Türkiye'nin ilk uluslararası edebiyat festivali İTEF, 15. yılını kutluyor. KÜLTÜR SANAT SERVİSİ - Bu yıl Yeryüzü Edebiyatı teması ile okurlarla buluşacak festival 20-24 Eylül tarihleri arasında düzenlenecek. Dokuz farklı ülkeden yazar, çevirmen, çizer ve yayıncılık profesyonelinin edebiyatseverlerle buluşacağı etkinlikler 21 Eylül'de Marta Breen ve Vigdis Hjorth söyleşileri ile başlayacak. Festival boyunca İTEF sahnesinde yer alacak isimler arasında Adelina Tershani, Ahmet Ümit, Aleksandra Savanovic, Bashkim Shehu, Cansu Erkan, Cem Oğuz, Dejan Trajkoski, Erling Kagge, Gerbrand Bakker, Hande Çiğdemoğlu, Leonarda Patrignani, Marek Sindelka, Marta Breen, Özge Deniz, Şiirsel Taş, Tuğçe Isıyel, Vigdis Hjorth, Vladimir Pistalo ve Vladislav Bajac bulunuyor.


Venedik'te Orizzonti Bölümü'nde yarışan ve Nehir Tuna'nın yönettiği Yurt prömiyer yaparken David Fincher'ın merakla beklenen filmi The Killer da seyirciyle buluştu. JANET BARIŞ- Jüri başkanı Damien Chazelle'in Hollywood'daki grevi desteklediğini belirttiği açıklamalarıyla başlayan Venedik Film Festivali ortasına geldi bile. 10 Eylül'de tamamlanacak festivalin ilk günlerinde Michael Mann'in Ferrarisi, Yorgos Lanthimos'un Poor Thingsi ve Pablo Larrain'in El Condesi gibi uzun zamandır beklenen filmlerin prömiyerleri gerçekleşti. David Fincher'ın The Killerı ile Sofia Coppola'nın Priscillası da öne çıkanlardan. Türkiye'den bu yıl ana yarışmada bir film yok ama Orizzonti Bölümü'nde yarışan ve Nehir Tuna'nın yönettiği Yurt prömiyerini yaptı. Tuna'nın ilk uzun metrajı olan Yurt, '90'ların ortasında yurtlarda yaşanan kutuplaşmaya odaklanıyor. İslami kesim ile seküler kesim arasındaki hem görünür hem görünmez damarlar arasında gezinen ve bunu ana karakteri Ahmet üzerinden ilmek ilmek işleyen film dakikalarca alkışlandı. Ahmet'in kaldığı yurt ile yaşamak istediği hayat arasında sıkışması, babası için inanmak istese bile o inancı bulamayışı, bütün bu çelişkiler içerisinde duygusal iniş çıkışlarla yaşadığı hezeyanlar filmin bel kemiğini oluşturuyor. Bir ergenin gözünden dünyayı anlamak klişesinden çıkıp zaman zaman rahatsız da edebilen sofistike bir alana taşınıyor. Ahmet, Ahmet'in ailesi, yurttan arkadaşı ve okuldaki gündelik yaşamı ile olan çelişkilerinin her bir ayrı bir kaygan zemin. Nehir Tuna bütün bu kaygan zeminlerin etrafında zaman zaman yumuşak bir mizah üretmeyi başararak dolaşıyor. Filmin sinematografik tercihleri de anlamlı. Ahmet'e çıkışsız anlarında siyah-beyaz bir hat çizen Tuna, özgürlük mücadelesini anlamlandırmaya çalıştığı anlarda filmi renklendiriyor. Yurt biçimsel olarak kendine özgü bir hat çizerken ilk film olmasına rağmen bütün riskli alanlarda kendinden emin bir biçimde dolanıyor. Alexis Matz'ın grafik romanında uyarlanan The Killer, David Fincher'ın Seven/Yedi ve Zodiactan yıllar sonra yeniden uğradığı bir seri katil hikayesi. Kendine fazla güvenen ve işinde iyi olan bir seri katilin son işinde başarısızlığa uğramasıyla patronlarıyla hesaplaşması ve bu hesaplaşmanın psikolojik olduğu kadar fiziksel bir şiddete dönüşmesini Finchervari bir biçimde işleyen film, klasik kara filmlerin ışığına yakın dursa da bir yandan da modern zamanlardan gelen, çağdaş bir katil karakteri yaratıyor. The Killer neredeyse tek bir karakter üzerine kurulu. Michael Fassbender'in ustalıkla canlandırdığı katil dışındaki karakterler, sadece onun etrafında dolanıyor ve hikayeye temel anlamda bile hizmet etmiyor. Filmin ilk yarım saatine yayılan edebi açılışı da bir seri katilin iç sesi olmanın yanında Fincher'ın yarattığı güçlü ışıkla göz dolduruyor. Fincher'in The Killerı bu yıl Venedik'in iddialı yapımlarından biri olarak göze çarpıyor.


Türkiye'nin en uzun soluklu kültür sanat dergisi Milliyet Sanat ekim sayısında Cumhuriyet'in 100. yılını kutluyor. Yüz'ümüz Cumhuriyet diyen Milliyet Sanat, Cumhuriyet'in köklerine uzanarak sanatımızın öyküsünü okurla buluşturuyor. Milliyet Sanat ekim sayısında Cumhuriyet'imizin 100. yılını kutluyor! Türkiye'nin en köklü dergilerinden Milliyet Sanat, sanatın 100 yılını mercek altına alarak bir asıra selam duruyor. Yüz'ümüz Cumhuriyet kapaklı dergide Sabiha Kurtulmuş'un küratör Beral Madra ile söyleşisi öne çıkıyor. Türkiye'nin çağdaş sanat gelişimini konu eden söyleşi, ülkemizde çağdaş sanatın modernizm, postmodernizm, küreselleşme ve estetik süreçlerini gözler önüne seriyor. Evrim Altuğ ise kadın sanatçılar üzerine çalışmalarıyla tanınan akademisyen ve sanat eleştirmeni Prof. Ahu Antmen'e, kaleme aldığı Kimlikli Bedenler: Sanat, Kimlik, Cinsiyet kitabına Cumhuriyet ekseninden bakarak sorularını yöneltiyor. Derya Bengi, Cumhuriyet ve müziğin yüz yıllık ilişkisini inceliyor. Tunca Arslan Atatürk bir törende 'Efendiler, hepiniz mebus olabilirsiniz, vekil olabilirsiniz, fakat sanatkar olamazsınız. Hayatlarını büyük bir sanata vakfeden bu çocukları seviniz' derken yanında Muhsin Ertuğrul vardır. sözleriyle başladığı yazısında tiyatromuzun öncüsü Muhsin Ertuğrul'un portresini Milliyet Sanat okurları için sunuyor. Cumhuriyet ile haremdeki kadın sinema perdesine geçti başlığı altında ise Barış Saydam, sinema tarihçisi Burçak Evren ile 1923'ten günümüze ülkemizde sinemanın gelişimini ve Cumhuriyet'in yedinci sanata etkilerini konuşuyor. Cumhuriyet ve müziğin yüz yıllık ilişkisi Derya Bengi'nin Sazla ve cazla geçen 100 yıl başlıklı yazısında ve Kemal Küçük'ün Müzik reformu başarılı oldu mu? sorusuna yanıt aradığı sayfalarda okurun karşısına çıkıyor. Evrim Altuğ, Atatürk'ün kütüphanesi bize ne anlatıyor? sorusunun peşine düşüyor ve Atatürk'ün 4 bin 200'ü aşkın kitabını Işık Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Bülent Kahraman ile konuşuyor. Görkem Evci, Cumhuriyet'in 100 yılında edebiyatın yolculuğunu Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden Doç. Dr. Zeynep Uysal ile konuşurken Ümran Avcı da asırlık yayınların izinden giderek okura Cumhuriyetin kuruluşuna tanıklık eden eserleri derliyor. İki önemli tiyatro emekçisi Seçkin Selvi ve Yiğit Sertdemir'in 40 yıllık farkla Cumhuriyet'in tiyatromuz üzerindeki dönüştürücü etkisine dair sohbeti de 100. yıla özel olarak okurla buluşanlar arasında. Seyhan Akıncı ise Cumhuriyet ülküsünün opera ve bale sanatına etkilerini Yekta Kara ve Meriç Sümen'den dinliyor. Muhsin Ertuğrul'un Türk tiyatrosuna katkısını Tunca Arslan anlattı. Milliyet Sanat gündemin de nabzını tutmayı ihmal etmiyor. Gizem Baykal, Mehmet Ali Uysal'ın Pi Artworks'te açtığı Hayat Çok Güzel! sergisini merceğe alırken Gizem Çetimen ise M. K. Perker'in Pilot Galeri'de açtığı Yüz Yüze isimli sergisinin detaylarına iniyor. Asu Maro ise Ayın Söyleşi'nde bu defa Çağan Irmak'la ilk öykü kitabı üzerine söyleşiyor. Ege'nin tatlı 'delileri'nin sayfalarında dolaşığı söylenen Gözümden Deliler Taştı adlı öykü kitabı için Irmak Benim edebiyata bir borcum var, onun bana kattıklarını ben nasıl geri verebilirim diye düşünüp yola çıktım diyor. İstanbul Kitap Fuarı'nın 40. yılı vesilesiyle Nermin Mollaoğlu'ndan fuar gezginleri için kitap fuarını 'verimli' dolaşmanın ipuçlarını edinmek mümkün. Scorsese'nin 'Kurtlarla Dans'ı başlığında ise Burçin S. Yalçın, Amerikan sinemasının yaşayan en büyük yönetmeni sayılan Martin Scorsese'nin yeni filmi Killers of the Flower Moon/Dolunay Katillerinin analizini yapıyor. Bu yıl Toronto Film Festivali'ni yerinde takip eden Milliyet Sanat festivalin perde arkasını Selin Sürel'in gözünden okurla buluşturuyor. Janet Barış ise Hollywood'daki grevin gölgesinde süren Venedik Film Festivali'ni yazdı. Müziğimizin renge iyilik ve güzelliğe ihtiyacı var başlığında Naim Dilmener müziğin ritmini tutmaya devam ediyor. Beral Madra Türkiye'nin çağdaş sanat gelişimini Sabiha Kurtulmuş'a anlattı.


Küratör Zeynep Öz, konuyla ilgili olarak Milliyet Sanat'a verdiği demeçte "Uzun zamandır çeşitli davetlerle birlikte çalıştığım ve şu ana kadar hep güven ilişkisi içinde bulunduğum bu kurumla yeniden ve uzun soluklu bir proje üzerine çalışacağımız için heyecanlıyım," ifadesini kullanırken, seçilen beş küratör, görsel sanatlar, performans, müzik ve yayıncılık da dahil olmak üzere çok çeşitli disiplinlerde çalışan, farklı geçmişlere sahip yerleşik ve yeni sanatçıları, düzenlenecek yeni bienale davet edecek. Henüz teması açıklanmayan 16'ncı Bienal, Emirlik genelinde çeşitli mekanlarda gerçekleştirilecek. Mekanlar ve katılan sanatçıların tam listesi ise, yakında duyurulacak. Sharjah Emiri Şeyh Dr. Sultan bin Mohammed Al Qasimi'nin büyük ilgi gösterdiği Sharjah Bienali'nin gelecek küratörlerinden Natasha Ginwala, Colombo'daki Colomboscope'un sanat yönetmeni olarak çalışmalarını sürdürürken, Berlin'deki Gropius Bau'da da yardımcı küratörlük sorumluluğuna devam ediyor. 16'ncı bienalde takıma seçilen Amal Khalaf ise, Londra'daki Cubitt'in Program Direktörü ve Serpentine Galerisi'nin sivil küratörü olarak emek veriyor. Ekibin diğer üyesi Alia Swastika ise, Yogyakarta Bienali Jogja Vakfı'nın direktörlüğünü yaparken, Tamati-Quennell de, yurdu Yeni Zelanda'da yaşatılan modern ve çağdaş Maori ve Yerli sanatının küratörlüğünü yapıyor.


Kimi gezi kitapları vardır olmadık bir yerden çıkar, aklınızı yola düşürürler. Her bir insanın bir şekilde sahip olduğu bilinmedik yerlere ayak basma arzusu, böyle zamanlar için yaşar. Belki o zamana kadar hiç aklınızda olmayan bir yere, ya da her zaman yapmayı düşlediğiniz bir yolculuğa çıkma enerjisi bahşeder birkaç satır. Veya o satırlarda gezinmek, gezer gibi yaşamak başlı başına bir eğlence haline gelir. Yazarla beraber dağları, ovaları, yolları tepersiniz. Francis Russell'ın Türkiye'de Görülecek 123 Yer kitabı, bunların hepsini akla düşüren bir çalışma. Dahası güzelliği, çekiciliği, gizemi her geçen gün başka dünyevi dertlerle gölgelenen bir coğrafyaya saygı duruşu, bir kıymet envanteri. Russell, bir İngiliz. Oxford'da öğrenim görmüş, gezi kitapları ve bilimsel makaleler kaleme almış. 30 yıllık bir seyyah, gezi insanı. Meşhur Christie's Müzayede Evi'nde çalışıyor. Kitabının giriş kısmında belirttiği üzere, Türkiye'ye olan ilgisi okuduğu bazı kitaplarla başlamış ve bir süre devam etmiş. Sonrasında ise 1980'li yıllarda Türkiye'ye ilk gezisini gerçekleştirmiş. Yıllar içerisinde devamı gelen bu geziler, Russell'ı geçtiğimiz aylarda YKY tarafından Türkçede de basılan gezi/seyahatname kitabını yazmaya itmiş. Russell'ın kitabının alt başlığı, bütün niyetini özetliyor aslında: Özel Bir Büyük Tur. Russell, yaklaşık 30 yıldır Türkiye'ye yaptığı gezileri, yaptığı okumalar ve araştırmalar ışığında tek bir büyük tura çeviriyor bu kitapta. Kendi ifadesiyle bir Kurmaca seyahat planı tasarlıyor ve kendi gezilerine dair de mükemmel bir yol haritası çizmiş oluyor. Türkiye'ye ilk defa gelişini anlattığı yarı öykü yarı önsöz tarzı bir giriş metniyle karşılıyor okuru ve genel bir çerçeve çiziyor. Russell'a göre, kimsenin Hepsi bir, diyemeyeceği, seneler içerisinde çok fazla değişmiş, insanı meraklı, gezgini alim bir coğrafya burası. Russell'ın gezisi, Sinan'ın olağanüstü bir silsile oluşturan selatin camileri sebebiyle İstanbul'dan başlıyor. Şehrin binlerce yıllık tarihine uzanan çok katmanlı yapısının her durağına şöyle bir dokunarak Ayasofya'yı, Haliç'i, Kariye'yi, Topkapı'yı dolaşıyor. İstanbul, kitabın da en hacimli bölümlerinden birisi. Buradan İznik'e, Bursa'ya, Gordion'a, Ankara'ya varıyor. Kuzeye yönelip Kastamonu, Amasya ve Trabzon üzerinden doğuya, Erzurum ve Kars'a geçiyor. Van'a, Mardin ve Diyarbakır'a devam ediyor. Adana'dan sonra bir İç Anadolu turu yapıp güney ve batı sahillerine ulaşıyor. Tam 123 yere uğrayıp turunu Edirne'de tamamlıyor. Russell arkeolojiye, tarihe, sanata ve mimariye meraklı birisi. Bu konuların çoğunda da oldukça bilgili. Aynı zamanda deneyimli bir seyyah, detayları görebilen, en küçük ayrıntılar için kilometrelerce yol gitmekten imtina etmeyen biri. Kitabın her zerresinde de bu özelliklerin izlerini yakalamak mümkün. Zira bu kitabın benzerlerinden ayırt edici tarafı temel olarak büyük şehirlerin ve popüler turistik noktaların dışına, kıyıda köşede kalmış küçük yerlere duyduğu tükenmez merak. Kitapta Hasankeyf'i de okumak mümkün, Elifköy'deki küçük bir mozoleyi de. Aspendos'u da ziyaret etmek mümkün, Kayseri'nin güneydoğusunda bulunan ücra bir Roma kentini, Comana'yı da. Bu detaycılık, ayrıntılara kıymet veriş, kitaba sahici bir öğreticilik katıyor. Kitabı karıştırırken bir sürü hiç duymadığınız yer öğrenmeniz epey olası. Russell'ın bu detaycılığı en çok güney ve batı sahillerini anlattığı kısımlarda belirginleşiyor. Kitabın yarısına yakın bir kısmı bu bölüme ayrılmış. Bu durumu kişisel zevkleri ve buralara daha büyük bir turist ilgisi olmasıyla açıklıyor Russell. Fakat daha önemli bir şey yapıyor ve Türkiye'ye temas etmiş her kişinin bir şekilde yolunun düştüğü bu bölgeleri alternatif bir yolla, tamamen antik kentleri ve arkeolojik sit alanlarını takip ederek dolaşıyor. Her bir antik yerleşim birimiyle ilgili kısa kısa, derli toplu bilgiler sunup bir sonraki adıma geçiyor. Bu da herhangi bir Ege ya da Akdeniz tatiline yol arkadaşlığı yapabilecek bir hava veriyor kitaba. Planı olmayan bir tatile çok şey katabilecek bir kitap Russell'ın çalışması. Yazarın dili sakin, hatta sıklıkla bir bilim insanı soğukluğunda. Ele aldığı yerle ilgili çok temel bir izlenimi, basit tarihi bilgiler eşliğinde veriyor. Kendi yorumlarını eksik ettiğinden değil, zira adı üzerinde 'özel' bir tur bu. Ancak pek geveze denilemeyecek, işine aşık, tarihin ve seyahatlerin içinde yaşayan bir rehberle gezinmek gibi Russell'ın kitabını okumak. Edebi yanından söz etmek pek mümkün değil belki, fakat pratik ve sonuca yönelik, derli toplu bir ansiklopedik çalışma var ortada, buna şüphe yok. Bu durum, yazı dili kadar kitaptaki görsel tercihlere de yansımış durumda. Kullanılan görseller her zaman estetik bir ilgiden çok tanıtıcı bir yalınlığa dayalı.


