Kaatı' sanatı sabrın sanata yansıdığı, hatta imtihan olduğu sanat olarak tanımlanıyor. Bu sanatın en önemli isimlerinden, yurt içinde ve yurt dışında sayısız sergiye katılan Dürdane Ünver, Tezhipte bir yerden başlarsınız ve ardı gelir, önünüzde gittikçe gelişen örneği görürsünüz. Kaatı' öyle değil. Önce tasarım yaparsınız, sonra motifleri tek tek kesip ayrı parçalar halinde biriktirir ve en son bir araya getirirsiniz. Tezhibe ayrılan zamanın 2 3 katı kadar zaman sarf etmeniz gerekir bu sanat için diyor. Yıllar önce İstanbul Üniversitesi'nin düzenlediği Bahçeler Konferansı'nda tanışmıştık sevgili Dürdane Ünver ile. Bana hayatımın en güzel iltifatlardan birini etmiş, ben de ona, bilgisine ve zarafetine hayran olmuştum. Hayranlık zamanla güzel bir dostluğa dönüştü. Gerçek bir İstanbul hanımefendisidir Dürdane Hanım. İstanbul üzerine, hayat üzerine sohbetin en güzelini edersiniz onunla. Sanatı sever, rafine zevkle sunar. Anılarını anlatmaktan, bildiklerini paylaşmaktan keyif alır. Konferansta Hikayeleri ile İstanbul Bahçeleri panelinde ortak konuşmacı idik. Sözlerine Kaatı' sanatını anlatacağım ama ismini telaffuz etmek bile çok zor diye başlamıştı. Gerçekten zor söyleniyor eğer hakkını vermek istenirse. Katı, katıa, kaatı, katığ gibi pek çok kelime ile adlandırılıyor. Hepsi aynı sözü ifade etse de genel kabul edilen ismi kaatı'. Sadece söylenmesi değil, sürdürmesi de zor. Kaatı' sanatını bence en güzel sabrın sanata yansıdığı hatta imtihan olduğu sanat ifadesi tarif ediyor. Kaatı' ismini söylemek zor zira Arap hançeresine sahip değiliz ancak işin hakkını vermek istenirse önce alt çene öne çıkacak ki o ses çıksın diye tavsiye edilir. Hatta ben bu karmaşanın önüne geçmek için Türk kağıt oyması diye ifade ediyorum. Sözlükte kesmek, kesme, kesilme anlamları taşıyor. Kaatı' sanatının malzemesi kağıt veya deri; çizilmiş yazı, motif veya bir şekli oyup çıkararak bir başka kağıt ya da deriye yapıştırmak suretiyle gerçekleştirilen bir sanat. Mukatta, oyulmuş, kesilmiş yazı demek. Bu sanata özgü önemli ve çok hoş bir tanımlama var. Ortaya çıkan eser tek kişi tarafından icra ediliyorsa katta' veya kaatı', birçok kişi tarafından yapılıyorsa katta'an deniyor. Sabırla bezenmiş bir sanat. Bu sanatı günümüzde hatırda tutan en önemli isimlerden olur Dürdane Ünver; Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver'in gelini. Onun derin birikiminin, eşsiz arşivinin ve müthiş nezaketinin temsilcisi. Resim merakı hep yüksek olur Dürdane Hanım'ın. Bu nedenle liseyi bitirince akademi sınavlarına girer. Kesin kazanır gözüyle bakılan akademi sınavını geçemez ve Kısmetim değilmiş der ama pes etmez. İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Bölümünü başarı ile bitirir. Üniversiteden mezun olduktan sonra mesleğe devam etmedim çünkü o zamanın ünlü gazetecilerinin Senin gibi yumuşak biri, bu mesleği zor yapar ikazı ile karşılaştım. Üstelik iki senelik mecburi hizmetim vardı, ailem tek başıma buna izin vermeyeceği için de meslekten uzak kaldım. Çalışmak da istiyordum. Özel bir şirkette genel müdür asistanı olarak işe başladım. Eşimle orada tanıştık. Beş senenin sonunda da evlendik. Türk süsleme sanatları çalışmalarıma 1976 senesinde Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver başkanlığında Topkapı Sarayı Nakkaşhanesi'nde başladım. Kaatı' sanatının yanı sıra tezhip eğimi de aldım. Minyatür ve kaatı' dallarında hocası Gülbün Mesera ile çalıştım. Gülbün Hoca, Süheyl Ünver'in kızıdır. Bir gün babasını ziyarete gelmişti Kalamış'taki eve. Ve bir kağıt uzattı. Kağıt ikiye katlanmış ve üzerine vazoya benzer bir şekil çizilmişti. Gülbün Hoca'nın Bunu keser misin? diye sorması, beni hem heyecanlandırdı hem de endişelendirdi. Hocamın beni rahatlatan tarifi ile bir çırpıda kesme işini tamamladım. İkiye katlanmış kağıdı açtığımda ortasında derin bir çizgi vardı ve içinde o an anlayamadığım, daha sonra vakıf olduğum motiflerle bezeli vazo duruyordu. Sizin bahsettiğiniz şekilde birkaç sene sonra o vazonun 17. yüzyılda Sultanahmet civarında halk ressamları tarafından yapılan tasvirlerin yer aldığı Mundy Albümü'ndeki motiflerden biri olduğu öğrendim. Sanata ilk adımlarımı atmış oldum. Bu sohbet Ayazpaşa Konservatuarına başlamama vesile oldu. Aslında kitap sanatları içinde yer alır. İlk dönemlerde kap içi süslemelerde yaygın şekilde kullanılmakta. 18. yüzyıla kadar yazma eserler içinde yer almış bir sanat. 18. yüzyıldan itibaren kitap içinden çıkarak levhalar halinde görülüyor. Kitap içinde olma sebebi, kopmaya müsait olan tasarımların daha kolay muhafazası içindir. Levha haline gelince de çerçeve ve cam arkasına gizlenmiştir. Araştırmalar kağıt ve deri oymacılığının 2 bin yıl kadar önce, bir halk sanatı olarak Çin'de doğduğunu gösteriyor. Çin'deki Dunhuang Mağarası önemli. İbadet maksadı ile bu mağaralar kullanılıyor. Bu mağaranın duvarlarını stilize edilmiş dört kat çiçek motifleri ile süsleniyor. Çok ince deriden kestikleri süet görünümlü çiçekler, Amerika'da müzede muhafaza ediliyor. Ölenlere eşlik etsin diye kağıt benzeri bir malzemeden insan figürleri keserek ya mevta ile gömüyorlar ya da ritüellerine göre ölenle beraber yakıyorlar. Araştırılsa daha neler çıkacaktır! Mesela Çin'de, milattan sonraki yıllarda bir imparator eşini kaybediyor, büyük yeis içine düşüyor. Herkes eşinin hatırasını hazırlamak için seferber oluyor. Ama saray ressamlarının yaptıklarından hoşnut olmuyor imparator. Karagöz Hacivat gibi ışık gölge oyunu kağıdı kesiyorlar ve çok memnun oluyor. Yavuz Sultan Selim'in kazandığı savaş ganimetleri ile oluyor... Öncesi de şöyle; Herat'ta büyük bir sanat akademisi vardı. Orta Asya'dan gelenler Hazar Denizi üzerinden Afganistan'a doğru ilerlediğinde Herat Sanat Akademisi'nde çok önemli sanat eserlerinin yapıldığını görüyorlar. Abdullah Kaatı -ki kaatı onun lakabı- ilk önemli kağıt oyma üstadı. Şah İsmail, Herat'ı işgal ettiği zaman buradaki sanatçıları ve eserlerini Tebriz'e götürüyor. Yavuz Sultan Selim'in kazandığı savaşlardan getirdiği ganimetler sanat eserleri oluyor. 1514 Çaldıran Savaşı'nda aynı sanatçı ve eserlerini Topkapı Sarayı'na getiriyor. Kağıt oyma 15. yüzyıl ortalarında İstanbul'da da yapılmaya başlanıyor. Kağıt üzerine uygulamalar saray nakışhanesinde Yavuz Sultan Selim ile başlıyor. O tarihlerde Sultanahmet civarındaki atölyelerde bu sanat icra ediliyor. Yüze yakın atölyeden dokuzu kaatı' atölyesi. Hatta Evliya Çelebi'nin bir notunda Dokuz atölyede yirmi neferat çalışmaktadır yazılıdır. Tezhipte bir yerden başlarsınız ve ardı gelir, önünüzde gittikçe gelişen örneği görürsünüz. Kaatı' öyle değil. Önce tasarım yaparsınız, sonra motifleri tek tek kesip ayrı parçalar halinde biriktirir ve en son bir araya getirirsiniz. 2-3 katı fazla zaman gerekir. 