Şehir hayatının kodlarıyla yaşayan biri için taşrada mecburi hizmet zordur. 23 yaşımda matematik öğretmeni olarak İstanbul'dan Diyarbakır'ın küçük bir kasabasına atandım. '90'lı yıllar olduğu için terör korkusu ilk sıradaydı. Onun dışında hiç bilmediğim bir coğrafyanın kültürüyle, insanlarıyla, doğasıyla kaynaşmak başlangıçta epey zorladı beni. Kış mevsiminin çok zorlu geçmesi, yağmurun günlerce aralıksız yağması, kalkmayan kar, kesif soğuk, ince yorganım, soba yakmayı bilmediğim için sürekli üşemem, bu yüzden hasta olmam. Sonra çektiğim yabancılık, tekinsiz sokaklarında dolaşırken yüzüme taktığım asık suratla başıma gelebilecek her türlü kötülükle arama mesafe koyma çabalarım. Bütün bunlara rağmen benim hikayem mutlu sonla bitti. Evime at arabasıyla yün yorgan gönderdi komşum, esnaf her türlü kolaylığı sağladı, odama soba kurdu ev sahibim... Hayatımın en kıymetli bilgilerini o kasabada öğrendim. Selcen Ergun'un geçen hafta vizyona giren ilk uzun metraj filmi, 59. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nden En İyi Kadın Oyuncu ve Behlül Dal En İyi İlk Film ödüllerini kazanan, 10. Boğaziçi Film Festivali'nde En İyi Film, En İyi Senaryo, En İyi Kadın Oyuncu, En İyi Görüntü Yönetmeni, En İyi Kurgu ödüllerini alan, 66. San Francisco Uluslararası Film Festivali'nden Yeni Yönetmenler Ödülü'yle dönen Kar ve Ayıyı izlerken taşradaki o ilk dönemlerimi hatırladım. O ilk kaygılarım, huzursuzluklarım tetiklendi karlar altındaki Akçeken köyüne tayini çıkan Aslı Hemşire'yi izlerken. Daha ilk sahneden başlamak üzere bütün köyü kaplayan inatçı bir karla karşılaşıyoruz filmde. Kış uzun sürmüş, bahar bir türlü gelememiş, kış uykusundan normal mevsim döngüsüne göre uyanan ve köye inmesinden endişe duyulan ayılar köy halkının en önemli korku nesnesi olmuş. Genç hemşire Aslı bu şartlarda ayak basıyor Akçeken'e. Köyün doktoru hasta için gittiği başka bir köyde mahsur kaldığından ilk günden işe koyuluyor Aslı Hemşire. Geldiği Aydın'ın kışlarına göre alınmış kışlık mantosu incecik. Soba yakmayı bilmiyor. Onun da yüzünde suratsız sert bir ifade, kendini korumaya almak için. İlk hastalarından Cemile zorlu bir doğum süreci geçiriyor. Doktor hamilelik boyunca yatmasını istemiş. Ama anlayışsız ve sürekli kendini aldatan kasap kocası Hasan, onu gün boyu dükkanda ayakta çalıştırıyor. Et almak için gittiğinde Cemile'yi bir kez daha uyarıyor Aslı Hemşire, yatması için. Hasan bu durumdan hoşlanmıyor. Bir zaman sonra körkütük içmiş evine giderken Aslı'yla karşılaşıyor, işine karışmaması konusunda onu uyarıyor, kadının konfor alanına kadar girip elle de sataşıyor. Aslı da korkudan, ayakta duramayan bu sarhoş adamı itip yoluna devam ediyor. O geceden sonra bir daha Hasan'dan haber alınamıyor. En büyük korku, ayılar tarafından parçalanmış olması. Bir de Aslı'ya her fırsatta yardım eden, ayıları öldürmek yerine onların kendi döngüleri içinde kendi mekanlarında yaşamalarına izin verilmesini isteyen, bu nedenle onları köyün kenarındaki ormanlık arazide kuru kemiklerle besleyen Samet var. Hasan'la bu ayı meselesi yüzünden husumeti olan. Gözler ona çevriliyor. Film boyu Hasan'ı arama çabaları sürüyor. Çalışmalara Samet de katılıyor. Aslı Hemşire, o gece Hasan'ı ittiğinden suçluluk duygusunun pençesinde kıvranıyor ama kimseye bir şey söylemiyor. Köylü bir yandan da ayılar köye inmesin diye ateşler yakıyor, tencere tavalarla sesler çıkarıyor. Cemile ağırlaşıyor. Hasan bulunamıyor. Doktor köye dönemiyor. Kar kalkmıyor. Aslı huzursuzluktan nefes alamıyor. Kar kalkmıyor! Hasan bulunamıyor! Hasan bulanamıyor! Jandarmanın da devreye girdiği bu polisiye ritim içinde sürüyor film. Hasan öldü mü? Yaşıyor mu? Bulunabilecek mi? Hepsi filmin sonunda. Ama genel olarak genç bir hemşirenin varolma çabasına tanıklık ediyoruz filmde. Onun ruh hallerindeki çarpıcı geçişlere. Suçluluk duygusunun ağırlığına. Suç kesinleşmese bile insanın içinde kurulan vicdan mahkemesinin sert kararlarına. Doğayla savaşmak yerine onunla uyumlanmanın önemine. Merve Dizdar, Aslı Hemşire'yi oya gibi işliyor, yüzünde, mimiklerinde, beden dilinde, ses tonunda. Aldığı En İyi Kadın Oyuncu ödülünün hakkını fazlasıyla veriyor. En çok da yüzündeki benim bir vakitler taşrada mecburi hizmette yüzüme yerleştirdiğim asık surat maskesi dokundu bana. Filmin finalsizliği, Aslı'nın fazla derinleştirilememesi, oraya geliş sebebinin idealizm mi yoksa başka bir şey mi olduğunun belirsiz kalması... Bütün bunlar eleştirildi. Ama gerçek şu ki, filmi izlediğimizde kışın sertliği üzerinden son derece başarılı bir hayatın sertliği farkındalığımız oluşuyor - artıyor. Su gibi akıyor sahneler. Aslı'nın iç sıkıntısını gönüllü paylaşıyoruz. Köylünün yaşam mücadelesini. İnsana ait birçok duyguyu ve özellikle korkuyu. Ben çok sevdim Kar ve Ayıyı. Vizyondan kalkmadan, beyaz perdede izlemenizi çok isterim.


Osmanlı İmparatorluğu 16. ve 17 yüzyılda altın çağını yaşamaktadır. İstanbul dünyanın ticaret merkezi haline gelir; Osmanlı limanları Avrupalı tüccarlarla dolup taşar. Fransızlar, Sultan Süleyman döneminde kendilerine ihsan edilen imtiyazlar sayesinde bu ticari faaliyetlerden aslan payına sahip olur. Öyle ki Venedik ve birkaç istisna hariç diğer yabancı devletler Osmanlı limanlarına ancak Fransız bayraklı gemilerle girebilmektedir. Bunun karşılığında da Fransızlara komisyon ödemekte, onların belirlediği şartlarda ticaret yapabilmektedirler. Fransızlar bunun keyfini sürüp giderken sahneye İngilizler çıkar. Osmanlı ile yakınlaşmak, Osmanlı'nın dostluğunu kazanabilmek için yollar bulmaya çalışırlar. İstanbul'da elçilik kurabilmek için ellerinde geleni yaparlar. Tabi bu durum ne Fransız ne de Venedik elçilerinin hoşuna gider. Hiç yokken bir ortakları daha olmak üzeredir çünkü. Ne yapsalar ne etseler İngilizlerin Osmanlı ile diplomatik ilişki kurmasını engelleyemezler. 1583 yılında kıymetli hediyelerle dolu Susan of London gemisi ilk İngiliz Elçisi William Harborne'u İstanbul'a getirir. Elçilikler arasındaki kıyasıya rekabet de böylece başlamış olur. Oyunlar, entrikalar ve diplomasinin bin bir türlü hileleri kurulmuş bir çark gibi işlemeye başlar. Osmanlılar elçilikler arasındaki çekişmelerde çoğu zaman tarafsız kalır. Elçiliklerle karşı karşıya geldiklerinde ise genellikle tavizsiz ve katıdırlar. Remzi Kitabevi'nden "Elçiye Zeval Olmaz" adıyla yayınlanan kitap; ilk İngiliz elçisinin İstanbul'a gelişinden başlayarak İngiliz, Fransız, Venedik ve diğer elçilerin maceralarını anlatıyor. Kendi sahasındaki nadir kitaplardan biri olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Elçilerin hem birbirleriyle hem de Osmanlı ile ilişkileri tarihi kaynaklara dayanılarak anlatılıyor. Yazar Güzin Özen Yılmaz tecrübeli bir gazeteci. Fransız ve İngiliz kaynaklarını da taramış. Birbirinden ilginç, birbirinden renkli hikayeleri gayet hoş bir üslup ile kaleme almış.


