışarıya buğday demetleri bırakırlar. Bir tür pirinç lapası da çiftlik hayvanlarını koruduğuna inanılan Nisse'ye bırakılır. Nisse, İskandinav mitolojisinin en ünlü karakterlerinden biridir. Norveç'in bazı bölgelerinde çocuklar Noel Hikayesi'ndeki karakterlerin kılığına girerek komşu evlere gidip ilahi söylerler. Norveç'in bazı bölgelerinde uygulanan başka bir gelenek ise, ailelerin Noel arifesinden yılbaşı gününe kadar her gece bir mum yakmasıdır. Bu geleneğin uğur getirdiğine inanılır. Norveç'te Noel boyunca farklı türlerde kek, bisküvi ve hamur işleri yenir. En popülerlerinden biri içinde kuru üzüm, şekerleme kabukları ve kakule bulunan 'Julekake' adlı özel bir ekmektir. Noel'e özel öğle yemeği ise tereyağ, şeker ve tarçınla servis edilen pirinç-yulaf lapasıdır. Lapa, akşam yemeklerinden sonra krema ile karıştırılarak tatlı olarak da servis edilebilir. Porsiyonundan badem çıkan kişi pembe veya beyaz renkte, domuz şeklinde bir badem kurabiyesi kazanır. Danimarka'da 1 Kasım'da başlayan Noel kutlamaları 24 Aralık tarihine kadar sürer. Özellikle Noel arifesi ayini Danimarkalılar için çok önemlidir. Birçok kişi Noel vaazını dinlemek için o gün kiliseye akın eder. Danimarka'da her yıl Noel'e özgü, 'julem rket' adı verilen posta damgası, pul ve çıkartmalar üretilir. Noel tebrik kartları gönderirken satın alınan 'julem rket'lerden elde edilen gelir kiliseye bağışlanır. Noel'de hayvanları ödüllendirmek de Danimarkalıların Noel gelenekleri arasında. Noel arifesinde birçok Danimarkalı yanına yiyecek alarak akşam yemeği öncesinde parkta veya ormanda yürüyüşe çıkar, getirdikleri bu yiyecekleri hayvanların yemesi için etrafa bırakırlar. Danimarka'da her yıl televizyonlarda Aralık ayının ilk gününden başlayıp 24 Aralık'ta son bulan Julekalender adlı bir televizyon dizisi gösterilir. İlk kez 1962'de gösterilen Julekalender'daki her hikayede, kötü karakterler Noel'i mahvetmeye çalışırken ana karakterlerin bunu önlediği bir olay döngüsü izlenir. Tarçınlı ve vanilyalı Noel bisküvileri Danimarka'da Noel'i Noel yapan bir diğer detay. İsveçlilierin en önemli Noel kutlaması 13 Aralık'ta kutlanan St. Lucia Günü'dür. Efsanaye göre Lucia, 304 yılında inancı yüzünden idam edilmiş genç bir kızdır. Roma'da inançları yüzünden işkence gören ve saklanmak için yeraltı mezarlarına sığınan Hristiyanlara gizlice yiyecek götürdüğüne ve ellerinde daha çok yiyecek taşıyabilmek için mumları başına geçirdiği bir taç üzerinde taşıdığına inanılır. İsveç'in birçok yerindeki St. Lucia kutlamalarında, belinde kırmızı bir kuşak ve başında mumların dizildiği taç bulunan beyaz elbise giymiş bir kız temsili olarak bulunur. 12 yaşından küçük çocuklar elektrikli mum taç takarken, yaşı daha büyük olanlar genellikle gerçek mumlardan yapılmış taç giyerler. Ayrıca, tüm ülkeyi temsil eden bir Lucia da atanır. Bu kişi yaşlı bakımevlerini ve hastaneleri ziyaret ederek geleneksel şarkılar söyler ve oradaki insanlarla vakit geçirir. İsveçlilerin bir diğer Noel geleneği ise Noel arifesinde Donal Duck izlemek. 1959 yılında beri her Noel Arifesi 15:00'da Noel için özel olarak hazırlanmış Donald Duck and his friends wish you a Merry Christmas. bölümü yayınlanır. Verilere göre İsveç toplumunun % 40-50'sinin televizyon ekranı bu bölümü izlemek için açık oluyor. Bazı İsveçlilier, 'Yule Keçisi' adında Noel kutlamalarını koruduğuna inanılan görünmez bir yaratığın varlığına inanıyor. Noel ile yılbaşı arasındaki sürede erkekler keçi kılığında ev ev gezip şarkı söylüyorlarmış. Bu özel kutlama Julebukking olarak biliniyor. Finlandiya'da Noel kutlamalarında en önemli gün Noel arifesidir. Finlandiya'nın eski başkenti Turku'da Noel arifesi öğlen 12'de yapılan bir törenle 20 gün sürecek bir 'Noel barışı' ilan edilir. Finlandiya halkına mutlu bir Noel dilenerek, kutlamaları huzur içinde yapmaları ve aşırılıktan kaçınmaları öğütlenir. Bu gelenek 13. yüzyıla kadar uzanmakta olup günümüzde bu geleneği hala devam ettiren tek Nordik ülkesi Finlandiya'dır. Finlandiyalılar Noel Baba'nın Finlandiya'nın kuzeyinde yer alan Laponya'da yaşadığına inanıyorlar. Sadece Finlandiyalılar değil dünyanın farklı noktalarındaki birçok kişi de aynı görüşte, her Noel dünyanın farklı yerlerinden Noel Baba'ya yazılmış mektuplar yağıyor. Finlandiya Noel geleneklerinde de hayvanlar unutulmamış. Noel boyuca Finlandiyalı çiftçiler ağaçlara fındık veya iç yağıyla doldurulmuş torbalar ve buğday demetleri asıyorlar. Bir diğer Finlandiya Noel geleneği ise temizlik. Finlandiyalılar kutsal sayılan 3 gün boyunca evlerini temizliyorlar. İzlandalıların Noel geleneklerinin başında yeni bir giysi veya kitap almak bulunuyor. İnanışa göre, eğer Noel Günü üzerinizde yeni alınmış bir kıyafet parçası yoksa Noel kedisi tarafından yenebilirsiniz. Çocuklara genellikle kıyafet yanında mum ve kart hediye ediliyor. Dünyanın büyük bir bölümünün aksine, İzlandalılar tek bir Noel Baba'ya inanmıyor. Onun yerine '13 Yule Lads' olarak bilinen Noel Baba topluluğuna sahipler. Yıl boyunca dağda anneleri Gryla, sıska kocası Leppaluoi ve Noel kedisi ile birlikte yaşadıklarına inanılan Noel Babalar, 12-16 Aralık arasında teker teker şehre inerek uslu çocuklara hediye dağıtıyorlar. İzlandalıların geleneksel Noel yemeği kuzu rostodan oluşuyor. Çoğu zaman lezzet katmak için tütsüleyerek yemeyi tercih ediyorlarmış.


Tarih meraklıları Jazz müziğin 1880'lerde New Orleans'ta ortaya çıkıp 1920'de Amerika Birleşik Devletler genelinde yayıldığını bilebilir. Jazz'ın serüveni Amerika'da başlamış olsa da, Avrupa'da bu tarzın öncülüğünü İsveç üstlenmiştir. Peki İsveç ve Jazz nasıl bir araya geldi? Gelin açıklayayım. İsveç'te Jazz müziğin yapımı 1930'larda başlamış olsa da İsveç Jazz Tarihi adlı albüme göre Jazz müzik 1899'dan 1930'lara kadar yukarıdaki albümde yer alan örnekleri duyabiliyoruz. Daha sonra 1920'lerde Amerika genelinde Jazz müzik patlama yaşayınca İsveç'te de bu müziklere olan ilgi epey artıyor ve daha çok yerde dinlenmeye başlanıyor. Tabii gramofon o dönem pahalı olduğundan insanlar bir evde toplanıp radyodan Londra radyolarına bağlanarak Amerikan Jazz müziğini dinliyorlar. Amerikan Jazz'ının Yayılması1930'ların sonuna gelindiğinde Sonora Records şirketi İsveç Jazz dediğimiz türde şarkılar kaydetmeye başlıyor. Bu dönemde İsveç'li basçı Thore Jederby ve kendi kurduğu grubu Swing Swingers grubu ile Jazz müzikler üretmiştir. Swing Swingers grubunun yanı sıra bu dönemde Swedish Paramount Orchestra grubu da ön plandaydı. Hatta bu grup New York'a giderek orada da konser vermiş, İsveç Jazz'ını Amerikanlara göstermiştir. Coleman Hawkins, Benny Carter, Fats Waller ve Duke Ellington gibi sanatçılar İsveç'te konser vermeye başladıklarına İsveç'te Jazz kültürü git gide yayılıyor. Django Reinhardt ise İsveç'te ünü sayesinde Swedish Hot Quintet isimli o dönemin en ünlü grubunun kurulmasına önayak oluyor. 2. Dünya Savaşı Sonrası2. Dünya savaşı bittiğinde Amerikan Jazz Grupları yurtdışı konserlerini arttırıyor ve İsveç favori durakları oluyor. Bu dönem İsveç Alice Babs ve Monica Zetterlund gibi çok önemli sanatçıları yetiştiriyor. Öyle ki; Monica Zetterlund Louis Armstrong, Bill Evans, Stan Getz ve Quincy Jones gibi Jazz'ın kral isimleri ile beraber performans alıyor. Sakta Vi Ga Genom Stan isimli şarkısı ise hala bir klasik olarak kabul ediliyor. 1960-70 yılları arasında İsveç'teki Jazz kültürüne katkı sunan iki önemli etken var. - İsveç'in ekonomisi toparlamaya başladı. - Amerika'da siyasal ve kültürel farklılıklar Amerikan Jazz sanatçılarını İsveç'e göçe zorladı. Günümüzde Jazz kültürü İsveç'te canlı tutuluyor. Stampen, Fasching, ve Glenn Miller Cafe mekanları Jazz müziğin en çok dinlenebildiği mekanlar arasında geliyor. Ayrıca Stokholm Jazz Festivali her sene Dünya'nın bir çok noktasından Jazz dinlemeye gelen ziyaretçileri ağırlıyor. Şimdi sizi 1995 ve 1996'da Yılın En iyi İsveçli Jazz Müzisyeni seçilen Esbjörn Svensson Trio ve parçaları Where We Used to Live parçası ile baş başa bırakıyorum. Bu yazıda sizlere İsveç'in Jazz Müzik ile olan yolculuğundan bahsettim. Eğer konu hakkında daha detaylı bilgi almak isterseniz bu linkteki makaleyi okuyabilir, ayrıca Nordiksimit'te Jazz müziğine dair paylaştığımız diğer yazılara buradan ulaşabilirsiniz. Hepinize keyifli bir gün dilerim.


