Rönesans'ın en büyük dahisi, İtalyan mimar, mühendis, heykeltıraş, filozof, astronom, müzisyen, matematikçi, anatomici, botanikçi, mucit ve ressam Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa'sı, Fransa'nın başkenti Paris'teki Louvre Müzesinde sergileniyor. Leonardo, gelmiş geçmiş en önemli ressamlardan biri olarak kabul edilse de hayatı boyunca resim sanatına ayırdığı zaman çok azmış. Resimlerini bitirmemesiyle bilinen Da Vinci, ömrüne göre çok az sayıda eser üretmiş. Leonardo'ya ait olduğu söylenen resim sayısı sadece 15. Dört santim kalınlığında kavak ağacından bir pano üzerine yapılan, dünyanın en ünlü resmindeki kadın, Leonardo da Vinci'ye bu eserin siparişini veren Floransalı ipek tüccarı Francesco del Giocondo'nun karısı Lisa del Giocondo; evlenmeden önceki adıyla Lisa Gherardini. Mona, İtalyanca Hanımım / Kadınım anlamına gelen Ma Doona kelimesinin kısaltması. İtalyanlar tabloyu La Gioconda olarak adlandırırken Fransızlar La Joconde diyor. La Joconde, neşeli demek. Soylu meclislerinde şarkı söyleyecek kadar güzel bir sese sahip olan ve aynı zamanda lir ve flüt çalabilen Leonardo da Vinci'nin, resim yaparken müzisyen tuttuğu ve müzik dinlediği biliniyor. Her yıl sekiz milyon kişinin görmek için kuyruğa girdiği Mona Lisa'nın belli belirsiz gülümsemesi, gizemini her zaman korumuş. Mutlu mu, hüzünlü mü? Yoksa canı mı sıkılmış? Belki de sadece çalan müziğin tadını çıkarıyor. Aslında cevap basit: Siz nasıl görmek istiyorsanız öyle. Mona Lisa'nın meşhur gülümsemesinden başka, nereye gidersek gidelim, bizi takip eden gözlerinin de ayrı bir gizemi var. Mona Lisa etkisi adı verilen bu olgu, her ne kadar eserin büyüsünü artırsa da aslında doğru değil. Almanya'daki Bielefeld Üniversitesi tarafından yapılan bir çalışmayla, Mona Lisa'nın, hafifçe kendi soluna doğru, bizim de sağ omzumuzun üstüne doğru baktığı tespit edilmiş. Gelelim Mona Lisa'nın kaşlarına ve kirpiklerine... Kadınların, güzellik adına o zamanlar kaşlarını ve kirpiklerini aldığı biliniyor. Ancak 2007 yılında yapılan ultra-yüksek-çözünürlüklü taramalarla, zamanında Mona Lisa'nın kaşlarının ve kirpiklerinin var olduğu görülmüş. Yıllar içinde gereğinden fazla yapılan temizlik uygulamalarıyla, Mona Lisa kaşlarına ve kirpiklerine veda etmek zorunda kalmış. Leonardo'nun sırrı, kendi buluşu olan Sfumato tekniğinde saklı. Bu tekniğin en önemli özelliği, keskin çizgiler yerine, hatlar ve renkler arasında fark edilemeyecek kadar yumuşak geçişler kullanılması. Bunu, özellikle Mona Lisa'nın gözleri, dudakları, yüzünün sağ tarafı ve çenesinde görebiliyoruz. Resme derinlik veren arka plana da bu yumuşak geçişler hakim. Leonardo, Lisa del Giocondo'nun gözlerini tam göz hizamıza ve manzaradan yukarıya yerleştirerek onu iki boyutlu düz bir figür olmaktan çıkarıp arka plandan sıyrılmasını sağlamış. Çağdaşları tarafından Il Florentine yani Floransalı olarak bahsedilen Leonardo'nun ince işçiliğini, Mona Lisa'nın, nakışlarına ve en küçük kıvrımlarına kadar işlediği elbise ve el detaylarında görebiliyoruz. İlginç bir bilgi: Mona Lisa'nın Louvre Müzesinde kendisine ait bir posta kutusu var ve günümüzde bile dünyanın her tarafından çiçek ve mektup yağmuruna tutuluyor. Tam 500 yıl boyunca Mona Lisa'nın kimliğiyle ilgili tartışmalar devam ederken kadının kim olduğunu, Almanya'daki Heidelberg Üniversitesinin kütüphanesinde bulunan bir kitaptaki, 1503 yılının Ekim ayına ait sekiz satırlık bir not sayesinde öğreniyoruz. 2005 yılında, bir sergi için hazırlık yapan araştırmacı Armin Schlechter, Romalı devlet adamı Cicero'nun mektuplarının derlemesinden oluşan 1477 basımı bir kitapta rastlamış bu satırlara. Notlar, İtalyan devlet memuru Agostino Vespucci'ye ait. Vespucci burada, ünlü antik Yunan ressam Apelles ile Leonardo arasındaki üslup benzerliğine örnek olarak Mona Lisa'yı göstermiş. İlginç bir bilgi: Agostino Vespucci, Amerika kıtasına adı verilen meşhur kaşif Amerigo Vespucci'nin kuzeni. Mona Lisa tablosu, 21 Ağustos 1911 günü, sabah 7 civarı, bir İtalyan vatandaşı olan ve eserin vatanı İtalya'ya dönmesi gerektiğini düşünen Vincenzo Perugia tarafından çalınıyor. Vincenzo, müze görevlilerinin giydiği beyaz bir önlükle, çalışan kılığında içeri giriyor, Mona Lisa'nın bulunduğu salona gidiyor, tabloyu duvardaki dört kancasından çıkarıyor, servis merdivenlerine geçerek çerçevesini söküyor, beyaz önlüğüne sarıp koltuğunun altına alarak müzeden ayrılıyor. Mona Lisa'yı Paris'teki evinde iki yıl sakladıktan sonra Floransa'ya geçen Vincenzo, bir resim galerisi sahibiyle irtibata geçince yakayı ele veriyor. Çalındığı haberi aylarca dünya basınında yer alan ve bulunması için binlerce posteri basılıp sokaklara dağıtılan Mona Lisa, işte bu olaydan sonra bugünkü ününe kavuşuyor. Birçok sanatsever tarafından gereğinden fazla abartıldığı düşünülen Mona Lisa'dan çok daha güzel onlarca resim var, bu doğru olabilir, ancak Mona Lisa, hala Mona Lisa! Floransalı bir ressama ait olan Mona Lisa'nın, Fransa'da ne işi var diye sorabilirsiniz. 1517 yılında Fransa Kralı I. Francois tarafından Fransa'ya davet edilen Leonardo, bu daveti kabul etmiş ve hayatının geri kalanını Fransa'da geçirmiş. Ölümünden sonra, yardımcısı Salai, Mona Lisa'yı krala satmış. Bir süre Napolyon'un yatak odasındaki duvarı da süsleyen Mona Lisa, günümüzde kurşun geçirmez bir camın arkasında, sıcaklığı ve nemi bilgisayarlarla kontrol edilen bir odada sergileniyor. Son olarak, Rembrandt'dan Van Gogh'a, Matisse'ten Picasso'ya kadar neredeyse bütün meşhur ressamlar geride birçok otoportre bırakmışken Leonardo da Vinci, kendisini 60 yaşındayken resmettiği, sadece 21x33 cm boyutlarında, küçücük bir resim yapmış.


Doç. Filiz Adıgüzel, İzmir Urla'da geçen Şubat'ta sona eren Meleklerin Dokunuşu sergisiyle minyatürü sanat gündemine taşıdı. Güncel sanat için bir ifade aracı olarak nitelendirdiği minyatür, Adıgüzel'e göre çağdaş ön adıyla kabul edilmeli. Adıgüzel, geçmişteki ön yargılara karşı yeni kuşaktan umudunu dile getiriyor. Tarihte kitap resmi olarak kullanılan bu sanat, yeni kitaplarda karşımıza çıkacak gibi görünüyor. Resim deyince zihnimizde ne belirir? Genel geçer algıya göre resim; perspektifle tuvale çizilmiş, galerilerde sergilenen, bir piyasası olan, kataloglarla çoğaltılan orijinal eserlerin adıdır. Peki ya perspektifi olmayan kompozisyonlar? Zamandan ve mekandan bağımsız, çevresine çizilen tahrirle zeminden koparılmış, her biri tek başına konuşan figürleriyle eski yazma kitapların içinden seslenen minyatürler? Modern zamanlarda Orhan Pamuk'un Benim Adım Kırmızı romanında çıkmıştı karşımıza. Namıdiğer, kitap resmi... Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Filiz Adıgüzel ile bu konudaki tüm ön yargılara, yanlış bilinenlere ve güncel gelişmelere dair zihin açıcı bir söyleşi yaptık. Minyatür eğitimi alanların bile kendine minyatür sanatçısı demekten imtina ettiğini, kimi çağdaş sanatçılar tarafından, Siz röprodüksiyon yapıyorsunuz diye nitelendirildiklerini oysa bu sanatın tarihsel birikimden, yüksek bir estetik anlayıştan çıkıp geldiğini anlatan Adıgüzel, çağdaş minyatür kavramına duyulan ihtiyaçtan söz ediyor. İddianın aksine röprodüksiyondan kaçtığını, minyatür tekniğiyle özgün figürler ürettiğini anlatan Adıgüzel, bu resimlerini 17 Aralık 2022 19 Şubat 2023 tarihlerinde, Meleklerin Dokunuşu adıyla İzmir Urla'daki BE BE Contemporary Sanat Galerisi'nde sergilemişti. Kendi geçmişini bilmeden güncel sanat yapılamayacağını söylerken resim bölümlerinde minyatür dersi olmasını öneriyor. Yeni kuşakların bu sanata ısındığını söyleyen Adıgüzel, minyatürün tarihsel referansındaki gibi kitap resmi olarak yeniden doğuşunu müjdeliyor ve bu sanat dalına, tıpkı figürleri gibi bağımsız bir yerden bakmamızı sağlıyor. Nitelendirilebilir. Çağdaş minyatür terimi üzerine kesin yargıyla konuşmak istemiyorum. Minyatürü bir teknik, üslup olarak ele alıyorum. Tarihi işlevini kaybetmiş bir sanat dalı. Pera Müzesi'nde Mart 2020'de açılan, minyatürün çağdaş sanatta nasıl kullanıldığına ilişkin Minyatür 2.0 sergisindeki yazımda da bahsettiğim gibi minyatür, çağdaş sanat için bir ifade aracı. Son zamanlarda yüksek niteliğinden çok popülerlikle yaklaşılıyor. Çağdaş sanatçılar, arka planında tarihsel birikimi yüksek bir estetik anlayış olduğunu bazen yadsıyor. Geleneksel eğitim aldığınızda arkadaki birikimi, kompozisyonu, renkleri, biçimi, görme biçimini biliyorsunuz. Batı'nın dayattığı, Rönesans ile başlayan tek merkezli perspektifi resim olarak kabul ediyoruz. Onun dışındakileri Bu yapılamamış diye nitelendiriyoruz. Yani sizi illüzyonla aldatmayan resimlere resim demiyoruz. Kullanmayalım demiyorum, ben de tereddütteyim. Literatüre de girmesi gerekiyor. Çağdaş minyatür demezsek başka bir şey dememiz gerekecek. Ama sadece güncel sanatta kullanılan bir ifade aracı dersek de minyatürün tek başına olan özelliğini geriye itmiş olacağız. Minyatür başlı başına da bir teknik yaratabilir. Sipariş eden bir iktidar, elit kesim ya da sanat hamisi yok. Şu an patron; koleksiyoncu, galerici ve yatırımcıyla değişti. İkincisi, metinler artık elle yazılıp elle resimlendirilmiyor. El boyaması yapıyorsa da dijitale aktarıyor. Kaçtığım şeylerden biri röprodüksiyon. Padişah figürünü, ağacı, binayı vs. tekrar etmemek. Çağdaş sanatın şöyle bir kuralı var: Şu anda yapılan hiçbir şey orijinal değil, her şey röprodüksiyon. Yapmaya çalıştığım şey, minyatürün fırça tekniklerini kullanarak başka ağaçlar, kayalar, doğa elemanları yapmak. Son sergimde de onu görüyoruz. Özgün bir şey yapmak için böyle bir yol seçtim. Klasik röprodüksiyonları eğitimimde ben de yaptım. Öğrencilere de bazen yaptırıyorum, o tekniği anlamak için yapmanız gerekiyor. Ama şu an farklı malzemeler var. Dijitalde de çizim yapıyorum. Hem minyatürle ilgili hem özgün bir şey görüyorsunuz. Uzun süredir üzerinde çalıştığım doğa elemanları var. Minyatürde teknik arayışımla alakalı... Çok ani fırça hareketleri ile günlerce uğraşılması gereken figürler bir arada. İki sene önce başladığım melek figürleri, ağaçlar, kayalar ve bulutların olduğu bir biçim sözlüğü var. İçsel yolculuğumla alakalı. Mavi Ağaç diye bir masal yazdım, onunla başladı. Perspektifin olmaması, mekan tanımlamaya çalışmamam iç dünyamı anlatmama sebep oldu. Hem izleyiciyle bağ kuruyor hem beni ele vermiyor. Şifrelerim çözülsün istemiyorum. İlk baktıkları zaman Çok güzel diyor herkes. Çok temiz bir arka plan, zarif çizgiler var diye geri dönüşler oldu. Oradan çıkarıp almak istiyoruz hissini dile getirdiler. İnsanlara dokunuşum gibi. Umut verici, ilham verici, içim kıpır kıpır oldu diyenler oldu. Minyatürün aksine çok parlak renkler, kontrast kullanıyorum. Bilgisi olanlar, Burada minyatürle ilgili bir şey var ama minyatür değil dedi. O çağrışımı yaptırmak hoşuma gidiyor. Gelenekselin tadını kaybetmek istemiyorum çünkü özgünlük orada. Geleneksel öğrencileri çok şanslı. Çağdaş sanat dünyası boşlukta yüzüyor. Kültürler birbirine karışmış. Lokallik, yerellik, otantiklik kaybolmuş durumda. Bir esere bakınca aidiyet hissedemiyoruz. Aidiyet hissettiren şey, yerellik. Sanatçılar bir yere demir atma, emniyette olma hissini istiyor. Minyatürü sadece kağıt üzerinde değil; halıda, dokumada, çinilerdeki ortaklıklarda da görüyorsunuz. Tabii. Osmanlı'da, 16. yüzyılın son çeyreğinde 3. Murat döneminde saray nakkaşhanesi çok iyi çalışıyor. Tasarım merkezi gibi. Bir devletin refah seviyesinin en yüksek olduğu dönem, her şeyde üslup birliğinin sağlandığı dönemdir. Sarayın dekorasyonunda, kıyafetlerde vs. desen birliği gördüğünüzde diyorsunuz ki, bir merkezi sistem ve çok iyi bir bütçe var. Tuval resmi kadar yaygınlaştığı söylenemez. Ama minyatür eğitimi almış sanatçılar kendini, minyatür yapıyoruz, diye ifade etmiyor. Ben de kendimi minyatür sanatçısı olarak ifade etmekten geri duruyorum çünkü bir sınırlama... Suluboya ve çağdaş sanat teknikleri de kullanıyorum. Zaten bugün minyatürü tarihsel anlamındaki gibi üretmek mümkün değil. Olabilmesi için kitabın elle yazılması ve elle resimlenmesi gerek. Ama çağdaş minyatür gibi bir terim yerini bulursa... Uzmanlar bazen bu konuda konuşuyor ama akademik düzeyde kalıyor. Çağdaş minyatür kavramı yaygın şekilde kabul edilebilir olmalı. Benim öğrencilik zamanıma göre ısınma var. Gelenekselin dışındaki sanatçılar da minyatüre daha sıcak bakıyor. Oryantalist bir bakışla, belki de bazen aşağılamayla kendilerine ait gibi hissetmiyorlardı minyatürü. Şu an daha benimsenmiş durumda. Çok güzel olur. Manas Destanı'nın minyatürle resimleneceği bir tez çalışması yapıyoruz. Bir öğrencimle 0 3 yaş için hareketli kitabı, minyatür elemanlarıyla yapacağız. Yeni bir kolonya firmasının kurumsal kimlik tasarımını minyatürle tasarladım. Butik markalar bu tarz işlere yöneliyor. Çağdaş sanat alanında geleneksel eğitimi almamış kişiler geleneksel sanatları kullanıyor. Minyatür 2.0 sergisi de öyleydi. Yurt dışından sanatçılar geldi. Minyatürün uluslararası alanda çağdaş sanatın içine girmesi, 1980'lerin sonunda Pakistan'daki National College of Arts'ta, minyatür eğitimi alan bir sanatçının çalışmasıyla oldu. 1992'de Amerika'ya master yapmaya gidiyor, minyatürü çağdaş sanat işlerinde kullanıyor. Pakistan'da, sömürgeleştirilmeden önce Babür geçmişi var. Babürler, Türk kökenli. 16 17. yüzyıllarda Babür, Safevi ve Osmanlılar çok yüksek estetik değerlerle minyatür üretiyor. Bugün minyatürü tarihsel anlamındaki gibi üretmek mümkün değil. Olabilmesi için kitabın elle yazılması ve elle resimlenmesi gerek. Ama çağdaş minyatür gibi bir terim yerini bulursa... Uzmanlar bazen bu konuda konuşuyor ama akademik düzeyde kalıyor. Çağdaş minyatür kavramı yaygın şekilde kabul edilebilir olmalı. Orta Çağ'da da Batı'da çok kullanılıyor. Minyatür kelimesi Latince kökenli. Miniatura, küçük, ufak anlamında. Bazıları minium; kırmızı renk çıkartan kurşun oksit diyor. Orta Çağ'da yazma kitapların baş harfleri kurşun oksitle boyanırdı. Ama minyatür dememizin sebebi, Batılı sanat tarihçilerinin Orta Çağ'da İncil ve dini metinlerdeki resimlere verdiği isim olması. 18. yüzyıl sonunda İslam sanatıyla ilgili araştırmalar başlayınca araştırmacıların kitap resimlerine taktığı ad oluyor. Minyatür yerine kitap resmi diyebiliriz ama literatüre minyatür diye girmiş. İslam coğrafyasında Uygurlara kadar gidiyor. Duvar resimleri, dokumalardaki resimler var. Minyatürün kitap resmi olarak Batı'dan etkilenmesi şöyle oluyor. 9. yüzyılda Abbasiler zamanında Yunancadan Arapçaya çeviriler yapılıyor. Yunanca metinlerdeki resimler, kitap resmi geleneği olarak alınıyor. İslam coğrafyasında kendine özgü bir tarzı oluşuyor. Osmanlı'da tam anlamıyla başlaması, Fatih döneminde. Hayır. Londra'da The Prince's Foundation School of Traditional Arts'ta icon painting diye geçiyor; ikon resmi. Zamanında nasıl yapılıyorsa aynısı yapılıyor. Ama ana akım sanat olduğunu söyleyemem. Günümüzle ilişkilendirmiyorlar. Çağdaş sanat geleneksel sanat ayrımı yok onlarda. Sanat üreten herkes, sanatçı addediliyor. Bizde bir de böyle bir problem var. Kendimi minyatür yapıyorum diye tarif ettiğimde çerçeve çiziliyor; çağdaş sanat platformlarında asla yer alamam! Bununla çok savaştık. Ön yargı oluşuyor. Siz ne yapıyorsunuz ki! Röprodüksiyon. Siz restorasyon yapın, konservasyon yapın... Geçmişinizle ilgili bir şey bilmeden nasıl çağdaş sanat yapabilirsiniz! Sadece Batı normlarının olduğu bir şeye kendinizi nasıl adapte edebilirsiniz ki! Olmuyor zaten. Resim bölümlerinde minyatürle ilgili bir ders yok, kesinlikle olmalı. Uygulamayabilirler ama bilmeliler. Sahici olmak için bir anahtar onlara. Çok umutluyum. Akademi dışındaki sanatçıları da takip ediyorum. Kurumsal kimlik yapanlar, sergi açanlar var. Öğrenciler de daha çok ilgili. Neden İran ve Pakistan gibi uluslararası platformda daha önde olamıyoruz? Öğrenciler arasında bunu başaracağını düşündüklerim geliyor. Objektif bakıyorlar. Minyatürde bir kural var. Gördüğünüz her şey tahrirle yani hatla bir sınır içine alınıyor. Objenin zeminle ilişkisi kesiliyor. Tek başına bir varlık gibi. Batı resminde objenin çizgileri görünmez, renkler birbirine geçmiştir, fırça darbeleri görürsünüz. Objeleri çizginin içine hapsetmezler. Minyatürde tam tersi -sakal ve tüy hariç, onlar tarama tekniğidir. Figürler tek başına konuşuyor diyoruz ya romanda konuşan ağaç da aslında tek başına. Sınırları çizilmiş ve kendini ayırmış. İstanbul'da minyatür yapan sanatçılar çok görmek istiyor. Mümkünse yurt dışına gitsin istiyorum. Geleneksel sanatların artık ondan uzak durma ya da başka sebeplerle ona sarılma durumundan uzaklaştığını, daha tarafsız bir zemine çekildiğini düşünüyorum. Yeni gelen öğrenciler onu hak ettiği yere çıkartacak. Geleneksel sanatlar, bağımsız bir yerde duruyor ve durmalı da.


