Senur Hanım ile ortak bir arkadaşımız aracılığı ile tanışmıştık. Arnica'nın Avcılar'daki fabrikasının girişindeki silolara sanatsal bir özellik getirmek için neler yapılabileceğini konuştuk. Ben üç proje önermiştim, bunlardan Zirveye Çıkanlar ismindeki proje beğenildi. Silolara tırmanan gerçek insan boyutundaki heykelleri yerleştirdik. O sırada yaptığımız toplantılarda ben çalıştay fikrimden bahsetmiştim. Daha önce de Sapanca'da Portakal Çiçeği Sanat Kolonisi etkinliklerini yapmıştım, Çanakkale Bienali'ni başlatmıştım. Çünkü gençlere yönelik sanatı Anadolu'ya yayma ideolojim var. Atatürk'ün meşhur sözü Hattı müdafaa yoktu, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır sözünü ben sanata uyguluyorum. Bir anlamda Kurtuluş Savaşı'nın devam ettiğini düşünüyorum. Evet, savaş yapıldı, bitti ama eğitim ve toplumu geliştirme görevi bizlere de düşüyor. O yüzden sanatı İstanbul dışında Anadolu'nun çeşitli yerlerine yayma fikrim vardı. Bununla ilgili çeşitli çalışmalar da yaptım. Artvin dağlarında land art çalışmaları yaptım. Çeşitli kentlerde organize sergiler düzenledim, konferanslar verdim. Daha uzun vadeli bir çalışma yapma düşüncesindeydim. Bu fikrimi Senur Hanım'a ve Serhan Bey'e söyledim, çok beğendiler. Ama akıllarına bir soru takıldı: Gerçekten yapabilecek miyiz? Daha önce yaptıklarımı gösterdim. İkinci bir soru akıllarına geldi: Yetiştirebilecek miyiz? Yılların tecrübesi ve ilişkiler ağı ile çok rahat yetiştirebileceğimi söyledim. Senur Hanım'ın projeye sahip çıkmasıyla proje başladı. Projede bir sinerji yaratmayı hedefledik. Senur Hanım o bölgeye sanatı götürmek için çok ciddi bir kaynak ayırdı. Onun isteği, sanatın, rahmetli babasının yaptığı çiftliğe gelmesiydi. Çünkü Senur Hanım'ın babası çok iyi bir tasarımcıydı. Anadolu'dan gelen, tasarımı bilen birisiydi. Küratör kelimesinin bir kökeni de curatedir, küvöz kelimesi ile aynı kökenden gelir. Sistemi koruyan kişidir yani küratör. O nedenle bu projeyi tasarlarken hem Senur Hanım'ı hem sanatçıları koruyan, toplumun çıkarlarını ön plana çıkartan bir yapı kurmaya çalıştım. Bu yapıyı bir denge üzerine oluşturdum. Kadın-erkek dengesinin yanı sıra usta sanatçılar, orta kuşak sanatçılar ve gençlerin hep bir arada olduğu bir yapı oluşturdum. Aynı zamanda buradaki ortak üretimle birlikte bu ortak üretimin yarattığı etkiyi o coğrafyaya taşımayı, ardından tüm Türkiye'de göstermeyi, daha sonra da Türkiye'de yapılan bu çalışmaları uluslararası alanda göstermeyi planladım. Sanatçıları da bu çerçeveye göre seçtik. Sanatçılar sadece İstanbul'dan gelmedi. Muğla'dan, Şanlıurfa'dan, Adana'dan Mersin'den, Çanakkale'den sanatçılarımızı davet ettik. Sanatçılarımıza daha önce hangi tür boyalardan ne kadar istediklerini, nelere ihtiyaç duyduklarını sormuştuk. 23 Ağustos'ta onları karşıladık, çiftliğe getirdik. Geldiklerinde de isimlerinin yazılı olduğu kutuları buldular. Sanatçılar o kutuları açtıklarında önlüklerden kağıt havlu ve ıslak mendillere, kavanozlarından yağlı boya çalışanların kullanacağı silme bezine kadar her şeyin dört dörtlük hazır olduğunu gördüler. Sanatçıların kullandığı şövalelerin yanı sıra boya için sehpalar da hazırladık. O sehpalar yapılırken bizim aklımıza gelmeyen bir noktaya Arnica Fabrika Müdürü Efkan Bey dikkat çekti, Bu sehpaların altına bir raf yapalım. Sanatçılar çantalarını, kitaplarını koymak ister dedi. Her şey böyle özenli hazırlandı. Sanatçılar da geldiklerinde inanılmaz sıcak bir ortamla karşılaştılar. O karşılaşmadan gittikleri ana kadar o sıcak ortam sürdü. Tüm çalıştayı kaydettik, video, fotoğraf çekimleri yapıldı. Sıcak, samimi bir ortam oldu. Sanatçılar, özel bir otobüsle her sabah otelden alındı, saat 10.00'da çalışma alanında bulunuyorlardı. Çalışma sırasında çay kahve makineleri, her şey hazırdı. Özel bir yemek şirketi tarafından kalori hesaplaması yapılarak hazırlanan öğle yemeğini hep beraber yiyorduk; çalışanlar, teknik ekip, sanatçılar... Bahçede, ormanın içinde bir sofraya oturuyorduk. Düşünün, etrafınız ağaçlarla kaplı bir yerde yemek yiyorsunuz. 30 dönümlük arazi içinde. Öğle yemeğinden sonra tekrar çalışma başlıyordu, akşam yemeğine kadar. Öyle ki sanatçılar daha uzun süre resim yapabilmek için akşam yemeğini daha geç saate almamızı istediler. Yemeklerden sonra sohbetlerde hep sanat, felsefe, sosyoloji bağlamında konuşmalar yapıldı. Bazen birtakım anılar, bireysel hikayeler ya da sanat teorisi üzerine konuştuk. Bazı günler çevre gezileri yaptık. Kültürel dokuyu göstermek istedik sanatçılara. Genç sanatçılar, takip ettikleri ustalarla bir araya geldi. İlk kez bir çalıştaya katılan genç bir sanatçımız usta sanatçımız Ahmet ile sohbet etme fırsatı buldu. Çalıştayda kurulan ilişkiler hala da devam ediyor. Her sanatçının farklı bir çalışma modeli var. Bazılarının dışarıda çalışması mümkün olmaz örneğin. O nedenle kapalı ve açık alanlar yarattık. 30 dönümlük alanda kim nereyi istiyorsa orada çalıştı. Tam ormanın içinde çalışanlar oldu. Burada usta sanatçılar okul yıllarına döndü sanki. O birlikteliği yaşadı çalıştay alanında. Bu da çok güzeldi. Hepsi çok memnundu. Burada herkesin, Senur Hanım ve ailesinin tüm gönülleriyle orada olmasının etkisi oldu. Fabrika çalışanları bu işin içine dahil edildi, heyecan yaratılmış oldu. Yaratılan bu heyecan burada kalmayacak, devamı gelecek. Türkiye'de yapılan çalıştaylar genel olarak eksik kalıyor. Çünkü çalıştaylarda yapılan eserler sergilenmiyor, depolara kaldırılıyor. Oysa sanatçılar için aslolan görünür olmak. Bu nedenle biz Arnica Art Land Sanat Çalıştayı'nda üretilen eserleri ilk olarak işçiler görsün diye fabrikada sergiledik. Sanatçılar çok merak ediyorlardı Bu eserler nasıl sergilenecek? diye. Ben de Havada! demiştim. Şaka yaptığımı zannettiler. Geldiklerinde hakikaten eserlerinin havada sergilendiğini gördüler... Sergi matematiği diye bir kavram vardır. Eserlerin birbirine karşıtlığı, resimlerin birbirini yememesi, renk armonilerine dikkat gibi... Bunun yanı sıra izleyiciyi sergi alanına doğru çeken bir düzenleme yapılır. Ben, o sergi matematiğini yaparken ona dikkat ettim. Sağ olsun Fabrika Müdürü Efkan Bey kolonlar arasına çelik halatlar gerdi. O çelik halatlara eserleri astık. Fabrikadaki tahta paletlerden bir duvar yapıldı. Küçük ebattaki resimler de o duvarda sergilendi. O büyük alana girenleri havada asılmış büyük boy eserler ve tam karşılarında da paletlerden yapılmış bir duvarda sergilenen küçük eserler karşıladı. Etkili ve güzel bir sergi oldu. Bu eserlerin, üretildikleri topraklarda Mersin ve Adana'da sanatseverlerle buluşması için çeşitli galerilerle görüşmeler yapıyoruz. Nerelerde sergileneceğine karar vereceğiz. Daha sonra da İstanbul Avcılar'da hem Arnica'nın fabrikasında hem de o bölgede belediyeye ait bir mekanda sergilenmesini hedefliyoruz. Özellikle ekonomik olarak daha zorlanan bir kesimin yaşadığı o bölgede gençleri ve çocukları sanatla, bu eserleri üreten sanatçılarla buluşturacağız. Onun dışında Uluslararası Plastik Sanatçılar Derneğinin Maçka Demokrasi Parkı'nda bulunan galerisinde sergilere devam edeceğiz. Böylece sanat profesyonellerinin de o yapıtları görmesini sağlayacağız. İlerleyen yıllarda bu sergileri, diğer büyük kentlere de yayacağız. Sonraki adımımız da neighbors in dialog yani komşularla diyalog olacak. Bu çerçevede Bulgaristan, Yunanistan Azerbaycan'dan başlayarak Senur Hanım'ın Arnica koleksiyonunu dünyaya açmak, dünyada da göstermek istiyoruz. Bir anlamda da Türk sanatını dünyaya tanıtma, yabancı sanatçıların da olduğu koleksiyonu bütün dünyaya gösterme çabası içine gireceğiz. Bu yıl özellikle resim yapanları çağırdık. Önümüzdeki yıldan itibaren heykel yapan arkadaşlarımızı da davet edeceğiz. Hatta land art yapmak isteyenler var. Çünkü arazi uygun. Performans sanatçılarını getirmek istiyoruz. Gelsinler o alanda performanslar yapsın istiyoruz. Önümüzdeki sene hedeflermizden biri de bu. Bir de yurt dışı katılımları da sağlayacağız. İlk çalıştayı 32 sanatçı ile bir hafta yaptık. Ama bundan sonraki çalıştayları, yıl içine yayılan aralıklarla toplam üç ya da dört hafta üzerinden düşünüyoruz. Her yıl ortalama 100 sanatçıyı davet edeceğiz. Şimdiden, ABD, İngiltere, Almana, Sırbistan ve Güney Kore'den sanatçıların talebi gelmeye başladı. Biz bu sanatçıları belirli bir denge çerçevesinde misafir edeceğiz. Hedeflerimiz arasında sanat kütüphanesi kurmanın, sanat merkezi açmanın da olduğunu belirtmek istiyorum. Uzun vadede de Arnica koleksiyonunu bir müzede toplamayı istiyoruz. Bütün bunları yaptığımızda yerel yönetim ve devletin de o bölgeye sanatın daha iyi şekilde getirilmesi için çaba sarf edeceğini düşünüyorum. Senur Hanım'ın attığı bu adımlarla rol model olduğunu düşünüyorum. Başka iş insanları da bu işlere soyunarak kendi coğrafyalarına katkıda bulunacak. Yaptığımız tüm bu çalışma, ülkemizi çağdaş uygarlık seviyesine getirme çabasının bir parçası. Sanat üzerinden bu söylemi gerçekleştirdik. Sanatçı arkadaşlara, emeği geçenlere ve Senur Hanım ile ailesine teşekkür ederiz.