Bu sözler Canan Tolon'a ait. Kendisi ile yapılan bir röportajdan, Solmaz Kamuran'ın Edirne-İstanbul-Paris üçgeninde geçen yeni romanı Ceviz Ağacının ruhu ile neredeyse birebir örtüştüğü için alıntıladım. İşte bu mıknatıstır acı olaylarla yüklü geçmişin koyu gölgesine ve Paris-Edirne arasında uzanan kilometrelerin toplamına bakmaksızın Garo Sevag'ın yollara düşmesine yol açan. Büyük dedesinin inşa ettiği evin kapısını çaldığında, aslen Rusçuklu Saliha Hanım'dır ona kapıyı açan. Evin üçüncü kuşak sakini... Yaşlı bir ağaç gibi köklenmiştir Saliha Hanım, temel taşından başlayıp en ince detayına dek mücevhermişçesine ince ince işleyip evi ortaya çıkaran Arto Usta'nın kendi ailesi için yaptığı mekanda. 'Toprağın sahibi' Saliha Hanım'a ilham veren, güçlü kökleri ile dünyanın merkezine uzanan bahçedeki 'ceviz ağacı' olmuştur belki de kim bilir? Çok esnek, sağlam, gölgesi hiçbir ağacın gölgesine benzemeyen, heybetli bir ağaçtır bu ve Saliha Hanım'a göre, Toprağın sahibi bu ev değil, o yaşlı, kadim ağaçtı. Kitapları pek çok dile çevrilen, ayrıca onlarca kitabı Türkçeye kazandıran Solmaz Kamuran'ın kalemi de ceviz ağacı gibi, güçlü ve verimli. Çevirdiği sayısız kitabı saymasanız dahi bu böyle.


İstekli ve obur bir okur olan 22 yaşındaki kuzenimin James Joyce ile ilişkisinin başlangıcı Ulyssesi okumaya kalkmak ve kitapla doğru dürüst ilişki kuramadığı için onu yatağa fırlatmak olmuştu. Gökkubbe altında tek olmadığını bilmek kuzenimi bir nebze rahatlatsa bile, Joyce ile tanışmaya doğru yerden başlamazsanız sizi karmaşık bir göstergebilimin hakim olduğu yoğun ve güç bir seyahat bekliyor olabilir ki kendisi bunu şahsen deneyimlemiş oldu. Orhan Pamuk, Saf ve Düşünceli Romancıda, James Joyce'un 'Ulysses'ini okurken, önce hayatı, rüyaları, sokakları, şüpheleri, hesapları, efsaneleri bizimkinden farklı olan kahramanlarla özdeşlemeye çalıştığımız için, ama daha çok da 'zor' bir kitabı okuduğumuz için kendimizi iyi hisseder, aklımızın bir yanıyla seçkin bir iş yaptığımızı düşünürüz. Joyce gibi bir yazarı okurken, aklımızın bir yanı da Joyce gibi bir yazarı okumakta olduğumuz için kendimizi tebrik etmekle meşguldür der. Siz de Joyce'un rüyaları, sokakları şüpheleri ve kahramanları içinde kaybolmayıp, nihayetinde, bu okuma serüvenini layıkıyla tamamladığınız için kendinizi tebrik etmek istiyorsanız, Joyce okuma serüveninize Dublinliler ile başlayabilirsiniz. Joyce'un karmaşık dünyasını anlayabilmek için gerekli şifreleri okura veren adeta bir el kitabı Dublinliler. Dublinliler 1914'te basıldı. Kitaptaki 15 hikaye de bir şekilde asık suratlı, baskıcı ama içinde kayda değer hiçbir şey olmayan Dublin'den ayrılamayanlar ile ilgili. Eski bir rahibin cenazesi ile başlayan öyküler yıllar öncesinden gelen bir ölü ile bitiyor. Kitap bize tatlı kış hikayeleri, şiirsel Dublin betimlemeleri veya mutlu sonla biten kahramanlık öyküleri vadetmiyor. Gerçekte 15 hikayedeki tek kahraman 17 yaşında ölmüş bir gazhane işçisi. Kitabın kahramanları, Dublin orta alt burjuvazisi. Zavallı hayalperestler, gözden düşmüş rahipler, kırlarda başıboş gezen sapıklar, sandıklama yapan veya çirkefleşen anneler, en büyük başarısı amirine diklenmek olan memurlar, ucuz politikacılar, yazamamış şairler, alt sınıf çapkınlar ve onların yancıları, sevdiğiyle kaçamayan kızlar. Joyce bu karakterleri anlatırken asla yargılayıcı değil sadece bize onları olduğu gibi göstermekle yetiniyor. 1900'lerin başında milliyetçiliğin hakim olduğu bir Dublin'de İrlandalı olmanın nasıl bir kimlik olduğunu, kilise, aile ve para kazanma baskısının insanları nasıl ezdiğini, Dublinlilerin nasıl bu kimlik içine kısıldıklarını ve kaçamadıklarını; bu bataklığa saplandıklarını ve değişemediklerini gösteren 'kaçamama' hikayeleri bunlar. Kitabın ölümle başlayıp bitmesi ölümü kullanması tesadüf değil çünkü kitaptaki kahramanlar hep başka bir yere veya başka bir kimliğe kaçmak istiyor ve kaçamadıkları, değişemedikleri için 'yaşayan birer ölü' aslında. Varoluşsal bir döngü, cehennemdeki gibi sürekli aynı kabusu yaşama işkencesi. Kitaptaki Dublin hep soğuk, karlı, karanlık, içinde hiçbir şey olmayan, tutkudan ve renkten uzak bir şehir. Bütün hikayelerdeki ortak his, kendini gerçekleştirememe, kapana kısılmışlık duygusu ve dönüşememe üzerine. Joyce bu hissiyatı aşk, annelik, kefaret, kıskanmak, milliyetçilik gibi tüm insanlığın ortak meseleleri üzerinden anlatıyor. Özellikle küçük topluluklarda -ki Dublin de 1900'lerin başında büyük bir şehir değil- herkes herkesle ilgili her şeyi biliyor ve bu bir hapishane metaforu aslında. Joyce hikayelerinin ucu açık ve ahlakçılıktan uzak. Cevapsız sorular var ve bitişi size bırakıyor. Başarısının sebebi de hayatı olduğu gibi çıplak ve tüm çirkinlikleri içinde gösterebiliyor olması. Hikayede, okurun kendi hikayesini görmesini kendi dersini çıkarmasını gerekirse 'epifani' deneyimi yaşamasını ve dönüşmesini, değişmesini istiyor. Hayatımızda da böyle değil midir? Sayısız seçenek vardı. Başka bir şey veya başka bir yerde olabilirdik ama bugünkü insan olduk. Bunu anlarsak değişebiliriz... James Joyce'un özellikle muhafazakar katolik kesimler içinde hala şarlatan ve sahte peygamber olarak anılmasının sebebi aslında 'dönüşüm korkusu' olabilir. Bu kitabın evrensel bir kitap olmasının ve 1914 yılındaki okuru da 2018 yılındaki okuru da aynı şekilde etkiliyor olmasının, döne döne okunacak bir kitap olmasının temel gerekçesi de aslında dönüşmek değişmek için hareket etmek ihtiyacı olarak yorumlanabilir. Kitabın son ve en uzun, en etkileyici hikayesi Ölüler fazladan birkaç cümleyi hak ediyor. Diğer 14 hikayede geçen Dublinlileri tek bir partide toplayan bu hikaye, kahraman Gabriel Conroy'un karısının yarım kalmış ama taraflardan birinin ölü olduğu bir aşk hikayesini öğrenmesi ile başka bir boyuta taşınır. Hikaye, Gabriel Conroy'un ölüm ile yüzleştiği tüyler ürpertici kar ve mezarlık sahnesiyle sona erer. Ölüler tüm zamanların en iyi öykülerinden biri sayılmaktadır. Çevirmen Mustafa Bal'ın kitap boyunca süren özenli çevirisi ile kitabın karanlık havasını okura geçirdiğini ifade etmem gerekiyor.


Güzel ve hırslı oyuncu Regine, Fosca'yla tanışıp onun hakkındaki inanılmaz gerçeği öğrendiğinde büyük bir saplantının içine çekilir. Fosca 600 yıllık ölümsüz varlığının yaşadıklarını anlattıkça Regine bir yandan Avrupa tarihinin önemli olaylarına bir yandan da umut ve aşk gibi insani duyguların ebedi bir yaşam süren birinde nasıl solup gittiğine tanıklık eder. Simone De Beauvoir deyince aklımıza ne gelir? Virgina Woolf ile beraber birinci dalga feminizmini oluşturan isimlerden biri, kadın hareketinin adeta Das Capitali olan İkinci Cins kitabı; Jean Paul Sartre ile 21 yaşında başlayan 51 yıl süren açık ilişkisi, geçtiğimiz yüzyılın en önemli düşünür ve entelektüellerinden biri olması. Varoluşçuluğu evet bilinir ama varoluşçu bir tarihi roman yazmış olduğunun, okumasının derinlerine inmediyseniz çok da bilindiğini söyleyemeyeceğim. Alfa Yayınları'ndan basılan Bütün İnsanlar Ölümlüdür Beauvoir'ın 1946'da basılan üçüncü romanı. İkinci Dünya Savaşı'ndan yeni çıkılmış, Sartre bir filozof yazar olarak ün kazanmakta, Beauvoir ise sınırlı çevrede tanınan bilinen bir yazar olup; akademik toplantılarda kendi yazılarından çok Sartre ile olan açık ilişkisiyle ilgili soruları cevaplamaktadır. Henüz yıllarca sürecek diğer ilişkisi Amerikalı yazar Nelson Algren ile tanışmamış ve feminist düşünce ile ilgili derli toplu yayınlar yapmamıştır. Kitabımız bir varoluşçu / tarihi / metafizik roman. Hırslı, başarılı, iyi bir kariyeri olacağa benzeyen tiyatro oyuncusu güzel Regine; hayatının merkezine kendini koymuş, uyurken uyanık kalan insanları kıskanacak kadar narsisistik bir karakterdir. Rouen'da turnedeyken Raymond Fosca isminde akıl hastanesinden yeni çıkmış bir adamla tanışır. Bizim de basit bir nevrastenik vaka olduğunu düşündüğümüz bu adamı kendi bohem dünyasına alır. Raymond Fosca aslında 1279 yılında doğmuş; hayali bir İtalya şehir devleti olan Carmona'nın düküdür ve ölümsüzdür. Regine ona aşık olur ve ölümsüzlüğe sahip olan bu adamı kendine aşık ederse onla birlikte kendisinin de ölümsüzlüğe ulaşabileceğini düşünür. Hayatına Regine girdikten sonra istemeden de olsa tekrar canlanan memnuniyetsiz Fosca; Regine'e kendi hikayesini anlatır. Raymond Fosca oldukça trajik bir figür. Kitabın ortasından itibaren dönüştüğü nihilist karakter aslında biraz entelektüel ve sosyal yabancılaşma alegorisi taşıyor. Politik hırsla başlayıp hiçbir şeye arzu duymayan bomboş bir insan olarak nihayetlenen hikayesi aynı döngüsel cehenneme hapsolmuş bir insanın hikayesi. Bu arada Batı medeniyetinin tüm ahlaki, dini ve sosyal kavramlarını tarihsel bağlamda tartışıyor, bunun her türlü süslü lafların altında güç ve zenginlik mücadelesi olduğuna ve 'insanlık sorunlarının' 700 yıldır hiç değişmediğine şahit oluyoruz. Fosca 200 yılını bu döngüyü anlamaya ayırdıktan sonra, nihayet bir dost ediniyor; bir kadını seviyor ve gerçeği bildiği halde ondan nefret etmeyen bir torun yetiştirmeyi başarıyor. var. Okurken bu karakterleri ancak bir kadının yazabileceğine ikna oluyorsunuz. Tarihi metnin ilk üç bölümünde dönem dönem tempo düşse, bol vıdı vıdı olsa bile Marienne de Sinclair ve Armand bölümleri çok güzel. Özellikle Fransız Devrimi döneminde geçen son bölümde torunu Armand'ın peşinden giderken gördükleri ile 700 yıldır yaşadığı her şeyin birbirine karıştığı bölüm son derece etkileyici bir metin oluşturuyor. Raymond Fosca karakterinde ölümsüzlük, m işlenen günahların ve hırsın bizi mahkum ettiği bir cehennem ve biz sonsuza kadar bunları tekrar tekrar görmeye mahkum edilmişiz ta ki insan ırkı dünyadan silinene ve biz tek başımıza kalana kadar. Trajik ve depresif bir son. Tam da bu noktada gayet akıcı Işık Ergüden çevirisinin hakkını vermek lazım. Castor lakabı beavoir- beaver benzerliğinden yola çıkarak SDB'ye takılan lakaptır. Sartre bu lakabı kendi kitap ithaflarında da kullanmıştır.