Bir besteci olarak çağına ve çağının getirdiği yeniliklere açık olmak... Sürdürülmesi son derece yoğun bir gayreti ve ilgiyi içinde barındıran bu yönelim, İlhan Usmanbaş'ın hayata ve mesleğine bakışında öyle merkezde konumlanır ki onu anlatan neredeyse her ifade, bu özelliğiyle kendini ister istemez öne çıkarır. Çağının getirdiklerini takip etme şevki, sadece onun entelektüel donamını ve bestecilik anlayışını şekillendirmekle kalmaz, bir eğitmen olarak öğrencilerinin yeni bestecileri, yeni eserleri tanımalarına ve dünyada o sıralarda gelişmekte olan çağdaş sanat ortamına heyecan duymalarına da vesile olur. Yurt dışından getirdiği plaklar aracılığıyla o zamana dek duyulmadık bestecilerin eserlerini, partisyon üzerinde analizler yaparak dinleme olanağı sunduğu ev buluşmaları, bu sohbetlere katılanlar tarafından halen son derece ufuk açıcı niteliğiyle anılır. Filiz Ali'nin hem Bülent Arel hem de Usmanbaş için kullandığı, hayatının penceresini açan insanlar1 sözü, sadece mesleğine ve öğretmeye değil, onun, hayatı paylaşmaya da ne kadar açık olduğunu anlayabilmek adına son derece anlamlıdır. 1921 doğumlu İlhan Usmanbaş'ın çocukluğu, Ayvalık'ın kültürel zenginliğinin içinde, deniz kenarında olmanın tadını çıkararak, limana yanaşan vapurların, zeytinyağı fabrikasından ya da çeşitli imalathanelerden gelen makinelerin seslerine kulak kabartarak geçer. Dikkatini çeken sesler, yeni fikirler, o an yaşanmakta olan, daima odağında yer alır. Bu nedenle olacak ki geçmişe bakmaktan çok hemen bugün yapılan ve sizinle aynı saatlerde aynı şeyleri düşünen insanların neler yaptığını görmek2 ona hep daha ilginç görünmüştür. Bir fabrikanın içindeki mekanik ses ortamı ve makineler arasındaki iş bölümü, büyük bir orkestrayla benzer bir yapılanmayı andırır onda. Belki de bu sebeple yakın gelmiştir bu sesler ona. Ağabeyi Orhan, o dönem Darülelhanda ve Galatasaray Lisesinde dersler veren, kardeşiyle Türk müziği ortamına önemli katkılar sağlamış Seyfettin Asal'ın keman öğrencisidir. Babasının getirdiği klasik müzik plakları, ağabeyinin ona hediye ettiği viyolonsel, İstanbul'a geldiklerinde ilk kez dinlediği bir orkestra konseri gibi müzikle doğrudan yakınlık kurma olanakları bulur. 1936'dan itibaren Galatasaray Lisesinde geçirdiği yıllar, bu yakınlığın yıllar sürecek bir arkadaşlığa dönüşmesini belirleyen önemli bir zaman dilimi olur. Galatasaray'ın atmosferi, piyano çalan matematik öğretmeniyle müzik üzerinden kurduğu konuşma muhataplığı, aslında mühendis olma arzusu taşıyan Usmanbaş'ı etkiler. Fırsat bulduğu her an viyolonsel çalışır. Liseyi bitirdikten sonra İstanbul Belediye Konservatuvarına kaydını yaptırır. İstanbul'un o zamanlarki önemli müzisyenlerinden Muhittin Sadak, Sezai Asal, Seyfettin Asal ve Cemal Reşit Rey öğretmenleri olur. Diğer sanat alanlarıyla da yakınlık kurmaya yönelik bir merak taşır. Galatasaray Lisesinden arkadaşı Turgut Cansever'in yontu çalışmalarını izler, o dönem İstanbul Resim ve Heykel Müzesi Müdürü olan, aynı zamanda ressam ve neyzen Halil Dikmen'in sohbetlerine katılır. Usmanbaş'ın yapıtlarında elbette yerel anlatım öğeleriyle karşılaşırız. Yapıtları hakkında verdiği bilgilerde kendisi de bunlardan bahseder. Fakat zamanla ilgisi ve cesareti, başka müzikal düzlemleri keşfetmeye ve deneyimlemeye yönelir. Bunda hem kendisinin hem de yakın arkadaşı Bülent Arel'in öğretmenleri olan Eduard Zuckmayer ve Lico Amar'ın çağdaş müziğe bakışının da etkisi vardır. Bu isimler, 1930'ların sonuna doğru Hitler Almanyası'ndan kaçarak Ankara Devlet Konservatuvarında görev almış değerli bilim ve sanat insanlarından birkaçıdır. Zuckmayer, Türkiye'ye gelmeden önce Almanya'da Hitler'in karşı olduğu çağdaş akımların içinden yetişmiş biridir. Donaueschingen'deki ilk çağdaş müzik festivalinde çalmıştır.3 Farklı bir ses dünyasına yönelme, daha deneysel birtakım yollar arama isteği, o dönem dünyada yaşanan değişikliklerle de ilişkilidir. 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren sanayi kapitalizminin yerini finans kapitalizmine bırakmasıyla gelişen süreç, müzikte burjuva estetiğinin çözülmesini beraberinde getirir. Arkasından gelen iki dünya savaşı, 20. yüzyılda bu estetiği yerle bir edecek yepyeni sanat anlayışlarının doğuşuna yol açar. Pek çok değer yargısının yenileriyle yer değiştirdiği, bağlamlarının yeni şekillerde kurulduğu bir estetiktir bu. Müzikte bu yeni yapılanma yeni klasikçilik, on iki ses tekniği, diziselcilik, raslamsallık, grafik notasyon, açık biçim/açık yapıt gibi bambaşka düzlemlerde kendini gösterir. Bu anlamda çağdaş müzik konumunu, yüzyıllardır devam eden çizgiden ayrılarak belirler. Usmanbaş, bestecilik döneminde tüm bu ilgi alanlarına yönelik yapıtlar verir. Çünkü hem çağdaş müziğin önemli dönüşümlerine tanık olmuş hem de merakı itibarıyla bu dönüşümleri kendi müzikal üretimine yansıtma arzusu taşımıştır. 20. yüzyıl, dünyanın giderek birbiriyle daha çok etkileşim içine girdiği, sanatsal anlamda Avrupa'nın 18 ve 19. yüzyıldaki merkez olma halinin belirsizleştiği ve Amerika'nın öne çıktığı bir süreç olur. Usmanbaş 1954 yılında bir kongre için İtalya'ya gider; müzisyen ve besteci Luigi Dallapiccola ve İtalyan avangard müziğinin önemli temsilcilerinden besteci ve kuramcı Luciano Berio'yu ziyaret eder. 1950'li yılların sonuna doğru kazandığı Rockefeller Bursu ile iki defa Amerika'ya giden, çağdaş müzik dünyasının New York gibi bir merkezinde yaşamış ve oradaki besteci ve yorumcularla yakınlaşma imkanı bulmuş olan Usmanbaş, müzikal üretimini 1950'li ve '60'lı yıllarda bir bakıma dünyayla eş zamanlı hale getirmiş olur. Bu durum, yeni kompozisyonel yaklaşımları Türkiye'ye tanıtmasına da olanak sağlar. Amerika'da verdikleri konserlerde soprano Atifet Usmanbaş, eşinin eserlerini seslendirir. İlk konser 4 Ocak 1953'te Bülent Arel'in kurduğu, Usmanbaş'ın da viyolonsel koltuğunda yer aldığı Helikon Yaylı Çalgılar Orkestrası tarafından gerçekleşir. Program, Barok dönemden 20. yüzyıl bestecilerine kadar uzanır. İlhan Mimaroğlu, İlhan Usmanbaş ve Bülent Arel, haftanın belirli günlerinde açıklamalı müzik dinletiler yapar. Resim atölyesini Cemal Bingöl yönetir, Eşref Üren, Arif Kaptan, Füreya Kılıç, Cemal Tollu hem ders verir hem de konferanslar ve sergiler düzenler.7 O dönemde yeni düşüncelere ilgi duyan Ankaralı sanatseverlerle ayakta kalmış bu dernek, hiçbir yardım istemeksizin kendi imkanlarıyla kurulur. Ancak ülkenin içinde bulunduğu politik ortam, sanat üzerinden kurulan bu özgürlükçü zemine de yansır. 6 7 Eylül 1955 olaylarında Helikon adının, Yunan mitolojisinden geldiği için Rumlarla bir ilişkisi olduğu, böylelikle derneğin İstanbul'daki yağma olaylarıyla bir bağlantısı olabileceği düşünülür. Bir süreliğine kapatılan dernek yeniden açıldığında eski ivmesini tekrar yakalayamaz. Ankara'da 1950'ler sanat ortamına ilişkin bir başka örnek de Ankara Üniversitesi Hukuk, Siyasal Bilgiler, Dil-Tarih ve Coğrafya fakülteleri öğrencilerinin kurduğu Üniversiteliler Müzik Derneği'nin düzenlediği Ankara Müzik Festivali'dir. Türk bestecilerin eserlerine yer vermeyi amaçlayan festivalde çağdaş müzik yapıtlarına ilişkin geniş içerikli konserler düzenlenir. Usmanbaş'ın çok farklı yönlere serpilen ilgi alanı, farklı disiplinlerle kurduğu ilişkide karşımıza çıkar. Çağdaşı olan şairlerin metinleri üzerine bestelediği 1970 tarihli üç yapıtı, Şenlikname, Bakışsız Bir Kedi Kara ve Kareler, bestecinin müzik dilinin kendi çağının şiir anlayışıyla estetik düzeyde paralelliğine işaret eder.8 Ertuğrul Oğuz Fırat'ın şiirleri üzerine bestelediği 1952 tarihli Üç Müzikli Şiir'i, Stephane Mallarme'nin Un coup de des'i (1959) ve Paul Eluard'ın Repos d'ete'si (1960) de yine müzik ve edebiyat ilişkisinin müziğine yansımalarıdır. 1950'lerin ortalarına doğru görsel sanatlarda ve müzikte eş zamanlı ortaya çıkan, yorumcunun yapıtın biçimini belirlediği aktif bir katılımı9 ifade eden açık yapıt ve önceden belirlenen parçalar arasında seçimi yorumcuya bırakan bir anlayış10 olarak raslamsal müziğe ilişkin verdiği bu yapıtlar yine aynı çağdaş bakışın ürünleridir. Özellikle 1950'ler sonunda zamansal belirsizliklerin görüldüğü, raslamsal bir yazının hakim olduğu Soruşturma, Ölümsüz Deniz Taşlarıydı yapıtları karşımıza çıkar. 1967 tarihli Raslamsal I-II-III dizisi, ardından 1968 tarihli Raslamsal IV-/V/VI, Biçim/Siz, Özgürlükler, Yaylı Dördül-70, bu kompozisyonel anlayışla yazılmış yapıtlarından yalnızca bazılarıdır. Müzik alanındaki üretimlerini, yaptığı çeviriler ve hazırladığı radyo programlarıyla da sürdürür. 1975 yılında Ankara Radyosu'nda Yirminci Yüzyılın Müziği programının ardından 68 hafta süren, Çağlar Boyu Müzik isimli bir program hazırlar. Çeşitli yorumculardan örnekler sunduğu her programı, bir müzik tarihi dersi niteliğindedir. Anlaşılmak, çoğu sanatçı için önemli bir kaygı olmuştur. Bir yapıtı belirli açılardan ya da bütünüyle anlamak pek çok etkeni içinde barındıran bir alımlama sürecine işaret eder. Çağdaş müzik yapıtları söz konusu olduğunda bu alımlamayı gözlemlemek daha da zorlaşır. Çünkü bu ses örgütlenmesi kimi kulaklara son derece yadırgatıcı gelmiştir. Oysaki 20. yüzyılda bu yapıtlar, alışılageldik biçimlerin ya da örgütlenmelerin dışına çıkmalarıyla kendilerini diğerlerinden ayırmıştır. Kendilerini ayrıksı bir yerde konumlandırmaktan çok avangard yani öncü olmalarıyla çağın ruhunu belirleyen bir özellik taşırlar. Son derece cesur bir yönelimle yepyeni olasılıkların ortaya çıkmasına, yeni anlam bağlamlarının açılmasına vesile olurlar. Bu anlamda Çağdaş Türk müziğinde İlhan Usmanbaş'ın yapıtları da aynı öncü fikirlerin taşıyıcısıdır. Bu öncülüğü, ardından gelenlere, modern müzikle ilgilenen kompozisyon öğrencilerine ve bestecilere cesaretle ilerleyebilecekleri bir yol açmıştır. 1942'de girdiği Ankara Devlet Konservatuvarına 1964'te müdür olan Usmanbaş, 1974'te de İstanbul Devlet Konservatuvarına müdür olarak atanır. Daha sonra Mimar Sinan Üniversitesinde Kompozisyon Ana Sanat Dalı Başkanı olarak 1999 yılına kadar görev yapar. Ardından İTÜ'ye bağlı MİAM'da ve İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarında kompozisyon ve çağdaş müzikler dersleri veren Usmanbaş, 2011'de Bilgi Üniversitesi öğretim üyeliğinden ayrılır.12 Ulusal ve uluslararası pek çok ödüle layık görülmüş, 1971 yılında kendisine Devlet Sanatçısı unvanı verilmiştir. 2- İLYASOĞLU, Evin, İlhan Usmanbaş'a Armağan, Sevda Cenap And Müzik Vakfı Yayınları, Ankara, 1994, s. 19. 3- ALİ, Filiz, İlhan Usmanbaş, Perpetuum Mobile İlhan Usmanbaş'ın Yapıtı, Pan Yayıncılık, İstanbul, 2015, s. 39. 5- ALTAN, Erhan, Sanatımızda Bir Dönemeç: 50'li Yıllar Ankara Üç Sanatçı Anlatıyor: Ahmet Oktay, İlhan Usmanbaş, Lütfü Günay, Edebi Şeyler, İstanbul, 2014, s. 51. 8- ÖĞÜT, Evrim Hikmet, İlhan Usmanbaş'ın Üç Yapıtı Bağlamında Çağdaş Müzik-Şiir İlişkisine Bir Bakış, Müzik-Bilim Dergisi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sayı 5, Güz 2014/ N: 5, s. 27. 9- YILDIZ, Kıvılcım, Açık Yapıt Müzik İlişkisi Bağlamında İlhan Usmanbaş'ın Üretimine Bir Bakış, Perpetuum Mobile İlhan Usmanbaş'ın Yapıtı, Pan Yayıncılık, İstanbul, 2015, s. 113. 11- SONAKIN, İpek Mine, Köprü, Perpetuum Mobile İlhan Usmanbaş'ın Yapıtı, Pan Yayıncılık, İstanbul, 2015, s. 85.