Tesadüfen fark ettiği çizim yeteneğiyle güzel sanatlar fakültesinde bölüm bölüm gezen Ozan Ünal, aradığı mutluluğu heykelde bulmuş. Benim derdim insanla dediği, çoğu demirden ve insan boyutundaki heykelleri, her sergide, kendi içinde bütünlük taşıyan hikayeler anlatıyor. Aynı, çok sevdiği edebiyat eserleri gibi... Büyülü gerçekçilik etkisindeki Rüya Anıdan Sayılır mı? sergisini Ekim 2021'de Ortaköy'deki Kethüda Hamamı'nda açmaya hazırlanan Ünal, Covid-19 sürecinin etkisiyle sonraki sergiyi bile kurgulamaya başlamış. Bir virüs hayatımızı bitirdi. Bu kadarmışız yani. Yaşam bizim etrafımızda dönmüyormuş. Sonraki sergimin adı 'Bu muymuş?' olabilir diyor. İzmirli heykeltıraş Ozan Ünal, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Moda ve Aksesuar Tasarımı Bölümünden mezun olup sanatın farklı disiplinlerini denedikten, yıllarca tasarımcılık yaptıktan sonra kendini en iyi heykel ile ifade edebileceğini anlamış. 2001'de mezun olup pek çok tasarım, resim ve heykel yapmış. 2012'den bu yana hayatında sadece heykel var. Ama sadece heykel yapıyor demek de yetmez. Hem bir tasarımcı hem bir yazar gibi çalışıyor. Bir serginin önce fikri geliyor. Sonra hikayesini yazıyor, yapacağı heykellerin tasarımlarını çiziyor. Ardından atölyede üretme süreci başlıyor. Kompozisyonu olan, kendi içinde bütünlük taşıyan sergiler açıyor. Sanki bir kitap gibi. Zaten bundan sonra yapmak istediği de kitap yazmak. Edebiyat beni çok besliyor diyen Ünal, Oğuz Atay'ın romanını okuduktan sonra Tutunamayanlar'ın heykellerini yaptığını anlamış. Ünal, Rüya Anıdan Sayılır mı? sergisini Ekim 2021'de, Galeri Selvi organizasyonuyla İstanbul Ortaköy'deki Kethüda Hamamı'nda açacak. Çok sevdiği büyülü gerçekçiliğin etkisinde çalıştığı eserler, alternatif hayat arayışının hikayeleri. Hem Covid sürecinin etkisiyle hem politik olarak gerçek dünyanın bir kabus olduğunu söyleyen Ünal, Herkes depresyonla bir rüya alemine girdi diyor. Ailemde sanatla uğraşan yok. Lise bir ya da ikiydim, yeni bir çocuk gelmişti, çiziyordu sürekli. İnanın, şu kadar basit oldu. Aa, ne kadar güzel çiziyorsun! dedim. Aldım kalemi, çizdim, Aa, ben de çiziyormuşum! dedim. Liseden sonra ilk yıl kazanamadım üniversiteyi. Babamın tabldot yemek şirketi, Çeşme otobanını yapan şirkete yemek veriyordu. İçmeler'de, dağın başında, mutfak olarak kullandığımız restoranda bir sene, doğru düzgün insan görmeden kaldım. Sonra dershaneye başladım, her ders karalıyordum bir şeyler. Bir arkadaşım dedi ki, senin olman gereken yer burası değil, güzel sanatlar fakültesi. Evet. Güzel sanatlar fakültesi ne? diye sorarak gittim sınava. Önce grafik tasarımı kazandım. Ertesi yıl yine sınava girdim, tekstil tasarımını kazandım. En son moda aksesuar tasarımına, endüstriyel tasarımın bir şekli diye karar verdim. Çünkü sanatçının ne olduğunu, ne iş yaptığını tam olarak anlayamamıştım. Elle tutulur bilgi istiyordum. Çünkü babam esnaftı. Bir meslek değilse, para kazanmayacaksak ne ki bu o zaman? Öyle değiştim ki dördüncü sınıfta arkadaşlarım, Peki, biz ne yapacağız şimdi? diyordu. Ben Sanatımızı yapacağız kafasına gelmiştim. Dedi ki, Dünyada dekonstrüktif sanat yapılıyor, Türkiye'de doğru düzgün yapan yok. Sen dekonstrüktif sanat yapıyorsun, haberin yok. Rica etti bölüm başkanımdan, tez danışmanım oldu. Beni 300-500 sayfalık kitaplara boğuverdi. 2001'de, Karşıyaka'da üç arkadaş Atölye Pi'yi açtık. Açıkçası ne yapacağımızı bilmiyorduk. Tasarım mı resim mi heykel mi? 2001, atölyeyi açmam; 2013, ilk sergim. 12 yıl sadece para kazanıp ayakta kalmaya çalışmakla geçti. Kendi devrimim, 2012, 2013'te demir heykel yapmakla başladı. Atölye Pi defteri kapandı, Ozan Ünal devresi başladı. Günümün tamamı heykel yapmakla, yazmakla, düşünmekle geçiyor. Bir gün bir şeyler yazabilmeyi çok istiyorum. Yazmayı çok seviyorum. Zaten sergilerinizin adlarından ve sunuş yazılarından da anlaşılıyor. Hikayeleri olan sergiler. Bir bütünlüğü var. O da tasarımdan geliyor. Birçok sanatçı bir süre çeşitli heykeller üretir, sergi açayım der. Bir isim bulur, alt metin yazar ve sergi açar. Ben tasarımcı disipliniyle önce ismini bulurum. Heykellerimin çoğunu çizmiş olurum. Mesela şimdi çalıştığım sergi Rüya Anıdan Sayılır mı? ekimde açılacak. İki yıl önce Bir Varlık Bir Yokluk sergisini açtım. Yaklaşık yirmi parça işim vardı, çoğu, gerçek insan boyuydu. İki yıl deli gibi çalışıyorsunuz, atölyede yürüyecek yer kalmamıştı. Atölyeye bir girdim, içerisi bomboş... Ne yapacağım şimdi ben? dedim. Sonraki sergim ne olmalı diye düşünürken yatakta uzanan bir kadın çizdim. Aslında sadece bir örtü görüyorsun, suratına kelebek konmuş. Yanına da Rüya anıdan sayılır mı? yazdım. Edebiyat beni çok besler. Büyülü gerçekçilik, en çok etkilendiğim akımdır. Sonraki serginin adı bu olmalı ve büyülü gerçekçi olmalı, diye düşündüm. 2013'te bu sergiyi yaparken belki hala umutluydum, insandan beklentim vardı. Postmodernizmde en önemli şeylerden biri sanatçının küskünlüğüdür. Bir sürü umudum vardı ama değişmedin diyor. Neşet Ertaş'ın bir türküsünde, Aslı bozuk demen insanoğluna diye bir laf geçer. İnsan şaşırtır. Ezilir ezilir sonra hiç beklemediğin bir eylem yapabilir, diye bir umudum vardı. Bu sergiyle beraber biraz kendi dünyama çekilmeye başlayacağım. Beni anlasınlar, bunu da beğenirler umarım kaygılarımın olduğu son sergimmiş gibi geliyor. İşte o, postmodern sanatçının küskünlüğünü, Anlamazsanız anlamayın! tavrını, yavaş yavaş hissetmeye başladım. Ben çamurdan bir şeyler yapacağım, siz bunu izleyeceksiniz, alacaksınız demek zaten anlaşılma kaygısıdır. Her sanatçıda vardır ama dozajı önemli. 100 kişi benimle aynı şeyi hissetsin yeterli. Ama şöyle bir şey oluyor, sanırım gelecek sergide de ondan bahsedeceğim, insan çok pohpohlandı, yaşam etrafımızda dönüyor diye. Okyanuslarda hayat 50 yıl sonra kalmayabilir. Dünyayı bitirdik. Demek ki bizim etrafımızda dönmüyormuş. Bu kadarmışız yani. Buymuşuz. Uçamayacakmışız, kanatlarımız çıkmayacakmış, doğaüstü yeteneklerimiz olamayacakmış! Eserleriniz, felsefe barındırıyor. Bir Varlık Bir Yoklukta varoluşçuluk etkisini sezinledim. Düşbozumunda modernite eleştirisi gördüm. Bunların hiçbirinde iddialı olacak kadar dolu olduğumu zannetmiyorum. Ancak kişisel fark edişlerim var. Bir bakışım var, kendimce ayırt etmeye çalışırım ama şu, şunun teorisi diyemem. Umut ve umutsuzluk, hiçlik ile her şeylik arasında gidip geliyorum. Şimdi çalıştığım büyülü gerçekçi sergide gerçekle rüya arası bir yerdeyim. Hepimizin, Bu muymuş psikolojisine girdiğimizi düşünüyorum. Alternatif bir hayatı kendi hayatının önüne koyma eğilimi hepimizde olmaya başladı. Ben değil, başkasıyım aslında. Herkes depresyonla bir rüya alemine girdi. Marquez'in Latin Amerika'da ufak bir köydeki dünyasında insanlar bir süre daha kalayım istiyor. Rüya olan kısım, gerçek hayatımız olsa. Buna eğilimimiz arttı. Çünkü gerçek dünya bir kabus. Heykelleriniz birer kahraman olmuş. Sanatınız, edebiyatla çok sıkı alışveriş içinde. Bundan mutluyum. İnsan gibi beslenebileceğim bir kaynak varken kedi heykeli yapamayacağım! Rüya Anıdan Sayılır mı? için yaptığım ilk heykel, kapının önüne oturmuş örgü ören bir kadındı. Kemeraltı'nda restore edilen Abacıoğlu Han'a ilk gidişimde çocukluğuma gittim. Anneannem ve dedemle büyüdüğüm, Asansör semtindeki çıkmaz sokakta; kadınların çay demleyip pişi, kısır yapıp kapı önünde örgü ördüğü, çocukların oynadığı, inanılmaz huzurlu bir dünya vardı. Bunu yapayım diye karalamıştım. Heykeli yaparken kafamdan bir hikaye geçti. Bizim çıkmaz sokakta örgü ören, genç bir kadının bir türlü çocuğu olmuyormuş. Kadın çocuğunu örüyor. Olmayan çocuğunu örmesi de rüya anıdan sayılır mı? Gerçeğin yerine koyma... Tüm heykellerde, başka bir yaşam alternatifini çıkarmaya çalışan insanlarla ilgili hikayeler var. Rüya Anıdan Sayılır mı? için çok fazla çizim ve yazı birikti. 120-150 sayfa, tıpkıbasım yapılacak; 400-500 kadar edisyon da sertifikalı, imzalı olarak galeride satılacak. Serginin mutfağı, eskiz defteri. Evde büyük heykellere göndermeler yapan küçük küçük heykellerle uğraştım. Kendi çocuğunu ören abla var ya bir çift demirden patik olacak.


Salt'ın yeni sergisi Başka Kayda Rastlanmadı, tarihçi ve romancı Reşad Ekrem Koçu'nun (1905-1975), ömrünün büyük kısmını adadığı İstanbul Ansiklopedisinin yayımlanmamış bölümlerine ışık tutuyor. Garanti BBVA tarafından kurulan Salt'ın yeni sergisi Başka Kayda Rastlanmadı: Reşad Ekrem Koçu ve İstanbul Ansiklopedisi Arşivi, 24 Mayıs Çarşamba günü Salt Galata'da ziyarete açıldı. Salt'ın Kadir Has Üniversitesi iş birliğiyle 2018 yılından bu yana yürüttüğü Reşad Ekrem Koçu ve İstanbul Ansiklopedisi Arşivi çalışmaları kapsamında hazırlanan sergi, tarihçi ve romancı Reşad Ekrem Koçu'nun (1905-1975), ömrünün büyük kısmını adadığı İstanbul Ansiklopedisi'nin yayımlanmamış bölümlerine ışık tutuyor. Sergi, Koçu hayattayken ancak G harfine kadar basılabilmiş İstanbul Ansiklopedisi'nin Z harfine kadarki ciltlerinin tasarım aşamasında kalan maddelerini arşiv malzemeleri üzerinden takip ediyor. Metin taslakları, kupürler, kolaj ve çizimlerin oluşturduğu malzeme, kendi ifadesiyle İstanbul'un muazzam kütüğünü çıkarma amacıyla yola çıkmış Koçu'nun tarihyazımındaki ayrıcalıklı konumunun ipuçlarını veriyor. Salt Galata'nın katlarına yayılan sergi, içine yerleştiği yapıyı kentsel bir odak olarak ele alıyor ve malzeme seçkisini Galata semti etrafında kurgulanan bir çerçevede sunuyor. Koçu'nun 19. yüzyıl başlarından 20. yüzyıl ortasına uzanan bir zaman diliminde Galata ve yakın çevresine dair yarattığı müstesna kent imgesini ve sakinlerini gündeme getiriyor. Söz konusu yapıyı çevreleyen kentsel mekanda bir asır yaşamış olan ayaktakımının, İstanbul'un geleneksel mahalle düzeninin dışında yaşayanların Reşad Ekrem Koçu ve İstanbul Ansiklopedisi Arşivi'ndeki izlerini sürüyor. Bazı maddelerin sonunda yer alan hakkında başka kayda rastlanmadı ibaresi ise resmi tarih yazımının dışına çıkılan noktaya işaret ediyor; başka yerde kaydı olmayanların şehrine bakıyor. 29 Ekim'e dek devam edecek sergi paralelinde, Kadir Has Üniversitesi'nin yaklaşık 40 bin ögelik bir belge grubu halinde devraldığı arşivin dijital ortama aktarılarak çevrimiçi erişime açılması planlanıyor. 19. ve 20. yüzyıl İstanbul'una farklı bir bakış açısı getirmeyi amaçlayan sergi ve arşiv projesine, çeşitli disiplinlerden araştırmacıların katkılarıyla hazırlanan bir e-yayın da eşlik edecek. Sergi kapsamında düzenlenecek etkinlikler saltonline. org ve Salt'ın sosyal medya kanallarından duyurulacak. Başka Kayda Rastlanmadı: Reşad Ekrem Koçu ve İstanbul Ansiklopedisi Arşivi, mimarlık tarihçisi Bülent Tanju, araştırmacı Cansu Yapıcı, Salt'tan Gülce Özkara ve Masum Yıldız tarafından, Emirhan Altuner ile Kadir Has Üniversitesi iş birliğinde hazırlandı. Sanatçı Cem Dinlenmiş ise sergi kapsamında İstanbul Ansiklopedisi'nden yola çıkarak yaptığı illüstrasyonları ile katkı sağladı. Salt'ın İstanbul Ansiklopedisi üzerine Kadir Has Üniversitesi ile birlikte yürüttüğü arşiv ve araştırma projesi, 2018 yılında Salt Araştırma ve Programlar Eski Direktörü Meriç Öner ile mimar-akademisyen Arzu Erdem tarafından başlatıldı. Başka Kayda Rastlanmadı: Reşad Ekrem Koçu ve İstanbul Ansiklopedisi Arşivi sergisinin açılışı Mey|Diageo, atölye alanı STABILO ve prodüksiyonu Yıldız Entegre'nin destekleriyle gerçekleştirilmektedir. Salt'a yıl boyunca sigorta desteğini Eureko Sigorta, boya desteğini ise Jotun Boya sağlamaktadır. 1905 yılında İstanbul'da doğan Reşad Ekrem Koçu, 1921'de Bursa Lisesi'nden, 1931'de İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nden mezun oldu. Ahmed Refik Altınay'ın öğrencisi ve asistanı oldu. Altınay 1933 yılında yürürlüğe giren üniversite reformuyla görevinden uzaklaştırılınca, Koçu da yeni kurulan üniversiteden istifa etti. Kuleli Askeri Lisesi, Vefa Lisesi ve Pertevniyal Lisesi'nde tarih öğretmenliği yaptı. Tarih öğretmenliğinin yanı sıra Cumhuriyet, Yeni Sabah, Milliyet, Hergün, Yeni Tanin ve Tercüman gibi gazeteler ile Hayat Tarih Mecmuası, Resimli Tarih Mecmuası, Tarih Dünyası, Hayat, Yeşilay, Büyük Doğu, Hafta, Türk Folklor Araştırmaları, İstanbul Enstitüsü Mecmuası ve benzeri dergilerde makaleler yazarak geçimini sağladı. Tarihi romanlar ve belirli bir tarihi şahsiyeti anlatan romanlaştırılmış monografiler yayımladı. İstanbul'a dair tarihi, coğrafi, mimari, edebi, folklorik ve kültürel konuları ele alan, şehrin muazzam kütüğü olarak nitelendirdiği İstanbul Ansiklopedisi'ni 1944 Kasım'ında fasiküller halinde yayımlamaya başladı. Bundan sonra, üzerinde belki de ömrümü yıpratacağım dediği ansiklopedi için ömrünün sonuna kadar çalışmaya devam etti. Düzensiz aralıklarla yayımlanan 34 fasikülün ardından 1951 yılında ekonomik nedenlerle ansiklopediye ara vermek zorunda kaldı. 1958'de birinci fasikülden itibaren yeniden yayımlanmaya başlayan ansiklopedinin bu macerası 173 fasikül ve 11 cilt sürdü. Gökçınar maddesi ile biten 1973 tarihli fasikülle beraber İstanbul Ansiklopedisi'nin yayın hayatı son buldu. Koçu, bundan iki yıl sonra, 6 Temmuz 1975'te vefat etti ve Sahrayıcedid Mezarlığı'na defnedildi. İstanbul'un muazzam kütüğünü oluşturmak üzere çıktığı yolda ansiklopedisi uğruna babadan kalma köşkünü, parasını ve sağlığını kaybeden tarihçinin mezar yeri tespit edilememektedir.


1390'lı yıllarda Hollanda, Maaseik'ta doğduğu tahmin edilen Hollandalı Rönesans ressamı Jan van Eyck'a ait Arnolfini'nin Evlenmesi isimli tabloyu incelerken siz de bizim kadar hayran kalacaksınız. Van Eyck'ın, muhteşem fırça işçiliği ile adeta bir fotoğraf karesini andıran ve gizli detaylarla dolu Van Eyck'ın bu eseri, İngiltere'nin Londra şehrindeki National Gallery'de sergileniyor. Sanat tarihinin yağlı boyayla yapılan ilk resimlerden biri olarak kabul edilen bu resimde, Van Eyck'ın fırça darbeleri o kadar küçük ki bunları görmek neredeyse imkansız. Üzerinde çeşitli görüş ayrılıkları olduğu için resim, Arnolfini'nin Evlenmesi, Arnolfini'nin Düğünü, Arnolfini'nin Portresi, Giovanni Arnolfini ve Karısının Portresi gibi birkaç farklı isimle biliniyor. Belçikalı şair ve tarihçi Jean Lemarie de Belges tarafından Kusursuz eserleri asla unutulmayacak, ressamların kralı olarak anlatılan Van Eyck'ın, kendisine ait olduğu düşünülen sadece 23 eseri var. Resimde soldaki, İtalyan tüccar Giovanni Arnolfini. Kadının kim olduğu konusunda sanat tarihçileri arasındaki tartışma hala devam ediyor. Bunun sebebi, Arnolfini'nin eşinin, 1434 tarihli bu resimden bir yıl önce ölmüş olması. Bir görüşe göre Van Eyck, Arnolfini'nin eşi hayattayken resmi yapmaya başlamış ancak resmini tamamladığında kadın artık hayatta değilmiş. Tavandaki avizede Arnolfini'nin başının üstündeki mum yanarken eşinin tarafındaki mumluk boş; yani hayat ışıgı sönmüş. Başka bir görüşe göre ise kadın, Arnolfini'nin ikinci eşi. Her halükarda çiftin evli olduğu kabul ediliyor çünkü o zamanlar bekar kadınlar saçlarını açar, evli kadınlar ise kapatırmış. Sanatın içinde hayatı, hayatın içinde sanatı görmek... Geleneksel, modern ya da dijital gibi ayrımlardan uzakta, sanatı bir bütün olarak ele alan, geçmişin izlerinde geleceği gören bir bakış açısına sahip olan İthaf Sanat dergisi, sanata gönül verenlere ithaf mottosuyla bir sanat köprüsü; dinlenme ve soluklanma alanı olmayı hedefliyor. Başarılı sanayici kimliğinin yanı sıra ulusal ve uluslararası resim sergilerinde yer alan eserleriyle sanatçı yönünü de ortaya koyan Senur Akın Biçer'in imtiyaz sahibi olduğu İthaf Sanat, hayatın içinde sanatı, sanatın içinde hayatı görmeye odaklanıyor...