Yeldeğirmeni'nde yer alan; içeri adımınızı attığınızda sizi karşılayan sıcak ortamı, özellikle de arka bahçesi ile öne çıkan Palegg, Istanbul'daki Nordik kafelerin en yenisi. İskandinav tatlarını özleyenler için menüsünde birçok smorrebrod seçeneği bulunduran mekanın kahvesi ve tatlıları da oldukça lezzetli. Palegg'in sahibi Mehmet Semet, MSA'da eğitimini tamamladıktan sonra yedi sene Oslo'da yaşamış ve İskandinavya'nın ilk Michelin yıldızlı restoranı olan Bagatelle'de çalışmış. Sonrasında Tayland ve Japonya'da da uzun yıllar yaşayan şef, yakın zamanda Istanbul'a dönmüş; Palegg adını verdiği ve smorrebrod üzerine yoğunlaşan bu mekanı açmış. Mekanın lezzetli yemeklerinin yanı sıra, ziyaretçilere fazlasıyla sıcak ve konforlu bir ortam sunan arka bahçesinde fika yapmak da oldukça keyifli. Ayrıca mekanın zengin smorrebrod menüsünün haricinde, cuma günleri farklı dünya mutfaklarından da lezzetler bulmak mümkün.


Son yıllarda adını sıklıkla duyduğumuz Hygge felsefesi, Danca bir kavram olup ne İngilizcede, ne de Türkçede tam olarak karşılığı bulunmakta. Hygge veya hygge felsefesi; samimi bir ortam yaratma sanatı, ruhun sıcak hissetmesi ve mutluluk veren şeylerden keyif alma gibi anlamlara gelmektedir. Danimarka'da bulunan Mutluluk Araştırma Enstitüsü'nün yapmış olduğu araştırmaya göre Hygge ruh haline ve felsefesine ulaşmanın 10 maddelik manifestosu olduğu ortaya çıkmış. Dünyamızın yaşamış olduğu salgın sürecinde, yaşam alanlarımızda karantinada kalmak sağlığımız için oldukça önemli ve gerekli. Karantina sürecinde fiziksel sağlığımızı korumak kadar ruhsal sağlığımızı korumakta bir o kadar önemli. Pandemi süreci içerisinde Danimarkalıların mutlu yaşama sanatı olan Hygge felsefesini karantina hayatınıza uygulayarak bu süreci daha kolay bir şekilde geçirmeye çalışabilirsiniz. Hygge felsefesinin 10 maddelik manifestosundan birkaç maddesini karantina hayatınıza uygulayarak bu sürecin samimi bir ortamda rahat ve huzurlu, küçük şeylerden mutlu olarak, ruhunuzun sıcaklığını hissederek geçirebilirsiniz. Hygge felsefesine göre atmosfer yaratmak için doğal ışıklardan yararlanılmalıdır. Ay ışığı, yıldızların parıltısı ya da ateş... Bu nedenle her evde buşunabilen mum, hygge'nin en önemli başrollerinden birisi. Mum ile yapılan ışıklandırmalar yardımı ile daha sıcak ve rahat bir atmosfer yaratabilirsiniz. Mum ile yaratılan atmosferlerde kokulu mumları tercih edebilirsiniz. Kendinize sıcak bir çay yapıp, battaniyenin altında kitap okuyarak mumla aydınlattığınız sıcak ve rahat ortamınızda hygge felsefesini yakalayabilirsiniz. Hygge'ye göre oluşturduğunuz atmosferi yakalamak için anda kalmak ve anı yaşamak oldukça önemlidir. Özellikle sosyal medyaya bağımlı olarak yaşadığımız dönemlerde internetten, ekrandan uzak kalarak ana odaklanmak hygge felsefesi için önemlidir. Fırından yeni çıkmış kurabiye kokusu, çikolata, kahve ve sizi mutlu edecek tatlılar... Hygge felsefesinin olmazsa olmazlarından küçük keyifler maddesini karantina hayatınıza uygulayabilirsiniz. Mumlar ve ya doğal ışıklar ile aydınlattığınız evinizi veya yaşam alanlarınızda kurabiye, çikolata veya sıcak bir şeyler tüketerek küçük şeylerin keyfini sürebilirsiniz. Eşitlik maddesi Hygge felsefeye ulaşmakta ki en önemli maddelerden birisi. Arkadaşlarınızla, partnerinizle birlikte geçirdiğiniz zamanlarda eşit hak ve sorumluluklara sahip olmak oldukça önemli. Sofrayı beraber kurmak, ev işlerini eşit bir şekilde birlikte yapmak... Arkadaşlarınız ile birlikte oturduğunuz yemek sofralarında eşit sürelere sahip olarak konuşmak ve herkesin kendisini ortama ait hissetmesi hygge felsefesi için önemlidir. Eşofman, pijama, yün çorap, battaniye ve minder gibi sizi rahat ve sıcak hissettirecek ne varsa karantina hayatınızda yaşam alanlarınızda kullanabilirsiniz. Tekrar karantina sürecine girdiğimiz bu günlerde kış aylarının da gelmesi ile birlikte kendimizi rahat ve sıcak hissettirmek ruhsal sağlığımız için oldukça önemlidir. Hygge felsefesi ile karantina sürecinde yaşam alanlarınızda rahat bir ortam oluşturabilirsiniz. Sahip olduğumuz küçük şeyler, arkadaşlarımız veya ailemize minnettar olmak ve şükretmek hygge felsefesi için önemlidir. Salgın hastalık sürecinde kendinizin veya ailenizin sağlığı için olabilir, güvenli ve rahat bir evde yaşadığınız için olabilir... Hayatınızdaki şükür edilecek ve minnettar olunacak şeyleri sıralayabilirsiniz.


Sunniva Mellbye'nin müzikal alter egosu Murmur, İngilizce ve Fransızca'daki kelime anlamıyla mırıltı anlamına gelmesine rağmen bize tam olarak mırıldanmıyor, aksine gizemli bir şekilde müzikal dünyasını cazip bir şekilde dinleyiciye açıyor. Tatlı ve 'badass' diye tanımlayabileceğimiz Murmur tam da bu çizgideki Behind Your Back adlı EP'sini yayımladı. Üç parçadan oluşan EP bolca elektronik ve synthli tınılardan oluşuyor. Murmur'un son bir buçuk senede yazdığı parçaların ana teması ise modern romantizm. Aslında sonbahar mevsiminin getirdiği depresif ve ürpertici havayı da Behind Your Backte hissetmek mümkün. Tekli olarak yayımlanan For You, Baby adlı parçanın müzik videosu nitekim bizlere oldukça pastel tonlardan oluşturulmuş bir evren sunarken bu pembe pencereli ve güzel dekore edilmiş hayatın içinde bile ürpertici ve kötü şeylerin olabileceğini bir nevi gösteriyor, ya da ima ediyor. Parçanın müzik videosu gerçekten son zamanlarda izlediğimiz en estetik müzik videolarından biri, Gundelach'ın da sevdiğimiz müzik videolarından aşina olduğumuz yönetmen Andreas Bjorseth imzası taşıyor. Tabii bu gizemli evrenin yaratımında Murmur de ipleri sadece yönetmene bırakmamış, kendisi de bizzat bütün bu sürece katkıda bulunmuş. Son olarak SASSY 009 seviyorsanız Murmur'u de seversiniz demekten başka bir şey kalmıyor. Şunu da belirtmekte fayda var SASSY 009'un geri vokallerinde duyduğumuz gizemli ses de aslında Murmur'e ait.


İskandinavya'dan son zamanlarda çıkmış en yetenekli yönetmen arasında ismini en azından ilk onda anacağımız yönetmenlerden Kristoffer Borgli kısa metraj konusunda kendini kanıtlamış başarılı yönetmenlerden birisi. Genç yaşına rağmen birçok kısa film, müzik videosu ve reklam filmini portfolyosuna sığdıran yönetmen Los Angeles ve Oslo arasında mekik dokuyor. Aslında yönetmenliğe müzik videoları çekerek başlayan Borgli, müzik videolarının çok sinematik ve görselliğinin adeta film niteliğinde olmasıyla birlikte kısa film çekmeye başladı, o zamandır da kısa metraj konusunda en becerikli yönetmenlerden biri olarak biliniyor. Pandemi nedeniyle hepimizin evlere tıkıldığı Nisan ayında Kristoffer Borgli de kendi izolasyon hayatını The Altruist adlı kısa üç dakikalık kısa filmiyle gözler önüne seriyor. Evdeki kısıtlı imkanlarla tek başına filmini çeken yönetmen yine bu kısa filminde de güzel kadrajlarla tatmin edici bir izleme deneyimi yaşatıyor.