Seramik sanatçısı ve sanat terapisi uygulayıcısı Asuman Aktüy, Sanat terapisi bize ait olanın, içimizde dönen duygunun sanat malzemesiyle masanın üstüne konmasıdır. Omzumuzda ağırlık olan ya da karnımızı ağrıtan şeyi, masanın üstüne koyup çalışmaya başlayabiliyoruz. Bu nedenle sanat terapisi hepimize gerekiyor. Çünkü kolektif bir depresyon, kolektif bir yas, kolektif bir üzüntü var diyor. Söz, sanatın iyileştirici gücünden açılınca bir sanat dalı diğerlerinden bir adım öne çıkıyor gibi... Hem iddialı hem de temkinli bu cümlenin arkasından gelen sanat dalı, seramik... Hammaddesi çamur... Çalışırken kullandığı malzemeye aşık bir seramik sanatçısı Asuman Aktüy ile seramik sanatı, sanatın iyileştirici gücü ve deprem sonrası için hazırladığı bazı projeleri konuşuyoruz. Bu güzel sohbette sorularımıza içtenlikle verdiği cevaplara geçmeden önce onu biraz tanıyalım. Asuman Aktüy, sabun işiyle uğraşan bir ailenin çocuğu olarak Aydın'da, 1966'da dünyaya gelmiş. Bu aile işi önemli. Neden mi? Onu da birkaç cümle sonra açıklayalım, olur mu? Aktüy, Dokuz Eylül Üniversitesinden biyoloji öğretmeni olarak mezun olmuş, ardından İzmir Resim Heykel Müzesi Yıldız Şima Atölyesinde 1989-1991 arasında seramik dersleri almış. Uzun yıllar öğretmenlik yapmış fakat seramik sanatından hiç kopmamış. 2002 2005 yılları arasında Türk Silahlı Kuvvetleri Rehabilitasyon Merkezinde gönüllü olarak gazilerle seramik çalışmış, 2014 yılında İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesindeki sanat psikoterapileri eğitimine kabul edilen 15 isimden biri olmuş. Sanat terapisinin daha geniş kitlelerle buluşması için Container adını verdiği multidisipliner atölyeyi kurmuş. Halen Sanat Psikoterapileri Derneği Yönetim Kurulu Üyesi olarak da görev yapan Aktüy'ün eserleri çeşitli karma sergilerde yer almış. Ancak ilk kişisel sergisini bir yıl önce Mart 2022'de açmış. Serginin adı Yadigar... Sabun üreten ailesinin hatırasına sahip çıkan Aktüy'ün sabun, nalın ve hamam tası üçlemesinden oluşan porselen eserleri büyük ilgi görmüştü. Sanatçının bu eserlerinden bazı örnekleri halen çalışmalarını sürdürdüğü atölye galerisinde görmek de mümkün. Benim için soru şuydu, bana bu kadar iyi gelen bir şey, acaba başkasına da iyi gelir mi? Bu soru kafamda hep dolaşan bir sorudur. İyi gelen yemek tarifini de anlatırım çevreme. Bana iyi gelen şeyi nasıl paylaşırım diye soru sorduğunuz zaman, cevap geliyor. Şu aralar karbon ayak izi üzerine kafa yorduğunu vurgulayan Aktüy, kentsel dönüşüm nedeniyle yıkılan binalardaki aynaları topluyor, üzerlerine yaptığı çalışmalarla her birini sanat eserine dönüştürüyor. Bugüne kadar ürettiği eserleri önümüzdeki aylardan itibaren ABD'nin San Francisco kentinde de sergilenecek olan Aktüy, ayrıca atölye çalışmaları ve vaka deneyimlerinin yer aldığı, sanat terapisinde çamur ile çalışırken dikkat edilmesi gereken hususları da anlattığı bir kitap hazırlıyor. İlkokula gidiyordum. Annemle Aydın'da gittiğimiz bir evde gördüğüm seramik obje, beni öyle yakalamıştı ki adeta vurmuştu. Tabii, o zamana kadar gördüğüm, bildiğim ince porselenlerden çok daha farklı, tok yapılı bir kase idi. Seramik kelimesini ilk orada duydum. Sonra ilgim hep devam etti. Yıldız Şima Atölyesi'ndeki eğitimden sonra 1991'de ABD'de 5 ay kadar eğitim aldım. O eğitim Türkiye'de gördüklerimin çok daha dışında bir yaklaşımdı. Aslında sanatın rehabilitasyonda kullanıldığını ilk defa orada gördüm. Benim esas durduğum yer; sanat malzemesini nasıl kullanırız, onun üzerinden kendimizi nasıl okuyabiliriz noktası. Sanat malzemesi üzerinden farkındalık yakalamak diyebiliriz buna. Benim için soru şuydu, bana bu kadar iyi gelen bir şey, acaba başkasına da iyi gelir mi? Bu soru kafamda hep dolaşan bir sorudur. İyi gelen yemek tarifini de anlatırım çevreme. Bana iyi gelen şeyi nasıl paylaşırım diye soru sorduğunuz zaman, cevap geliyor. Benim hikayemin bu kısmı da İzmir'de, bir fizik tedavi doktorunun romatizma hastası bir çocuğu bana yönlendirmesiyle başladı. 1991-1992 yıllarıydı. İlk defa bir romatizma hastası çocukla çalıştım. Daha sonra kulaktan kulağa yayıldı. İlkokul öğretmenliği de yaptığım için çocuklarla çalışmalara başladım. Ama bunlar, empatik eşlikçilikti. Daha sonra Adana'ya tayin oldum. İncirlik Hava Üssü'nün içinde büyük bir tesis vardı. Orada da bir romatizma hastası çocuk için çalışmaya başladım. İçeriye giriş çıkışlar Türkler için yasaktı. Üs komutanına çıktım, durumu anlattım. Oraya da bir seramik atölyesi kuruldu. Beş yıl seramik öğretmenliği yaptım orada da. Hem seramik öğrettim hem iyileşmek için gelenlerle çalıştım. Hayır, almamıştım, çünkü yoktu böyle eğitimler zaten. Ardından Ankara'ya tayin oldum, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Rehabilitasyon Merkezinde gazilerle çalıştım. 2005'te İstanbul'a geldik. Bir süre sonra, daha atölyemi açmadan İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesindeki eğitimden haberdar oldum. Lisansı sanat ya da tıp alanında olan adaylar kabul ediliyordu. Ben iki yıllık sanat eğitimi almıştım ama lisans eğitimim öğretmenlik üzerineydi. Saha tecrübem de vardı. Ben yine de seçileceğime ihtimal vermiyordum. Seçildiğimi haber veren maili aldığımda çok mutlu oldum. Hayır, çünkü sanatla iyileşme üzerine çalışanlara sanat terapisti unvanı veriliyor. Ancak ben, psikoloji eğitimi almadığım için bu unvan bana uymuyor, dedim. Çünkü sanatçıyım ben. Bu nedenle sanat terapisi uygulayıcısı tanımı getirildi. Bu unvanı kullanıyorum. Benim esas durduğum yer; sanat malzemesini nasıl kullanırız, onun üzerinden kendimizi nasıl okuyabiliriz noktası. Sanat malzemesi üzerinden farkındalık yakalamak diyebiliriz buna. Sanat terapisinin yaygınlaşması gerektiğini düşünüyorum ve ulaşılabilirliğe çok önem veriyorum. Bir de ben çok inançlı bir insanın. Bana iyi gelen şeyin, mutlaka benim gibi düşünenlere de iyi geleceğine inanıyorum. Container'ı da multidisipliner, sanat terapisti ile ilgilenenlere çatı olacak bir atölye olarak açtım. Çok güzel iş birliklerimiz, buluşmalarımız oldu. Pandemiden sonra da devrettim. Öncelikle sanatın iyileştirici gücüne dair düşüncemi teyit etmiş oldum. Oyun oynamayı bıraktığımızı öğrendim. Container büyüklerin oyun alanıydı. Oyunun bizi iyileştirebilecek bir araç olduğunu, oyun oynarken başka araçları da etkileyerek iyileştirmeyi hızlandırabileceğimizi öğrendim, teyit ettim. Aslında konu mağaraların duvarlarına çizilen resimlere kadar uzanıyor. Çünkü o resimlere, dışa vurumcu sanat ile ifade diyoruz. Bırakılmaya çalışılan iz; sanatla iyileşme, kendini ifade etme yöntemi yani... Daha sonra Anadolu'da izlerini görüyoruz, Osmanlı'da şifahaneler var. Ama sanat terapisi başlığıyla bir düzen içinde yapılması, 2. Dünya Savaşı'ndan sonra başlıyor. Savaşa katılan, savaş mağduru ülkeler iyileşmek için yollar ararken terapistler, sanat yolunu keşfediyor. Ülkemizde de son yıllarda yaygınlaşmaya başladı. Bir kere malzeme konuşuyor, siz konuşmuyorsunuz. Bu işin eğitimini almış kişiler, doğru yönergelerle malzemeleri tespit ediyor. Herkesin meselesi ayrı, herkesin çalışabileceği malzeme ayrı. Sanat terapisti ya da sanat terapisi uygulayıcısı içeriği oluşturduktan sonra malzeme seçimi ve çalışmanın yöntemini, süresini anlattıktan sonra devre dışı kalır ve malzeme konuşmaya başlar. Malzemeyle de danışan konuşmaya başlar. Sessiz bir çalışmadır bu. Terapist de eşlikçidir. Sanat terapisinde önemli nokta kişinin, danışanın, estetik bir eser kaygısı taşımadan eser üretmesidir. Bu bazen bir kağıdı sıkıştırıp bir kenara koymaktır, bazen kağıtları kesip yapıştırmaktır, bazen çamurla içinden gelen itkiye göre hareket etmektir. Malzemeyle kişiyi buluştururuz. Ruhsal sorunların çoğunun temelinde şimdi ve burada olamamak var. Zihnimiz ya geçmişi düşünüyor ya da gelecek kaygısı yaşıyor. Elimizdeki malzeme ise bizden dikkatimizi istiyor. Doğru yönergelerle o malzemeyi dinlerken şimdi ve burada noktasına geliyor danışan, içindekini ortaya koyuyor. Sonra geri çekilip soruyoruz, Burada ne var? Bu niye böyle oldu? gibi. Sizin eser üzerinden kendinizi okumanızı ve iz sürmenizi tesis etmeye çalışıyoruz. Birçok sanat malzemesiyle çalışırsınız ama çamurun bir farkı var. Bir kere dokunduğunuz şey, kendinizsiniz. İster yaradılışa ister evrim teorisine inanın; tek hücreli halden, çamurdan balçıktan geliyorsunuz. Dokunduğunuz şey, kendinizsiniz. Ben, derse bunları söyleyerek başlıyorum. Oradan bakarak dokunduğunuz şey çok etkileyici, söz dinliyor. Araç kullanmıyorsunuz. Resim yapmak için fırça kağıt gerekiyor. Çamuru ellerinizle şekillendiriyorsunuz. Defalarca yeniden ve yeniden şans veren bir malzeme. Hiçbir şey bitmedi, geçmedi, bu olmadı mı? Hadi bozalım yeniden yapalım noktasına getiriyor. Sizi uğraştırıyor gibi görünüyor ama çok şey veriyor. Evet, geri dönüşe müsaade ediyor. Olan hali kabule getiriyor bizi. Gözümüz görmese bile çalışabileceğimiz malzemelerden biridir çamur. Sanat terapisi uygulamalarında çamur kullanımı bizi rahatlatır ve hızlandırır. Fakat şu anda, deprem bölgesindeki hassasiyetler ve kullanılan malzemenin yaşanan olay ile ilişki kurulabilme ihtimali düşünülmeli ve dikkatli kullanılmalı derim. Bu, benim kişisel fikrim. Ancak bir arkadaşımla birlikte İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi için Bakım verenin bakımı başlıklı bir proje hazırladık. Bu proje, deprem bölgesinde çalışmış ve dönmüş olan sağlık personeli ya da kurtarma görevlilerine yönelik atölyeleri içeriyor. Onlar da yoğun travma yaşadılar. Kendi öz bakımlarına, kendilerine şefkat göstererek iyileşmelerine yönelik bir çalışma olacak. Bu durumun üstesinden gelmek ya da bununla yüzleşmek yerine konuyu kabul edip duygularımızı dışa vurmak için sanat terapisinin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Sanat terapisi bize ait olanın, içimizde dönen duygunun sanat malzemesiyle masanın üstüne konmasıdır çünkü. Omzumuzda ağırlık olan ya da karnımızı ağrıtan şeyi masanın üstüne koyup çalışmaya başlayabiliyoruz. Sanat terapisi hepimize gerekiyor. Çünkü kolektif bir depresyon, kolektif bir yas, kolektif bir üzüntü var. Bunu kabul edip ortaya koymamız gerekiyor. Büyükşehirler dışında sanat terapistlerine ulaşmak çok kolay değil. Sanat malzemesi ile bir çember etrafında duyguların konuşulduğu toplantılar tabii ki yapılabilir. Ama benim kişisel fikrim, varsa bir psikolog ya da psikiyatristin de o çemberde olması. Çünkü o çemberi tutabilecek, orada bir açılma olursa müdahale edebilecek birinin bulunması iyi olacaktır.