17. yüzyıl eseri Mundy Albümü, Gezgin Peter Mundy tarafından İstanbul'dan satın alınır. Londra British Museum'da bulunan ve Osmanlı kıyafetlerinin, esnaf, kadı, subaşı, öğretmen gibi tasvirlerinin yer aldığı eserin sayfa kenarları çok çeşitli kaatı'lar ile süslüdür. Çarşı esnafınca yapılan bu albüm ortaklaşa yapılan bir albüm. Mundy bu albümden bahsetmesini, anlatmasını ister. Satan kişiden aldığı açıklamaları albümün alt ve üstüne yazar. Oradaki minyatürün ne olduğunu yazar, hatta bazılarını mesela subaşını Türkçe yazmış. Her sayfaya boş bulduğu yerlere açıklamasını yazıyor. Albüm, Mundy ölene dek ailede kalıyor, vefatı ile müzeye geçiyor. Süheyl Ünver'in bu müzeyi ziyareti çok önemli. Teşhirde olan eserin altında izahat hocayı üzüyor. Çünkü oradaki açıklamada bu albümün Peter Mundy tarafından yapıldığı, ona ait olduğu ifade edilmektedir. Hoca oranın müdürü ile görüşme yaparak bu albümün İstanbul'da çarşı ressamları tarafından yapıldığını açıklayarak bu ifadenin düzeltilmesini istiyor. Çok heyecanlı bir günümdü. 1976 yılında başladığım çalışmalardan sonra Efendim icazetini hazırlayınız demesi muhteşemdi. Kendimi o derece yetişmiş olabileceğimin -sanatı seviyordum ama- onu halledecek seviyede olduğumun hazmında değildim ve o heyecanla Gülbün Hoca'dan medet umdum. Heyecanımı paylaşmak istedim, o da bana Hoca ne derse odur. Demek ki sizde bu ışığı gördü, o nedenle icazetinizi hazırlamanız lazım dedi. Süheyl Hoca bana akabinde A4 ebadında bir kağıttan biraz uzun, gri fligramlı bir kağıt vererek bu ölçüler içinde icazetimi hazırlamamı söyledi. Fatih dönemi tezhiplerinden bir tasarım hazırladım, orta kısmını boş bıraktım. Kenarlara ince tezhip yapmaya başladım, tığları yaptım. Ancak tam da o dönemde kızım çok nadide görülen bir hastalık geçirdi. O tığ süslemelere istediğim özeni gösteremedim. Ama hocanın son icazeti bu oldu. Aslında çok sabır gerektiren ve sabrı getiren bir sanat. Günümüzde tercih edilmeye başlandı. İlk meşgul olan Süheyl Ünver sonra Gülbün Mesera ve Azade Hoca, ardından ben meşgul oldum. Tezhipte bir yerden başlarsınız ve ardı gelir, önünüzde gittikçe gelişen örneği görürsünüz. Kaatı' sanatı öyle değil. Önce tasarım yaparsınız, sonra motifleri tek tek kesip ayrı parçalar halinde biriktirir ve en son bir araya getirirsiniz. Tezhibe ayrılan zamanın 2 3 katı kadar zaman sarf etmeniz gerekir bu sanat için. 2006'ya yani Milli Saraylar'da vazife aldığım tarihe kadar birkaç senede bir Cerrahpaşa'nın hazırladığı sergilerde benim yaptığım kaatı' tasarımlar yer aldı. Bu da çok az sayıda olurdu, kolektif sergide bir iki parça olurdu. Sonra merhum Meliha Altay bu sanatı öğrendi, benim asistanım olan Müjgan Başköylü yetişti, onların da katkılarıyla bu sanat daha bilinir hale geldi. Gülbün Hoca'nın çalışmaları vardı az sayıda örnek olduğu için popülaritesi yoktu. Milli Saraylar'daki Türk süsleme sanatları atölyesi açıldığında kaatı' ilk defa ayrı branş olarak değerlendirildi. Orada mevcut tezhip, minyatür, hat, ebru sanatlarının yanı sıra kaatı' da ayrı branş olarak değerlendirildiği için o tarihten itibaren Erguvan Sergileri ile daha da bilinir oldu, 2006-2009'a dek. Bu sergilerin hazırlanmasında Süheyl Ünver'in sözünden yola çıkıldı. Bir röportajında Ne olur her erguvan mevsiminde erguvan bayramı olsa sözü bu çalışmaya rehber oldu. Daha sonra proje grubu ile iki senede bir sadece kaatı' üzerine yeni tasarımlarla araştırmalar yaparak sergi hazırladık. 14 kişiden oluşan ekiple hazırlanan ve sadece kaatı' eserlerden oluşan bu sergiler de, Beyoğlu Belediyesi Gençlik Projesi kapsamına alındı. Ve ilk kaatı' projemiz de 2010 İstanbul Avrupa Kültür Başkenti Bieanali'nde oldu. Mezar taşları üzerine yaptığımız araştırmalarla belgeledik. 130 parça çalışıldı, 80 adedi sergilendi. Sonra yazma eserlerin kapları üzerine araştırma yaptık. 40 cilt çalıştık hatta merhum İslam Seçen Hocamız tarafından yapıldı, kaatı' süslemelerini biz yaptık. Bu da uluslararası cilt sempozyumu kapsamında sergilendi. Daha sonra hilyeler üzerine çalışmaya başladık ve yazı projesi olarak vücut buldu, 2017'de sergilendi. Son projemiz ise çalışma ve araştırma aşamasında.


Bugün 31 Ağustos 2021, Türk tiyatrosunda bir devir kapandı! Tiyatromuzun duayen ismi Ferhan Şensoy, 70 yaşında vefat etti. İthaf Sanat olarak, Ferhan Şensoy'u kaybetmiş olmanın derin üzüntüsünü yaşıyoruz. Türk tiyatrosunun önemli geleneklerinden birisi olan, Kel Hasan Efendi'den günümüze kadar gelen Ortaoyuncuları Kavuğu'nu Münir Özkul'dan devralarak Rasim Öztekin'e devreden usta isim, 26 Şubat 1951, Çarşamba, Samsun'da doğdu. Şensoy'un annesi Müjgan Şensoy ilkokul öğretmeni, babası Yusuf Cemil Şensoy ise tüccar ve o dönem Çarşamba belediye başkanıydı. İlk öykü ve şiirleri Yeni Ufuklar ve Soyut dergilerinde 1969 yılında yayımlanan Şensoy'un, yazdığı skeçler de Devekuşu Kabare'de 1970 yılında oynanmaya başladı. Galatasaray Lisesi'nde de bir süre okuyan Şensoy, 1970 yılında Çarşamba Lisesi'nden mezun oldu. 1971 yılında Grup Oyuncuları çatısında ilk profesyonel oyunculuk deneyimini yaşayan Şensoy, 1972-1975 yılları arasında Fransa ve Kanada'da tiyatro eğitimine ve çalışmalarına Jerome Savary, Andre-Louis Perinetti gibi isimlerle devam ederken Montreal'de Ce Fou De Gogol adlı oyunuyla 1975'te En İyi Yabancı Yazar ödülünü aldı. Yine Montreal'de Theatre De Quatre Sous'da da, yönetmenliğini yaptığı, Harem Qui Rit isimli müzikalde oynadı. Aynı yıl Türkiye'ye döndü. Türkiye'ye dönmesinin ardından, 1976'da Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu'nda, yazarlığını da yaptığı Dur Konuşma Sus Söyleme adlı oyunda rol alan Şensoy, Türk Yazarları Tiyatrosu'nda da oyunculuk ve yönetmenlik yaptı. Aynı sene ilk televizyon skeçlerini yazmaya başlayan Şensoy, Ali Poyrazoğlu'yla beraber rol aldığı bu skeçlerin birinde, bir garson rolüyle ilk kez televizyona çıktı. Nisa Serezli Tolga Aşkıner Tiyatrosu'nda oyunculuk yapan Şensoy, yine 1976 senesi içinde, TRT'ye ve Devekuşu Kabare Tiyatrosu'nda çeşitli skeçler yazdı. 1978'de, ilk kitabı Kazancı Yokuşu'nun yayınlanmasının ardından, yönetmenliğini Temel Gürsu'nun yaptığı Kızını Dövmeyen Dizini Döver ile ilk kez bir film çalışması yapan Şensoy, aynı yıl Mete İnselel ile Anyamanya Kumpanya Tiyatrosu'nu kurdu ve kendi eseri olan, İdi Amin Avantadan Lavanta oyununda rol aldı ve yönetmenlik yaptı. Yine 1978'de, yazdığı Bizim Sınıf adlı televizyon dizisi ikinci bölümden sonra öğretmenlerin manevi şahsiyetini tezyif ettiği gerekçesiyle TRT'de yasaklandı. Daha sonra Bizim Sınıf, Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu'nda sahnelenecekti. Oyuncu olarak katıldığı Evdekiler ve Giyim Kuşam Dünyası televizyon dizileri de yayından kaldırıldı. O sene, Anyamanya Kumpanya'dan ayrılan Şensoy, daha sonra Ayfer Feray Tiyatrosu'na geçti ve oyunculuğa burada devam etti. 1979'da TRT'de, kendi yazdığı Sizin Dershane dizisinde oyunculuk yapan Şensoy, Ayfer Feray Tiyatrosu'nda da yine kendi yazıp yönettiği ve müziklerini yaptığı Hayrola Karyola oyununda rol aldı. Stardust Gece Kulübü'nde, yazdığı Dedikodu Şov isimli bir kabare gösterisini, Adile Naşit, Perran Kutman, Pakize Suda, Sevda Karaca ve İstanbul Gelişim Orkestrası'yla sahneleyen Şensoy, aynı kulüpte, Arda Uskan'ın yazıp, Fuat Güner'in müziklerini yaptığı Kukla ve Kuklacı Kabare gösterilerinde rol aldı. 1980 yılında Ortaoyuncular adıyla, kendi tiyatrosunu kurdu. 