Mine Özgüzel'in Edebiyat Terapi adlı kitabında klinik psikoloji çerçevesinden, kendisini etkileyen dünya edebiyatının önemli yazarlarına dair yazılar yer alıyor ve Özgüzel bahsettiği yazarlara dair derin bir farkındalık yaratıyor. Edebiyat ve psikoloji arasındaki bağ öylesine derin ki psikolojinin Freud, Adler, Jung, Yalom gibi pek çok önemli ismi, düşüncelerini oluştururken edebiyattan esinlendiler, esinlenmekle kalmayıp edebiyatla ilgili yazılar kaleme aldılar, okudukları romanlardan örnekler verdiler, aralarında doğrudan edebiyat ürünü kaleme alanlar da oldu. Freud, Ozanlar ve filozoflar, bilinçdışını benden çok daha önce açığa çıkardılar. Benim açığa çıkardığım şey, bilinçdışının incelenmesine yardımcı olacak bilimsel yöntemdir derken, çocukluk döneminden itibaren okuru olduğu Shakespeare'i, lise öğrencisiyken çevirisini yaptığı Sophokles'i ve daha pek çok yazarı ve şairi düşünüyordu muhtemelen. Kendisine Sizin ustalarınız kimlerdir? diye sorulduğunda, kütüphanesindeki çoğu edebiyat eseri olan kitaplarını gösterdiği anlatılır. Yazmanın ve okumanın terapötik ve iyileştirici etkisi üzerine çok şey yazıldı; kendimizi ve başkasını anlamaya ve anlatmaya yönelik olarak edebiyatın yeri, önemliydi her zaman. Bugünlerde yayımlanan Mine Özgüzel'in Edebiyat Terapi adlı kitabı, bu açıdan güzel bir sürpriz. Klinik psikoloji çerçevesinden, kendisini etkileyen Virginia Woolf, D. H. Lawrence, Sartre, Kafka, Stefan Zweig, Dostoyevski, Albert Camus, Andre Gide, Simone de Beauvoir gibi dünya edebiyatının önemli yazarlarına dair yazıların yer aldığı kitap, hem bahsettiği yazarlara dair derin bir farkındalık yaratıyor hem de terapötik etki yaratacak denli, insanın bu yazarlar üzerinden kendisine ve çevresine başka bir gözle ve duyarlılıkla yaklaşmasının kapılarını aralıyor. Mine Özgüzel, bir lise öğrencisiyken edebiyat sayesinde nasıl kendi iç sesini keşfettiğini, yine bu yazarlar ve özellikle eserlerinde ortaya koydukları o güçlü sezgileri sayesinde dünyayı anlama kapılarının nasıl açıldığını anlatıyor önce. Kendi okuma deneyiminde, felsefe hocasının kendisine önerdiği Dostoyevski'nin Yeraltından Notlar adlı kitabı Sartre ve Simone de Beauvoir'a, onlardan Albert Camus'ye, sonra Lawrence, Wolf ve Zweig gibi yazarlara bağlantılar kurarak sıçramalar yaşamasına neden oluyor. Yaşadığı bu deneyimi, klinik psikolojiden edindiği bilgiyle buluşturarak bu ünlü yazarların iç dünyasına misafir ediyor okuru; o eserleri yazarlarken derindeki meselelerinin ne olduğunu, annesine ya da babasına düşkün oluşlarından, çocukluk travmalarından, taşıdıkları ruhsal patolojilerinden yola çıkarak anlamaya çalışıyor. Bu yaşamsal gerçeğe nasıl ulaşılacağına ulaşılacağına dair yazarlardan örnekler, pek çok okuru terapötik etkisine alacak muhtemelen. Kitabın ilk yazarı Virgina Woolf... Woolf'un gaddar babasıyla ilişkisinin yazarlığını nasıl etkilediğini ya da anne aktarımı yaşadığı üvey ablası Stella'yla ilişkisine dair öğrendiğimiz şeyler, yazarın okuma deneyiminden yola çıkarak Woolf'un iç sesini duymamıza, eserlerini yazarkenki motivasyonuna ve kendini iyileştirme çabasına tanık olmamıza neden oluyor. Ama öncesinde kendi çocukluğundan, insanları izlemesine neden olan merak arzusundan bahsediyor yazar. Sanki şöyle demeye getiriyor: Her yazar ve o yazarların hikaye ya da roman kahramanları, hepimize benziyor aslında; her kadın biraz Woolf, her erkek biraz Lawrence, keşfetme cesareti gösterebilirse. Bilinçakışı mı dediniz, zaten onu yaşıyor olabiliriz; Woolf'un hayatını etkileyen kayıplarına ve bitmeyen yas sürecine benzeyen ne çok kaybımız var kim bilir baş etmekte zorlandığımız. Peki ya cinselliği D. H. Lawrence'ın eserlerinden öğrenmeye kalkarsak? Lawrence'ın annesine düşkünlüğünü ve yaşadığı ödipal çatışmanın romanlarındaki bütün o romantik sahnelerin ardındaki asıl motif olduğunu öğrendiğimizde, kendi cinsel deneyimlerimize ya da günümüzde yaygınlaşan ilişki sorunlarına başka bir gözle bakma olanağına kavuşmamıza yardımcı oluyor yazar. Kitabın Sartre bölümünde ise dikkat çekici bir nokta var. Sartre'ın yaşadığı üç büyük travmayı ve bu travmalarla baş edişinde edebiyat ve felsefenin, daha da önemlisi yazmanın kendisine nasıl yardımcı olduğunu öğrendiğimizde, yaşadığımız talihsizliklere ve olumsuzluklara başka bir gözle bakabiliriz belki. Mine Özgüzel, tek tek yazarlar üzerinden hem kendi okuma / yaşama deneyimlerinden ve onlar aracılığıyla kendi iç sesini keşfedişinden bahsediyor. Hem de bütün bu keşifler üzerinden yaşadığınız ya da tanık olduğunuz çeşitli psikolojik meselelere, klinik psikoloji ve psikanaliz çerçevesinden bakış açıları sunuyor.


How I Met Your Mother dizisini sevenler, Barney Stinson'ın sihirbazlık numaralarını ne kadar çok sevdiğini de hatırlar. Barney Stinson genelde kızların ilgisini çekmek ya da arkadaşlarını etkilemek için bu numaraları yapardı fakat dizinin bu efsanevi karakterine hayat veren Neil Patrick Harris, gerçek hayatta sihri çok daha anlamlı bir noktada konumlandırıyor. Harris'in iki çocuğu, Gideon ve Harper'a ithafen yazdığı ilk kitabı Sihirli Uyumsuzlar, yaşamın sihirli izlerini takip eden bir roman. Kitap soluksuz bir macera ve bir o kadar iç ısıtıcı bir dostluk anlatısı. Yeni bir gün, yeni dostlar! Kahramanımız Carter, çoğu masalın talihsiz kahramanı gibi anne babasını yitirmiş, kötü kalpli amcasıyla baş başa kalmış bir çocuk. Carter için sihirbazlık aile mesleği fakat aslında o sihre inanmıyor. Sihir adı altında yapılan kandırmacalar, göz yanılsamaları ya da el çabuklukları hoşuna gitmiyor. Kötü kalpli amcası Sly ise hayatını tam olarak bundan kazanıyor ve insanları kandırmayı bir marifet sayıyor. Carter'ı da kendisine yardım etmeye zorluyor fakat Carter'ın buna hiç niyeti yok. Küçük Carter, amcasının karanlık gölgesinden uzaklaşıp tek başına yola düştüğünde kendini Mineral Wells kasabasında buluyor ve burada karşısına bir karnaval çıkıyor. Maalesef bu öyle can sıkıcı ve üçkağıtçı bir karnaval ki Carter tüm gösterileri, tüm oyunları gezip hepsindeki kandırmacayı tespit ederken içinden sürekli Tam da amcama göre diyor. Fakat o kalabalığın içinde biri dikkatini çekiyor: Bay Vernon. Vernon öyle iyi bir sihirbaz ki kimseyi kandırmaya ihtiyacı yok. Carter'a bazı nasihatler verip bir iki numara gösterdikten sonra, esrarengiz bir biçimde ortadan kayboluyor. Geride sadece iskambil destesinden bir maça ası kalıyor. Bu sırada geceyi nerede, nasıl geçireceğini, karnını nasıl doyuracağını düşünen Carter, karnavalı işleten kötü kalpli B. B. Bosso'nun eline düşüyor. Carter'ın özel yeteneğini keşfeden Bosso, onu karnavalına katılmaya zorluyor. Bosso gibi kötü kalpli ve yalancı bir gösteri adamının yanında çalışmak istemeyen Carter, Bay Vernon'un verdiği nasihatleri anımsayarak Bosso'nun yanından sıvışmayı başarıyor. Ertesi gün Carter için gerçekten yeni bir gün. Gece uyuduğu bankta sabah üzerinde ödünç bir battaniye ile uyanan Carter o gün, Bay Vernon'un sihir dükkanını keşfediyor. Carter, burada Leila, Theo, Ridley ve diğer Bay Vernon ile tanışıyor. Leila'nın iki babası var: Bay Vernon ve diğer Bay Vernon. Durum, biraz karışık gibi görünse de aslında değil. Neil Patrick Harris, iki baba ve iki çocuktan oluşan kendi çekirdek ailesinden ilham alarak tüm iki babalı ya da iki anneli çekirdek ailelere Sizi görüyorum diye fısıldıyor. Her biri farklı bir yeteneğe sahip olan Leila, Theo, Carter ve Ridley çok geçmeden iyi bir ekip oluyorlar ve Bosso'nun karnavalında dönen kirli oyunları açığa çıkarmaya karar veriyorlar. Ama işleri pek de kolay değil. Bu noktada ekibe tıpkı diğerleri kadar birer uyumsuz olan ikizler Olly ile Izzy de katılıyor ve sonunda ekip, soluksuz bir maceraya atılıyor. Neil Patrick Harris, ilk kitabı olmasına rağmen ebeveynlikte geçirdiği mesai ve içinde hala yaşatmayı başardığı çocuk sayesinde olsa gerek, çocuk edebiyatı adına başarılı bir eser koyuyor ortaya. Öyle ki duygusal zemini güçlü tutarken sürükleyici bir macera kurgulamayı başarıyor. Bu macerayı da aralara serpiştirdiği oyunlarla, bilmeceler ve tekerlemelerle daha eğlenceli bir hale getiriyor. Sihirli Uyumsuzlar, zaman zaman öyküye ara verip okurlarına ufak tefek numaralar öğretmeye çalışıyor ve onları cesaretlendiriyor: Sihir bir numara değil, bir beceridir. İçindekiler bölümü dahi eğlenceli bilmeceler ve tekerlemelerle yazılmış olan kitabın girişinde okuru Mineral Wells'in bir haritası karşılıyor. Bununla beraber, her bir bölümün adı ve kitabın sonundaki bazı yönlendirmelerle okura sürekli çözülecek şifreler, mesajlar için ipuçları dağıtılıyor. Harris, okurlarına sadece bir macera anlatmakla kalmıyor, onları da bu maceraya ortak ediyor. Harris, bu kitapta ayrıca çocukların toplumda uyum sağlamakta zorlandıkları birçok konuyu da bir araya getiriyor. Çocuk edebiyatında çoğunlukla kitapların tek tek üstlenmeye çalıştığı sorumlulukların çoğunu o, tek bir kitapta yükleniyor. Çocuklarda cinsiyet algısı, evlatlık edinme ve engelli bireyler gibi çocuklarla genelde konuşulmayan ya da zor konuşulan konuları Harris, oldukça hayatın içinde bir noktaya yerleştirerek anlatıyor ve hatta bu detaylara özellikle vurgu yapmaktan da kaçınarak algıyı normalize etmeyi deniyor. Böylece didaktiklikten uzak durmayı başarırken mesajını yaşamın doğal akışı içinde veriyor ve hedefini on ikiden vuruyor.


Ağar'ın ilk romanı Gör, yeni doğmuş bebeği bekleyen iyi ve kötü olaylardan oluşurken duygu yoğunluğu yüksek yan hikayeler de başka hayatlara kapı aralıyor. Romanın önemli yanlarından biri, görme engellilerin yaşadıkları sorunlara yönelik dikkat çekici ayrıntılara yer vermesi; iç dünyaları, aile ve toplumla ilişkileri üzerinden. Görülmek istenmeyen gerçekleri göstererek çözüm yolları için umut verici olmayı hedeflemiş yazar. Yazarın 'gör' dediği her şey, gözden çok kalbe odaklı. Hissetmek, görmeyi anlamlı kılıyor; 'gönül gözü' olmaksızın iyi biri olmak imkansız.


Şiirde eşsiz bir dilin sahibi olan Ece Ayhan'ın, öykücülükteki mahareti İyi Bir Güneşle doğuyor. Her sayfa ışıl ışıl parlıyor. İnsan, Güneş'e bile görevler verecek kadar kibirli. Güneş'in sebzelerimizi büyütmek, tenimizi bronzlaştırmak, enerji panellerine para bastırmak gibi asli görevleri var. Arta kalan zamanlarında da boş durmamalı. Bize manzaralar çizmeli, biz istersek bulutun ardına saklanmalı ya da kızıllaşmalı. Halbuki sadece içimizi ısıtmasıyla bile ihtişamını sergileyebilecekken o atfedilen her amacın altından kalkıyor. Esasında bizim köleye değil İyi Bir Güneşe ihtiyacımız var. Güneş gibi bir kudretin özünden bahsediyorum. Nasıl ki Güneş bizim yüklediğimiz anlamların ve beklentilerin ötesinde bir varlıksa Ece Ayhan'ın kalemi de öyle. Ayhan, bilinen öykücülüğün dışında, kimileri için deneysel bile sayılabilecek hikayelerinde, yön vermeye ya da kapılar açmaya değil, var olan kapılara ait özellikler anlatıyor. Tek seferde bütünlüğü anlaşılamayan kısacık öyküleri berrak bir zihne muhtaç. Sonrası ise Hallac-ı Mansur'a nazire. bütünsellik arayışımıza gülercesine dizdiği kelimeler, ahengini hissettirse de zihnimizi zorluyor. İyi ki de zorluyor. düşünceler ve idrak payı bırakan öyküler bambaşka sorulara, anılara yol almamızı sağlıyor. Yolun üzerineyse Ayhan'ın kaleminin çiçekleri serpili. Bunca macera içerisinde bir hoşluk var ki lezzeti damakta kalıyor. Ece Ayhan'ın öykü dili, gündelik ve sokaktan bir üslupta. Dönemin Türkçesinin samimiyeti ilmik ilmik işlemiş öykülere. Şiirlerinde, küfür gibi ince bir çizgi üzerinde cambazca yürüyen Ayhan'ın bu mahareti öykülerinde de kendini gösteriyor. Aradığı kuvveti anlatımında çok rahat bulabilen şairin küfrü bir renk olarak kullanabilmesi ve rahatsız edici olmaması okuyanı hayran bırakıyor. Benzeri bir durum da keza parantezlerinde ortaya çıkıyor. Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Deli Filozof unda kullandığı bir parantez kullanımı kimi öykülerde dikkat çekiyor. Monolog ilerleyen anlatının parantezlerde canlanması ve diyalogdan bile kalabalıklaşması okur için benzeri az rastlanır bir deneyimi doğuruyor. var. Neden niyesi bilinmez, öykülerine şair ismini yerleştirmiyor Ayhan. E. Ayhan Çağlar ismini tercih eden ustanın derlemelerinin bir araya gelişi, büyük bir ilgi ve çalışmanın ürünü. Başta Tunç Tayanç olmak üzere pek çok ismin arşiv çabası bu hazinenin kapağını ardına kadar açıyor. Bu şiiri yazan bir şairin öykülerinde halka ve yaşananlara dair notlar olmaması mümkün değildi. Kimsenin bizim gibi düşünmek zorunda olmadığının bir türlü anlaşılamadığı bir ülkede Ayhan'ın mücadelesi elbette kalemiyle olabilirdi. Ayhan şiirinde olduğu gibi öykülerinde de sevmeyenlerin hoşuna gitmemeyi sürdürdü. Yazınını Sivil şiir-sıkı şiir olarak ifade eden ustanın, reddiyesi toplumun her alanına yöneltilen eleştirilerde gizliydi. Yalnızca anlatımını herkes gibi yapmadı. İyi ki de yapmadı Ece Ayhan Çağlar. İyi ki kendi renklerini bize miras bıraktı.