Çiğdem Simavi hamiliğinde ve ÜNLÜ & Co sponsorluğunda düzenlenen Ben-Sen-Onlar: Sanatçı Kadınların Yüzyılı, 9 Ekim'de Meşher'de açılıyor. Deniz Artun'un küratörlüğünde gerçekleşen sergi, yaklaşık 1850 1950 arasında Türkiye'de yaşamış ve yaratmış sanatçı kadınların eserlerinden bir seçkiye yer veriyor. Ben-Sen-Onlar, ismini Şükran Aziz'in sergideki bir eserinden alıyor. Sergi, çoğunluğu benleşememiş ve dolayısıyla sanat tarihi tarafından kaydedilmemiş kadınları tek tek fark etmenin yanı sıra, kolektif bir bizin oluşabilme koşullarını da araştırıyor. Aynı zamanda Meşher bu sergi ile, Türkiye'den çağdaş sanatçı kadınları köklerini keşfetmeye davet ediyor. Ben-Sen-Onlar bir isimden, gruptan, kurumdan diğerine çekilmiş düz çizgilerin dışında kalan bütün kadınların ve eserlerin anıldığı ve anlatıldığı bir başka zamana işaret ediyor. Böylece sergiyle, kadınlara kendilerinin kahraman oldukları bir yüzyıl armağan ediliyor. Meşher'in üç katında gerçekleşen sergide, 117 sanatçıdan 232 eser yer alıyor. Ben-Sen-Onlar: Sanatçı Kadınların Yüzyılı, 27 Mart 2022 tarihine kadar İstiklal Caddesi'ndeki Meşher'de izlenebilir. Küratör Deniz Artun, Ben-Sen-Onlar sergisinin kapsamını belirlerken, Türkiye'de çağdaş sanatçı kadınların varlığının köksüz olduğunun altını çiziyor. Ancak Ben-Sen-Onlar sergisi bu tarihi yazmak iddiasında değil. Aksine yazılacak tarihin bir değil pek çok olduğunu hatırlıyor ve hatırlatıyor. Sergi, her bir kadının hatta her bir eserin alternatif tarihler kurabileceği bize bir çağrı. Ben-Sen-Onlar, Meşher binasının üç katına yayılıyor. Giriş katı Ben, aynada kendi mütevazı varlıkları ile karşılaşan şöhretsiz kadınlara odaklanıyor. Serginin farklı köşelerine yerleştirilen aynalar, tek bir kadının birkaç yüzünü yakalamaya çalışıyor. Kadınların, tarihten kendi kendilerini sildikleri, adlarının üzerini bile bile karaladıkları da oluyor. Dolayısıyla ayna, bazen de, eskiz aşamasında terk edilmiş eserleri ya da kariyerleri bir dev aynasına yansıtmaya ve onları büyütmeye yarıyor. Birinci kat Sen, yumuşak ve birleştirici olan öteki ile karşılaşmaları anlatıyor. Öncelikli sen olarak çocukları çağırıyor. Portrelerin ve otoportrelerin çoğu, anne olmanın ya da olmamanın deneyimi ve öznellik, aile olmanın tanımı ve şefkat, sanatçı olmanın gücü ve ölümsüzlük hakkında düşünmek üzere davet ediliyor. Ayrıca sen, anneliğin idealindeki kutsallık ile çıplaklığın ideasındaki tenselliği karşı karşıya yerleştiriyor. İkinci kat Onlar, kadınlara başkalarının gözünden bakıyor. Çiçek, özellikle vazoda olduğunda, başkaları tarafından kadınlara yakıştırılan sıfatları taşıyor: duygusal, kırılgan, amatör ruhlu, sıradan, domestik ve dekoratif. Pek çok sanatçı kadın, kendisinden güvenli ve zarif olanı resmetmesi beklendiği için, ancak vazoda çiçekler boyayarak resim yapabiliyor. Sergiye, hiçbir öncelik gözetilmeden, neredeyse kendiliğinden saçılan çiçekler, şematik aile ağacının, çizgisel bir sanat tarihinin de alternatifini temsil ediyor. Ben-Sen-Onlar, sanatçı kadınlara atölyelerinin ve daha çok da evlerinin dışında bir görünürlük kazandırmak üzere başlatılan bir araştırma. Öte yandan, yaklaşık olarak belirlenen 1850 1950 yılları arasında yaşamış ve çalışmış bütün kadınları bulmak ve listelemek kaygısı taşımıyor. Aksine, çok daha fazlasını keşfetmeye davet ediyor. Sergi için küratör Deniz Artun ile araştırma ve küratoryal çalışmaları yürüten Şeyda Çetin ve Ebru Esra Satıcı'nın metinlerini kaleme aldığı, eser ve efemera görsellerinin yer alacağı bir sergi kitabı hazırlandı. Şeyda Çetin ve Esra Satıcı'nın derlediği belgeler bir tür ortak bir albüm niteliğinde kitaba taşındı. İngilizce ve Türkçe olarak iki ayrı edisyon halinde yayımlanan kitap, Meşher ve Koç Üniversitesi Yayınları'ndan satın alınabilir veya çevrimiçi kitap platformlarından sipariş edilebilir. Ben-Sen-Onlar: Sanatçı Kadınların Yüzyılı sergisine küratör Deniz Artun ve Meşher ekibinin hazırlayacağı bir etkinlik programı eşlik edecek. Konuşma, yetişkin atölyeleri ve çocuklara özel atölyeler çevrimiçi platformlarında ücretsiz olarak gerçekleştirilecek. Güncel etkinlik programına Meşher'in internet sitesi ve sosyal medya kanallarından erişilebilir. Sergi, salı pazar saat 11.00 18.00 arasında ücretsiz olarak ziyaret edilebilir. İstiklal Caddesi'ndeki Meşher'de ziyaretin yanı sıra etkinlik ve rehberli sergi turları ücretsiz gerçekleştiriliyor. Binada uygulanan sağlık tedbirleriyle ilgili bilgiler ve yeni ziyaret saatlerine www. mesher. org'dan ulaşılabilir. Bir Vehbi Koç Vakfı kuruluşu olan Meşher, tarihi araştırmalardan güncel sanata uzanan kapsamlı sergilerinin yanı sıra atölye ve konferans gibi etkinlik serileri düzenliyor. Osmanlı Türkçesinde sergi mekanı anlamına gelen adıyla Meşher, zamanlar ve kültürler arasında ilham verici bir diyalog zemini sağlamak amacıyla 2019 Eylül'ünden bu yana etkinliklerini sürdürüyor. Üç kata yayılan 900 metrekarelik sergi alanı ve etkinlikler için bulunan 100 metrekarelik faaliyet alanına sahip olan Meşher'deki sergiler, ortaçağdan günümüze uzanan geniş zaman dilimi içinde, çok çeşitli konulardaki programı, araştırmaya dayalı akademik yönü ve yayınlarıyla bir referans noktası olarak kültür sanat dünyasına katkıda bulunmaya devam ediyor.


Bitki ressamlığı olarak da bilinen botanik illüstrasyon, Türkiye'de sınırlı sayıda kişi tarafından profesyonel anlamda uygulanıyor. Hülya Korkmaz da bu uzmanlardan biri. Korkmaz, doğa ve resim sevgisi ile çıktığı bu yolda İşte yapmak istediğim tam da bu dediği anı, mesleğini ve hayallerini anlattı. Sanatın ve bilimin bir araya geldiği bitki ressamlığı, Türkiye'de pek fazla bilinmese de dünya genelinde çok yaygın bir sanat dalı ve meslek. Bitki türlerinin renginden yaprağının kıvrımına, sapının duruşuna, dokusuna kadar her şeyiyle olduğu gibi birebir resmedilmesi esasına dayanan bitki illüstrasyonları, botanik ana bilim dalında, bitkilerin doğru teşhis edilebilmesi ve daha sonra yapılacak bilimsel çalışmalara kaynak olması açısından büyük önem taşıyor. Kısacası bilimsel bitki ressamlarının uzun uğraşlarla ortaya çıkardığı eserler, gözlerimizi şenlendirirken aynı zamanda bir ülkenin sahip olduğu bitkisel zenginliğin sonraki yıllara aktarılmasında da rol oynuyor. Peki, bitki ressamlığı neden önemli ve eğitim süreci nasıl ilerliyor? Bu soruları, Türkiye'nin ilk Bilimsel Biyolojik İllüstrasyon Sergisi'ni açan, uzun yıllardır bitki ressamlığı yapan, eğitmenliğe devam eden Hülya Korkmaz'a yönelttik. Korkmaz ile hem onun bu sanat dalı ile yolunun nasıl kesiştiğini hem de ülkemizdeki ve dünyamızdaki durumu konuştuk. Bu adanmışlık ona 2004'te Çukurova Üniversitesi'nin düzenlediği 17. Ulusal Biyoloji Kongresi'nde Türkiye'nin ilk Bilimsel Biyolojik İllüstrasyon sergisini açma başarısını getirmiş. Botanikçi Prof. Dr. Adil Güner, Korkmaz'ın resimlerini gördükten sonra onu, Christabel King'in eğitmenliğini yapacağı bilimsel bitki resim kurslarına davet etmiş. Bu kurslarda aldığım eğitimlerden sonra nedensiz sorgusuz bitki resimleri yapmaya başladım diyen Korkmaz, Sanırım doğayla iç içe yaşadığım bir çocukluğum olmasının bunda payı büyük. Tabii ki hocamın resimlerini gördükten sonra çok etkilendim ve 'İşte, yapmak istediğim tam da bu. Türkiye'de çok büyük bir ihtiyaç ve gereksinimi olan bu sanatı öğrenmeli, uygulamalı ve gelecek nesillere aktarmalıyım' dedim diye devam ediyor. Bitki illüstrasyonlarının botanik bilimi açısından bitkilerin doğru tanınması ve daha sonra yapılacak bilimsel çalışmalara kaynak olması açısından büyük önem taşıdığına dikkat çeken Korkmaz, bitkilerin ayrıntılı resimlerinin başvuru kaynağı olduğunu, fotoğrafla ortaya konamayacak ayrıntıların gösterilebildiğini de anlatıyor. Sabır ve özveri gerektiren bilimsel bitki ressamlığı, kişiye bambaşka beceriler de kazandırıyor. Bitkilere dokunmayı, hissetmeyi, sevmeyi, en önemlisi de bitkilere sadece bakmayı değil, baktığını görmeyi öğrenmekle başlar bilimsel bitki ressamlığı diyen Korkmaz, Bir yaprağa bakıldığında onun sadece yeşil, sarı ya da kahverengi bir yapraktan ibaret olmadığını, yeşilin içindeki maviye çalan yeşili, sarımsı yeşili ayırt edebilmeyi, yaprağın kenarındaki dişli ya da düz yapıyı, damarlarındaki ahengi, dokuyu görmeyi öğretir. Çiçeğin yapraklarındaki formu, damarları kağıda dökerken zamanın nasıl geçtiğini anlamadan peteksi dokunun içinde kaybolmayı öğretir diye anlatıyor bu uğraşın güzelliklerini.


