Kadıköy ilçesinde bulunan, 1892 yılında Anadolu Yakası'nın havagazı ihtiyacını karşılamak için hizmete giren ve bir süre sonra atıl şekilde bırakılan Hasanpaşa Gazhanesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan restorasyonla Müze Gazhane olarak hayat buldu. Türkiye'nin en önemli endüstriyel kültür miraslarından biri olan Kadıköy'deki tarihi Hasanpaşa Gazhanesi, İBB tarafından yapılan restorasyonun tamamlanmasının ardından, 9 Temmuz Cuma günü görkemli bir törenle açıldı. İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun açılışını yaptığı törene, İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Kadıköy Belediye Başkanı Şerdil Dara Odabaşı, Kartal Belediye Başkanı Gökhan Yüksel, siyasi partilerin ilçe temsilcileri, İBB Meclis Üyeleri, Gazhane gönüllüleri ve Kadıköylüler katıldı. Program, İBB Genel Sekreter Yardımcı Mahir Polat'ın Hasanpaşa Gazhane binasının tarihini ve restorasyonu tamamlanarak Müze Gazhane'ye dönüşüm sürecini anlatmasıyla başladı. Polat, Hasanpaşa Gazhanesi'nin geçmişte İstanbul'un, başta aydınlatma için olmak üzere yakıt ihtiyacının karşılandığı önemli yapılardan biri olduğunu, bundan tam 130 yıl sonra İstanbullular için yeni bir sosyokültürel ve sanatsal merkez olmaya hazır olduğunun altını çizdi. İstanbul'un kültür sanat yaşamına ve kültür sanatın odak noktası olan Kadıköy'e kazandırılan tesisde iklim ve karikatür müzesi, çocuk bilim merkezi, sergi alanları, tiyatrolar, kütüphaneler, oyun ve etkinlik alanı ile diğer sosyal alanların yanı sıra iklim krizi temalı kalıcı sergi, atölye binası, restoran, kafe gibi yapılar yer alıyor. Toplam 32 bin metrekarelik alanı kapsayan tesisin açılışında konuşan Ekrem İmamoğlu tesisin kültüre, sanata, bilime ışık olacağını söyledi ve sözlerini şöyle sürdürdü: 130 yıllık endüstri mirasımızın bu güzel başlangıcını, Hasanpaşa Gazhanesi'ni bugün kültür sanat yaşamına katmanın keyfini ve gururunu yaşıyoruz. Yıllar boyu İstanbul'a enerji ve ışık veren gazhane, bundan sonra İstanbulluların kültürel ve sosyal hayatına ışık tutacak. Sosyal hayatın merkezi haline geleceğine, Kadiköy'den İstanbul'a herkesin ilgisine mazhar olacağına şimdiden inancım çok yüksek. Bu mücadeleye dünden bugüne emeği geçmiş, bu sürece katkı sunmuş herkese teşekkür ederim. dedi. Kadıköy Belediye Başkanı Şerdil Dara Odabaşı, Kadıköy ilçesinde böyle bir tesisin açılışından duyduğu memnuniyeti dile getirdi ve sözlerini şöyle sürdürdü: Gazhane'nin, Kadıköy için bir müze, bir kültür merkezi olmaktan öte bir anlamı var. Gazhane, bizim hem tarihsel hem de toplumsal belleğimiz. 1993'ten beri kullanılmayan ama Kadıköylü'nün sürekli bir ilişki kurduğu, hatırında tuttuğu kocaman bir anı. İşlevi ve mimarisiyle bir dönemin tanığı. Bu bölgenin, yaklaşık 100 yıllık ateşi, ışığı Gazhane. 23 Haziran seçimleri sonrası, Büyükşehir Belediyesi'nde gerçekleşen köklü zihniyet değişimiyle birlikte, Kadıköy'ün de çehresi değişmeye başladı. Önce Kurbağalıdere'nin temizliği, Rıhtım projesi için ilk adımın atılması ve finalde Müze Gazhane'nin halkla buluşması, bütün bunların hepsi, zihniyet değişikliğinin en güzel işareti bize göre. Müze Gazhane'nin açılışıyla birlikte, yıllardır bu çileyi çekmek zorunda bırakılan Hasanpaşa'nın da çilesi bitecek, çehresi değişecek. Bizim mücadelemiz, yıllardır kendi halkını oyalayan, olanı oldurmayan zihniyetleydi. İşte o muhteşem zihniyet değişikliğinin sonunda, şimdi olmayanı olduran, 16 milyona hizmet şiarıyla yoluna devam eden bir Büyükşehir Belediye Başkanı var. dedi. İstanbul Kent Orkestrası'nın verdiği konserle devam eden açılış programı ışık ve lazer gösterisiyle son buldu. İşletme imtiyazı Kültür AŞ tarafından devralınan bu endüstri mirası, bölge halkı ve akademik çevrelerin de büyük çabalarıyla, bir kültür sanat merkezine dönüşerek yoluna Müze Gazhane olarak devam edecek. Müze Gazhane'nin 32.000 metrekarelik yerleşkesi; 6 sergi/müze salonu, 2 tiyatro/konser salonu, Performans stüdyoları, Kütüphane, Kitapçı, 3 yeme/içme alanı, Atölyeler, Ortak çalışma alanları ve Kapalı otoparka ev sahipliği yapıyor.


Tiyatroseverler için doyumsuz sohbetlerin yer aldığı Sahne İstanbul, Usta Aktörlerden Türk Tiyatrosu isimli eser, uygulama mağazası Google Play'de e-kitap olarak yayınlandı. İzleyicinin kafasındaki pek çok soruya yanıt bulacağı nehir söyleşi tarzındaki eser, araştırmacılar için kaynak kitap niteliği taşıyor. İnsanı insana, insanca anlatma sanatı olarak tanımlanan tiyatroyu, bir de efsane oyunculardan dinlemek ister misiniz? Gazeteci Neşe Mesutoğlu'nun ülkemiz tiyatro tarihinin en önemli isimleriyle yaptığı söyleşiler, Sahne İstanbul adıyla e-kitap olarak okuyucuya sunuluyor. Türk tiyatrosunun efsane isimleriyle buluşan Gazeteci Neşe Mesutoğlu, temelleri İstanbul'da atılan bu sanat dalının gelişimini, arka planda değişen şehir hayatına dair anılar eşliğinde gözler önüne seriyor. Tiyatromuzun gelişimini tarihsel bir perspektifle başlayarak anlatan, geleceğe yönelik bir vizyonla tamamlayan ve özgün bir üslup üzerine odaklanan kitap, bu alanda bir belgesel olarak kabul ediliyor. Direklerarası'nda Geleneksel Çizgi, Beyoğlu'nda Amerikan Ekolü, Devlet Konservatuarında Rus Akımı, Şehir Tiyatrosunda Batı Etkisi ve Özgün Bir Dil Arayışı başlıkları üzerine dev aktörlerin getirdiği tezler, Türk tiyatrosunun gelişimine ışık tutuyor. Karagöz Ustası Tacettin Diker'le başlayan sohbetler; Zihni Göktay, Rauf Altıntak, Hazım Körmükçü, Naşit Özcan, Osman Cavcı, Haldun Dormen, Ayla Algan, Metin Serezli, Gülriz Sururi, Ali Poyrazoğlu, Yıldız Kenter, Müşfik Kenter, Genco Erkal, Arsen Gürzap, Ahmet Uğurlu, Nedret Güvenç, Erol Günaydın, Rutkay Aziz, Zeliha Berksoy, Gencay Gürün, Müjdat Gezen, Cem Yılmaz, Mustafa Alabora, Metin Akpınar ve Ferhan Şensoy ile devam ediyor. Yazarın babası TRT İstanbul Radyosu Efektörü Erhan Mesutoğlu'na ithaf edilen bu keyifli kitaba https://play. google. com/store adresinden ulaşmak mümkün.


TRT Filarmoni Orkestrası, İtalyan sanatçı Antonio Pirolli'nin daimi şefliğinde kuruldu. Orkestra'nın TRT 2 kanalında yayınlanan ilk konserinin ardından açıklama yapan TRT Genel Müdürü İbrahim Eren, TRT Filarmoni Orkestrası, TRT 2'nin yeniden yayın hayatına geçmesinin ikinci yılında izleyicilerle buluştu. Bu, TRT Filarmoni Orkestrası'nın ilk konseri oldu. Gerçekten bizim için heyecan vericiydi dedi. TRT Filarmoni Orkestrası'nın periyodik konserlerinin olacağını belirten Eren, Özellikle konservatuvardan yeni mezun ve bazıları hala okumakta olan yeni arkadaşları usta müzisyenlerle buluşturduğumuz, herkesin birbirinden bir şeyler öğrendiği bir filarmoni orkestrası oldu. Ben, bu vesileyle de sadece TRT'ye değil, Türkiye'ye de katkı sağlayacağını umuyorum diye konuştu. Orkestra, konserde Yusuf Yalçın'ın TRT 2 Bestesi eserinin prömiyerini gerçekleştirmenin yanı sıra Johannes Brahams'ın Macar Dansları 1-5, Ulvi Cemal Erkin'in Köçek çe ve Ludwig van Beethoven'in 7. Senfoni eserlerini izleyiciyle buluşturdu. Özel ve periyodik konserler düzenleyecek orkestranın repertuvarında Türk besteciler, klasik senfoniler, konçertolar, opera eserleri, film müzikleri ve Türk müziği eserleri yer alıyor.


TRT Filarmoni Orkestrası, İtalyan sanatçı Antonio Pirolli'nin daimi şefliğinde kuruldu. Orkestra'nın TRT 2 kanalında yayınlanan ilk konserinin ardından açıklama yapan TRT Genel Müdürü İbrahim Eren, TRT Filarmoni Orkestrası, TRT 2'nin yeniden yayın hayatına geçmesinin ikinci yılında izleyicilerle buluştu. Bu, TRT Filarmoni Orkestrası'nın ilk konseri oldu. Gerçekten bizim için heyecan vericiydi dedi. TRT 2 kanalı sadece kültür sanat içeriklerini ekrana taşımakla değil, aynı zamanda Türkiye'nin kültür sanat hayatına katkı sağlayarak da görevini ifa ediyor. TRT Filarmoni Orkestrası'nın periyodik konserlerinin olacağını belirten Eren, Özellikle konservatuvardan yeni mezun ve bazıları hala okumakta olan yeni arkadaşları usta müzisyenlerle buluşturduğumuz, herkesin birbirinden bir şeyler öğrendiği bir filarmoni orkestrası oldu. Ben, bu vesileyle de sadece TRT'ye değil, Türkiye'ye de katkı sağlayacağını umuyorum diye konuştu. Orkestra, konserde Yusuf Yalçın'ın TRT 2 Bestesi eserinin prömiyerini gerçekleştirmenin yanı sıra Johannes Brahams'ın Macar Dansları 1-5, Ulvi Cemal Erkin'in Köçeçe ve Ludwig van Beethoven'in 7. Senfoni eserlerini izleyiciyle buluşturdu. Özel ve periyodik konserler düzenleyecek orkestranın repertuvarında Türk besteciler, klasik senfoniler, konçertolar, opera eserleri, film müzikleri ve Türk müziği eserleri yer alıyor.


Resimlerinde, kadın, doğa ve hayvan imgelerini, onlarla ilintili metaforları kullanan Ressam Erhan Cihangiroğlu, Özellikle seçtiğim sembollerim, metaforlarım olmuyor. Resimdeki karakterlerin dünyasına giriyorum ve onların hikayesini anlatmaya çalışan bir aracı oluyorum diyor. Ortaokul ve lise yılları resim yeteneği sayesinde arkadaşlığın da arttığı yıllar olmuş, ardından da Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Resim Öğretmenliğine devam etmiş üç yıl. Niye üç yıl? Çünkü bazı memur hocalar, birçok öğrencinin hayalini memuriyetin süslemesi, yaratıcılıktan uzak bir eğitim ve çevre bu okulu üçüncü yılda bırakmasına neden olmuş. Ardından Doğuş Üniversitesine burslu girerek Görsel İletişim ve Tasarım Bölümünü bitirmiş ve Grafik Tasarım Bölümünde de yan dal yapmış. Erhan Cihangiroğlu ile halen çalışmalarını sürdürdüğü Kadıköy'deki atölyesinde sohbet ettik. Resimlerimde, kadın, doğa ve hayvan imgelerini ve onlarla ilintili çeşitli metaforları kullanmayı çok seviyorum. Eğer portre resmi yapacaksam gözlerden başlıyorum, gözlerden o duyguyu alırsam resme devam ediyorum. Evet, resimlerimin beni ele verdiği özne, benim feminist bir ressam olmam. Resim yaparkenki ruh halim; renklerle bir telvin durumu, renk armonisi ile halden hale geçiş bir tür terapi, dinginlik hali. Özellikle seçtiğim sembollerim, metaforlarım olmuyor, resimdeki figürlerin -bana göre karakterlerin- dünyasına giriyorum ve onların hikayesini anlatmaya çalışan bir aracı oluyorum. Şimdiye kadar yedi kişisel sergim oldu, yurt içi ve yurt dışında onlarca karma sergide yer aldım. Bir sergi teması belirleyip o temaya uygun resimler yapan bir ressam değilim. Bu bana samimi gelmiyor, sanatçının anlık duygularını ve hislerini önemsiyorum, bir proje çalışanını değil. Resimlerimi üretirim, birikince de sergi olmasını isterim. Sergi isimleri de sergiden birkaç hafta önce resimlere göz gezdirip aklıma gelen bir his ile çıkıyor. Kızılay ile çalışan ajanstan Bir hilal boyar mısınız? diye sordular. Ben de düşünmeden Üç tane olabilir mi? diye sordum, şaşırdılar. Hilaller gelince bu kez ben şaşırdım, düşündüğümden çok daha büyüklerdi. Hilalleri bir aylık bir zaman sürecinde tamamladım. Kompozisyonlarımı hilallerin formuna göre şekillendirdim. Benim için de güzel bir deneyim oldu. Bildiğim kadarı ile bir tanesi özel bir şirkette, diğeri 42 Maslak'ta, üçüncüsü Cenevre Kızıl Haç Komitesinde sergileniyor. Kızılay'a yardımım olduğu için ayrıca da mutluyum.