25 Haziran 2018 - 10:06Malumunuz, son günlerde bale gündemi gayet yoğun. Önce değerli dostum Nilay Yeşiltepe'nin öncülüğünde 2008 yılında başlatılmış olan ve Türkiye'yi dünya dans arenasında farklı bir yere taşıyan Uluslararası İstanbul Bale Yarışması'nın 6. sı iptal edildi. Devlet Opera ve Balesi'nden yapılan açıklamaya göre ana sponsorun son dakikada sponsorluğunu çekmesi nedeniyle böyle bir durum yaşandı. Sponsor neden vazgeçti, Devlet Opera ve Balesi bu kadar imaj zedeleyici bir durumu düzeltmek için birşeyler yapamaz mıydı? Hepsini önümüzdeki günlerde öğreneceğiz. Yetmedi... Geçen hafta sonuna doğru, bale bölümünün de yer aldığı Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Istanbul Devlet Konservatuarı'na 1985 yılında tahsis edilmiş olan Dolmabahçe Sarayı Baltacı Dairesi'ni 5 gün içinde tahliye etmeleri ile ilgili talimat gönderildi. Rektörlüğün, kararın 2017 yılında kendilerine bildirildiği ancak karara karşı hukuki süreç başlatıldığı ve eğitim ve öğretimin sağlıklı bir şekilde yürütülebileceği yeni bir yerleşke talebinde bulunulduğu ancak hiç bir geri dönüş alınamadığı ile ilgili açıklamalarından sonra, Change. org'da Istanbul Devlet Konservatuarı Binamıza Dokunma başlığı ile kampanya başlatıldı. 24 saat içinde 100bin kişi kampanyaya imza attı. Ve TBMM tahliye kararını erteledi. Neymiş efendim, Baltacılar Dairesi tahliye işleminin ardından, restore edilerek tarihi mirasa yakışır hale getirilecek ve Dolmabahçe Sarayı Müzesi İhtisas Kütüphanesi ve Kültür Merkezi olarak yerli ve yabancı ziyaretçilerin hizmetine açılacakmış. Restore edilsin, kimse hayır demez. Ancak 1400 öğrenci ve çalışana bir yer bulunduktan sonra restore edilsin. Ve neden restore edildikten sonra tekrar İstanbul Devlet Konservatuarı'na geri verilmiyor? Bu bina zaten Türkiye'nin önde gelen sanatçılarını yetiştiren, milletin kültürüne, sanat sevgisine hizmet eden bir Kültür Merkezi değil mi? Bir iddiaya göre 24 Haziran'dan sonra Cumhurbaşkanlığı ofisine dönüştürülmesi planlanan Dolmabahçe'deki Başbakanlık Ofisini genişletmek için yapılıyor bütün bunlar. Bu konuda da gelişmeleri önümüzdeki günlerde göreceğiz. Neyse olumsuz gelişmeleri bir kenara bırakalım. Ülkemizin gelecekteki yıldızlarına bakalım. 20 Mayıs'ta yerinden çıkartılmaya çalışılan MSGSÜ İstanbul Devlet Konservatuarı'nın 3 Haziran'da da İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuarı'nın gösterilerini izledim. İki gösteri de Zorlu Performans Sanatları Merkezi'ndeydi. Senelerdir bale sanatçısı olmaya aday dansçıların yer aldığı konservatuar temsillerini izlerim. Bu sanatın ne kadar zor bir sanat olduğunu, farklı sınıflardaki öğrencileri görerek daha iyi anlarsınız. Genelde de gösteriler hep aynı düzende olur. Önce değişik balelerden tek dansçı ya da bir kaç dansçının yer aldığı kısa bölümler, ikinci yarıda da 2-3 saatlik klasik bir balenin ya kısaltılmış hali ya da bir perdesi sahnelenir. MSGSÜ İstanbul Devlet Konservatuarı, bu sene daha uzun süren 2. Bölüm için Paquita'nın Grand Pas'sını sahneledi. Paquita, Don Kişot ve La Bayadere gibi popüler klasik balelerin bestecisi Ludwig Minkus tarafından bestelenmiş, efsanevi koreograf Petipa'nın bir eseri. Muhteşem müzikleri ve zor solo dansları ile bale seyircisinin çok sevdiği bir eserdir. Seyrettiğim temsilde pas de deux Elif Cesur ve aynı zamanda İstanbul Devlet Balesi'nde de dans etmekte olan yüksek lisans öğrencisi Mutlu Cankup tarafından dans edildi. Elif ve Mutlu başarılı bir performans gösterdiler. Elif arka arkaya 32 dönüşü içeren zor fouette hareketini başarılı bir şekilde bitirdi. Varyasyonları ve pas de trois 'yı dans eden öğrenciler de iyiydiler ve belli ki çok çalışmışlardı. Birinci bölümde bir çok klasik baleden parçalar vardı. Ezgi Toydemir'I hem Coppelia Balesi'nden Sabah dansında, hem Don Kişot Balesi'nden Kitri solosunda başarılı buldum. Sayıyı yanlış hatırlamıyorsam, 9 kızın dans ettiği Don Kişot Balesi'nden Eroslar da mükemmel bir performanstı. 9'u hareketleri aynı anda yaparak profesyonel bir uyum gösterdiler. Modern bir dans parçası olan Funkyde dansçılar gerçekten parladı. 6. sınıf öğrencisi Yasemin Kayabay'ın Ninnideki yorumu da yaşının çok üstündeydi. İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nın bu seneki 2. bölüm balesi ise Fındıkkıran'dı. Başrolleri Naz Özakıncı ve Ekim Deniz Akarslan dans ettiler. Naz'ın biraz heyecanı vardı diye düşünüyorum. Ekim Deniz şahane bir solo yaptı. Onu 2013'ten beri izliyorum. O zamanlarda bile sahnede çok rahat bir dansçıydı. Şimdi artık başrolleri, gayet kendine güvenle dans ediyor. Esmeralda solosunda da yüksek zıplama hareketleri gayet başarılı idi. Fındıkkıran'da 3. dans olan Arap Dansı'nı Simge Uluer ve partnerleri Metehan Tarkun ve Burak Kesimoğlu harika ve estetik bir şekilde sahnelediler. 3 kızın yaptığı Çin Dansı ve 3 erkeğin yaptığı Rus Dansı seyirciden büyük beğeni topladı. Fındıkkıran'ın valsinin de iyi icra edildiğini söylemem lazım. İstanbul Üniversitesi gösterisinin 1. Bölümündeki ksa danslarda da profesyonel icralar seyrettik. Le Corsaire pas de deux'yü Aycan Ersal ve Arda Erkara dans etti. Eserin 2. perdesinde yer alan bu pas de deuxde çok zor bir erkek solosu bulunur. Zor dönüşleri, yüksek zıplamaları içeren bir solodur bu. Arda Erkara'yı bu soloda gayet iyi buldum. Aycan Ersal'da zor dönüşleri olan kadın solosunu başarılı bir şekilde dans etti. Tütü yerine uzun bir elbise kullanılmasının nedenini anlayamadım çünkü solodaki hareketler tütü ile daha rahat yapılabilecek hareketler. Yine bu bölümde yer alan Ateş isimli modern eserde, 6 kızın çarpıcı kırmızı kostümleriyle yaptığı dans bir görsel şölendi. Yulia Çataltepe Uyuyan Güzel, Lara Yalçın Coppelia, Melisa Ayanoğlu Esmeralda sololarında çok iyiydiler. Ve 6. sınıf öğrencisi Ela Kaner. Bu tatlı, ciddi, sakin küçük hanımefendi ile MSGSÜ yani diğer konservatuvar- gösterisindeki arada tanıştım. Bana İstanbul Üniversitesi gösterisinde yer alacağını söylediğinde ne dans edeceğini sordum. Kitri 1. perde varyasyon diye cevap verdi. Haliyle gerçeğinin farklı bir koreografisi ile dans edecek diye düşündüm. Çünkü bu solo havada zor zıplama hareketlerini ve arka arkaya gelen zor dönüşleri içeren, çok hızlı dans edilen bir solodur. Onun yaşındaki bir balerin bu kalibrede zor bir solo dans ettiğinde, sosyal medya canlanıyor. Ela, İstanbul Üniversitesi temsilini, Kitri varyasyonunun orjinal haliye, sahnede tek başına dans ederek açtı. Kendine güveni, hareketleri yaşıyor olması, tekniği, artistiği... yaşına göre olağanın çok üstünde bir performanstı. Zaten çok sevdiğim bir solodur, resmen kalbimin atışı hızlandı! Kısacası, yıldızlar ile dolu 2 gösteri seyrettim.