Çekyalı Heykeltraş Patrik Prosko'nun üzerinde üç ay çalıştığı, Temmer Marble'ın katkılarıyla hazırlanan 'Anamorfoz Atatürk' eseri bu yıl 26'ncısı düzenlenen Marble İzmir Fuarı'nda sergilendi. Birçoğu kendi dönemine ait toplam 539 parçadan oluşan eser, Atatürk'ün hayatını ve değerlerini simgeleyen objelerin birleşiminden oluşuyor. Çekyalı Heykeltraş Patrik Prosko imzalı 'Anamorfoz Atatürk Projesi' Marble İzmir Fuarı'nda sergilendi. Yapımı yaklaşık üç ay süren, 93 farklı temadan toplam 539 parçanın toplamı olarak ortaya çıkan eser Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatını ve değerlerini simgeliyor. Kökeni Yunanca'dan gelen 'Anamorfoz', yansıma ve perspektif üzerine kurulu bir sanat anlayışı. Prosko imzalı Atatürk projesi tam 539 parçanın bir araya gelmesiyle ortaya çıktı. Üç boyutlu bir enstalasyon olmasına rağmen doğru açıdan bakıldığında iki boyutlu bir sanat eseri olarak beliren çalışmadaki 539 parça Atatürk'ün hayatını ve değerlerini simgeliyor. İşte o parçaların bazıları ve Atatürk için taşıdığı anlam; Şapka, Harfler, T Cetveli, Bakır cezve, Dünya küre, Daktilo, Tesbih, Kol düğmesi ve kravat iğnesi, Köstekli saat, Gramafon, Kağnı arabası tekerleği, Kitap (Yaşamı boyunca okuduğu yaklaşık 4 bin kitap), madalya, dürbün, divit kalem ve kalpak. Temmer Marble Yönetim Kurulu Başkanı Rüstem Çetinkaya, Anamorfoz Atatürk eserinin ileride Türkiye'ye katkı sağlayacak bir sanat platformunda sergilenebileceğini de sözlerine ekledi.


Faysal Soysal'ın 6. Bremen Film Festivali'nden En İyi Edebiyat Filmi ödülünü alan ikinci uzun metrajı Ceviz Ağacı, Almanya'daki festival yolculuğuna 25.'si düzenlenen Nürnberg Türkiye-Almanya Film Festivali'nin kapanış filmi olarak devam etti. Yönetmen ve senarist Faysal Soysal'ın oyuncu kadrosunda Serdar Orçin, Sezin Akbaşoğulları, Kübra Kip, Ali Mert Yavuzcan, Şebnem Dilligil ve Rıza Akın'ın yer aldığı ikinci uzun metrajı Ceviz Ağacı, festival macerasına hız kesmeden devam ediyor. Pandemi koşulları nedeniyle henüz vizyona girmeyen filmin yurt dışındaki gösterimleri ise yoğun ilgiyle karşılanmaya devam ediyor. Son olarak geçtiğimiz günlerde 25. Nürnberg Türkiye-Almanya Film Festivali'nde kapanış filmi olarak yer alan Ceviz Ağacı'nın gösterimine çok sayıda sinemasever ilgi gösterdi. Filmin gösteriminden sonra yönetmeni Faysal Soysal ve başrolü Serdar Orçin seyircilerin sorularını cevapladı. Yönetmenin Üç Yol filmine En İyi Erkek Oyuncu ödülü ve 2018 yılında da Ceviz Ağacı'na En İyi Pitching ödülünü veren 13. Prishtina Uluslararası Film Festivali de filmi yarışma bölümüne seçti. Bu yıl 24-29 Ağustos tarihlerinde düzenlenecek olan festivalde Ceviz Ağacı, film ekibinin de katılımıyla Balkan prömiyerini gerçekleştirecek. Yönetmen ve senaristliğini Faysal Soysal'ın yaptığı Ceviz Ağacı'nın, pandemi şartları doğrultusunda sonbaharda vizyon şansı bulması bekleniyor. Birçok açıdan silik ve pasif bir karaktere sahip edebiyat öğretmeni Hayati, karısı tarafından hor görülüp terkedilir. Bir süre sonra ataerkil özellikteki kasabada kimliği belirlenemeyen bir kadın cesedi bulunur. Hayati cesedin karısına ait olduğunu iddia edip başkasının işlediği cinayeti üstlenir. Peki ama işlemediği bir cinayeti neden üstlenir insan? Film bu sorunun peşinde insanın en saklı, en gölgede kalmış, derin taraflarını aydınlatmaya çalışırken tutunamayış, kadın cinayetleri, şiddetin binbir yüzü, edebiyat, tutkular ve pişmanlıklar gibi uğraklarıyla dünya yüzünde insan için özne olarak var olmanın imkanını sorguluyor. Batman doğumlu olan Faysal Soysal gençlik yıllarından itibaren şiire ilgi duydu. 2000 yılında şiir ve sinema ile daha yakından ilgilenmek için Tıp Fakültesini 2. sınıfta bıraktı. 2003 yılında İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nden mezun oldu. 2003-2007 yılında Tahran Sanat Üniversitesi'nde Sinema Yönetmenliği ve aynı yıllarda Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde Yeni Türk Edebiyatı bölümünde Yüksek Lisans yaptı. Tahran'daki eğitimi sürecinde uluslararası festivallerde gösterilen ve çeşitli ödüller alan 4 tane kısa film çekti. 'Kayıp Zaman Düşleri' adlı 35mm formatta çektiği mezuniyet filmiyle kendi sinema diline yakın olan şiirsel sinema örneklerinden birini ortaya koydu. 2008 yılında bir bursla New York Film Akademisi'ne katılan Soysal 'New York'ta 3'ü 16mm, biri dijital olmak üzere 4 adet kısa filme daha imza attı. 2002'de yayınlanan 'Düşe Yağmalanan Hayal Kuyusu' adlı kitabından sonra 2011'de 'Bir Ölünün Defteri' adlı ikinci şiir kitabını yayınladı. Sohrap Sepehri ve F. G. Lorca'dan yaptığı tercümeleri 'Akdenizdeki Çöl' adlı kitapta topladı. Babek Ahmedi'nin Tarkovski Sineması kitabını bir arkadaşıyla beraber Türkçe'ye kazandırdı. 2009'dan beri üzerinde çalıştığı ve çekimlerini Türkiye ve Bosna'da yaptığı ilk uzun metrajı 'Üç Yol'u 2013'te tamamladı. Film yurt içinde ve yurt dışında toplam 13 ödüle layık görüldü. 2014'te 'Şarkılar Değişti Önce' adlı belgeselini ve 2015 yılında Üç Yol'daki Srebrenitsa annesinin gerçek hikayesinin izini sürerek Srebrenitsa ve Prijedor katliamlarını konu alan 'Kayıp Zamanlar' adlı belgeseli yaptı. TRT Belgesel için Srebrenitsa Anneleri adlı 5 bölümlük belgesel dizisinin yönetmen ve yapımcılığını yaptı. Şiir ve sinema değerlendirmelerini çeşitli edebiyat ve sinema dergilerinde yayınlamaya devam eden Soysal, aynı zamanda Yeryüzü Doktorları Derneği üyesi olarak sosyal sorumluluk projelerinde aktif görev aldı. Yeryüzü Doktorlarının gittikleri uzak coğrafyalardaki gönüllülük serüvenlerini 10 bölümlük Yeryüzü Hikayeleri adlı belgesel dizisiyle televizyon ekranlarına taşıdı. 2009'den beri Uluslararası Dostluk Kısa Film Festivali'nin direktörlüğünü yapan Soysal, ikinci uzun metrajı olan Ceviz Ağacı'nı ilk Türkiye-İran ortak yapımı olarak 2020'de tamamladı.


Dünyanın en prestijli müzayede evlerinden biri olan Christie's'de yapılan açık artırmada bugüne kadar bir dijital sanat eserine verilen en büyük değer biçildi. Mart 2021'de online gerçekleştirilen müzayedede, Beeple mahlasıyla bilinen dijital sanatçı Mike Winkelmann'ın Everydays: The First 5000 Days adlı eseri 69 milyon dolara satılarak bir rekora imza atıldı. Aynı zamanda bu eser, Christie's'de satılan ilk tamamen dijital NFT olmasıyla da büyük önem taşıyor. Son dönemde Blockchain teknolojisi ile yükselişe geçen NFT sanatının büyük müzayede evleri tarafından da dikkate alınmaya başladığını ve böylece dijital sanatlarda yeni bir çağın açıldığını gözler önüne seriyor. Eser, sanatçının everydays adını verdiği ve 2007 yılından beri yapmakta olduğu projesinin ilk beş bin gününde paylaştığı resimlerin JPG formatında bir kolajından oluşuyor.


Dünyanın en prestijli müzayede evlerinden biri olan Christie's'de yapılan açık artırmada bugüne kadar bir dijital sanat eserine verilen en büyük değer biçildi. Mart 2021'de online gerçekleştirilen müzayedede, Beeple mahlasıyla bilinen dijital sanatçı Mike Winkelmann'ın Everydays: The First 5000 Days adlı eseri 69 milyon dolara satılarak bir rekora imza atıldı. Aynı zamanda bu eser, Christie's'de satılan ilk tamamen dijital NFT olmasıyla da büyük önem taşıyor ve son dönemde Blockchain teknolojisi ile yükselişe geçen NFT sanatının büyük müzayede evleri tarafından da dikkate alınmaya başladığını ve böylece dijital sanatlarda yeni bir çağın açıldığını gözler önüne seriyor. Eser, sanatçının 'everydays' adını verdiği ve 2007 yılından beri yapmakta olduğu projesinin ilk beş bin gününde paylaştığı resimlerin JPG formatında bir kolajından oluşuyor.