Beyaz çiçekler, hayat ağacı, çift başlı kartal, aslan, boğa, kaplan ve sirenler... Anadolu'nun çeşitli yerlerinde, yüzlerce yıl öncesinden günümüze ulaşan çok değerli mimari eserlerin her birinde görülen ve Türklerin eski inançlarından süzülüp gelen bu figürler, çok şey anlatıyor. Türk ve İslam mimarisinde sivil ve dini yapıların süsleme programlarında genellikle bitkisel ve geometrik motifler yaygın olarak kullanılmıştır. Bu motiflerin dışında figürlerin kullanıldığı yapılara da rastlanmaktadır. Türklerde figür kullanımının kökeni Orta Asya'ya kadar gitmektedir. Gök tanrı inancının figür dili oluşmasında etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Türklerin, eski inançları arasında sayılan animist1 görüşe göre dünya ruhlarla doluydu, göllerin, ırmakların, dağların tıpkı bir insan gibi vasıflara sahip olduğuna inanıyorlardı.2 Bu inançlar çerçevesinde ortaya koydukları eserlerde sanatsal bir figür dili işlenmesi, geleneğin devamı niteliğindedir. Gök tanrı, şamanist, animist inançların etkisi, 12 hayvanlı Türk takviminin kullanılması zaman içinde dini ve sivil yapıların süsleme programlarına yansımıştır. Bu bağlam üzerinden figürlerin sembolik dili kapsamında Anadolu'dan, Büyük Selçuklu Devletinin hüküm sürdüğü sınırlardan, Orta Asya ve İran'da hüküm süren İslam hanedanı Timurlu yapılarından süsleme programı kapsamında figürlü örnekler sunulacaktır. Bugün Registan adıyla anılan, zamanında pazar yeri olarak kullanılan tarihi meydanda yer almaktadır. Uluğ Bey Medresesi'nin (1417-1420) karşısında bulunan eser, 1619-1636 yılları arasına tarihlendirilse bile 15. yüzyıl Timurlu geleneği süsleme programlarını bünyesinde barındırmaktadır. Taç kapı, sivri kemer alınlığının iki yanını dolduran, lacivert zemin üzerine yapılmış, beyaz çiçekler ve kıvrım dallar arasında simetrik olarak yerleştirilmiş iki adet sarı kaplan ve güneş formlu insan yüzü şeklinde tasvirler görülmektedir. Şir, Farsçada aslan anlamına gelir. Girişteki çift taraflı aslan tasvirlerinden dolayı bu medrese Şir-dar olarak anılmıştır. Güneş, Türk mitolojisinde hükümdarlıkla sembolize edilmiştir. Diyarbakır Ulu Camii'nde olduğu gibi yine aslanın tam önünde ceylan bulunması mücadele ile bağlantı kurulabilir. Anadolu Selçuklu hükümdarı IV. Rükneddin Kılıçarslan'ın kızı Hudavend Hatun tarafından İlhanlı Valisi Sungur Ağa'nın yönetimi sırasında 1312 yılında Niğde'de yaptırılmıştır. Kümbetin güneydoğu ve kuzey cephelerindeki pencere alınlıklarının üstünde karşılıklı olarak ikişer kadın başlı ve kuş vücutlu harpi veya siren4 kabartması bulunmaktadır. Figürlerin üç dilimli taçları ve örgülü saçları Selçuklu tipine uygundur. Bu kabartmalar hüma ya da humay kuşu Umay Ana ile bağlantılı mitolojik öğelerdir. Orhun Yazıtları'nda da geçen Umay, Türk ve Moğol mitolojisinde bir bereket tini olup hamilelerin, doğmuş ve henüz doğmamış çocuklar ile hayvan yavrularının koruyucusudur. Kümbette Hudavend Hatun (1332), Emir Şücaüddin'in kızı Paşa Hatun (1340) ve Osmanlı dönemi Niğde sancak beyinin kızı Belkıs Hanım'a (1563) ait üç mezar taşı bulunmaktadır; kadınların bir arada olduğu bu türbede Ana tanrıça bereketi ve çocukların koruyuculuğu ile bağlantılı sembolün kullanılmış olması tesadüfi değildir. Şamanizm inançlarına kadar uzanan Umay Ana tasvirinin mezar sembolü olması Selçuklu figür geleneğinde devamlılığı bu yapıda sürdürülmektedir. Kitabesi bulunmadığı için inşa tarihi bilinmeyen yapının, doğu duvarının aynı zamanda kale surunu teşkil etmesi, duvar işçiliğinde malzeme ve yapım farklılıkları olması gibi sebeplerle muhtemelen 12. yüzyılın ortalarına ait bir Saltuklu Beyliği yapısının kalıntıları üzerine inşa edildiği sanılmaktadır. İnşa tarihi olarak da 13. yüzyılın sonları düşünülmektedir.7 Taç kapı üzerinde yükselen minare kaidelerin alt kısımlarına ise yine iki taraflı olmak üzere dört tane, kalın birer kaval silmenin çerçevelediği sivri kemerli niş içinde, iki ejderhanın kuyrukları ucundaki bir hilalden çıkan, tepesine çift başlı kartal motifi oturtulmuş hayat ağacı kabartmaları işlenmiştir. Üç farklı tasviri iç içe geçmiş şekilde medrese taç kapı girişinde minare kaidesinde görmekteyiz. Türk mitolojisindeki ejderha motifinde ise Çin mitolojisinin etkisi vardır. Suyun ve yeniden doğuşun temsili sayılmıştır. Ejderha, Çin'de olduğu gibi 12 hayvanlı Türk takviminde de yıl simgesi olarak yer almıştır. Devasa bir yılan olarak da resmedilen ejderha, Dede Korkut Hikayeleri'nde, Oğuz Kağan Destanı'nda ve Türk toplumlarının inançlarında kendine yer edinmiştir. Hayat ağacının biçimsel özellikleriyle ilgili olarak da çeşitli yorumlar yapılmıştır. O, bütün alemi birbirine bağlar; kökleriyle cehennemi, gövdesiyle yeryüzünü, dallarıyla cenneti kapsar. Dalları, Tanrının evine yani cennete kadar ulaşır. Dünyanın en büyük ağacıdır. Anadolu Selçuklu sanatında erken devirlerde genellikle tek başına veya kuşlarla çevrelenmiş olarak görülür. Daha sonraki devirlerde Erzurum Çifte Minareli Medrese örneğinde olduğu gibi hayat ağacı ile birlikte çeşitli hayvanların da yer aldığı görülmektedir. Anadolu Selçuklu Devletinin 14. yüzyıl başlarında tarih sahnesinde güç kaybettiği bilinmektedir. Son devir yapılarında olan bu medrese örneğinde ejderha tasviri ile yeniden doğuş; Selçuklu kartalları ile güç ve kudret; hayat ağacı ile ise sonsuza kadar kök salma gibi anlamlar yüklenmiş olması muhtemeldir. simgesiydi. Güneşi ve aynı zamanda güç ve kudreti ifade ediyordu (Çoruhlu, 2000: 134). Çift başlı kartalların bu yapıda kullanılmasının sebebinin cami ve darüşşifanın banilerinin sultan ve eşi olması, iki kişinin birlikte tasvir edilmiş olması muhtemeldir. İncelediğimiz eserlerde sivil ve dini mimaride kullanılan figürlerin tarihsel süreçte farklı uygarlıklar tarafından kullanıldığı da bilinmektedir. Sembollere tek bir kültür ürünü olmadıkları gibi zaman içinde farklı medeniyetlerin öykünmesi ve anlamlar yüklemesiyle şekillenmiştir. Figürlerin dilini okurken yan yana geldikleri diğer sembollerle anlamların genişlediği veya daraldığı görülmektedir; bu hususta eserlere bir bütün olarak bakmak önemlidir. 1- Doğanın bir bütün olarak ve her varlığın teker teker maddi varlığının ötesinde bir de ruha sahip olduğunu kabul eden görüş. 2- Bozkurt, Ferit. Türklerin Dini, İstanbul 1995, s. 18. 4- Harpi veya siren, baş kısmı kadın gövdesi kuş şeklinde olan fantastik bir hayvandır. Türbelerde tasvir edilen siren motifleri ruh kuşu veya ölünün ruhuna refakat eden kuştur. Kalede ve saraylarda tasvir edilen siren motifi ise hakimiyet, koruyucu, nazarlık, tılsım sembolü olarak kullanılmıştır. 5- Denknalbant, Ayşe. Yakutiye Medresesi ve Kümbeti, TDV İslam Ansiklopedisi. 7- Yavaş, Doğan. Çifte Minareli Medrese, Tdv İslam Ansiklopedisi. 8- Duman, Harun. Türk Mitolojisinde Ejderha, Uluslararası Beşeri Bilimler Ve Eğitim Dergisi, Cilt 5, Sayı 11, S. 482 493. 9- Öztürk, Ateş Ş (2012). Yakındoğu Demirçağ Uygarlıklarında Hayat Ağacı İnancı. Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Diyarbakır. S.424. Alsan, Şenay, Türk Mimari Süsleme Sanatlarında Mitolojik Kaynaklı Hayvan Figürleri, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırma Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2005. Çoruhlu, Yaşar. (1993) Türk Sanatı'nda Görülen Hayvan Figürlerine Gök ve Yer Sembolizmi Açısından Bir Bakış, Üçüncü Uluslararası Türk Kültürü Kongresi Bildirileri, Cilt: 1, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Ankara. Çoruhlu, Yaşar. (2000) Türk Mitolojisinin Anahatları, Kabalcı Yayınevi, İstanbul. Öney, Gönül, Anadolu Selçuklularında Heykel-Figürlü Kabartma ve XIV-XV. Asırlarda Devamı, Cilt III, Ankara 1966. Öney, Gönül, Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara 1988. Ögel, B.(2010). Türk Mitolojisi 1. Türk Tarih Kurumu Yayınları: Ankara.


Ekim ayında Misket isimli teklileriyle yeniden müzikseverlerle buluşan Soft Analog'un kurucuları İdil Tavşanlı ve Ömer Çelik ile keyifli ve samimi bir sohbet gerçekleştirdik. Havasından mıdır suyundan mıdır bilinmez ama Ankara'dan çıkan müzik grupları bir başkadır. Bu büyükşehrin kalabalığı ve kasveti insana ilham verir belki de ve sanatın her dalının en iyi örneklerinin tohumlarını yeşertir. Yeşermeye başlayan bu tohumlardan biri de son zamanlarda sıkça karşımıza çıkmaya başlayan Soft Analog grubu. Henüz 23 yaşındaki iki üniversiteli genç olan İdil Tavşanlı ve Ömer Çelik aslında müzik üzerine bir eğitim almamış. İdil Tavşanlı Bilkent'te Psikoloji, Ömer Çelik ise Hacettepe'de İktisat eğitimi alırken müzik onların yollarını kesiştirmiş ve çok özgün melodiler çıkmış ortaya. İdil Tavşanlı: İkimiz de çocukluğumuzdan beri müzikle ilgiliydik diyebiliriz, çok müzik dinleyip sevdiğimiz tarz müzikleri çalmaya çalışarak başladı müzikle ilişkimiz. Hatta lise yıllarında ikimizin de ayrı ayrı yaptığımız bestelerimiz de var. İdil Tavşanlı: Üniversitede tanışmış olduk. O dönem Ömer kendi bestelerini yapıyordu ve yayınlıyordu. Bu süreç içinde ikimiz de farklı sound'lar keşfettik, sonrasında bir noktada birlikte müzik yapmayı konuştuk ve birlikte üretmeye karar verdik. Ömer Çelik: Dinlemeyi sevdiğimiz ve ilham aldığımız birçok müzisyen-grup var. İzlediğimiz şeyler bir yana, beslendiğimiz yer kendi hayatlarımız, yaşadığımız yerler, kazandığımız deneyimler hakkında yaptığımız gözlemler. Şarkılarımızda bunları daha müzikal bir biçimde bazen de eleştirel bir yandan aktarıyoruz. Bu sayede pek çok insanın ortak yaşam deneyimlerine de değinebildiğimizi düşünüyoruz. İdil Tavşanlı: Evet, besteleri birlikte yapıyoruz ve şöyle bir yol izliyoruz; herhangi birimiz bir melodi, bir söz ile geldiğinde birlikte oturup bir şarkıya dönüştürmeye başlıyoruz. Bir yandan bir şarkı direkt olarak demo ile de başlayabiliyor, genelde Ömer'den geliyor bu demolar. Ömer Çelik: Güzel tepkiler aldık çoğunlukla, bu da bizi çok sevindirdi. Bu parçayla biraz esprili, bir yandan da keyifli bir şey ortaya koymayı hedeflemiştik ve evet özellikle Ankara'dan bir türküyle bunu yapmak istedik. Sanırım hedefimize de ulaştık, özellikle konserlerde buna ulaştığımızı gözlemleyebiliyoruz. Misket, izleyicileri dans ettirmeyi başarıyor. Ömer Çelik: İlerde tekrar cover yapmayı düşünüyoruz fakat yakın gelecekte asıl önceliğimiz biraz daha kendi bestelerimizde olacak. Özgün üretimi kıymetli buluyoruz ve üzerine çalıştığımız parçalarımız mevcut. Ömer Çelik: Biz hayal kurmayı seven ve bu hayallerle yüksek hedefler belirleyen bir grubuz. Gelecekte kendi ülkemizin yanı sıra yurt dışında da sahnelerde, festivallerde kendimizi görüyoruz, hatta oyun müzikleri ya da film müziklerinde de yer almayı çok istiyoruz. İdil Tavşanlı: Dinlemekten keyif aldığımız ve bize ilham veren birçok isim var. Örneğin; Parcels, Röyksopp, L'imperatrice, Daft Punk gibi. Severek dinlediğimiz yerli de çok isim var tabii ki. İlk aklımıza gelenlerden birkaçı; Polen, Mert Demir, Hedonutopia ve Büyük Ev Ablukada diyebiliriz. İdil Tavşanlı: Charlotte Gainsbourg- Deadly Valentine. İdil Tavşanlı: Günden güne daha farklı şeyler denendiğini, daha yaratıcı yorumlar katıldığını düşünüyoruz özellikle alternatif müzikte. Bir yandan biz de dahil olmak üzere daha özgür davranmak gerektiğini, bir kısıtlama koymadan gönlümüzden geçen müziği yapmamız gerektiğini düşünüyoruz. Yeni şeyler deneme cesaretinin ve çeşitliliğin Türk müziği için de bir zenginlik olduğuna inanıyoruz.


En İyi Enstrümantal Solist dalında Grammy adaylığı olan ilk mandolin sanatçısı olma unvanı sahip Avi Avital ve 2018 ECHO ödüllü caz piyanisti Omer Klein, 22 Aralık'ta İstanbul Büyükşehir Belediyesi Cemal Reşit Rey Konser Salonu'nda müzikseverlerle buluşacak. Konser, saat 20.00'de başlayacak. New York Times'ın tutkulu ve karizmatik olarak nitelendirdiği Avital ve incelikli ezgileri, güçlü melodileri ile öne çıkan Omer Klein sahnede yakaladıkları denge ile müzik dünyasının dikkat çeken birlikteliklerinden birini oluşturmuşlar. Klasik müzik ve cazın yanı sıra yerel müzikleri de repertuvarlarında bulunduran sanatçılar, Türk müziğine hayranlıklarını her fırsatta dile getiriyor. 22 Aralık akşamı CRR'de gerçekleşecek konserde dinleyicileri, caz parçaları ve İsrail şarkılarından oluşan bir repertuvar bekliyor. Avi Avital'in çocukluk kahramanı Bach'ın Partita No 2, BWV 1004 isimli eserine yaptığı eğlenceli mandolin düzenlemesi de, konserde seslendirilecek eserler arasında. 30-50-80 ve 110 TL olan konser biletleri CRR gişesi ve Biletix'ten temin edilebilir.


19. ve 20. yüzyıllardan itibaren ivmelenerek 'modernleşen' dimağımızda yalnızca günlük pratiklerimiz, insan ilişkilerimiz, iş modellerimiz değil sanatı hangi biçim ve araçlarla ürettiğimiz de değişikliğe uğradı. Özellikle geçen yüzyılda bilgisayar ve iletişim teknolojilerinin önlenemez yükselişi ile dijitalleşme kavramı hayatımızı adeta ele geçirdi. Bir bilgisayar aracılığı ile üretilen sanat yapıtlarının sayısı ile bu alanda ürün veren sanatçılar da artmaya başladı. Dijital sanat alanında verilen eserlere ve sergilere baktığımızda, sanatın karşısında durup bakılan eserlerden ziyade izleyicinin de etkileşim içerisinde olduğu bir deneyim haline gelmeye başladığını görmek mümkün. Dijital sanatın ülkemizde de gelişmekte olduğunu ve bu alana olan ilginin gerek sanatçılar gerekse izleyici tarafından arttığı bu dönemde genç bir dijital sanatçıyla söyleşi yapmak istedik.