05 Şubat 2013 - 09:02Geçtiğimiz hafta, böyle bir konuya başlarken Mitos Boyut Yayınları'nı da anmıştım. Ki ertesi gün, Üstün Akmen'in yeni kitabının haberi geldiİyi eleştiri, 'Ben seni seviyorum' demektir diyor Ali Poyrazoğlu. Buradaki 'iyi'den kasıt, eleştirinin gerçeği yansıtması. Yani iyi demek olumlu demek değil, seni ciddiye alıyorum ve senin iyiliğini istiyorum demek. Fakat eleştiri şayet biraz iğneleyici ve karşı tarafın duymaktan hoşlanmayacağı cümleler içeriyorsa, orada bir 'sevgi'den bahsetmek bizim toplumumuzda pek mümkün değil. Bizde işlerin beğenileni, pohpohlananı makbul. Sen de hep olumlu şeyler yazıyorsun, hiç eleştirmiyorsun? diyenleriniz olacaktır, var da. Cevabım şu; Ben hiçbir zaman eleştirmen olmadım, olmayacağım da. Ki eleştirmenlik vasfı başka bir birikim ve dil gerektirir. Birçok işi sahipleri yapsın diyerek, eleştiriyi de onu görev edinmiş insanların yapması gerektiğini düşünüyorum. Eleştirinin kıymeti tartışılmaz. Gerçek eleştirinin yoksunluğu, sanatın gelişmesini yavaşlatır ya da gelişmesine engel olur, oluyor da. Çatır çatır yazan o kadar az eleştirmen var ki, hele sahne sanatları alanında. Bir de, çatır çatır yazan eleştirmenlere göğüs gerebilen onlardan da az tiyatro ekibi var tabii. Bu başka bir yazının konusu olabilir ancak. Müzik ve sinema alanında, anında beş eleştirmen sayabilirim. Çağdaş sanat eleştirmeni, belki üç tane çıkar. Ama tiyatro eleştirmeni deyince aklıma gelen ilk isim Üstün Akmen. Biraz zorlasam, sahne sanatları alanında da eleştirmen sayısının üçü geçeceğini sanmıyorum. Üstün Akmen'in iki usta; Gülriz Sururi ve Engin Cezzar'a ithaf ettiği yeni kitabı Yazı Uçtu Sahneye Konduda da, Akmen'i anlatan üstadlar onu; sözünü sakınmayan, aynı zamanda samimi bir 'tiyatro sevdalısı' olarak tanımlıyorlar. Çok doğru. Tiyatroya olan aşkı, durdurak bilmeden izlediği oyun sayısıyla ve izlediği oyunları hızlıca kağıda geçirmesiyle anlaşılabilir. Yüzlerce oyun kritiği yazmış bu önemli eleştirmenin, bu kitapta 2011-2012 dönemi yazıları yer alıyor. Her zaman yazdığına ve içtenliğine inandığım nadir eleştirmenlerden olan Üstün Akmen'in kitabı, sadece tiyatroseverin değil yazmaya hevesli herkesin arşivinde bulunması gereken bir kitap olmuş. Son olarak söylemeliyim ki, Üstün Akmen salt bir eleştirmen değil. Akmen'i sahici kılan en önemli özelliklerinden biri de, memlekette olan bitene sesini yükselten ve gerektiğinde sanata sahip çıkmak için meydanlarda bulunan bir eleştirmen olması. Bu da işin bir başka boyutu. Bizde işlerin beğenileni, pohpohlananı makbul. Sen de hep olumlu şeyler yazıyorsun, hiç eleştirmiyorsun? diyenleriniz olacaktır, var da. Cevabım şu; Ben hiçbir zaman eleştirmen olmadım, olmayacağım da. Ki eleştirmenlik vasfı başka bir birikim ve dil gerektirir. Birçok işi sahipleri yapsın diyerek, eleştiriyi de onu görev edinmiş insanların yapması gerektiğini düşünüyorum. Eleştirinin kıymeti tartışılmaz. Gerçek eleştirinin yoksunluğu, sanatın gelişmesini yavaşlatır ya da gelişmesine engel olur, oluyor da. Çatır çatır yazan o kadar az eleştirmen var ki, hele sahne sanatları alanında. Bir de, çatır çatır yazan eleştirmenlere göğüs gerebilen onlardan da az tiyatro ekibi var tabii. Bu başka bir yazının konusu olabilir ancak. Müzik ve sinema alanında, anında beş eleştirmen sayabilirim. Çağdaş sanat eleştirmeni, belki üç tane çıkar. Ama tiyatro eleştirmeni deyince aklıma gelen ilk isim Üstün Akmen. Biraz zorlasam, sahne sanatları alanında da eleştirmen sayısının üçü geçeceğini sanmıyorum. Tiyatroya olan aşkı, durdurak bilmeden izlediği oyun sayısıyla ve izlediği oyunları hızlıca kağıda geçirmesiyle anlaşılabilir. Yüzlerce oyun kritiği yazmış bu önemli eleştirmenin, bu kitapta 2011-2012 dönemi yazıları yer alıyor. Her zaman yazdığına ve içtenliğine inandığım nadir eleştirmenlerden olan Üstün Akmen'in kitabı, sadece tiyatroseverin değil yazmaya hevesli herkesin arşivinde bulunması gereken bir kitap olmuş. Son olarak söylemeliyim ki, Üstün Akmen salt bir eleştirmen değil. Akmen'i sahici kılan en önemli özelliklerinden biri de, memlekette olan bitene sesini yükselten ve gerektiğinde sanata sahip çıkmak için meydanlarda bulunan bir eleştirmen olması. Bu da işin bir başka boyutu.