14 Mart 1980'de Harbiye'de, Yapı Endüstri Merkezi Salonu'nda ilk kez perdelerini açan ve günümüze dek 50'yi aşkın oyunun oynandığı Ortaoyuncular'ın bünyesinde, ayrıca Nöbetçi Tiyatro adlı bir gençlik grubu kurarak, yeni tiyatro sanatçılarının yetiştirilmesine katkıda bulundu. Şahları da Vururlar oyununda yönetmen ve oyuncu olarak yer alan Şensoy'un, Fuat Güner'le birlikte müziklerini de yaptığı oyunu, Avni Dilligil Jüri Özel Ödülü ve Dergi-13'ün, En Başarılı Oyun Ödülü'ne layık görüldü. Kenter Tiyatrosu'nda dört haftalık gösteriden sonra, Ortaoyuncular, Şahları da Vururlar'ı, 10 Kasım 1980'de taşındıkları Beyoğlu'ndaki Küçük Sahne'de sahnelemeye devam etti. 1981'de, Parasız Yaşamak Pahalı'yı yazan ve Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı oyununu yazan ve yöneten Şensoy, Fuat Güner ve Özkan Uğur'un müziklerini yaptığı oyunda, Zeliha Berksoy'la beraber rol aldı. Şahları da Vururlar, oyunun gösterileri sürerken, Ortaoyuncular Yayınları'nın ilk kitabı olarak yayımlandı. Şensoy, Küçük Sahne'nin 30. yılı dolayısıyla, Suzan Uztan ve Mücap Ofluoğlu'nu Ortaoyuncular'a konuk ederek, Aleksiev Arbuzov'un Eski Moda Komedya'sında oynadı. Ofluoğlu'nun sahneye koyduğu oyunun dekorunu yapan Şensoy'un oyundaki performansı kendisine, Tiyatro-81'in, En İyi Erkek Oyuncu Ödülü'nü getirdi. 1982'de, Afitap'ın Kocası İstanbul kitabının yayımlanmasının ardından, Nöbetçi Tiyatro 'da Friedrich Dürrenmatt'ın Büyük Romülüs oyununu, En Büyük Romülüs Başka Büyük Yok adıyla sahneye koydu. Ayrıca kendi eseri Kiralık Oyun'u yönetti, oyunun müziklerini yaptı ve rol aldı. 1983'te, Harbiye Orduevi'nde askere alınan Şensoy, Çorlu'nun Ulaş köyüne asker olarak gitti. Bertolt Brecht'in, 7 şiirinden yola çıkarak yazdığı Anna'nın Yedi Ana Günahı'nı yöneten Şensoy, Fırıncı Şükrü, Deli Vahap, Nuri ve Ötekiler oyununu yazdı ve yönetti. 1984'te, Nöbetçi Tiyatro'da, Afitap'ın Kocası İstanbul'u sahnelemesinin ardından, İstanbul'u Satıyorum oyununu yazan Şensoy, askerliği bitince Şahları da Vururlar'la yeniden sahneye çıkmaya başladı. O sene kendi yazdığı Köşedönücü adlı televizyon dizisinde oynayan Şensoy, yeniden yazıp yönettiği ve müziklerini yaptığı, Hayrola Karyola oyununda sahneyi, Nurhan Damcıoğlu ile paylaştı. 1985'te, Aristofanes'ten Eşek Arıları'nı yeniden yazan Şensoy, oynadığı oyunu yönetirken, Köşedönücü filminin senaryosunu yazdı ve yönettiği filmde oynadı. Daha sonra, Nöbetçi Tiyatro'da bir Anton Çehov kurgusu olan, Çehov'lardan Bir Demet'i sahneye koydu. 1986 yılında yayınlanan Gündeste kitabının ardından, Karl Valentin'in skeçleri ve yaşamından yazdığı ve yönettiği, İçinden Tramvay Geçen Şarkı oyununda, sahneyi Hümeyra ve Grup Gündoğarken ile paylaştı. Aynı sene, yazdığı Şey Bey televizyon dizisinde de oynayan Şensoy, Parasız Yaşamak Pahalı adlı oyununu film senaryosu olarak yeniden yazdı ve yönetmenliğini yaptığı filmi çekti. Senaryosunu yazıp oynadığı, Bir Bilen filmini de yöneten Şensoy'un o sene, Ayna Merdiven adlı bir kitabı daha yayımlandı. 1986'da yazıp yönettiği Muzır Müzikal adlı müzikal, tepki ile karşılaştı. 7 Şubat 1987 günü oyunun 77. gösterisinden sonra, sahnelendiği Şan Tiyatrosu şüpheli bir biçimde yandı. Grup Lokomotif, Derya Baykal, Bülent Kayabaş, Sevil Üstekin ve Tarık Pabuçcuoğlu'nun sahne aldığı oyun yüzünden mahkemeye verilen Şensoy, 21 gün hapis cezasına çarptırıldı. Muzır Müzikal'in son bulmasının ardından tek kişilik bir gösteri olan Ferhangi Şeyler'de oynamaya başlayan Şensoy, daha sonra Varsayalım İsmail adlı yazıp yönettiği televizyon dizisindeki performansıyla, Nokta'nın Doruktakiler ödülünün sahibi oldu. 1988'de, kendisine Ulvi Uraz Ödülü ve Sanat Kurumu Ödülü'nü getiren, İstanbul'u Satıyorum oyununu yeniden yazdı ve müziklerini yaptı. Münir Özkul ve Erol Günaydın'ın katılımıyla oynanan oyunun yönetimini de üstlendi. Düşbükü kitabını yayımladı. İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda, Haldun Taner'in Keşanlı Ali Destanı'nı sahneye koyan Şensoy, o sene, Anca Visdey'in Don Juan ile Madonna oyununu Fransızca'dan çevirdi. Yönettiği oyunda, oyuncu Derya Baykal'la sahneyi paylaşan Şensoy, daha sonra Baykal'la hayatını birleştirdi. Bu evlilikten Müjgan Ferhan (1989) ve Neriman Derya (1990) adında iki kızı oldu. 1988 yılında Soyut Padişah'ı yazan Şensoy, 1989'da oyununu yönetti ve rol aldı. İstanbul'u Satıyorum ve Ferhangi Şeyler gösterileri sürerken; Avni Dilligil Ödülü, İsmail Dümbüllü Ödülü, Nasrettin Hoca Mizah Ödülü, Kültür Bakanlığı Jüri Özel Ödülü, Hey Girl Dergisi Yılın Oskarları gibi ödüllerin sahibi oldu. 1989'da Kel Hasan Efendi'den günümüze gelen Ortaoyuncuları Kavuğu'nu Münir Özkul'dan devralan Şensoy, tarihi Ses Opereti'ni onardı ve Ses 1885 adıyla açtı. Sahnenin onarılmasının ardından Ortaoyuncular, Soyut Padişah'ı oynadıkları Küçük Sahne'den Ses 1885'e taşındılar. Aynı yıl, yönetmenliğini Yavuz Özkan'ın yaptığı Büyük Yalnızlık filminde Sezen Aksu ile birlikte oynadı. 1990'da, Pierre Henri Cami'nin yaşamı ve yapıtlarından yola çıkarak yazdığı Yorgun Matador'u yönetti. 1991 senesinde, Ünye'li amatör yazar Cihan Öksüz'ün skeçlerinden oluşturduğu, Aşkımızın Gemisi Fındık Kabuğu oyununda yönetmenlik ve oyunculuk yapan Şensoy'un İstanbul'u Satıyorum adlı eseri, Tomris Uyar tarafından İngilizce'ye çevrildi. Aynı sene, Güle Güle Godot'yu ve Show TV için yaptığı, Varsayalım İsmail dizisini yeniden yazan Şensoy, yayımlanan Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı kitabı ile bir kez daha Nokta Dergisi'nin Doruktakiler Ödülü'nü kazandı. 1992'de, İngilizce Bilmeden Hepinizi I Love You kitabı yayımlandı. Yazdığı ve yönettiği, Fikret Kızılok'un müziğini yaptığı, Köhne Bizans Operası'nda oynadı. Ferhangi Şeyler, Sidney ve Melbourne'de sergilenirken, Güle Güle Godot gösterileri devam etmekteydi. 1993'te, yeniden yazdığı Parasız Yaşamak Pahalı oyununu sahneye koyan ve Alper Maral ile birlikte müziklerini yapan Şensoy, Şu Gogol Delisi adlı oyununu Türkçe olarak yeniden yazdı. Avni Dilligil En Özgün Oyun Ödülü alan oyun Derya Baykal'a, Avni Dilligil En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü getirirken, Canan Göknil'e de, Avni Dilligil En İyi Giysi Ödülü'nü getirdi. 