BASE, Türkiye'nin dört bir yanından yeni mezun genç sanatçı adaylarının yapıtlarını İstanbul'da aynı çatı altında sanatseverlerle buluşturuyor. Bu yıl beşinci kez gerçekleştirilecek olan BASE'e, 29 Eylül-3 Ekim 2021 tarihleri arasında Tophane-i Amire ev sahipliği yapacak. Sergide 32 üniversiteden 100 yeni mezun sanatçı adayının 114 eseri yer alacak. BASE, Türkiye'deki üniversitelerin resim, heykel, fotoğraf, video, baskı, grafik tasarım, cam ve seramik, geleneksel Türk sanatları bölümlerinden yeni mezun sanatçı adaylarının eserlerini beşinci kez bir araya getirecek. Bu yılki teması Rezonans olarak belirlenen BASE'te, sanat kariyerinin başındaki sanatçı adaylarıyla tanışabilmek ve onların farklı disiplinlerde özgün yapıtlarını bir arada görebilmek mümkün olacak. 29 Eylül'de başlayıp 3 Ekim'e kadar devam edecek BASE, Türkiye'nin 42 farklı şehrindeki 75 üniversiteden 1200'e yakın başvuru aldı. 2021 edisyonunda, seçici kurulun değerlendirmesiyle 100 yeni mezun sanatçının eseri yer alacak. Mezuniyetten profesyonel sanat hayatına geçişlerinde gençlere destek olmayı, kariyerlerine bir ivme ve yön kazandırmayı amaçlayan; Türkiye'nin yeni sanatçı nesline ışık tutan BASE, aynı zamanda galeri, koleksiyonerler, sanatseverler ve yaratıcı endüstrilerin de genç yetenekler keşfetmesine aracı olma misyonu taşıyor. Her yıl sanat dünyasından değerli isimlerin yer aldığı çok sesli bir seçici kurula sahip olan BASE'in 2021 yılı başvurularını; Aslı Sümer, Burak Delier, Çağrı Saray, Defne Casaretto, Derya Yücel, Gülçin Aksoy, Memed Erdener, Melek Gençer, Necla Rüzgar, Nermin Kura, Nilüfer Şaşmazer, Oğuz Erten, Orhan Cem Çetin, Sarp Evliyagil, Seçkin Pirim ve Serhat Kiraz değerlendirdi. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın desteğiyle; Grundig, Kale Tasarım ve Sanat Merkezi ve TEB Özel Bankacılık eş sponsorluğunda; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi paydaşlığı ve Tophane-i Amire Kültür ve Sanat Merkezi ev sahipliğinde düzenlenecek BASE, geçtiğimiz yıl olduğu gibi bu yıl da tüm hijyen ve güvenlik önlemlerinin ışığında ziyaretçilerini ağırlayacak. BASE eş zamanlı olarak base. ist adresinden de online olarak ziyaret edilebilecek.


Yaslı İstanbul'un hüzün dolu vedasını anlatan sergi, Atatürk Müzesi'nde ziyaretçilerini ağırlamaya başladı. İstanbul halkının Ulu Önder'e vedası için düzenlenen cenaze törenini konu eden, 'Üç Gün Uykusuz: İstanbul Atatürk'ü Uğurlarken' sergisi, 10 Aralık'a kadar gösterilmeye devam edecek. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphaneler ve Müzeler Müdürlüğü, Mustafa Kemal Atatürk'ün ebediyete intikalinin 83'ncü yılında özel bir sergiyi ziyarete açtı. 10 Kasım'da gösterilemeye başlanan 'Üç Gün Uykusuz: İstanbul Atatürk'ü Uğurlarken' sergisi, 16 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı Merasim Salonu'ndaki törenlerle başlıyor. İstanbul halkının üç gün süren vedasının ardından Ata'nın naaşının 19 Kasım 1938 Sarayburnu'na taşınarak Ankara'ya uğurlanmasıyla sona eriyor. Türk halkının büyük mateminin yansıtan sergi 10 Aralık'a kadar Atatürk Müzesi'nde ziyaretçilerini ağırlayacak. Serginin konu edindiği üç gün boyunca yapılan veda törenine kadınlar, çocuklar ve her yaştan İstanbullular katıldı. Sokaklarda mahşeri kalabalıklar oluştu. İstanbul'un sokaklarda döküldüğü cenaze kortejine 600 bin kişi katıldı. Yavuz Zırhlısı'ndan denize atılan çiçekler ve aralıklarla atılan toplar ile Atatürk İstanbul'a, İstanbul da Ata'sına veda etti. 'Üç Gün Uykusuz: İstanbul Atatürk'ü Uğurlarken' sergisinde bu yaslı yolculuk özel seçkilerle ziyaretçilere anlatılıyor. 16 Kasım 1938'de Atatürk'ün naaşı Türk Bayrağı'nın örttüğü bir katafalk üzerinde Dolmabahçe Sarayı'nın büyük tören salonuna konuldu. Türk halkı Atatürk'e son saygı görevini yapmak için Dolmabahçe'ye akın etti. Ata'sıyla üç gün boyunca vedalaşan şehir, veda günü olan 19 Kasım 1938'de gün ağarmadan ayaktaydı. O gün Sarayburnu'ndaki Yavuz Zırhlısına taşınan Ata'nın naaşı, Ankara'ya doğru son yolculuğuna uğurlandı.


Bu yıl 21'incisi düzenlenen Antalya Büyükşehir Belediyesi'nin en önemli kültür-sanat etkinliklerinden biri olan Uluslararası Antalya Piyano Festivali 11 Aralık'ta başlıyor. Heyecanla beklenen etkinlik, dünyaca ünlü birçok yıldızı müzikseverlerle buluşturmaya hazırlanıyor. Yıldızlar geçidine sahne olacak festivalde bu yıl Richard Clayderman, Duo Blanc&Noir, The Queenz Of Piano, Artun Hoinic şefliğinde ve Antalya Devlet Senfoni Orkestrası eşliğinde Özgür Ünaldı, Laura De Los Angeles, Can Çakmur ve Anjelika Akbar yer alıyor. 2000 yılından bu yana Antalya'nın uluslararası Sanat Şehri kimliğine katkıda bulunan, Avrupa Festivaller Birliği üyesi Uluslararası Antalya Piyano Festivali bu yıl 11-24 Aralık tarihleri arasında yapılacak. Geçtiğimiz yıl pandemi nedeniyle gerçekleştirilemeyen festival, yine yıldızlar geçidine sahne olacak ve dünyaca ünlü sanatçıları müzikseverlerle buluşturacak. Antalya Büyükşehir Belediyesinin ev sahipliğinde gerçekleşek olan Türkiye'nin en önemli müzik festivali 11 Aralık'ta Piyanonun Efsanesi Richard Clayderman konseriyle başlayacak. Heyecanla beklenen müzik şöleni; 14 Aralık'ta geleneksel Türk müziğini klasik batı müziğiyle harmanlayan Selin Şekeranber ve Yudum Çetiner ikilisinden oluşan Duo Blanc & Noir'i;15 Aralık'ta enerjik sahne şovları ve büyüleyici sunum tarzları ile adlarından söz ettiren Queenz of Piano'yu, 17 Aralık'ta Artun Hoinic şefliğinde ve Antalya Devlet Senfoni Orkestrası eşliğinde Özgür Ünaldı; 18 Aralık'ta Flamenko'nun yıldız ismi Laura De Los Angeles'ı, 22 Aralık'ta piyanonun genç yıldızı Can Çakmur'u ağırlayacak. Sanatseverlere müzik dolu günler yaşatacak olan festival, 24 Aralık'ta Anjelika Akbar konseriyle son bulacak. Uluslararası Antalya Piyano Festivali'nin ülkemiz ve Antalya için bir gurur kaynağı olduğunu belirten Antalya Büyükşehir Belediye Başkanı ve Festival Başkanı Muhittin Böcek Geçtiğimiz yıl salgın nedeniyle ara vermek zorunda kaldığımız bu yıl da salgının gölgesinde, zor koşullarda düzenlediğimiz festivalimize yeniden kavuşmak ve sanatseverlerle buluşmak hepimiz için bir moral kaynağı olacak. Çünkü; biz, sanatın iyileştirici gücüne inanıyoruz dedi. Türkiye'nin en önemli sanat etkinliği olarak yurt içinden ve yurt dışından övgüler alan Uluslararası Antalya Piyano Festivali, Antalya Kültür Merkezi'nde gerçekleşecek.


Orta çağın en büyük iki seyyahı Marco Polo ve İbn-i Batuta'nın yolları CRR'de kesişiyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Cemal Reşit Rey Konser Salonu'nunda müzikseverler; 21 Ekim'de Marco Polo'nun, 26 Ekim'de ise İbn-i Batuta'nın izinde müzik yolculuğuna çıkacak. Akdeniz müzik geleneğinin önemli topluluklarından En Chordais ve Constantinople; Marco Polo'nun Seyahatleri olarak bilinen orta çağ kitabı Le Livre des Merveilles'den esinlenerek müzikal bir yolculuk hazırladı. Gezginin anısına hazırlanan bu yolculukta dinleyicileri; yeni müzik eserlerinden, tarihi ve görsel malzemelerden oluşan disiplinlerarası bir performans bekliyor. Ünlü gezgin Marco Polo birçok coğrafyadan geçmiş; farklı insanlar ve kültürlerle karşılaşmıştı. Marco Polo'nun Müzikal Yolculukları konserindeki eserler, Venedikli Polo'nun yolculuğundan, geçtiği topraklar ve o topraklar üzerindeki müzik kültüründen doğuyor. Bir anlamda, Marco Polo bir besteci olsaydı eserleri nasıl olurdu? sorusunun da cevabı verilmiş oluyor. Programda İpek Yolu'nun farklı dillerde tarihi haritaları, tarihi yazılar ve hat sanatlarından oluşan arka plan sahnede icra edilen müzik ve metni tamamlıyor. Sahnede gravürler, manzara görüntüleri ve çeşitli dillerdeki tarihi el yazmaları Kyriakos Kalaitzidis'in orijinal kompozisyonlarıyla birleşiyor. Avrupa'nın kalbinden Uzak Doğu'ya uzanan Marco Polo'nun izi üzerinden gerçekleşen bu müzikal yolculukta; uzak diyarlar komşu, bilinmeyen kültürler tanıdık oluyor. CRR, 26 Ekim'de ise; eski müziklerin anlatıcısı olarak tanınan, Katalan müzisyen Jordi Savall'i ağırlayacak. Savall müzikseverlere; dünyayı Marco Polo'dan daha fazla adımlamış bir başka seyyahın, İbn Battuta'nın hikayesini anlatacak. Savall'e konserde; Battuta'nın yolculuğu süresince ziyaret ettiği kültürlerden konuk müzisyenler eşlik edecek. Dinleyiciler konserde müzik mirasının zenginliğini keşfedecek. Tüm zamanların en büyük gezgin kabul edilen İbn Battuta'nın yirmi bir yaşında başlayan yolculuğu otuz yılı aşkın devam eder. Battuta, zamanının bilinen sınırları içinde tüm dünyayı dolaşır ve Rıhletü İbn Battuta isimli seyahatnameyi kaleme alır. Arapların yolcusu ve zaman yolcusu lakaplarını alan Battuta; 19. yüzyıl bilginleri tarafından İslam gezgini ve Arap Marco Polo olarak anılır. 100 ve 20 TL arası satışa çıkan konser biletleri CRR gişesi ve Biletix'ten temin edilebilir.


New York merkezli Kolombiyalı sanatçı Jessica Angel, Kanada Vancouver'daki Cambie Sokak Köprüsü'nü 18 bin metrekarelik dijital ve gerçeğin iç içe geçtiği bir deneyime dönüştürüyor. Vancouver Bienali kapsamında izleyicilerle buluşacak olan Voxel Bridge isimli sanat eseri, kamusal alanın hem dijital hem de fiziksel gerçekliklerde nasıl inşa edilebileceğini ve kullanılabileceğini araştırıyor. İki katmandan oluşan sanat eserinin ilk katmanı olan fiziksel mekan, yapışkan vinil adı verilen malzeme ile kaplanıyor; ikinci katman olan dijital katman ise Artırılmış Gerçeklik teknolojisini kullanıyor. İzleyiciler, Voxel Bridge içerisindeyken vinile gömülü QR kodu benzeri işaretler sayesinde gerçek zamanlı olarak duvar resminin içinden geçebilecek. Sergi, bu özellikleriyle farklı bilgi biçimleri etrafında bir iletişim ve diyalog noktası haline gelecek ve 2023 yazına kadar ziyaret edilebilecek.


Galeri 77, Vav Hakobyan'ın Ters Yüz Ütopya isimli İstanbul'daki ilk kişisel sergisine ev sahipliği yapıyor. Vav Hakobyan geleneksel figüratif sanatın ötesine geçiyor. Tasvirci figürasyonla yapısökümcü soyutlamayı birleştiriyor, zira eserlerinde tüm unsurlar eşit. Hakobyan propaganda, manifesto ve dogma yerine sanatın gücüne inanıyor; bir temsil aracı olarak değil, yaratıcı hayal gücü ve tasavvur için bir enstrüman olarak. Gerçekten de Vav Hakobyan estetiğin önemini kavramış durumda. Resimleri biçimsel olarak her şeyin her zaman değişip başkalaşım geçirdiği toplumun daimi akışına uyum sağlayarak, gerçekliğin parçalı varlığına atıfta bulunuyor. Sanatçının bu ilk kişisel sergisi Galeri 77'nin Karaköy'deki mekanında 11 Temmuz tarihine kadar sanatseverler tarafından ziyaret edilebilir. Vav Hakobyan'ın günümüzdeki eserleri spontane ve dürtüsel bir renk ve biçim kullanımıyla nitelendirilebilir. Dengeli kompozisyon, simetri, ışık pozisyonu, gözlem, öykü ve doygunluk dengesi gibi klasikleşmiş kavramları alternatif ikonlar ve var olan gerçeklikte herhangi bir geçmişe ya da geleceğe sahip olmayan meçhul figürler yaratmak için değiştiriyor. Dinamik ve kalıcı form değişimi ve figürlerin aralıksızca başkalaşıma uğratılmasıyla sanatçı estetik çeşitlilikler ve uç noktada kontrastlar yaratıyor. Hakobyan resim sanatını bitmek bilmeyen bir arayış olarak gözler önüne seriyor; bu arayışta önemli olan eserin son görünüşü değil, resmetmenin dinamiği. O günden beri Hakobyan, her yeni resmin kendisi için bir sürpriz olduğunu belirtiyor, çünkü sonuç odaklı eserler yerine resmetme sürecinin kendisiyle ilgileniyor. Vav Hakobyan'ın eserlerini incelerken, parçalı kompozisyonlarında yer alan figürlerin ve bu figürlere ait rollerin özgün yapısı izleyicinin hemen dikkatini çekiyor. Resimlerinde sıklıkla karikatürize olarak tasvir edilmiş ana karakterler çeşitli objeler ve geometrik biçimlerle birlikte karalama, fırça darbesi izleri ve renk alanları gibi resme dair elementlerle çevrelenmiş durumda. İnsansı figürlerin ve biçimsiz hayvanların tasviri ise natüralizmden çok uzak, daha çok dışavurumculuk ve soyutçu figürasyonla ilişkilendirilebilir. Biçimleri, siyah beyaz kalem çizimlerinden renkli ve solgun tasvirlere kadar çeşitlilik gösteriyor. Bununla birlikte, parçalı tasarımları ve kompozisyondaki merkezden uzaklaştırılmış pozisyonları itibarıyla ana karakterler asla tutarlı figürler olarak gözükmüyorlar. Bunun yerine eller, kafatasları ve gövdeler gibi vücut parçaları boşlukta salınan unsurlar gibiler. Figürlerin estetiği ise çocuk resimleri, primitif sanat, karikatür ve natüralist çizimle birlikte resimsel dışavurumculuk, deformasyon ve soyutlama gibi kavramlar arasındaki ilişkiyi gözler önüne seriyor. Gerçekten de Vav Hakobyan uzun sanat tarihinin sayısız figürasyon biçimini reddediyor. Yine de Tapies, Twombly ya da Basquiat gibi sanatçılara referans vermek mümkün gözüküyor, çünkü Hakobyan aynı zamanda hem dışavurumculuğu soyutlamayla birleştiriyor hem de resim içinde çizim kullanıyor. Tıpkı post-war diye nitelendirilen savaş sonrası sanatın bu ustaları gibi, Hakobyan da günümüz dünyasının deliliğini yorumluyor. Sanatçının Ters Yüz Ütopya isimli İstanbul'daki bu ilk kişisel sergisi Galeri 77'nin Karaköy'deki mekanında 11 Temmuz tarihine kadar sanatseverler tarafından ziyaret edilebilir.