Başrollerini Steve McQueen, James Garner ve Richard Attenborough'un paylaştığı John Sturges imzalı film, 2. Dünya Savaşı sırasında bir kez daha kaçılamaz denilen Alman kampından kaçan askerlerin hikayesi. 'Büyük Firar' da gerçek olaylara dayanıyor. Basit bir suç yüzünden 2 yıl ceza alan Luke'un defalarca Florida'daki hapishaneden kaçmasını konu alan film, sistem karşıtı bir başkaldırı filmi olarak akıllarda yer etti. Gösterildiği dönemde çok sevilen, aradan geçen yıllarda da kült statüsü kazanan yapım, Paul Newman'ın başroldeki karizmasına da çok şey borçlu. Jean Renoir'ın başyapıtlarından sinema klasiği 'La Grande Illusion', kaçması mümkün gözükmeyen Alman kampından firar etmeye çalışan Fransız askerlerinin hikayesini konu alıyor. Film, savaş karşıtı tavrıyla zamansız olabilen bir yapım. Frank Darabont'un yönettiği Stephen King uyarlaması 'Esaretin Bedeli', haksız yere hapiste olan bir adamın hapishaneden kaçmasını konu alan bir popüler sinema örneği. Eleştirmenler tara-fından olmasa da izleyiciler tarafından çok sevilen film, hapishaneden kaçış filmi denilince ilk akla gelenlerden...


Bugün dünya edebiyatında özellikle biyografi türünün eşsiz ustası olarak tanınan Stefan Zweig, Rotterdamlı Erasmus: Zaferi ve Trajedisini kaleme aldığında, yani 1934 yılında, ününün doruğundaydı. Zweig, Erasmus biyografisinde, Batı hümanizminin kurucusu ve hümanistlerin en büyüğü sayılan bu düşünürün yaşadığı zaman parçasıyla, kendi yaşadığı dönem arasında koşutluk kuruyor; Almanya'da Nazi egemenliğinin resmen başladığı, özgür düşüncenin, mantığın sesinin artık kan ve ateşle susturulmaya başlandığı bir dönemde zorbalığın karşısında düşünceyi, kitle çılgınlıklarının karşısında bireyin insan olarak kutsallığını ve dokunulmazlığını son bir kez savunmayı deniyordu. Erasmus'un eserleri, Zweig'ın deyişiyle, "Deliliğe Övgü"nün dışında, neredeyse tamamen unutulmuş ve geniş çevreler için Rotterdamlı Erasmus, tarih okumuş olanların bilmesi gerekli bir ad olmanın ötesinde bir anlam taşımamaktaydı. Oysa bu düşünür bütün hayatını, insanları ne pahasına olursa olsun, kitle çılgınlıklarına kapılmaktan alıkoymaya, kargaşayı ortadan kaldırmaya adamış, bütün Avrupa uluslarını bilimlerin ve sanatların çatısı altında birleşen tek bir toplum olarak görmeyi en yüce ideal bilmişti. Barış uğruna savaşma yürekliliğini de gösterebilen bir barış dostu, dünyadan ve düşünceden yana olan hümanist idealin en güçlü savunucusu Erasmus, edebiyatı ve felsefeyi, kitapları ve sanat eserlerini, dilleri ve halkları sevdi; bütün bunların ötesinde de daha yüksek bir ahlak anlayışını yerleştirmek amacıyla, hiçbir fark gözetmeksizin bütün insanlığı sevdi. Yeryüzünde aklın ve mantığın gerçek düşmanı sayıp reddettiği tek şey ise bağnazlık oldu. Onun inancına göre gerek bireyler, gerekse toplumlar arasındaki bütün çekişmeler, karşılıklı hoşgörü ile kaba kuvvete başvurulmadan çözümlenebilirdi. Çekişmeleri iyi niyetli çabalarla yatıştırmak, bulanık olanı aydınlığa kavuşturmak, kargaşayı gidermek, görünüşte genellik niteliğinden yoksun olanı herkese ortak kılabilmek sanatı, Erasmus'un beklemesini bilen dehasının güçlü yanıydı. Çağdaşları, ona karşı olan gönül borçlarını bir parça olsun ödeyebilmek için, insanlar arasında anlaşma havası yaratma hedefine yönelik bin türlü çabanın kaynağı olan bu iradeye Erasmus Anlayışı adını vermişlerdi. Erasmus'tan sonra Spinoza, Lessing ve Voltaire, onun bıraktığı kordan meşalelerini yaktılar; onun öğrencisi olan ve insanlıktan uzaklaşmayı kötülüklerin en büyüğü sayan Montaigne ise, akıl ve hoşgörü mirasını sonraki kuşaklara taşıdı. Son nefesine kadar bir hümanist, gerçek bir dünya vatandaşı olarak kalan Zweig'ın deneme türündeki bu başyapıtı, her türlü bağnazlığa bir savaş ilanı niteliği taşıyor.


02 Mayıs 2013 - 10:05 | Galeri Mana'da 3 Nisan-11 Mayıs tarihleri arasında görülebilecek Abbas Akhavan sergisimde samimiyet ve kendiliğindenlik ön planda. Abbas Akhavan, Galeri Mana'daki sergisinde yerel - evrensel, özel - kamusal mekan gibi zıtlıklar üzerinden yapılandırdığı işlerini bir araya getiriyorGaleri Mana'da Abaseh Mirvali'nin küratörlüğünde devam eden sergiler dizisinin dördüncü sergisi İran asıllı Kanadalı sanatçı Abbas Akhavan'a ait. Akhavan'ın sergi düzenlediği kentlerde belirli bir zaman geçirerek dokuyu tanıdığını ve işlerini bu eksende şekillendirdiğini, ağırlıkla mekana özgü işler ürettiğini biliyoruz. 11 Mayıs'a dek görülebilecek olan sergide Abbas Akhavan'ın, Galeri Mana'nın kapısına ve pencerelerine yerleştirdiği çiçekli kumaşlar, adeta eski bir İstanbul evine dönüştürmüş binanın dış cephesini. Kurumak üzere asılan çarşafları andıran kumaşlar da yine İstanbul sokaklarının eski bir geleneğini çağrıştırıyor. Bu kumaşlar, zemine açılmış olan kesiklerden yerin altına uzanarak aslında var olmayan bir alt katı yoktan var ediyor adeta. Giriş katına yapılan havuz da, tavanın yansımasını aslında var olmayan bir alt kat görüntüsüne dönüştürüyor. Bir bahçenin çeşitlemeleri adlı bu iş, aynı zamanda Akhavan'ın sık sık çalıştığı bahçe temasını da imliyor ve Hera Büyüktaşçıyan'ın Yansıma Üzerine Düşünceler sergisinde yer alan işi gibi, binanın altındaki sarnıcı işaret ediyor. Bir köşede duran kum çuvalları ve inşaat brandalarını da hesaba kattığımızda, galeri mekanının giriş katının İstanbul'un güncel meselelerine değinen bir yapı oluşturduğunu okumak zor olmuyor. İstanbul'un ve Karaköy'ün biteviye inşaat haline odaklanan bu kat, mimari yapıyı kullanış ve dönüştürüş şekliyle galeri ve çevresindeki alan üzerine ciddi bir mesai harcandığını ortaya koyuyor. Akhavan, üst kattaki masanın üzerine yığılmış olan toprakla da yine yer altını işaret ediyor izleyiciye. Giriş katında gördüğümüz çiçekli kumaşların benzerlerinin betonlaştırılmış hallerinin birer arkeolojik buluntu gibi sergilediği çalışmasını ve fotokopi üzerine yapılan desenlerden oluşan Herd serisini de yine üst katta görüyoruz. Abbas Akhavan, Mirvali'nin küratörlüğünde gerçekleştirdiği İstanbul'daki bu ilk solo sergisinde doğadan elementleri, pastoral manzaraları, kültürel imleri ve mimari öğeleri, yerel - evrensel, özel - kamusal mekan gibi karşıtlıklar üzerinden inceliyor. Bunu yaparken de -özellikle sergideki İstanbul vurgusunda- zoraki bağlamlara ve ilişkilendirmelere sığınmıyor. Serginin tamamında samimiyeti ve kendiliğindenliği elden bırakmıyor Akhavan. Bir köşede duran kum çuvalları ve inşaat brandalarını da hesaba kattığımızda, galeri mekanının giriş katının İstanbul'un güncel meselelerine değinen bir yapı oluşturduğunu okumak zor olmuyor. İstanbul'un ve Karaköy'ün biteviye inşaat haline odaklanan bu kat, mimari yapıyı kullanış ve dönüştürüş şekliyle galeri ve çevresindeki alan üzerine ciddi bir mesai harcandığını ortaya koyuyor. Akhavan, üst kattaki masanın üzerine yığılmış olan toprakla da yine yer altını işaret ediyor izleyiciye. Giriş katında gördüğümüz çiçekli kumaşların benzerlerinin betonlaştırılmış hallerinin birer arkeolojik buluntu gibi sergilediği çalışmasını ve fotokopi üzerine yapılan desenlerden oluşan Herd serisini de yine üst katta görüyoruz. Abbas Akhavan, Mirvali'nin küratörlüğünde gerçekleştirdiği İstanbul'daki bu ilk solo sergisinde doğadan elementleri, pastoral manzaraları, kültürel imleri ve mimari öğeleri, yerel - evrensel, özel - kamusal mekan gibi karşıtlıklar üzerinden inceliyor. Bunu yaparken de -özellikle sergideki İstanbul vurgusunda- zoraki bağlamlara ve ilişkilendirmelere sığınmıyor. Serginin tamamında samimiyeti ve kendiliğindenliği elden bırakmıyor Akhavan.