Suha Arın, Anadolu'da başlayan, Amerika Birleşik Devletleri'nde şekillenen, Ankara'da olgunlaşan ve İstanbul'da sonlanan yaşamında 60'tan fazla belgesel filme yönetmenlik yapmıştır. Filmografisi genel hatlarıyla ele alındığında filmleri arasındaki en büyük bağın, Anadolu kültürüne duyduğu ilgiden ve yaşadığı coğrafyaya gösterdiği saygıdan kaynaklandığını söylemek yanlış olmayacaktır. Buna paralel olarak sürdürdüğü eğitimcilik kariyeri boyunca kendi tabiri ile yedi buçuk kuşak yönetmen, akademisyen ve meslek profesyoneli yetiştirerek Türkiye'nin belgesel sinema topluluğunun oluşmasında da oldukça etkili olmuştur. Arın'ın her alanda yaptığı çalışmalar, belgesel sinemanın pratik beceri perspektifi yanında bir bilim alanı çatısı altında geliştirilmesi gerektiğine de inandığını ortaya koymaktadır. Buna bağlı olarak Suha Arın Sineması da içinde Anadolu'nun kurtarılmayı bekleyen kültürel hazinelerini ve Anadolu halkını oluşturan topluluklardan örnekleri barındıran önemli bir bilgi kaynağıdır. Ancak günümüzün popüler yaklaşımının aksine söz konusu bilgi yoğunluğu belgesel sinema estetiğini esir almaz, Arın'ın kurmuş olduğu sinematografik atmosfere hizmet eden bir kilit taşı görevi görür. Suha Arın'ın bilgi ve estetik kavramlarına verdiği bu rol, onun belgesel sinema anlayışının bir ekol olarak benimsenmesine ve Türkiye'nin belgesel sinema tarihinde yeni bir başlangıç olarak anılmasına vesile olmuştur. Suha Arın'ın belgesel sinema anlayışının nasıl şekillendiğini incelemek için öncelikle belgesel sinema ve kurmaca sinema kavramlarını ve bunların arasındaki ilişkiye nasıl yaklaştığını ele almak daha doğru olacaktır. Suha Arın, 1990 yılında verdiği bir röportajda belgesel sinemayı gerçekler ve doğrular konusunda dürüst olmak koşuluyla mizansenli veya mizansensiz çekimler olarak tanımlamaktadır (1). Arın'a göre belgesel sinema, konusunun hareketsiz olması sebebiyle kurmaca sinemaya göre uygulaması daha zor bir disiplindir. İzlenebilir bir belgesel film yaratımı için konuyu iyi araştırmak, iyi planlamak ve ona hayat vermek gerekmektedir (2). a- Belgesel film, her şeyden önce, estetik kaygıyla gerçekleştirilmeli yani, belgesel film yönetmeni, sinema dilini çok iyi bilmelidir. b- Belgesel film yönetmeni yaratıcı olmalıdır. Tabii yaratıcılık Tanrı vergisi bir özellik olduğu için her belgeselde yaratıcı birtakım unsurlar aramak şart olmayabilir. Belgeselci, doğrunun, güzelin peşinde olmalıdır. Yaratıcı olmasa bile sinema estetiğini mutlaka bilmelidir. c- Belgeselci bir yanıyla bilim adamı, bir yanıyla da sanatçıdır. Bu yüzden, belgeselcinin hem doğruyu ve hem de güzeli arayan yönü olmalıdır. Belgesel de zaten bilimle sanatın kesiştiği yerde vücut bulur, ortaya çıkar. Olması gereken de budur zaten. d- Belgeselci, ayrıca dürüst olmak zorundadır. Olaylar, olgular, kişiler, mekanlar ve kullanılan malzemeler konusunda dürüst olmak zorundadır. Hiçbir şekilde kişileri, olayları, kurumları ve gerçekleri çarpıtamaz; izleyiciyi yanlış yönlendiremez. Olgular konusunda çok zorlandığı zamanlarda kimi mekan farklılıklarına gidebilir veya bazı kişileri kullanabilir ama bunları belirtmek koşuluyla. Bu zorunluluğu belgeselin sonunda, başında veya içinde herhangi bir biçimde belirtmelidir. Kısacası, insanları yanlış yöne sevk etmemelidir. e- Belgesel sinema, biraz önce saydığım özelliklere ek olarak evrensel bir mesaj taşımalıdır. Başka bir deyişle, her belgeselin evrensel bir yorumu olmalıdır. Her belgesel, bütün insanlığı ilgilendiren ve insani yönü olan bir mesaj içermelidir. Eğer belgesel diye sunulan bir film, evrensel bir mesaj içermiyorsa, ben ona belgesel diyemem. (4). Arın'ın belgesel sinema kavramı hakkında görüşleri incelendiğinde bilgiyi kutsallaştırdığını ancak dokunulmaz hale getirmediğini söylemek yanlış olmayacaktır. Onun anlayışına göre söz konusu bilgi, belgesel filmin konusunu ve senaryosunu oluşturmada kendince bir önem taşır ancak tek başına yeterli değildir. Dolayısıyla bu dengeyi kuramayan yapımlar Arın için belgesel olmaktan öte bilgisel yapımlardır. (5). Bilgisel olarak tanımladığı film tarzından sıyrılmak için bilgiyi, filmin dramatik yapısının oluşması sürecinde önemli bir figür olarak ele alır. Senaryolarının omurgasını da genellikle film ile ilgili araştırmalar sonucunda ortaya çıkan veriyi inceleyerek oluşturmayı tercih eder. Böylelikle ilgili belgesel film projesi bir yandan ele aldığı konu hakkında bilimsel ve kültürel değerler açısından zenginleşirken diğer yandan bu değerleri didaktik bir anlatı oluşturmadan izleyiciye aktarır. Bununla birlikte Suha Arın, belgesel projeleri için hazırlık sürecinde hatları çizilmiş bir senaryo yazmayı da tercih etmez. Filmin kaba çatısını belirledikten sonra çekim sürecini başlatarak kendine set sırasında yaşanan rastlantıları da değerlendirebileceği bir alan bırakır (6). Arın'a göre çekimlerine konu ya da mekan olan alan, sürprizlerle doludur (7). Suha Arın'ın belgesel sinemayı tanımlarken dile getirdiği mizansen kavramı, onun belgesel sinema anlayışındaki bir diğer önemli elementtir. Film yapımında bilginin bir elekten geçirilmeden doğrudan izleyiciye aktarılmasını doğru bulmadığı gibi, bağlamından kopmuş kurmaca unsurlarının da belgesel filmin yapısına ve etik kurallarına zarar vereceğini düşünür. Arın bu noktada, mizansen ile gerçeği bir arada kullandığı Kula'da Üç Gün filmini örnek olarak gösterir. Filmde izleyiciye aktarılan köy düğünü, yönetmen tarafından planlanmıştır ancak bütün aşamalar gerçeğe uygun şekilde kurgulanarak çekilmiştir (8). Urartu bölgesi Van, Hakkari, Erzincan'dan, Kars'tan, Gürcistan'a kadar uzanan bir bölgedir. Gürcü bir bilim adamının, arkeoloğun yazdığı önemli bir kitabı, daha basılmamış adamcağızın el yazısıyla yazdığı notları defter olarak getirttik ve ondan yararlandık Urartu'nun İki Mevsimi'nde. Yani bilimselliğe, bu derece taze bilgilere ve uzmanlığa önem veriyordu (13). Dalgalanması yoktur. Sakindir. Bilim dalının bilmediğimiz gerçeklerini uyandırır. Seyircide büyük heyecanlara yol açmaz fakat bizi heyecanlandıracak bilgiler verir. Bu nedenle Suha Arın'ın sineması bilgiden ruha doğru yol alan muhteşem bilgilerin parıltılarıyla donanmış fakat atı çok temkinli koştuğu için seyircide büyük heyecanlar uyandırmayan bir sinematografik dile sahiptir, iddia ediyorum. (14). Suha Arın, sinema tasavvuruna geçmeden önce çok ciddi bir bilgilenme aşaması geçirir (15). Bu sebeple filmlerinin hazırlık aşamasında bilim insanlarıyla çalışmayı da oldukça önemsemiştir. Pek çok projesinin altyapısını bilim insanlarıyla hazırlamış, özellikle MTV Filmin kurulmasının ardından projelerini bir bilim kurulu nezaretinde gerçekleştirmeyi tercih etmiştir. Bu durumla ilgili en iyi örnek ise MTV Film bünyesinde kurduğu Mimar Sinan Araştırma Merkezi'dir. Suha Arın'ın bu merkezin çalışmaları sonucunda elde ettiği veri öylesine büyüktür ki araştırmaların yapılmasına sebep olan Dünya Durdukça filminin ardından yine Mimar Sinan konulu üç film çalışması daha gerçekleştirmiştir. Arın, kariyeri boyunca Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal, Prof. Dr. Enver Bostancı, Prof. Dr. Mustafa Cezar, Prof. Dr. Kazım Çeçen ve Prof. Dr. Semavi Eyice gibi alanında saygın pek çok bilim insanı ile çalışarak filmlerinin sanatsal değerinin yanında bilimsel değer kazanmasını sağlamıştır. Çeşitli disiplinlerden uzmanlarla kurduğu ilişkiler sayesinde filmlerinde oluşturduğu bilimsel altyapı, Arın'ın çalışmalarının güzel sanatların yanı sıra mimarlık, arkeoloji ve tarih gibi diğer önemli alanlarda da değer taşımasını sağlamıştır. Söz konusu filmler; Harvard, Massachusetts Institute of Technology, University of California, Los Angeles ve University of North Carolina gibi büyük üniversitelerin muhtelif bölümlerinde ders malzemesi olarak kullanılırken, British Film Institute ve Library of Congress gibi önemli kurumların arşivinde de yer almaktadır (16). Tüm bunlara ek olarak Arın, bilimsellikte gösterdiği bu hassasiyeti sanatsal unsurlarda da göstermiş, alanında uzman sanatçılardan da somut destekler almıştır. Ferit Tüzün, Nevit Kodallı, Turgay Erdener ve Timur Selçuk gibi bestekarlar eserleriyle Arın'ın filmlerine işitsel değer katmışlardır (17). Böylelikle filmlerinde ses ve müzik üzerinde de detaylı çalışabilmiş, işitsel eserleri filmin bütünlüğüne katkı sağlayan bir enstrüman olarak kullanabilmiştir. Suha Arın için filmin akışı, inişli çıkışlı bir kalp ritmine benzemelidir (18). Bu dinamizmi yakalamak, araştırma ve omurga yaratımı sürecinin başarısıyla doğru orantılıdır. Arın bunu sağlamak adına evraklar üstünde başlayan film projesini zihninde tasarladığı şekilde hayata geçirmek için teknolojik imkanlardan da faydalanmıştır. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte filmlerinde bilgisayar efekti ve animasyonlara da yer vermiştir (19). Yardımcı ekipmanları kullanmaktan geri kalmayan Arın, özellikle şaryo hareketleriyle filmlerinde akılda kalan sekanslar üretebilmiş ve söz konusu kamera hareketini sık sık tercih etmesi sebebiyle projeleri arasında bir bütünlük oluşturmayı başarmıştır. Buna ek olarak Arın'ın geleneksel sinema ekipmanlarının yanı sıra çevresel faktörlerden de yararlanmayı tercih ettiği bilinmektedir. Filmlerini yoğunlukla kırsal bölgelerde çeken Arın'ın çevresiyle etkileşim halinde olması ve şartlara ayak uydurabilmesi, senaryo için önemli olanı görebilmek açısından değerlidir. Bu durumu Dünya Durdukça filmi setinde Selimiye Camii'ni çekebilmek için Türk Hava Kurumu'ndan kiraladığı balonla örneklemek yerinde olacaktır. Arın bu çekimde, dar alanda hareket kabiliyetsizliği, alçak irtifada kayıt yapamama ve görüntüdeki titremeyi engellemenin zorluğu gibi sebeplerle helikopter yerine sıcak hava balonu kullanmayı tercih etmiştir (20). Bu sebeple anlatımına katkı sağlayacağını düşündüğü görüntüyü almak için ekonomik kaygıları bir kenara koyabildiğini ve teknolojiyi sonuna kadar kullanmakta hevesli olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Suha Arın, Türk belgesel sinemacılığında bir tür Türk Belgesel Sinemasına Giriş dersidir. Canlı bir derstir, atölye dersidir ve hala da eserleriyle hem seyirci için hem akademisyenler ve belgesel sinemayı dert edenler için bir okuldur. Çağdaş Türk Belgesel Sineması'nın kurucusudur ve onun hala akmakta olan temiz pınarından herkes su içer ve beslenir. Bizim köylerde şöyle bir laf vardır, Anadolu'da: Bazı sular doyurur. Suha Arın'ın belgesel sineması, belgesel sinemayı sanat olarak, meslek olarak seçen veya genel olarak sinemayı dert eden ve onun üzerine düşünecek olan insanlar için gerçek bir pınardır, çok doyurucudur ve her zaman öyle kalacaktır. Bir kaynaktır. (26). Suha Arın, Aralık 1941'de Balıkesir'de doğdu. İlkokul, ortaokul ve lise öğrenimini Ankara'da tamamladıktan sonra 1965 yılında ABD'ye giderek Howard University'de Sinema Televizyon Yapımcılığı ve Yönetmenliği lisans derecesini, ardından The American University'de ise Kitle Enformasyonu yüksek lisans derecesini aldı. Eğitiminin ardından yurda dönen Arın, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın Yayın Yüksekokulunda akademisyenlik kariyerine başladı. Bununla birlikte film üretmeye de devam etmiş, bu yıllarda Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu destekleriyle ilk dizi belgesel çalışması olan Anadolu Uygarlıklarından İzler serisini tamamlamıştır. Dizi belgesellerin çalışmaları sürerken Safranbolu'da Zaman (1976), Tahtacı Fatma (1979) ve Kapalıçarşı'da 40 Bin Adım (1980) gibi üç önemli monografik belgesel çalışmasını da tamamlayan Arın, 1983 yılında Ankara Üniversitesinden ayrılarak MTV Film Televizyon Anonim Şirketini kurdu. MTV Film bünyesinde Kariye (1983), Anadolu'da Konutun Öyküsü (1984) ve Camın Teri (1985) gibi monografik çalışmalarının yanı sıra Eski Evler Eski Ustalar (1986-1988), Fırat Göl Olurken (1986) ve Dünya Durdukça (1988) gibi önemli dizi belgesellere de yönetmenlik yapmıştır. 1 Şubat 2004 tarihinde hayata gözlerini yuman Suha Arın, ömrünün sonuna kadar sürdürdüğü yönetmenlik ve akademisyenlik kariyerlerinin yanı sıra, Türkiye'nin kültürel altyapısının korunmasına yönelik birçok çalışmada da yer almış, İletişim ve Sanat Araştırmaları Vakfı, Tarih Vakfı ve TÜRSAK gibi önemli sivil toplum kuruluşlarının kurucu üyeleri arasında yer almıştır.


Afyonkarahisar'ın konservatuvara giden ilk öğrencisi, aynı zamanda 21 yıldan bu yana kentte düzenlenen caz ve klasik müzik festivallerinin de mimarı... Müziğe ve sanata olan tutkusunu bir kentin kaderini değiştirmek için harekete geçiren Hüseyin Başkadem, Geçmiş zaman olur ki diyerek geçen yılları anlattı. Temmuz ayı ülkemizin her kentinde sıcak geçti. Ama Afyonkarahisar, müzik rüzgarıyla serinledi. Pandemi koşullarına uygun bir şekilde, caz ve klasik müziğin en güzel örneklerinin verildiği bu festivallerin hemen ertesinde haberleştik Başkadem ile. Kentin en köklü ailelerinden gelen Başkadem'in büyük büyük dedesi Cumhuriyet döneminin ilk belediye başkanı olmuş Afyonkarahisar'da. Baba tarafım da kentin ilk vakfını kuran aile. Adını aldığım Hüseyin dedem, çok maharetli bir taş ustasıymış. Ankara Tren Garı'ndaki mermerden duvar panosu kırılınca dedeme tamir ettirmişler. İşini sanat derecesinde yaparmış diye anlatıyor. Festival 21 yıldır ne olursa olsun sosyolojik anlamda farklı kesimlerden birçok insanın kafasındaki duvarları yıktı, bir araya getirdi, toplumsal anlamda halkın içinde oldu bu bir araya geliş. Halk, hep destekledi, festivalin yanında durdu. Hem hocalarını iyi dinleyerek hem de varını yoğunu neredeyse müzik kitaplarına yatırarak geçirdiği okul yıllarının önemli bir ayrıntısı da hafta sonları Afyonkarahisar'da özel dersler vermesi. Afyon, kapalı bir şehirdi. Okuduğum kitaplar, sanatla Afyon'un değişebileceği fikrini oluşturdu bende. Bunun için de özel ders vermeye başladım. Daha çok çocuk sanatla ilgilensin diye diyen Başkadem, Cambridge Üniversitesi'ndeki master eğitimini de yarıda bırakıp ülkemize dönmüş. İstanbul'da müzik öğretmenliği yapmaya başlamış. Kartal ve Sultanbeyli'deki liselerde çocuklara müziğin güzelliğini aşılamış. Sultanbeyli Gediktaş Lisesi'nde kurduğu bando takımı öyle başarılı olmuş ki 19 Mayıs Atatürk'ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı töreninde çalmışlar. Yine aynı okula ABD'den caz orkestrası getirmiş, Amerikan Konsolosluğu'ndan destek alarak. Aykırı idim ama beni seviyorlardı. Okulda farklı görüşlerden, kültürlerden ve anlayıştan kişiler vardı. Ben böyle farklılıklarla çalışabilme becerisine sahibim. Orta yolu buldum, onların da hoşuna gitti diyor. 2001'e kadar sürdürdüğü özel dersler, Afyonkarahisar'da onun yol göstermesiyle evlere piyano girmesi yetmemiş Başkadem'e. Önce gramofon ve taş plak koleksiyonu sergisi açmış, bu sergiyi gitar ve piyano resitalleri izlemiş. İstanbul'dan bir caz orkestrasını da getirince Tamam demiş, Şimdi sıra öğrencilik hayallerimi gerçekleştirmede. Önce Afyonkarahisar Caz Festivali, sonra da Klasik Müzik Festivali olacak bu kentte. Ertesi yıl Prag'daki organizatör sözünde durmayınca Çek sanatçıları getirmek için varını yoğunu harcadığını biraz buruklukla hatırlıyor Başkadem. Ufak tefek paralar bulabildim. Çek Hava Yollarının Türkiye'deki Müdürü Altuğ Uluceviz ucuz biletler buldu. Böyle böyle 15 kişiyi caz festivaline 10 kişiyi Klasik Müzik Festivaline getirmeyi başardım diyor o günlere giderek.