1996'da, Şensoy'un Ferhangi Şeyler adlı oyunu, Stuttgart, Duisburg, Bochum, Berlin, Wuppertal, Köln, Nürnberg, Münih, Frankfurt, Hamburg, Amsterdam ve Zürih'te sergilendi. Kaplama Alanı Dışında isimli film senaryosunu yazan ve Oteller Kitabı adlı eseri yayınlanan Şensoy'un, yayımlanmamış kitabı, Gecedeste'den Numarasız Sayfalar, Öküz Dergisi'nde yayımlandı. 1998'de, Falınızda Rönesans Var adlı bir kitabı yayımlanan Şensoy, yazdığı Çok Tuhaf Soruşturma adlı oyunu sahneye koydu. Amsterdam ve Brüksel'de sergilenen Ferhangi Şeyler, Münih, Köln, Stuttgart, Essen, Frankfurt, en:Den Bosch, Sidney ve Melbourne'de sergilenen Felek Bir Gün Salakken'de, 400. gösterisine ulaştı. 1999 senesinde, eşi Derya Baykal için, Şu An Mutfaktayım adlı tek kişilik kadın oyununu yazan Şensoy, Haziran 1999'da Ayın İletişimcisi Ödülü'nün sahibi olurken, Ferhangi Şeyler, Londra, Gazimağusa, Washington, New York, Montreal ve Toronto'da sergilenerek 1350. gösterisine ulaştı. Cine 5 için yazıp yönettiği ve müziklerini yaptığı, Ferhan Şensoy T. V. isimli tek kişilik bir televizyon programı hazırlayan Şensoy, Oyun Atölyesi'nde Steven Berkoff'un, Dolu Düşün Boş Konuş isimli oyununu sahneye koydu ve oyunun 2008'de M. Uğur Yağcıoğlu'nun senaryosunu yazıp yönettiği Son Ders: Aşk ve Üniversite filminde oynadı. Daha önce TV dizisi olarak yazdığı Boşgezen ve Kalfası'nı tiyatro oyunu olarak yeniden yazdı, Nefrin Tokyay'ın katılımıyla, Ortaoyuncular'la sahneye koydu ve oynadı. Karagöz ile Boşverin Beni kitabı yayımlandı. Ferhangi Şeyler 1624., Beni Ben mi Delirttim? 242., Lefke, Girne ve Gazimağusa'da da sergilenerek Fername 213., Aşkımızın Son Durağı 91., Boşgezen ve Kalfası 36. gösterisine ulaştı. 2009'da 2019 Bilimsiz, Kurgusal Güldürü oyununu yazdı, yönetti, dekoru, giysileri ve müziği hazırladı. Oyun 24 Ocak'ta Ortaoyuncular ile sahnelenmeye başladı. sahne dekorlarını yaptı. 2009 yılında, Yılın En İyi Yapım, En İyi Yönetmen ve En İyi Erkek Oyuncu dallarında 34. İsmet Küntay Tiyatro Ödülleri'nin sahibi Ses 1885-Ortaoyuncular'ın 2019 oyunuyla Ferhan Şensoy oldu. 2010'da Ruhundan Tramvay Geçen Adam ve İşsizler Cennete Gider oyunlarını yazan Şensoy, bu oyunları yönetti, giysi ve dekorunu yapıp Ortaoyuncular ile sahneledi. 2011 yılında Aydınlık gazetesinde haftalık köşe yazıları yazmaya başladı. Prömiyeri 15 Mart 2012'de yapılan Nasri Hoca ve Muhalif Eşeği oyununu yazdı, yönetti ve Ortaoyuncular'la sahneye koydu. Sırasıyla 2012 yılında Başkaldıran KurşuNkalem kitabı, 2015 yılında Kedittin Direniş kitabı ve en son 1 Kasım 2019 tarihinde Gecedeste kitabı Ortaoyuncular Yayınları tarafından yayımlandı. Ferhan Şensoy, 2016 yılında kavuğu yine kendisi gibi Ortaoyuncular geleneğinden gelen Rasim Öztekin'e devretti.


Geçen ağustos ayında Mersin'in Borcak Yaylası'nda yepyeni, şaşırtıcı, etkileyici bir sanat etkinliği düzenlendi. İş dünyasındaki başarılarının yanı sıra sanatçı yönü ve sanata desteğiyle de bilinen, dergimizin imtiyaz sahibi ve Arnica Yönetim Kurulu Başkanı Senur Akın Biçer ile geçen yaz başlattıkları Arnica Art Land Sanat Çalıştayı kapsamında çok geniş bir söyleşi gerçekleştirdik. Arnica Art Land Kurucusu ve Danışma Kurulu Başkanı olan Senur Akın Biçer, sanata ve sanatçıya destek vermekten duydukları mutluluğu dile getirerek 23-30 Ağustos 2022 tarihleri arasında Türkiye'nin birçok kentinden, resmin farklı disiplinlerinde eserler üreten, usta kuşak, orta kuşak ve genç kuşak sanatçıları bir araya getiren Arnica Art Land Sanat Çalıştayı, hepimiz için bambaşka deneyim kapıları açtı. Üretilen her eser, hem sanatçının iç dünyasını ortaya koydu hem de o eseri izleyen, ona bakan bizlerin ruhuna dokundu. Ben bazı eserlerde çocukluğuma gittim, bazı eserlerde hayallerimi gördüm. Tüm bunlar benim için gerçekten eşsizdi diyor. Böylesi bir çalıştayı gerçekleştirmenin sanat için kurulan hayalleri hayata geçirmek anlamına geldiğini, Arnica olarak ülkemizin kültür sanat atmosferine kalıcı bir katkı sağlamayı amaçladıklarını da anlatan Senur Akın Biçer, Mersin'e çağdaş sanat müzesi kazandırmayı hedeflediklerini belirtiyor. Sanat benim için hayatımın her döneminde hobi düzeyinden daha ileride bir uğraş oldu. Sanırım bunda çocukluk yıllarımdan itibaren tanık olduğum, babamın iş ve sanatı eş tutan yaklaşımı etkili oldu. Arnica'nın kurucusu olan babam, merhum Hasan Akın, mühendisti ve tasarıma büyük önem verirdi. Ne zaman yeni bir ürün için kafa yorsa tasarımı konusunda sanatçı dostlarından fikir alırdı. Evimizde ressam ve heykeltıraş dostları ile yaptığı sohbetleri hatırlıyorum örneğin. O nedenle çocukluk çağlarımdan itibaren sanat benim için hayatla, işle çok alakalıydı. Küçük bir çocukken resim yapmayı seviyordum ancak ortaokul yıllarında uzaklaştım. Benim yeniden resme yönelmem lise yıllarındaki bir öğretmenimin etkisiyle oldu. Boğaziçi Üniversitesinde kimya öğretmenliği eğitimi alırken de seramik derslerine devam ettim. Lise yıllarından itibaren babamla birlikte çalışmaya başladım. Yurt dışına yaptığımız iş seyahatlerinde de ne yapar eder, muhakkak ya bir müze ya bir sergi gezerdim. Bu sayede yeni sanat dalları ile tanıştım. Bu tutku, 1993 yılında Uzak Doğu ülkesi Tayvan'a yaptığım iş gezisiyle başladı. Sonraları gerek kültürleri gerekse sanat anlayışlarını benimsediğim için Uzak Doğu sanatı ile aramda kopmaz bağ oluştu. 2011 yılından itibaren yurt içinde ve yurt dışında birçok karma sergide eserlerim yer aldı. İlkini 2012'de İstanbul'da Büyükada'da açtığım kişisel sergime ilaveten 2019 yılının Eylül ayında Tokyo'da da kişisel sergi açarak eserlerimi izleyicilerin beğenisine sundum. Bu sergide eserlerimi dünyanın çeşitli ülkelerinden çok fazla sayıda kişi görme fırsatı buldu. Yaptığım sanatımla evrensel bir dil yakaladığıma inanıyorum. Sumi-e, mürekkep sanatı, sınırlı fırça darbesiyle resmin tamamlanması hedefleniyor. Öyle ki Japonya'da iyi kılıç ustası olmak için samurayların bile sumi-e yaptığı biliniyor. Çünkü sadece sanatsal olanı, içinizdekini kağıda dökmeyi değil, plan yapmayı, istediğinizi tam olarak ortaya koyabilmek için doğru adımlar atmayı da içeriyor. Çok zihin işi, mantık işi gibi görünse de ruhu ortaya çıkaran bir sanat dalı sumi-e. Kendimden şöyle örnek vereyim. Özellikle pandemi döneminde sumi-e yapmak için kağıtlarımın, boyalarımın başına geçtiğimde zihnimden geçen kuşlar ya da yapraklar yerine bambular yapmıştım. O zaman ruhumun buna ihtiyacı olduğunu düşünmüştüm. Yani siz hiç farkında olmadan kendinizi ortaya döküyorsunuz sumi-e ile. Evet, geleneksel sanatlarımız hep ilgi alanımdaydı. Zamanla bu ilgi de tutkuya dönüştü. Ebru sanatının yaşayan insan hazinesi olarak bilinen, değerli hoca Hikmet Barutçugil'den iki yıl