Moby Dick başta olmak üzere birçok önemli romana imza atan Herman Melville'in çeşitli dergilerde yayımlanan öyküleri, öykücülüğe giriş dersi niteliğinde. Yaşları yetenler bilecektir 1980'lerin başında Milliyet Çocuk dergisinin ortasında dünya klasiklerinin tek fasiküllük çizgi romanları olurdu bir zamanlar. 10 yaşında 'macerayı seven çocuk' olarak Moby Dickin çizgi romanını zevkle okumuştum. Melville çok uzun bir süre benim için Moby Dickin yazarı olarak kaldı. Yıllar sonra Moby Dickin Sabahattin Eyuboğlu-Mina Urgan çevirisiyle kitap versiyonunu okuduğumda, bu kitabı basit bir balina avı hikayesi, yazarını ise deniz macerası yazarı olarak algılamanın ne kadar eksik ve hatta gülünç bir değerlendirme olduğunu gördüm. Karşımda, Hannah Arendt'in dediği gibi ''İnsanın kalbinin karanlığını çözme konusunda ismi Dostoyevski ile anılabilecek bir yazar'' duruyordu. İlk kitapları büyük başarı kazanan ancak sonraki eserleri ticari getiri elde etmeyen ve 40 yaşında yazmayı bırakan ta ki ölümüne yakın Billy Buddı yazan Melville, tüm dehalar gibi hızlı koşmuş, duramamış ve çağının ötesine geçmiştir. Elimizde tuttuğumuz bu kitapta, yazarın bir romancı olarak ününü kaybettiği dönemde; ailesine bakabilmek için 1853-1856 yılları arasında sayfası beş dolara Putnam's Monthly ve Harper's Monthly dergilerinde yayımlanan hikayelerinden 10 tanesi bulunuyor. Melville'in romancılığı incelendiğinde, tanrı inancının ötesinde bir insan ruhu, materyalizm, kesin iyi ve kötü kavramları, çoğunluğun dayattığı birtakım politik ve ahlaki sınırlamalarla derdi olduğu anlaşılır. Bu kavga romanlarında son derece net ve dolaysızdır. Ancak hikayelerinin yayımlandığı dergilerin ciddi ahlaki ve politik kuralları olduğundan ve toplumun çoğunluğuna hitap etmesi istendiğinden dolayı, Melville hikayelerinde genelde yüzeyde basit ve tehlikesiz konular gibi görünen, ancak bu yüzeyin altında fokurdayan çeşili duygu ve içgörüleri barındıran eserler yaratmıştır. Bu kitapta olmayan o döneme ait Kafkaesk ''Katip Bartleby'' bunlara iyi bir örnektir. Herman Melville'in yazı üslubunun yıllarla değiştiğini ve dönüştüğünü görsek de tüm eserlerinde ortak olan birkaç şeyden bahsetmek doğru olur. 1839 yılında yazdığı ve kitabımızda da bulunan tatlı ama en çabuk unutulacak hikaye ''Yazı Masasından Anekdotlar'' daki ergen üslupta da yine kitabımızda bulunan adeta yetkin bir Corto Maltese hikayesi olan ''Benito Cereno''da da ortak şekilde; çok detaylı bir gözlem ve kitabın geçtiği yeri tanımlama becerisi ve isteği, yokuş aşağı koşar gibi hızlı ve tutkulu bir uslup ve çok zekice kullanılan bir humor bulunmakta. Hatta kitabımızdaki Bacam ve Ben ve Koca Zack Hakkında Samimi Anekdotlar düpedüz eğlenceli ve komik hikayeler. Tüm hikayelerde bir karakter, ambiyans, tarih ve yer çeştililiği ve entelektüel referans derinliği göze çarpıyor. Bekar Erkekler Cenneti ve Bekar Kızlar Cehenneminin ilk bölümü Bekar Erkekler Cenneti eşsiz güzellikte bir Londra Temple semti gözlemi ve esprilerle dolu güzellemesi yaparken, ikinci bölümü Bekar Kızlar Cehennemi, New England'da geçen ve sanayi devrimini eleştiren karamsar bir Dickens öyküsü gibi. Paratonerci, içinde Steinbeck esintileri taşıyan bir reklam ve pazarlama dünyası eleştirisi. Kitabın ilk hikayesi Fakir Adam Tatlısı ve Zenginin Artıkları düpedüz sosyalizme kayan ve öfke uyandıran bir sistem eleştirisi yapıyor. Herman Melville bu kitaptaki iki hikayede o dönem çok popüler olan doğaüstü güçlerden kaynaklanan korku öykücülüğü ile tek başına mücadele etmiş; Elma Ağacı'ndan Masa ve Çan Kulesi öykülerinde tüyler ürpertici ton ve tempo ile okuru tedirgin etse de sonunda hikayenin nasıl okunacağına dair birer teknik manuel tutuşturarak iki öyküyle paranormal fenomeni yere çalıyor. Veranda! kitabın güçlü öykülerinden biri; beklenti ve gerçek karşılaştığında bizim nasıl 'hayal edilen'e sığındığımızı gösteren ve belki bizim kötü bulduğumuz hayatımızın başka birisinin hayali olabileceğine dair, bol doğa betimlemeli, göründüğünden çok daha derin alegorik bir hikaye. Alegori demişken, kitapta benim en sevdiğim hikaye ''Bacam ve Ben oldu. Gerçekten eğlenceli komik, taşrada geçen bir Bartleby hikayesi gibi bir hikaye. Karısı, kızları ve komşularını rahatsız eden garip, biçimsiz, büyük ve çirkin, bacasını yıktırmama mücadelesi veren bir adamın hikayesi bu. Kadınların; hayatlarındaki erkeklerin duygusal bağ kurdukları şeylerden kurtulmaları için güç uygulaması gibi tatlı bir konu olarak değerlendirilse de ben, bizi biz yapan özelliklerimizden çevreden nasıl bir baskı gelirse gelsin vazgeçmememiz ve bunun için mücadele etmemiz gerektiği olarak algılamayı seçtim bu alegoriyi. Herman Melville deyince akla gelen; Moby Dick, Katip Bartleby ve Billy Budd üçlüsünden öteye gitmek isteyen; iyi bir hikayeciyi; oluşturduğu edebiyat dilini, ironisini, humorunu kendisinden sonraki nesle devretmiş gerçek bir edebiyat devini tanımak isteyenler için çok güzel bir derleme. Eksiksiz bir öykü antolojisi gibi her telden çalan öykülerin bulunduğu bu kitap bibliofil için Hepsinden azar azar yap, ortaya yap tipi bir serüven. Bir sır vereyim: Bu sefer balina kazanmıyor.


Taşayan en popüler uluslararası yazarlardan biri olan, edebiyat dünyasının süperstarı Haruki Murakami'nin 69 yaşında yazdığı 14'üncü romanı Kumandanı Öldürmek Ali Volkan Erdemir'in kusursuz ve özenli Türkçesiyle yayımlandı. Kendisinin Japoncaya çevirdiği Muhteşem Gatsby kitabına bir saygı duruşu olarak adlandırdığı bu kitap uzun, meşakkatli ama okuru tatmin edecek bir edebi seyahat öneriyor bize. Kitabın anlatıcısı; Murakami'yi daha önce okumuş olanların çok iyi tanıdığı, nazik, kararsız, biraz asosyal, renksiz, tipik bir metropol insanı olan isimsiz bir portre ressamı. 12 yaşındayken kaybettiği kızkardeşine benzettiği için evlendiği eşinin başka biriyle ilişkisi olduğunu ve boşanmak istediğini öğrendikten sonra yanına birkaç eşya ve resim malzemelerini alarak evi terk eder. İki ay amaçsızca dolaştıktan sonra, tek arkadaşının bunamış ve bakımevinde yatan babasına ait bir dağ evini kiralar. Arkadaşının babası Tomahiko Amada, klasik resim eğitimi almış, 1936-1939 arası Nazi işgali altındaki Anschluss Viyana'sında direniş hareketine karıştığı için apar topar Japonya'ya kaçırılmış, bunun ardından tamamen klasik Japon resmine dönmüş ülkenin en başarılı ressamlarından biridir. Dağ başında bir ev İsimsiz ressam; içinde TV, CD çalar ve internet hariç her türlü konforun bulunduğu; enfes bir vadi manzarasına sahip bu dağ başında, hem geçmişini unutmak hem de canı nasıl isterse o şekilde resim çizmek, kendi içine doğru bir yolculuk yapmak arzusundadır. Yeterince kahve içip, müzik dinleyip, yemek yapıp, boş boş oturduktan sonra tesadüf eseri eski ev sahibinin tavanarasına gizlediği bir tablosunu bulur. Bu tablo Kumandanı Öldürmek isminde, Don Giovanni'nin meşhur kanlı açılış sahnesinin 7. YY. Japon kahramanları tarafından canlandırıldığı alegorik bir yorumudur. Bu tablonun keşfi ile 'kendini arama bulma/tekamül' yolunda ilerleyen kahramanımız, her gece duyduğu çan sesinin geldiği bir kuyunun da açılmasıyla beraber normal dünyada kalmayı beceremeyip; Alice'in tavşan deliğinden aşağıya düşer. Daha önce sadece arkadaşı Masahiko, seviştiği evli sevgilileri ve vadinin tam karşısında devasa bir eve sahip, adeta Jay Gatsby'nin ak saçlı Japon kuzeni olan; tüm gücünü ve servetini nedense 13 yaşında kendi kızı olduğunu düşündüğü bir kızı gözlemek için kullanan, stil sahibi, zengin Bay Menşiki tarafından ziyaret edilen ev; önce 60 santim boyunda olan ve tablodaki kumandan şeklini almayı seçmiş bir 'idea' ve ölmemiş ev sahibinin hayaleti tarafından ziyaret edilir ve olaylar kontrolden çıkar. Metaforlar, semboller Murakami okumanın iki yolu var bence. Biri kitabın akışına kendini bırakarak, hissederek ilerlemek diğeri ise kitabın içinde sürekli metafor ve psikolojik alt okuma aramak. Eğer ikincisini seçersek, evin tavan arasının bilinçaltı olduğunu, Kumandanı Öldürmek tablosunun Amada'nın Avusturya'da geçirdiği zamanda başına gelen trajik olayla ilgili bilinçaltına attığı gerçeği temsil ettiğini, aynı şekilde anlatıcının kendini çok rahatsız eden Beyaz Subaru Forrester'lı Adam tablosunu da kitabın bir yerinde tavan arasına kaldırmasının bunu desteklediğini söyleyebiliriz. Aynı şekilde 60 santimlik 'kumandan' şeklindeki idea'nın ressamın iç görüsünün rehberi olduğu da söylenebilir ya da Murakami'nin canı öyle istemiş ve bu karakteri yaratmıştır. Buna okur karar verecektir. Dibe vurmuş bir kentli ressamın kendine doğru yolculuğu ve yaratma süreci olarak başlayan hikaye, sırası ile Jay Gatsby ile yaşanan bir 'bromance', perili ev hikayesi, gizemli bir baba kız süreci, son olarak da metaforların yarıştığı bir Alice Harikalar Diyarında yürüyüşü ile devam ediyor. Geveze roman Yazar bazı karakterleri derinleştirirken bazı karakterleri bilerek yarım bırakmış, tıpkı özellikle tamamlamadığı portreler gibi. Bu yarım kalmışlık duygusu, hiçbir karakterle ve onun akıbetiyle ilgili net bir sonuca varamama sonucunu doğuruyor ki yazar net olarak bunu istiyor. Bu belirsizlik yazarın kendi üslubunu besliyor. Karakterlerin hangisinin hayal hangisinin gerçek olduğu karışıyor. Murakami'de sevdiğim şey klasik yürüyebilecek bir kurguyu doğaüstü olaylarla teklifsizce hatta arsızca bozuyor olması. Bunu yaparken Lovecraft gibi dehşet duygusundan çok merak duygusuna hitap ediyor. Örneğin 60 santim boyundaki cin görünümlü idea 'kumandan' hiç korkutucu değil tersine tatlı, konuşkan bir karakter. Bahçedeki kuyudan The Ring filmindeki gibi Samara'nın çıkmayacağını biliyoruz. Yazar çok sevdiği Raymond Carver gibi Amerikan öykücülerinden edindiği sade dili, kendi temposu ve özgüveni ile dağıttığı konuyu sakince toparlıyor ve hikayesini tamamlıyor. Bu kadar kitabını okuduktan sonra biliyoruz ki hikayenin içinde ne kadar kaybolsak da bizi salimen eve döndürecek.


Bu kitap bir oyun daveti. Okuyup bitirdiğinde kendinle yeniden tanışmış olacaksın diyor arka kapağında Düş/Ün/Sen'i anlatırken yazar Beliğ A. Güreller. İlk sayfadan da sana seçme hakkını tanıyor. Bu bölüm senin seni sen yapanları yaz! diyerek başlıyor kitabın anlattığı oyun. Kodlar üzerinden kendimize çizdiğimiz kalıplar inceleniyor, olaylara verdiğimiz tepkiler, kim olduğumuz, neden öyle olduğumuz. Zaten kitabın ana fikri de Merak etsen bir gün; hani belki de o hiç farkına dahi varmadığın gerçek sen en çok neyi düşünür, neyi düşler, kimin düşüdür? bu cümlelerle açıklanıyor. Kitap insanın kendine yolculuğu, içindeki kalıplara yolculuğu. İnsanın en büyük kavgası kendisiyle ya aslında her olay, her kişi bize bir ayna ya işte Düş/Ün/Sen bize o aynayı berrak bir şekilde göstermeyi vadediyor. Tam da bu cümlelerle; Sorsan bir gün kendine; hani hep o ben diye düşündüğün, sadece o sen sandığın ise. Hani o hep düşlediğin, belki de hiç tanışmadığın, derinlerinde sessizce durup bir gün sana sesini duyurmayı bekleyen o gerçek sen ise?. Bu kitap düşle gerçeğin birbirine geçtiği bizi kalıplarımızla karşı karşıya getiren bir oyunu anlatıyor. Oyuna katılıp katılmamayı da okuyucuya bırakıyor. Bir toplantı odasındaki davete icabet eden kodların davet sahibini bulma hikayesi anlatılıyor Düş/Ün/Sen'de ama o davet sahibi belki de biziz. İşte bunun kararını okuyucu veriyor. Bir değerler sorgulaması da yaptırıyor insana bu davet. Kendimize neden değer verdiğimizi, bir olaya bir duruma bakış açımızı neden sorgulamamız gerektiğini ve aslında ne kadar kıymetli olduğumuzu anlatıyor. Sırf var olduğumuz için. Mucizeye davet ediyor, mucizenin aslında ne olduğunu bulmamızı sağlıyor. İçimizdeki mucizeye uyandırıyor bizi. Vazgeçme diyerek yapıyor mucizeye daveti. Düş kurmanın, kurduğun düşte kendini yaratmanın önemine değiniyor. Gerçekten yaşıyor musun yoksa yaşadığını mı sanıyorsun sorusuna yanıt vermen için belki de tüm satırlar. Düşümüzü ne kadar farkındayız, bizi biz yapan değerleri gerçekten kalpten mi benimsedik, öğrenilmiş çaresizlik mi içinde bulunduğumuz tüm bunların cevabına bir adım daha yaklaşmamızı sağlıyor. Sadeleşmek kişinin kendine yolculuğunun olmazsa olmazı; bunu kitaptaki her satırda hissediyorsunuz. Zihnini, duygularını, sesleri, düşünceleri, hisleri sadeleştirmek insanın kendine yolculuğunu görünür kılıyor ve şifanın nereden geldiğini umursamadan şifalanmaya açık olmayı getiriyor beraberinde. Seni sen yapan değerlere bir davet niteliğinde yazarın kurguladığı oyun. Sorgular, savunmalar, kaçtıklarımız, yarım bıraktıklarımız, bizi biz yapan, gerçekliğimizi bulmamıza yarayan her done önemli oluyor artık sayfalar ilerledikçe. Kendine güvenin, seçtiğin yola güvenin verdiği cesaret hayatının biricik gayesi olsun, sen düşünsen seni belki de içinde kendine dair neler bulursun hissi uyanıyor okuyucuda kodların tüm sorgulamaları boyunca. Kendini ifade edebilme gücün, yeteneklerin belki de içinde sakladıklarındır çöz kendini, çöz kodlarını diyor yazar okuyana. Kalıpların kendi çizdiklerindir. Belki sen kendinden bile sakladığın düşlerinsindir. Biraz dön içine bak, düş de sen, düşün de sen, düşündüğün de sensin uyan uykundan insan, kır kalıplarını gerçek seni bul mesajı her satırda göze çarpıyor.