Kopenhag Kültür Gecesi, 7'den 70'e herkesi bir araya getiren Danimarka'nın en önemli kültür etkinliği. İlk kez 1993 yılında düzenlenen Kültür Gecesi, o tarihten beri her yıl Ekim ayının ikinci Cuma günü 250'den fazla etkinlikle ziyaretçilerini ağırlıyor. Akşam 18:00'de başlayan etkinlikler gece yarısına kadar sürüyor. Kültür Gecesi kapsamında şehirdeki sayısız müze, kilise ve tarihi mekanda turlar düzenleniyor. Normal şartlarda ziyaretçilere kapalı olan birçok alan da bu geceye özel olarak tur programına dahil ediliyor. Eş zamanlı olarak birçok noktada gerçekleşen müzikal gösterileri ve konserler de kültür gecenize dahil edebileceğiniz etkinlikler arasında. Kopenhag Kültür Gecesi'nde tarihi mekanlarda düzenlenen etkinler yanında birçok bilim sergisi, tiyatro ve atölye çalışması da bulunuyor. Ayrıca, dönem kıyafetlerinin sergilendiği defilelere ve meditasyon seanslarına da rastlamanız mümkün. Kültürün her alanını her yaş grubu için dahil etmeyi de unutmamışlar, çocuklar için düzenlenmiş birçok etkinlik de bulunuyor. Giriş için önceden temin etmeniz gereken etkinlik biletleri 12 yaş altı çocuklar için ücretsiz. Yetişkinler ise 95 DKK gibi uygun bir fiyata bilet alabiliyorlar. Bilet fiyatlarına ayrıca tüm toplu taşıma araçlarında 17:00-05:00 arası geçerli ücretsiz geçiş de dahil. Geceden elde edilen gelir ise, şehirdeki kültür kurumlarını desteklemek için kullanılıyor. Bu yıl pandemi nedeniyle düzenlenemeyen Kopenhag Kültür Gecesi, 2021 yılında ziyaretçileriyle tekrar buluşmayı bekliyor. 15 Eylül 2021 tarihinden itibaren Kopenhag Kültür Gecesi Programı internet sitesi üzerinden ulaşılabilir olacak.


Zorlu iklim koşulları ve bitmek bilmeyen kışına rağmen ülkeler nasıl oluyor da mutlulukta en üst sıralarda yer alıyor? Güvenin en fazla olduğu, eğitim en iyisi olduğu bilinen Nordiklerin mutluluk sırları neler? Mütevazi, cinsiyet ayrımından uzak iş ve gündelik yaşam şartlarını nasıl sağlıyorlar? İşte bu ve benzeri sorulara cevap niteliğinde olan Nordik mutluluk üzerine yazılmış 5 kitabı kütüphanenizden eksik etmek istemeyeceksiniz. Çünkü emin olun, size hayat boyu yol gösterecekler. Keyifli okumalar! 1975 yılında Danimarka'nın Aarhus kentinde doğan Malene Rydal, önceleri iletişim yöneticiliği yapsa da şu sıralar mutluluk hakkındaki konuşmalarıyla adından söz ettiriyor. Gençlik çağında Danimarka'dan ayrılıp Fransa'ya yerleşen yazar, buradaki insanların kendi ülkesindeki kadar mutlu olmadıklarını fark ettikten sonra mutluluk üzerine araştırmalar yapıyor ve deyim yerindeyse bu konuda uzmanlaşıyor. 2017 yılında yazmış olduğu Happy as a Dane isimli kitabı Türkçe'ye Pınar Şiraz tarafıından Danimarkalı Gibi Mutlu olarak çevirilmiştir. - Güven - Eğitim - Özgürlük - Fırsat Eşitliği - Cinsiyet Eşitliği - Gerçekçi Beklentiler - Dayanışma ve Saygı - İş Yaşam Dengesi - Parayla İlişki - Tevazu Yazar bu maddeleri istatistiklerle birlikte açıklarken, Danimarkalıların büyük çoğunluğunun yasamlarından gerçekten memnun olduğunun da altını çizmektedir. Kitapta yalnızca bu konuları değil, bireylerin mutlu olması için gereken ortamı ve ilişkileri de betimliyor. Bütün bunları yaparken de okuyucuyu sıkmadan ve kolay anlaşılır şekilde yapmayı başarıyor. Danimarka'daki Mutluluk Araştırma Enstitüsü kurucusu, Nordik yaşam tarzı ve Nordik mutluluk üzerine çok satan kitapların yazarı Meik Wiking'in bu kitabında yine bir Nordik gelenekten bahsediyor. Lykke dilimize Sevinç Seyla Tezcan tarafından çevirilmiştir. Lykke yazılıp luukah diye okunan ve Danca kelime anlamı mutluluk olan kelimeden ismini alan kitap günlük yaşamda uygulanması basit fikirler veriyor. Aile, ritüeller, yemek, sağlık, para gibi konularda araştırmalar yapılmış ve bu araştırmaları okuyucuya aktaran oldukça sürükleyici ve içerindeki görsellerle de eğlaneceli bir kitap. Üstelik yazar, okuyucunun tüm dikkatini çekebilmek için de anlatımını hikayeleştirerek gerçekleştiriyor. Yazar ayrıca çok satan Hygge kitabının da yazarı. Hygge felsefesini de öğrenmek isteyenler için Karantina'da Hygge içeriğimize göz atmalısınız. İngiliz gazeteci Michael Booth'un 2014 tarihli kurgusal olmayan kitabıdır. Kitapta Booth, beş İskandinav ülkesine odaklanıyor. Booth, kitabın yayınlanmasından yaklaşık 15 yıl önce İngiltere'den Danimarka'ya taşındığında The Almost Nearly Perfect People'ı yazmaya başladı. Taşınmadan önce İskandinavları sakallı, yünlü süveter giyen, geri dönüşüm yapan bir grup insan olarak algılamıştı, ancak daha sonra İskandinav ülkelerinin her birinin ne kadar farklı göründüğüne şaşırdı. Özellikle, Danimarka'nın çeşitli mutluluk endekslerindeki sürekli yüksek puanlarını araştırmak istedi. Bunları araştırmak ve beş İskandinav komşunun başarısız oldukları alanlara rağmen Nordik mutluluk dediğimiz mutluluğa nasıl sahip olduklarını gözler önüne sermek için gerçekçi bir kitap yazmak istedi. Fakat ne yazık ki kitabın henüz Türkçe çevirisi bulunmamaktadır. Kitap Danimarka, İzlanda, Norveç, Finlandiya ve İsveç için beş bölüme ayrılmıştır. Kitabın her bir bölümünde ayrı ayrı bu ülkelere odaklanıyor. - Danimarka'dan başlayarak, Booth, konformizm olarak gördüğü Danimarka'nın hygge kavramını açıklıyor. Danimarka nüfusunun çevresel ayak izini eleştiriyor ve vergilendirme oranlarının ve kişisel borç seviyelerinin dünyadaki en yüksekler arasında olduğunu belirtiyor. - İzlanda'ya taşınan Booth, 2008 mali krizinde ülkenin en büyük bankalarının çöküşüne yol açan bankacılık uygulamalarını ve İzlandalılar arasında Huldufolk 'un varlığına olan yaygın inancı detaylandırıyor. - Norveç'te aşırı sağ siyasetin yükselişine, göçe yaygın muhalefete ve çok sayıda yüksek profilli Norveçli neo-Nazilere dikkat çekiyor. Doğayı seven bir üne sahip olmasına rağmen, Norveç'in büyük bir ekolojik ayak izine sahip olduğunu ve fosil yakıtların satışının ülkenin servetinin çoğunu oluşturduğunu belirtiyor. - Finlandiya'nın ağır alkol tüketimi geçmişini ve yüksek cinayet, intihar ve antipsikotik uyuşturucu kullanım oranlarını anlatıyor. Fin sisu kavramını açıklıyor. - İsveç adalet sisteminin tekrarlayan başarısızlıkları ve İsveç'in katı sosyal görgü kuralları ile güçlü bir uygunluk kültürüne sahip olduğunu savunuyor. Meik Wiking Mutluluğun Anahtarı diye Türkçe'ye çevirebileceğimiz fakat henüz Türkçe çevirisi bulunmayan sürükleyici bir kitap. 2. sırada bahsettiğimiz Lykke kitabından farklı olarak ülke kıyaslamaları ve örneklerle çeşitlendirilmiş içeriğe sahip bir kitap. Meik her konuda mutluluğunuzu artırabilecek pratik ipuçları sunuyor. Örneğin Meik, bu kitabında beraberlik için apartman binanızda bir mini kütüphane kurmayı veya nezaket için bir yabancının kapısına sürpriz bir hediye bırakmayı, bir turistin yolunu bulmasına yardım etmeyi öneriyor. Sosyal bilimler, örnek olay incelemeleri ve Meik'in orijinal araştırmasına dayanan bu pratik kılavuz, mutluluğu basit bir yaşam biçiminde bulabileceğinizi gösteriyor. Meik dünyanın en mutlu insanlarının sırlarını keşfetmek için dünyayı dolaşırken, bu kitap bize bulunduğunuz yerde aynı derecede mutlu olabileceğimizi gösteriyor. Bu kitap, yüzünüzde bir gülümseme ile nasıl hayatta kalacağınız ve modern dünyada nasıl gezineceğiniz konusunda mükemmel bir rehber. Henüz Türkçe çevirisi bulunmayan kitabı Anı Yapma Sanatı diye adlandırabiliriz. Nordik mutluluk konusuna bu sefer farklı bir açıdan yaklaşan yazar, bu kitabında mutlu anıları canlı tutabilmenin sırlarını paylaşıyor. Anılar, kim olduğumuzu, nasıl davrandığımızı ve nasıl hissettiğimizi şekillendiren kimliğimizin temel taşlarıdır. Bir mutluluk araştırmacısı olarak yaptığı çalışmada Meik Wiking, insanların geçmişe dair olumlu, nostaljik bir bakış açısına sahip oldukları takdirde daha mutlu olduklarını öğrendi. Peki bize kalıcı neşe getiren anıları nasıl yaratır ve saklarız diye sorgulayarak bu kitabı yazdı. Kitap beyinlerimizde zihinsel görüntülerin nasıl oluşturulduğunu, saklandığını ve hatırlandığını inceler. Okuyucuyu neden daha derin, daha anlamlı olanlara yer açmak için belirli anları unutmaya meyilliz diye düşünmeye teşvik ediyor. Nihayetinde Meik bu kitabında, her birimizin yıllarca bizimle kalacak sıcak anılar yaratabileceğimizi gösteriyor. İnfografikler, illüstrasyonlar ve fotoğraflarla dolu, Mutlu Hafıza İpuçları içeren ve İskandinav açık sözlülüğünü bir araya getiren The Art of Making Memories, ilham verici bir meditasyon ve bize anıları oluşturmamıza yardımcı olacak fikirlerle dolu pratik bir el kitabı.