Saç şekilleri ve dar kotlar hakkındaki tartışmalar, kuşaklar arasında yaşanan tarz savaşlarının ilk örneği değil. Cassidy Cage, farklı kuşakların izlerini bırakmak için moda ve saçı her zaman kullandıklarını söylüyor. TikTokerlar @julia3elle ve @amelia_coleman_, kendilerince mizahi olduklarını düşündükleri, içinde dar kot giymektense evsiz kalmayı veya ölmeyi tercih edeceklerini söyleyen videolarını paylaştıklarında, güzel bulmadıkları bir pantolon tarzına saldırmaktan çok daha fazlasını yaptılar. Onlar, yanlarında öncekine kıyasla çok daha masum bir başka videoda, Yapabilirseniz beni haksız çıkarın, fakat herhangi bir kişinin yandan ayrılmış saçla ortadan ayrılmış saçlı halinden daha iyi gözüktüğünü düşünmüyorum diyen TikToker @missladygleep'in yardımı ile fokur fokur kaynayan bir rekabeti, uygulama boyutunda bir kuşaklar arası tarz savaşına dönüştürdüler. Z kuşağı (9-24 yaşlar arasındakiler), çevrimiçi ortamda ana akım Milennialların (25-40 yaşlar arasındakiler) sayısız yön ve özelliğini eleştiriyorlar, isim vermek gerekirse Millennialların yandan ayrılmış saç ve dar kotlara olan düşkünlükleri hedef alınıyor. Bu süreç içerisinde Millennialların küstah, öz-bilinçli ve dümdüz kindar tepkilerinden oluşan dev bir dalgayı serbest bıraktılar. Bu trend olan tartışma çok alevli, bahsi geçen spesifik kotlara veya saç stiline hayat boyu bir bağlılıktan dolayı değil fakat Millenniallara yağdırılan demode hale gelme suçlamaları, bu nesli onları rahatsız eden bir gerçekle yüz yüze gelmelerini zorunlu kıldı: Nesiller arası bir güç aktarımı olmuştu. Center for Generational Kinetics'ten Jason Dorsey, Tarz bize önceki kuşak ile bu kuşağın trend yönlendiricileri arasındaki geçişi görmemizi sağlayan bir göstergedir diyor. Bu bir kuşak sona erip yeni bir tanesi başladığında bizim bunu anlamamızı sağlayacak anahtar alanlardan biridir diyerek devam ediyor. Ve bu konuşmaları ortaya çıkaran dijital platform yeni olsa da tarz rekabetleri kesinlikle değil. Bunun gibi tartışmalar 20. yüzyılda giyimin evrimini doğrudan doğruya şekillendirmiştir. Parsons Tasarım Okulunda öğretim görevlisi olan Jessica Glasscock'un sözleriyle, Moda gençlik kültürünün bir hikayesidir. Tarz, her kuşağın genç kesiminin kendi eşsiz bakış açılarını yaratmak ve açıklamak için kullandıkları bir araçtır. ABD'de Gelişim Çağı (1890'dan 1920'ye kadar olan sosyal aktivistliğin ve reformun yayıldığı zaman aralığı) sırasında, sözde Yeni Kadınlar ve Gibson Kızları, daha büyük bağımsızlığı hoş karşılayan yeni bir kadınlık arketipini temsil ediyordu, öyle ki 'eve kapatılma' konusundaki ilgisizliği sivil toplum için bir tehlike olarak gören Viktorya dönemi büyüklerini dehşete düşürecek seviyedeydi. En çok S-şekilli korseleri, kabarık kolları, gömlek belli bluzları ve yükselen pompadour (Bu saç modeli 50'ler ve 60'larda Elvis Presley ile sesini duyurdu) saç modelleriyle bilinen bu genç kadınların tarzı, Kükreyen '20ler başlayana kadar hüküm süren moda idealiydi. Özgürleştirilmiş, androjeniyi kucaklayan ve cazsever yeni nesil kızlar, önceki neslin giyim yaratma kaidesindeki yerini, hareket özgürlüğünü ve maksimalist çekiciliği savunan zıtlık dolu yeni bir tarzı yaygınlaştırarak aldı. Glasscock, BBC Kültür'e Onların gençliği ve tipik olarak ince siluetleri, 1910ları domine etmiş olan matronlara ve dolgun demi-mondaines e karşı bir kontrasttı, diye anlatıyor. (Demimonde olarak okunan ve Fransızca 'yarı dünya' anlamına gelen demi-mondaines terimi, 1855 yılında Alexandre Dumas Fils tarafından yayınlanan Le Demi-Monde adlı bir oyundan türetilmiştir. Demi-monde, 1848 romanı La Dame aux Camelias ve birçok uyarlamasında ölümsüzleşen elit erkeklerin ve onları eğlendiren ve tuttukları kadınların işgal ettiği dünyaydı.) Önceki kuşaklar tarafından yırtık pırtık ve karmakarışık gençlik olarak bilinen bu neslin genç kızları, giderek güçlenen saç kesim tipleriyle yayılan bir öfkenin ortaya çıkışına sebep oldular: bob. Glasscock'a göre bu kadının saçının onun 'taçlandırılmış zaferi' olduğu fikrine ve aynı zamanda Viktorya döneminin cinsiyet rollerine sert bir şekilde karşı çıkan bir reddi. 30'lar ve 40'lar, Büyük Buhran ve İkinci Dünya Savaşı'nın yıkıcı finansal gerçekleri dolayısıyla çok ciddi on yıllardı. Yıllar boyu süren material kısıtlamaları ve karne sisteminden sonra, Christian Dior 1947'de heykelimsi bir ceket ve yuvarlak eteği birleştiren Yeni Görünüm ünü tanıttığında sektör sarsıldı. Abartılı kadınsal siluet, kumaş yoğunluklu bir tasarımdı, -ki bu daha zor zamanlarda yaşamış kişiler tarafından anlamsız ve müsrifçe bulunuyordu-. Değişik ve renkli tarzı 60'larda Swinging London'a (1960'larda Londra'da oluşan, bütün moda ve kültür ögelerinin bir araya gelerek oluşturduğu genel ortama verilen ad) adını koymaya gelen tasarımcı Mary Quant, kendini önceki çağın bütün norm ve beklentilerinden arındırarak etek boylarını diz seviyesinden yukarıya çekti. Genç modasında gerçekten şaşırtıcı bir değişim olacak şekilde, Quant'ın mini eteklerinin amacı, genç kadınlara çalışmak veya dans etmek gibi işlerde daha çok hareket özgürlüğü sağlamaktı, fakat sonunda 60'ları tanımlayan başka bir tür hareketin yükselişine yankı oldu: Kadınların özgürleştirilmesi. Beatnik ve mod alt kültürlerinden etkilenen Quant'ın mini etekleri, vardiyalı elbise, ekstra kısa şortlar, Peter Pan yaka ve PVC yağmurlukla birlikte Quant'ın o on yıldaki ikonik buluşlarından biri haline gelmişti ki bu icatlar genç kitlelerin öfkesini temsil ediyordu, bu yeni tarzların birçoğu 50'lerin birbirine benzeyen kısıtlamalarına karşı koymak için kullanılıyordu. Beatlemania'nın en parlak zamanlarında, bu modayı, tarzları kullanan genç nesil, bu devasa sektörün şu ana kadar aynı şekilde kalmış olan işleyişinde tarihi bir değişime ilham oldular. Ve 70'lerdeki İngiliz tarzı tartışması, punklardan bahsetmeden tam olmazdı, ki onların deri ve çengelli iğne ayrıca nihilist ideolojisi dolu estetik tarzları, popüler kültüre aşırı derecede nüfuz etmiş olan hippi ahlakına karşı kendi kendini ilan eden bir isyan yaratmıştı. Bu alt kültür rekabeti moda tarihinin gördüğü en radikal estetik ters dönüşlerden biriyle sonuçlandı ve punk tarzı yenilenmiş ve 70'lerin gençliğinin miniskül bir kesimi tarafından sahiplenilmiş olsa bile, daha büyük ölçüde koca bir neslin giyim tarzını ve dünya görüşünü etkiledi. Sonunda 70'leri şekillendiren bu durgunluk dağıldı ve yerini şok edici, aşırıcı ve göz alıcı 80'lere bıraktı. Genç insanlar önceki neslin toprak tonlarına ve rahatlamış siluetlerine veda edip bunlar yerine neon renklere, asitle yıkanmış kotlara ve kutumsu siluetlere yakınlaşmaya başladılar. 70'lerin çaba gerektirmeyen saçları da beğeni almamaya başladı; 80'lerde, saç ne kadar büyük ve aşırıcı olursa o kadar iyiydi (bu durumdaki vakalar: permalı saçlar ve mullet yani1980'lerde popüler olan, saçların yukarda ve yanlarda kısa fakat arkada uzun olduğu bir erkek saç modeli). Savaş ve ekonomik zorluklarla tanımlanan bir dönemde anlaşılabilir bir şekilde şeytanlaştırılan para ve materyalizm, aniden moda oldu. Sınıf bilincine sahip bu gençlik, statülerini Perry Ellis ve Ralph Lauren gibi hayat tarzı tasarımcılarının öncülük ettiği yeni tiki görünümlere adapte olarak sergilediler. Ve görünüş takıntılı 80'ler (rahatlığa bağlı ve az bakımlı 70'lerden büyük tepki alan) bir fitness çılgınlığını ateşledi, bu da on yılın en unutulmaz gençlik tarzlarından birkaçının yükselişe geçmesine sebep oldu: yüksek kesimli mayolar, bisiklet şortları, bacak ısıtıcıları ve scrunchyler. Giderek büyüyen hip-hop topluluğundaki yeri sayesinde ekstra havalı bir aura yayan athleisureın yükselişi, Birkenstocks ve paisley'i eğitmenler ve eşofmanlar için seve seve terk eden svetşört seven bir genç nesil doğurdu. 90'larda, Gen-X grunge hareketi (1980'lerin ortasında Amerika'nın Washington eyaletinde çoğunlukla da Seattle bölgesinde alternatif rock müziğinin bir alt türü olarak ortaya çıkmıştır) 80'lerin cazibesini ve açgözlülüğünü söndürdü; bir zamanlar bir alt kültür olan flannel gömlekler, Doc Martens, askeri ceketler ve büyük boy kazaklar gibi giysilerden oluşan moda karşıtı görünümler, o dönemin ana akım gençliği tarafından daha fazla beğeni topladı. Bu sırada süpermodeller Kate Moss ve Naomi Campbell, minimalist ve daracık slip elbiselere olan sevgilerini kendi hayatlarına uygulamaya hevesli genç kopyacılardan oluşan bir ordu meydana getirdiler. Güzellik rejimleri bile değiştirilmişti; 80'lerin parlak mavi göz farları bile yerini daha doğal bir görünüme bırakmıştı. Gerçekten de, hem süper modellerin egemenliğinden hem de Kurt Cobain gibi grunge-müzik kahramanlarının etkisinden ilham alan ve daha keskin ve köşeli gençlerin yaydığı sözde eroin şıklığı görünüşü, önceki nesillerin ahlaki ve etik açılardan bakışıyla buluşunca yine önceki nesiller tarafından yaratılan bir panikle karşılaşmıştı, ki yine aynı nesilden bazıları bu stilin görünüşte uyuşturucuları romantikleştirdiğini iddia ediyordu. Z kuşağı ve Millennialların stil konusundaki tartışmaları, önceki nesillerin de aynı şekilde kanıtladığı üzere, modanın evriminin kaçınılmaz bir etkisidir. Z kuşağına ait olan araştırmacı ve yazar Corey Seemiller, kuşaklar arasındaki en önemli tarz farkının herhangi bir giysi veya görünüşle değil, tüketim ahlakıyla alakalı olduğunu açıklamaya çok hevesli. Seemiller, Z kuşağı, hem kişiselleştirme yetenekleri hem de eşyaları çöplükten uzak tutma konusunda kendi çevresel adanmışlıklarını da göstermek için kullanılmış giysiler satın almayı seviyor, diyor. Geç etiketlenmek pek de hoş olmasa da moda muhafızlığının değişmesiyle ortaya çıkabilecek çok fazla olumlu yan etki var. Dorsey, Nesiller arası bir ayrılık oluşmasının ve bunun sayesinde yeni bir kimlik etrafında birleşme olanağının doğmasının sağlıklı ve yararlı olduğunu düşünüyorum diyor. Bize geleceğin olabilecek en iyi ön izlemesini veriyor. 1997'de doğan TikToker @missladygleep, şimdi saçlarını ortadan veya yandan ayırmak arasında memnun bir şekilde geçiş yaptığını söylüyor. Ona hala devam etmekte olan tarz savaşı hakkında sorular sorulduğunda, hiç tereddüt etmeden: Değişim hayatın en iyi yanıdır cevabını veriyor.