ebru dersi aldım, Sabahat Palabıyık'ın verdiği kısa dönem tezhip derslerine devam ettim. Topkapı Sarayı Nakkaşhanesinde iki yıl tezhip öğrendim. Bu arada 2013 yılında İngiltere'de London Art College'da bitki illüstrasyonu ve Japon resim sanatı sumi-e eğitimlerini de tamamladım. Sabahları güne resim yaparak başlamayı seviyorum. Ne yazık ki her gün bu mümkün olmuyor. Ayrıca fabrikada çalışma odamda da her zaman boya kalemleri, sulu boyam ve resim kağıtlarım hazırdır. Rapor okumaya ara verip resim yapmışlığım çoktur. İş dünyasındaki başarılar, doğru zamanda, doğru kararı almak ve uygulamakla çok ilgili. Aldığımız kararlarda çok çeşitli riskleri, olasılıkları hesaplamamız gerekiyor. Sanatsal bakış açısı bana bazen biraz durmanın iyi olduğunu gösterdi. Daha geniş perspektiften bakabilmeyi de... Hayatın temeli iletişim. İletişim gücünüz ne kadar yüksekse hem insan ilişkilerinde hem de iş hayatında kendinizi o denli iyi ortaya koyabiliyorsunuz. Sanatın beni bu açıdan da beslediğini düşünüyorum. Dediğiniz gibi pandemi hayatımızı her yönden sınırlandırmıştı ve bizim daha rahat nefes almaya ihtiyacımız vardı. Bu nedenle hayatın içinde sanatı, sanatın içinde hayatı görmeye odaklandığımız, sanata gönül verenlere ithaf ettiğimiz dergimiz İthaf'ı hayata geçirmeye karar verdik. İmtiyaz sahibi olmaktan gurur duyduğum İthaf; sayfalarımıza konuk olan sanatçıların, tüm yazarların, editörlerin ve emeği geçen herkesin muazzam katkısı ile büyüdü, büyüyor, daha da büyüyecek. Dergimizin ilk sayısından itibaren öyle güzel yorumlar aldım ki sanatseverlerin İthaf'ı büyük bir içtenlikle kucakladığını görüyorum. Buradan her bir okuyucumuza ayrı ayrı teşekkür ederim. Aslında öyle görünüyor. Kişisel olarak sanata bu kadar yönelince, marka kimliğimizle de sanatı daha çok buluşturmaya başladık. Bir anlamda özümüzde de var olan duruşu vurgulama adımı oldu. Arnica'nın İstanbul Avcılar'daki fabrikasının girişinde dev silolar var. Hammaddelerimiz için. Girişteki o silolara sanatsal bir ekleme yapabilir miyiz düşüncesi aklımızdaydı hep. Galeri sahibi bir tanıdığım aracılığıyla küratör Denizhan Bey ile tanıştık. Kendisi silolar için çeşitli sanat projeleri önerdi. Biz de kardeşim ile birlikte Zirveye Çıkanlar adlı projeyi seçtik. Gerçek insan boyutundaki heykellerin silolara tırmandığı bir çalışma bu. Denizhan Bey, bu projenin ardından sanat çalıştayı hakkındaki düşüncelerini bizimle paylaştı. Tüm bu süreç aslında isteklerin, düşüncelerin buluşması gibi işledi. Bizim de kardeşimle birlikte Arnica'nın adını sanatla daha çok bir araya getiren projeleri hayata geçirme planımız vardı. Böylece güç birliği yaparak Arnica Art Land Sanat Çalıştayı'nı hayata geçirdik. Evet, hızlı ilerledi. Hatta ilk başlarda Denizhan Bey'e Bu kadar kısa sürede nasıl yaparız? diye sorduğumu da hatırlıyorum. Ancak yoğun çaba, doğru planlama, kaynakları uygun şekilde kullanma ve güçlü network sayesinde her şey yolunda gitti. Güzel bir çalışma oldu. Bunun bir kişisel, bir de toplumsal iki nedeni var. Önce kişisel olandan başlayayım. Bu çalıştay aynı zamanda sevgili babam Hasan Akın'a bir saygı duruşu niteliğinde. Babam; bilime, sanata düşkün, estetik bakış açısına sahip, sanatın ve kültürün önemini bilen, toplumsal çalışmalara destek veren bir kişiydi. Çalıştayı da onun neredeyse her taşında emeği bulunan Borcak Yaylası'ndaki çiftlikte, oradaki evde yaptık. Babam Adanalı, bu bölge bizim için köklerimiz açısından da önemli. Bu güçlü kişisel nedenin yanı sıra sanatı tüm topluma, ülke geneline yayma hedefimiz de etkili oldu Mersin'i tercih etmemizde. Sanat etkinlikleri sadece büyük şehirlere sıkışmamalı. Mersin'i çağdaş sanatın bilinir şehirlerinden biri yapmayı hedefliyoruz. İlk çalıştay bizim aynı zamanda sürecin nasıl işleyeceğini gördüğümüz bir etkinlik de oldu. Bir hafta gibi kısa bir sürede 80'den fazla eser ortaya çıktı. Sanatçılar 30 dönümlük ormanlık bir alanda, doğanın içinde hem yan yana olabilecekleri hem de ayrı kalabilecekleri alanlara sahip bir biçimde resim yaptılar. Birlikte yediğimiz yemeklerde sanatla ilgili tadına doyum olmayan sohbetler gerçekleştirdik. Yani sadece resim yapılmadı, aynı zamanda sanatçılar arasında da paylaşımların yoğun olduğu bir etkinlik oldu. Yola çıkarken Arnica Art Land Sanat Çalıştayı'nın uluslararası bir kimlik kazanması temel arzumuzdu. İlk çalıştaya Azerbaycanlı bir sanatçımız katıldı. Ancak önümüzdeki yıl, birçok ülkeden daha çok sayıda sanatçının katılmasıyla yıl içine yayılan çalıştaylar yapacağız. Bu sayede Türkiye'nin adını da çağdaş sanat alanında etkin çalıştayların düzenlendiği bir ülke olarak duyurmayı hedefliyoruz. Ayrıca sadece resim sanatına dair değil, heykel ve performans sanatlarını da kapsayan bir etkinlik gerçekleştireceğiz. Geleneksel hale gelecek Arnica Art Land Sanat Çalıştayı, aynı zamanda yörede sanatsal üretimi artıracağından bu eserleri sergileyeceğimiz çağdaş sanat müzesi kurma hedefimiz var. Öncelikle Fabrika Müdürümüz Efkan Bey'den bahsetmem gerekiyor. O kadar sahiplendi ki bu çalıştayı... Sanatçıların her anlamda rahat etmesi için yapılabilecek her düzenlemeyi daha kimse istemeden yerine getirdi tüm ekip. Bunu görmenin anlamı büyük; benim için ve sanatçılar için. Gerçekten de özellikle yağlı boya ile çalışan sanatçıların fırçalarını temizlemeleri için kimyasal içerikli solüsyonlar kullanması gerekiyordu. Onlar kavanozlarda hazırlandı. O kavanozlardaki sular, çeşitli nitelikteki toprak katmanlarının döşendiği kaplara boşaltıldı önce. Arıtma işlemi sağlandıktan sonra toprağa döküldü o sular. Bu da aslında sürdürülebilirlik bakış açısının bizim içimize kurumsal olarak da nasıl işlediğinin göstergesi. Bu minik sayılabilecek hassasiyetin bende oluşturduğu etki çok büyük oldu. Arnica adıyla gerçekleştirilen bu çalıştayın ilk izleyicilerinin fabrika çalışanlarımız olması gerektiğini düşündük. Bunun için Denizhan Bey, kocaman, bomboş bir alanı gerçekten etkili bir sergi alanına çevirdi. Fabrikadaki o alanın nasıl bir sergi salonu haline geleceğini çok merak ediyordum. Ortaya gerçekten etkili bir sergileme yöntemi çıktı. Büyük Arnica ailemizi oluşturan çalışanlarımızın bizim topraklarımızda üretilen eserleri görmeleri, yorumlamaları mutluluk verdi. Eserler daha sonra yine Mersin ve Adana bölgesindeki sergi salonlarında, ardından da İstanbul'daki fabrikamızda ve çeşitli mekanlarda sergilenecek. Açılış yaptığımızda çalışanlarımızın içeriye önce Burada neler oluyor? sorusuyla girdiğini gözlemledik. Sonra her bir resmin önünde durup fikirlerini dile getirmeye başladılar. Sanatçılarla sohbet ettiler. Arnica adının bir başka yönünü deneyimlemekten mutlu olduklarını da gördüm ben. Bu sergiyi fabrikada açtığımız için teşekkür ettiler. Bu yorumlar beni de çok mutlu etti.