Fauve ustası Matisse'in tuvallerine yansıyan bu odalardaki karmaşık desenli kumaşlar, duvar kağıtları, seramikler, zeminler ve halılar parlak renkleriyle adeta canlanıyorlar. Nasıl, güzel bir roman okurken ya da iyi bir film seyrederken kendimi o dünyanın içinde hissederek mutlu oluyorsam bazı resimlerin de içine girip orada yaşamak istiyorum. Özellikle de Henri Matisse'in Nice yıllarında, çoğunlukla deniz manzaralı ve balkonlu odalarda resmettiği kadınlı tablolarının. Hatta her bir odayı, mümkünse yine deniz manzaralı evler bulup onun renk ve desen kullanımından ilham alarak oluşturmak istiyorum. Neden mi? Çünkü sayısız çarpıcı iç mekanı resmeden Fauve ustası Matisse'in tuvallerindeki bu odalardaki karmaşık desenli kumaşlar, duvar kağıtları, seramikler, zeminler ve halılar parlak renkleriyle adeta canlanıyorlar ve beni oraya çağırıyorlar. O kumaşlara dokunmak, panjurların arasından süzülen güneş ışığında uyumak, denizden gelen esintinin kokusunu hissetmek istiyorum. Bu resimler en çok ne olmadıklarıyla bilinirler. Matisse'in günümüzde en çığır açan eserleri olarak kabul edilen, modernizmin ilk algılarıyla uğraştığı 1907 ve 1917 arasındaki dönem çalışmalarının hemen ardından yapılmışlar. Yıllarca sevdiği resim geleneklerini geride bırakmış ve bitkin düşen Matisse, Ekim 1917'de güneyde bir kış için Paris'ten ayrılır ve sakin sahil kasabası Nice'e gelir. Daha önce bu tür iyileşme gezileri yapmış olsa da, bu farklı olur; Nice'e ilk ziyaretidir ve kalış süresi haftalara, derken aylara uzar. Burada kendimi tamamen yabancı hissediyorum diye yazar daha sonra. Coğrafi izolasyon, Birinci Dünya Savaşı'nın kaosundan bir sığınak sağlarken kasabanın benzersiz varlığı Akdeniz'in yumuşak ışığı ve havası, ikamet ettiği Hotel Beau-Rivage onu çok memnun eder. Sahte, saçma, harika, lezzetli diye tanımlar Nice'i ve hayatının geri kalanını, çoğunlukla yalnız ve ailesinden uzakta, resim yaparak burada geçirir. Hayal gücüm Matisse'in birkaç fırça darbesiyle ipuçlarını verdiği desenleri, detayları tamamlayabiliyor. Asıl önemlisi sanatçının o tablolarda resmettiği ruh halleri o kadar kolaylıkla geçiyor ki bana. Bu ince perdelerin, açık pencerelerin ardındaki deniz manzaralı odalarda oturan, uyuyan, kitap okuyan yani gündelik hallerinde ve biraz da rehavet içindeki kadınların dünyasına girmek, belki de onlardan biri olma hayalinin bana kendimi iyi hissettirdiği şüphesiz. Özellikle de üzerimize çöken ağırlığın bize sürekli daha huzurlu diyarlara kaçma isteği uyandırdığı bu tuhaf zamanlarda. Bu tablolarda beni heyecanlandıran bir diğer unsur da Matisse'in dekorasyonun çeşitli elemanlarının detaylarına verdiği önem. Mesela süs desenleri genellikle ayrıntılı ve illüzyonist bir şekilde işleniyor ki bu da içinde bulundukları mekanları canlandırıp ressamın yaratmak istediği ruh halini etkili bir biçimde anlatmasını sağlıyor. 1910'da Münih'teki Muhammed Sanatının Başyapıtları adlı sergisine defalarca yaptığı ziyaretlerde ortaya çıkan İslam sanatını keşfi, Matisse'in Granada'daki Elhamra'yı ve Cordoba Ulu Camii'ni ziyaret ederek güney İspanya'ya uzun bir gezi yapması için ona ilham vermiş. İşte sanatçı, özellikle farklı desenlerin örtüşerek yan yana geldiğinde, desenli yüzeylerin mekan duygusu yaratma gücü olduğunu burada fark etmeye başlamış. Bir yandan da ona yaratıcı ilham kaynağı olabilecek, geçmiş deneyimleri hatırlatan, başka kültürlerin resimsel dillerini ve biçimsel araçlarını temsil eden çeşitli nesneler edinmiş. Bunlar tütün kavanozu gibi mütevazı ev eşyalarından Afrika, Okyanusya maskeleri ve Tahiti, Fas kumaşları gibi daha egzotik nesnelere kadar çeşitlilik göstermişler. Bu eserlerin çoğu, onun resimlerinde defalarca görülür. Bazen başrolde bazen arka planda çeşitli roller üstlenirler. Topladığı nesnelerden biri mesela, çeşitli resimlerinde kullandığı yeşil cam Endülüs vazosu. 1924 yapımı Vase of Flowers in Front of the Window'da, iki sapı ile adeta elleri belinde insansı bir görünüme bürünerek, evin bir köşesinin merkezinde durur. Arka planda ise hepsi son derece düzleştirilmiş bir kompozisyonda eşit ağırlığa sahip gibi görünen, bir dizi yan yana yerleştirilmiş desenler ve bir pencereden görünen deniz manzarası var. Hayal dünyamız ne kadar zenginse ruhumuzu beslememiz de o denli kolay olur. Bu da beklenmedik durumlarla daha kolay baş edebilmemizi sağlar. Kitaplar, filmler, resimler... Sanatın bizi karanlıktan çıkartacak en sağlam ve güzel yol olduğu su götürmez bir gerçek.


Yaşamı İstanbul, New York ve Los Angeles arasında geçen heykeltıraş Hande Şekerciler ile yeni medya sanatçısı Arda Yalkın'ın oluşturduğu ha:ar, klasik sanat yaklaşamını yeni teknolojilerle birleştirme tutkusunun yansıması olan eserleriyle öne çıkıyor. Yalkın ve Şekerciler, kısa bir süre önce Venedik'te ve Milano'da sergilenen Pulse: Electric Mannerism sergisini ve birlikte ürettikleri çalışmalarını anlattı. Arda Yalkın: Hande ile uzun zamandır beraberiz, yıllardır aynı çalışma ortamını paylaşıyoruz, birbirimize uzun süredir yardım ediyoruz ve dolayısıyla işlerimiz hakkında konuşuyoruz. 2018 Mart ayında New York'ta bir misafir sanatçı programına kabul edildim ve ikili olarak gitmeye, beraber bir şeyler üretmeye karar verdik. Kimyamız tuttu ve ardından ABD'de başka programlara kabul edildik, fuarlara katıldık. İlk solo sergimizi New York'ta, ikincisini Ankara'da, üçüncüsünü ise Venedik'te açtık. Ardından Milano'da da solo sergimiz oldu. Bunların yanı sıra Piksel adında bir yeni medya misafir sanatçı programının kurulmasına liderlik ettik ve hala onun bir parçasıyız. Üç senedir bu şekilde hem ikili hem de bireysel olarak çalışmaya devam ediyoruz. Hande Şekerciler: İkimiz de modern insanın sosyal medyadaki kendi varlığını oluştururken aslında içgüdüsel olarak bir tür öz-ikonografi aradığını düşünüyoruz. Bunun birkaç sebebi var; bazen çok beğendiğimiz fotoğrafları ikonik bulup defalarca paylaşıyoruz, beğendiğimiz duruşları, ışığı, renk örüntülerini tekrar ediyoruz. Ortodoks ikonografisinde ressamlar ürettikleri imajları kendilerinin değil, onların elleri ile tanrının ürettiğini söylerler. Modern insanın sosyal medyadaki hali biraz buna benziyor. Bu sadece görsellikle de sınırlı değil, iletişimimiz de çoğunlukla böyle. En eğitimlilerimiz bile bazen eko odalarında hapis oluyoruz. Elbette ben de kendimi bundan ayrı tutmuyorum. Bu bağlamda Lucid serisinden söz etmek gerekirse bahsettiğim bu modern ikonografinin ha:ar tarafından yorumlanması diyebiliriz. Bu seride de diğerlerine benzer şekilde klasik sanatçılardan ilham alıyoruz. Teknik olarak Rembrandt'ın ve onun döneminde, onun etrafındaki diğer sanatçıların sıklıkla kullandığı, genellikle tek yapay ışık kaynağı ile aydınlatılan portrelere referans veriyor. Bu ışıklandırmayı jeneratif sıvı simülasyonları ile manipüle ediyoruz. Yine çok belli etmeden modern dünyada kullanılan mimikleri kullanıyoruz. Bunların dışında prodüksiyona devam eden çok kanallı video enstalasyonlarımız, blockchain, yapay zeka gibi teknolojileri kullanarak üretmeye başladığımız eserlerimiz de var. Hande Şekerciler: Sanatçıyı, fikirlerini paylaşmak için her türlü formu, medyumu, tarzı kullanan, yaratıcı bir insan olarak görüyorum. Bizim de yapmaya çalıştığımız bu. Arda Yalkın: Pulse: Electric Mannerism Cer Modern'de gerçekleşen serginin üzerine yeni işler eklenerek büyüyen bir sergi oldu. Bu bizim aslında Mart 2020'de İstanbul'da gerçekleştirmek istediğimiz bir konseptti. İzleyicilerin üç katlı bir binada önce Hande'nin solo sergisindeki fiziksel heykelleri gördükten sonra üst katlarda çoğunlukla heykel ve insan bedeni etrafında kurgulanmış dijital resim, heykel ve videoları deneyimleyecekleri bir ikili sergi kurgulamıştık fakat açılışa bir hafta kala sergiyi ertelemek zorunda kaldık. Bu kurguyu -bazı eserleri İstanbul'a saklamak istediğimiz için- biraz basitleştirerek Ankara Cer Modern'e taşıdık. Sonrasında bazı yeni resimler ekleyerek Venedik'e. Tek bir sergi gibi gözükse de aslında Hande'nin kişisel ve ha:ar'ın işlerinden oluşan, iç içe geçmiş, birbirleri ile hem teknik hem de içerik olarak konuşan iki sergi. Hande Şekerciler: Pandemi ile gelen karantina döneminde fark ettik ki yılın bir kısmını Amerika'da geçirmek ya da seyahat etmek dışında biz zaten sürekli atölyede ve bilgisayar başında çalışıyormuşuz. Karantina olup kapanınca ve katılmak gereken davetler, toplantılar için yolda geçirilen zaman olmayınca daha da verimli şekilde üretmeye başladık. Piksel. gibi bilgi paylaşımında bulunabildiğimiz, diğer sanatçılarla bir araya geldiğimiz bir organizasyon kurmaya vaktimiz oldu. Dolayısıyla garip bir şekilde pandemi süreci bizim açımızdan her anlamda çok verimli geçiyor. Öte yandan genel bir değerlendirme yapmak gerekirse, bir kere online dünyanın imkanlarının daha çok farkına varıldı. Yine kendi alanımdan bir örnekle gitmem gerekirse müzelerin, galerilerin VR turları nicedir vardı fakat çoğunluk tarafından bu süreçte keşfedildi. Koca koca gökdelenlere aslında pek de ihtiyacımız olmadığı, dışarı çıkabiliyor olsak pek çok kişinin de ofis dediğimiz küplere sıkışıp kalmasına gerek olmadığı; en basit fikir için bile saatlerce yol tepip hem zamanı hem kaynakları bu yönde harcamaya gerek olmadığı fark edildi. Tabii ki sistem bir günde değişmeyecek ama yavaş yavaş iş yapma biçimlerinin değişeceğini düşünüyorum. Zaten bir süredir gündelik işler yapan insanların AI ve otonom araçların hızlı gelişimiyle işsiz kalacağı ve kendilerini bir şekilde adapte edebilenlerin iş değiştirmeleri gerekeceği konuşuluyordu. Pandeminin bu süreci de hızlandıracağını; üretim yöntemleri ve teknoloji ile olan ilişkisinde tutucu davranan, reddeden sanatçıların da istisna olacağını öngörüyorum. Elbette yeni medya sanatı tek sanat türü olacak demiyorum ama konvansiyonel sanatçılar, koleksiyonların da el değiştirmesi ve siber kültürün içine doğan yeni nesil tarafından devralınmasıyla yavaş yavaş geride kalacaklar. Arda Yalkın: Dijital devrimin insanlığa dayattığı değişimin sonuçlarının neler olabileceğini, toplumu nasıl etkileyeceğini, bireylere ve yaşadığımız dünyaya ne kadar zarar vereceğini, kimlerin en çok zarar göreceğini ve bu etkileri en aza nasıl indireceğimizi, sadece politikacıların ve çok uluslu şirketlerin değil; filozofların, tarihçilerin, sosyologların, mühendislerin, mimarların ve aklıma gelmeyen onlarca farklı pratikten gelen insanların yanı sıra sanatçıların da tartışması, alınan kararlarda onların geleceğe dair hayallerinin de etkisinin olması gerekiyor. Aksini düşünmek bile korkunç olurdu. Ancak, sanatçıların bahsettiğim tartışmaya katılabilmesi, diğer disiplinlerle etkileşime girebilmesi ve değişen dünyayı şekillendirecek fikirler üretmesi için bugünün dili olan teknolojiyi öğrenmesi çok önemli. Blockchain, yapay zeka, artırılmış gerçeklik, yapay insan, veri görselleştirme gibi kavramları bilmeden gelecek hakkında konuşmak artık mümkün değil. Son 50 senedir yeni medya sanatı ile ilişkisinden anlamlı bir çıktı üretememiş konvansiyonel sanat endüstrisinin artık bunu aşması gerekiyor bence. Bu iki taraf için de önemli. Sanat endüstrisinin değişime adapte olması gerekiyor yoksa var olan sistem dönüşmek yerine alaşağı olacak. Sanat kurumlarının dijital teknolojiyi dışlaması bu alanda çalışan sanatçıları, reklam endüstrisi ve şirketlerle iş birlikleri kurmaya itiyor. Bu da yeni medya sanatının çoğu zaman içerikten çok mühendislik, büyüklük ya da teknolojik eşiklerin aşılması ile gündeme gelmesine neden oluyor. Hande Şekerciler: Doğru bulmadığım ve insanların yaşamlarını, yaşama biçimlerini anlamsızca kısıtladığını düşündüğüm şeyler, toplumun kodları. Bu kodları tanımlarken dış görünüş, baz alınan ana unsurlardan. Saçınızın uzunluğu, biyolojik cinsiyetiniz, ten renginiz gibi. Bunlar hep sizin sınıflandırılmanız için sizin dışınızdaki dünya tarafından kullanılan unsurlar. Figürleri bunlardan arındırarak iç dünyalarına dikkat çekmeye ruh hallerini yansıtmaya çalışıyorum.