Machen'ın üslubunun arkaik yapısı, aslında yaratmak istediği bir karabasanın içinde sürükleniyor olduğumuz duygusunu besliyor. NBA Basketbolu konuştuğumuz bir WhatsApp grubum var. Geçen hafta kendilerine Stephen King, adını ilk kez duyuyor olmanız şaşırtıcı değil. Asıl şaşırtıcı olan Arthur Machen'ın üstteki soruda ismi geçen beş popüler yazarı (ki içlerinden beşini seçtim aslında 50'ye kadar yolu var) etkilemesi ve hepsinin onun parlak ve coşkulu hayal gücü karşısında yerlere kadar eğilimesine karşın Machen'ın bu kadar 'unutulmuş' bir yazar olarak kalmış olması bence. Nasıl ki Bülent Ortaçgil müzisyenlerin sevdiği müzisyen diyorsak, Arthur Machen için de rahatlıkla yazarların sevdiği yazar diyebiliriz. edilmiş bir küfür muamelesi görür. Gariptir aynı eser 100 yıl sonra Stephen King tarafından İngiliz dilinde yazılmış en iyi korku hikayesi olarak adlandırılır. Elimizde tuttuğumuz kitabın Üç Sahtekarın ilk baskısı 1895'te yapılır. Arthur Machen'ın Yüce Tanrı Pan ile üretmeye başladığı 'doğa ötesi gizem ve korku' tarzına büyük katkıda bulunur ve Jorge Luis Borges'in kütüphanesindeki 75 eserden biri arasına girer. yaşanması, kitabın gerçeklik duygusunu zedelemiyor. Çünkü yazar bize gerçeklik değil, tekinsiz bir gerçek ötesi hikaye vadediyor. Hızlı ve sabırsız okurun kitabın ana hikayesi ile 'sahtekar'ların anlattığı hikayeleri ilişkilendirememesinden dolayı yabancılaşma yaşaması ve romanı basit; adi hatta bir 'pulp fiction' olarak görmesi olası. Kitaptaki her hikaye, her olay, her karakter, bizi sondaki terk edilmiş köşke ve oradaki bir tür pagan ayinine götürüyor. Phillips dışarıdan bir Holmes-Watson izlenimi verseler de aslında bir şey çözdükleri yok, sadece hikayenin akışına kapılıp giden işsiz güçsüz beceriksiz burjuvalar. İçinde anlatılan pagan hikayeleri incelendiğinde, Machen'ın jenerasyonları bu derece etkileyen yazarlığının dehası daha rahat anlaşılıyor. Onun hikayelerinde son derece canlı ve gösterişli bir şekilde anlatılan doğa, sadece sahnenin arka planı olarak kalmaz, insanın kolaylıkla göremeyeceği ve anlayamayacağı çok güçlü ve çok eski binlerce yıllık kötülüklere gebedir. Öykülerinde kertenkele formundaki yaratıklar, periler, cinler, küçük ve kötücül insanlar, içildiğinde insan formunu kaybettiğiniz sıvılar vardır. Machen yazınının Lovecraft gibi görece kendi dönemindeki ya da Peter Straub, Clive Barker ve Stephen King'in de aralarında olduğu çağdaş korku yazarlarına ilham veren tarafı temelde budur. gelen üslubundaki müzik ve şiirsellik çok etkileyici olsa da hikayelerdeki kurgusal boşlukları, derinliksiz karakterleri, zaman zaman farsa kaçan bölümleriyle biçimsel olarak tatmin edici olmaktan hayli uzak. Ama okurken hissettirdiği bir kabusun içinde sürüklenme duygusu, gotik hissiyat, ürperti, parlak hayal gücü, daha fazla okuma isteği doğurması edebi kritiğin çok ötesinde ve gerçek. Yaygın bir türün ilk ve temel eserlerinden biri olan ve kitap doğuran bu kitap mutlaka okunmalı. Kitabı okudum bitti. Gözlerimi kapadım. Dağların eteğindeki ormanların üzerinden soğuk bir rüzgar esiyor, güneş bulutun arkasına giriyor, derinden belli belirsiz tıslayan bir ses... Çürümüş bir şeylerin kokusu var. Tüyler diken diken oluyor. Gözlerimi açıyorum. Her şey yolunda.


Daniel Kehlmann'ın novellası Gitmeliydin, yıpranmış bir evliliğin ortasında yeni senaryosunu yazmayaçalışan başkarakterin kiraladığı bir dağ evinde başından geçenlere odaklanıyor. geçkince olduğu için eskisi kadar rol teklifi alamayan, kendini kocasından üstün gören kibirli bir aktris. Yeni bir sayfa açmak ve yeniden yazabilmek için Airbnb'den bir dağ evi kiralamış olsunlar. Tanıdık geldi mi? Hatta çekim yapan helikopterin gölgesi bile vurmuş olabilir dağın yamacına. Daniel Kehlmann, 30'lu yaşlarının başında; doğabilimci Alexander Van Humbolt ve matematikçi Carl Gauss'u bir araya getiren romanı Dünyanın Ölçümü, ile dünya çapında ün kazanmış, eserleri 40 dile çevrilmiş Alman/Avusturyalı yazar. Almanca konuşulan bölgede edebiyat dünyasının yeni süperstarı olarak değerlendirilen Kehlmann'ın 2017'de basılan novellası Gitmeliydin Ayça Sabuncuoğlu çevirisi ile raflarda. yanı sıra, yaşadığı diğer her şeyi -biraz da dünyevi işlerden kaçmak için- temiz bir not defterine yazmaya başlar. Derken evde garip olaylar olmaya başlar; defterde kendisinin yazmadığı bazı cümleler belirir. Yazar içlerinde bulunduğu evin değiştiğini, uzadığını, kısaldığını, olmayan kapıların ve tabloların belirdiğini, kapıların başka odalara açıldığını görmeye başlar. Gördüğü iç içe geçmiş ürkütücü rüyaların bazılarında kaçtığı kişi çirkin bir kadın, bazılarında ise kendi görüntüsüdür. hediye olarak bir gönye verir. Bakkala alışveriş için gelen yaşlı kadın ona 'derhal vakit kaybetmeden gidin' der. Tüm korku hikayelerinde alışılageldiği gibi, başımızın belada olduğuna dair işaretler yazarın yüzüne yüzüne çarpılsa da yazar bunları yok saymaya; olan biteni kafasında bir mantık çerçevesinde oturtmaya çalışır. Kabullendiğinde ise artık her şey için çok geçtir. Her şey olup bittikten sonra yazarın not defterinin bulunması fikriyle ortaya çıktığını düşündüğümüz bu 70 sayfalık novella; bu kadar fazla kullanılan, yıpranmış klişe bir konuyu son derece ekonomik, sade, belagatten uzak; -hatta mesafeli ve zarifçe- ele alıp özellikle ikinci yarıdan itibaren inanılmaz yükselen temposuyla metafizik bir dehşet yaratmayı başarıyor. ki yazar ile karısı arasındaki bir konuşmada kitap ve film referans veriliyor. var kendini izleyen kişinin aslında kendi olduğunu ve onun kendini yarattığını fark etmek gibi varoluşsal dehşet de. İşin güzel yanı bu sırıtmıyor ve Kehlmann'ın ekonomik, akıcı ve parlak yazarlığı ile bir tür bayağılıktan kurtuluyor. arazi üstündeki lanetli bir evde geçen başka bir boyuta hapsolma hikayesi olarak değerlendirebiliriz. Türün meraklısı ya da Kehlmann hayranı değilseniz yazarın yolculuğuna başlamak için doğru kitap olmasa da, çok bilinen, çok sevilen çok üretilmiş bir tür içinde postmodern bir yorum olarak güzel bir 40-50 dakika geçireceğinizin garantisini verebilirim. İyi bir yarı korku yarı bilim kurgu hikayesi bu.


Gazeteci Murat Yetkin, dünyada ve Türkiye'de istihbaratın ve casusluğun tarihini dikkat çekici örneklerle Meraklısı İçin Casuslar Kitabında bir araya getirdi. faaliyetleri ilk kez gün yüzüne çıkmış oldu. Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabında uluslararası entrikaların ya hedefi ya sahnesi ya da aktörü olan Türkiye'den bakıp 10 olayın perde arkasını Ankara'nın siyaset ve diplomasi koridorlarında biriktirilen notlar ve belgelerle, şimdiye dek bir arada gün yüzüne çıkmayan ayrıntılarla anlatıyor. kod adlı İlyas Bazna'nın gizli belgeleri Almanlara satmakla kalmayıp, MİT'e de çalıştığı da gösteriliyor. tertip edildiği şöyle öne sürülüyor: İlyas Aydın kaçırma eyleminde yer almış, cinayet sonrasında Özel Harp talimatıyla Ankara'da Etimesgut'ta bir evde saklanmış, oradan Suriye'ye geçmişti.


Aşk romanlarının sevilen yazarı Carrie Elks'in Shakespeare Kardeşler serisinin ilk kitabı Yaz Gecesi Rüyası Türkçede. Britanyalı yazar Carrie Elks, çok okunan aşk romanlarıyla tanınıyor. Love in London ve Fix You kitaplarının ardından yayımladığı The Shakespeare Sisters serisi, basıldığı ülkelerde Elks'in en az diğer kitapları kadar çok sevildi. Shakespeare Kardeşler serisi, annelerini kaybetmiş dört kız kardeşin dünyanın dört ayrı şehrinde, dört mevsimde, sırayla başrolü üstlendiği dört ayrı aşk öyküsünü anlatıyor. Serinin ilk kitabı Yaz Gecesi Rüyası, İtalya'nın Varenna kentinde, Como Gölü'nün kıyılarında geçiyor. veren Cesca, daha ilk oyununda yaşadığı bu hayal kırıklığının acısını unutamıyor. kız kardeşleri Cesca'yı hayata bağlasa da maalesef işleri yoluna koymaya yetmiyor. çekilme ümidiyle villaya dönüyor. Fakat Sam, aynı zamanda Cesca'nın en büyük düşmanı. Çünkü o, tam da ilk oyununun basın gösteriminde oyunu terk ederek Cesca'nın hayatını mahveden başrol oyuncusu! Cesca da oyununda ilerlemeye başlıyor ve günler geçtikçe ikili, arkadaş olmayı başarıyor. Öyle ki en başlarda esen o sert rüzgarlar bırakın dinmeyi, yerini gittikçe ılık meltemlere bırakıyor. Geçen günlerle birlikte birbirlerini izleme ve tanıma fırsatı buldukça Sam ve Cesca, kendilerine kulak verdiklerinde ise tuhaf kalp çarpıntıları duymaya başlıyor. yaklaştırıyor. Yaz Gecesi Rüyası tüm bu öğelerin arasında kadının varlığını, erkek karakter üzerinden tanımlamıyor ve prenses masalı gibi görünen bu öykünün sonunu bir düğünle taçlandırmıyor.


Bu kitapta yazarlık hayatımda yaşadığım başlıca tartışmaları anlattım: kimileri neredeyse kavgaya dönüşen... Öylesine saygın, hatta efsane kişilerle takışmışım ki... Şaşırtıcı bir kendine güvenle, hemen hepsinde kendi haklılığıma inandığım, eskaza öyle değilse sonunda bunu açık yüreklilikle itiraf ettiğim polemikler...