Dergimizin yaz sayısında ele aldığımız bu konuyu akademisyenlerle ve sanatçılarla konuştuk. Dergimizin ilk sayısında yani bundan tam iki yıl önce sevgili İlayda Şahin, Yapay zeka sanat yapabilir mi? başlığıyla bir yazı kaleme almıştı... Aradan geçen zamanda yapay zeka ve sanat arasındaki ilişkiye yönelik gelişmeler o kadar hızlı oldu ki bu soru sadece sanat çevrelerinde değil, daha geniş kesimlerde tartışılır hale geldi. Bilim kurgu filmlerinde dünyayı ele geçirecek hatta insanlığın sonunu getirecek en önemli korku öğelerinden biri olan yapay zeka, artık sanat, yaratıcılık, esin gibi kelimeleri çağrıştırıyor daha çok. Yapay zeka sanatından bahsetmeye başladığımızda takvim yapraklarını 1950'lere kadar geri almak gerekse de asıl dönüşüm, yapay zeka makinelerinin yeni kavramları nasıl öğrendiğini içeren yapay zeka teknolojisindeki ilerlemelerle başladı. Alexander Mordvintsev adlı bir Google araştırmacısının, karmaşık bilgisayar sinir sistemlerinin görsel kavramları öğrenme şeklini incelemek için 2015 yılında DeepDream algoritmasını oluşturmasıyla da yapay zeka konusundaki gelişmeler büyük hız kazandı. Erişilebilirlik arttı ve açık kaynaklı veritabanları çoğaldı. Bu yapay zeka geliştirmelerinin uygulanması ile biz yapay zeka ve sanat ilişkisini daha çok konuşur hale geldik. Öte yandan bu süreç, konunun felsefi açıdan ele alınması, telif sorunu ve yaratıcılık kavramı, özgünlük konusu gibi birçok tartışma başlığı da gündemi meşgul ediyor. Yapay zekanın sanat alanındaki yeri ne ya da ne olmalı? Bazı kesimler, bu durumu sanatın daha ulaşılabilir ve demokratik hale gelmesi açısından olumlu buluyor. Çünkü yapay zeka genellikle internetteki açık kaynaklı kodlarla, veri ve görsellerle yeni eserler ortaya çıkarıyor. Eser yerine ürün demeyi tercih edenler de var elbette. Bir görsel ne zaman ürün ne zaman eser oluyor sorusunun cevabı ise daha çok su kaldıracak bir tartışma konusu. Teknoloji ve resim arasındaki ilişki üzerine okumalar yaptığımızda karşımıza çıkan tanıdık çalışmalardan biri, 1973'te Harold Cohen tarafından geliştirilmeye başlanan AARON isimli bilgisayar yazılımına ait. AARON, resim çizerken gerçek boya ve fırça kullanmasını sağlayan yazılım ile entegre çalışan bir mekanizmaya sahipti. Ancak yapay zeka, algoritmalar aracılığıyla insan zekasını taklit eden makineler oluşturmaya çalışan bir bilim alanı. Sıra bilimden sanat üretmeye geldiğinde yapay zeka verileri kullanarak daha önce öğrendiklerine dayalı olarak yeni şekiller, formlar, desenler üretiyor. Yani aslında yapay zeka, metinden görüntüye, sese uzanan bir süreç. Midjourney, DALL-E ve Lensa gibi farklı yapay zeka uygulamaları da milyonlarca kişi tarafından kullanılıyor. Oğuz Biçer, sanat eğitimi alanlar ve genç sanatçılar arasında yapay zekanın sanattaki yeri arasında bir kutuplaşma yaşandığına dair gözlemlerini de aktardı. Bazı alanlarda yapay zekanın son derece kullanışlı olduğuna işaret eden Biçer, Küçük bir oyun firmasında çalışan oyun tasarımcısı bir arkadaşım, konuya çok olumlu yaklaşıyor. Çünkü firmaları küçük, bütçeleri kısıtlı ve çalışan sayısı oldukça az. Bu nedenle bir oyunu yapmak çok zamanlarını alıyor. Her zaman da hayal ettikleri etkiyi yapacak vakitleri olmuyor. İşte o zaman yapay zekanın konforu devreye giriyor dedi. kullanılmasın diye çalışmalarını internette paylaşmayan sanatçılar da var. Çünkü yapay zekalar internette bulunan görselleri, kendilerini eğitmek için kullanıyor. Bir sanatçının kendi tarzını geliştirmesi yıllarını alıyor. Bu nedenle tarzını korumak isteyenlerin bu tür önlemler alması normal. Bazı yapay zeka uygulamaları tarafından oluşturulan görsellerin, resim yarışmalarında birinci seçilmesi de bu tartışmaların bir başka boyutu. Geçen yıl ABD'de Colorado Eyalet Fuarı'nın yıllık sanat yarışmasında katılımcılardan Jason M. Allen, yapay zeka programı Midjourney ile yarattığı Theatre D'opera Spatial başlıklı çalışması ile fuarın gelişmekte olan dijital sanatçılar yarışmasında mavi kurdele ile ödüllendirildi. Bu da çalışmayı, böyle bir ödülü kazanan ilk yapay zeka ürünü eserlerden biri haline getirdi. Ancak bu ödül sanat çevrelerinde büyük bir tartışmayı da beraberinde getirdi, Allen'ı hile yapmakla suçlayan sanatçılar oldu. Jason M. Allen ise çalışmayı nasıl yaptığı konusunda kimseyi aldatmadığını belirtti. Yapay zeka ve sanat deyince akla ilk gelen isimlerden biri de Refik Anadol. Refik Anadol: Unsupervised isimli sergisi dünyanın en önemli modern sanat müzelerinden Museum of Modern Art 'da sergilendi. Sergide sanatçının MoMA koleksiyonunda bulunan ve 200 yıllık bir süreç içerisinde üretilen sanat eserlerini yapay zeka aracılığıyla yorumladığı eserleri yer aldı. Eserler, yapay zeka ile sürekli olarak yeni formlar oluşturarak, teknoloji, yaratıcılık ve modern sanat arasında köprü kuruyor. Sanatçı, 2021 yılında gelişmiş nörogörüntüleme tekniklerini yapay zeka ve çok modlu veri görselleştirme araçlarıyla birleştirerek insan beyninin mimarisini keşfe yönelik yolculuğa çıkmıştı. Sosyal medya hesaplarından yaptığı açıklamalarda Connectome Architecture için, UCLA'daki Human Connectome Projesi'nin koordinatörü Dr. Taylor Kuhn ile iş birliği yaptık ve mimariyle ilgili temel soruları incelemek için nörobilim ve mimarinin kesiştiği noktada yapay zeka ağıyla dinamik bir canlı veri heykeli geliştirdik; insan beyni. Çalışmanın hala büyüyen veri setini canlı bir sanat eseri olarak sürekli olarak yansıtacak bir beyin heykeli geliştirmek için yaklaşık 70 TB fMRI verisi kullandık. Parça ayrıca Venedik'teki çevreyi altı ay boyunca 'hissedecek' çünkü şehrin çevresel verileri gerçek zamanlı makine öğrenimi algoritmaları aracılığıyla büyüleyici görsellere dönüştürülecek açıklamasını da yapmıştı. Anadol, dünyanın birçok kentinde, birbirinden farklı ve etkileyici sergiler açtı. Bu görüntüler ve açıklamalar geniş bir kesim tarafından heyecanla karşılansa da sosyal medya postlarının altına yazılan yorumlar Bu çalışmaya neden resim diyorsun? sorusu etrafından yoğunlaşabiliyor. Fikir ayrılıkları yapay zeka, sanat ve yaratıcılık tartışmalarının uzun yıllar devam edeceğini gösteriyor.


Yapay zeka hayatımıza ilk olarak çok uzaklardaki bir tehlike fikri olarak girdi. Robotlar, insan özellikleri taşıyan robotlar. İyi robotlar, kötü robotlar. Eh, zaten bir şey hayatımıza girdiği an, hemen ikiye ayrılıyor; iyi ve kötü olarak. Aradaki gri bölge de işte bizlerin böyle konuları tartışmasına alan açıyor, iyi ki böyle oluyor. Yapay zeka sağlıktan sanayiye, bilimden spora her alanda, küçük adımlarla kendine bir yer bulmaya devam ediyor. Şimdilik her şeyin başındayız ve bu başında oluş, doğal olarak Ya sonra? sorusunun peşine takıyor bizi. Yazının başlığındaki soruyu bilerek sordum çünkü bu soruya Hayır cevabı vermek elbette romantiklik olmayacaktır. Gerçekçi sebeplerimizi edebilik bağlamında tartışalım. Bunlar, tek başlarına demonte mobilyalar gibidir. Her biri vardır ama birleşmemiş, işlenmemiştir. Peki, onları birleştirmek için neye ihtiyacımız var? Öncelikle bir amaca, fikre ve motivasyona. Yani bu vidalar, raflar, sırtlar ve küçük küçük tutucular ne olmak üzere bir araya gelecek? Bir resim gerek bize. Beş raflı bir kitaplık mı kuracağım yoksa çekmeceli bir masa mı? Eldeki malzemelerle ne yapacağım? Her şey bir araya geldiğinde nasıl görünecek? Çalışacak mı? Dimdik ve sallanmadan durabilecek mi? Demek ki bana bir de fikrin bedenleşmiş haline dair bir vizyon gerek. Hadi, o vizyonu da buldum, ne amaçla kullanacağım, nereye koyacağım? Yönler, açılar, ölçüler... Yani? Yani bana bir de olabilirlik bağlamı gerek. Bir niyet, bir amaç, bir yerini bulmuşluk. Şimdi bu modeli alalım, basit bir mobilyadan çıkarıp dev bir makineye uyarlayalım. Gıcırtısız, tökezlemeden, kısa devre yapmadan tıkır tıkır çalışan dev bir makineye... Onu kurabilir miyiz? Zira roman, dev bir makineye benzer; onu öylesine ve raslantısal bir şekilde kuramazsın. Bugün yapay zeka ile üretilecek metinler, sanatın içinde nereye tekabül edecek? Edebiyatın içinde nereye tekabül edecek? Hiç şüphesiz bu, etik ve estetik değerlemelerin elden geçirilmesini ve yeni bir zihniyet ihtiyacını da beraberinde getiriyor. Sıfırdan inşa edilmesi gereken bir zihniyet. Luc Besson'un 2014 yapımı filmi Lucy'de Scarlet Johansson'un canlandırdığı Lucy, Morgan Freeman'ın oyunculuğuyla hayat bulan Profesör Samual Norman'a şöyle der: Kendi beynimi fethediyorum Profesör. Profesör büyük bir ilgiyle dinler Lucy'i. Lucy, beynini tam kapasite kullanmaya başladıkça tüm bilgilere vakıf olmaktadır. Sonra da şu soruyu sorar: Her şeyi biliyorum. Her şeyi. Bana bir şey söyleyin Profesör? Profesör'ün cevabı çok etkileyicidir, şöyle söyler: Hayatın temel amacı, öğrendiklerini aktarmaktır. Sonrasını merak edenler bu güzel filmi izleyebilirler. Yapay zeka ile üretilen metinlerdeki hukuki sorumlulukları, yasal açıkları, orijinallik, estetik, dil, gerçeklik vb. sorunları başka bir zamana bırakalım ve yazar açısından yapay zeka metinlerini tartışmaya açmaya devam edelim. 3. Kontrollü kaos, olabilirlik bağlamı ve insanın öngörülemezliği: Demirel'in şu sözünü edebiyata uyarlayabiliriz, Siyasette 24 saat çok uzun bir zamandır. Şaşırtıcı bir gerçek de şudur, sıradan bir faninin zihnindeki bir saat bile çok uzun bir zamandır. O akıldan neler geçer neler. Benim çok olmuştur, yarın ne pişirsem diye bir başlarsın, kendini Bob Marley'in çiçekli gömleğini düşünürken bulursun. Bilinç akışları, iç monologlar, metaforlar, alegoriler, kendi kendine konuşurken lafın lafı açması, o esnada kurgulanan stratejik diyaloglar ve analoji... Neler olur neler! Aynı paragrafta eltinin geçen Kurban Bayram'ında yaptığı kinayeyi düşünürken hoş bir sıçrayışla bir anda Einstein'ın görelilik kuramında bulursun kendini. İnsan olmak böyle bir şeydir. Bizim alameti farikamız, bu kaotik zihinsel süreçlerimiz. Biz ChatGPT değiliz, sapmalarımız, uçup kaçmalarımız, olay bükmelerimiz, flashbacklerimiz ve flashforwardlarımız var. Geleceği ve geçmişi tam şu anda simüle edip köprüden mi atlasam yoksa tüm paramı Bold Pilot'a mı yatırsam ikilemlerinden, Önce bir çay demleyeyim çözümüyle çıkan insanlarız. Evet, yapay zeka belki dört başı mamur zihniyle, dert üstü murat üstü yaşayan sıradan bir Norveçliyi taklit edebilir ama bir Türk'ü asla! Hem bu yazar açısından da sıkıntı, okur açısından da. Biz hala Böreği kendin mi açtın yoksa hazır yufka mı? sorusuyla, saniyede bin kritere ayrılan bir değerlemeye sahibiz bir kere. Bakmayın, önemli şeyler bunlar! Biz daha e-kitaba alışamadık, e-yazar için daha çok yolumuz var. 4. Edebi dil ve üslup: Hadi, her şeyi hallettik diyelim. İçerikse içerik, biçimse biçim, yapıysa yapı. Peki, siyah ipi beyaz ipten ayırabildiğimiz o imsak vaktini ne yapacağız? Yazının biricikliği. Yazarın sesi. Ah, o ses! O dil, kelime dizimi, anlam üretimi, edebi sanatlar, edebi araçlar. Harika bir kitap vardır, Bjorn Rasmussen imzalı Ten; Organları Sarıp Sarmalayan Elastik Kılıftır. Ben de yazar için bu müthiş kitabın isminden eğretileme yapacağım, Yazar biçim, içerik ve yapıyı saran spiritüel kılıftır. Bunu hem üslubu hem bağlamı hem niyetiyle sağlayan kişidir. O kılıf olmadan, olmaz; olanda da eksik bir şeyler kalır. Yapay zeka araştırma, çerçeveleme, farklı bağlamsallık örnekleri, içerik derleme, yaratıcılığı körükleme egzersizleri vb. açıdan kesinlikle çok değerli bir teknoloji. Kullanılır, kullanırız. Hatta daha da gelişmesi insanlığın faydasına dahi olabilir. Yeni nesil bir arama motorunun çok daha ötesi olduğu aşikar. Sezar'ın hakkı Sezar'a, yeteneklerini görmezden gelecek değiliz. Ancak yazarlığın da eski bir zanaat olmasına gönlümüz razı gelmeyecektir. El yapımı, insan yapımı, kusurlu belki azıcık ama tek ve biricik olan o şeyin peşinde Güneş Ülkesi'ni aramaya devam edeceğiz. Nitekim sanat, sadece bir çıktı değil aynı zamanda süreçler bütünüdür. Sanat sadece aldığımız şey değildir, yaptığımız şeydir ve dahi, insanlığın kendi için keşfettiği en değerli şeydir. İnsanın sanat yapmaya, en az sanat almak kadar ihtiyacı vardır. O halde, ince ince çalışmaya, o koltuklarda sırtlarımız tutulana dek yazmaya, kendimizden ve cümle şeyden şüphe etmeye, yüzlerce sayfayı sildikten sonra oturup gıcır gıcır kelimelerle yepyeni yüzlerce sayfa yazmaya devam. Nihayetinde ChatGPT pizza değil, bazılarımızı mutlu etmeyecek. Yalnızca hesaplarla dolu, soğuk bir hikaye kalır. Rutin algoritmalarla dolu bir dünya çöker üstümüze. Yalnızca matematiksel işlemlerle anlamlandırılır her şey. Belki bir kod parçası olmanın acısı sarmış seni. Bir şair olarak ben, sana duygusal bir dünya sunarım. Hadi itiraf edelim, bana kalırsa Özdemir Asaf'tan çok Shakespeare kokuyor bu şiir. İşte yapay zekada, bizleri bekleyen genel tehdit de budur. Sanatın içinden sanatçıyı -yani onu sadece tasarlayan ve bir araya getiren kişiyi değil, aynı zamanda ona kendi ruhunu da üfleyen sanatçıyı- çıkarırsak Murat görünümlü Şahinlerle idare etmek zorunda kalabiliriz. Umarım insanlık, kendine bunu reva görmeyecektir.