Cerrahide paketleme denilen ilginç bir yöntem var. Bir kaza sonucu kopan ya da ağır hasar gören el, karın derisi açılıp boşluğa gömülüyor, sonra deri dikiliyor ve hasarın büyüklüğüne göre bir buçuk - iki ay karın boşluğunda kalan el iyileşiyor. Sonra yerleştirildiği boşluktan çıkarılan el, eğer kopmuşsa bileğe dikiliyor, kopmamış da ağır hasar görmüşse yüzde yüze yakın oranda normal işlevini kazanıyor. Gomidasın ilk sahnesini izlerken bu cerrahi yöntemi anımsadım; çünkü Gomidas ağrıyan ayağının yanı sıra akıl ve ruh sağlığını da koruyabilmek için ayağını toprağa gömüyor. Belki topraktan aldığı elektrik yararlı oluyor, belki de sadece psikosomatik bir süreç bu; yine de işe yarıyor. Ve oyun, Ayağımı toprağa gömdüğüm zaman her şey hafifliyor cümlesiyle başlıyor. Ayağını, daha doğrusu simgesel olarak tüm bedenini ve ruhunu toprağa gömerek iyileşmeye çalışan bu Gomidas kimdi? Gomidas, Osmanlı döneminde yaşamış önemli bir Ermeni müzisyen, koro şefi ve Anadolu müziğini batılılaştıran ilk müzikologdu. Gomidas, köy köy gezip, köylerdeki etnik müziği derleyen, halk ezgilerini ilk defa derli toplu bir şekilde düzenleyen, Ermeni müziğini batılı anlamda tanımlı duruma getiren, sadece Ermenice değil, Türkçe ve Kürtçe şarkıları da derleyip ortaya çıkaran bir etnologdu. O dönemini Şarkıları dinlerken hikayeleri gördüm, her hikayede beni buldum. Kendimin okulu oldum duyduğum her ezgide. Her ağacın bir adı varmış, her insanın bir şarkısı, diye anlatıyor oyunda. Ahmet Sami Özbudak'ın yazıp yönettiği, Ersin Umut Güler'in süpervizörlüğünü üstlendiği oyun, olabilecek en doğal, en çarpıcı, en doğru mekanda, Kumkapı'daki Surp Vortvots Vorodman Kilisesi'nde oynanıyor. İstanbul 2010 yılında Avrupa Kültür Başkenti olarak ilan edildiği zaman yürütülen ve benim de yer aldığım çalışmalar sonucunda sanatsal etkinliklere açılan kilisenin atmosferi, oyun-oyuncu-izleyici etkileşimine ilk adımda en büyük desteği sağlıyor. Yazar Ahmet Sami Özbudak, Gomidas'ın Villejuif'teki akıl hastanesinde en yakın dostu olan Pierre'in ölmeden önce ona emanet ettiği hayali koyunun peşinden izleyicileri bir hayat hikayesinin zemininde yolculuğa çıkarıyor. Özbudak, acılarla örülmüş bir yaşamı, hiç abartmadan, hikayede de ideolojide de aşırılıklara kaçmadan, sadeliğin çarpıcılığı içinde oluşturmuş oyun metnini. Soğomon çocukluğunda ilahi de söylüyor, ezan da okuyor. Onun bu eylemlerle ilişkisi salt dini değil, sanatsal, öyle olduğu için de evrensel bir nitelik kazanıyor. Yönetmen Ahmet Sami Özbudak, apsisin önündeki boşluğu oyun alanı olarak kullanıyor. Alanın çevresi izleyici sandalyeleriyle çevrili. Alanın ortasındaki boşlukta cam bir platform var. Cihan Aşar'ın tasarladığı üzeri toprak kaplı platform Gomidas'ın yaşamının geçtiği her yeri simgeliyor. Gomidas da, oyun çanı çalmadan önce yerini alıp mizansenlere başlayarak izleyici ile ilk sıcak bağını kuruyor. Metnin ve rejinin büyük sürprizi ise apsisin önünü kapatan ve aydınlatıldığı zaman içini gösteren perdenin arkasında yer alan 40 kişilik Lusavoriç Korosu. Koro, müzik direktörü ve koro şefi Hagop Mamigonyan'ın yönetiminde Gomidas Vartabed'in müziğini seslendiriyor. Koroda yer alan sanatçılar oyunun finalinde de akıl hastanesinin bahçesindeki ağaçların sesi olarak oyun alanına giriyorlar. Özlem Kaya'nın yalın kostüm tasarımı, Cem Yılmazer ile Yasin Gültepe'nin gerçekleştirdiği ışık düzeni oyunun olmazsa olmaz unsurları. Burada ayrıca belirtmek istediğim bir şey de, oyunun aynı zamanda Serra Yılmaz ve Yiğit Bener çevirisiyle Fransızca oynanıyor olması. Ve Fehmi Karaarslan, Olympos'tan inmiş bir tanrı fiziği ve olağanüstü bariton sesiyle Gomidas'ın yaşamının, Ahmet Sami Özbudak'ın ve koronun emeklerinin hakkını hakkıyla vererek büyülüyor izleyicileri.