Tuğrul Eryılmaz, Türkiye'de gazetecilik mesleğinin en önemli isimlerinden birisi. 1974 yılında, TRT Haber Merkezi'nde başladığı meslek yaşamında sayısız gazetenin, derginin yayımlanmasında rol almış, birçok üniversitede gazetecilik dersleri vermiş, medyanın neredeyse her alanında işler yapmış bir isim. Aynı zamanda mensubu olduğu '68 Kuşağı'nın o meşhur otorite karşıtı kimliğini nevi şahsına münhasır kişiliğinde özümsemiş özel bir karakter. Kimilerimiz için uykusuz Oscar gecelerindeki zor beğenen, şık beyefendi, kimilerimiz için Milliyet Sanat dergisinin, Radikal İki'nin, Sokak'ın arkasındaki gazeteci. Kendisinin Sezen Aksu ya da Deniz Türkali'yi anlatırken kullandığı ifadeyi ödünç alarak söylersek, Türkiye'nin 'kurum' kişilerinden birisi Tuğrul Eryılmaz. 68'li ve Gazeteci, Tuğrul Eryılmaz'ın bu çok renkli yaşantısına odaklanan bir nehir söyleşi kitabı. Masanın diğer ucunda Asu Maro var, Eryılmaz'ın meslektaşı, aynı zamanda eski çalışma arkadaşı. Belki de kendisinin kitaba yazdığı sunuşta adını geçirmesinden olacak, Cihangir'de, Kaktüs'te saatler süren bir sohbete üçüncü düşmek gibi bu kitapla hemhal olmak. Hikayenin ta en başından, Tuğrul Eryılmaz'ın anne babasının tanıştığı yıllardan başlayıp günümüze kadar geliyoruz. Eryılmaz çocukluğunu, gençliğini, öğrenciliğini, meslek yaşamını, babalığını ve biat kabul etmez mizacını anlatıyor. Tavizsiz gazeteci Eryılmaz, İstanbul doğumlu olsa da babasının işi gereği çeşitli Anadolu şehirlerini gezmiş küçük yaşlarda. Kendimi bildiğim şehir diye ifade ettiği Diyarbakır'da başlatıyor hikayesini. Ardından İzmir'e, ilkgençlik yıllarına, sonrasında ise Ankara'ya, Mülkiye'ye gidiyoruz. '68'in isyan günleri, Ankara yaşantısı, Londra deneyimi, yurda dönüş, darbeler, asistanlık yılları ve ardından İstanbul'a, gazetecilik yıllarına geçiş. Cihangir eşrafının alışkanlıklarından Kadir İnanır'ın nasıl biri olduğuna, İstanbul gece hayatından Türkiye'de ve dünyadaki toplumsal hareketlere sayısız konuya, sayısız isme ve olaya uğruyor Eryılmaz'ın anıları. Kitabın sonunda yer alan isim dizinine şöyle bir göz atmak bile yeterince merak uyandırmaya yetiyor esasında. Kitabın başlığı sade ve net: 68'li ve Gazeteci. Eryılmaz'ın kitap boyunca dilinden düşürmediği tavizsiz gazeteciliğini, haberin objektif, sade ve en kısa haline verilen değeri çağrıştırıyor sanki. Gerçekten de söyleşi boyunca bir gazeteciliğinden, bir de otoriteye karşı alerjili tavrından ödün vermiyor Tuğrul Eryılmaz. Yıllar içerisinde gazetecilik mesleğinin yakın dönem Türkiye'sinde nasıl evrelerden geçtiği, geçmişte ne tür ideallerle yapıldığı, yolda başına neler geldiği hakkında oldukça kişisel ve bir o kadar tarihsel bir tanıklık sunuyor. Sözlü tarih çalışması Böyle renkli, dolu dolu bir hayat yaşamış bir gazetecinin kendi hayatına dönüp bakarken de aynı titiz objektifliği, aynı çevik mesafe alışı gösterebilmesi kitabı basit bir nehir söyleşi kitabından çok daha fazlası haline getiriyor. Eryılmaz hem kendisine hem de yıllar içerisinde tanıştığı onlarca insana kendi baktığı yerden, dürüstçe, samimi ve şüpheci bir mesafe alıyor. Yakın dönem sosyal ve kültürel tarihimize dair kişisel bir sözlü tarih çalışması işlevi görüyor 68'li ve Gazeteci. Bunda söyleşiyi gerçekleştiren Asu Maro'nun odaktan şaşmayan, zarif yönlendiriciliğinin payı büyük. Tüm söyleşinin tek bir anlatı formuna, akıcı bir anı kitabı hissiyatına sahip olması büyük ölçüde onun sayesinde. Okul niteliğinde Türkiye bir süredir kendi geçmişiyle ilişkilerini bir kez daha restore etme derdinde bu aralar, malum. Eski ve yeni Türkiye arasındaki farklar bir yana, kuşaklar arası diyaloğa, deneyim aktarımına belki de hiç olmadığı kadar ihtiyaç duyuyoruz. 68'li ve Gazeteci kitabını başta bu diyaloğa bir katkı girişimi olarak okumak mümkün. Çok yakın zamanda yayımlanmış, bu kitapta da bizzat adları sık sık geçen Sevin Okyay ve Deniz Türkali kitaplarının yanına yerleşiyor Tuğrul Eryılmaz kitabı da. Türkiye'nin kültür tarihine mütevazı ve hatırı sayılır bir katkı olarak.


Lovecraft'ın Cthulhu'nun Çağrısı öyküsü başta olmak üzere Charles Dexter Ward Vakası, Uzaydan Gelen Renk, Karanlıkta Fısıldayan ve Deliliğin Dağlarında öykülerinin yer aldığı kitapta; eski çağlardan kalma ve uzun süredir bekleyen yaratıklar, canavarlar cirit atıyor. bir çocuktu. Evde tek başına korku türünün büyük yazarları Algernon Blackwood, Edgar Allan Poe, Lord Dunsany, Arthur Machen, Clark Ashton Smith gibi yazarları hatmederek büyüdü. Özellikle Lord Dunsany'nin oluşturduğu eski tanrılar mitolojisine bağlılığı bu dönemde oluştu. 1926 yılına kadar yazdıklarında Lord Dunsany ve Edgar Allan Poe etkisi kolayca görülebilir. Ne yapacağını bilemezken, amatör dergicilik imdadına yetişti, bu fanzin zemini onu yazar olarak şekillendirdi. Ölene kadar burada edindiği dostlarına sadık kaldı ve mektuplaşmayı sürdürdü. Lovecraft çağın en büyük mektup yazarıdır ve o dönemde kendisine yazılan her şeyi cevaplamasıyla da tanınır. gözlediklerini ve telepati yoluyla bizimle iletişim kurabildiklerini ancak onları fazla rahatsız etmenin akıllıca olmadığını ifade eder. Bildiğimiz korku hikayelerinde hayaletler ve kötücül yaratıklar, kahramanın karşısındadır ve bir şekilde onlarla baş edilebilir. Lovecraft'ın tüyler ürpertici evreninde karşıdaki güç o kadar somut, kötücül ve büyüktür ki kahramanın pozisyonu komik denecek kadar önemsizdir; insan basit bir kurbandır sadece. olduğunu düşünen ve kitabın halen British Museum'da olduğuna inananlar vardır. Ölümünden sonra Derleth gibi takipçileri bu mite katkıda bulunan eserler yazmıştır, halen dünyada Cthulhu mitine ve 'eski tanrılara' inanan insanlar bulunmaktadır. that should not be) H. P. Lovecraft'ın, dahilerde adet olduğu üzere yaşarken hiçbir kitabı basılmamıştır. dehşet Uzaydan Gelen Renk, harika bir bilimkurgu olan Karanlıkta Fısıldayan ve bence yazarın en zor ama en yetkin, belki de en keyifle okunan eseri Deliliğin Dağlarında var.


istediği babasını anlatıyor yeni kitabında. İhsan Efendi'nin Yozgat'tan başlayıp Kahire'de sonlanan hayatına birinci elden tanıklıklara dayanan kitap, aynı zamanda arka planda gerçekleşen büyük toplumsal dönüşümlerin izini sürmeyi, medrese yaşamından bayram sabahlarına zamanın ruhuna uzanan bir yolculuğa çıkmayı sağlıyor. İhsanoğlu'yla Doğan Kitap'tan çıkan Yozgatlı İhsan Efendi kitabını konuşmak üzere buluştuk. Belli bir kültürün temsilcisi olarak bazı değerleri taşımak, yaşatmak, yaşatmaya gayret etmek ve onları yaşayış tarzıyla birlikte sonraki nesillere öğretmek. Bu da bir neslin kaybolmasıyla kaybolan bir dünya gibi geldi bana, babamı kaybolan dünyadan bir sima olarak düşündüm. Onun hayat üslubunu ve tecrübesini tasvir etmeye ve kaydetmeye çalıştım. Önce bir vefa borcu gibi, bazı bilgileri toparlayıp yayımlamaktı niyetim. Sonra baktım gelen malzemeler, özellikle hatıralar, o şahsiyeti tek boyutlu değil, üç boyutlu ortaya koyuyor. Bilgiler geldikçe o şahsiyeti daha iyi keşfetmeye başlıyor ve detaylarıyla çiziyorsunuz. bir mandalina hikayesi var mesela; benim 4-5 yaşlarında manavdan izinsiz aldığım mandalinayı görünce elimde, Nasıl aldın,? diye sorup Ben aldım deyince de hiç niye aldın falan demeden manava götürdü beni. Yerine koy ve özür dile dedi. Manav Aman efendim, ne olacak dese de, bir beyit, günün yemeği... Bunlar birkaç sene devam edince size bir kültür veriyor. Ayrıca ders kitapları, romanlar var. kurum kalmamıştı. Özel kurumlara da müsaade yok... Oraya Türkiye'de dini tahsil imkanı görmeyen gençler gelmeye başlamıştı, onlara da eğitim lazımdı, babam da bunu yaptı. Daha sonra Ankara'nın hoca ihtiyaçları onun yetiştirdiği insanlardan sağlandı. Diyanet'in yüksek mevkilerinde onun yetiştirdiği öğrenciler görev aldı. Eğitimime büyük önem veriyordu. Üniversite 1. sınıf imtihanlarını vermiştim, daha neticelenmeden, sınıfımı geçtiğimi görmeden vefat etti. Bir ara hastayken, Senin tahsilin için gerekirse kitaplarımı satarım dedi. Kitaplarımı satarım demek ceketini satmaktan daha büyük fedakarlıktı. Tek serveti kitaplarıydı çünkü. O bakımdan ben bunları yaşayarak benimsedim. Büyük zorluklarla karşılaştık diyemem; babamın ciddi bir dost çevresi vardı ve hep bizimle temas halindelerdi. Genç yaşta edebiyata merak sardım, Türk edebiyatını Arap okuyuculara tanıtma imkanım oldu. Akif'in, Yahya Kemal'in, şiirlerini... Sonra Nazım'ın Ferhad ile Şirin piyesini tercüme ettim, iki baskı yaptı, sahnelendi. Ben 2014'te aday oluğum süreçte, seçimin hemen ertesinde, 11 Ağustos sabahı söyledim: Bende laf bitti, son lafımı da seçim gecesi söyledim. Şimdi de tekrar edeyim: Bende laf bitti. Benim şimdi tüm gayretim eserleri tamamlamak. Sırada başka kitaplar var.


Koleksiyoncu, Milliyet Sanat dergisi ve Vatan gazetesi yazarı Banu Çarmıklı son beş yılda yazdığı yazı ve röportajlarını bir kitapta derledi. Çarmıklı ile kitabın çıkış noktalarını ve sanat dünyasına bakışını konuştuk. Banu Çarmıklı, Doğan Kitap'tan çıkan Gezdim, Gördüm, Yazdım adlı kitabında 2013-2017 tarihleri arasında kaleme aldığı sanat yazılarını ve sanatçılarla gerçekleştirdiği söyleşileri derledi. Kitapta dünyanın farklı yerlerinden sergilerin değerlendirmeleri, atölyelerden manzaraların yansımaları ve de sanat dünyasının güncel meselelerini ele alan yazılar var. Vatan Gazetesi ve Milliyet Sanat Dergisi'ndeki köşelerinde haftalık ve aylık olarak yazıları yayımlanan Banu Çarmıklı'nın kitabı, hem bu yayınlarda hem de Çarmıklı'nın düzenli olarak yazılarını paylaştığı bloğunda yer alan yazılarından oluşuyor. Kitabın hazırlanış sürecini ve içeriğini Çarmıklı ile konuştuk. Tamamıyla kişisel bir eylem olarak başlayan bu süreç, beni çok heyecanlandıran sergilerin ardından notlar tutmaktan ibaretti. Bir tür gezi hatırası niteliğindeki bu notların, zamanla derinleşip daha derli toplu bir halde yazılara dönüşmesiyle blog hayatım başlamış oldu. Planlanmış, stratejik olarak üzerine düşünülmüş bir süreç değildi, aksine kendi akışında devam ederken bu yöne doğru evrildi. Kapsamlı araştırma yaptıkça, eser ve sanatçıların üretim pratikleri konularında donanım kazandıkça doğal olarak yazınsal anlamda gelişim göstermiş ve bunları daha geniş kitlelerle paylaşma dürtüsünü hissetmiş oldum. Elbette en büyük pay, beni olumlu yorumlarıyla devamlı motive eden okuyucularım diyebilirim. Beş yılın ardından geldiğim noktada her gün yeniden anlıyorum ki yorumlarımı yazıya aktarmanın ve sanatseverlerle paylaşmanın keyfi, okunduğunuzu bilmekle perçinleniyor. benim için oldukça dönüştürücü bir deneyimdi. Bunun dışında yazılarımı daha ciddi bir şekilde yazmaya geçtiğimden beri, sergi ve etkinlik izlenimlerim de farklılaştı. Tam zamanlı bir iş olmasının yanında sürekli kendimi ve dolayısıyla yazılarımın içeriğini geliştirmem gerekiyor. Geniş bir perspektiften bakabilmek adına yayınları takip etmek de oldukça mühim. Abonesi olduğum pek çok yabancı yayın var ve her ay düzenli olarak oralardaki makaleleri, sergi değerlendirmelerini, sanatçı söyleşilerini okumaya özen gösteriyorum. Bunun dışında yerli, yabancı sanatçı monografileri de benim için olmazsa olmaz bir kaynak. Bugün artık yazmanın keyfi kısmından öte çeşitli sanat pratiklerini çok yönlü bir bakışla değerlendirmek, gözümü eğitebilmek en çok önemsediğim nokta diyebilirim. Açıkçası bu fikri ciddi anlamda düşünmeye başlamam, kızlarım Nazlı ve Yasemin vesilesiyle oldu. Emeğimin kalıcı bir kaynak haline gelmesi gerektiğine, her ne kadar dijital bir çağda yaşasak da elle tutulur bir iz bırakmanın önemine olan inançlarıyla bu yola çıktık diyebilirim. Kitap sayesinde hem geriye dönük bir bakışı hem de kendi yazınsal gelişimim açısından genel bir çerçeveyi değerlendirme fırsatı buldum. Yazmaya ciddi anlamda başladıktan sonra mevcut koleksiyon bilincim de elbette belli noktalarda dönüşüm geçirdi. Ancak yazar kimliğim ile koleksiyoncu kimliğim; beğeni, değerlendirme kriteri ya da eğilim gibi konularda büyük farklılıklar taşımıyor. Yazılarımın içeriğini geliştirmek adına bu süreçte daha fazla gezerek, izleyerek oluşan birikim kuşkusuz koleksiyoncu kimliğimin tercihlerini de dolaylı olarak etkiledi. Pratikte ikisi de birbirinin paralelinde ilerliyor diyebilirim. seçmeye karar verdik. Önemli yurt dışı sergilerini göz ardı etmedik, benim için çok özel yeri olan yerli-yabancı sanatçı röportajlarının neredeyse tümünü yer verdik. kaybolmaması ve okurun gözünde dengeli bir dağılımın gözetilmesi olarak açıklayabilirim. Bu detaylar da yine editoryal ekiple yapılan toplantıların sonucunda, ortak bir fikir birliği ile uygulamaya dökülmüş seçimler. Son yıllarda pek çok değerli sanatçımızın yurt dışında görünürlüğünün artması, hem kişisel hem grup sergilerde varlık göstermeleri, Türkiye'deki güncel sanat ortamına karşı yabancıların ilgisi olduğunu görmek; bunlar herkes gibi beni de gururlandıran ve umutlandıran gelişmeler. sayesinde bu gençlere daha hızlı ve doğru bir şekilde ulaşabiliyoruz. Ayrıca bu türden girişimler, sanat ortamımıza hem dinamizm katıyor hem de gelecekteki üretime bir projeksiyon tutuyor. Bunun yanı sıra SPOT ve SAHA'nın ilk günden beri destekleme ve diyalog yaratma konusundaki aktifliğinden de söz etmek gerek. Bu tür motive edici girişimlerin sürdürülebilir olmasını ve sayılarının çoğalmasını diliyorum.


Ayhan Sicimoğlu, seyahat maceralarını konu eden yazılarından oluşan Hastasıyım kitabıyla okurun karşısında. Hastasıyım: İtalya, Hastasıyım: Yunan Adaları şeklinde devam edecek bir serinin ilki olarak tasarlanan kitapta 25 ülkeden yazıları yer alıyor. Sicimoğlu ile seyahat tutkusunu, gezmenin olmazsa olmazlarını, çok gezmenin bünyesinde yarattığı değişimi konuştuk... Vardır tabii, Afrika'da birkaç ülke vardır. Türki Cumhuriyetler'in bir kısmı var, gitmem lazım. Bir yere gideceğim zaman oturup çalışıyorum. Bilmeden bir yere gitmem, hakkında her şeyi okurum. Doğuştan galiba, annem babam da öyleydi. Genetik bir şey belki. Merak işi. Yaşamı uzatma isteği olabilir. Tekdüze bir hayat, hayatı kısaltıyor çünkü. Bir ayın en az yarısı mutlaka şehir dışında geçiyor. Yoruluyorum seyahat azalınca. Beni canlı tutan herhalde o olsa gerek. Evde oturduğumda yorgun hissediyorum. Öncesinde bilgi alırım, sonrasında yapmam gereken bir şey var, onu yapmıyorum. Gittiğim yerlerin adresleri, lokantaların, şeflerin isimleri vesaire bunları not almam lazım. Aslında bu seyahat yazılarının bu konuda yardımı oldu. Mesela bir Çin yazdım. Çin Seddi'ne gitti iş. Yazmaya başlıyorum, ana fikri unutuyorum, başka yere geçiyorum, İlber Ortaylı gibi. Bazen gelir bana, Ayhan Sicimoğlu Türkiye'nin en enteresan adamı diyerek...