Soru, Hollandalı oyun yazarı Lot Vekemans'ın kaleme aldığı Zehir adlı tiyatro oyununa dair... Hem bu sorunun cevabını hem de daha fazlasını bu oyundaki kadın rolüyle seyirci karşısına çıkan başarılı oyuncu Sevinç Erbulak ile konuştuk. Oyunculuk hayatına henüz öğrenciyken, dizi sektörünün en çok anılan yapımlarından Süper Baba ile adım atan, o dizide oynadığı Zeynep karakterini kızına ad olarak seçen, çok sayıda tiyatro oyununda seyirciyle kucaklaşan, ödüller kazanan oyuncu Sevinç Erbulak, 31 sezondan bu yana sahne üzerinde... Bu süre zarfında geniş kitlelerce izlenen çok sayıda diziyle seyirciye ulaşan, İBB Şehir Tiyatroları oyuncusu olarak tiyatro sahnelerinde sayısız kahramana hayat veren Sevinç Erbulak ile iki kişilik bir oyun olan Zehirin kulisinde buluştuk. Müze Gazhane'deki Meydan Sahne'de Ahmet Saraçoğlu ile birlikte rol aldığı oyun, Hollandalı yazar Lot Vekemans'ın imzasını taşıyor. Birçok dile çevrilen ve çok sayıda ödüle layık görülen oyunda, geçmişte yaşadıkları trajik kaybın ardından ayrılan çift, yıllar sonra bir araya gelmek zorunda kalıyor. Acılı bir geçmiş hesaplaşmasına dönüşen buluşma, karşı tarafın da neler hissettiğine dair eksik bırakılan taşların yerine oturtulmasıyla seyirciyi içine çekiyor. Ne söyledi bana? Çok çok samimiydi. Biz de onun peşindeyiz, oyundaki hakikatin peşindeyiz. Meydan sahnede oynuyoruz. (Sahne tıpkı meydan gibi, 360 derece seyirciyle çevrili.) Yapısı gereği; kaçamayacağınız, duygusal ve fiziksel olarak hiçbir hareketin saklanamayacağı, sahte hiçbir duygunun seyirciden gizlenemeyeceği bir er meydanı olduğu için meydan sahne, bu seyrettiğiniz oyundaki hedefimiz, tam da bu! Oyunda, uzun ve hesaplaşılamamış bir mesele var. Mesele çocuk. Ama siz onun yerine istediğiniz her şeyi yerleştirebilirsiniz. İki yetişkin, konuşsalar nereye gideceğini bilemedikleri bir ertelemeden ötürü belki konuştuklarında da ayrılacaklardı ama başka bir iletişebilme biçimine geçebileceklerdi- görüşmekten kaçınmış. Bu ertelenmiş hesaplaşmanın sonunda en azından ikisinin de ruhunu onarmanın peşindeyiz. Meydan sahnede oynamak bile oyunun talihini değiştiriyor. O gün tiyatroya geldiğimiz halimiz bile etkiliyor oyunumuzu. Çünkü ben, dışarının dışarıda kaldığına inanmıyorum. Ancak bir gün robotlar tiyatro oynayacaksa yapabilir bunu. Kendimizi çok iyi hissediyoruz. Sahnede hiçbir şeyi görmeden, sadece karşıdaki oyuncuyu görmeye de inanmıyorum ben. Son derece dışarıdan bir yerden, bütün oyunu denetleyen bir mekanizmayla da oynuyorum. Her şeyin farkındayım. Öyle de olmak zorundayız. Çünkü seyirci farklı olabiliyor. Bazen hissi ağır algılıyor seyirci. O zaman oyunu biraz yukarı çıkarıyoruz. Bazen de bakıyoruz ki içerideler, bizimleler, onlara dokunuyoruz. O zaman da biraz hafifletelim diyoruz. Tek başına böyle bir şeyin yeterli olacağını hiç düşünmüyorum, hayatta da. Ama oyunun o anına gelene kadar konuşulan her şey, tüm posaları o kadar dışarıda bırakıyor ki. Evet, o an için yeterli! Çünkü kadın samimiyetle duymanın peşinde. Çünkü adam başka bir gezegen, kadın başka bir gezegen. Bazen denk gelip birbirlerini duyuyorlar. Tam da böyle bir şey değil mi hayat! Nefret etme sebebi, mutlu hissetmemesi. Ama aslında nasıl bir duygu olduğunu hatırlamaya çalışıyor. Çünkü daha önce mutlu olduğu anlar var. Hep hatırlamış. Mutluluk illa birilerinin varlığı ile olan bir şey mi yoksa kendini bu ağulu yapıdan çıkardığında bulabileceğin bir şey mi? Onu biraz tartışıyor kendi içinde ve ilk defa birine anlatıyor. Aslında son zamanlarda tek bir şeye ilgi var; ünlü olmaya. Ve bunun araçları çok belli; yazmak, oynamak, şarkı söylemek, yarışmak, yarışları kazanmak... Eğitim sisteminde de böyle gösteri dünyasında da. Ama çok fazla tırt kurs da var. Çocuk doğalında zaten müthiş bir oyuncu olarak geliyor. Ona evde ebeveynin, okulda eğitmenin görevler vererek unutturduğu bu çocuk olma halini, bu oyun oynama halini hatırlatmaya çalışıyoruz sadece. Amaç oradan ünlü yazar, oyuncu çıkarmak değil, oyun oynama güdüsünü yeniden o çiplerinin içine koyma, çocuklara yaşlarını hatırlatma. Çok iyi bir akademik kadromuz var. Her yaşa başka bir hoca giriyor. Ben bütün sınıfları dolanıyorum. Ama sonunda en iyi eğitim verebildiğimi bildiğim yaş grubunu alıyoruz. Çünkü insanın ne yapamayacağını bilmesi çok değerli. Zaten karşılığını görüyoruz. Kayıtlarımız o kadar hızlı tükeniyor ki! 2014'te de çok keskindi yarış. Benim çocuğum ne oynayacak diye. Biz eğitimin bir süreç olduğunu anlatmaya çalışıyoruz. Ama veliler daha çok sonuç odaklı. Evet, bir şeylerin taçlanması gerekiyor. Bütün öğrendiklerini size eteklerinden saçmaları gerekiyor ama o bir final değil. Anne babalar kendi yapamadıklarımızı çocuklarımız yapsın diyor. Ben de bazen böyle bir ebeveynim. Buraya bakmam gerekiyor. Ama bizim bir an evvel çocuklarımızdan kopmamız, aynı galaksi içinde onlara hep bakmamız, ne yaptıkları hakkında hissimizin olması ama onları rahat bırakmamız gerekiyor. Çünkü herkes oyuncu olamaz, herkes iyi marangoz olamaz. Ne olacaklarsa her şeye ne kadar çalışmaları gerektiğini öğreniyorlar. O plastik ünün nasıl sürdürebileceğini anlatmaya çalışıyoruz. Çok hızlı bir kuşak; slm, mrb kuşağı. Anna Karenina 780 sayfa. Bunlar ölür onu okursa. Anna Karenina diyorsun, Özetini çıkardın mı? diyor. Özet, 780 sayfa okunduktan sonra çıkarılabilir. Çocuklar burada oyuncu olma isteğinin karşısında neler yapmaları gerektiğini bir anlıyorlar, farkına varıyorlar. Pek çoğu orada vazgeçiyor zaten. Daha yetenekli, daha ışıklı ve pırıltılı olan çocuk kendini ilk derste gösteriyor. Bunu görmem kendi eğitmenlik yolumda çok doğal. Ben esas kendini göstermeyen ve kabuğundan çıkacak çocuğu merak ediyorum ve onu arıyorum sınıfın içinde. Tabii... Eskiden bir sınavı kazanırdım. Tabii, o kazanacak. Başka kim kazanır ki! derlerdi. Oysa bazılarını kazanıyorum, bazılarını kazanamıyorum girdiğim sınavların. Kazanmadığım zamanlar görülmüyor ve bütün kazanımlarım, ardımda bıraktığım kazanamadığım şeylerin toplamından oluşuyor. Çünkü kazanamadıkça niye kazanamadım konusuna projeksiyon yapıp orayı toparlamaya çalışıyorum. Ama Tabii o kazanacak gözüyle bakılıyordu. Bunlar gençken üzüyordu. Çünkü o sırada üzülecek yer arıyorsunuz. Katkıdır elbette. Motivasyondur, mutluluktur, o gecenin konuşmasının enerjisidir, o geceye sizi götüren kalp çarpıntısıdır da bir önemi de yoktur. Amaç ödül almaya döndüğünde, o yapıdaki bütün sanatsal gayeyi, bütün iyileştirme çabasını bir yana bırakıyorsunuz. Böyle bir hayal üzerine yaratma cesareti göstermemeliyiz. Ödüllerde belli bir yaş sınırı olsa ne iyi olur? 35 filan mesela. O yaştan sonraki bütün ödülleri iade edebilirim. Çünkü başka birileri daha heyecanlı oluyor. Onlar alsın oluyorsunuz. Nasıl bir oyuncu oynadıkça daha iyi bir oyuncu oluyorsa bu seyirci için de geçerli. Yılda 30 oyun seyreden seyirciyle üç yılda üç oyun seyreden seyirci arasında fark var. Rafine seyirci zaten iyi oyuna ve iyi oyuncuya her zaman her oynadığında kendi bireysel ödülünü veriyor. O sırada neyi oynuyorsam onda rahat hissediyorum. Onu hiç ayırmıyorum. Oyunculuk olarak aynı. Ölçekleri ve teklifleri değişiyor. Sizden istedikleri şey değişiyor. Burada oynamak ile İtalyan sahnede oynamak arasındaki fark, televizyonda daha da küçülerek oynamak gibi farlar var. Çok uzun bir süre televizyonda olacağımı da düşünmüyorum. Çünkü aynı senaryolar sanki başka hiçbir konu yokmuşçasına sunuluyor ve sadece zaman doldurmak için -hayatta hiç o kadar uzun bakıştığımız ve durduğumuz suskunluklar yokken- dizilerde hep kötü, hep öfkeli, hep sakin, hep şeytan tipler oluyor. Oysa duygular, tam zıt duygusu ile gösteriliyor. Ayrıca artık kadın kadının kurdu değil, kadın kadının yurdu. Oralarda olmamız gerekiyor. Ekranın bir çöplüğe dönüştüğüne inanıyorum Türk dizilerinde. Özellikle ana akım işlerinde. Her zaman. Orası benim ilk okulum. O dizi hayatımda olmasaydı yine oyuncu olurdum ama böyle bir oyuncu olmazdım. Oradaki tüm hocalarım ile başta Şevket Altuğ olmak üzere- soru sorabildiğim bütün partnerlerim ile çok büyük bir okuldu benim için. Bugünkü gibi hakikat! Orada başrolde güzel kız olması zorunluluğu yoktu. İnsanı anlatıyordu. Bütün kusurlarıyla, imkansızlıkları, beceriksizlikleri ve başarısızlıklarıyla hem de. Bütün karakterler çok gerçekti. Bugün olsa tutar mıydı bilmiyorum. Çok değişir. Uyandım, üniversitede derse girdim, vizelerim vardı yedi saat. Sonra açtım Ursula'yı metrolarda, metrobüslerde okudum. O kadar çok kitap aldım ki bu yıl, daha fazla okumak istiyorum. Tsundoku diye bir sendrom varmış, kitap satın almak ama okumamakla ilgili. Ben de o kadar çok kitap aldım ki evde dağ oldu onlar. Şimdi okumaya zaman ayırıyorum. Genellikle günüm, okul ve arkasından oyun olarak geçiyor. Cumartesi pazarlarım da böyle. Bunun dışında kendimi uyutarak dinlendirmeyi çok seviyorum. Her akşam bir film izlemeye çalışıyorum. Bazen bütün bir günü gerçek anlamda hiçbir şey yapmadan geçiriyorum. O da çok önemli! O çiziyor daha çok, çizmeyebilirdi de. Çiziyor, gitar çalıyor, dans ediyor. Oyuncu olur mu bilmiyorum, daha vakti var. Çok net örnekler var önünde; dedesi, anneannesi, annesi ve benim bütün yakın çevrem. Ama tiyatro beni ondan ayıran bir kavramdı o büyüyene kadar. Anne yine mi tiyatroya gidiyorsun? dediğinde Evet deyip kapıdan çıkan bir anne. Annemi babamı daha fazla görmek, onlarla daha fazla bir arada olmak için ben de tiyatroya gidiyordum. Tiyatrodan filan hoşlanmıyordum yani. Benim normal arkadaşlarımın normal anne babaları eve dönüyor, ben de bu anormallerle sokağa çıkıyorum... Sanırım benim hikayem böyle başladı. Ama izleye izleye Aaa ne kadar eğleniyorlar! Burada ne kadar çok anne var? Burada bazı annelerin kuralları daha esnek diye diye sevdim tiyatroyu. Kulis çok eğlencelidir mesela. Ve ben bu nedenle kuliste tek başıma kalmamak için tek kişilik oyun oynamayacağım sanırım. Kulis masam totemlerle dolu mesela. Oyunlarımın parfümleri bile farklı. Benim bütün hayatım totem! Bütün rollerimin başka çantaları var. Her rolün malzemesi başka. Mesela bu oyuna gelirken bir parfümüm var. Bu oyunun dışında sıkmıyorum bu parfümü. Çünkü bu kadının parfümü o! Çağdaş metinler olarak baktığımızda Özen Yula gerçeğimiz var. Daha gençlere bakarsak Murat Mahmutyazıcıoğlu, Ahmet Sami Özbudak, Zeynep Kaçar, Deniz Madanoğlu, Turgay Korkmaz, Firuze Engin diye devam edebilirim. Peter Ouilter son zamanlarda okuduğum en üretken ve heyecan verici çağdaş yazar. Anılara ve iyi metinlere selam durmayı seven tarafım hala 10 yılda bir Keşanlı Ali, Sersem Koca, Hamlet, Machbet oynanması gerekliliğini hatırlatıyor. Kavin de seyretmeli bu oyunları, bugün doğanlar da izlemeli. Oyuncusundan yazarına yönetmenine yaratma cesareti gösteren herkes teknolojiyi, dijitalleşmeyi yerinde kullanıyorsa dünyanın o sırada ona önerdiği bütün oyuncaklar seyirci için muhteşem bir şölene dönüşüyor. Ama eğer Şimdi moda bu! diye yapılırsa o zaman olmaz. Bugün matinedeki seyirciler arasında 30 sene önce, 30 yaşındayken de tiyatro izleyenler vardı. Belki onlar Tiyatro nereye geldi? Artık oyuncular içimize girerek oynuyorlar diyor. İlk defa deneyimleyen de Tiyatro böyle bir şeymiş diyor. Ben ikisini de tavında tutmak zorundayım. Ben her oyunda, o gün ilk defa tiyatroya gelmiş seyircinin peşindeyim aslında. Çünkü birdenbire tiyatro, bugün hissettiği şeye dönüşüyor o seyircide. Bir gün içinde hem insanların hem robotların olduğu bir tiyatro oyununa da Aman ne! Robot da tiyatro mu yaparmış? Ben evde oturayım demem. Alır biletimi, giderim. Robotların insanı aşabilmeleri mümkün değil ama karşısında değilim böyle şeylerin.


Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsü ve Pera Müzesi tarafından sanatseverlerin beğenisine sunulan İstanbul'da Bu Ne Bizantinizm!: Popüler Kültürde Bizans sergisi Bizans'ın popüler kültürdeki eklektik varlığını keşfe çıkmaya davet ediyordu. Pera Müzesinin yeni sergisi Bu Ne Bizantinizm! i görebilmek için soğuk bir kış gününde uzunca bir kuyruk oluşturan insanların yüzüne bakıyorum, çaktırmamaya çalışarak. O sırada hala devam eden pandemi kuralları nedeniyle içeriye belli sayıda kişi alınıyor. Ne kadar bekleyeceğimiz, sergiyi gezen kişilerin her eser başında geçireceği süreye bağlı. Ve biz bunu bilemiyoruz! Bir bilinmezliği beklerken kimsenin yüzünde sıkılmışlık ifadesi yok. Sıra ne zaman bize gelecek? diye güvenlik görevlisini sıkıştıran da yok. Sanatı, sergileri öyle özlemişiz işte! Birkaç gün önce müzenin önünden geçerken yine bundan daha uzun bir bekleyenler sırası gördüğümü hatırlıyorum. Yüzümde bir gülümseme oluşuyor. Bu gülümseme sergi boyunca yüzüme kazınıyor, bazen şaşkınlık ve beğeni ifadeleriyle yer değiştiriyor. Bu ifadeye İthaf'ın yeni sayısında muhakkak yer vermeliyiz düşüncesi de eklenince karşınıza bu satırlarla çıkmam kaçınılmaz oluyor. Serginin bir bölümü topos adı verilen, Bizans'a dair algıların benzeştiği noktaları vurgulayan motiflerden oluşuyor. Bu motiflerin tespit ederken tarihsel kaynaklarda ve güncel popüler işlerde görülebilen, bir şekilde tekrar eden temaların dikkate alındığını anlatan Alışık, Sonuç olarak Bizans'a Yelken Açmak, Kainatın Revnakı, İsyankar Renkler ve Cadı Kazanı adlarını verdiğimiz bu motifleri; edebiyat, müzik, video, illüstrasyon, çizgi roman gibi üretim mecralarını Bizans bağlamında birleştiren ve güncel üretimlerin tarihsel kaynaklarla bağlarını sorgulayan bölümler olarak kullandık diyor. Bizans üzerine güncel üretimleri sistematik bir şekilde bir araya getirmenin eğlenceli ve öğretici bir süreç olduğunu anlatan Alışık, eser seçimi için çok kapsamlı bir literatür ve veritabanı taramasına giriştiklerini vurguluyor. Hem sergi kataloğuna makale veren hem de sergiye danışmanlık yapan araştırmacılar kendi çalışmalarının malzemelerini de kimi zaman beraberlerinde getirdiler. Bu sayede üretim mecralarına ve türlere ve hatta alt türlere yayılan, seçkimizi oluşturabileceğimiz bir envanter toparladık diye devam eden Alışık, farklı türden işleri bir arada sergilediklerini belirtiyor. Eser yerleştirmeleri ise popüler kültürde Bizans'la karşılaşmalarda ön plana çıkan motiflere göre düzenlenmiş. İstanbul Araştırmaları Enstitüsünün Pera Müzesinde düzenlediği İstanbul'da Bu Ne Bizantinizm!: Popüler Kültürde Bizans sergisi yepyeni bir podcast serisi ve çalma listesiyle sergi salonundan dışarı taştı. Farklı sanat mecralarındaki Bizans izlerinin tartışıldığı sohbetlerde Bizans tarihi araştırmacıları ile ünlü yazar, sanatçı ve müzisyenler buluşuyor. Spotify, Apple Music ve Podbean gibi mecralarda yayınlanan podcast serisine, sergiye ses veren müziklerin bir araya getirildiği Spotify çalma listesi eşlik ediyor. Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsü ve Pera Müzesi, İstanbul'da Bu Ne Bizantinizm!: Popüler Kültürde Bizans sergisi kapsamında yayınlanan podcast serisi ile dinleyicileri Bizans algısına ait temaları kullanan sanat çalışmaları üzerine düşünmeye davet ediyor. Dört bölümden oluşan What Byzantinism Is This in Istanbul! isimli podcast serisinde Hugo ödüllü A Memory Called Empire romanından ünlü yönetmen Zack Snyder'in Justice League filmine, farklı popüler kültür ürünlerinde karşımıza çıkan Bizans temaları inceleniyor. Düzenlediği sergiler ve film programları kapsamında Spotify kanalına yeni listeler ekleyen Pera Müzesi, İstanbul'da Bu Ne Bizantinizm! sergisinin bir parçasını oluşturan müzikleri Bizans'a Kafa Sallamak isimli çalma listesinde bir araya getirdi. Heavy metalin çeşitli alt türlerindeki parçalardan oluşan liste ile dinleyiciler yaklaşık iki saat boyunca metal müziğin Bizantinizm'e yaptığı yolculuğa eşlik ediyor. Listede, Rotting Christ ve Amon Amarth gibi metal müzikseverlerin yakından takip ettiği grupların çalışmaları bulunuyor. Podcastin ilk bölümü, 2020 yılında En İyi Roman dalında Hugo Ödülü kazanan A Memory Called Empire isimli bilim kurgu romanına ayrılıyor. Bizans tarihçisi ve şehir plancısı Dr. Anna Linden Weller'in Arkady Martine takma adıyla yazdığı roman, Teixcalaanli İmparatorluğu'na büyükelçi olarak gelen Mahit Dzmare'in selefinin ölümünü ve bu toplumdaki istikrarsızlığı araştırmasını konu alıyor. Yazar Anna Linden Weller'in İstanbul İsveç Araştırma Enstitüsünün eski direktörü Ingela Nilsson ile bir araya geldiği sohbette, romanda Bizans kültürüne yapılan göndermeler konuşuluyor. İkinci bölümde yine ilgi uyandıran konu ve konuklar bir araya geliyor. Heavy metal üzerine akademik çalışmalar yürüten ve sergi kataloğuna Bizans'a Kafa Sallamak: Bizans İmparatorluğu'nun Metal Müzikte Alımlanması başlıklı makalesiyle katkıda bulunan Jeremy J. Swist'in moderatörlüğünde gerçekleşen sohbete, Yunan trash metal grubu Exarsis'in solisti ve Metal Hammer dergisi yazarlarından Nikos Tragakis ile ünlü black/death metal grubu Rotting Christ'in solisti ve kurucusu Sakis Tolis konuk oluyor. Efsanevi müzik grubu Rotting Christ'ı odağına alan podcastte, tarihi referanslarla üretim yapan grubun parçalarında mitoloji ve Bizans etkisi konuşuluyor. Podcast serisinin üçüncü bölümünde İstanbul'da Bu Ne Bizantinizm! sergisi küratörü Emir Alışık, Nebula Ödülü ve World Fantasy Awards sahibi yazar Jeff VanderMeer ile bir araya geliyor. Ambergris Üçlemesi olarak bilinen City of Saints and Madmen: The Book of Ambergris (2001), Shriek: An Afterword (2006) ve Finch (2009) kitapları üzerinden fantastik edebiyatta tarih temsilinin mercek altına alındığı sohbette, Ambergris şehrinin Bizans ile paralellikleri ortaya konuluyor. Serinin dördüncü ve son bölümü ise sergi kataloğunda Neon Bizans: Las Vegas'ta İkonografiden Yoksun Estetik makalesiyle yer alan Bizans sanatı profesörü Roland Betancourt'u, Game of Thrones, Harry Potter, King Arthur ve Macbeth gibi ödüllü dizi ve filmlerin set tasarımında çalışan Rohan Harris ile buluşturuyor. Söyleşi, Harris'in son çalışmalarından Zack Snyder's Justice League (2021) filmine odaklanıyor. 2017 yapımı Justice League filminin Zack Snyder'in kurgusuyla yeniden yorumlandığı bu versiyonda, seyirci neredeyse üç dakika boyunca süper kötü kahraman Darkseid'in dünyaya ilk saldırısının sahneleriyle bezenmiş freskolu bir odayı izliyor. Sahneyi derinlemesine inceleyen Betancourt ve Harris, bu ürkütücü duvar resimlerini geç Bizans sanatı bağlamında tartışıyor.


Atıkları dönüştürerek yaptığı eserleriyle tanıdığımız ve eserlerinde ileri dönüşüm kavramını ana tema olarak benimseyen ressam Deniz Say ile sanat ve kavramlar üzerine keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. İçimizdeki cevher er ya da geç çıkar ya ortaya... İşte ressam Deniz Say'ın hikayesi de böyle. Resme olan ilgisi çocuk yaşlarında başlamış fakat hayat onu bambaşka yollara sürüklemiş. Profesyonel iş hayatının içine ne kadar girerse girsin sanat aşkı yine de onun peşini bir türlü bırakmamış ve önünde yepyeni bir yol açmış. Resim sanatı üzerine birçok eğitim alarak çıkmış bu yeni yola. Sanat hayatına önce figüratif resimle başlamışsa da tarzı zamanla soyut resme evrilmiş. Ardından da atık diye adlandırdığımız, kullanılıp bir kenara atılan malzemeleri sanatına taşımış ve onlara ikinci bir hayat şansı vermiş. Soyut dışavurumcu resim, duyguları özgür bırakması ve özgün bir biçimde ifade edilmelerine izin vermesi özelliğiyle beni kendine çekti. Tabii soyut, çok geniş bir alanı kapsıyor, ben geleneksel sanat malzemelerini kullanmak yerine atık malzemelerle soyut resim yapmayı seçtim. Resim aslında çocukluğumdan beri hayatımda önemli bir yer teşkil etti. Hayat beni farklı yönlere götürse de resim hep oradaydı. Boğaziçi Üniversitesinden mezun olduktan sonra çeşitli yerlerde kurumsal iş hayatı tecrübem oldu. Sonraki senelerde sanat tarihi okumaya başladım ve bu dönemde resim eğitimi de aldım. Tabii aldığım eğitim figüratif resim üzerineydi, soyuta sonradan evrildi tarzım. Yaklaşık 11 senedir Beykoz'daki atölyemde profesyonel olarak resim yapıyorum. Bugüne kadar yedi kişisel sergi açtım, yurt içi ve yurt dışında pek çok fuar ve karma sergiye katıldım. İlk başladığımda figüratif resim yapıyordum. Fakat bir gün geldi, artık yaratıcılığımı daha fazla kullanmama olanak sağlayacak olan soyut resme yönelmeye karar verdim. Soyut dışavurumcu resim, duyguları özgür bırakması ve özgün bir biçimde ifade edilmelerine izin vermesi özelliğiyle beni kendine çekti. Tabii, soyut, çok geniş bir alanı kapsıyor, ben geleneksel sanat malzemelerini kullanmak yerine atık malzemelerle soyut resim yapmayı seçtim. Sıradan malzemeleri, gündelik nesneleri işlevlerinden soyutlayarak sanat eserinin parçası haline getirmek, bu nesnelerin izleyicinin gözündeki algısını bir nevi bozmak, en başından beri benim heyecan kaynağım oldu. O nesnelere resimlerimde yer vererek aslında hala ne kadar güzel ve işe yarar olduklarını kanıtlamak istiyordum aslında izleyicilere. Benim resimlerimde öne çıkan öğeler, renk ve formdan ziyade doku ve espas oluşturmak için kullandığım atık malzemeler. Pek çoğumuzun atık diye adlandırdığı nesneler, benim resimlerimin ana kahramanları. Bu atıklar sayesinde oluşturduğum resim kurgusu ve katmanların oluşum aşaması benim için spontane ve en keyif aldığım aşama... Burada şunu belirtmek isterim ki benim atık malzemelerle ilişkim aslında resimden önce başladı. Hatırladığım kadarıyla 12 yaşımdan beri biriktiriyorum bu nesneleri. Örneğin gelen bir hediyenin paketi, ambalaj kartonları, şişe fileleri, 3D sinema gözlükleri, kullanılmayan giysiler, ayakkabılar ve daha niceleri. Ben o atamadığım malzemeleri ressam olmasaydım da farklı bir şekilde dönüştüreceğimi biliyorum. Bu bir yaşam tarzı. Bunu başka nerede kullanabilirim? insanıyım ben. İlhamımı tamamen gündelik hayatımda şu ya da bu şekilde karşıma çıkan atık nesnelerden alıyorum. Bu, bazen çöpe gidecekken beni dokusuyla kendisine çeken, sapı kopmuş bir hasır çanta olabiliyor; bazen de doğadan topladığım kurumuş bir ağaç kabuğu. Çevreci bir yaklaşım var tabii ki bu ilhamın kökeninde. Niyet önemli öncelikle; o atıklara ikinci bir şans verme niyeti, en azından kendi atığıma sahip çıkma niyeti... Hem kullanılan malzemeler hem de işlenen temalar göz önüne alındığında Arte Povera akımından etkilendiğimi söyleyebilirim. Tabii soyut ekspresyonizm de benim resimlerimi çerçeveleyen akımdır. Sürdürülebilirlik, bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin ihtiyaçlarını riske atmadan temin etmek şeklinde ifade ediliyor. Sanatta sürdürülebilirlik ve ekolojik tahribat kaygısının ortaya çıkış zamanı '60'lı yılların sonu. Günümüz çağdaş sanatçıları, sürdürülebilirlik konusuna pek çok farklı açıdan yaklaşıyorlar. Bazı sanatçılar çevre meseleleri ile ilgili doğrudan mesaj vermeyi tercih ediyorlar, bazıları daha dolaylı olmasına rağmen insanlığı sürdürülebilirlik üzerine daha fazla yönlendirebiliyorlar. İleri dönüşüm ve sanatta sürdürülebilirlik kavramları aslında benim senelerdir üzerinde çalıştığım, resimlerimin ana teması olan kavramlar. Soyut resme, yıllarca tek başıma biriktirdiğim atık nesnelerle, onları ileri dönüştürerek başladım ve ortaya çıkan işler sürdürülebilir sanat başlığı altında yerlerini buldular. Öncelikle atık mevzuuna bir açıklık getirmek gerekir diye düşünüyorum. Nedir atık? 20. yüzyılda sanayileşmenin artması, hızlı tüketim ve atık sorununu beraberinde getirdi. Peki, dünyadaki bu hızlı tüketim neticesinde üretilen çöpler gerçekten atık mıdır? Bence pek çoğu değil... Benim için hazine onlar. Ben eserlerimle, Elinizdeki ne olursa olsun, çöpe atmadan önce bir kez daha düşünün mesajı vermek istiyorum. Sanatçıların en büyük görevidir bence farkındalık yaratmak. Sanatçı, kullandığı malzeme ve yaptığı işlerle dünyanın gidişatına olan duyarlılığını göstermelidir. Soyut resme baktığımızda anlamlandıramadığımız bir haz alırız. Bu retinal bir hazdır, estetik bir hazdır. Ben atık malzemelerle çalıştığım için kullandığım malzemenin tanımı, belki estetik tanımıyla tezat oluşturuyor olabilir. Ama işte ben o atıklardaki estetik yönü görebiliyorum ve bunu da izleyiciye gösterebildiğimi düşünüyorum. Her zaman inandığım şey, bireysel gücümüzü küçümsemememiz gerektiği. Ben sürdürülebilir ve gezegene saygılı bir yaşamın gereklerinden olan atık kontrolü ile ilgili elimden ne geliyorsa yapıyorum. Aslında yaptığım şey, göle bir taş atmak; halka büyüyecek, belki benim işlerim başkalarına ilham olacak. İşte, bu noktada çocukları eğitmeyi çok önemsiyorum. Her çocuk ressam olmayacak belki ama bu atık sorunu ile ilgili zihinlerinde bir soru işareti oluşmasını sağlayabilirsem ne mutlu bana! Bu sebeple yakın zamanda çocuklarla atık malzemeleri kullanarak resimler, kullanım objeleri yapmak üzerine atölyeler düzenlemeyi düşünüyorum. Tabii ki sergiler ve fuarlara katılarak resimlerimi de izleyicilerle paylaşmaya devam edeceğim.


Pera Müzesi 29,9 km Söyleşileri ile İstanbul'a dair güncel konuları mercek altına almaya devam ediyor. Akışa Karşı, Akıntıyla Beraber adlı video çalışmasını odağına alan söyleşide, kıyılardan çepere yayılan hafriyat politikalarının kente etkisi, Boğaz'da yüzen yaban domuzları gibi beklenmedik karşılaşmalar üzerinden tartışmaya açılıyor. Etkinlik, 8 Temmuz Perşembe günü Zoom uygulaması üzerinden ücretsiz izlenebilir. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü ve Pera Müzesi'nin düzenlediği Istanbul Unbound: Environmental Approaches to the City konferansı, 29,9 km Söyleşileri ile devam ediyor. Ekoloji ve sanat kolektifi birbuçuk'un aynı adlı video programından yola çıkan söyleşi serisinin beşinci etkinliği, Akışa Karşı, Akıntıyla Beraber videosunda işaret edilen konuları tartışmaya açıyor. Kent çeperindeki hafriyat alanlarının giderek genişlemesi sonucunda İstanbullular, geçtiğimiz yıllarda, Kuzey Ormanları'ndan kent merkezine indiği tahmin edilen domuzların Boğaz'dan yüzerek geçişine şahit oldu. Çevre ormanlardan inen yaban domuzları ile karşılaşmaya alışık olduklarını söyleyen Rumeli Kavağı sakinleri, Boğaz'da yüzen domuzları ise ilk kez gördüklerini belirttiler. Yine yüzerek kıyıya çıktığı bilinen bir domuz Bebek'teki bir yalının bahçesinde, bir başkasıysa inşaat çalışmaları sebebiyle bir kıyısı dahi olmayan Tophane sahilinde görüldü. Bahar Topçu ve Hilal Şenel'in ortak üretimi olan Akışa Karşı, Akıntıyla Beraber başlıklı video, domuzların en önemli yaşam alanlarından Kuzey Ormanları'nda başlıyor. Hayvanların yüzerek vardıkları Rumeli Kavağı, Bebek, Tophane gibi, birbirinden farklı sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel dinamiklere sahip semtlerdeki karşılaşmalar, kıyılardan çepere yayılmış hafriyat politikalarının kentsel dokuya etkisini çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor. Aynı zamanda, İstanbul'un insan olmayan varlıklarının, kentin rutin akışındaki karşılaşmalarını görünür kılıyor. Videonun işaret ettiği konuları tartışmaya açan söyleşide Topçu ve Şenel'e, şiddetle afetin görsel ve mekansal politikasına dair disiplinlerarası çalışmalar yürüten Eray Çaylı eşlik edecek. Etkinlik, 8 Temmuz Perşembe günü saat 17.00'de Zoom uygulaması üzerinden ücretsiz izlenebilir.