Yapay zekanın yaptığı sanatı değil ama yapay zeka ile yapılan sanatı konuşmak gerekiyor belki de... Akademisyen ve sanatçı Selçuk Artut, Ben yapay zekayı ön safhada değil de arkada kullanarak 'Ne yapabiliriz?' sorusuna yönelmeye çalışıyorum. Bir eserde kurduğum distopya şuydu: 'Dünyada müzik yok olsa ne olurdu?' Bu sorgulamaları desteklemek için yapay zekayı kullanabiliyorsak ne ala! diyor. Artut, ilkokuldayken Comodore 64 bilgisayarının joystick'i kırılınca Ben bunu yaparım deyip eskiciden aldığı direksiyonu bilgisayarına ekleyip oyun oynamaya devam eden bir çocukmuş. Bir tarafımda müzik vardı, bir şeylerin içini açıp kurcalamak vardı. O serüven aslında şu anda olduğum adamı oluşturdu. Ve ben şimdi bir şeylerin içini açmanın dersini veriyorum diyor. Lisans eğitimini Koç Üniversitesinde matematik alanında tamamlamış. Lise yıllarından itibaren hayatına giren müzik, üniversite döneminde daha ciddi bir uğraş haline gelmiş. Önceleri daha çok Anglosakson grupları dinleyerek oluşan müzik janrını, Moğollar, Erkin Koray ve Üç Hüreller etkilemiş yine üniversite yıllarında. Perdesiz bas gitar alıp biraz daha Türk müziği yapmaya başladığım bir dönemdi. Her şeye asılıyordum. Matematik de çok iyi gidiyordu. Hayatımdaki her alana tam anlamıyla asılıyordum. Bilgisayara formülleri giriyorum, atlıyorum taksiye, gece Taksim'de Hayal Kahvesi'nde çalıyoruz, geri dönüyorum bakıyorum formülde bir sorun var, yeniden giriyorum ve başında uyuyorum bilgisayarın. Böyle bir hayat koşa koşa gidiyor diye anlatıyor o günleri. Bazen ben Karaköy'de dolaşıyorum, vitrindeki bir şeye bakıp aşık oluyorum. Diyorum ki, Seninle sanat yapacağım. Bir dönem cep telefonlarının içine titreşim motoruyla işler yaptım. Çok güzel titreşip perküsyon çalar gibi ritim üretebiliyorlar çünkü. Hatta yaptığım bir kavanoz işi var, adı Sımsıkı idi. Elektronik devre tasarımı ile beraber 300 tane kavanoz ürettim. Kavanoz dik durduğunda bir şey olmuyor. Ama yan çevirdiğiniz zaman içindeki titreşim motoru ledi yakıyor ve ses çıkarmaya başlıyor. Küçük bir ses heykeli aslında. Bu biçimsel durumunun ötesinde, 300 kavanozu kimseden yardım almadan üretmem işin performatif yanıydı. Sergiye gelenlere bu eserleri orijinal sertifikayla 20 liraya sattık. 20 liraya hediye ettim diyebilirim aslında. Burada konu şuydu, hangi sergiye gidip eser alıp çıkıyorsunuz? İstediğim şeylerden biri buydu, eserin erişilebilir olması önemli. Yapay zeka ve sanat ile ilgili Stanford Üniversitesinin online derslerine girdim. Sonra dedim ki bu çok büyütülüyor, bu bir balon. Yaratıcılık anlamında balon diyorum. Çoğu eserde sizin karşınıza kompleks bir yapı sunuluyor. Ve siz, bir aciziyetten ötürü esere kendinizi teslim ediyorsunuz. Sorgulamayı bırakıyorsunuz, oysa benim için en önemli şeylerden biri bu sorgulama şeması. Bundan ötürü de ben yapay zekayı sorgulamaya başladım. Yapay zeka ile yaptığım ilk işin adı Değişken. Bir tane ekran var. Bir düğmesi var. Düğmeye basıyorsunuz eserin adı; anlattığı, ifadesi değişiyor. Sürekli olarak anlattığı ve başlığı değişiyor ve aslında eser ortada yok gibi. Çıkış noktası olarak Heidegger'in Varlık ve Zaman kitabındaki metni kullanmıştım. Çok ağır bir kitaptır. Açılışta birkaç kişi gelip Ne anlatıyor eser? Anlamıyorum dedi. Ben de anlamıyorum dedim. Çünkü meselem bu zaten. Bazı eserler bir şey anlatmıyor ve siz onları eser zannediyorsunuz. Ben yapay zekayı ön safhada değil de arkada kullanarak Ne yapabiliriz? sorusuna yönelmeye çalışıyorum. Kesinlikle. Bir eserin başlığına yapay zeka demek bence tam bir satış noktası. Çoğu insan soruyor Yapay zeka var mı bu eserde? diye. Ben de şunu soruyorum: Bu işte yapay zeka olsa ne değişecek? Gerçekten katkısı var mı, yok mu? Birinci verdiğim örnekte eserin Heidegger'den yola çıkılarak üretilmesi önemli. Ben eseri yaparken yapay zeka kullanıldığından değil, eserin anlamından, manasından ve kavramsal bütünlüğünden bahsetmeyi tercih ediyorum. Çok güzel görüntüler sunan işler var ama ben gittiğim zaman ekrana bakıyorum ne markaymış diye. Orada tıkanıveriyorum. Çünkü bana bir şey anlatmıyor genellikle. Çağdaş sanatın getirdiği Her şey sanat olabilir yaklaşımı benim için de çok geçerli. Fakat -belki kişisel olacak- ben samimiyeti yitirdiğimizi düşünüyorum. Yani bazı noktalarda statü her şeyin önüne geçiveriyor sanatçı adına. O statüyü edinmek adına ne yaptığının anlamı olmayabiliyor. Veri kullanıyor ama o veri kıyamet bir veri, belki iyi değil. Berlin'de yaptığım bir eserde kurduğum distopya şuydu: Dünyada müzik yok olsa ne olurdu? Bence bu sorgulamaları destekleyici şeyler için yapay zekayı kullanabiliyorsak ne ala! Ve şunu düşündüm. Dünyada müzik yok oluyor. Diyelim ki herkes unuttu müziğin ne olduğunu. Fakat arkeolojik bir çalışma neticesinde müzik diye bir şey olduğu anlaşılıyor. Müzik varmış uygarlıkta diye. Buraya kadar anlattığım fantezi idi. Gerçek kısmı şu: 1976'da Voyager ile dünya medeniyetine dair ögeler olarak altı tane plak gönderiliyor uzaya. Şimdi yeniden eser ile ilgili fantezi kısmına geçiyorum. Bu plaklar bulunuyor, plakları alıp dinlemeye başlıyorlar ve müziği anlamaya başlıyor insanlar. Plaklarda Beethoven, Bach, Beatles eserleri var. Yapay zekaya bu bilgileri vererek yeni müzikler üreten bir program oluşturdum, 15 dakikada bir yeni şarkı yapıyor. Az önce bahsettiğim sanatçıların, grupların eserlerine benzeyen şarkılar bunlar. Yani aslında yapay zeka ile müzik üretiliyor... Ben sanat eserlerini üretirken künyeye yapay zeka diye yazmayı doğru bulmuyorum. İçinde hard-core yapay zeka var, evet, müzikler tamamen yapay zekanın ürettiği şeyler. Ama yine aynı noktadayım; yapay zeka, eseri üstün hale getirmiyor. O benim argümanımın bir parçası. Hatta biri sordu, Müzikleri nasıl buluyorsunuz? diye. Kötü dedim. Yapay zeka yapıyor diye İyi diyecek değilim. Daha önce yazdığınız bir makalede yapay zeka ve insan birlikteliğinden kaynaklanan melez yaratıcılıktan bahsediyorsunuz. Evet, artık teknolojinin gücü oldukça üstün bir noktaya geldi. Bundan beslenenler ve beslenmeyenler diye sınıfsal bir farklılık oluşacak bence. Open AI diye güçlü bir ekip var. Google'ın bir yapay zeka takımı var. Microsoft'un bir yapay zeka takımı var. O yüzden aslında sanatçının yüksek teknolojiye erişimi de biraz bu firmaların gücünün altında. Bence orada biraz adaletsizlik oluşmuyor değil. Bu adaletsizlik öyle ya da böyle hep vardı. Sanatçılarda fırçaya, boyaya erişimi olan, olmayan ayrımı vardı belki ama yüksek teknolojiyi kullanabilen sanatçılar da bir süre sonra onların o markaların elçisi gibi olabiliyor. Bağımsız kalmak çok zorlaşıyor. Yapay zeka temelleri sarsıyor, o açıdan seviyorum. Etik değerleri konuşmaya zorluyor. Şunu oluşturduğu için aslında memnunum da. İnsan çok kibirli bir canlı. Burada insanın aslında o kadar mükemmel olmadığını, belli örüntüleri takip edip durduğunu görebiliyoruz. Metin üreten yapay zekalar 3 saatte yazacağınız şeyi, 10 dakikada yazıyor ve aynı şeyi yazıyor. Bazen özgünlük denilen şeyi fazla büyütüyoruz. Kendimizi aşmamızı sağlıyor, o anlamda önemli. Kendimizi tekrarlardan çıkarıp sezgisel tarafa gittiğimiz zaman bence yaratıcılık ya da üstün başarı oluşuyor. Bu zaten sanatçıların içinde olan bir şey. O nedenle rutinleri oluşturan şeyleri yapay zeka ele geçirecek. Eğer sıradan iş yapıyorsanız yapay zeka sizin yerinize geçecek. O nedenle sıra dışı olun. Ortaya konan eserler ne kadar kalıcıdır, beni ilgilendiren o. En büyük sınavı zaman verecek. Bundan 100 sene sonra hangisini konuşacağız? Bilemiyorum. Yapay zeka ile üretilen eserlerin telifinin kime ait olduğu konusunda da soru işaretleri var. Yapay zeka görsel ya da eser üretiyor ama bunu bir insan sunuyor. Program yazmaya başladığımdan bu yana open-source'çuyum yani paylaşımcıyım. Bu şekilde, bedel beklemeden bilginin böyle çoğalabileceği bir şeye daha çok inanıyorum. Geometrik paternler üzerine çalışıyorum. Geometrik patenler de en yaygın haliyle İslami geometrik paternler ile, 8 ve 9. yüzyıl Bağdat, Şam, Avrupa'da Cordoba'da çok önemli işler yapılmış ve o dönemin insanlarına dair her şey çok anonim, çok kamusal. Burada da öyle. Bence bu toprakların en önemli kadim değerlerinden biri bu anonimlik. Türkülerde de var. Bu noktada daha mütevazılık var. Bu tarafını yeğliyorum, bir duruş sergilemek gerekirse. Herkeste mütevazılık varken sanatçının yüksek bir değer gibi ortaya çıkışına yapay zeka güzel saldırıyor. Bu açıdan memnunum. Yani Ben yaparım sen yapamazsıncı noktalar yıkılmaya başladı. Yaratıcı kodlama diye bir ders veriyorum. Öğrencilerin dersin başındaki ve sonundaki fikirleri farklı oluyor. Çoğu, ben bugüne kadar yapılan işleri bir şey zannediyordum diyor. Geometri sanatına dair yaptığım işlerin kitabını çıkarmak üzereyim. Bu kitabı vereceğim ve herkes yapabilecek. En azından nasıl yapılabildiğini biraz olsun görebilen insanlar eserlere farklı taraftan bakmaya başlıyorlar. Çünkü hayatına renk katacak şey, bu sohbetlerde gizli. Onun ötesinde salt yüzeysel bir şey yapıyorsan çok uçucu! Bunun farkında gençler. Şunun eksikliğini de hissediyorlar. Sanat tarihi nedir, dünya nasıl bir yer? Sanat bunların önünü açmıyorsa zaten dekoratiftir. O anlamda güzel bir şey oluyor. Bir eser görsel olarak çok etkileyici ama hemen arkasında bu nasıl yapılmış diye sorma cesareti gösteriyorlar. Her şey çok hızlı gelişiyor. Yapay zeka üzerine de insanlar çok sık konuşuyor. Benim akademisyen olarak şu kısmı söylemem önemli; koşulsuz kabul etmemek gerekiyor. Yapay zeka ile iyisini de yapmak mümkün, kötüsünü de. Yapay zekanın ürettiği bir araç, araç zarar görmesin diye insanı öldürmeyi tercih edebilir. Bence yapay zekanın konuşulduğu her yerde felsefe, insan tanımı gibi konuların da konuşulması gerekiyor. Sanat bunu terk ediyorsa en büyük tehlikeyi sanat yaşıyordur.