İnsanın en büyük meselelerinden biri, uzun yaşama arzusu. Hayatı uzatma telaşı, bu alanda yapılan araştırmalarla, uzman önerileriyle, her gün ileri sürülen farklı yöntemlerle her daim gündemimizde. Hangi besin antioksidan, hangisi hücre yeniliyor, hangi takviyelere yer vermeliyiz hayatımızda, hep takipteyiz. Öte yandan da sürdürdüğümüz hayat biçimiyle sürekli olarak çarkı tersine çeviriyoruz. Zaten stresliyiz bir de 'sağlıklı' ve uzun yaşayacağız diye yasaklar strese sokuyoruz kendimizi. Bu işte bir terslik olsa gerek. Bu tersliğe kafayı takmış bir gazeteci yazar var: Dan Buettner. New York Times yazarı, National Geographic kaşifi, beş kıtayı geçip üç dünya rekoru kırmış bir bisikletçi. Hayatının son 20 yılını uzun ömürlü insanları bulup onların yaşam biçimlerinden ders çıkartmaya adamış ve Blue Spots / Mavi Noktalar dediği bir harita çıkarıp peşine düşmüş. İnsanların seksenleri, doksanları rahat rahat gördüğü, bir kısmında ise 100'ü devirdiği yerler buralar. Aralarında Yunan adası Ikaria var, Okinawa var, Sardinya var, Loma Linda var ve Costa Rica'daki Nicoya var. Daha sonra da Singapur eklenmiş. Dan Buettner yazdığı kitaplarda uzun ve sağlıklı yaşama dair tüyolar veriyor. Şu sıralar hem The Blue Zones / Secrets for Living Longer kitabının Singapur eklenmiş yeni versiyonu çıktı hem de mavi bölgeleri gezip 100 yaş civarında dolaşan insanlarla görüştüğü belgeseli gündemde. Çok net bir yola çıkış noktası var: ABD'de diyetisyenlere, spor salonlarına, vitamin takviyelerine bir servet harcanırken dünyanın bu noktalarında insanlar nasıl zahmetsizce 100 yaşını ve daha sonrasını görebiliyor? Üstelik akılları, keyifleri ve fiziksel güçleri yerinde olarak. Görünüşe göre en büyük ortak özellikleri çaba sarf etmeden uzun yaşamaları. Onlar normal hayatlarını sürdürüyor, ömür kendiliğinden geliyor. Ama neler var bu 'normal' hayatta? Bir kere hareket var. Spor salonlarında geçirilen saatler değil ama. Kendiliğinden hayatın parçası olan hareket. Mesela Okinawa'da yerde oturuyorlar ve bu nedenle sürekli çömelip kalkıyorlar, al sana 'squad'. Sardinya'da yokuş bol, sürekli tırmanıp iniyorlar. Ikaria'da akşamları toplanıp yiyor içiyor dans ediyorlar. Loma Linda'da tenis oynuyor, hem arkadaşlarla bir arada olup hem kasları çalıştırmış oluyorlar. Ama ana amaç eğlenmek. Zaten uzun ömürlü topluluklarda dikkat çeken en önemli diğer ortak nokta bunlar. Neşeli olman, eğlenmen, yerli yersiz öfkelenmemen, arkadaşlarınla beraber zaman geçirmen, yalnız kalmaman, güne başlamak için bir amacın, devam etmek için bir planın olması, kendini 100 yaşında da faydalı, başkaları için önemli hissetmen, asıl ömrü uzatanlar bunlar. Ne yiyelim ne içelim de bir mucize olsun, ölmeyelim sorusunun peşine düşmek yerine Stamatis gibi ölmeyi unutmak, yaşamayı hatırlamak. Ne kadar kolay aslında ve ne kadar zor.


26 Mart 2013 - 12:03 | Fotoğrafçı Michael Wolf, Google Street View üzerinden hiç görmediği hayatlara ait talihsizlikleri belgeliyor. World Press Photo ödüllü fotoğrafçı Michael Wolf, "dünyanın en sıkıcı şehri" olarak nitelediği Paris'te aradığı ilhamı bulamayınca, Google Street View'a başvurmuş. Kendisiyle birlikte fotoğraflara bakanları da "röntgenciye" dönüştürüyor... Michael Wolf, şehir yaşamının depresif yüzünü kendine has tekrarlarıyla yansıtan, ödüllü ( World Press Photo 2010 / 1. ) bir sokak fotoğrafçısı. 'Modern hayat' adı altında yaşadıklarımızın artıklarını topluyor. Küçük pencereli plazalar, metro camına yastık diye yaslanıp uyuya kalan yolcular, kolilerde yaşayan evsizler, yemek sırasına dizili fabrika işçileri... Sanki mutsuzluktan beslenen Wolf, 16 yıl Hong Kong'ta yaşadıktan sonra karısının işi nedeniyle 2008 yılında Paris'e taşınıyor. Bu asık suratın Paris'ten alacağı dram pek bereketli değil. Dünyanın en sıkıcı şehri olarak ilan ettiği Paris'te fotoğrafını çekecek hiçbir şey bulamıyor ve fotoğraf tarihine kazınmış klasik kareler de korkutuyor onu. Binalar düzgün, sokaklar temiz, her şey 100 yıl öncekiyle aynı. Ve yasalar uyarınca bir sokak fotoğrafı içerisinde yer alan kişi sayısı 5'in altında kalırsa hukuksal süreç başlatılıyor. Bu sokak görüntülerinin bir özelliği de net şekilde röntgencilik ürünü olmaları. Google tüm fotoğrafların üzerinde hak sahibi fakat çekerken bir izin istemiyor. 280,000'in üzerinde Alman vatandaşı evlerinin sansürlenmesini talep etmişler bu sebepten, yüzlerini sansürlettiren kişiler de mevcut. Bu karışık sahiplik mevzusu üzerine bir katı da Wolf koyuyor ve kullanmak istediği Google Street View görüntülerinin fotoğrafını çekiyor bilgisayar ekranından. Ekran görüntüsü değil, tripod ve fotoğraf makinesi kullanarak monitörünün portelerini çekiyor bir anlamda. Seçtiği fotoğrafların bir çoğu bakanı da röntgenci haline getiriyor. 'Bunu görmeme ne gerek vardı' diyeceğimiz türden fazla ve gereksiz bilgi. Her an her şeyimizin dijital olarak bir yerlerde depolandığı bu arşivci çağ, daha çarpıcı özetlenemezdi. Michael Wolf'un fotoğrafları topladığı A Series of Unfortunate Events / Bir Talihsiz Olaylar Serisi ne ait ilk sergi We are Watching You / Seni İzliyoruz başlığını taşıması nedeniyle Google yetkilileri tarafından uyarı almış. Arı kovanına çomak sokmak olarak nitelendirdikleri bu sergi, yürüttükleri arşivlemenin de ne denli hak gözetmeyen bir iş olduğunu kanıtlıyor. Fotoğrafların bir kısmı o an yakalanan 'talihsiz' anlar iken bir kısmı uygulama arayüzünün görüntüyle birlikte yarattığı ironiyi vurguluyor. Birkaçı ise Google Street View aracını el hareketiyle protesto edenlerden oluşuyor. Wolf, oturduğu yerden hiç görmediği şehirlerin sokaklarına bile mouse'la girebiliyor ve ulu orta yaşadığımız 'talihsizlikleri' biriktiriyor. Michael Wolf, şehir yaşamının depresif yüzünü kendine has tekrarlarıyla yansıtan, ödüllü ( World Press Photo 2010 / 1. ) bir sokak fotoğrafçısı. 'Modern hayat' adı altında yaşadıklarımızın artıklarını topluyor. Küçük pencereli plazalar, metro camına yastık diye yaslanıp uyuya kalan yolcular, kolilerde yaşayan evsizler, yemek sırasına dizili fabrika işçileri... Sanki mutsuzluktan beslenen Wolf, 16 yıl Hong Kong'ta yaşadıktan sonra karısının işi nedeniyle 2008 yılında Paris'e taşınıyor. Bu asık suratın Paris'ten alacağı dram pek bereketli değil. Dünyanın en sıkıcı şehri olarak ilan ettiği Paris'te fotoğrafını çekecek hiçbir şey bulamıyor ve fotoğraf tarihine kazınmış klasik kareler de korkutuyor onu. Binalar düzgün, sokaklar temiz, her şey 100 yıl öncekiyle aynı. Ve yasalar uyarınca bir sokak fotoğrafı içerisinde yer alan kişi sayısı 5'in altında kalırsa hukuksal süreç başlatılıyor. Bu sokak görüntülerinin bir özelliği de net şekilde röntgencilik ürünü olmaları. Google tüm fotoğrafların üzerinde hak sahibi fakat çekerken bir izin istemiyor. 280,000'in üzerinde Alman vatandaşı evlerinin sansürlenmesini talep etmişler bu sebepten, yüzlerini sansürlettiren kişiler de mevcut. Bu karışık sahiplik mevzusu üzerine bir katı da Wolf koyuyor ve kullanmak istediği Google Street View görüntülerinin fotoğrafını çekiyor bilgisayar ekranından. Ekran görüntüsü değil, tripod ve fotoğraf makinesi kullanarak monitörünün portelerini çekiyor bir anlamda. Seçtiği fotoğrafların bir çoğu bakanı da röntgenci haline getiriyor. 'Bunu görmeme ne gerek vardı' diyeceğimiz türden fazla ve gereksiz bilgi. Her an her şeyimizin dijital olarak bir yerlerde depolandığı bu arşivci çağ, daha çarpıcı özetlenemezdi. Michael Wolf'un fotoğrafları topladığı A Series of Unfortunate Events / Bir Talihsiz Olaylar Serisi ne ait ilk sergi We are Watching You / Seni İzliyoruz başlığını taşıması nedeniyle Google yetkilileri tarafından uyarı almış. Arı kovanına çomak sokmak olarak nitelendirdikleri bu sergi, yürüttükleri arşivlemenin de ne denli hak gözetmeyen bir iş olduğunu kanıtlıyor. Google Street View'u protesto edenler de Wolf'un çalışmasında yerlerini alıyorlar. Fotoğrafların bir kısmı o an yakalanan 'talihsiz' anlar iken bir kısmı uygulama arayüzünün görüntüyle birlikte yarattığı ironiyi vurguluyor. Birkaçı ise Google Street View aracını el hareketiyle protesto edenlerden oluşuyor. Wolf, oturduğu yerden hiç görmediği şehirlerin sokaklarına bile mouse'la girebiliyor ve ulu orta yaşadığımız 'talihsizlikleri' biriktiriyor.


1982'nin Michael Jackson'ı bildiğimiz, zihnimizde hemen canlanıveren Michael Jackson'dan epey farklı bir Jackson. Bambaşka biri değil tabii ki. Her ne kadar ten rengidir, saçıdır derken hakikaten bambaşka birine dönüştüğü üzerine konuşulabilir olsa da bahsettiğimiz farklılık daha kapsamlı. Mesela 1982'nin Michael Jackson'ı büyük bir yıldız ama dünyanın en büyük yıldızı olacağı günlere daha var. Dünyanın her yerinde stadyum dolusu insana konser vermiyor. Henüz imzası haline gelen kostümleri yok ortada. Hatta henüz 'moonwalk' adıyla tarihe geçmiş o imza dansı da yok. Moonwalk dansını ilk kez Mart 1983'te, Motown plak şirketinin 25. yaş günü kutlamalarında, TV ekranlarından naklen yayında yapacak. 1982'nin Michael Jackson'ı henüz o maviş gazlı içecek markasıyla adı sürekli yan yana anılan zamanlarında da değil. İlk reklamlarını 1983'te çekecekler. Michael Jackson'ın henüz saçlarının yandığı o kaza da vuku bulmamış. Ki o kaza da bir maviş gazlı içecek reklam çekimi esnasında olacak. 1982'nin Michael Jackson'ı, ölümü hakkında komplo teorileri ve gerçekler arasında gidip geldiğimiz, 'popun kralı' dediğimiz, çocuklarla ilişkisini HBO belgeselleriyle sorgulayıp öğrendiklerimizin gerçek olma ihtimaliyle şoklar geçirdiğimiz bir Michael Jackson değil. 1982'nin Michael Jackson'ı başarıya aç, çocukluğundan beri içinde olduğu müzik endüstrisinde kendi bayrağını dalgalandırmaya, krallığını ilan etmeye namzet, '80'li yıllar dediğimiz o 10 yılın kültürel fenomenlerinin başında gelmek üzere olduğunun belki de farkında bir şarkıcı, müzisyen, pop yıldızı. 1979'da yaptığı Off the Wall albümünün başarısından dolayı eli çok güçlü. Arkadaşlık ettiği simalar çok büyük isimler. Freddie Mercury ile stüdyoya giriyor. Steven Spielberg'le dostluk kuruyor. Her ne kadar Freddie Mercury ile niyetlendiği kayıtlar Michael'ın evcil laması ve Mercury'nin uyuşturuculara fena halde daldığı bir döneme denk gelişi yüzünden sekteye uğrasa da Mercury'nin 'küçük kardeşim' dediği biri konumunda. 1982'nin dünyası hareketli. İngiltere ve Arjantin, Falkland Adaları yüzünden savaşa giriyor. Ronald Reagan, 'aktör başkan' olarak yıldız savaşları peşinde. Bizde darbe sonrası bir ülke var. 1982 Anayasası oylanıyor. Turgut Özal henüz başbakan değil. Berlin Duvarı yerli yerinde, Sovyet Rusya yerinde, Çernobil de yerinde. Eurovision hayatımızda. E. T. o yaz gösterime girmiş Amerika'da. Quincy Jones caz dünyasından Hollywood'un film müziklerine, oradan da popüler müziğe kaymış, rüştünü çoktan ispat etmiş ve efsane muamelesi gören bir müzik insanı ve prodüktör 1982'de. Paul McCartney ise... Paul McCartney ise 1982'de de Paul McCartney. İkisi de Michael Jackson'ın Off the Wall albümünde çalıştığı isimler. Yeni albümü için de onları yanına alıyor. Bir de Rod Temperton var. Michael'ın o güne kadar ki en büyük hit'lerinden Rock With Youyu besteleyen Temperton. Thriller adını alacak yeni Michael Jackson albümünün ana hatları bu isimlerle çiziliyor. Paul McCartney ile düeti The Girl Is Mine ilk 45'lik olarak seçiliyor aynı zamanda. Michael'ın The Beatles sevgisi grubun telif haklarına sahip olmaya kadar gidip McCartney'le aralarını limoni kılacak kadar ileride. Ama o günlerde iyiler. Quincy Jones'u da kızdıracak Michael stüdyoda. Albüm üzerine çalışırken sürekli dans hareketlerine konsantre olması Jones'un şikayetlerine sebep olacak. Rod Temperton ise Thrillerı besteleyecek. Daha fazlasını söylemeye gerek yok herhalde. 30 Kasım 1982'de piyasaya çıkacak Thriller, albümün en büyük kahramanı Michael Jackson'ın sadece birkaç hit şarkı ihtiva eden değil, her şarkısının ayrı ayrı liste tepelerinde gezebileceği, radyolarda çalınabileceği bir albüm kaydetme saplantısı. Bu saplantı, saplantı ağır oluyorsa mantık da diyebiliriz, günümüz Spotify bazlı müzik dünyası için de gayet geçer akçe bir mantık. Mükemmeliyetçi ve takıntılı bir stüdyo süreci, albümün miks aşamasını baştan sona yeniden geçirmeyi dahi getirdiği bir prosedür. Toto adıyla, yani kendi gruplarıyla da bize Africa ve Rosanna gibi şarkılar bırakmış, müzisyenlikleriyle stüdyo ortamında nasıl çalınır, nasıl kaydedilir dersi vermiş Steve Lukather ile Jeff ve Steve Porcaro'nun varlığı ile 'şenlenmiş' bir süreç. Konuk gitarist hanesinin de Eddie Van Halen'la doldurulduğu ışıltılı bir kadro bu satırlardır adlarını zikrederek saymaya çalıştığımız. Korku sinemasının kült aktörü Vincent Price'ın sesiyle Thrillera konuk oluşunu da unutmayalım. Thrillerın Kasım 1982'de çıkışını takip eden iki yılda süreklilik arz eden başarısını, satış rakamlarını da hatırlamalıyız mutlaka. Müzik edinmenin fiziksel formatlar üzerinden olduğu bir çağda, Thriller plağı almanın eve dönerken yapılan alışverişin bir parçası gibi olduğu günler yaşanıyor 40 yıl evvel. Bir yıl sonra Thrillerın klibi teşrif ediyor, hop her şey adeta yeniden başlıyor, albüm adeta bir kez daha yayınlanıyor. Koca bir pop krallığı kurmak da böyle bir şey; iyisiyle kötüsüyle, rekorlarıyla korkunç iddialarıyla dünya tarihine geçiliyor. Yıllar sonra bile hakkında uzun uzun konuşuluyor. Yüksek enerjili dans pisti canavarı. Önceki albümü Off the Walldan devam eden dinleyicisini yeni şarkılara usulca alıştıran bir açılış. Şarkının sonundaki Mama Se, Mama Sa, Ma Makusa kısmı yüzünden ileride telif davasına konu olacak. Michael'ın R&B ve soul şarkıcısı da olduğunu hatırlatan Rod Temperton bestesi. Michael Jackson ve Paul McCartney'nin bir başka düetleri Say Say Say ile yakaladığı uyumun biraz uzağında. Jackson'un konserlerinde hiç seslendirmediği şarkı. Her detayıyla popüler kültüre devasa bir damga vurmuş bir klasik, standart belirleyici, çıta yükseltici. Eddie Van Halen'ın gitar solosu, her zaman her yerde duyar duymaz tanıyacağınız ritim yürüyüşü ile Michael Jackson'ın kendi usulünce bir rock şarkısı yapma egzersizi, bambaşka bir dinleyici kitlesine de ulaşma niyeti. Moonwalk dansını ilk kez TV ekranlarında yaparak takdim ettiği şarkı. 40 senedir dans ettiriyor. Daha çok Michael bir Toto şarkısına konuk olmuş gibi tınlayan, müzikal anlamda albümün gizli kahramanlarından bir ballad. Albümün görkemli şarkıları yanında, nasıl diyelim, biraz düz kalan bir şarkı. Daft Punk aynı fikirde olmayabilir, zira bugün dinlediğimizde akla Daft Punk'ı düşürüveriyor hemen.