Resim, heykel, son olarak da müzik... Sanatın birçok dalında eserler üreten ve yepyeni sanatsal ifade biçimleri geliştiren multidisipliner sanatçı Seda Gazioğlu'nu merceğimize alıyoruz. Seda Gazioğlu, sanatın ifadeye tanıdığı özgürlüğü çok erken yaşta keşfeden nadir insanlardan. Bu erken keşfi sayesinde de elinden gelen her dalda eserler üretmeye başlamış. Önce resim, sonra heykel ve son zamanlarda da müziğe merak salmış ve tüm bu alanlarda özgün eserler üretmeyi başarmış. Bir yandan modayla da ilgilenmiş; koleksiyonlar ve projeler gerçekleştirmiş. Hatta bir yıl boyunca modacı Hakan Yıldırım ile çalışmış. Contemporary İstanbul da dahil olmak üzere birçok karma sergiye katılan ve kişisel sergiler açan Seda Gazioğlu, şimdilerde İstanbul Maslak Oto Sanayi'de bulunan atölyesinde yeni sergisi için hazırlıklarını sürdürüyor. 1991 İstanbul doğumlu genç sanatçı ile sanat ve sanata bakışı üzerine hayli keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. Aslında ben de en baştan başladım diyebilirim. Keşfetmekten ziyade her çocuğun taşıdığı üretme içgüdüsünü hiç kaybetmedim, hep üzerine gittim. O ruhu koruyunca gerisi kendiliğinden geldi. New York Parsons School of Design'da başlayan eğitimime bir sene sonra Central Saint Martins Fine Art Londra'da devam ettim. Orada okurken bir yandan farklı yerlerde çalışmaya başladım ve sonra İstanbul'a döndüm. Burada üretmeye başlayınca eğitimimi tamamlamak için bir daha geri dönmedim. Benim ait hissettiğim tek şey üretiyor olmak, hissettiklerimi dışa vurabilmek. Hislerim dönem dönem değiştiği için yansıtma şeklim de değişiyor ve o süreçte sadece tek bir dala konsantre olabiliyorum. Yani heykele odaklandığımda müzikle ilgilenmiyorum, içimden müzik yapmak geldiğinde resim yapmayı düşünmüyorum. Ben değiştikçe dışa vurma şeklim de değişiyor ve bu süreç beni besliyor. Benim dünyamda ilham perileri değil de hayali bir ilham deposu var. Herhangi bir şeyin üretim sürecine tanık olunca ilham depom doluyor gibi hissediyorum, çok etkileniyorum. O depo dolup taştığında da zaten ben üretim sürecine başlamış oluyorum. Psikoloji, türcülük ve dışlananlar... Dünyada bir sistem varsa ve bu sistem alfabetik sıradaysa, A sistemi dışında kalan her şey ilgimi çekiyor. İşlediğim konular farklı olsa da değişmeyen tek şey ürettiğim eserlerde tepkilerimi yansıtıyor oluşum. Teknik olarak baktığımızda da yeni bir üretim aracı öğrenmek beni çok heyecanlandırıyor. Önce yeni bir aleti araştırıyorum, hakim olmak için çok fazla çalışıyorum ve bu bana belki bir ay, belki bir sene sonra üretim olarak geri dönüyor. Her şey önce merak etmekle başlıyor. Bir konuyu merak ediyorum, sonra çok derin bir araştırma sürecine giriyorum. Ders çalışır gibi dosyalar hazırlıyor, tüm öğrendiklerimi bir proje haline getiriyorum. Ama bu süreç bir şey üretme amacıyla değil de bir konuya hakim olma hevesiyle başlıyor. Sonra kendiliğinden başlayan bir üretim sürecine dönüşüyor. Bazen zor olsa da genelde çok rahatlatıcı... Bir dal üzerine çalışırken kendimi çok baskıladığımda diğer dala geçebilmek beni özgürleştiriyor. Bir kaçış yolu sunuyor. Tepkilerim, meraklarım ama en çok da isyanlarım. Çocukluğumdan itibaren bana başkalarına söylememem gerektiği öğretilen ve benim de o öğrenilmiş çaresizlikle kimseye söyleyemediğim her cümlem, eserlerimin özünü oluşturuyor. Beni kamçılayan en güçlü duygulardan biri de imkansızlık hissi. Gerçekleşeceğine dair çok ümitli olmadığım şeyleri somutlaştırmak ve en azından o dünyada gerçek kılma hissi bana ümit veriyor. Ağırlıklı olarak hayvanlar, kalp, kuru kafa gibi semboller kullanıyorum. Karmaşık bir fikri birçok süzgeçten geçirerek sembollere indirgiyorum. Bazen tek bir sembole bile indiği oluyor, anlatmak istediğim her şey alt metinde saklı bir şekilde duruyor. Sergi isimleri ve metinleri, üzerine en çok kafa yorduğum konuların başında geliyor. Aklımdakileri zaten basit sembollerle anlatmaya çalıştığım için en azından sergi ismi ve metni açıklayıcı olsun gibi bir gayem oluyor. Kısa bir isimle bütün serginin enerjisini yansıtmaya çalışmak sancılı bir süreç ama üzerine çok yoğunlaşınca bir şekilde çıkıyor. Afiyet Olsun isimli sergim. Hayatta bende en yoğun hisleri uyandıran, hem üzüldüğüm hem de çokça sinirlendiğim konu türcülük. Bütün bir sergiyi buna adadığım için en çok anlam taşıdığını hissettiğim sergi de oydu. Genelde müzik endüstrisini takip ediyorum. En çok söz cambazlarından ilham alıyorum ve o sözlerin kostümle, prodüksiyonla, sahne şovuyla geldiği final hali gördüğümde çok etkileniyorum. Bu orantıyı ve bütünlüğü kendi işlerimde de yakalamaya çalışıyorum. Ben elimde ne varsa onunla üretmeyi tercih ediyorum. Bir işe başladığımda gözümde tabii ki bir dünya canlanıyor ama çoğunlukla bunun için malzeme satın alma ihtiyacı duymuyorum. Mesela aklımdaki bir fikri hayata geçirmek için o an yanımda olan eski bir halıyı kullandım ve anlatmak istediğim konu kültürel olduğu için bence verdiği mesaj çok daha etkili oldu. Fikre sadık kalıp materyalleri bir şekilde uyarlıyorum. Bence özgün olması. Özgünlüğü kişinin kendinden bir parça katması olarak açıklayabilirim. Soyut bir eseri beğenip sanatçısının hayatını araştırdığımda istisnasız hepsinde kişinin hayatından izler taşıdığı için o eseri beğendiğimi fark ediyorum. Çünkü cansız bir obje yaratmaktansa kendilerinden bir şey vererek o objeye hayat veriyorlar. Orijinal olan tek şey benliğimiz, geri kalan her şeyden çok fazla var. O yüzden orijinal olan her şey bir sanat eseri, tüm insanlar gibi. Her kaosun içinde bir ideal arayışı var. Sanat da kaostan beslenerek farklı ideallerin kapısını aralar. Çok yakın bir zamanda PG Launch için hazırladığım özel bir sergi gerçekleşecek. Kuş sembolü ağırlıklı çalışmaların yer aldığı ve aynı zamanda 2022 yılı bitmeden hayata geçecek dördüncü kişisel sergimle ilgili ipuçları taşıyan bir ön sergi olacak.


ENKA Sanat, Barış İçin Müzik Vakfının kuruluşunun 15. yılı vesilesiyle hazırlanan Peter ve Kurt senfonik masalının proje destekçisi oldu. Müzikal, Türkiye'de ilk kez bir çocuk orkestrası tarafından çevrim içi olarak icra edilen bir konser olma özelliği taşıyor. - yüzyılın en önemli bestecilerinden biri Prokofiev'in çocuklar için yazdığı ve bugüne dek Sting, David Bowie, Sophia Loren, Sean Connery, Ben Kingsley, Patrick Stewart ve Sharon Stone gibi önemli sanatçılar tarafından seslendirilen Peter ve Kurt metninin Türkçe çevirisi, Yazar ve Çevirmen Tomris Uyar'a, anlatım uyarlaması da usta tiyatro sanatçısı Genco Erkal'a ait. Dijital ortama aktarılarak dünyanın dört bir yanından çocuğa ulaşması hedeflenen bu özel müzikali, youtube linkinden izleyebilirsiniz.


Klasik otomobilden illüzyona, masaldan sinemaya ve oyuncağa kadar özellikle çocukların görmesi gereken çeşitli temalardaki müzeleri sizler için derledik. Kültür sanat şehri İstanbul, aynı zamanda pek çok müzeye de ev sahipliği yapıyor. Çocuklarda kültürel değerlere sahip çıkıp yaratıcı düşünmelerine kapı aralayacak, eğlenirken öğrenmelerini sağlayacak müze listemizi sizlerle paylaşıyoruz. Ulaşım, sanayi ve iletişim tarihinin efsanelerinden oluşan koleksiyonu her geçen gün büyüyen Rahmi M. Koç Müzesi, çocukları masalsı bir atmosferde tarihle buluşturuyor. Müzeye gelen minikler, gramofon iğnesinden denizaltıya, röntgen aracından klasik otomobillere, gemi ve uçaklara kadar 14 binin üzerinde objeyi yakından tanıma, deneyimleme fırsatı yakalıyor. Müzede ayrıca sergiler, birbirinden eğitici atölyeler ve çeşitli aktivite alanları yer alıyor. 2005 yılında Belgin Akın ve şair/yazar Sunay Akın tarafından kurulan İstanbul Oyuncak Müzesi'nde, 1700'lü yıllardan günümüze oyuncak tarihinin en gözde örneklerini sergileniyor. Müze, dünya tarihini daha eğlenceli, daha akılda kalıcı bir öğrenme yöntemi ile ziyaretçilerine sunuyor. Uzay oyuncaklarının sergilendiği bölümde Ay'a ulaşma çabası, tren oyuncakları bölümünde ise sanayi devriminin oyuncakların diliyle anlatılması miniklerin en dikkatini çeken bölümler arasında yer alıyor. Tarihi bir köşkte konumlandırılan müze hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. Büyük Ülkenin Küçük Bir Modeli sloganıyla yola çıkan Miniatürk, 136 mimari eserin 1/25 oranında küçültülmüş minyatür modelleri ile ziyaretçilerine adeta Türkiye turu yaptırıyor. Köprülerden saraylara, Pamukkale'den Peri Bacaları'na kadar pek çok yapının maketi sergileniyor. Türkiye-İstanbul simülasyon helikopter turundan masal ağacına, temsili kömür vagonlu gezi treninden labirent alanına ve Truva atına kadar birbirinden eğlenceli bölümler Miniatürk'te ziyaretçilerini bekliyor. Türkiye'de ilk olan ve Pelit üretim tesislerinde kurulan, çikolatadan yapılan eserleri bünyesinde barındıran Pelit Çikolata Muse tüm görkemiyle çikolata severleri bekliyor. Çikolatanın en şımarık görüntüsü çikolata şelalesi, gerçek boyutlu çikolata ev, Nuh'un Gemisi, çikolatanın tarihini anlatan tablolar ve daha fazlası ile çikolata masalı başlıyor. Galata Kulesi'nden, Sultan Ahmet Camii'ne, Kız Kulesi'nden, Boğaz Köprüsü'ne ve İstanbul'u temsil eden birçok tarihi yapıtların yer aldığı müze buram buram çikolata kokuyor. Çikolatayı sanata dönüştüren Pelit Çikolata Muse hakkında detaylı bilgi için burayı tıklayabilirsiniz. Vortex Tüneli'nin yarattığı illüzyona kendinizi bırakmak için cesaretinizi topladığınızda, kendinizi bir anda dönen bir silindirin içerisinde bulacaksınız. Adım atabilmek için uğraşırken aklınızı kaybedeceğinizi düşüneceksiniz üstelik bunu yaparken düz ve sabit bir platformun üzerinde olacaksınız! Dilerseniz Tepetaklak Odada inanılmaz bir şekilde ters dönebilir, Sonsuzluk odasında kendinizi sonsuzluğun kollarına bırakabilir, yerçekimi ve boyut kurallarına meydan okuyabilir ve kamera karşısında akla gelebilecek her pozu verebilirsiniz! Müze hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. Türkiye'de bir ilk olan Kartal Belediyesi Masal Müzesi; müzecilik kavramının toplumda bilinçli bir şekilde oluşturulması, çocukların hayallerini, bilgi ve becerilerini geliştirmeleri ve her yaştan bireyin birlikte vakit geçirebileceği bir mekan. Masal Müzesi'nde sergilenen eserlerin yanı sıra müze içerisinde ve bahçesinde sergilenen heykeller de ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Özellikle kitaplık bölümünde yer alan Hans Christian Andersen'in Türkiye'de bir ilk olan heykeli görülmeye değerdir. Bununla birlikte müze içerisinde ve bahçesinde birçok masal kahramanının yer aldığı heykeller de bulunmaktadır. Kadıköy denilince Moda, Moda denilince Barış Manço gelir akla. Değerli sanatçı Barış Manço'nun 1984 ile1999 yılları arasında yaşadığı ev, aynı zamanda müzisyenin sanatçı kimliğinin yanı sıra farklı özelliklerini de yansıtan bir mekan. Domates Biber Patlıcan, Arkadaşım Eşek, Süper Babaanne gibi şarkılarıyla ve Adam Olacak Çocuk yarışması ile çocukluğumuza damga vurmuş ünlü sanatçı Barış Manço'nun yaşadığı ve eserlerini ürettiği, Kadıköy Moda'daki evi müze haline getirilmiş. Manço'nun müze evinde Kadıköy Belediyesi tarafından Barış Manço dendiğinde akla gelecek pek çok detay bir araya toplanmış. Müzeyi sanal olarak görüntülemek için burayı tıklayabilirsiniz. Türkiye'nin denizcilik alanında en büyük müzesi olan İstanbul Deniz Müzesi, çocukların mutlaka görmesi gereken müzelerden biri. Dünyanın sayılı müzelerinden olan Deniz Müzesi, Türkiye'de kurulan ilk askeri müze olarak da biliniyor. Toplam 3 kata yayılmış müzede saltanat kayıkları, bahriyeli kıyafetleri, el yazmaları, gemi modelleri, sancaklar, haritalar, tablolar, tuğralar ve armalar, kadırgalar, seyir aletleri, gemi baş figürleri ile silahlar sergileniyor. Girişte ayrıca çocuklar için eğitici oyun alanı ve hediyelik eşya bölümü de yer alıyor. Müze hakkında detaylı bilgilere buradan ulaşabilirsiniz. Yeşilçam'ın eski ihtişamlı günlerinin simgesi Tarihi Atlas Sineması'nın yeniden açılmasıyla birlikte İstanbul Türkiye'nin en kapsamlı sinema müzesine de kavuştu. Modern müzecilik anlayışına uygun olarak dizayn edilmiş İstanbul Sinema Müzesi, geçmişten günümüze Türk sinemasının tarihsel gelişimine ışık tutuyor. İnteraktif Dijital Müze, Sinema Tarihi Müzesi, Sanat Galerisi ve Çalışma Alanları olmak üzere 4 farklı bölümden oluşuyor. 3 katlı müzede özel koleksiyonlar, dünya sineması tarihine ilişkin bilgi ve belgelerin yanı sıra Türk sinemasından baş yapıtlar sinemaseverler için sergileniyor. Müze giriş saatleri ve daha fazlasına buradan ulaşabilirsiniz. Arabalara meraklı bir çocuğunuz varsa bu müze tam size göre. Ural Ataman Klasik Otomobil Müzesi binası, dekorasyonu ve barındırdığı eşsiz güzellikteki koleksiyonu ile her yaştaki ziyaretçilerine unutulması imkansız anlar yaşatmaktadır. Otomobiller, motosikletler, kamyonlar, itfaiye araçları, savaş araçları, türbinlerden oluşan müze koleksiyonlarını barındıran müzede 60'ın üzerinde araç sergilenmektedir. Müze ile ilgili detaylara buradan ulaşabilirsiniz.