Tarihin doğayla birleştiği, bir yandan Viking atmosferini hissederken bir yandan da modern hayatın canlılığını yakalayabildiğiniz bir güzel Norveç şehri. Trondheim uzun yıllar Viking'lere başkentlik yapmasıyla bilinen en eski Norveç şehirlerinden biri. Tam 200 yıl Viking'lerin başkenti ve en önemli ticaret merkezi olan bu şehir, aynı zamanda 'Viking Krallığının Şehri' ünvanını da taşıyor. Şehrin sokaklarında gezerken Viking esintileri hissedebileceğiniz gibi, her yıl 29 Temmuz'da düzenledikleri St. Olav festivaline katılarak kendinizi bir Viking simülasyonunda bulmanız da mümkün. Küçük bir şehir olmasına karşın son derece hareketli. Norveç'in en büyük üniversitelerinden birine ev sahipliği yapmasının önemli bir payı var bu hareketlilikte. Genç nüfusun yoğunluğu festivallerden konserlere, sanat etkinliklerinden alternatifi bol bir gece hayatına şehrin nabzının yüksek tutulmasında büyük bir rol oynuyor. Bu hareketli hayatın yanında doğayla içe içe olan Trondheim'da huzur bulmak da zor değil. Şehir sınırlarında birçok doğra yürüyüşü alanı, manzaranın keyfini çıkarabileceğiniz tepeler, yazın denize girebileceğiniz sahiller ve tercih ederseniz göller bulunuyor. Huzuru sanat ve mimariyle bulmak isterseniz müzelerinde kaybolabilir, tarihi katedralini ziyaret edebilir veya sıcacık atmosferli Nordik kafelerin birinde canlı müzik dinlemek için yerinizi alabilirsiniz. Nidelva nehri boyunca uzanan ahşap evlerin bulunduğu bir bölge. Bu ahşap evler Trondheim'in kültürel mirasının en önemli simgelerinden biri. Trondheim'ın en çok turist çeken noktalarından biri. Köprüden Bakklanded'de sıralanmış ahşap evlerin nehre bakan bölümünü görmeniz de mümkün. Köprü, Norveçli şarkıcı ve besteci Kristian Oskar Hoddo'nun Nidelva nehrini konu alan bir bestesinde yazdığı 'Nidelven stille og vakker du' sözlerinin ardından 'mutluluk kapısı' olarak da anılmaya başlanmış. Rivayete göre, Hoddo besteyi bir gece Gamle Bybroa köprüsünde nehre bakarken kaleme almış. Ayrıca, Hoddo'nun Nazi karşıtı ayaklanmada ön safhalarda yer aldığı bilinmektedir. 900 yıllık Nidaros Katedrali Norveç'e Hristinyanlığı getirdiği inanılan Viking Kralı St. Olav'ın mezarı üzerine yapılmıştır. Ayrıca sayısız Norveç kralının vaftiz edildiği yer olma özelliğini de taşıyor. Her yıl düzenlenen St. Olav festivaline de ev sahipliği yapan bu yapı tam bir Orta Çağ mimarisi örneği. Şehrin doğayla buluştuğu noktalardan biri. Şehir merkezinden tramvayla Lian'a ulaşmanız mümkün. Yazın giderseniz gölde yüzebilir ya da göl etrafında doğanın ve manzaranın keyfini çıkabilirsiniz. Ayrıca gölün çevresindeki ormanlık alanda doğa yürüyüşü yapabilirsiniz. 1681 yılında yaşanan büyük şehir yangınından sonra inşaa edilen kale, 1718'de şehri İsveç'in işgalinden kurtarmasıyla bilinir. İkinci Dünya Savaşı sırasında birçok Norveç askerinin Nazi'ler tarafından idam edilmesine de şahitlik eden kalenin tarihsel önemi büyüktür. Kalede müze olarak ayrılan bir bölüm ve zindanlar bulunmaktadır. Kale bulunduğu konum itibariyle de Trondheim'ın en güzel manzaralarından birine sahiptir, şehri çevreleyen dağları ve fiyortları rahatlıkla kalenin bulunduğu konumdan görebilirsiniz. Trondheim tarih ve sanat bakımından oldukça zengin bir şehir. Birçok özel ve devlet sanat galerisine ve tarihi müzelere ev sahipliği yapıyor. Barındırdığı müzeler arasında nispeten genç bir müze bulunuyor: Rockheim. Ulusal popüler müzik müzesi olan Rockheim 2010 yılında açmış ziyaretçilerine kapılarını. Müzenin misyonu Norveç müziği ve tarihi ile ilgili ziyaretçilerini bilgilendirmek. Müze çalışanlarının asli görevi Norveç'in pop ve rock müzik eserlerinin izini sürmek ve bu eserleri halka ulaşılabilir hale getirmek. Trondheim'da klasik Nordik atmosferini taşıyan birçok kafe ve bar bulunuyor. Daha lüks zevkler arayanlar için ise liman çevresinde konumlanmış seçenekler de mevcut. Nordik havasından vazgeçmem diyenler için Bakklanded üzerinde bulunan Antikvariatet en güzel seçeneklerden biri. Büyük bir kitaplığı da bulunan kafede ayın belli dönemlerinde canlı müzik dinleyebilir, biranızı veya kahvenizi yudumlayabilir, klasik Nordik tatlılarının keyfini sürebilirsiniz.


Norveç'te kahve her yerde olduğu gibi günlük hayatın vazgeçilmezi, kişi başı yıllık 9.9 kg kahve tüketimi ile dünyada en çok kahve tüketilen ikinci ülke konumunda. Listede başı çekenler de diğer İskandinav komşuları; Finlandiya (12 kg) birinci, İzlanda (9 kg) üçüncü, Danimarka (8.7 kg) dördüncü ve İsveç (8.2 kg) altıncı sırada yer alıyor. Buradan yola çıkarak kahvenin İskandinav kültüründe özel bir yeri olduğunu söylemek mümkün. Bunda kahvenin soğuk havada iç ısıtan hoş kokulu bir alternatif olmasının yanında sosyal rolü de etkili. İskandinav halkı için kahve molaları ve dolayısıyla kafeler sosyalleşmenin en güzel yollarından biri. Norveç halkının kahve ile tanışması 17. yy'a dayanıyor olsa da geniş ölçekte tüketilmeye başlanması 18. yy'da gerçekleşmiş. Avrupa'nın genelinde olduğu gibi, o zamanlar Norveç'te kahve sadece halkın zengin kesiminin ulaşabildiği 'rafine' bir zevk olarak değerlendiriliyormuş. Norveç'in ekonomik durumunun o sıralar pek iç acıcı olmamasına karşın, ülkede yine de hatırı sayılır bir miktarda kahve tüketilmesi dikkat çekmektedir. Norveç'in kahve ile olan ilişkisinde iki önemli olayın büyük etkisi var: Norveç'in erken dönemlerde Danimarka tarafından yönetilmesi ve 20. yy'ın başlarında uygulanan alkol yasağı. Norveç'in Danimarka yönetimi altında olduğu dönemde, Danimarka Virjin Adaları'nda serbest limana sahipti. Bu durum Norveç'in birçok gümrük vergisinden muaf olmasına ve Avrupa'nın geri kalanına göre çok daha ucuz fiyatlara kahve ithal etmesine olanak tanıdı. 1917-1927 yılları arasında Norveç'te uygulanan alkol yasağı, kahve tüketiminin artmasına neden olan bir diğer etken. Yasakla birlikte, kahve Norveçliler için alkolün yerini alan yeni bir 'sosyal içecek' haline gelmiş. Öyle ki, papazlar ayinlerde halka alkol yerine kahve tüketmeleri yönünde tavsiyelerde bulunuyorlarmış. O günden bugüne, alkol yasağı kalkmasına rağmen, kahvenin Norveçlilerin yaşamındaki egemenliği devam ediyor. Serbest olmasına karşın düşmeyen alkol fiyatlarının bu durum üzerinde etkisi olması da kuvvetle muhtemel. Norveçliler genellikle demlenmiş sade kahve veya filtre kahve tüketiyorlar. Bir Norveçlinin kahvesine şeker veya süt koyduğuna rastlamanız çok düşük bir ihtimal. Aynı şekilde, espresso fanı olan bir Norveçliye rastlamanız da bir hayli zor. Norveçlilier kahve çekirdeklerinin az kavrulmuş olmasına dikkat ediyorlar. Özenle kavrulan kahve çekirdekleri kahvenin yumuşak içimli ve meyvemsi bir aromada olmasına neden oluyor. Demleme şekilleri de kahvenin tadını etkileyen bir diğer etken. Kokekaffe, Norveçlilerin en ünlü ve geleneksel kahve demleme yöntemlerinden biri. Kahve demlemede tam bir İskandinav yaklaşımı desek yanlış olmaz; basit, pratik ve verimli. Kaynatılmış su üzerine öğütülmüş kahveyi ekleyip kahve tamemen dibe çökene kadar bekliyorlar. Kahve bardağın veya demliğin dibine yavaş yavaş yol alırken, sonuç olarak hafif ama damakta kalan bir aroma elde ediliyor. Norveçlilier kokekaffelerini doğa yürüyüşlerinde de hiç eksik etmiyorlar. Karsk genellikle sıcak servis edilen, kahve ve damıtılmış sert alkol karışımından oluşan geleneksel bir kokteyl. Kokteyli hazırlarken bardağın dibine bozuk para yerleştirilir ve paranın üstü tamemen kaplanana kadar kahve eklenir. Ardından, para tekrar yüzeye çıkana kadar alkol ilave edilir. Kokteylin adı eski Norveççe'de 'güçlü, enerjik' anlamına gelen 'karsks' kelimesinden türetilmiştir.