Bulunduğum mekan, Nişantaşı'ndaki kendisi de tarihi ve görkemli bir güzelliğe sahip olan bir apartmanda yer alan Papko Art Collection... Burası koleksiyoner Öner Kocabeyoğlu'nun 17 yıl boyunca aşkla topladığı eserlerin bir bölümünü sanatseverlerle dönem dönem paylaşabilmek için açtığı bir sanat mekanı. Spot Projects'in etkinlikleri kapsamında buradayız ve bize bu etkileyici koleksiyonu ve onun hikayesini eşi Tuğba Kocabeyoğlu anlatıyor. Bu ilk tablonun ardından Kocabeyoğlu özellikle Paris ekolü sanatçılarını araştırmaya, yoğun olarak bu dönemle ilgilenip eserlerini toplamaya başlamış. Bugün Öner Kocabeyoğlu Koleksiyonu modern, çağdaş ve yükselen sanatçıların önemli eserlerine yer veren en önemli koleksiyonlardan biri olma özelliğine sahip. Koleksiyonda 100'den fazla sanatçının 1500'ü aşkın eseri yer alıyor. Son yıllarda koleksiyon üç ayrı yönden devam etmiş ve etmeyi de sürdürüyor. İlk olarak 1940-1960 yılları arasında doğan sanatçılardan yaptığı seçkiler ki bunlar; Alev Ebuzziya, Seyhan Topuz, Azade Köker, Canan Tolon, Kemal Önsoy, Bedri Baykam, İrfan Önürmen, Ahmet Elhan, Yigal Özeri. Kocabeyoğlu, bu yolda ilk olarak 2009 yılında Dr. Necmi Sönmez ile çok sevdiği ve değer verdiği Hakkı Anlı için kendi koleksiyonuna o zamana kadar eklemiş olduğu eserlerle bir koleksiyon kitabı yaparak sanatseverlerle paylaşmış. 2009 yılı sonlarında koleksiyonun yönetimi ve özellikle günümüz sanatçılarından olmak üzere diğer dünya sanatçılarından yeni alımlardan oluşan bir seçkiyi paylaşabilmek amacıyla, içinde bulunduğumuz bu Papko Art Cellection mekanını açmış. Koleksiyonunun geldiği noktada, sanatseverlerle paylaşma gereğini gören Kocabeyoğlu'nun bu duygusu onu 2010 yılında, Ferit Edgü küratörlüğünde bir sergi hazırlığına götürmüş. Kendi deyimiyle onun da kendisini ilk kez artık bir koleksiyoner gibi hissetmesine neden olan bu etkileyici sergiyi ben de çok iyi hatırlıyorum. Santral İstanbul'da XX. Yüzyılın 20 Modern Türk Sanatçısı başlığı altında üç kata yayılan ve 440 yapıtın sanatseverlerle buluştuğu bu dev sergi, belki de o güne dek İstanbullu sanatseverlere ilk kez bu kapsamda bir sergi izleme imkanı tanımış, bir sergi mekanından öte küçük bir müze işlevi görmüştü. Sergide; Fikret Mualla, Abidin Dino, Avni Arbaş, Mehmet Güleryüz, Komet, Alaettin Aksoy, Ergin İnan, Yüksel Arslan, Ömer Uluç, Fahrelnissa Zeid, Nejad Devrim, Albert Bitran, Hakkı Anlı, Selim Turan, Mübin Orhon, Ferruh Başağa, Adnan Çoker, Burhan Doğançay, İlhan Koman ve Koray Ariş gibi her biri birer dev isim olan sanatçıların eserleri, beş ay boyunca yaklaşık 50.000'e yakın sanatseverle buluşmuştu. Ve gelelim Kocabeyoğlu'nun örnek alınması gereken, sanata yapmış olduğu diğer katkılara... Metropolitan Müzesi'nin 2013 yılında müze koleksiyonuna dahil ettiği Gülay Semercioğlu'nun Sharp Things ve 2016 yılında Elif Uras'ın Pregnant Haliç II isimli eserlerini bağışlayarak, daimi koleksiyonda yer almasını sağlayarak, Türk Sanat Tarihi adına önemli bir görevi yerine getirmiş. Venedik Bienali için, Türk Pavyonu yapılıp 20 yıl kadar kullanımını sağlayan IKSV önderliğinde 20 destekçiden biri olarak bu önemli girişimin içinde yer almış. Böylelikle yıllar sonra Türkiye, kendi pavyonunda artık dünyanın bu en önemli bienalinde sanatseverler ile buluşma imkanı bulmuş. Salt Galata'nın destekçilerinden... 6 Haziran 22 Eylül 2013 tarihleri arasında, 10 sanatçının 35 eserinin Hot Spot Istanbul adı altında, Museum Haus Konstruktiv Zürih'te yer aldığı serginin en büyük destekçiliğini Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birlikte üstlenmiş. Saha Derneği ve İstanbul Modern altın üyesi. Prof. Hasan Bülent Kahraman, Kocabeyoğlu'nun koleksiyonundan, Zeid'den Paris Ekolü sanatçılarından Ergin İnan'a ve Ömer Uluç'a kadar uzanan geniş bir sanatçı kesiminden yaptığı bir seçkiyle, 2013 Nisan ayında All Arts fuarında bir sergi düzenlemiş. 2014 yılında ise Prof. Dr. Marcus Graf'ın küratörlüğünde koleksiyondan derlenen 54 sanatçının işlerinden oluşan by Marcus Graf isimli sergi, Papko Art Collection'da sanatseverlerin beğenisine sunulmuş. 2015 istanbul Bienali kapsamında yine Marcus Graf küratörlüğünde by Marcus Graff II adlı sergide bu kez de 38 sanatçının eserleri sergilenmiş. 2018 ve 2019 yıllarında düzenlenen Artweeks@Akaretler sanat etkinliğinde de koleksiyondan çeşitli parçalar yer almış. Koleksiyondaki eserlerden derlenen karma sergiler halen devam ediyor. Ulusal ve uluslararası birçok müzeye koleksiyondan sergilenmek üzere ödünç eserler de veriliyor.


Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu'nun Kim Var Orada? oyununu, yine topluluk ekip çalışması sonucu yazıp yönetmiş. Muhsin Ertuğrul'un anılarını yazmasıyla başlayan oyunda, Muhsin Bey'in kişisel tarihine olduğu kadar tiyatro tarihine de yer veriliyor. Ailede sanatçı olmak, memlekette sanatçı olmak ekseninde ilerleyen oyun; Ermeni tiyatrocularımızın serüveni, kadınların sahne mücadelesi, gerici saldırganlık, sanat üzerindeki baskı ve sansür temalarına değiniyor. Oyunda ayrıca Muhsin Bey'in ilk hocam dediği dostu Vahram Papazyan da önemli bir yere sahip, bir de meçhul bir kadın oyuncu. Cüneyt Yalaz, oyunun temel direği olarak şiir gibi bir oyunculuk çıkarıyor. İlker Yasin Keskin, bu oyunculuğun karşısında hiç gölgede kalmıyor, iki oyuncu adeta birbirlerini parlatıyorlar. Banu Açıkdeniz de aralarında bir güneş gibi doğuyor. Kim Var Orada?da ne var diye sorarsanız; başarılı oyunculuklar, ince işlenmiş bir metin ve seyirciyi kendine bağlayan bir reji var. Sezonun seyirciyi en içine alan oyunlarından biri Tiyatro D22'nin Kuş Öpücüğü oyunu. Oyunu genç yazar- yönetmen- oyuncu Berkay Ateş kaleme almış, Emir Çubukçu ve Can Kulan yönetmiş. Berkay Ateş ve Güneş Hayat başrolü paylaşıyorlar. Mesut Özkeçeci'nin de rol aldığı oyunun dramaturjisi Aylin Alıveren'e ait. Bir anneyle oğlunun bir türlü inşa edilememiş, hatta yıkılmış aile ilişkileri çerçevesinde hayata tutunma çabaları anlatılırken, seyirci birden kendini ikiyüzlü sistem eleştirisinin tam ortasında buluyor. Oyun tek perde ama kesin biçimde iki bölüme ayrılıyor. İlk bölümde anne Hatice'yle tanışıyor, oğlu Mehmet'in hastalığını tek göz odalarında dram tadında öğreniyoruz. İkinci bölümde ise tedavi için başvurdukları televizyon programının janjanlı sahteliği içinde yüzleştikleri gerçeklere tanık oluyoruz. İlginç konusuna, seyirciyi sarıp sarmalayan yüksek temposuna; derin duygu yoğunluğunun da eşlik ettiği Kuş Öpücüğü izlenir. Yabancı metinleri sahnelemesine alıştığımız Tiyatro Yan Etki bu sezon Deniz Madanoğlu'nun yazdığı Medet ile karşımıza çıkıyor, oyunu Serkan Üstüner yönetiyor. Melike Güner, Faruk Barman ve Sinem Reyhan Kıroğlu oynuyor. Oyun; yıllar sonra yolları kesişen iki eski sevgilinin, Çiçek ve Durukan'ın, şimdiki zamanlarından başlayarak geçmişe yolculuklarına, hesaplaşmalarına yer veriyor. Oyunun içinde aslında çok fazla tema var, 17 Ağustos depreminden, tacize, dindarlıktan, psikolojik travmaya, meslek etiğine kadar yazar metnine çok fazla temayı dahil etmiş. Bir an bu kadar mesele nasıl toparlanacak diye endişe duyulmuyor değil, ama rejinin pratik çözümleri, oyuncuların sahici oyunculuklarıyla metin seyirciyi sonuna kadar kendine bağlıyor. Oyun, yaşadığımız toplumun gerçek sorunları içinde bildiğimiz ezberleri bozmaya ne kadar yakın olduğumuzu gösteriyor. Asla yapmam dediklerimizi, prensiplerimizi, inançlarımızı sorgulatıyor. Hayat, inandığımız tüm doğrulardan büyüktür diyen Medet e kulak verin. Tatbikat Sahnesi'nin Antabus oyunu, hiç yabancı olmadığımız bir konuyu; bu topraklarda kadın olmayı, kadına gösterilen şiddeti, tacizi sahneye taşıyor. Oyunu Seray Şahiner yazmış, İlham Yazar yönetmiş. Tek kişilik Antabusta Nihal Yalçın oynuyor, oyuncu dört uzama ayrılmış sahnenin dört köşesinde evlat, kardeş, eş, anne olarak var oluyor. 360 derece dönen seyirci sandalyeleri oyunun dinamiğini takip etmek açısından yerinde bir buluş. Oyunun kadın kişisi Leyla Taşçı, üçüncü sayfa haberlerinde sıklıkla okuduğumuz olaylar yaşıyor. Tecavüze uğruyor, kandırılıyor, zorla evlendiriliyor, dayak yiyor. Oyunu farklı kılan, tercih edilen reji ve Nihal Yalçın'ın müthiş oyunculuğu. Metin, ajitasyona kaçılmadan hatta en trajiğin içine mizah katılarak sahneleniyor. Sonunda da haksızlıklar karşısında ses çıkarmayan seyirciyi kafasındaki soru işaretleriyle salondan çıkartıyor. Antabus u bir doz alınız, kesin iyi gelir. Sezon başında prömiyer yapan Shakespeare'in 12. Gece metnini başarılı yönetmen Serdar Biliş yönetmiş. Yönetmen, sahne üzerinde kendine has büyülü bir atmosfer oluşturmuş. Oyuncuların kılık değiştirdiği, kadınların erkek erkeklerin kadın kılığına girdiği, tamamen yanlışlıklar ve karmaşa üzerine kurulu oyunun konusunu bilmeyen seyirci için oyuna dahil olmak çok kolay değil. Buna rağmen oyunun görsel gücü, dinamiği, estetiği, reji buluşları, Çiğdem Erken imzalı müzikleri seyirciyi içine çekiyor. Senan Kara Tutumluer, Bennu Yıldırımlar, Erkan Sever, Levend Öktem, Özge Özder, Kubilay Penbeklioğlu, Tolga Yeter, Seda Fettahoğlu ve Ersin Umulu'nun rol aldığı oyunda oyunculuklar da keyifle izleniyor. Ama itiraf etmeliyim Malvolio rolüyle Levend Öktem her sahneye çıktığında gece daha da bir parlıyor.