Georgia Üniversitesi Grady Gazetecilik ve İletişim Yüksekokulu'nda öğretim üyesi Doç. Dr. Carolina Acosta-Alzuru, bu beklenmedik gelişmeyi inceliyor. Dilimize 'Brezilya dizisi' olarak girmiş, aslında tüm kıtada farklı biçimlerde tezahür eden 'telenovela' dizi formatını ve bunun kültür ve toplumla ilişkisini 20 yıldır aşkın süredir araştıran, bu konuda üç kitap yazan Venezuelalı-Amerikan Acosta-Alzuru, Boğaziçi Üniversitesi Yaz Okulu'nda bu dönem dizi-kültür-toplum ilişkisini konu alan bir ders verdi. Biz de kendisiyle Türk dizilerinin Güney Amerika'daki etkisini ve birkaç ay önce "Engin Akyürek Amerika'da araştırma konusu oldu" gibi tuhaf bir başlıkla çıkan haberde bahsedilen çalışmasını konuştuk. Acosta-Alzuru'ya 'Türk İşgali'nin ne zaman ve nasıl başladığını soruyoruz: "Yaklaşık üç yıl önce Şili'de 'Binbir Gece' ile başladı. Sonrasında 'Fatmagül'ün Suçu Ne' geldi ve onun etkisi çok büyük oldu." "Fatmagül'ün Suçu Ne"nin etkisini anlatmak için Porto Riko'dan örnek veriyor: Beren Saat ve Engin Akyürek'in başrollerini paylaştığı dizi, Karayipler'in en büyük efsanelerinden Kübalı şarkıcı Celia Cruz'un hayatını anlatan bir diziyle aynı zamanda yayınlanmaya başlamış ve reytinglerde onu geçmiş. Acosta-Alzuru'ya göre bölgede en popüler olan diziler, yukarıda belirttiklerinin yanı sıra "Kara Para Aşk", töre dizileri normalde tutmamasına rağmen şaşırtıcı bir performans gösteren "Sıla", "Medcezir" ve bazı ülkelerde "Ezel". Yeni başlayan "Kara Sevda" ve "İçerde"nin performanslarını da takip ediyor. "Binbir Gece" ve "Sıla", kıtada büyük başarı elde etmiş diziler arasında. Araştırmasının bazı medya organlarında "Engin Akyürek Amerika'da araştırma konusu oldu" başlığıyla yer almasının gerçeği tam olarak yansıtmadığına dikkat çekiyor Acosta-Alzuru. "Öncelikle Akyürek'i değil, kendisinin uluslararası hayran kitlesini konu aldım. Ayrıca araştırma değil, bir anketti." Engin Akyürek hayranlarının cevaplaması için İngilizce ve İspanyolca olarak hazırladığı, hem şıklı hem de açık uçlu soruların bulunduğu anketine 500 kişinin katılmasını beklerken 78 ülkeden 3 bin 274 geçerli anket formuyla karşılaşmış. Ankette katılımcılara Türk dizilerinin yanı sıra telenovela izleyip izlemedikleri, hangisini tercih ettikleri, Türk dizilerini neden izledikleri gibi genel soruların yanı sıra, Akyürek'i ne kadar ve hangi mecralardan takip ettikleri, anket sürerken yayında olan "Ölene Kadar" dizisini izleyip izlemedikleri ve hakkında ne düşündükleri gibi özel sorular da sorulmuş. "Kara Para Aşk"ta birlikte rol alan Engin Akyürek ve Tuba Büyüküstün, Güney Amerika'da en popüler Türk oyuncular listesinin tepesinde. Çalışmasında neden Engin Akyürek'in hayran kitlesini tercih ettiğini şu sözlerle açıklıyor Acosta-Alzuru: "Akyürek, Halit Ergenç ile birlikte Güney Amerika'daki en popüler Türk erkek oyuncu listesinin başında. Yerel ile küresel trendler arasındaki farklara ve çekişmeye odaklanan biri olarak, Türkiye'nin en ünlü isimleri arasında yer almayan bir oyuncunun dünyanın başka bölgelerinde edindiği büyük hayran kitlesi benim çok ilgimi çekti. Akyürek'in öykü yazdığı 'Kafasına Göre' dergisine Güney Amerika'dan abone oluyorlar, sırf ellerinde olması için. Sonra internetteki hayran sayfalarında çevirisinin çıkmasını bekliyorlar. Anket sırasında yayınlanan 'Ölene Kadar'ı izleyip izlemediklerini sordum; birçoğu Türkiye'deki yayını aynı anda izlemişler, saat farkını önemsemeden, Türkçe bilmedikleri ve altyazı olmadığı halde. Akyürek'i en çok birlikte izlemek istedikleri isimler ise Tuba Büyüküstün ve Beren Saat." Akademisyen, anket sonrasında katılımcılar arasından dünyanın dört bir yanından 16 kişiyle Skype üzerinden özel röportajlar da yapmış. Saçları 18-60 arasında değişen, tümü kadın bu 16 kişi, kendisine daha önce kimsenin bu şekilde hayranı olmadıklarını ifade etmiş.


16 Temmuz 2018 - 11:07Berlin, Sundance, Cannes ve South by Southwest'ten transfer edilen 5 seçkin film, Karlovy Vary Film Festivali'nde buluştu. Bu beşliyi öne çıkarmak için önemli sebeplerimiz var. Berlin'de başladığı yolculuğuna sessizce devam eden bir başyapıt dolaşıyor etrafta. 3 saat 50 dakika uzunluğunda, bir Çin filmi. Çok sınırlı bir zaman aralığında, isabetli ve pratik film tercihleri yapmaya çalıştığınız festival maratonunu altüst eden o film... Nerede görseniz, tanırsınız. İzledikten sonra dışarıdaki dünyaya dönmeyi zorlaştıran, günlerce sizinle yaşayan, başka filmler izlerken bir köşede bekleyen, ihtiyaç anında köşesinden kalkıp omuzlarınıza oturan o film. Üstelik bir ilk film. Genç yönetmeni Hu Bo'nun ilk ve son filmi. Ne yazık ki, 29 yaşındaki yönetmeninin filmi tamamladıktan sonra intihar ettiği bilgisinden bağımsız olarak izleyemeyeceğiniz bir ilk ve son film. Çünkü kasveti, kurmacadan çıkıp gerçek hayata taşan cinsten. Aslına bakarsanız, bir sanat eserinin, uzun bir intihar notuna dönüştüğü ender anlardan birine şahitlik ediyoruz. Dört saate yakın olup da bir dakikası bile boşa harcanmamış bu filmin, bu denli karanlık bir dünya çizip de nasıl duygu sömürüsüne hiç bulaşmadığı, inandırıcılığını hiç kaybetmediği, tekrara düşmediği, beylik diyaloglara prim vermediği ve saate hiç baktırmadığı bir muamma. Hu Bo, hayatla olan derdini anlatırken üst düzey bir sinema filmi ortaya çıkardığının farkında. Kamerayla ne yaptığını biliyor, kurgu masasında ne yaptığını biliyor. Ama kendi yeteneğine koşulsuzca hayran olanlardan değil. Yaratısının büyüsüne kapılıp, asıl hedefini unutmuyor. Asla. Karakterlerinin ağzından sık sık dökülen dünyanın ne berbat bir yer olduğu gerçeğini enikonu benimsemeden, seyirci olarak filmde yol almanız imkansız. Yine de dünyanın en gamsız sinemaseveri bile izlemeli Da xiang xi di er zuoyu. Bir genç ustanın hem doğumuna hem ölümüne şahitlik etmek için. 70'lerin en iyi yönetmenlerini sayarken, Hal Asbhy'e sıra gelene kadar bir ordu dolusu yönetmen adı anarız da içimiz hiç sızlamaz! Bu belgesel, bir bakıma o listenin şanını kurtarmak için çekilmiş ve öyle iyi olmuş ki! Hem 1970-79 arasında art arda yedi müthiş film çeken Ashby'nin geç de olsa hakkını teslim etmek hem bunca yıl sonra filmlerini yeniden izleme isteği uyandırmak hem de adını hiç duymayanlara hazine bulmuş gibi hissettirmek için. Ashby'nin dehası, kendi hakkında çekilen bir belgeseli sıradan bir yönetmen belgeseline dönüşmekten alıkoyacak güçte. En yakın dostu yönetmen Norman Jewison'ın onu anlatışı ise dünyalara bedel. Ashby gibi mesleğe kurgu masasında başlayan Amy Scott'ın yönettiği bu ilk film, Ashby'nin