Cemal Reşit Rey Senfoni Orkestrası'nın İstanbul'da Senfonik Yaz konser dizisi Dansa Davet konseri ile devam ediyor. Salgın nedeniyle canlı müzikten uzak kalan İstanbullulara gerçek müziğin canlı müzik olduğunu hatırlatmayı amaçlayan CRR Senfoni Orkestrası'nın İstanbul'da Senfonik Yaz başlıklı konser dizisinin üçüncü konseri olan Dansa Davet, 20 Ağustos Cuma saat 20.30'da Harbiye Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'nda müzikseverlerle buluşacak. Konser, 21 Ağustos Cumartesi saat 21.00'de Topkapı Şehir Parkı'nda ücretsiz olarak tekrarlanacak. Şef Cem Mansur ve Atıf Taner Çolak'ın yöneteceği CRR Senfoni Orkestrası, konserde genç keman sanatçısı İdil Yunkuş'a eşlik edecek. 19 yaşındaki sanatçı İdil Yunkuş'un, Saint- Saens'in Havanaise eserini seslendireceği konser programında ayrıca Saint- Saens'in Samson ve Dalila eserinden Bachanale, A. Borodin'in Poloveç Dansları ile U. C. Erkin'in Köçekçe'si de yer alıyor. Klasik müziği kentin iki yakasındaki parklarda ve meydanlarda İstanbullularla buluşturmayı amaçlayan CRR Senfoni Orkestrası'nın 21 Ağustos Cumartesi akşamı Topkapı Şehir Parkı'nda ücretsiz ve halka açık olarak gerçekleştirilirken Harbiye Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'ndaki konser biletleri Biletix'ten satışa sunuldu. Sosyal mesafe kuralları ve pandemi önlemleri çerçevesinde düzenlenen İstanbul'da Senfonik Yaz konserler dizisin son konseri olan Masallar ise 17 Eylül Cuma akşamı Harbiye Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'nda, ertesi gün de yine ücretsiz olarak Kalamış Sahil'de gerçekleştirilecek.


İstanbul Büyükşehir Belediyesi Cemal Reşit Rey Konser Salonu 2022 Konser Sezonu için kapılarını, 29 Ocak akşamı gerçekleşen Uğur Mumcu Kantatı konseriyle açtı. CRR'de, Şubat ayında klasik müzikten Türk musikisine, halk müziğinden caza ve dünya müziğine uzanan seçkide 17 konser müzikseverlerle buluşacak. CRR Konser Salonu'nda Şubat ayı, 1 Şubat'ta Yansımalar konseri ile başlıyor. Grup, 30 yıllık müzik serüvenindeki klasikleşmiş parçaların yanı sıra CRR'deki konser için özel olarak düzenlenmiş eserler seslendirecek. Konserde, Aziz Şenol Filiz ve Birol Yayla'ya; gitarda Cem Tuncer, kontrbasta Erdal Akyol, vurmalı çalgılarda ise Ediz Hafızoğlu eşlik edecek. Berlin Filarmoni Orkestrası'nın 138 yıllık tarihinde orkestraya resmi olarak kabul edilen ilk Türk keman sanatçısı olarak büyük bir başarıya imza atan Hande Küden, Berlin Filarmoni Orkestrası birinci keman grubu sanatçılarından Kotowa Machida ile 2 Şubat'ta konser verecek. Küden ve Machida'ya Lepidus Ensemble'nin eşlik edeceği konserde müzikseverler 18. yüzyıla bir yolculuğa çıkacak. Şarkılara yaptığı içten ve romantik yorumlarıyla caz ve kabare dünyasının en beğenilen isimlerden biri olan Jane Monheit geçtiğimiz yıl yayınladığı son albümü 'Come What May'in turnesi kapsamında 4 Şubat'ta konser verecek. Kraliçe Elisabeth Yarışması'nda birinci olan ilk çellist olan Victor Julien-Laferriere 5 Şubat'ta konser verecek. Laferriere, CRR Senfoni Orkestrası'nın eşlik edeceği konserde orkestrayı 27 yaşındaki genç İtalyan şef Alessandro Bonato yönetecek. 6 Şubat Pazar günü saat 11.30'da Fonikler Köyü çocuklarla buluşacak. Orkestradaki tüm enstrümanların bir birey olduğu bu köyde birlikte uyum içinde yaşamanın önemine vurgu yapılıyor. Çocuklar ve Büyükler İçin Senfonik Masal başlığıyla gerçekleşecek bu büyülü köyün besteci ve orkestra şefi Tolga Taviş. Aynı akşam CRR Genç Oda Orkestrası saat 19.00'da konser verecek. 9 yaşında katıldığı Azerbaycan Genç Piyanistleri Yarışmasında birinci olan; 2021 yılında Viyana Senfoni Orkestrası'nın baş şefi Andres Orozco-Estrada tarafından davet edilen 9 genç orkestra şefinden birisi olarak Viyana Konzerthaus'da Beethoven'ın 5. Senfoni'sini yöneten piyanist ve orkestra şefi Abuzar Manafzade hem solist hem orkestra şefi olarak yer alacak. CRR Türk Müziği Topluluğu, Orhan Veli Kanık, Cahit Sıtkı Tarancı, Nazım Hikmet ve Ümit Yaşar Oğuzcan'ın Mesut Cemil, Osman Nihat Akın, Şekip Ayhan Özışık, Avni Anıl tarafından bestelenen eserlerden oluşan bir repertuvarla 8 Şubat'ta müzikseverlerle buluşacak. İstanbul'un 30 yıllık orkestrası olan İBB Kent Orkestrası tüm zamanların en iyi grupları arasında gösterilen, Waterloo ile 2005 yılında Eurovision tarihinin en iyisi seçilen, dünyanın en önemli müzikali kabul edilen Mamma Mia'nın bestelerini yapan, müzik tarihinin ölümsüz grubu ABBA'nın şarkılarıyla 10 Şubat'ta konser verecek. İzzet Öz'ün sunumuyla, ücretsiz olarak müzikseverlerle buluşulacak konserin saati 20.00. Efsanevi yapımcı Quincy Jones tarafından Montreux Caz Festivali'nde keşfedilen caz piyanisti ve besteci Alfredo Rodriguez, caz müziğe Havana'nın sıcak piyano ritimlerini eklediği performansıyla 11 Şubat'ta İstanbullularla buluşacak. Türk Halk Müziği Sanatçısı Nida Ateş, değerli saz sanatçılarından oluşan orkestra ve sevda ile söylenmiş türkülerden oluşan bir repertuvarla 15 Şubat akşamı CRR'de konser verecek. Geleneği özel bir caz diline dönüştürme deneyimine odaklanan İtalyan vücut çalgıcısı, şarkıcı Emilia Zamuner ile New York'un dünyaca ünlü Metropolitan Operası'nda başrol oynayan ilk Türk opera sanatçısı Burak Bilgili caz ve aryalardan oluşan bir repertuvarla 18 Şubat akşamı konser verecek. Sanatçılara Nail Yavuzoğlu yönetimindeki CRR Caz Orkestrası eşlik edecek. Dünyaca ünlü opera sanatçısı Kartal Karagedik Bir Yolcunun Şarkıları Bohemya'dan İskoçya'ya Melodiler Döngüsü başlıklı konserle Türk opera dinleyicisi ile buluşacak. 19 Şubat akşamı gerçekleşecek konserde Karagedik'e orkestra şefi Murat Cem Orhan yönetimindeki CRR Senfoni Orkestrası eşlik edecek. Müziklerini Evrim Demirel'in, librettosunu Nazlı Zeynep Ergüven'in yazdığı, rejisörlüğünü ise Barış Meydan'ın üstlendiği çocuk operası, Barış Ormanı 20 Şubat'ta minik sanatseverlerle buluşacak. Barış Ormanı ile çevrenin, doğanın korunmasına yönelik farkındalık sağlamak amaçlanıyor. Altın flütlü virtüöz Lisa Friend ise 20 Şubat'ta CRR'de olacak. Flüt çalmaya beş yaşında başlayan ve kariyeri boyunca dünyanın pek çok ülkesinde konser veren Friend; Steven Spielberg'ün USC Shoah Vakfı için ve Buckingham Sarayı'nda Kraliyet Ailesi için verdiği solo resitallerle dikkat çekmişti. CRR'deki konserinde sanatçıya Stanley Dodds şefliğindeki CRR Genç Oda Orkestrası eşlik edecek. Kendi jenerasyonunun en yetenekli ve yaratıcı dansçısı olarak flamenkoda yepyeni bir dil arayışı ile uluslararası sahnede kendine yer açan Patricia Guerrero ilk defa İstanbul'da olacak. Gösterisi Distopia 23 ve 24 Şubat'ta iki akşam üst üste İstanbullularla buluşacak. Dört oktavlık sesiyle eleştirmenlerin beğenisini toplayan Norveçli caz solisti ve bestecisi Rebekka Bakken İstanbullu müzikseverleri büyülemeye geliyor. 25 Şubat'taki konserinde Bakken'e, piyanoda Jorn Oien, gitarda Tommy Kristiansen, basta Jonny Sjo ve davulda Rune Arnesen eşlik edecek. CRR'de Şubat ayının son konseri 26 Şubat'ta tartışmasız olarak dünyada türünün en iyi topluluğu olarak kabul edilen Berlin Filarmoni Nefesli Beşlisi ile olacak. Topluluk Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika, İsrail, Avustralya ve Uzak Doğu'daki konserlerin yanı sıra Berliner Festwochen, Edinburgh Festivali, London Proms, Quintette gibi uluslararası festivallerin de aranan popüler grupları arasında yer alıyor. 20 ve 130 TL arasında edinilebilen konser biletlerine, CRR Gişesi ve Biletix'ten ulaşılabilir.


Sanata Evet çağrısıyla toplumun tüm kesimlerine, daha iyi ve güzel bir dünya için sanatın hayatımızda daha çok yer alması gerektiğini hatırlatan ünlü oyuncu Tamer Levent ile sanatın iyileştirici gücünü konuştuk. Levent, Sanat; piyano çalmanın adı değil, piyanoyu nasıl çaldığınızın anlamıdır. Eğer piyano çalmanın anlamını kendinize tarif edebiliyorsanız o zaman sanat iyileştirir diyor. Büyük bir acı yaşadık... 11 kentimizi vuran deprem tüm ülkeyi, hepimizi derinden etkiledi. Daha ilk andan itibaren dayanışma içinde yaralarımızı sarmaya, acımızı paylaşmaya çalıştık. Belki daha yolun başındayız ama bu süreçte aklımızın bir köşesinde de hep sanatın iyileştirici gücünden yararlanmanın yolları oldu. Birçok kurum, kuruluş bu yönde çalışmalar yaptı. Biz de dergimizin dosya konusunu sanatın iyileştirici gücü üzerine kurgulayınca çok değerli oyuncumuz Tamer Levent ile bir araya gelelim istedik. Aslında Siyasal Bilgiler Fakültesine gidecek, hariciyeci olacaktım ama konservatuvar kazandım. O yıllarda seviye sınavı ile öğrenci alıyorlardı. Kazanacağımı da zannetmiyordum ama kazandım. O zamanın şartlarında konservatuvarda bambaşka bir eğitim alacağımı düşünüyordum. Ama beklediğim gibi bir eğitimin olmadığını gördüm. Ben oyunculuğun bir felsefesi olması gerektiğini düşünüyorum. Oysa oyuncu sadece icracı olarak görülüyor. Benim hayatımın uzunca bölümü yurt dışında geçti, aşağı yukarı 170 ülkeye gittim. Hiçbirine de turist olarak gitmedim. Hep davet edildim. Oyunculuğa yaklaşım konusundaki farklara gelince... Drama kelimesi Türkiye'de acıklı olarak anlaşılıyordu 1970'li yıllarda. Konservatuvarda öğrenci iken bir İngiliz hocamız vardı. Bize İngiliz bir yazarın kitabından bakıp doğaçlama yaptırıyordu. Bir gün ders arasında kitabının kapağına baktım, not aldım. İngiltere'den gelen arkadaşlarımdan bu kitapları istedim. O zaman anladım ki Rönesans geçirmiş toplumun bakış açısı, dramanın, durum olduğunu söylüyor. O andan itibaren vizyonum açıldı, oyunculuğa da farklı bakmaya başladım. Sonra okul bitti, Almanlar burs verdi, Amerikalılar burs verdi. Ardından Londra'da liege vardı, oraya drama lideri olarak aldılar. Oraya girdiğim andan itibaren dünyanın akla gelmeyen birçok ülkesine gittim. Manila'da 15 gün ormanın içinde drama atölyesi yaptık. Dediğim gibi Türkiye'de drama o sırada acıklı olarak biliniyordu. Böyle bir ortamda Türkiye'de bunları konuştuğumuz zaman garip karşılıyor insanlar. Bizde maalesef duyduklarına, duyarak ezberlediklerine çok inanıyorlar. En doğrusu o zannediliyor. Oysa bunun akademik olarak bir karşılığı da yok. Filozoflar öyle anlatmıyor. Biz resim, heykel, müzik, mimari, tiyatroya kodlamışız sanatı. Sanat, budur diyoruz. Ne zaman sanat konusunda bir şey söyleseniz karşı taraf böyle anlıyor. Sanat kavramı, esasında insanın beyninde olan bir özelliğin adı... Ama insan bunu bilmiyor. Hatta şunu söyleyeyim daha öncesinde insan, beyninin özelliklerini de bilmiyordu. TÜBİTAK'ın 1980'li yıllarda çıkardığı Buluş Yapma Sanatı diye bir kitap var. Orada diyor ki, Graham Bell, Newton, Benjamin Franklin gibi bilim insanları, buluşları yaparken bile beyinlerinin ne kadar etkili olduğunu bilmiyorlardı. Dolayısıyla mucize diye bir kavrama inanılıyordu. Esasında mucize, beyni tanımamaktan ötürü üretilmiş bir laf. Beynin bölümlerine kabaca baktığımızda sağ lobun özelliğine sanat diyoruz, sol lob da analitik. Sağ lob, merak ediyor, deneyimlemek istiyor. Beyni tanıdığınız zaman görüyorsunuz; beyin merak ediyor, deneyime yönlendiriyor. Yani bilimin kaynağı da sağ lob esasında. Merak ettiğiniz için bilim oluyor. Öte yandan doğa ile insan arasındaki ilişki, sanatın kaynağı. Yapay zekanın keşfedilmesi de sanat. Bilim; sanatın bulduğu, düşündüğü, merak ettiği, araştırdığı konulara, analitik beyin tarafından cevaplar bulunması, deneyimin proje haline gelmesi, sonra onun uygulandıktan sonraki halinin kuşaklara devredilmesi demek. Devredildikçe bilim oluyor. Hipokrat Ars longa vita bravis yani Sanat uzun, hayat kısa demiş. Baktığınızda Hipokrat sanatçı mı? Değil ama bakışı böyle. Amerikalı yazar Rolla May, Bilimin çıkışı sanatın varlığından kaynaklanıyor diyor. Yani makine icat etmek bilim, düşünce icat etmek sanat! Bakın, bu da sanat! İnsanın refleksi bu. Demek ki temiz ve güzelliği olan bir şey yapmak istiyor insanlar. Çünkü sanatçı, işini özenle yapandır. Babanız bir şey düşünüyor, etkileniyor, merak ediyor. Koltuğun üzerinde çiçek böcek olmasını neden istiyor? Çünkü doğadaki çiçek böcek onu etkiliyor. Bir süre etkiledikten sonra, ona süreç diyoruz zaten, o süreç fikre dönüşüyor. Ben doğada bunu görüyorsam evde de göreyim, besleneyim, diyor. Giderek projeye dönüşüyor bu... Bir heykeltıraş ile ressamı yanına alması müthiş bir zeka! Bu konu aslında tipik bir Sanat Evet örneği. Biz, daha güzel ve daha anlaşılır bir dünya için Sanata Evet diyoruz! Sanata Evet, sanatın bir ürün değil, süreç olduğunu savunmaktadır. Bu süreç sonunda ortaya çıkan her şey, etik, estetik ve adalet kavramlarıyla örtüştüğü takdirde sanat olarak kabul edilmektedir. Evet, sanat koparıldı. Coğrafya kaderinizdir deniyor ama bu kader değil. Çünkü baktığınız zaman bu coğrafyada çok çok eski zamanlarda müthiş şeyler olmuş. Şimdi bu coğrafya o özelliğinden koparılmaya çalışılıyor. Sanatçı, lüzumsuz işlerle uğraşan insan değil. Sanat kelimesi, bir işi özenle yapmak anlamına geliyor. Ama artık o anlamdan uzaklaştırılıyor. Guguk Kuşu filmi vardı, Jack Nicholson'ın oynadığı. Orada lobotomi yapılıyordu. Beyni, işlemez, müthiş itaatkar hale getiriyorlardı. Biz de adeta lobotomi olmuşuz sanat konusunda. Ama farkındalık zamanı şimdi. Depremin ardından İstanbul'da, Yaşam Sanatı adında bir platform kurduk. Bu platformla depremden sonra İstanbul'a gelen çocuklarla drama yöntemi ağırlık olmak üzere, rol oynama metoduyla düşünme, kavramları anlama, konsantre olma gibi çalışmalar yaptık. Hem eğlenceli hem eğitici çalışmalar oldu. Çocuklarımızın uyum, birlik, beraberlik, iletişim gibi unsurlarını psikoloji, pedagoji hatta psikiyatri yöntemleriyle yeniden geliştirmek, onların bu farkındalığı elde etmelerini sağlamak için çalışmalar yaptık. Bu projenin Yaşam Sanatı Platformu tarafından gerçekleştirilmesi yaşamanın bir sanat olduğunu göstermesi açısından önemli. Sanatı, bireylerin bütün acılarına rağmen yaşama bağlanarak ve kendilerini geliştirerek hayata tutunması, yaşama sanatı olarak tarif etmek istedik. Bizim, sanatın iyileştirici gücünden kastımız, sanatı fark etmek. Yani bireyin kendisinin neler yapabileceğini fark etmesini sanat olarak düşünüyoruz. Beyindeki özelliklerini keşfetmesini ve bu özellikleriyle kendisini tanıyarak, yapıcı, pozitif mesajlar göndererek kendisini geliştirmesini, yaratıcılıklarını köreltmek yerine parlatmasını ve bu parlatmayla da kendi kendini yöneterek hayata bağlanmasını kastediyoruz. Resim, edebiyat, heykel, tiyatro, müzik, mimarlık gibi eskiden altı olan sanat dalı sayısı, şimdi sinema, fotoğraf ve sporun eklenmesiyle dokuza ulaştı. Sanat uğraşıları, sanat becerileri alanlarına bakarsak sayı giderek artacak. Gastronomi de girecek tasarım da girecek bunların arasına. İnsanın yaptığı pek çok iş, sanat olarak tanımlanacak bir gün dünyada. Dolayısıyla biz mesela resimle uğraşan bir çocuğun da kendisini tedavi edebileceğini düşünüyoruz, dramayla uğraşan bir çocuğun da müzikle uğraşan bir çocuğun da. Bunları yapılması için gerekli disiplinler söz konusu. Bu disiplinleri fark eden insan, kendini de fark etmiş olacak, kendi yaşam biçimini anlamlandırıp gelişmesine ön ayak olacak fikirler geliştirebilecek. Dolayısıyla burada esas olan, uygulamaların bireyde yapacağı düşünce sistemini kurmak. Bu düşünce sistemini kurduğunuz zaman, bireyin kendi kendini iyileştirmesi söz konusu olacak. Yoksa sanatla iyileşme, piyano çalarak tamamen iyileşmek anlamına gelmiyor. Piyano çalarak nasıl iyileşiyorum farkındalığını elde etmek önemli. Sanat; piyano çalmanın adı değil, piyanoyu nasıl çaldığınızın anlamıdır. Eğer nasıl çaldığınızın anlamını kendinize tarif edebiliyorsanız o zaman sanat iyileştirir. Bu yoğun temponuzda zaman ayırdınız. Sohbetin tadı damağımızda kaldı. En kısa zamanda daha uzun uzun sohbet edebilmek dileğiyle tekrar teşekkür ederim size.