Norveç'te gezilmesi gereken müzeleri düşündüğünüzde aklınıza Çığlık eserinin olduğu Munch Müzesi gibi yerler gelebilir. Ancak gezilmesi gereken müzelerin yanısıra bazen ilginç bir gezme tecrübesi yaşayabileceğiniz müzeler de olabilir. Bugün sizlere en acayip 5 Norveç Müze örneğini göstereceğiz. Hazırsanız başlayalım. Norveç'in Bergen şehrinde yer alan bu müze aslında eski bir hastane. Bu hastanenin ana odağı cüzzam hastalarını iyileştirmesinden geliyor. Avrupa 1800'lü yıllarda cüzzam hastalığı ile ciddi bir mücadele vermektedir ve Norveç'te cüzzam hastalığı ile mücadele adına 3 hastane kurar. Bunlardan biri St. George's Hospital olmuştur ve burada hem hastalarla ilgilenilmiş, hem de hastalığa hangi bakterinin sebep olduğuna dair araştırmalar yapılmıştır. Bu bakteriyi de Norveçli Gerhard Armauer Hansen 1873 yılında bulmuş olup, hastalığa daha sonra Hansen'in soyadı da verilmiştir. Christian Ringnes, 7 yaşından bu yana babasının yurt dışı ziyaretlerinden getirdiği minyatür şişeleri koleksiyon olarak toplamış, bu koleksiyon üzerine bir galeri açmıştır. Bu galeride 53.000'e yakın şişe birayı görebilirsiniz. Elvis temalı şişelerden hayvan figürlü şişelere, yaramaz pinup şişelere kadar 50 farklı temalı vitrin ve kabinde görücüye açık sunuluyor. Ayrıca gezi sonunda yer alan 2 barda, korku zindanında ya da esaret odasında bira içebilirsiniz İçerisindeki restoranlarda da iyi kalite yemekleri bulabilirsiniz. Bu ilginç yeri Oslo'da ziyaret edebilirsiniz. Müze, Norveç'in Kongsvinger şehrinde 2012 yılında hizmet vermeye başladı. Konsvinger Hapishanesi'nin eski müdürü Svein Arne Tvedt'in müze haline getirdiği bu yer 1700'lerden günümüze kadar uzanan Norveç hapishanelerinin kültürünü gözler önüne seriyor. 40 yıllık hapishane tecrübesi olan Svein, bu müzede ziyaretçilere birbirinden farklı hikayeleri yansıtıyor, ayrıca eski mahkumların kayda aldığı görüntülere de erişebiliyorsunuz. Muhteşem bir meşe sunak ve karmaşık gemi modelini göreceğiniz bu müzede mahkumların elinden çıkan bu tarz ürünleri görmek ve yeteneklerine hayran kalmamak elde değil. Hiçbir aşk Lutefisk'ten daha samimi değil. Bu özel yemeğin pek bir önemi olmasa da bu müze kimseyle aynı düşüncede değil. 23. Yılını kutlayan bu müzeyi ziyaret ederek bu geleneksel yemeği tadabilirsiniz. Müze Drobak şehrinde bulunuyor. Hayvanları dölleme dediğimizde bu çiftçiler hariç kimsenin ilgisini çekmeyecektir. Norveç ise aynı fikirde değil. Aynı zamanda aktif bir çiftlik olan bu müzede tarihi dölleme tekniklerinden ve çiftçilerin sığır yetiştirme yöntemleri hakkında bilgi alabilirsiniz. Burada Norveç'in kırmızımsı boğalarından toplanan 1.3 milyon doz meni 30'dan fazla ülkeye ihracat ediliyor. Bir yazımızın daha sonuna geldik. Bu yazıda Norveç'te görebileceğiniz en ilginç 5 müzeyi sizler için derledik. Bu müzeler hakkında ne düşünüyorsunuz? Gezi listenize bu mekanları eklediniz mi? Yorumlarınızı bekliyoruz. Bir sonraki yazıda görüşmeyi dileriz.


National Museum of Art Oslo, 1 Temmuz 2003'te Norveç'te kurulan İskandinav ülkelerinin en büyük ulusal sanat müzesi. Müze 2020'de Bjorvika'daki eski Oslo West Tren İstasyonu taşınacak ve 2021'de yapılan bu yenilenmeyle tekrardan ziyaretçilerine açılacak. Burada eski ve çağdaş sanatı, mimariyi ve tasarımı tek bir çatı altında, tamamen yeni yöntemlerle deneyimleyebileceğiz. 2021'de yeniden açıldığında koleksiyon sergisinde yer alması için Oslo Ulusal Sanat Müzesi Norveçli kadın ressam Harriet Backer'a da bir oda ayıracak. Norveç'li kadın ressam Harriet Backer 21 Ocak 1845'te Holmestrand'da doğdu. Backer'in ailesine göre sanat ve kültür, çocukların yetiştirilme biçiminin en önemli parçasıydı. Ablası Agathe müzikal olarak yetenekliydi ve piyanist olmak istiyordu. Norveç'teki sanat topluluğu küçüktü, bu nedenle yurtdışına gitmeleri gerekiyordu. Harriet de kız kardeşinin yol arkadaşı oldu. Bu, Harriet'e sanat müzelerini ziyaret etme ve sanat dünyasının tarihi ustalarını genç yaşta tanıma fırsatı verdi. Münih'te eğitim aldıktan sonra Paris'e gelen Backer, empresyonizmden ilham aldı. Artık figür, iç mekan ve ışık efektleriyle tanınan, kadınları sanata teşvik eden Norveçli bir ressamdı. Paris'teki Salon'da Solitude resmiyle sergiye kabul edilerek ilk kez adını duyurdu. Sergide jüri Backer'ın resminin kusursuz olduğunu düşündü ve Mansiyon olarak bilinen bir diploma ile onurlandırıldı. Böylece usta sanatçıların arasında yerini aldı. Hem İskandinav ülkelerinde hem de Avrupa'da kadın sanatçıların öncüsü olan ressam, kadın hareketine her zaman sempati duydu fakat siyasi çalışmalara aktif olarak katılmadı. Kadın davalarında söylediklerinden çok yapmış olduğu şeyle yani resimleriyle tanındı. Çünkü hem başarılı bir kadın sanatçıydı, hem de yaşamın her kesiminden iç mekanlar boyayan Backer'ın odalarının çoğu kadınlardan oluşuyordu. Böylece ünlü sanatçı kadınlara önemli bir rol model oldu. Kadınların sanatı bir kariyer yolu olarak seçme fırsatına sahip olmasının önünü açtı ve 25 Mart 1932'de Oslo'da öldü. İşte bu ilham verici hayat hikayesiyle Oslo Ulusal Sanat Merkezi Harriet Backer'a oda verilerek koleksiyon sergisine bir yenisini daha eklemeyi kararlaştırdı. Böylece yeni müzenin çok daha ilgi çekici olacağı düşünülüyor.


Svalbard'ın hayalet Sovyet Şehri Pyramiden, bölgenin en ilgi çekici yerlerinden biri. Adayı çevreleyen muhteşem doğası ile birlikte hayalet şehrin gizemli görünüşü muhteşem bir atmosfer oluşturmakta. National Geographic'e göre dünyada ziyaret edilmesi gereken 10 hayalet kasabadan biri. Şehir Nordenskiold buzullarının dibinde 1910 yılında İsveçliler tarafından kurularak, 1927 yılında Sovyetler Birliğine satılmış. Pyramiden tam anlamıyla Sovyetler için rüya şehir olarak kurulmuş. 1955 ile 1998 yılları arasında tam 33 yıl boyunca Sovyetler Birliğinin işçiler arasında en popüler yerleşim yerleri arasında bulunan Pyramiden, şehirde ki kömür ocaklarının kapanması ile birlikte şehrin kaderi de değişmeye başladı. Pyramiden, zamanında Sovyet Ütopyası olarak da adlandırılıyordu. Şehirde kapalı spor salonlarından ısıtmalı yüzme havuzlarına kadar işçilerin boş zamanlarını değerlendirebilecekleri çeşitli mekanlar bulunmaktaydı. Bunun yanı sıra şehirde müzik salonu, sinema ve piyano bulunurdu. Sovyetler Svalbard takımadalarında bulunan Pyramiden şehrine Kuzey Kutbunda olmasından dolayı stratejik açından çok önem vermekteydi. Kömür ocaklarının kapanması ile birlikte Pyramiden, 1998 yılında tamamen terkedildi. Şehirde şu an kimse yaşamıyor olsa da turlarla Pyramiden hala ziyaret edebilmekte. Pyramiden'e kar motorları ve teknelerle ulaşım sağlanabiliyor. Şehirde eski bir otel ve müze bulunduğu için burada konaklama imkanı da bulabilirsiniz. Pyramiden Sovyet Şehrini ziyaret ederek bir zaman makinesi ile yolculuğa çıkmış gibi hissedebilirsiniz.