içindeki insan sevgisini, otoriteye isyanını, stüdyolara olan öfkesini, toplumsal çatlaklara duyarlı doğasını ve sımsıcak gülümsemesini perdenin ötesine geçiriyor. Scott'ın Hal Ashby portresi, zamanında kimsenin yapamadığını yapmış olmanın yükünü severek sırtlamış bu dahinin, şimdi yaşasaydı bağımsız sinema adına neler yapabileceğini düşündürüyor derin derin. Yaşasaydı, bugün 89 yaşında olacaktı. En iyisi, kalkın, bugün bile bir benzeri olmayan Harold and Maudeu, çoğunlukla doğaçlamayla ilerleyen ve sette çekilirken yazılan senaryosuyla Oscar alan Coming Homeu ya da herkesin Keşke ben çekseydim dediği başyapıt Being Therei izleyin. Hale, Hal Ashby ile hazırlanın. Sundance camiasının gayet yakından tanıdığı, ama henüz gerçek çıkışını yakalayamamış Andrew Bujalski, yeni filmi Support the Girls ile şeytanın bacağını kırabilir. Zira film, kadın dayanışması, insanları idare etme sanatı ve kadın bedeninin metalaştırılması üzerine ilginç tespitlerde bulunurken, aynı zamanda seyirci dostu da olmayı beceriyor. Büyük kısmı tek günde geçen hikaye, seksi giysiler içindeki genç kızların müşterilere daima gülümseyerek hizmet ettiği Amerika'nın yerel restoranlarından birinden, yaşayan karakterler çıkarmayı başarıyor. Benzer bir dinamiğe, yerel bir gazetenin ofisinde, bir ilkokulun öğretmenler odasında ya da bir hastanenin acil servisinde de rastlayabilirsiniz. Support the Girlsün en ilginç özelliği, insanlar arası duygusal etkileşime akla gelen en son yerde alan açması olsa gerek. Filmin, ana akım filmlerde nadiren kameraya takılan öteki Amerikayı makyajlamadan portrelemesi ise toplumsal analiz yönünden beklenmedik bir bolluğun habercisi. Başroldeki Regina Hall ve yardımcı rolde parlayan Haley Lu Richardson'ın performansına özellikle dikkatinizi çekelim. Ne ile karşı karşıya olduğunuzu bilmeden izlemeniz gereken o filmlerden biri bu. Tanık olacağınız tuhaflıkları saymaya kalkmak, beyhude bir çaba olur. Ancak Gransın sıra dışı kahramanı Tina'nın orijinalliğinden dem vururken, filmin Lat den ratte komma in / Let the Right One In ile tanınan İsveçli yazar John Ajvide Lindqvist'in kısa hikayesinden uyarlandığını hatırlatmak gerek. Fiziksel olarak etrafındaki kimseye benzemeyen kadın kahramanımız, yarı-hayvansı içgüdülerle, öfkenin, korkunun, utancın ve suçluluk duygusunun kokusunu alabiliyor. Bu ilginç malzeme de yönetmen Ali Abbasi'ye türlerle flört etme fırsatı tanıyor. Fantezi, polisiye, dram, gerilim, romantizm ve çok hafif bir komedinin katkısıyla, Gransı izlemek başlı başına bir macera. Başrol oyuncularının makyajından sorumlu ekibin, inandırıcılık hususunda filme hiçbir sorun yaşatmaması ise apayrı bir takdir konusu. Trans birey, sinemada temsil edildiği nadir zamanlarda, gerçekte olduğu kişiyi etrafındakilere kabul ettirmeye veya herkesten saklamaya çalışandır hep. Kendini bir tek o tanır, başkalarının onu anlamasını beklemeye bile çekinir, böyle bir beklenti içine girdiğindeyse büyük hayal kırıklıkları, çatışmalar, önyargılar, şiddet ya da bol bol gözyaşı çıkar yoluna. Hangi dönemde, hangi ülkede yaşanırsa yaşansın, trans olmanın kendisi mücadeledir zaten. Sinema, bu mücadeleyle yetinmeyi sever. Belçika'dan çıkan Girl ise balerin olmayı hayal eden trans bir genç kızın gerçek hayattan ilham alan öyküsüyle, bu mücadelenin çıtasını gözle görülür şekilde yükseltiyor. Girlün ayırt edici özelliği; bir erkeğin bedeninde doğmuş Lara'nın, tedavisi, yakın gelecekteki ameliyatı ve ailesiyle ilişkisi gibi detayların, mücadelesinde negatif etkiler yaratmaması. Lara'nın gündelik hayatını zorlaştıran tek gerçek, balerin olma hayaliyle kabul edildiği dans okulu. İçinde bulunduğu bedeni aşırı derecede zorlayan, kalıplara sokan bir mücadele onunkisi. Bu açıdan bakıldığında, başka bir tonda anlatılsaydı, Girlün etkileyici bir beden korkusu olma potansiyelini de görür gibiyiz. Hatta yer yer o tarafa kaydığı da oluyor. Ancak yönetmen Lukas Dhont, asıl olarak Lara'nın yaşadığı büyük stresi, sabırsız bekleyişi ve bedenine karşı hissettiği tiksintiyi, bale gibi tamamen bedene yaslanan bir tutkuyla karşı karşıya getirmeyi tercih ediyor. Dramdan gerilime evrilen hikayenin çatısı, bu karşılaşmaya emanet. Seyirci olarak daha önce tanık olmadığımız bu cesaret öyküsü, her şekilde ilgi çekici. Ancak yönetmenin asıl başarısının bu filmi çekmekten çok, başrol oyuncusu Victor Polster'i bulmak olduğunu düşünmeden edemiyoruz.


Duyurusunu görüp üç gün peşinde koştuğum bir kitap, beni, artık buralarda olmayan bir yönetmen ve çok sevdiğim bir yazarla birleştirdi. Petros Markaris, arkadaşı Theo Angelopulos'la kararlaştırdıkları gibi, Sonsuzluk ve Bir Günün çekimi sırasında bir günlük tutmuş. Kırk yıllık arkadaşı onu bırakıp gidince de, günlüğünü yayınlamış: SONSUZLUK VE BİR GÜNlük. İstos'tan çıkan kitabı Türkçe'ye Anna Maria Aslanoğlu çevirdi. Heybeliada'lı, İstanbul'da okumuş, sonra Atina'ya göçmüş Markaris'i, daha önce senaryolarını Angelopulos'la birlikte yazdığı filmlerden tanıyoruz: "Büyük İskender "(1980), "Leyleğin Geciken Adımı" (1991), "Ulis'in Bakışı" (1995), "Sonsuzluk ve Bir Gün" (1998), "Ağlayan Çayır Üçlemesi" (2004) ve "Zamanın Tozu" (2008). Senaryosunda çalışmadığı filmler de var, çünkü Markaris'in işi başından aşkın. Başka yönetmenlerin senayolarında çalıştığı gibi, TV dizileri ve oyunları da var. Bir de polisiye romanları, elbette. Hayranı olduğumuz Kostas Haritos'un yaratıcısı. Yukarıda bahsi geçen senaryoların çoğunda katkısı olan bir diğer kişi ise, 2012'de ölen ve bütün büyük İtalyan ustalarla çalışmış efsanevi senarist Tonino Guerra. Onu ilk kez, Antonio'nin L'Avventura / Macerası ile tanımıştık. Zaten kitap boyunca Angelopulos, İtalya ile Yunanistan arasında mekik dokuyor, önemli değişiklikler için Tonino'nun fikrini alıyor. Petros'un peki? Her an. Zavallıya nefes aldırmıyor diyebiliriz. Telefonla, yazıhanesine çağırarak, kendisi kapısına dayanarak... SONSUZLUK VE BİR GÜNlük, filmin fikir halinde doğmasından itibaren bütün aşamalarını sunuyor bize. Başında Markaris'in Türkçe baskıya önsözü ile Angelopulos'un girişi var; sonunda ise, çekim süreci ve sonrasına dair belgeler: Çekim Programı İkinci Dönem, Trafik Işıklarındaki Çocuların Kostüm Devamlılığı, Günlük Program, Çekim Raporu, Seçilmiş Çekimler, Filmden Kareler ve Set Fotoğrafları. Petros Markaris, önsözünün sonunda bizim de hislerimize tercüman oluyor: Okur, bu önsözdeki ziyadesiyle şahsi üslubumu bağışlayacaktır diye umuyorum. Arkadaşımı çok özlüyorum. Angelopulos, Markaris ve sinema sevenlere...