Üç çocuğun en büyüğüyüm, erkek ve kız kardeşlerim var. Babam futbolcu. Bizim de sporcu olmamızı istemişti ama ne erkek kardeşimin ne benim futbolla işimiz oldu. Ben yerde duran topa üç kez üst üste vuramıyordum. Futbolla ilgilenen bir çocuk için babam, kız kardeşimin doğmasını bekledi. Çünkü içimizde futbola meraklı çocuk o oldu. Burçin Neziroğlu, dünyaca başarılı bir ritmik jimnastikçi, dünyada ilk dörtte. Annem öğretmen, müthiş destekleyici bir kadın. Bize her şey tabakta sunuldu. Bir şey için çaba sarf etmedik. Yani yaptığımız iş sırasında yorulduk, üzüldük ama onun dışında her şey rahattı. İzmir'de bahçeli bir evdeydim. İstanbul'a gelince de İzmir'e en benzeyen yeri seçmek istedim, o yüzden Moda'dayım. Herkes İstanbul'a karmaşa, kargaşa diye bakıyor ama ben bir üst caddeye çıkıyorum. Aşağı iniyorum. İşe vapurla gidiyorum. Benim için İstanbul başkalarının anlattığı gibi karmaşa ve kargaşa değil. Ailemin kararıyla dans ettirildim! Benden sonra kardeşlerim de devam etti. Dedim ya babam sporcuydu, bizde dört yaşına giren spor salonuna da girerdi. Ama benim sporcu olamayacağım belli olunca babam beni dansa yönlendirdi. Dansa ilgim ve yeteneğim olduğunu anlamışlar. Evet, çok iyi hocalardan ders aldım. Suna Eden Şenel hocamı geçen yıl kaybettik ki kendisi Atatürk'ün ülkemizde Türk balesini kurup geliştirmekle görevlendirdiği Ninette de Valois tarafından İngiltere'ye Royal Ballet'ye gönderilmiş dört genç kızdan biriydi. Suna Hoca o kadar müthiş dansçı ki dört yıllık eğitimi bir buçuk yılda tamamlıyor orada. Royal Ballet'deki ilk hocamızdı. Daha sonra ABD'de modern dansın kurucusu Martha Graham'ın dans okullarında eğitim aldım. Aslında benim için annem seçti. Bana bıraksalar tarih öğretmeni olurdum. Sanatla filan ilgilenmezdim. Bana sorsalardı İster miydin? diye. Bilmiyorum. Ama şimdi Mutlu musun? diye sorsanız çok mutluyum. Hayalini kurduğum şeyleri yaşıyorum. Dışarıdan deli dolu, çılgın gibi görünüyorum ama özünde de sakin, sessiz bir insanım. Şöyle oldu, üniversite zamanına gelince annem benim için Güzel Sanatlar Fakültesi Tekstil Bölümünü seçti. Sınava girdim, kazandım, okula girdim. Annemin seçiminden rahatsız olmadım çünkü ben sınırlara bayılırım! Ben bir şeye karar vermezsem çok mutlu oluyorum. Bana Şunu mu istiyorsun bunu mu? demesinler. Çünkü bilmiyorum. Ama bana şunu derlerse ben onun içinde oynarım istediğim gibi. Annem de Hadi, sen bu bölüme gir dedi. Hadi girdim. Giysi tasarlıyorum ama asla istemedim, sevemedim. Daha önce hep dans etmişim, atlama zıplama olmuş hayatımda. İki yıl moda okudum sandalyede oturdum. Bu beni gerdi. Hiç mutlu olmadım. Bir gün okulda dolaşırken dokuma tezgahını gördüm. Müthiş! Dokuma bölümünden bir arkadaşım da benim bölümüme geçmek istiyordu. O benim yerime geçti, ben de onun. Arkeolojik kazılarda genellikle üç ev çıkar; seramik evi, ekmek evi ve dokuma evi. Binlerce yıl önce farklı coğrafyalarda yaşamış insanların aynı şekilde dokuduğunu anlıyoruz o kazılardan. Üstelik tekstilin yani dokumanın ilk örneklerinin tamamı Anadolu'da. Bu, hepimizin genlerinde var. Dokuma benim için hayat gibi. Ortasından başlayamıyorsun. Önce birinci sırayı yapman gerek. Söktüğün zaman izi kalıyor. Devam edersem de o izle devam ediyorum. O ilk sıralarda müthiş heyecan oluyor. Önce renkler patlıyor, sonra yavaş yavaş yerine geliyor... Dokuma benim için tam bir meditasyon. Aslında hepimizin aradığı şey dinginlik. Çünkü bize hep her şeyin daha hızlısı, daha ucuzu, daha çok para getireni dayatılıyor. Ama benim bütün bu dahalarım hep yavaşa doğru. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar'da öğrencilikten hocalığa geçmişsiniz. Evet, 2000 yılında Tekstil Tasarım Dokuma Bölümünden mezun oldum, sonra yüksek lisans yaptım 12 yıl araştırma görevlisi olarak çalıştım ama yaptığım iş sekreterlikti, getir-götür yapıyorum. Yurt dışı, davetlerine gitmem yasaktı, sergi açmam yasaktı. Tamam dedim O zaman bırakıyorum ama bir şey de yapmam lazım! Bütün hocalarımı, onları tanımlayan kıyafetleri ile tuvalette iken dokudum. Kendimi de ayakta işerken çizdim çünkü içimi döküyorum. Akıl Hastanesi adını verdiğim sergimin davetiyesi ile istifa mektubumu bölüm başkanına sundum. Bana Oğlum, sürünürsün dediler. O zaman dedim ki, Ben buradan ayrılınca sürüneceksem bu bölüm neden var? Dokuma ile hayatın geçmeyeceğini düşünüyorsanız bu kadar öğrenciyi niye mezun ediyorsunuz? Ne oldu biliyor musunuz? Bu Akıl Hastanesi sergisi önce Akbank Günümüz Sanatçıları Sergisi'ne seçildi ardından da Siemens Sanat Sergisi ödülünü kazandı. Benim bir Kore maceram da oldu. Ben Kore'ye giderken İşeyen Fırat da Londra'da Sotheby's müzayedesine çıktı. Sonra Christie's müzayedesine girdim, katalog kapağı oldum. Yani bana tam da dokuma ile hayatın geçtiğini gösteren şeyler oldu. Aslında geleneksel bir iş yapıyorum. Anadolu'da binlerce yıldan bu yana kilim dokunuyor. Ben o tekniği değiştirmeden, bozmadan yapıyorum ama canımın istediği deseni yapıyorum. Çünkü kilimin bir dili var. Çok eskiden olduğu gibi. Kilimin kendine has bir dili vardı. Diyelim ki bir genç kız evlendi, bir eve gelin gitti. Gittiği yerde mutlu ise kayınvalidesinden memnun ise dokuduğu kilimde hayat ağacı oluyordu. Yani Ben buraya bollukla, bereketle geldim. Hayat getirdim. Burada mutluyum diyordu. Ama eğer mutsuzsa kayınvalidesi sivri dilliyse mesela kiliminde hani pıtrak dediğimiz dikenler var ya onlardan olurdu. Daha da ilginci kadının tüm bu anlattıklarını kocası da komşusu da kayınvalidesi de bilirdi. Kilim, sessiz iletişimin aracıydı. Bugün yine dili var ama ben anlatmak istediklerimi o eski motiflerle değil, günümüze göre anlatıyorum. Benim derdim tekstil içinde gerçekliği aramak; kurgu olmadan. Ben kendi derdimi göz göze bakarak anlaşmakta buluyorum. Onun için eserlerimle karşılaşan insanlar göz göze gelsin, gözünün içine baksın istiyorum. Anadolu kilim tekniğini alıyorum, yeni bir şey bulmak kaygısı gütmeden yapıyorum. Dokuma hemen olan bir süreç değil. 3-5 saatte iki parmaklık sıra dokuyabiliyorum. Haftalar, aylar sürüyor bir eserin ortaya çıkması. Bir ay içinde bununla ilgili formlar değişiyor. Yavaş yavaş o silüetler en gerçek, yalın hale geliyor. Bilgisayar programlarını hiç kullanmıyorum. Kolayı o, photoshop'a koy resmi, orada verilen renklere göre doku. Bunu yapan da var. Ama bana göre değil. Ben ilk başlarda saya saya yapıyordum ilmekleri, şimdi görüyorum nereye ne geleceğini. Yine de ilk sıralarda biraz yavaş yavaş ilerliyorum gibi. Koyu renkler kullandığımı fark ettim mesela ilk sıralarda. Sonra o gözün nerede başlayıp bittiğini görüyorum sanki içimde. Öyle dokuyorum. Biz güzel sanatlar fakültesi eğitimi aldık. Orada üç gün normal ders alırdık, iki tam gün de desen dersi. Işığı ile gölgesi ile bir insanın çıplak ve giyinik modelini çiziyorduk. Benim resim bilgim herkesin resim bilgisi kadardı. Bildiğimiz resim eğitimi. Işık gölgeyi biliyoruz, dokuyu biliyoruz, alanı biliyoruz, proporsiyonu biliyoruz. O zaman kolay oluyor. Çok acayip oldu. Dokuduğum için sevdim. Dokumam eksikmiş benim. O zaman yapsam herkes gibi olacaktı. Giyside eksik olan şey dokumammış, oraya dokununca işin güzelliğini anladım. Geleneksel sanat olarak kabul ediliyor olmam gönlümü çok rahatlatıyor. Beni geleneksel sanatlar bünyesinde kabul eden hocalarım beni değerli kılıyor. Az önce konuştuk, kilimlerin dili var. Ama eskinin dili, sembolü farklı. Dokumaya başladığımda Acaba ben bugün eski desenlerden dokursam karşılığı ne olur? diye düşündüm. Şehir insanı olarak sokağa çıktığımda pıtrak gibi bitki görmüyorum, asfalt ve çamur görüyorum. O nedenle o günkü dokuyucunun değil, orada anlatmak istediği ne olabilir diye ben bu portreleri dokumaya başladım. Çünkü göz göze anlaşabiliyor olmak da benim bugünkü sembol dilim. Dokuma sanat olarak görülmüyor. Pandemi döneminde Contamporary İstanbul'da eserlerim sergilendi. Bu yıl dijital olarak yapıldı bu sergi ve bir sanat profesörü sergiyi gezdiriyordu. Beni de davet ettiler bu sanal geziye. Katıldım. Profesör, sergiyi anlatırken benim olduğum salonda beni atladı. Ben Türkiye'de sanatçı olarak tanınmıyorum. Çünkü sanatın bir modası var. Sergi konusuna gelince yurt dışında daha çok sergi açıyorum evet ama İstanbul'da da üç dört yılda bir sergi açıyorum. Hatta yurt dışında açacağım her sergiden önce annem, babam, arkadaşlarım da yaptıklarımı görsün diye her yıl muhakkak İzmir'de bir sergi açıyorum. Gelenler yine sadece annem, babam, arkadaşlarım... Sonra yurt dışı sergileri ile ilgili post paylaşınca altına gelen yorumlar oluyor. İzmir'de ne zaman sergi açacaksınız? diye. Oysa her yıl açıyorum, duyurusu da oluyor ama.. Evet, boynumdan bir parça alınırken sinirim hasar görmüş. Fark edilmedi bu önce, sağ elim felç oldu. Ben yine de bir sene tek elimle günde bir sırada olsa dokuma yaptım. Biliyor musunuz o yıl New York Moda Haftası'nda ilk kişisel defilemi yaptım. Olmuyor diyorsak bir işle ilgili, o zaman, biz yapmıyoruzdur. Elimizde bir şey cana gelmiyorsa biz hakkını vermiyoruzdur. O büyük sağlık sorunu bana huzuru getirdi. Huzurun önemini gösterdi. Ben yaptığım işe isim veremeyeceğim. Çünkü bana ayıp geliyor. Kısa eğitimlerin hocaları, bu kısa eğitimlerinin sonuçlarını bir düstur gibi anlatmaya başladı. Bunun temelinde de para kazanmak var. Biz okumuş ve gönül vermiş insanlar olarak bunun edebini aldığımız için o noktalarda sakin duruyorum. Muhakkak ki benden daha iyi bilecek hocalarım var. Bir söz söylenecekse benim için kişinin kendisinin söylemesi ayıp geliyor bana. Ama şunun mutluluğunu yaşıyorum. O nedenle paylaşabilirim. Kanada'daki çok büyük tekstil derneklerinde Fırat Neziroğlu gibi dokumak diye atölyeler düzenleniyor. Beni oralara davet ediyorlar, konuşma yapıyoruz. Bir de Uzak Doğu'da, ABD'de benim tekniğimi ders olarak anlatıyorlar üniversitelerde. Oralara katılıyorum. Bundan büyük mutluluk duyuyorum. Benim Sühandan Hocam vardı, yeni kaybettik. Lif sanatı terimini Türkiye'ye getiren kadın o. DEÜ GSF'de onunla 10 yıl çalıştım. Bir de Belkıs Balpınar var. Bu iki ismi söylemeden olmaz. Onlar yolu açtılar, biz yürüyoruz. İkisiyle de çalışırken şöyle oldu. Belkıs Balpınar'ın işlerine bakarsınız, beni görmezsiniz, onu görürsünüz. Sühandan Özay'ın işlerine bakarsanız onu görürsünüz. Onlar da bana kendim gibi dokumayı öğrettiler. Benim söyleyeceğim de şu; tek şey kişinin kendi dilini ve ihtiyacını bulması. Başka birini taklit edince ne olacak ki! Benim gibi dokuyan birçok isim çıkarsa o zaman herkes beni anar. Kişi için de kötü olur o. Öğretmenlerim bana kendileri gibi dokutmadılar, ben de yeni gelenlere Benim gibi dokumasınlar derim sadece. Benim hayatımdaki her şey kendiliğinden oluyor. Dokuma sanatçısı olayım, modacı olayım diye karar vermiyorum. Hayat o kadar tatlı ki! Bir taraftan çıkarıveriyor. Güzellik yarışması için de vakti zamanında defile yaptığımız Yasin Soy, bu yarışmanın organizasyonunu yapıyor. Aynı zamanda kıyafetler de ayrı bir grupta yarışıyor. Onların da ödülleri oluyor. Orada da Anadolu'dan ne yapacağız derken bana ulaştılar. Yaparım dedim. Önce olgunlaşma enstitüleri ile yapmayı planladım. Çünkü Türkiye'deki 24 olgunlaşma enstitüsünün danışmanlığını yapıyorum. Olgunlaşma enstitüsündeki öğrenciler kıyafetler için küçük prototipleri yaptılar, sonra eğitim yılı sona erdi. Tam o sırada da Pırıl ile tanıştık. Pırıl ile tanışmamız inanılmaz! Çünkü aileden tekstilden, dokumadan geliyor. Onunla konuşurken Tamam prototipler hazır da bunları nerede diktireceğim? dedim. Çünkü bir şeyin üretimi çok büyük sorun. Tasarımcı tasarlıyor ama malzeme ile karşı karşıya gelince malzeme Bir dakika diyebiliyor, Ben senin istediğin gibi olmayacağım diyor. Malzeme ile çatışma süreci bu. O arada Pırıl, bana dedi ki bunu muhakkak söylememiz lazım- Seni abiyecilerin kralına gönderiyorum. Ve ben kendimi Dressing Room'da buldum. Şimdi biz burada Özge Hanım ile karşılaştık, başladık. Burada çok önemli bir şey söylemek lazım. Bir tasarımcının dışarıda, başka bir yerde çalışması aslında bir direnç yaratır. Çünkü her yerin kendi dili, sistemi, bakış açısı vardır. Dışarıdan gelenle ortak noktada buluşmak zaman alır. Ama hayat, en güzel organizatör! Buranın içi know-how! Bir anda kumaşçılara gittik, baskılar yapıldı, taşlar işlendi, el işçilikleri yapıldı. Bunlar 10 gün sürmedi. Hem de çok. Beş yıldır hiç hareket etmiyorum. Şimdi kollarımı sıvadım, yeni dans projeleri filan düşünüyorum. Çıkacağım sahneye. Çünkü çok özlüyorum. Aslında pandeminin başında çıkacaktım sahneye araya pandemi girdi. Dinamizm. Dokumada birbirini tekrar eden motifler vardır. Ama benim dokumalarımda hiç öyle sayma yok, her an bir yerden bir şey çıkıyor. Bence sürekli dans ediyorsunuz, o dans hiç durmamış hayatınızda... İçten cevaplarınızla güzelleşen bu sohbet için tekrar teşekkür ederim. Dilerim en kısa zamanda yüz yüze görüşürüz. Aynı dileği paylaşıyorum Senur Hanım. Kendimi çok değerli hissettim sizinle konuşurken... Ben teşekkür ederim bu güzel sohbet için. Fırat Neziroğlu, İstanbul Kalkınma Ajansı ve Şile Belediyesi ile birlikte bir proje de yürütüyor bir süredir. İKA desteğiyle Şile'de açılan 100 tezgahta, toplam 200 kadına Şile bezini aynı eskiden olduğu gibi, eski tekniklerle dokumayı öğreten Neziroğlu; Anneannelerimiz doğayı bilir, tanır, onunla birlikte hareket ederlerdi. Şile'nin denizinin tuz oranı, Şile sahilindeki kumların inceliği büyüklerimize yol göstermiş, incecik kumaşlar dokuyabilmek için Şile sahillerinde kazanlara deniz suyunu doldurup kaynatmışlardı. Kaynayan deniz suyu içine de bir kap un dökerek bir çorba hazırlamışlardı. Bu çorbanın içine iplikleri atıp una bulamış, unla güçlenen iplikleri de tezgahlara gerip incecik kumaşlarını dokumuşlardı. Bu dokunan kumaşları da yine Şile sahilinde denizde yıkayıp incecik Şile kumlarının üzerinde kurutmuşlardı. İncecik kumlar Şile bezlerinin içine işlemiş ancak bu yollardan geçen, unla harmanlanan, denizle buluşup yıkanan kumaşlar Şile Bezi olmuştu diyor. Neziroğlu, Şile Bezi projesine başlarken öncelikle koleksiyonu hazırladığını ve satış noktalarını belirlediğini, Şileli kadınların bu işle çocuklarını okutmasını ve göçü önlemeyi amaçladığını vurguluyor.