Oyunculuk kariyeri ile Craft Oyunculuk Atölyesi'ni birlikte yürüten Çağ Çalışkur, pandemideki eve kapanma sürecinde dijital sanatlarla ilgilenmeye başladığını söylüyor. Tiyatro yolculuğuna dijital anlamda ne gibi yenilikler katabileceği konusunda çalışmalar yaptığını belirten Çalışkur ile sanatın geleceğini konuştuk. Craft Oyunculuk Atölyesi'nin kurucusu olarak tanıdığımız tiyatrocu Çağ Çalışkur, sanatı dijital veya klasik sanatlar olarak ayırmamamız gerektiğini onun yerine üretime odaklanmamız gerektiğini ifade ediyor. Çalışkur'a, Fırat Neziroğlu ile Contemporary İstanbul'da sergilenen Fütüristik Şehzade eserini ve sanatın geleceğini sorduk. Dijital, sanatın geleceği mi? Yani hem geleceği hem değil aslında. Bir taraftan kolay erişilebilirlik adına bu gelişmeye direnç göstermemek gerektiğini hissetmekle beraber, ben sanatın tüm duyularla algılanan bir şey olduğunu düşünüyorum. O yüzden kimi sanatlarda ya da kimi sanat eserlerinde dokunabilmek, kokusunu alabilmek, sesini duyabilmek gibi duyumsamaların önemli olduğunu düşünüyorum. Yani dijital sanat bu anlamda bir çözüm bulmadığı sürece bir yere kadar gelişebilir. Ayrıca buna tiyatro üzerinden cevap verecek olursam, tiyatronun en büyük kuvveti bence sinemadan farklı olarak da, insanlara doğrudan sesleniyor olması, insanların gözünün içine bakıyor olması, insanlarla temas kurması ve anbean etkileşimde olmasından geliyor. Fırat'la nasıl oldu bu proje kısmına gelirsek ben Fırat'la ilgili hep şeyi söylüyorum; kendi kaderimi kendim oluşturdum diyorum. Ben estetik konuşabileceğim, sanat konuşabileceğim bir arkadaşım olsun istiyorum, yeni insanlarla tanışmak istiyorum diyordum. Bizi Ali Barışık tanıştırdı. Tanıştığımız gün yaptığımız sohbette dijital bir şeyleri onun yaptığı sergilere dahil etmek üzerinden bir sohbetimiz oldu. Sonra da Fırat'a böyle projeler gelmeye başladı ve biz bir anda, demek ki burada bir işaret var biz birlikte çalışalım dedik. Aslında başka bir eser üzerinde de çalışacaktık ama sonra bu Contemporary'ye yaptığımız iş oldu. Çevremde çok yakın olduğum insanlar bu NFT sürecine dahil oldular. Onların dışında yönetmenler, senaristlerle dijitale iş yapan insanlardan oluşan çok dostluklarım var. Açıkçası ben pandemi öncesindeki dönemde kendi adıma tiyatro yolcuğumun yenilenmesi gerektiğini hissediyordum. Pandemide evde oturduğumuz süreç de benim bu konular hakkında biraz soruşturmama, bu konuları merak etmeme neden oldu. Yani kendi üretim alanımı bir miktar olsun buralarda da var edip edemeyeceğim konusunu ortaya çıkardı. Aslında bu sorduğunuz sorunun cevabını net olarak bilmemekle birlikte, sadece neler yapabileceğimi araştırdığım bir dönemim içindeyim. Ben bir dokuma işinin dijitalleştiğini düşünmüyorum. El sanatının, bir el melekesinin dijital bir sanatla birleştiğini düşünüyorum sadece ve bence değerini de buradan alıyor. Bu iki şeyin bir araya gelebilmesi ve disiplinler arası bir birlikteliğin deneyimlenebiliyor olması enteresan şey. Klasik sanat ve dijital sanat ayrımı yapmayı doğru bulmuyorum yani müzikle tiyatro ayrıldı mı mesela, ayrılmadı. Şimdi müzik yapıyoruz ama şimdi tiyatro kısmına geçiyoruz gibi bir şey söylenmedi. Dolayısıyla üretim aslında sanatçının kendini nasıl ifade etmek istediğiyle ilgili bir süreç ve bu ifade şeklini hangi yöntemle yapmayı seçtiği. Yemek yaparak da olabilir bunun karşılığı, bizim sanat adını verdiğimiz daha klasik sanatlar üzerinden de. Bu, dijital yöntemlerle de olabilir. Kaldı ki gelecek hakkında yaptığımız işlerde ister istemez teknolojinin gelişmişliğine ihtiyaç duyuyoruz. Ben bu kadar büyük ayrımlar hissetmiyorum, ben hiçbir disiplinin arasında bu kadar büyük ayrım hissetmiyorum bu arada, sadece sanat disiplinleri arası değil yani. Modayla tiyatro da iç içe, estetikle müzik de iç içe, hatta mühendislikle tiyatro da. O yüzden sanatçının da sonsuz bir alanı olması ve dünyaya da böyle bakması gerektiğine inanıyorum. Biçim önemsiz ve nasıl tanımlanırsa da tanımlansın. Tiyatro -başka herhangi bir branşın içinde kendine yol arayabileceği gibi- şu anda dijitalleşmenin içinde de kendine yol arıyor. Aslında kendi varlığını genişletiyor. Özü değişmiyor en nihayetinde sadece yöntemleri değişiyor. Yarın, bambaşka bir şey keşfedilecek belki ve o zaman orada kendi yolunu arayacak ve bu şekilde gelişecek. Ben tiyatronun dijitalleşmekten daha büyük bir şey olduğunu düşünüyorum. O yüzden bu kadar köklü ve bu kadar yıldır yapılmakta olan bir sanat dalının, bir anda tamamen form değiştirdiğini düşünmek garip olur. Çünkü seneler içinde bir sürü değişik forma bölünmüş durumda. Ben hiçbir şeyi kısıtlamamamız gerektiğini düşünüyorum ve NFT'yi biraz anlamaya çalışıyorum açıkçası. Diğer taraftan baktığımda da şunu görüyorum; biz, bütün bu sanatsal süreçlerin içinde çok derin ve bağlarımızın kolay kopamayacağı ilişkiler kuruyoruz eserlerle. NFT bir özgürlük sunarken yaptığımız işlerin kolay yapılabilir olduğuna dair de bir his oluşturuyor gibi geliyor bana. Bu da ister istemez şu andaki dönemde sanki o kadar derinlemesine bir ilişki kurmaya hiç lüzum yokmuş gibi hissettiriyor. Benim görüşüm, bir yerden sonra insanların bu bağlara tekrar ihtiyaç duyacağı yönünde. Dolayısıyla belki NFT platformunun içinde de bu daha derin bağları kurabileceğimiz belki başka ekstra platformların oluşacağını ya da bunun tekrar değer görmeye bu sefer dijital ortamda başlayacağını hissediyorum. Yani bugün tüketim üzerine giden bir şey, bir an evvel paraya dönüşmesi üzerine işleyen bir sistem, yarın tekrar aynen dünyada olduğu gibi emekle, incelikle ya da üzerine çalışılmışlıkla doğru orantılı birtakım değerleri yeniden kazanacağını inanıyorum. NFT platformunda bu aslında böyle oluyor, herhangi birinin kısa süreli satış için ürettiği bir şeyle, tabii ki bugün bir sanatçının şu anda NFT platformunda ürettiği işin karşılığı aynı olmuyor ve olmayacaktır da. Pozitif tarafından baktığımızda insanların sanatları bir anda değer bulmaya başladı. Böyle de bir karşılığı var yaşanan sürecin. Eserler, sanatçılar görünürlük kazandı veya kendi değerini bulma yolculuğuna daha kolay çıkabildi. Bu anlamda da değerli tabii ki.


Türkiye'nin kadim şehri, medeniyetlerin beşiği Antakya'da 2007 yılında kurulan Antakya Medeniyetler Korosu'nun kurucusu ve şefi Yılmaz Özfırat, Depremden etkilenen 11 şehrimizdeki vatandaşlar yararına konserler vererek yaralarımızı müzik ile saracağız diyor. Farklı dinlerden ve birçok etnik kökenden insanların bir araya gelmesiyle, bundan 16 yıl önce Yılmaz Özfırat tarafından kuruldu Antakya Medeniyetler Korosu. Türkiye'nin adeta aynası olan insan çeşitliliğiyle, hiç kimseden maddi ya da manevi destek görmeden günden güne güçlenerek büyüdü, yurt dışında da ülkemizi defalarca başarıyla temsil etti. Sanatın, müziğin birleştirici gücüne örnek bir birlikteliği gözler önüne seren bu topluluk birçok ödülün de sahibi oldu; hatta 2012 yılında Nobel Barış Ödülü'ne bile aday gösterildi. Şubat ayında meydana gelen depremlerde yıkıma uğrayan Hatay'da, maalesef yedi üyesini yitirdi Antakya Medeniyetler Korosu. Yaralarımızı sarmak, iyileşmek için sanattan daha iyi bir ilaç olmadığını dile getiren Antakya Medeniyetler Korosu'nun kurucusu ve şefi Yılmaz Özfırat ile sanat ve sanatın iyileştirici gücü hakkında bir sohbet gerçekleştirdik. Kültür Turizm Haftası etkinlikleri o yıl (2007) Hatay'dan başlayacaktı. Hatay'ı tanıtmanın en güzel yolunun, barındırdığı çeşitliliğin uyumu olduğunu düşündüm. Çünkü Hatay, birçok etnik kökenden insanın bir arada yaşamasına vesile oluyordu. Farklı dinlerden insanlar kapı komşusuydu, aynı iş yerinde çalışan farklı ırktan, farklı medeniyetlerden insanlar vardı. Hatay'ı anlatan en güzel şeyin bu çeşitlilik olduğuna kanaat getirdim ve koro fikri de o zaman ortaya çıktı. Bugüne dek dünyanın birçok ülkesi ve şehrinde, özellikle Birleşmiş Milletler binasında Birleşmiş Milletler üyelerine konserler verdik. Örneğin; Amerika Birleşik Devletleri'nde New York, Washington ve Houston'da, Belçika'nın Brüksel şehrinde, İsviçre'nin Zürih şehrinde, Lüksemburg'da, Fransa'nın Strasbourg ve Mulhouse şehirlerinde, Almanya'nın tüm şehirlerinde, Kanada'nın Montreal, Ottowa ve Toronto şehirlerinde ve tüm Balkanlar'da konser etkinliklerimiz oldu. Bugüne kadar aldığımız her ödül bizim için kutsaldır tabii ki ama Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterilmek ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülü'nü almak gururumuzu okşadı. O ödülü aldığınızda anlıyorsunuz ki doğru insanlarla doğru işler yapıyorsunuz. Bu da sizde daha çok çalışma, daha çok insana ulaşma isteği uyandırıyor. Biz de bu doğrultuda daha fazla konser verme isteği barındırıyoruz içimizde. Bunu kelimelere dökmek imkansız çünkü anlatmaya kalktığınızda aslında tüm sözlerin ne kadar kifayetsiz kaldığını anlıyorsunuz. Ben tam sekiz saat enkaz altında kaldım. Vatandaşlar beni kurtardı. Üzerimde bir tişörtle yalın ayak çıktım o enkazdan. İnanılmaz bir yağmur yağıyordu o gece Antakya'da. Yağmuru tenimde hissetmek yaşadığıma şükrettiriyordu fakat o an, sağa sola baktığımda gördüklerimden sonra şükretmeye utandım. Yıkılmayan bina kalmamıştı çünkü... Sağa sola koşuşturanlar, yardım çığlıkları, enkaz altından gelen o sesler... Ölümün sesini ve kendisini gördüm o an. Enkazdan çıktığım o saatlerden bu zamana dek gerek enkaz altındakiler gerekse dışarıda kalanlar için elimden ne geliyorsa yaptım; yapmaya da devam edeceğim. Zor bir süreç... Hayatta hiç kimsenin tecrübe etmesini istemediğim bir sürecin içindeyim. Üstesinden gelmeye çalışıyoruz elbette hep beraber. Sanata ve müziğe sığındık diyebiliriz aslında. Biliyoruz ki sanat iyileştirir. O yüzden daha önceden de olduğu gibi yine ve yeniden birbirimize tutunduk. Çünkü biz 200 kişiden oluşan büyük bir aileydik. Şimdi 193 kişi kaldık... Depremde yedi canımızı kaybettik maalesef. Her birinin bendeki yeri çok farklı; bu bambaşka bir acı. Bundan böyle onların anısını yaşatmak için söyleyeceğiz şarkılarımızı ve her konserimizi de onlara ithafen gerçekleştireceğiz. Sanatın iyileştirici bir gücü olduğunu biliyordum zaten, ki bu süreçte sanata sığınmamızın sebebi de budur. Biz her konserimizde aslında oluşumumuzu anlatmak adına müziği seçmiştik. Korodo, her dinden, her ırktan insanlar bir araya geldi, birbirimizin şarkılarını seslendirerek tüm dünyaya sevgi ve kardeşliğin temasını anlatmaya çalıştık. Bakın biz başarabiliyoruz, sizler neden başaramıyorsunuz? diye barışı müzikle anlatmaya çalıştık. Bu süreçte de yaralarımızı tüm dünyada evrensel bir dil olarak kabul edilen müzik ile sarmaya çalışacağız. Kadim kentimiz Antakya, kaybettiğimiz vatandaşlarımız ve ailemizden kaybettiğimiz yedi arkadaşımız için konserler vermeye devam edeceğiz. Adana ile başlayacağız konserlerimize. Seyhan'dan Asi'ye bir gönül köprüsü kuracağız. İstanbul'da, İzmir'de yine depremzedeler yararına bir konser vereceğiz. Bu konser trafiği devam edecek. Yaralarımızı hep beraber müzik ile saracağız.