27.07.2021 Facebook ve Bozcaada Caz Festivali, Türkiye'de yeni kullanıma açılan ücretli çevrim içi etkinlikler ürünüyle Türkiye'de gerçekleşecek ilk etkinliğe ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. 30 Temmuz Cuma günü saat 18:00'de çevrim içi olarak gerçekleşecek özel lansman etkinliğinde T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı'nın katkılarıyla, 3dots ve fermente tarafından 20-22 Ağustos tarihleri arasında düzenlenen 5. Bozcaada Caz Festivali'nde sahne alacak Korhan Futacı, performansıyla açılış yapılacak. Facebook, Türkiye'de yeni kullanıma açılan bu ürün sayesinde özellikle pandemi koşullarında fiziksel olarak performans sergileme fırsatı bulamayan farklı sektörlerden sanatçılara alternatif bir araç sunmayı ve eşit bir şekilde gelir elde etmeleri için destek olmayı amaçlıyor. Ücretli çevrim içi etkinlikler, konuklar katılmak için kaydolduğunda alınan tek seferlik erişim ücretiyle canlı çevrim içi etkinliklerden gelir elde etmek için yeni bir yöntem sunuyor. Lansman etkinliği sonrasında isteyen sanatçılar, Korhan Futacı gibi ücretli çevrim içi etkinlikler özelliğini kullanarak tiyatro ve söyleşi benzeri etkinlikler oluşturup Facebook üzerinden kolayca bilet satışı yapabilecek. Bilet alan konuklar ise düzenlenen etkinlikleri telefon, tablet veya bilgisayarlarında Facebook etkinlik sayfasından ya da Facebook TV uygulaması üzerinden izleyebilecek. Ücretli çevrim içi etkinlikler lansmanında sahne alacak ve bugüne kadar Tamburada, Dandadadan, Korhan Futacı ve Kara Orkestra ve Konstrukt projeleri ile sayısız yurt içi ve yurt dışı performansı gerçekleştiren Korhan Futacı, son olarak Haluk Bilginer ile beraber seslendirdiği Ah Güzel Kafam isimli teklisini yayımladı. İstanbul'un kendine has kaosunu saksofonundan dökülen seslerle başka dünyadan bir performansa çeviren sanatçıya tuşlularda Çağrı Sertel, bas gitarda Feryin Kaya ve davulda Berkan Tilavel eşlik edecek. Etkinlikten elde edilecek gelirin bir kısmı genç müzisyenlere katkıda bulunmak amacıyla bağışlanacak. Ayrıca etkinlik için alınan her bilet karşılığında Ecording aracılığıyla ecoDrone'lar ile ağaçlandırılması gereken ulaşılması zor alanlara tohum ekilecek. Bilet almak için etkinliğin Facebook sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Kendine Has, Volkswagen, Jack Lives Here, Paribu ve Metro Türkiye'nin destekleriyle gerçekleşecek 5. Bozcaada Caz Festivali hakkında detaylı bilgi ve bilet almak için ise bozcaadacazfestivali. com adresini ziyaret edebilirsiniz.


Ressam Lale Temelkuran'ın sanatından bize en çok yansıyanlar. 10 yıl sonra İzmir'deki ilk kişisel sergisi Olmak Zamanı üzerine söyleştiğimiz sanatçı, eserlerini Olgunlaşma zamanımın ürünleri diye yorumluyor. Eskizsiz çalışan, her zaman her yerde üretebilen ressam, Kendime zaman yaptım diyor; her koşulda üretmeye devam eden tüm kadınlara tercüman oluyor. Eserlerinde kadınların zamanına dair hikayeler anlatan Temelkuran, resim yapmak için kendine zaman yaptığını çünkü özellikle Türkiye'de üreten kadınların buna mecbur bırakıldığını belirtiyor ve ekliyor: Dikkat ediyorum önceki sergilerde başı yana eğilmiş kadınlar çizmişim; şimdi ellerini kaldırıyorlar, vücutları daha dik duruyor. Gazeteci ve yazar Ece Temelkuran ile Altın Portakallı yönetmen İnan Temelkuran'ın annesi ressamla söyleşimize, edebiyatçı ve sinemacı çocuklarının yeteneklerinin ilk nüveleri de girdi. Kişisel olarak olmak zamanım. Bir de mutlu olmak zamanı, beraber olmak zamanı... Her şeyin zamanı gibi düşündüm. Daha çok, algıladığım dünyayı yorumlamak gibi oldu. Duygularım, aklımdan, kalbimden geçenler, her şeyin bende bıraktığı izleri yorumladım. Kendi zamanım içinde olgunlaşma zamanı gibi yorumladım. Evet. Kadınların zamanı algılayışının erkeklere göre farklı olduğunu düşünüyorum. Anlar çok önemli. Yaşadıkları şey, zamana yayılıyor ve anılarını biriktiriyorlar. Zamanla ilgili altı yedi sergi açtım. Kadınların o anlar üzerine anlatabileceği çok fazla şey var. O yaşanmışlıklardan çıkan sonuçlar, resme konu oluyor. Türkiye'de kadınların resim yapması için kendine zaman yapmayı öğrenmesi gerekiyor. Çünkü kendine ait bir şeye zaman kalmıyor, bu toplumsal hayatta. Kadınlar doğurganlıklarından ötürü zamanı kendinden çok başkalarına harcıyor. Oradan buradan toparlayıp zaman yapıyorsunuz, sırf istediğiniz şeyleri yapmak için. Bunu beceremezseniz o girdabın içinde kaybolup gidiyorsunuz. Kaybolmayıp direnmeye çalıştım. Pek çok işi hallettikten sonra resim yapıyorum. Resim yaparken bazıları, mekanla ilgili, Şöyle olması lazım der. Benim öyle bir derdim olmadı. Koşulları ayarlamak zorunda kaldığım için her zaman, her yerde resim yapabilirim. Çocuklarla ne kadar ilgilenilmesi gerektiğini, çocukluğun onun hayatını ne kadar etkilediğini bildiğim için, Ben hiçbir zaman öne çıkmayacağım, çocuklarım öne çıkacak dedim. 10 yılın sonunda bir buçuk yıl deliler gibi desen çalıştım. 1987'de karma sergiye katıldım. Çalışmadığınız sürede biriktiriyorsunuz. Şikayet ettiğiniz şeyler de yaratıcılığınızı destekliyor. Dikkatimi çekiyor; önceki sergilerde başı yana eğilmiş kadınlar çizmişim; şimdi ellerini kaldırıyorlar, vücutları daha dik duruyor. Kadınlar, en bildiğim şey. Ne sıkıntı yaşarlarsa yaşasınlar, çoğunun karakterinin bozulmadığını düşünüyorum. Bir yol buluyor kendini anlatmak için. Kuşlar, zamanla ilgili... Çok hızlı hareket eden hayvanlar. Zamanın hızlı akmasıyla beraber kadının özgürlük düşüncesi gibi yorumlanabilir. Kedi de karakteri değişmeyen hayvanlardan. Benim resimlerim tek bir şeyi anlatmaz. Pek çok hikaye çıkabilir. Belki de dünyanın karmaşıklığı her şeyi etkiliyor. Karşı taraf ne hissediyorsa hikayesi o olabilir. Mesela torunum, ağzı olmayan bir çocuk resmimi görünce Bu çocuğun neden ağzı yok? demedi. Babaanne, bu çocuk konuşmak istemiyor mu? dedi. Kafeste olanlar da var ama hiçbir kafesin kapısı kapalı değildir. Kuş evleri serisi yapmıştım. Ev olup da kapısı olmayan tek yapıdır. Ev bazen kapandığınız yer anlamına da geliyor. Esareti anlatmıyor ama onları oraya kapayan da biziz. Başını 270 dereceye yakın çeviriyor ve her şeyi görebiliyor. Kadınların böyle bir özelliği olduğunu düşünüyorum. İlle görmeniz gerekmiyor, hissetmeniz de size yol gösterici olabilir. Pek çok kültürde baykuşun anlamı bizimkinden farklı. Bizde ölümle bağdaştırılır. Sebebi şu olabilir: Baykuşlar gece çıkıyor, daha iyi görmek için ışık yanan evlerin üzerine konuyor. O evlerde de genellikle hasta olduğu için ışıklar yanıyor, bir şey olunca ölüm yorumu yapılıyor herhalde. Batı'da bilgeliği anlatıyor. Baykuş, güzel sanatların da simgesi, her yeri gördüğü için. Öyle resimlerden hoşlanmıyorum. Resim, çok ağır bir şeyi bile zarafetle anlatmaktır. Duygularınız ne kadar yoğun olsa da. Çok hüzünlü bir resim yapmıştım, ertesi gün tahammül edemedim. Şiddete karşı olduğum gibi fırçamla da böyle bir şey yapmadım, yapamam. Yok ettim. Sadece çocuklar çalışırken benim fotoğrafımı çekmiş, o duruyor. Dayanamadığım şeyi kalıcı bir esere dönüştürüp görmeye de dayanamadım. Onlar Güneşe Gömüldüler idi yaptığım şey. Hiçbiri ölmemiş ve canlıydı. Zıddını düşündüğünüz zaman çok acıydı. Hiçbir resmimin eskizi yok, tekrarı yok. Bir resmimi önüme koysanız yapamıyorum. Bir renkle ya da dokuyla başlıyorum, sonra hikayenin içine giriyorum ve o kendisi çıkıyor. Hayır. Duyguyla başlayıp bilgiyle bitiyor. Bilgiyi, resim ortaya çıkmaya başlayınca kullanıyorum. O resmi artık obje gibi görüyorsunuz, düzeltilmesi gereken şeyler oluyor. Bütün o kompozisyon kuralları, resim oluşurken ortaya çıkıyor. Onun için hiç eskiz çalışmıyorum. Çok etkilendiğim şeylerden bir kompozisyon çıkıyor. Mesela Osetya'da öldürülen çocuklar resmi vardı. Başladım, altı yedi saat, tansiyonum yükseldi. En son altına, Anne ben öldüm mü? yazdım ve ağlamaya başladım. Bu atölyede kalbimden geçmeyen hiçbir şey yoktur. Burada sadece ben varım. Arkadaşlarımın resimleri diğer odadadır. İçe kapalı bir çocuğun söyleyeceği şeyler vardır. İlkokulda resim dersinde matematik yapılırdı. Ama ortaokulda şanslıydım. Akhisar gibi bir yerde Mimar Sinan Üniversitesi mezunu bir hocamız vardı, benimle ilgilenmeye başladı. Orta ikide Picasso'yu nereden öğrendiysem onun gibi resimler yapar, yanına şiirler yazardım. Duvarlara resimleri yapıştırıp ayakta yapıyordum, ressamlar öyle yapıyor diye. Lisedeki hocam da bu okula gitmem gerektiğini söyledi. Akademide birinci sınıfta resmim satıldı, DYO resim sergisine seçildim. Tabii ki çok çalıştım. Sabahlara kadar çalıştığım olurdu. Çocukları çok seviyordum, onlar da bunun farkındaydı. Ortaokulda bir çocuk dayak yemiş, nasıl ağlıyor, Bunu hak etmemiştim diye. Ertesi hafta ona bir kitap aldım, Aganta Burina Burinata. İlk defa haksızlığa uğruyorsun, hayatın boyunca dilerim çok haksızlığa uğramazsın. İlkinde çok üzüldün, ben de senin üzüldüğüne üzüldüm gibi bir şey yazdım. 40 yıl geçti, atölyedeydim, telefonla biri arıyor. Merhaba hocam, İstanbul Bağcılar'da bilmem ne hastanesi başhekimiyim. Hayatımda unutmadığım iki öğretmenden birisiniz, kitabınızı hala saklıyorum. Hiç kitap okumayı sevmiyorum, diyen bir Kadir'imiz vardı, ona da Şimdiki Çocuklar Harika'yı hediye etmiştim. Ben bundan sonra çok kitap okurum, şahane bir şeymiş bu, dedi. Asıl vermek istediğim şey, insani değerleri, güzeli yakalamak, aramak. Sanat iyileştiricidir deniyor ama sadece yapan değil, bakan için de öyle. Bakmayı öğretmek de öğretmenin görevi. Temel savunduğum şey, düşünmeyi öğretmektir. Resim öğretmenliği, sevmeyi de öğretmek ve onu neden yaptığını da anlatabilmektir. Ece 3 yaşından beri yazıyor, yazı bilmediği zamandan beri. Ütü masasının üstünde, herkese mektuplar yazardı... İnan, lise ikide İtalyancaya başladı, sonra da İspanyolcaya. Bizden habersiz Milli Eğitim'in İspanya'da burslu sinema eğitimi sınavına girmiş, bir kişi alacaklarmış, kazandı. Şahika Tekand oynayacaktı. İstersen deneyeyim dedim. Çok çalıştım, tek çekimde bitti. Beş ödül Antalya'dan, beş ödül Adana'dan ve İstanbul Film Festivali'nden de proje ödülü aldı. Sonra Antalya'da belgesel ödülü aldı. İkinci filmiyle de beşer ödül kazandı. Bir insanın ömrü boyunca alacağı ödülleri üç yılda aldı ve gitti. Amerika'da yaşıyor, şu anda senaryo yazıyor.


Sinema gerek ülkemizde gerekse dünyada çok zor bir dönemden geçiyor. Pandemi öncesinde üretilen film sayısı ile sinema salonlarında satılan bilet sayısının salgından sonra ciddi bir düşüş yaşadığını, ülkemizde hala ara ara normalleşme süreçlerine geçilse de sinema salonlarının kapalı olduğunu bir süre de böyle devam edeceğini biliyoruz. Bu alanda çalışan herkesin aklındaki sorular şu ara ne yazık ki hep aynı: Bu salgın sinemayı nasıl etkiler? Salgından sonra sinema nasıl olur? Bu deneyimlediğimiz sürecin geçmişte de birçok kez farklı biçimlerde de yaşandığını düşünürsek bundan sonra da belki daha kısa aralıklarla bunun gibi durumlarla karşılaşmamız olası. Bu sebeple Covid-19'un sinemadaki etkisinin değerlendirilmesi gelecek günler açısından da oldukça önem arz etmekte. Esra Berk Eren, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sinema-TV Bölümünde öğretim üyesi. Eren, pandeminin sinemaya etkilerini ve sonrasında nasıl bir yol izleyeceğini çeşitli açılardan ele alıyor. Devamı İthaf Sanat dergisinde. İthaf Sanat, kitabevleri ve bayilerde.


Osmanlı'nın işgal yıllarında doğan, Cumhuriyet'in lik dönemlerinde yetişen ve verem hastalığına yakalandığı için kaldığı senatoryumda oyalanması için getirilen plastik hamurlarla onu en çok mutlu eden uğraşı bulan, iyileştikten sonra Paris'e giderek atölyesinde çalışmalara başlayan Füreya Koral, ülkemizin ilk çağdaş seramik sanatçısı. Hayatı boyunca Güney Amerika'nın Aztek ve Maya kültürlerinden Antik Mısır'a, Mevlevilik, İran ve Anadolu geleneklerine uzanan birçok tarzı inceleyen ve eserleriyle bütünleştiren Füreya Koral, Türkiye'nin lik seramik atölyesini de kurarak birçok sanatçının yetişmesi için ortam da hazırladı. ... istiyorum ki yaptığım çini tabakta en fakir ev yemek yesin. Benim çinilerim herkesin olsun. Yaptığım masa her evde bulunsun. Yaptığımız masalar yahut da. Bir ocak yapmalıyım çiniden. Güzel bir merdiven başı. Kahve fincanlarım olsun bütün kahvelerde. Zengin fakir, iyi kötü bütün evlerde. Genç ihtiyar bütün ellerde. Sanatı müzelerde hapsetmek yok. O sanat ölü sanattır. Çağımıza yakışmaz. Eski Yunanlılar, sanatı hayatlarına karıştırmışlar. O üniformalı müzelerde gördüğümüz Yunan çanağı şarap içmek içindi. Güzelim testi su koymak, güzelim tas su içmek içindi. Heykeller meydanları doldurmuştu.