Neden bu yeni yılın kararlarından biri evdeki sanat eserlerini yeniden düzenlemek olmasın! Hem tanıdık güzelliklere farklı açılardan yeni gözlerle bakmak, zamanın zorluklarını aşmanın yollarından biri olabilir. - Evin duvarlarına delikler açmak yerine resimleri dar raflara yerleştirmek hem eğlenceli hem de eserleri kolayca değiştirme imkanı vererek anında yenilenebilen dinamik bir sunum sağlar. Ayrıca çiçeği burnunda koleksiyonerlerin koy-kaldır yaparak eserlerini yan yana görebilecekleri bir deneme alanı da olabilir. Bunu yeriniz elverdiği ölçüde tek uzun bir rafla ya da alt alta birkaç kısa rafla da yapabilirsiniz. - Hiç resim sergilemeyi düşünmediğiniz belki de unutulmuş dikey dar bir alanda bile eserleri birbirlerine yakın asarak sürprizli ve karakterli bir köşe yaratabilirsiniz. Hatta belki beklenmedik bir şekilde resimlerle duvarın köşesini dönebilirsiniz. - Eğer büyük ebatlı işleriniz varsa bunları yerde ya da alçak bir büfenin üzerinde duvara yaslayarak ve katmanlayarak sergilemek basit ama etkili bir yöntemdir. Üstelik zaman zaman yerlerini kolayca değiştirerek dekoru yenileyebilirsiniz. - Ev dekorasyonunda uygulanan 'üç kuralı'nı unutmayın. Tek sayılarla düzenlenmiş şeylerin görsel olarak insan gözüne daha çekici geldiği belirtilir. Tek sayılardaki öğelerin gruplandırılması, bize dinamik ve daha doğal gelir. Üç, iç tasarım için sihirli sayı gibi görünüyor ancak kural, beş veya yedi kişilik gruplar için de geçerlidir. O yüzden duvarlara resimleri ya da başka koleksiyon parçalarını tek sayıda asarsanız daha dengeli dururlar. Aynı şekilde sehpaların, konsolların üzerinde belki kitaplarla, çiçek dolu vazolarla kombinleyeceğiniz üç boyutlu sanat eserlerini de bu kuralı göz önüne alarak yerleştirmeyi deneyin. - Görsel cazibesi olan objeleri de yabana atmayıp duvarınıza asarak sanat yelpazenizi genişletebilirsiniz. Eski ferforje parçalar, dekoratif ahşap parçalar, vintage tabaklar, sepetler ve hatta tepsileri ister tek başlarına ister uyum sağladıkları diğer sanat eserlerinizle pekala bir araya getirip sergileyebilirsiniz. Daha kişilikli ve eklektik bir duvarınız olacağı kesin. - Mutfakta, banyoda ya da balkonda da sanat eserlerini sergilemekten kaçınmayın. Nemden koruyacak şekilde muhafaza ederek tabii. Bazı mutfak eşyalarının neredeyse heykelsi güzellikte olduklarını düşünürsek bunları gerçek sanat eserleriyle bir arada sergilememek için bir sebep yok bence. Ayrıca neden evin her köşesinde sevdiğimiz eserleri yaşamayalım da onları sadece salonlara tahsis edelim. - Dijital dünyanın kuyusunda ya da eski albümlerde kaybolmaya yüz tutmuş fotoğraflarınızı da seçip bastırıp uygun çerçevelerle çoklu sergileme yaparak kolayca sanat eserlerine dönüştürebilirsiniz. Böylece anılarınız hep karşınızda ve taze kalır. - Kitaplığınızı da pekala bir sergileme alanı olarak kullanabilirsiniz. Nasıl olsa her gün her kitabı raftan almıyorsunuz. O yüzden onları biraz arkaya itip önlerine küçük bir tablo ya da heykel yerleştirebilirsiniz. - Galeri duvar oluşturmak her zaman çok etkilidir ama öncesinde sıkı bir planlama gerektirir. Asacağınız eserlerin önce yerde yerleştirmesini yapıp sonra duvara aktarmanız daha isabetli olur. Resimlerle objeleri karıştırarak asmak da görselliği daha eğlenceli kılacaktır. - Resimler yerden 145 cm yüksekliğe asılmalı derler ama bu kuralı da yıkabilir ve bir duvarı yerden tavana resim dolu bir galeriye dönüştürebilirsiniz. Şüphesiz etkileyici ve muhteşem duracaktır. - Evden çalışıp hayatı zoom toplantılarında geçenler için de bir galeri duvarı oluşturmanın tam zamanı. Sanatınızı sergilemek sadece eğlenceli olmakla kalmaz aynı zamanda kesinlikle iş yeri yaratıcılığınızı da ateşleyecektir ama dikkat edin ve dağınık sayılabilecek çok sayıda küçük nesne yerine, karmaşık olmayan büyük bir sanat eseri veya yorucu olmayan ahenkli eserlerden oluşan bir galeri duvarlı oluşturmaya bakın. Tabii bunu dijital olarak arka plan fotoğrafları indirip ekranınıza yükleyerek de yapabilirsiniz ama biz evdeki gerçekleri güzelleştirmenin peşindeyiz şimdilik. Kararlarınızı hayata geçirmeniz ve ne kadar zor görünse de geleceğe umutla bakıp yenilenen evinizde güzellikler ve iyiliklerle dolu yepyeni bir yıl geçirmeniz dileğiyle.


Yaşamı boyunca 600'ü aşkın plak ve kaset dolduran Türk Sanat Müziği'nin en büyük yorumcularından; besteci, söz yazarı ve oyuncu Zeki Müren'i, sanat güneşimizi, vefatının 25'inci yılında sevgi ve saygıyla anıyoruz. Tarzı ve farklı sesiyle yaşadığı döneme damga vuran ve bugün dahi büyük bir hayran kitlesine sahip olan besteci, söz yazarı, yorumcu ve oyuncu Müren, Üsküp'ten Bursa'ya göç eden Kaya ve Hayriye Müren çiftinin tek çocuğu olarak 6 Aralık 1931'de Bursa'nın Tophane mahallesinde dünyaya geldi. İstanbul Boğaziçi Lisesi'nde, bestekar Şerif İçli ve Kadri Şençalar'ın derslerini takip eden Müren, lise son sınıftayken Şükrü Tunar'ın Bir Muhabbet Kuşu adlı eseriyle ilk plağını doldurdu. 1950'de İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisine girdiği günlerde TRT İstanbul Radyosunun açtığı ve 186 adayın katıldığı solistlik sınavını birincilikle kazanan Zeki Müren, 1 Ocak 1951'de İstanbul Radyosunda canlı yayımlanan bir programda ilk radyo konserini verdi. Sanatçı 1954'te Beklenen Şarkı adlı filmle ilk kez sinemada görünürken bu filmde Türk sinemasının ilk kadın yönetmeni ve ilk kadın yıldızı Cahide Sonku ile başrolü paylaştı. 17 filmde başrol oynayan sanatçının oynadığı filmlere genellikle, Berduş, Hayat Bazen Tatlıdır, Altın Kafes, Bir Yaz Yağmuru gibi, kendi bestelerinin adı verildi. Dönemin en popüler, aranılan sesi ve yüzü olan Müren, ilk sahne konserini 26 Mayıs 1955'te verdi. Sanatçı, aynı yıl Manolyam şarkısıyla Türkiye'de ilk kez verilen Altın Plak Ödülü'nü kazandı. Yaşamı boyunca 600'ü aşkın plak ve kaset dolduran sanatçı, 1991'de Devlet Sanatçısı seçildi. Şimdi Uzaklardasın, Manolyam, Bir Demet Yasemen, Gözlerinin İçine Başka Hayal Girmesin ve Elbet Bir Gün Buluşacağız gibi birçok sevilen esere imza atan Müren, aynı zamanda kurallı şekilde Türkçe konuşmaya özen göstermesiyle biliniyordu. Zeki Müren, 1980'de Kuşadası'nda kalp spazmı, ardından da 1983'te Paris'te kalp krizi geçirdi. Sahnelerden uzaklaşarak Bodrum'a yerleşen sanatçı, TRT'nin İzmir Radyosu Stüdyolarındaki canlı yayında, 24 Eylül 1996'da kalp yetmezliği sonucu hayatını kaybetti.


Kendimize sorduğumuz bu soruların cevapları hem sanatın hayatımızın içinde daha fazla yer almasına hem de kendimizi daha iyi tanımamıza yardımcı olabilir. Sanat iyi gelir! Bir sanat terapisti olarak on yüz bin kez kurmuşumdur bu cümleyi. Yıllar içinde birçok kişinin iyileşmesine destek olmak için sanatı kullandım. Elbette terapi, çok korunaklı, kırılganlıkların tutulabildiği bir alan. O yüzden Sanat nasıl iyi gelir? sorusunun terapide ve günlük hayat pratiklerinde yanıtı biraz farklı. Sanat ile iç içe olmak iyi gelebilir. Terapötik olabilir ama bu sanat terapisi değildir. Zor günlerden geçiyoruz. Bu süreçte sanatın terapötik etkisini hayatlarımıza nasıl katabiliriz? Öncelikle eğer sanat terapisini deneyimlemek isterseniz bunu bu alanda yüksek lisans yapmış kişilerle ya da yoğun ve deneyimsel bir sanat terapisi eğitimi almış klinik psikolog, psikiyatrist ya da psikolojik danışmanlarla yapın. Yetkin olmayan birinin uygulaması zarar da verebilir. Sanat terapisinin yönergeleri çok basittir. Terapistin yetkinliği, o süreçte çıkabilecek olan yoğun duyguları tutabilmesi onlarla çalışabilmesidir. Peki, biz bugünlerde ne yapabiliriz? Çocuklarımıza ne sunabiliriz? Farklı sanat dallarını kendi iyileşmemizi desteklemek için nasıl kullanabiliriz? Bu yazının amacı zor bir deneyimi sanatla dönüştürmek değil de zor günlerden geçerken sanatın iyileştirici gücünden faydalanmak, kendimize ve çevremizdekilere bu şekilde