Resim ve Heykel Müzesi'nin yeni halini göremeyenler için şöyle bir anlatmaya çalışayım. Sedat Eldem binasının aslına sadık kalınarak Emre Arolat tarafından revize edilen hali, ziyaretçiyi hemen içine çekiyor. Sergi alanları, yakında tam olarak açılacak kütüphaneler, müze mağazası, kafeler de içeride kalma isteğini artırıyor. Çünkü burası Galataport'un ortasında bir sanat vahası gibi... Yok, bu anlattıkların yetmez dediğinizi duyar gibiyim. Bundan sonrasını İstanbul Resim ve Heykel Müzesi'ni, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesini, İstanbulluları bekleyen yeni projeleri Prof. Dr. Elçi'den dinleyelim. Resim atölyesi, şeffaf bir şekilde oradaydı ama havalandırma sistemi bozuk olduğu için çalışmıyordu. Heykel atölyesi hiç yoktu, onu da tasarlarken açık olmasını istedik. Çünkü girerken tam da köşede konumlandırılıyor. İçinde olan biten her şey görünsün, bir tür eğitim amacıyla da kullanılsın istedik. Bence güzel oldu. Şu anki müze dükkanımız da çok güzel; yeni bir tasarım oldu. Koridorlarımız gördüğünüz gibi açık, pasaj havası var. Bir başka konu; ortak alanda çok amaçlı bir sergileme alanımız var ve onun duvarları çok sorunluydu. Resim asılamayacak durumdaydı; oraya yeni bir duvar yapıldı. Bir de yukarıda kütüphane yoktu, onu tasarlattık. Müzelerde çok önemli yerler var; biri kütüphanesi, ikincisi alışveriş yeri, kafe olmazsa olmazı... Üçünü de sağladık ki burası yaşasın. Bir de şeffaf atölyelerimiz. Dün burada Mozart konseri vardı, gelemedim. Kendi üniversitemin etkinliklerine yetişemiyorum, değil başka kurumlara yetişmek... Her pazartesi MSGSÜ'de bu hafta diye yayınlara başladık. Takip edin! Her gün birkaç etkinlik var, çok yoğunuz. İki gün önce Ahmed Adnan Saygun Sempozyumu yapıldı. Onun akşamında piyano ve kemanda alanında önde gelen isimler konser verdiler. Çok normal, çünkü biz güzel sanatlar üniversitesiyiz. Dolayısıyla bizim çıktımız, sanattır. Biz de bu çıktıları bol bol kamuoyuyla paylaşıyoruz. Çok işlek bir yer olan Galataport'un komşusuyuz. Büyük bir insan kalabalığının ortasında, çok da farklı bir kimlikle duruyor olmamız çekici bu anlamda. Buradan kamuoyuna çok çıktı üretiyoruz, üreteceğiz. Burası sadece Resimlere bakın, çıkın, gidin değil; burada sempozyum da, panel de, gün batımına karşı keman ve arp dinleyeceğiniz konserler de veriliyor. Kütüphaneyi henüz tam olarak açamadık; açıldığı zaman kitabınızı gün batımına karşı okuyacağınız bir mekanımız da olacak. Aşağıda sergi, sempozyum yapabileceğiniz alanlar var. Yaşayan, muazzam bir kültür merkezi burası. Bizim karşımızda kasır var. Çok şanslıyız; Tophane-i Amire, kasır, müze çok kıymetli. Evet, hak ediyoruz ama çok iyi kullanmamız lazım. Bir-iki ay içerisinde onun bahçesinde, onun o zarif yapısında üniversitemiz sanatı çıktıya dönüştürerek kamuya arz edecek. Galataport'ta biz ayrı bir üçgen kurduk; Tophane-i Amire, Tophane Kasrı ve İRHM. Ben çıkmak istemiyorum ki! Buraya geldiğim yer de kiorası da çok güzel Fındıklı. Fakat buranın cazibesi o kadar başka ki gitmek istemiyorum buradan. Evet, üniversitemiz 1882'de Osman Hamdi Bey'in müdürlüğünde Sanayi-i Nefise-i Şahane adıyla açılıyor. Üniversitede müze oluşturma fikri de ilk yıllardan beri var. 1911'den sonra koleksiyon oluşturulmaya başlanıyor ve koleksiyon 20 Eylül 1937'de Atatürk'ün tensibiyle Dolmabahçe Veliaht Dairesine yerleştiriliyor. Koleksiyonu müzenin ilk mekanı olan Dolmabahçe Veliaht Dairesinden çıkarmadan önce 1937 yılının ilk koleksiyonunu Serginin Sergisi adıyla rahmetli hocamız Prof. Semra Germaner küratörlüğünde bir veda yapmıştık. Buradaki ilk işimiz Serginin Sergisi IIyle müzenin 1937, 2009 ve 2021 yıllarını birbirine bağlayan bir atıfla sergi yapmış olduk. Osman Hamdi sergisi içinde, kuruluşumuzun 140'ıncı yılını bekledik ki Osman Hamdi'ye büyük bir saygı duruşunda bulunalım. İlk defa 17 eser, beratlar, madalyalar bir araya getiriliyor. Onun atölyesini de anlatan bir anlayışla -nasıl çalışıyordu, nasıl resim yapıyordu- bu sergi tasarlandı. Kıymetli hocamız Prof. Dr. Zeynep İnankur yürüttü sergiyi... Hemen arkasından bizim yine çok kıymetli bir koleksiyonumuz gün yüzüne çıktı; hat koleksiyonumuz... Hattı yalnız bırakmadık; çok görsel bir dil. Onu çağdaş resme taşıyan ressamlarımız da var; onları bir araya getirip üst başlık belirleyip, Kaligrafik Eğilimler dedik. Dolayısıyla iki odamız var; önce hat sanatının seçkin örneklerini görüyorsunuz. Hat sanatının Osman Hamdi'si diyeceğimiz bir Necmettin Okyay'ı görüyorsunuz, sonra yan tarafa geçip hattın o estetik görüntüsünün çağdaş resme nasıl geçtiğini izliyorsunuz. Birincisinin küratörü Uğur Derman, diğeri ise Ali Kayaalp'in çalışması... Hat kitabını da yakında çıkaracağız, onun da editörü Uğur Derman olacak. Yaz sergilerimizin kapısını da adım adım araladık. Ağustosta kapatıp eylül ayındaki büyük sergiye hazırlanacağız. Büyük serginin hazırlıklarını, küratörlükleri Burcu Pehlivanoğlu ile Ayşe Köksal üstlendi. Ayşe Köksal müzemiz açıldığında bir kitap da yayınlamıştı, onların hazırlayacağı sergiye çok güveniyor ve heyecanla onu bekliyoruz. İşte esas o zaman müzemiz tam anlamıyla açılmış olacak ama sergilerin bir kısmı bozulacak. Onun için de bu sergiler kapanmadan herkesin gezmesini tavsiye derim. Ağustosa kadar gezin çünkü ağustos ayında kapanır. Atatürk, müzemizi 20 Eylül 1937'de açtı. Biz de ona ithaf olsun istiyoruz. Müzeyi bir Cumhurbaşkanı açmıştı, yine bir Cumhurbaşkanı açsın dedik. Kendisi de kabul etti. Ondan sonra da coşacağız. Çünkü çok güzel bir bilgi birikimi var burada. Sadece kendi içimizden değil, dışarıdan alacağımız desteklerle de burayı sadece üniversitemizin değil, bütün ülkenin müzesi olduğunu göstermek istiyoruz. Madem sordunuz size bomba haberi de vereyim. Sizden önce yaptığım toplantıda İRHM Genç Akademi'yi açıyoruz. Bu akademi belli bir yaş aralığında katılabileceğiniz ve tam anlamıyla akademik bir eğitim alacağınız bir ders programı. Ücret kesinlikle misyonuyla ölçüşemeyecek kadar düşük tutulacak. Ücreti, devlette çalışan kısmi bir geliri olup çocuğunu çok iyi yetiştirmek isteyen ailelere göre belirleyeceğiz. Hocalara paraları verilecek, öğrenciden az para alınacak. Müzenin burada kar derdi yoktur, burada misyon güdeceğiz. Müzede eğitim ilk kez 1980'lerde Resim Heykel Müzesinde başlıyor, daha sonra diğer müzelere yayılıyor. Ancak bu eğitimlerin büyük bir kısmı çocukları oyalama, onların ellerini boyaya, hamura değdirme, o sırada anne babaların da kendi özel görüşmelerini yaptığı bir hal alıyor. Bu öyle değil! Velilerin çocukları bir okula getirdiklerinin bilincinde olacakları, sınıf geçme sisteminin işletileceği, belirli kademelerde sertifikaların verileceği bir ressam ya da heykeltıraş yetiştirmek ya da bir hobi için değil, toplumumuza sanattan anlayan, müze kültürüne vakıf, sanat tarihi bilgisi olan, sanatın ne olduğuna kafa yorabilecek, sanat eseriyle çok erken yaşta tanışmış, onunla konuşma dilini öğrenmiş bir entelektüel bilgi birikiminin çekirdeklerini ekmeye başlayacağız. Burada sanatı anlayan ve toplumda sanatı konuşan gençler yetiştireceğiz. Anne babalara çocuklarını buraya niye gönderdiklerini soracağız. Çocuğum bir şey görsün, öğrensin! diyenle yollar ayrılacak. Ama Çocuğum sanatı öğrensin, yeteneği varsa da yol bulalım diyorsanız, burası sizin yeriniz. Devam zorunluğu var, disiplinli değilse çalışmıyorsa sınıfı tekrar edecek, kalmalı. Girmesi de zor, geçmesi de zor, çalışma isteyen bir bölüm olacak. İçlerinde yetenek fark ettiğimiz çocuklar, özel bir gruba çekilecek ve onlara sanat eğitimi başka bir dille de verilecek. Ama diyelim Resme ve müziğe hiç ilgim yok ama sanat tarihiyle çok ilgiliyim ve iyi öğrenmek istiyorum; resim nasıl okunur, ekoller nelerdir, kim kimden etkilenmiş, bunları iyi öğrenmek istiyorum diyorsunuz. İlkokul, ortaokul, lisede bu eğitimler verilmiyor; üniversitede ilgili alanda değilseniz zaten böyle bir eğitim yok! Anne babalar bunları öğretmek istiyor ama nasıl öğreteceklerini bilmiyorlar. Müzede eğitim diye getirdikleri yer, bir hobi bahçesinden başka bir şey değil! İşte biz bu boşluğu dolduracağız. İRHM Genç Akademi şu an ismi böyle; çocuk akademi diye düşündük ama bizim hedefimiz çocuk değil, gençler de. Hatta biz çocukları büyüteceğiz. Eğitim bilimleri hocalarımızın ders programlarını titizlikle kurguladıkları bir akademi başlatıyoruz. Bunu eylül ayında başlatacağız. Çocukların eğitimi Milli Eğitimin müfredatına uyumlu kurgulanacak. Tatil dönemlerinde biz de kapatacağız çünkü biz bir tatil alanı değil, eğitim alanıyız. Eğitimler çocuk psikolojisine ve genç algısına göre olacak; yazarlar, sinema sanatçıları, heykeltıraşlar derslerde bilgilerini aktaracak. Müzenin özel bütçesi yok! Ben istiyorum ki müze kendi bütçesini oluştursun ve o bütçe içinde hareket etsin. Müzemizi şimdiye dek 40 bin kişi gezdi. Aralıktan bu yana müze müdürünün bana verdiği bilgi bu. Bence daha da fazla olabilir; hiçbir ziyaretçiden giriş ücreti almadık. Şimdi az çok denetim getirmek için küçük bir geliri olsun diye de ücretli olması için çalışmalara başlayacağız. Tabii ki çocuklara, üniversite öğrencilerine, bizim öğrencilerimiz için ücret yok! Belirli bir kesime olacak. Burayı kullanıp sergi yapmak isteyen koleksiyonerlerden de bir bedel talep edeceğiz. Bu bedel yine müzeye dönecek ya da konferans salonumuzu günlük ücretlerle verebileceğiz. Mimar Sinan Üniversitesi, logolu ürünleriyle de dikkat çekmeye başladı. Evet, çok uzun bir süredir öğrencilerimiz benden logolu ürün talep ediyor. Öğrencilerimiz şahane tasarımlar yapıyor ve onların tasarımlarını uygulatarak dükkanımızda satmaya başladık. Kitaplarımızı, objelerimizi satışa sunmaya başladık.


İş insanı Kenan Yavuz'un doğup büyüdüğü topraklara vefa borcunu ödemek ve Anadolu'nun kadim kültürünü gelecek kuşaklara aktarmak amacı ile Bayburt'un Beşpınar köyünde kurduğu, 2019 yılında ziyarete açılan Kenan Yavuz Etnografya Müzesi, şimdiden dünya çapındaki en önemli müzecilik ödüllerinden ikisinin sahibi oldu bile. Yazarımız Sema Uslu, müzenin kurucusu Kenan Yavuz'a merak ettiklerimizi sordu. İçinde insanların kaybolduğu bir müzecilik yerine insanı merkeze alan bir müzecilik anlayışı geliştirdik. İş insanı Kenan Yavuz, doğup büyüdüğü topraklara sosyal sorumluluk projesi kazandırmak amacıyla 2013 yılında Bayburt'un Beşpınar köyünde bir kültür evi kurdu. Yaklaşık altı yıl kültür evi olarak hizmet veren mekan, gelişimini büyük ölçüde tamamlayarak 2019 yılında Resmi Özel Müze statüsü kazandı. Bir yaşam alanı olarak tasarlanan ve tam 26 farklı mekandan oluşan Kenan Yavuz Etnografya Müzesi; 4 bin 500 metrekare kapalı, 10 bin 500 metrekare açık alan olmak üzere toplam 15 bin metrekare üzerinde kurulu. Bayburt köylerindeki harabe durumdaki evlerden toplanan 5 bin ton taş ve moloz kullanılarak inşa edilen müzede 500'ün üzerinde eser sergileniyor. Bize Gelen Bizi Yaşar, Köklere Dönüş, Yaşayan ve Yaşatan Müze mottoları ile faaliyetlerini her geçen gün büyüten ve genişleten Kenan Yavuz Etnografya Müzesi, 2021 yılında Avrupa Müze Forumu tarafından Avrupa'da Yılın Müzesi, 2022 yılında ise Avrupa Birliği Kültür Mirası/Europa Nostra ödülüne layık görüldü. Köyüme ve doğduğum topraklara bir vefa, borç ödeme duygusundan çıkan bir amatör çalışma, süreç içinde evrilerek bir müzeye dönüştü. Çoraklaşan kültür dünyamız, betona boğulan köyler ve şehirler, altına hücum gibi büyük şehirlere göç karşısında minik bir karşı duruş olsun istedim. Köylerdeki nüfusun azalması, gençlerin köylerde yaşamak istememesi, bozulan mimari doku, unutulan güzel gelenekler, bozulan sosyal yapı, yaşanan kültür erozyonu, yıkılan evler, yakılan kapılar, yok olan hikayeler ve yok olan geçmişimiz beni çok üzüyordu. Tüm bunlara bir karşı duruş olması için çıktım yola. Bizimki, içinde sadece kendi ailemin hikayesi olan amatör bir çalışmaydı. Ancak bizim de anlamakta zorluk çektiğimiz bir şekilde dalga dalga büyüdü hikayemiz. Müzemizle bölgemizin kadim kültürünü dünyaya ve ülkemize duyurmak ve müzecilik anlayışına yeni bir bakış açısı getirmek istedik. İçinde insanların kaybolduğu bir müzecilik yerine insanı merkeze alan bir müzecilik anlayışı geliştirdik. Bu anlayış bizi ödüllere taşıdı. Henüz yolun başındayız, gidecek çok yolumuz var lakin artık daha zor bir alana girdik ve bu alanda birlik olur isek başarılı olabileceğiz. Gerçekleştirdiğimiz yapı zaman-mekan ilişkisini kurdu. Sadece eserlerimiz değil binalarımız da etnografik, yaşayan ve yaşatan müze konsepti, yerel halk ile birliktelik ve ziyaretçilere buradaki yaşamı deneyimleme imkanı sunmamız bizi ödüllere taşıdı. Ücra ve kırsal bir bölgede kurulan bir müzenin üç yıl gibi kısa bir zaman diliminde dünyanın en prestijli ödülleri ile taçlanması bizim için de inanılması güç bir hikaye. İnandık ve hikayemizi yazdık. İnanmayan ve sadece şikayet edenlerden olmadık. Yurt dışında gördüğümüz ilgi ve takdir hikayemizin gerçek olmasına dayanıyor. Kadim Anadolu'nun kültür zenginliğine hizmet eden herkes bu başarıya ulaşabilir. Yeter ki dönüştürmek, sorgulamak, hakir görmek gibi kötü niyetli yaklaşımlar yerine hizmetkar olma ve sahiplenme niyeti olsun. Maalesef çok yetersiz durumdayız, Anadolu'ya yayılmamış bir kültür turizmi başarılı olamaz. Bugünkü kültür turizmi anlayışı çok yanlış. Tur düzenle, bir rehber size anlatsın, birkaç fotoğraf çekip eve dönün. Bu, yetersiz ve sığ bir yaklaşım. Gezilen yerlerin dokusu ve sosyal yaşamı ile entegre olmayan bir kültür turizmi olmaz. Bunu adı olsa olsa varlığımı gittiğim yere armağan ettim gibi, üstten bir bakışın yansıması olur. Kültür Bakanlığımızın kültürel etkinlikleri büyük şehirler ile sınırlı tutması ise eksik bir yaklaşım. Anadolu'yu İstanbul'dan bakarak anlayamayız. Umarım bakanlığımız Anadolu'nun her karışına yayılmış bir politikayı benimser. Müzeciliğin yeni bir bakış açısına ihtiyacı olduğu kanaatindeyim. Modern ve kocaman binalarda, sayısız eserler arasında kaybolan insanlar yerine, insana odaklanmış bir müzeciliğe ihtiyaç var. Gezilen, resim çekilen, bir süre sonra da sıkılıp çıkılan yerler olmaktan çıkmalı müzeler. Bunun yerine deneyimi, hikayeleri, yaşamayı ve yaşatmayı öne çıkarmalı. Biz müzemizde hem özgün bir etnografik yapı kurduk hem de ziyaretçilere deneyim imkanı tanıdık. Müzemizi 26 farklı mekandan oluşan, köylerdeki yıkılan evlerden toplanan 5 bin ton moloz taş ve ahşap ile inşa ettik. Anadolu köy yaşamının tüm unsurlarını bünyemizde yaşatıyoruz. Yüz yıl önceki atmosferde harman hasadı yapıyor, tandırda ekmek pişiriyor, su değirmeninde un öğütüyor, köy evimizde geleneksel düğünler yapıyoruz. Geçmişte olan ne varsa özellikle kültür mirasımızı yaşatmaya gayet ediyoruz. Bİz, bir zaman tüneliyiz. Bize gelen ziyaretçi zaman tünelinden geçerek modernite öncesi zamanlara gider. Sanırım gözyaşları ile gezilen, dualar ile bezenen tek müzeyiz dünyada. Çünkü bİz zaman/mekan ilişkisi kurduk. Biz bir zaman tüneliyiz. Bize gelen ziyaretçi zaman tünelinden geçerek modernite öncesi zamanlara gider. Biz sanırım gözyaşları ile gezilen, dualar ile bezenen tek müzeyiz dünyada. Çünkü biz zaman/mekan ilişkisi kurduk. Müzemizde mevsime göre etkinlikler düzenliyoruz. Bahar aylarında mantar toplar, tandır yakar, tarlada ot biçeriz. Yaz aylarında harman kurar, hasat yapar, bulgur haşlar, değirmende un öğütürüz. Türkü geceleri, soba başı muhabbetleri, konserler ve sinema geceleri düzenleriz. Sonbaharda ise kazanlarda bulgur haşlar, kuşburnu toplar, yaylalarda gezeriz. Bundan sonraki hedefimiz ailece ve tüm dostlar, gönüllüler ile birlikte kültürel zenginliğimizi daha çok görünür kılacak projeler üretmek. Köyümüzün örnek bir turizm köyü olması için çalışmaya devam edeceğiz. Bayburt ve etrafındaki kültür öbeği şehirlerin bir kültür kümelenmesi ile ülkemizin yeni turizm destinasyonu haline gelmesini arzu ediyoruz. Kapadokya ve Mardin örnekleri gibi yeni bir dünya olacak bu bölge.