Kısa aralıklarla yayımlanan ilk iki tekli, Seyran-ı Bela ve Hürmetin peşi sıra albüm Güyanın klibiyle eşzamanlı olarak servis edildi. Toplamda 10 şarkı var ve tamamının söz, müzik ve düzenlemelerinde Onurr imzası taşıyor. Bir yanda nicedir kendi dilini bulmuş, kabul de ettirmiş iyi bir şarkı yazarı, öte yanda güncel dünya müziğinin trendlerini yerel müziğin kadim kodlarıyla birleştirebilen bir aranjör var. Bunun en belirgin ve en çarpıcı örneği Derbeder adlı şarkı. Keşke Onurr bu şarkıyı söylerken de kendi gibi kalıp o çok moda nezleli vokal tekniğini kullanmasaymış. Tek bir gitarla, çok romantik bir hale gelip klasik pop sularında yüzebilecek Seyran-ı Bela ve Sonsuza gibi şarkıları sert elektronik sesler ve efektlerle bezeyerek elektronik altyapılı şarkıların da sağlam armonileri, güçlü melodileri ve iyi sözleri olabileceğini gösteriyor Onurr. Bu konuda elini korkak alıştırmadığını, yenilikçi ve cesur davrandığını albümdeki birçok şarkıda hissediyoruz zaten. Albümü ilk dinleyişimde favorilerimden biri Kuyruklu Yıldız ve Cep Komandosu oldu. Büyük büyük laflar döktürmeden, çok nahif anlatılmış bir hikayenin içinde saklı bütün keskinlik ve can acıtıcılık, düzenlemenin, ritmin ve kullanılan seslerin yarattığı tansiyonda açığa çıkıyor ve şarkıyı adeta bir film izler gibi dinliyorsunuz. Hürmet, Ağlak Diskonun sonradan doğmuş çocuğu gibi. Albümün sonunda yer alan Çal Keke de bir miktar öyle. Öte yandan neredeyse hiç eğlenceli ve yüksek tempolu şarkı yazılmayan, yapılmayan bir dönemde Çal Keke tek başına bu boşluğu doldurabilecek nefis bir dans şarkısı. Albümün en Akdenizli şarkısı Delice, melodik ve sözel yapısıyla eski nesil popa da göz kırpıyor ki bundan olsa gerek, albümde ilk dinleyişte bana yakın gelen şarkılardan biri oldu. Onurr'un dünyanın doğusunun üzerinden kuş uçuşu geçtiği, geçerken de kelime oyunları ve ara nağme olarak kullandığı işlem görmüş vokalleriyle dinleyeni coşturduğu Takat, albümün en enteresan ve akılda kalıcı parçalarından biri. Tabii eşlik etmelere, birlikte söylemelere en müsait şarkı olarak Güyanın, albümün açık kozlarından biri olduğu da rahatlıkla söylenebilir. Onurr'un dili, hikayeleri, başından sonuna kendini, yaşadıklarını ve hissettiklerini ifade etme biçimi birbirinden çok farklı karakterlerdeki şarkılar arasında dolaşırken hiç dağılmıyor, ekseninden kaymıyor. Her şarkıda başka bir numara, sürpriz ve zeka oyunuyla oya gibi işlenmiş düzenlemelerse bütün şarkıların tek kişinin elinden çıkmasının getirebileceği her türlü dezavantajı bertaraf ediyor. Ne var ki Onurr bütün bu detaylarla tek başına uğraşır, oyunlar icat ederken işin en önemli elementlerinden biri olan şarkıcılık kısmına bir tık daha az özen göstermiş gibi. Başından sonuna değil belki ama yer yer, bazı şarkılarda şarkı sözlerinin etkisinin dinleyene geçmesini zorlaştıran bir kayıtsızlık tonu, değişmeyen ya da değiştiği hissedilmeyen bir duygu durumuyla söylüyor Onurr. Belki yazarken olduğu kadar söylerken de kelimelere o kadar kendinden emin hükmetse tadından yenmeyecek. En azından ben öyle düşünüyorum diyeyim de kavga çıkmasın.


İki gün önceydi, her zamanki gibi masaya yığılmış zarflardan birinin içinden el kadar bir defter çıktı. Turkuvazın üstünde pembe çiçeklerle süslenmiş kapakta şöyle yazıyordu: Aşk Sevda Süveyda/ Anadilde Aşk Defteri. Aşkı da sevdayı da biliyoruz ama süveyda ne demek? Kalbin ortasında olduğuna inanılan siyah benekmiş, öyle diyor TDK sözlüğü. Bir de mecazi anlamı var: Kalpteki gizli günah. Geçen haftaki yazımdan sonra Hayykitap'ın gönderdiği bu defterde, Anadolu'da konuşanı kalmış ya da kalmamış 73 dil ve lehçede Seni seviyorum yazıyor. Sözlü tarih araştırmacısı İsmail Keskin hazırlamış bu defteri. Sayfanın sağ üstünde sadece bu var, geri kalanını doldurmak size kalmış. Bunlardan sonra da Anadolu'da farklı dil ve lehçelerde aşk sözleri geliyor. Evin amin, dile min, serine min dediğinizde Kürtçe Aşkım, yüreğim, şirinim demiş oluyorsunuz. Türkiye'de yaşayan kime köklerini sorsanız başka bir cevap alırsınız. "Aşk Sevda Süveyda" başlangıç olsun; birbirimizi Anadolu'nun dillerinde sevelim. İki gün önceydi, her zamanki gibi masaya yığılmış zarflardan birinin içinden el kadar bir defter çıktı. Turkuvazın üstünde pembe çiçeklerle süslenmiş kapakta şöyle yazıyordu: Aşk Sevda Süveyda/ Anadilde Aşk Defteri. Aşkı da sevdayı da biliyoruz ama süveyda ne demek? Kalbin ortasında olduğuna inanılan siyah benekmiş, öyle diyor TDK sözlüğü. Bir de mecazi anlamı var: Kalpteki gizli günah. Geçen haftaki yazımdan sonra Hayykitap'ın gönderdiği bu defterde, Anadolu'da konuşanı kalmış ya da kalmamış 73 dil ve lehçede Seni seviyorum yazıyor. Sözlü tarih araştırmacısı İsmail Keskin hazırlamış bu defteri. Sayfanın sağ üstünde sadece bu var, geri kalanını doldurmak size kalmış. Bunlardan sonra da Anadolu'da farklı dil ve lehçelerde aşk sözleri geliyor. Evin amin, dile min, serine min dediğinizde Kürtçe Aşkım, yüreğim, şirinim demiş oluyorsunuz. Türkiye'de yaşayan kime köklerini sorsanız başka bir cevap alırsınız. "Aşk Sevda Süveyda" başlangıç olsun; birbirimizi Anadolu'nun dillerinde sevelim.