destek olmak. İlk önerim, müziğin gücünden faydalanmak. Müzik, çok güçlü bir araç. Şu an bu satırları okurken herhangi bir müzik açarsanız eğer kulaklık takıyorsanız tüm kulağınızı, takmıyorsanız olduğunuz ortamı doldurur. Hüzünlü bir müzik sizi kendi zamanın bir yerindeki ya da anındaki hüznünüzle temasa geçirir; neşeli bir müzik, modunuzu yükseltir. Sizin modunuzu hangi müzikler yükseltiyorsa bu müziklerden bir liste yapabilirsiniz ve her gün biraz biraz dinleyebilirsiniz. İnsan, zorlandığı zamanlarda kendi hissini aynalayan hüzünlü müzikleri dinleme eğiliminde oluyor. Sanki o müzisyen onu anlıyor gibi bir his yaşıyor. Bunu yapmak isteyebilirsiniz ve elbette dinleyin de. Bunlara ek olarak gün içinde yarım saat kadar sizin modunuzu yükselten müzikler dinleyebilirsiniz. Eğer imkanınız varsa sevdiğiniz müziklerin olduğu konserlere de gidebilirsiniz. Sanatın iyileştirici etkisine beraberliğin iyileştirici etkisi eklenir. Bedeni hareket ettirmek, aktif olmak birçok kişiye iyi gelir. Hareket, dans ya da bedenle çalışmak genelde size iyi geliyorsa zorlandığınız olumsuz duygu yoğunluğunuz yüksek olan zamanlarda kuralları ve sınırları net olan hareketler yapabilirsiniz. Yani bir dans dersine ya da gecesine gidebilirsiniz. Hep beraber eğlenceli danslar edebilirsiniz. Ne yapacağınızın belli olması, bir miktar kontrol hissi verir ve belirsizlikle baş etmenizi kolaylaştırır. Duygusal olarak zorlandığınız bir dönemde, doğaçlama içeren bir şey yapacaksanız mutlaka bir terapist ya da travmaya duyarlı eğitmen gözetiminde yapın. Çocuklarınızı jimnastiğe ya da yukarıda belirtilen özellikleri barındıran dans ve hareket gruplarına yönlendirebilirsiniz. Burada önemli olan gözlerin açık olması ve kişinin istediği zaman, rahatsız olursa hemen bırakabileceğini bilmesi. Birçok zaman zorlandığımızda başka dünyalarda vakit geçirmek iyi gelir. O yüzden böyle zamanlarda iyi bir film ya da iyi bir roman veya öykü iyi yol arkadaşlarıdır. Okuduğunuz ve izlediğiniz şeylerin sürükleyici ya da eğlenceli olması, dikkatinizi, o yoğun duygulardan başka bir şeye vermenizi sağlar. Yazmak da bazen iyi bir araç olabilir. Burada önemli olan içinizi dökmek, kendinizi ifade etmek iyi geliyorsa bunu yapmanızdır. Eğer yazarken tetikleniyorsanız ve daha zorlayıcı bir deneyime geçiyorsanız bunu birinden destek alarak yapmanız iyi gelir. Travmaya duyarlı bir yazı öğretmeni ya da bir terapist iyi bir yol arkadaşı olacaktır. Sanat terapisinde görsel sanatlar ile çalışırken, malzeme seçerken dikkat ettiğimiz bir şey vardır. Kağıt ne kadar büyükse o kadar çok duyguyu açığa çıkarır, boya ne kadar ıslaksa o kadar duyguyu açığa çıkarır. Duyguları açığa çıkarmak için büyük kağıtlar ve ıslak boyalar sunarız. Kişinin sakinleşmesini desteklemek, yoğun duygularını işlemlemesini ve kalbinde ve zihninde bir yere yerleştirmesini desteklemek için de daha küçük kağıtlar ve keçeli ya da kuru boya sunarız. Bu yüzden özellikle zor zamanlardan geçerken duygusal olarak zorlanıyorsanız küçükçe kağıtlara kuru boya ya da keçeli kalemlerle çizebilir, boyayabilirsiniz. Kolaj yapmak da iyi gelebilir. Elbette, size iyi gelen bir resim pratiğiniz varsa ona da devam edebilirsiniz. Çocuklarınız da duygusal olarak zorlandıklarında onlara bu malzemeleri verebilirsiniz. Boyama kitapları hem çocuklar hem yetişkinler için iyi arkadaşlar olabilir bu süreçte. Bunun yanında mandala boyamak da hem kendiniz hem çocuklarınızla yapabileceğiniz bir aktivite. Genel olarak insanı dinginleştiren, içsel deneyimini kalbinde ve zihninde bir yere yerleştirmesini kolaylaştıran bir şey mandala boyamak. Merkezden dışa doğru katman katman gitmek ve katman atlamamak önemli. Renkleri seçerken de uyumlu olmasından çok o anda sizi çeken renge yönelebilirsiniz. Çocuğunuza da boyaması için mandalalar verebilirsiniz.


Birer sanat dalı oldukları kadar ruhumuzu, bedenimizi iyileştiren bir araca da dönüşüyorlar. Sanat, ruhumuza baktığımız bir ayna ve biz o aynayla ne kadar haşır neşir olursak ruhumuz da o kadar iyileşiyor. Üstelik sadece ruhumuz değil bedenimiz de sanatla iç içe bir hayatın olumlu etkilerinden yararlanıyor. Güzel sanatların tüm dallarının sağlığımız üzerindeki etkisi, son yıllarda giderek daha fazla ilgi gören bir alan olsa da ufak bir araştırmayla bile yüzlerce hatta binlerce yıl öncesinden bu bilgiye sahip olunduğu ortaya çıkıyor. Müziğin sakinleştirici etkisi, resmin renklerle iç dünyamızı ortaya koyması, dans ve hareketle bedenimizin rahatlaması... Sanat; bize, bizi yeniden hatırlatıyor. Üstelik son yıllarda sayıları giderek artan hobi atölyeleri ile her yaştan, her becerideki kişi sanatla yakından tanışıyor. Biz de sanatın iyileştirici gücünü ortaya koymak için işin uzmanlarına danıştık. Sanatçıları, psikologları dinledik. Süreç benim sanatla iç içe olma isteğim ile başladı. Boyalarla, renklerle vakit geçirmeyi çok özlemiştim ve bunu yapacak alanlar arıyordum, değişik müzikler dinliyor ve bundan keyif alıyordum. O sırada Julia Cameron'un Sanatçının Yolu kitabı girdi hayatıma. Sanatın dönüştürücülüğünü her hücremde hissederken terapi odama da taşımak istediğimi fark ettim. Bunu içime sinerek yapabilmek için 2009'da ikinci yüksek lisansımı yapmaya California Institute of Integral Studies'e gittim ve 3,5 yıl boyunca, beceri geliştirme, teori ve süpervizyon ile yoğun uygulama içeren sanat terapisi yüksek lisansımı yaptım. Orada öğrendiğim deneyimi, teoriyi, ihtiyacı sanatsal sürece tercüme etme becerimi, yaptığım her işte kullandım. Sanatın her dalının etkili olduğunu düşünüyorum. Biri diğerinden daha etkili diyemem ama kişi eğer profesyonel sanatçıysa ya da bir sanat alanında yoğun çalışıyorsa daha az hakim olduğu sanat alanını öneriyoruz. Çünkü iyi olduğu ya da olmaya çaba gösterdiği bir sanat dalında yapılan müdahaleler kişide mükemmeliyetçiliği tetikleyebilir. Sanat terapisinde estetik yanıt diye bir kavram vardır. Bir sanat işini yaparken ya da sanat ile temas ettiğimizde içimizde bir kıpırdama hissedebiliriz. Bu bizim estetik yanıtımızdır. Estetik yanıtlarımız bize iyi gelebilecek sanat işleriyle temas ettiğimizde iyileşmemize katkıda bulunur. Bazen sanat işi deneyimimizi yansıtır; anlaşılmış hissederiz, bazen sanat bize duymaya ihtiyacımız olan şeyi söyler; desteklenmiş hissederiz, bazen de bize iyi gelen bir deneyim yaşatır. Bazen bir içgörü kazanmamıza aracı olur, bazen bizi zorlandığımız bir şeyden biraz uzaklaştırıp ferahlatır. Sanat üretmek de bize sevdiğimiz bir şeyi yaptığımız için, iç dünyamızı yansıtacak güvenli bir alan bulduğumuz için ve yaratıcılığımızı açtığı için iyi gelir. Tabii, sanat terapisinde desteklediğimiz sanat üretiminde dikkatli olmak, malzemeyi doğru seçmek, kişiyi doğru desteklemek önemli ama hayatın içinde keyif aldığımız her sanat aktivitesi, ruhumuza, özümüze iyi gelir. Hiçbir terapi yaklaşımı herkese iyi gelmez ama sanat terapisi, şu grup için uygun değildir diyebileceğim bir grup da yok. Çocuklar, ergenler, yetişkinler, çiftler, farklı ruh sağlığı sorunları yaşayan insanlar, travma mağdurları ve yaratıcı olarak sıkışmışlık deneyimleyen kişiler, sanat terapisinden faydalanabilir. Ancak kişinin sanatla çalışmak istemesi önemli. Eğer istemiyorsa iyi gelmeyeceğini düşünüyorsa asla zorlamayız. Kişi, herhangi bir sanat dalında çok iyiyse başka bir dala gidiyoruz. Kişiye olasılıklar sunuyoruz ve her şeyi bir davet olarak sunuyoruz. Bunun ritmini yapmak ister misin? Bu objenin bir sesi olsa ne derdi? gibi soruları sunuyoruz. Birçok zaman, bir sanat dalından diğerine geçiş de yapıyoruz. Önce ritim yapıp sonra hareket etmek, ardından resim yapmak gibi bir yöntem olabiliyor. Sanat harika bir araç ama terapist önce iyi bir insan olmaya, sonra iyi bir terapist olmaya emek vermeli. Ben sanat terapisi alanında yüksek lisans yaparken bir hastanede