Vikingler denildiğinde aklınıza 3 temel şey gelebilir. Sinirli, kasklı ve gemileri olan bir grup. Vikinglere dair birkaç kitap duymuş, film görmüş veya arkadaşlarınızdan birtakım bilgiler duymuş olabilirsiniz. Fakat bir gerçek var ki Vikingler yaptıkları ile Avrupa'nın gelişiminde çok önemli bir rol oynamıştır. Bu yazımızda 'Norseman'lerin tarihine göz atalım. Vikingler aslında denizcilik ile uğraşan Güney İskandivanya'da yaşayan insanlara verilen isimdi. Bu insanlar 8. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar pek çok yağmalama, yerleşme ve ticaret eylemleri gösterdi. Öyle ki, bu çağa verilen isim bile Viking Çağı. Vikingler; pek çok ülkede yerleşim kurup hükümetlerinde söz sahibi olmuştur. Hangi hükümetlerde diye soracaksınız. Vikingler, eski Norse dilini konuşurlardı ve bunları rünik alfabelerle yazarlardı. Kendilerine ait hukuk ve sanat kültürleri bulunuyordu. Pek çok Vikingli aynı zamanda birer çiftçi, balıkçı, zanaatkar ve tüccardı. Vikingler uzun ve dayanıklı gemiler üretmeleri ile ünlüydü. Öyle ki bu gemiler onların Akdeniz kıyılarına kadar inmelerini sağlamış, Amerika kıtasına ayak basmalarına olanak sağlamış ve deniz/nehir kanallarına açık olan tüm ülkelere erişebilmelerini sağlamıştır. Viking kültüründe erkekler; ava çıkan, yağma ve ticaret yapan, grup halinde ülkeleri fetheden kişilerdi. Kadınlar ise evde erkeklerin işini yapan ve statülerine göre saygı duyulan kişilerdi. Bu sebeple bir kadına zarar vermek bir erkek için utanç verici sayılırdı. Kadınlar aileye bakar, yemeği hazırlar; çamaşır, inek sağma, keçi ve kuzuları gütme, tereyağı ve peynir yapma, kış için yemek rezerv etme, bahçıvanlık, temizlik ve bunlar gibi zamanın büyük bir çoğunluğunu alan işler yapardı. Aynı zamanda zanaat işleri de yaparlardı, öyle ki bir Viking kadınının bir günlük dokumaya yetecek kadar iplik eğmesi 35 saat sürebilirdi. Bir Viking kadını 12 yaşından itibaren evlenmeye hazırdı ve çoğu 20 yaşına kadar evlenirdi. O dönem yaşam beklentisi 50 yıldı ancak çok azı bu sayıya ulaşabildi. Çocuklar aileleri tarafından yetiştirilir ve ileride evlenirken damadın ailesi gelinin ailesine başlık parası verir, düğünde gelinin babası da bir çeyiz öderdi. Ayrıca kadınlar Viking kültüründe pek çok Avrupa ülkesine göre daha ayrıcalıklıydı. Kadınlar eşlerinden boşanabiliyor, bir mülk sahibi olabiliyor ve elişi yaptıklarını satabiliyorlardı. Bazı kadınlar güçlü ve zengin arazi sahibi oldular. Bazıları ise ticarete atıldı. Hatta bazı Vikingli kadın mezarlarında silah bulunması bu kadınların erkeklerin yanısıra savaştıklarını da gösteriyor. Eğlenceli bir kısıma geçtik. Viking tanrılarını hızlıca tanıyalım. - Odin Tanrıların babası, tek gözlü bilgin, bütünün tanrısı, savaş ve runeleri yarattı ve bilgeliği bulmak için 9 gün 9 gece Yggdrasil'de kendini astı - Thor Büyülü çekici Mjolnir ile insanlığın korucuyusu oldu, savaş tanrısı - Loki Tehlikeli bir yarı-tanrı, yarı-dev hileci, tanrılar arasında hasara yol açtı - Baldur Odin ve Frigg'in oğlu, güzel ve zarif tanrı, Loki'nin hilesi ile öldürüldü - Frigg Odin'in eşi, büyü pratisyeni, ev tanrıçası - Freya tüy pelerinli aşk ve bereket tanrıçası - Freyr Freya'nın kardeşi, çiftçilik, tarım, bereket ve refah tanrısı - Njoror, Denizin güçlü tanrısı Her dönem bir imparatorluk başarılı olmuş, hacmini büyütmüş ve o dönem isminden korkuyla söz ettirmiştir. Vikingler için de bu durum geçerliydi. Vikinglerin başarılı olmalarındaki en büyük etken ülke siyasetlerinin güçlü olmamasıydı. Özellikle İngiltere'nin krallık düzeni türlü entrika ve dram ile dolu olduğundan yağmalamak ve ele geçirmek Vikingler için kolay olmuştur. Bunun dışında gemicilikte iyi olmaları Avrupa ülkelerine, özellikle nehir ve deniz kıyısı şehirlere korku salmıştır. Baktığınız zaman Vikinglerin Anadolu'ya, Asya'ya veya Afrika'ya ilerlemediğini görüyorsunuz. Büyük kara parçalarından kaçındıklarını söyleyebiliriz. Hatta Amerika kıtasına ilk ayak basan Vikingler, buradaki yerli kabilelerin saldırısına uğramış, düşmanları Avrupalılardan farklı ve güçlü olduğu için Vinland haricinde bir yerleşim kuramadan geri dönmüşlerdir. Tersi bir durumda Amerika'da daha fazla Viking tarihinden söz edilebilirdi. Bu korkuyu fırsata çevirdikleri zamanlar da oldu. Vikingler Kiev Ruslarına karşı korumacıydı ve Bizans İmparatorluğu bu yakınlıktan korktuğu için Vikingleri paralı asker olarak tutmayı önermiş ve uzun bir süre bu yolla sınırlarını korumuştur. Çoğu zaman Vikingler kafalarında bir kasket bile olmadan savaşmışlardır. Bu kasket Viktorya döneminde Viking kültürüne karşı bir romantizm başladığında ortaya atılmış ve ressamların bu hislerle yarattığı eserlerde şekil bulmuştur. Fakat bu şapkaların kullanıldığına dair hiçbir kanıt yoktur. Vikingler gemilerine bayılırdı. Bu gemileri aziz gören millet ölülerini mumyalar, güzel giydirir ve bir gemiye koyarak geminin kişiyi sonraki hayata taşıyacağına inanırlardı. Hatta seçkin savaşçılar ve zengin bir aileden gelen kadınlar genellikle değerli mallar ve kurban edilmiş kölelerle çevrili gemilerde dinlendirilirdi. Kazılarda bulunanlar gösteriyor ki Vikingler temizliğe önem veriyorlardı. Öyle ki o dönem haftada bir yıkandıkları biliniyor. Bu Avrupalıların ortalamasının çok üstünde yer alıyor. Ayrıca kazılardan çıkan jiletler, taraklar, cımbızlar ve kulak temizleyicileri de buna önemli bir kanıt oluşturuyor. Vikingliler kayak kaymayı avlanma ve eğlence amacı ile yapıyorlardı. Hatta Ullr isimli bir kayak-tanrıları bile vardı. Krallar ve yüksek rütbeliler eğlence olsun diye kayardı ve kayak alanında ödüllü yarışmalar yapılırdı. 5) Ateş yakmak için idrar kullanıyorlardı. Vikingler hayatının çoğunu hareket halinde yaşadılar. Bu da onlara çakmaksız olduklarından pratik çözümler sundu. Bunlardan biri touchwood denilen bir ağaç mantarını bir kaç gün kendi idrarlarında kaynatmaları, ortaya çıkanı keçe benzeri bir madde haline getirmeleri ve bu karışımı yakmalarıydı. İdrarda bulunan sodyum nitrat odunla karışarak kolayca yanmasını sağlardı. Yağmacılık ile ünlü olan Vikingler sık sık bu ülkelerden insanları kaçırır, bunları büyük köle pazarlarında satarlardı. Viking Çağı'nda sarı saça sahip olmak o dönemin trendiydi. Esmer erkekler bu sebeple saçlarını ağartacak yüksek seviyeli sodalı yoğun konsantre bir sabun kullanırlardı. Tarihçiler bunun aynı zamanda saçı bitten koruduğunu düşünüyorlar. Bu yazıda sizlere Viking kültürü, tarihi ve o dönemde yaptıklarının Dünya'ya katkılarını anlattım. Yazıyla ilgili sorularınızı yorum kısmında yazabilirsiniz. Eğer okumadıysanız en son yazımız olan İskandinavya: Şarap Dünyasındaki Terra Incognita yazısını okuyabilirsiniz. Hepinize keyifli ve sağlıklı bir gün dilerim.


Oskar Nordbo'nün ilk albümü The Flood Coen Kardeşler'in ikonik filmlerinden 2013 yapımı Inside Llewyn Davis tadında bir albüm. İlk teklisinden bu yana severek takip ettiğimiz Oskar Nordbo hüzünlü, sevimli ve sıcak tınılardan oluşan ilk albümü The Floodu bugün yayınladı. Folk, indie ve country janrlarını harmanlayan yetenekli müzisyen tam da bu türün en önemli isimlerinden Bon Iver, Tallest Man on Earth ve Phoebe Bridgers'den etkilenmiş. Bu sene albümün habercisi olarak yayımladığı dört tekliden hareketle nasıl bir albümle karşılacağımızı az çok tahmin etsek de The Flood tam anlamıyla bir sonbahar albümü. Daha albümün açılış şarkısı Golden Riverdan itibaren parçalar arasındaki kusursuz geçişleri deneyimleyebilmek mümkün. Oskar Nordbo'nün ilk albümünü bir filme benzetsek herhalde Coen Kardeşler'in 2013 yapımı Inside Llewyn Davis'indeki atmosfere birebir benzediğini söyleyebiliriz. Karlı bir kış günü veya serin bir sonbahar günü albümü betimleyecek modlardan olabilir. Albüm depresif bir tona sahip olmasına rağmen yine de huzur verici ve samimi bir hissiyat da bırakıyor. Bu ruh halini 'tatlı melankoli' diye tanımlamak belki de en doğrusu olacaktır. Ayrıca Oskar, albümdeki dokuz parça için kısa film tadında birbirinden güzel müzik videoları paylaştı. Takip etmekte yarar var. Albümde özellikle Oskar Nordbo'nün yaşadığı bir seri olayın etkilerini de buluyoruz. Aslında müzik kariyerine oldukça yüksek bir modda başlayan müzisyen yeni bir romantik ilişkiye başlar, Ekonomi lisansını bitirir ve üstüne tam müzik kaydetmeye başlar, işte tam her şey yolunda giderken birden her şey tepetaklak olur. Kız arkadaşından ayrılır, menajeri konser ayarlamaz ve bununla birlikte kimliğine ilişkin varoluşsal sorunları başlar. Bu uzun ve zorlu sürecin sonunda Oslo'da açılan modern bir manastır olduğunu duyar ve daha önce kenara koyduğu inancını unutup sorularına cevap bulmaya çalışır. Nordbo tam da bütün bu süreci albümü The Flood üzerinde çalışarak atlatmaya çalışır. On iki parçadan oluşan albümdeki bütün parçalar müzisyenin kendi deneyimlerinden ve hikayelerinden oluşuyor. Sadece bir tını üzerinde yoğunlaşmayan Oskar, kırk bir dakika boyunca tek bir tını üzerinde çalışarak bu hikayeyi anlatmıyor. Tını ve seslerin benzer nitelikte olmasına rağmen çok katmanlı ve farklılıklar barındırıyor. Hakikaten albümü baştan sona dinleyince de Oskar'ın bizi davet ettiği bu varoluşsal yolculuğu biz de dinleyici olarak hissediyoruz. The Flood öylesine bütünlüklü bir albüm ki favori parçamız ne diye belirtsek herhalde albümdeki bütün parçalara ayıp olur. Albümü beş üstünden notlasak herhalde kendi janrı içinde beş üstünden beş diye notlayabiliriz. Oskar Nordbo'nün ilk albümü The Flooda mutlaka kulak vermelisiniz.