Akbank Sanat, kültür sanat etkinliklerine Akbank Sanat Evinizde çatısı altında sosyal medya kanallarında aralıksız olarak devam ediyor. 21 yıldır çağdaş dans alanında Türkiye'den ve yurtdışından farklı dans sanatçılarına, koreograflara ve eğitmenlere sahne imkanı veren Akbank Sanat Dans Atölyesi tarafından hayata geçirilen Dans Hep Var performansları Akbank Sanat Youtube kanalında izleyicilerle buluşmaya devam ediyor. Sessizlikte dansın sesini duyuran bu performanslar hareketlerin kısıtlı olduğu bir dünyada dansın hep var olduğunu ortaya koyuyor. Dansın sesi izleyiciyi şehirde, doğada, evde... Nerede olursa olsun kucaklıyor. Sessizliği sese, hareketsizliği ritme, sınırları yeni başlangıçlara, yalnızlığı birlikteliğe dönüştürüyor. Su Güzey Veda, İsmet Köroğlu Özgür Sokaklar, Gizem Erdem Anlık, Serhat Kural Beyaz, Beril Şenöz ? ile başlayan seri; 31. Akbank Caz Festivali kapsamında Şehrin Caz Hali'nde Dans Hep Var söylemiyle caz ve dansı festivalin konser mekanlarında bir araya getirmiş; Chiara Giorda/Galataport Paket Postanesi, Can Gökdoğan/Müze Gazhane, Bengi Yörük/ Swissotel Sultanpark ve Gizem Bilgen/ Tersane İstanbul performansları ile devam etmişti. Kasım ve Aralık aylarında ise Belgrad Ormanı, Beyoğlu, Garipçe Köyü, Karaköy, Galat, Balat gibi şehrin farklı noktalarında dansla izleyiciyi buluşturan yeni performanslar hayata geçiyor.


Elidor'un açık artırma ile satışa çıkan #DedimOlabilir duvar resminin NFT versiyonu sahibini buldu. Satışın tüm geliri Toplum Gönüllüleri Vakfı'na aktarılarak, 14 genç kadının daha eğitim bursu ile hayallerine yaklaşması desteklenmiş oldu. NFT satışından elde edilen gelirle birlikte Elidor'un Kendi Yolumuzda projesi kapsamında burs desteği verdiği genç kadınların sayısı 246'ya yükseldi. Genç kadınları hayallerine giden yolda destekleyen Elidor'un Kendi Yolumuzda projesi kapsamında Toplum Gönüllüleri Vakfı yararına açık artırma ile satışa çıkan Dedim Olabilir NFT'si alıcısını buldu. Elidor'un Kadıköy Meydanı'nda mural sanatçısı KienArt iş birliğiyle hayata geçirdiği duvar resminin NFT versiyonu olan dijital sanat eseri, 1 ETH değerindeki teklifi karşılığında Ninja Squad'ın oldu. Satıştan elde edilen gelir ise TOG Gençlik Burs Fonu'na aktarılarak on dört genç kadının daha eğitim bursundan faydalanmasına imkan tanıdı. Böylece, Elidor'un Kendi Yolumuzda projesi kapsamında desteklediği toplam bursiyer sayısı 246'ya ulaştı. Elidor, Ebrar Karakurt'un yer aldığı Dedim Olabilir kampanyasının ardından Twitter'da kampanya etiketini kullanan ve çocukken çizdiği resme, Pembe saçlı kız mı olur? denilince nasıl yarım bıraktığını anlatan Elanur Yılmaz adlı genç kadının hikayesini bir duvar resmi ile tamamlamıştı. Bugün başarılı bir bilim insanı olan Dr. Elanur Yılmaz'ın yaklaşık 25 yıl önce yarım bıraktığı pembe saçlı kızlar resmi mural sanatçısı KienArt'ın yorumuyla Kadıköy Meydanı'nda mutlu bir anıya dönüştü. Proje sayesinde Türkiye'de ilk defa bir hızlı tüketim markası, kendi adını taşıyan bir NFT tasarımına imza atmış oldu. Unilever Saç Bakım Kategorisi Pazarlama Müdürü Kerem Dıramca, proje hakkında;Projemiz ile Türkiye'de markalı bir NFT eseri üreten ilk hızlı tüketim markası olduk. NFT satışının sağladığı burs desteği sayesinde 14 genç kadın daha artık hayallerine bir adım daha yakın. Aldığımız tepkiler ve olumlu geri bildirimler ne kadar güzel bir amaca dokunduğumuzu hatırlatır nitelikte. Bizim Elidor olarak çok değer verdiğimiz bir marka amacımız var: genç kadınların hayallerine ulaşmalarını desteklemek. Genç kadınları hayallerine giden yolda destekleyen Kendi Yolumuzda projesi kapsamında Ebrar Karakurt ile birlikte 'Dedim Olabilir' demiştik. Reklam filminin yayına girmesiyle sosyal medyada #dedimolabilir etiketi ile pek çok hikayeye ses olduk. Genetik bilimci Dr. Elanur Yılmaz'ın dikkatimizi çeken hikayesi sayesinde pembe saçlı kızların olduğu muhteşem bir duvar resmini kapsayan projemiz, NFT'ye dönüşerek açık artırmaya çıktı ve genç kadınlara burs kaynağı sağladı. NFT'mize teklif vererek açık artırmaya katılan ve kampanya boyunca paylaşımlarıyla destek veren herkese teşekkür ediyoruz. dedi. Toplum Gönüllüleri Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Didem Duru ise, 19 yıllık geçmişiyle 'gençlerin öncülüğünde, yetişkinlerin rehberliğinde' mottosuyla ilerleyen bir sivil toplum kuruluşu olarak dijital dönüşüme, dijitalleşmenin getirdiği yeniliklere hızlı adapte olabilmek bizim önceliklerimizden biri. Elidor ile genç kadınları desteklemek amacıyla çok güzel bir projeye imza attık. Kendi Yolumuzda projesiyle başlayan iş birliğimizi 'Dedim Olabilir' NFT'siyle taçlandırdık. Birlikte sivil toplum alanında başarılı bir yeniliğe imza attık. NFT satışından elde edilen gelirle 14 genç kadına daha eğitim bursu sağlayarak toplam bursiyer sayımızı arttırdık. Ayrıca ilk NFT iş birliğimizin başarıyla sonuçlanması, bir sivil toplum kuruluşu olarak teknolojinin çabalarımıza nasıl katkı sağlayabildiğini de gösterdi. NFT dünyasına böyle bir iş birliğiyle adım atmak, sivil toplumun gelişmesi ve güçlenmesine yönelik yenilikçi bir adım oldu. şeklinde konuştu.