2020 pandemi nedeniyle birçok bağlamda müzik endüstrisini zor bir duruma sokarken aynı zamanda albüm prodüksiyonu konusunda 2020 nicel anlamda son yılların en zengin senelerinden biri oldu. Sene başından beri severek takip ettiğimiz birçok Nordik müzisyen bu sene albümlerini yayımladı ve dinleyiciyle buluşturdu. Biz de bu bağlamda listeyi biraz sınırlı tutarak sene içinde severek dinlediğimiz otuz albümü seçtik. En iyi birinci albüm hangisidir karar veremedik, bu nedenle listeyi rastgele bir şekilde oluşturduk. Ayrıca her bir müzisyenin albümünden birer parça seçerek sizler için karışık bir çalma listesi de oluşturduk. Keyifli dinlemeler! İzlanda'nın en büyüleyici seslerinden Jofriour Akadottir'in solo projesi JFDR bu sene New Dreams adlı ikinci albümünü yayımladı. On bir parçadan oluşan albümü JFDR, bir büyüme hikayesi olarak tanımlıyor. Andreas Hovset ve Vetle Junker'dan oluşan Verdensrommet bu sene Allting tar slutt adlı ilk albümünü dinleyiciyle buluşturdu. Birçok projede yer alan ikili Verdensrommet'i başka bir yerde konumlandırırken aslında bunu da albümün yayımlanmasıyla kanıtlamış oldu. On parçadan oluşan albümde sevmediğimiz bir şarkı bile yok. Yine de Alltid med, Regndraper ve Aldri gjore feil adlı parçalar bir tık diğerlerine kıyasla öne çıkıyor. Norveç'in en ünlü ikonlarından caz esintili vokalleriyle hayran olduğumuz Emilie Nicolas üçüncü stüdyo albümü Let Her Breathe ile yine bu sene Norveç'in Grammy Ödülleri Spellemann'da en öne çıkan isimlerden biri oldu. Her işini büyük bir heyecanla takip ettiğimiz Simen Mitlid, geçen sene yayımladığı şahane Neutral adlı albümünün üstüne bu sene belki de müzik endüstrisinin en uzun başlıklı albümlerinden birisini yayımladı. Müzisyenin üçüncü albümü özelliğini taşıyan Birds; or Stories From Charlie B's Travels From Gronland to the Sun, and Back Again isminin de belirttiği gibi farklı hikayelerden oluşuyor. Aynı zamanda albüme katkıda bulunan çok sevdiğimiz üç müzisyen de yer alıyor: Benedikt, Tuvaband ve Oslo Hostel Choir. Müziğinde 1960 ve 1970'lerin tınılarından etkilenen Jonas Alaska folk rock esintili yeni albümü Roof Came Down ile dinleyicisiyle üç senenin ardından yeniden buluştu. Hans Olav Settem ve Marit Othilie Thorvik'in alter egosu Jouska senenin en iyi elektronik ve dans edilesi tınılarından oluşan albümü Everything Is Goodu yayımladı. İkiliyi diğer projelerinden de büyük bir heyecanla takip ediyorduk ama Jouska'nın ortaya koyduğu dokuz parçalık bu albüm bizi ayrıca heveslendirdi. Albümdeki favori parçamız hip-hop ve caz elemanlarını kombinleyen yeni yetenek Doglover95 ile olan düet Pink oldu. Sushi x Kobe ve Verdensrommet üyelerinden oluşan Softcore untd. uzun zamandır beklediğimiz ilk albümü Bygger opp, river nedi sonunda yayımladı. Hip-hop, house, pop ve 90'ların tınılarını harmanlayan albümde aynı zamanda Sassy 009 ve Nils Bech'in de katkıları var. Alt jeg har, Gi meg tid ve Mye mere albümde öne çıkan parçalar arasında yer alıyor. Emir ve Andreas'ın arasındaki vokal uyumuna hayran olmamak ise imkansız gibi. Danimarka müzik sahnesi diyince aklımıza ilk gelen isimlerden Agnes Obel bu sene dördüncü albümü Myopiayı yayımladı. Kişinin tek başına deneyimleyip dinlemesi gereken, izole bir bölgeyi adeta tasvir eden albüm, müzisyenin Citizen of Glass adlı ikinci albümün konseptinin devamı niteliğinde. Önceki albümlerinin upbeat tınılarını yeniden bulabildiğimiz Myopia aynı zamanda yeni bir yalnızlık duygusu ve enstrümantalizm içeriyor. Albümdeki favori parçalarımız arasında Camera's Rolling ve Broken Sleep yer alıyor. Lotta Lindgren veya sahne ismiyle LEON, geçtiğimiz sene sahne adıyla aynı adlı ilk stüdyo albümünü yayımlamasının ardından bu sene Apart adlı ikinci albümünü dinleyiciyle buluşturdu. Pop tınılarını başarılı bir şekilde ortaya koyan ve müziğiyle harmanlayan müzisyen Amy Winehouse, Janis Joplin, Beyonce, Sam Cooke ve Stevie Wonder gibi ikonlardan ilham alıyor. Albümdeki favori parçalarımız arasında And It Breaks My Heart ve Falling Apart yer alıyor. İzlandalı multi-enstrümantalist Olafur Arnalds, beşinci solo albümü some kind of peacete alışık olduğumuz basit piyano motifleri ve telli enstrümanlarla isminin de ima ettiği gibi huzurlu bir ses manzarası sunuyor. Otuz sekiz dakika boyunca albüm dinleyiciyi adeta nirvana noktasına taşıyor. Ane Brun'un erken dönem çalışmalarındaki samimi dokunaklılığına geri döndüğünü hissettiğimiz How Beauty Holds The Hands of Sorrow adlı albümde özellikle piyanonun öncülük ettiği çok katmanlı bir müzikaliteyi hissediyoruz. Oldukça sinematik, hatta bir filmin soundtrackiymişçesine bir izlenim veren albüm Brun'ün belki de en iyi işlerinden biri olarak tanımlanabilir. Bu senenin bir diğer en uzun adlı albümlerinden My Heart Is Hungry And The Days Go By So Quickly Jacob Bellens'in beşinci solo albümü niteliğinde. Enstrümantalitenin çok katmanlı olduğu albümde sanki bir müzik grubunun albümü hissiyatını hissediyoruz, ki bu da albümü daha da organik kılıyor. Daha çok doğaçlamalarla tamamlanan albümde kesinlikle bu organikliği dinlerken hissetmek mümkün. Kariyerlerinin başından beri takip ettiğimiz Bodo merkezli Virkelig bu sene ikinci albümü Lengsel blir til gjemseli yayımladı. İlk albümlerine kıyasla daha da olgunlaşmış tınıları duyduğumuz albümde Virkelig daha da rock kapsamında değerlendireceğimiz parçalara imza atmış. Dynamitt, Det frie menneske ve Identitetslose menn parçaları albümdeki favorilerimizden. Tatlı ve 'badass' diye tanımlayabileceğimiz Murmur tam da bu çizgideki Behind Your Back adlı EP'sini yayımladı. Üç parçadan oluşan EP bolca elektronik ve synthli tınılardan oluşuyor. Murmur'un son bir buçuk senede yazdığı parçalardan oluşan EP'nin ana teması ise modern romantizm. Peder Niilas Tarnesvik'in müzikal alter egosu Niilas, Sami doğasından ve natüralist bakışından etkilendiği Also This Will Change adlı ilk albümünü yayımladı. Hiper-modern dünyada yerli ve yok olmaya yüz tutmuş bir kültürün geleneklerini müziği aracılığıyla yaşatan müzisyen gizemli, saf ve dokunulmamış tınıları hissettirmek konusunda adeta bir uzman. Severek takip ettiğimiz birçok İzlanda merkezli projenin içerisinde yer alan Sin Fang, yıllar içerisinde yazdığı ancak hiçbir albümünde uygun bir yer bulamadığı, kazara farkında olmadan yazdığı parçaları için The Last Shall Be First adlı albümünü yayımladı. Dinlerken de o çok sesliliği hissettiğimiz albüm bu nedenle müzisyenin diğer işlerine kıyasla farklı bir yerde konumlanıyor. Canlı performansları da bir hayli büyüleyici olan Ganger bu sene ikinci albümü Troyu yayımladı. Oldukça maceraperest, modern R&B tınılarından ve 80'lerin tınılarından oluşan albüm senfonik synthlerle çok çeşitli bir müzikalite sunuyor. Bu sene içinde üç tekli, bir EP ve bir albüm yayımlayan Oskar Nordbo durdurak bilmeden üretmeye devam etti ve bütün bunların yanı sıra The Flood adlı ilk albümündeki her parça için kısa film tadında müzik videoları yayımladı. Coen Kardeşler'in Inside Llewyn Davis (2013) filmini anımsatan albüm Sufjan Stevens ve Phoebe Bridgers severleri tam olarak mutlu edecek türde. Indie-folk müzisyeni Siv Jakobsen'in ikinci albümü A Temporary Soothing birçok iş birliğinin sonucunda ortaya çıkan bir albüm. Prodüktör Chris Bond ve miks mühendisi Zach Hanson gibi isimlerin dokunuşlarıyla harmanlanan albüm, Jakobsen'in müzikal anlamda olgunluğa eriştiği albüm belki de. Korku, anksiyete, değişim ve çabalama gibi samimi keşifleri ve hissiyatları barındırıyor. Albümü dinlerken Siv'in şarkı ve söz yazarlığında da olgunlaştığını fark etmemek imkansız gibi. İsveçli post-punk grubu Isolated Youth avangardist, yenilikçi ve hayalperest tınıları gitar merkezli bir müzikalite ile dinleyiciye sunuyor. İsveç'in post-punk sahnesinin geleceği olarak kabul gören grup kesinlikle radarınızda olması gereken isimler arasında. Norveç hip-hop sahnesinin heyecan verici genç isimlerinden Eirik Aas bu sene ilk albümü Med lyset slukket adlı caz esintili, birçok müzisyenle iş birliği içinde olduğu albümünü yayımladı. Daha önce yayımladığı teklileri ve EP'leri yakından takip ettiğimiz 20'li yaşlarının başındaki Eirik, yıllar içinde daha olgun parçalar üretmeye başlamış diyebiliriz. Norveç ve Şili usulü Mac DeMarco esintileri sunan boy pablo, Norveç sahnesinin girl in red ile birlikte en indie unvanını birlikte paylaşıyor diyebiliriz. Soy Pablo albümüyle internette büyüyen ve hızı kesilmeyen bir dinleyici kitlesine ve sayısına ulaşan boy pablo yeni albümü Wachito Ricoda daha hüzünlü hikayeler anlatıyor. Yine gençlerin ve akranlarının sözcülüğünü üstlenen boy pablo, bunu yine başarılı bir şekilde yapıyor. Haley Shea, Lasse Lokoy, Tor-Arne Vikingstad ve Nils Jorgen Nilsen'den oluşan Slotface, özellikle Netflix dizisi Sex Education soundtrack'inde yer alarak ününe ün katmıştı, ancak grup punk çevrelerinde bugünün olağanüstü yeteneği olarak kabul ediliyor. Grubun ikinci albümü Sorry for the late Reply her zamanki gibi politize ve fışkıran bir enerjiyle dolu. Bu sefer daha kişisel sözlerle grup ikili ilişkileri de politize bir şekilde eleştiriyor. On üç parçadan oluşan albümü gerçekten de dinlerken kendi odanızda punk konserindeymiş gibi hissediyorsunuz, Slotface'i dinlerken yüksek hissetmemek gerçekten çok zor. İsveçli müzik grubu Robert John David daha bir sene geçmeden ikinci albümü Livet ar Enkelti dinleyiciyle buluşturuyor. On bir parçadan oluşan albüm indie rock evreniyle Robert'ın analitik kafa yormalarıyla hayat buluyor. Albüm İsveççe olmasına rağmen müzikal renkliliğiyle birlikte aslında dinleyiciye bir şekilde vermek istediği hissiyatı geçiriyor. Robert John David, yeni albümü Livet ar Enkeltte, ismi hayat kolay anlamına gelmesine rağmen paradoksal bir şekilde hiç de basit olmayan konulara parmak basıyor. Bireyselliğe bir eleştiri ile başlayan albüm sevinç ve sevgi, parti fobisi, ölüm korkusu, gelecek ve din gibi birbirinden farklı ve önemli varoluşsal sorunları irdeliyor. Pasha ve Coucheron ikilisi eğlenceli ve dans edilesi parçalarla modumuzu yükseltirken ilk mixtape'leri G. O. L. u dinleyiciyle buluşturdu. 90'ların hip-hop ve funk tınılarını elektro pop ile harmanlayan ikili, Norveç'in dağlarında bir kabinde yedi gün boyunca parçalar üzerinde çalıştı ve Coucheron x Pasha projesi hayat buldu. On parçadan oluşan mixtape, aynı zamanda çokça sevdiğimiz ve enerjisine hayran olduğumuz Safario ile de bir düet de içeriyor. Birçok janrı barındıran G. O. L. Gorillaz ve Basement Jaxx'i de bizlere hatırlatmıyor değil. Norveç rock sahnesinde kendisine has bir yer edinen John Olav Nilsen liderliğindeki grup, önceki yıllarda Gjengen ile birlikte üç albüm yayımlamıştı. Nordsjoen ile 2017'den beri birlikte çalan John Olav Nilsen, ikinci albümü Det store i det smayu müjdeliyor. Norveç'in Grammy Ödülleri Spellemann'da kendini defalarca kanıtlamış grup, ülkede yediden yetmişe herkesin sevdiği ve hatta şarkı sözlerini ezbere bildiği bir grup olarak klasik diyebileceğimiz bir yere sahip. John Olav Nilsen & Nordsjoen'in yeni albümü de aynı heyecanla dinleyici tarafından karşılandı. İsveç'in gelecek vadeden yeteneklerinden GRANT bu sene ülkenin Grammy Grammi Ödülleri'nde Yılın En İyi Çıkış Yapan sanatçısı olarak Vertigo sayesinde seçildi ve alternatif pop sahnesinin sevilen isimleri arasında kendine yer edindi. Garage ve house janrlarından etkilenen müzisyen, 90'ların tınılarını da bir hayli seviyor. Her işini ilgiyle takip ettiğimiz, ilk albümü Baltuse bayıldığımız Gundelach iki senenin ardından ikinci albümü My Frail Bodyi dinleyiciyle buluşturuyor. Zaman içinde görselliğe oldukça önem veren müzisyen, yeni albümünü adeta bir görsel materyal cennetine dönüştürdü ve albümle alakalı pek çok video yayımladı. İlk albümüne kıyasla daha elektronik, daha deneysel bir çizgide ilerleyen Gundelach aynı zamanda tekli olarak yayımladığı Edvard Munch için yazdığı Bolder adlı parçasını da albümüne dahil etmiş. Ayrıca albümde hepimizin bayıldığı AURORA ile bir düet de yer almakta. Otodidakt genç yetenek Ellen Krauss, Bruce Springsteen ve Dire Straits etkisinde oluşturduğu ses evreninde, Pearl adlı ilk albümünde birbirinden güzel parçalar imza attı. Max Martin ve Carly Rae Jepsen gibi isimler tarafından desteklenen Ellen'in albümüne bayıldık. Gelecek yıllarda ismini sıklıkla duyacağız gibi. Norveç alternatif pop sahnesinin en yeni ve genç isimlerinden SKAAR, kısa süre içerisinde büyük bir dinleyici kitlesine ulaştı. Ülkenin önde gelen festivallerinde sahne alan, ardından Spellemann Ödülleri'nde takdir gören SKAAR ilk albümü The Other Side Of Waiting ile birçok şey başardı bile. Küçük yaşlardan itibaren müzikle haşır neşir olan müzisyen, Norveç'in doğasından, fiyortlarından, dağlarından da pek tabii ilham alıyor.


Karbon-nötr olma yolunda emin adımlarla ilerleyen Danimarka, enerji üretimini karşılamak için fosil yakıtlara ihtiyaç duymayacağı bir gelecek inşa etmeye devam ediyor. İktidardaki Sosyal Demokratların teklifi ile Kuzey Denizi'ndeki tüm petrol ve doğal gaz arama-çıkarma faaliyetlerinin 2050 yılına dek sonlandırılması için sunulan yasa tasarısı, 175 sandalyeli Danimarka parlamentosunda muhalefetin de desteği ile çoğunluk tarafından kabul edildi. 4 Aralık Perşembe günü gerçekleşen oylama ile birlikte parlamento üyeleri, 1972'de başlayan ve ülkeyi Avrupa Birliği'nin en büyük petrol üreticisi yapan açık deniz gaz ve petrol sondajlarını sona erdirecek kararı vermiş oldular. Bu kararla birlikte; 2050 yılı, Kuzey Denizi'nde fosil yakıtların çıkarılacağı son yıl olacak. Danimarka, iklim değişikliği ile mücadelede kendini öncü ülkelerden biri olarak konumlandırıyor. Mevcut hükümet iktidara geldiğinde, Başbakan Mette Frederiksen bunu gezegendeki ilk iklim seçimi olarak nitelendirmişti. Öte yandan ülkede on yıllardır devam eden petrol üretimi, iklim politikaları konusunda bir tutarsızlık yaratıyordu. Son zamanlarda; iklim hedeflerine ulaşmak adına kararlı adımlar atmadığı yönünde eleştirilere maruz kalan hükümet, bu kararla birlikte artık daha güçlü bir mesaj veriyor. Danimarka, 1970'lerden bu yana Kuzey Denizi petrolünden milyarlarca dolar kazandı. Petrol ve gaz sektörünün yarattığı vergi geliri ve büyük ihracat kalemi, ülke ekonomisi üzerinde olumlu bir etki yaratarak bir refah devletinin kurulmasına yardımcı oldu. İstatistiklere göre Danimarka, günlük 145 bin varil petrol üretiyor. Avrupa Birliği üyesi olmayan Norveç ve İngiltere'nin petrol üretim hacmi daha büyük olsa da Danimarka Kuzey Denizi'ndeki rezervleri sayesinde 1997'den beri petrol ve doğal gaz ihracatçısı ülkeler arasında yer alıyor. Tahminler, 2020'lerin sonuna dek Danimarka'nın bu pozisyonu koruyacağını söylüyor. Aralık ayının ilk haftası onaylanan yasa gereği, petrol arama ve çıkarma faaliyetleri için planlanan sekizinci ruhsatlandırma turu ve gelecek ihaleler de iptal edildi. Fransa merkezli çok uluslu petrol şirketi Total'in ekim ayında ihale sürecinden çekilmesi büyük bir belirsizlik yaratmış ve geriye yalnızca bir aday şirket kalmıştı. İptal edilen ihalelerin ardından 150 milyon varile eşdeğer petrol okyanus altında kalacak. Ocak 2019'da Helsinki'de bir araya gelen Nordik ülkeler grubunun başbakanları karbon nötr bir gelecek yaratma konusunda ortak bir deklarasyon yayınlamıştı. Bu ülkelerin, 2030 yılına dek karbon emisyonlarını %70 oranında azaltmak gibi iddialı iklim hedefleri üzerinde anlaşmalarının ardından atılacak siyasi adımlar beklenmekteydi. Enerji ve İklim bakanı Dan Joergensen, fosil çağına bir son veriyoruz diyerek kararın dünya çapında yankı uyandırmasını beklediğini söyledi. Greenpeace Danimarka iklim ve çevre politikası başkanı Helene Hagel ise, kararın iklim hareketi ve destekçileri için büyük bir zafer olduğunu dile getiriyor.