çalıştım ve bu benim kalbimi inanılmaz genişleten bir deneyim oldu. Dini görevliler, terapist adayları, masaj terapisti adayları, müzisyenler ve bütünsel hemşirelerden oluşan bir ekiptik ve hastalara destek veriyorduk. Ben yoğun bakım hastaları, kanser hastaları ve organ nakli hastalarıyla çalıştım ağırlıklı olarak. Tek tek de çalışıyorduk ama bazen mesela bir müzisyenle aynı odaya giriyordum ve ben meditasyon yaptırırken o da sezgisel bir şekilde müzik çalıyordu. Bence çok başlangıçtayız. Yüksek lisans düzeyinde sanat terapisi eğitimi almış çok az sanat terapisti var. Sanat atölyeleri, yaratıcılığı açma çalışmaları, sıklıkla sanat terapisi olarak tanıtılıyor. Sanat terapisi bir terapidir ve eğitim sürecinde uygulayacak olan kişinin çok ciddi bir klinik altyapı edinmesi önemlidir, çünkü sanatla sözle ulaşılmakta zorlanan derinliğe çok daha hızlı ulaşılabilir. Ortaya çıkan materyalle çalışılabilecek klinik yetkinlik elzemdir. Müzisyen Asena Akan, psikolojik danışmanlık eğitiminden edindiği bilgiyle müziğin iyileştirici gücünü birleştiriyor. Duygularımızı ifade etmenin bir yolu olarak müziğin hayatımızda daha çok var olmasıyla hem bedenen hem de ruhen daha sağlıklı hale geleceğimizi anlatıyor. Kişiye iyi gelen müzik değişiyor. Çünkü hepimizin yaşadığı yer, kültür, çevre farklı. Bu nedenle kişilerin kendilerine iyi gelen melodilerin ne olduğu konusunda farkındalık geliştirerek işe başlayabileceğine dikkat çeken Akan, Sabah daha enerjik kalkmanızı hangi tür müzik sağlıyor? Gün içerisinde hangi müzikler motivasyonunuzu artırıyor? Uyumadan önce ne dinlerseniz daha rahat ediyorsunuz? Tüm bu soruları kendimize sorduğumuzda aslında müziğin iyileştirici gücünden yararlanmak için yola çıkmış oluyoruz diye anlatıyor. Aatölye çalışmalarında müziği; bağ kurmak, konuşmak, diyalog geliştirmek için bir araç olarak kullandığını anlatan Asena Akan, Hepimiz farklı potansiyellerle dünyaya gelen birer enstrümanız. Piyanodan davul sesini çıkarmasını beklemiyoruz ama o piyano ile neler yapabileceğimize bakıyoruz. İletişim ve duygularımızı ifade etmenin bir yolu olarak kullandığım müzikle denge, bütünlük, birlik ve uyumu hedefleyerek ilerliyoruz atölye çalışmalarında diyor. Sanat eğitimi bir süreden bu yana tıp dünyasının da daha yakın gündeminde. Öyle ki bazı tıp fakültelerinde öğrencilere seçmeli olarak sanat dersi de okutuluyor. Ebru sanatçısı Özlem Çopur da iki yıldan bu yana Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesinde eğitim gören geleceğin doktorlarına seçmeli ebru dersi veriyor. Osmangazi Üniversitesi Halkbilim Araştırma ve Uygulama Merkezinde bölüm öğrencilerine ebru sanatı eğitimi veriyordum. Öğrencilerden olumlu tepkiler geldi. Tıp fakültesi öğrencileri çok yoğun bir eğitim alıyor. Bu nedenle hem onların stresini azaltmak hem de hoşgörü ve dinginlik sağlamasının yanı sıra yaratıcılık, pratiklik ve çabuk karar verme becerilerini artıracağını düşündüğüm için onlara de ebru dersi verme fikrimi Rektörlüğe ilettim. Bu fikir çok olumlu karşılandı ve Tıp Fakültesinin seçmeli derslerine ebru sanatı da eklendi. Tıp öğrencilerinden de çok güzel geri dönüşler aldık. Ebru sanatının tıp ile ilişkisi çok derindir. Terapi özelliği ile yaşlılar üzerinde, stres altında olan kişilerde, öğrenim zorluğu ya da engelli olan bireyler üzerinde rahatlatıcı etkisine ve büyük gelişimlere şahit oldum. Ebru yapmak için teknenin başına oturduğunuzda; renklerin cazibesi, suyun rahatlatıcı iyonları ile ebru teknesinde adeta dans eden renkler, kişiyi rahatlatıyor bence. Her yaştan kişi ile çalışıyorum. Onlarda gördüğüm etki o kadar açık ki... Alzheimer hastası olan öğrencimin ebru yaparken kendini daha iyi kontrol edebildiğini, otistik ve Down sendromlu öğrencilerimin fırça ile boya atarken kendini ne kadar kontrol edebildiğini, hiperaktif çocukların ebru yaparken sakinliğe ulaştığını görmek bu sanatın iyileştirici etkisini ortaya koyan birer küçük örnek diyebilirim. Fiziksel ya da zihinsel olarak farklı gelişim düzeylerine sahip çocukların eğitiminde sanat önemli bir araç. Yaratıcı sanatlar terapisinin çocuklar üzerindeki etkisini yakından bilen iki isimde şimdi sıra. Pedagog Banu Bingöl ve Uzman Fizyoterapist Salime Altunbay, uzun yıllardan süzülüp gelen deneyimlerini anlatıyor.


Ardan Özmenoğlu, eserlerinde yerli ve küresel popüler kültüre ait ifade ve imgeleri altüst edişiyle tanınıyor. Yıllar içinde sanatsal pratiğinde büyük cam heykellerden post-it not kağıtları üzerine yaptığı işlere, neon ışıklardan mekana özgü baskı yerleştirmelerine uzanan geniş bir malzeme yelpazesiyle deneyler gerçekleştiren sanatçı; özellikle post-it notlar ve neon ışıklar kullanarak ürettiği eserlerinde, malzemenin beraberinde getirdiği anlam yüküyle, kültürel tarih ve gündelik hayatın üst üste bindiği özel bir dil geliştiriyor. Sanatının temelini tekrar kavramı üzerine kurduğunu söyleyen Özmenoğlu, üç boyutlu bir yüzey oluşturmak için boyama ya da baskı işleminden önce tuvallerinin üzerine yüzlerce post-it notu yapıştırıyor. Çok sayıda benzer parçadan oluşan bu tekil kompozisyon, esere biçimsel bir çeşitlilik ve gerçek bir derinlik kazandırıyor. Çünkü tuval baskı /boyama işleminden geçtikten sonra, her post-it notu farklı davranabiliyor; bazıları tamamen düz durabilirken bazıları kıvrılabiliyor ve üst üste bindirilmiş görüntülerin altından çıkan gerçek renklerini ortaya çıkarabiliyor. İşte tam da bu noktada, çalışmanın üç boyutlu derinliği aynı zamanda bir anlam derinliğine de dönüşüyor: Yüzeyde renkli, neşeli ve son derece eğlenceli ancak tamamen farklı bir karakter ve ton, bu yüzey görünümünü alttan da olsa gölgede bırakma tehdidinde bulunuyor. Ardan Özmenoğlu, iletişim ve teknoloji hızıyla tanımlanan çağımızda, anlam ve referans bolluğunun kaygan zemininde, işaretler ve imgeler arasında yaptığı gezintiyle çağdaş Türk sanatında benzersiz bir çizgi tutturdu. Eserlerinde popüler kültür ve Türk kültürünü harmanlayan sanatçı, geçmiş ve şimdiki zaman, sanat tarihi ve güncel sanat trendleri, yaratıcılık ve tüketimcilik, tekrar ve bireysellik, bütün ve parçalanmışlık gibi ilk bakışta zıt görünen fikirleri birleştirip kendine yepyeni bir alan yaratarak klişelere ferah bir bakış açısı getirdi. Özmenoğlu'nun 2005 yılından bu yana üzerinde çalıştığı post-it'ler, sanatçının gözünden bambaşka anlamlar kazandı. Sanatçının tarih, siyaset ve günlük yaşama dair izlenimlerini gözler önüne seren post-it çalışmaları, popüler kültürden, sanattan, müzikten veya moda dünyasından ünlülerin yanı sıra siyasi liderleri, popüler kitle iletişim araçlarından görüntüleri, tarihi şahsiyetleri, duvarlara, kapılara veya grafitilere yazılan rastgele ifadeleri ve farklı şehirlerden rögar kapaklarına kadar kentsel ortamlardaki günlük yaşamın rastgele izlenimlerini de içeriyor. Sanatçının sergilerine ve eserlerine koyduğu isimler de esas sanatının bir parçası olarak izleyenlerin kafalarını karıştıracak, olayların arka yüzünü merak ettirecek cinsten. Örneğin, 2011 yılında 12. İstanbul Bienali'ne yapmış olduğu başvurusu reddedilen sanatçı, aynı yıl Ekavart Galeri'de açtığı I'm not a Biennial Artist / Bienal Sanatçısı Değilim adlı sergisiyle bienal sanatçısı konseptini sorgulamış ve sorgulatmıştı. Özmenoğlu, sergi konseptinin temasını belirlemesinde rolü olan, Bienal başvurusunun reddedildiğine dair gelen e-postaya da sergisinde yer vererek dönemin sanat çevrelerinde oldukça dikkat çekmişti. Sanatçının 2016 yılındaki Abilerim Ablalarım isimli sergisi ise Ankara ve İstanbul'da aynı zamanda iki ayrı galeride bir bütün olarak gerçekleşmişti. O güne dek pek görülmemiş olan bu durum, yalnızca serginin ismi ve şekliyle bile sanat çevrelerinin dikkatlerini üzerine çekmeyi başarmıştı. Türkiye'deki birçok ünlü ismin koleksiyonlarının yanı sıra Frankfurt Airport Collection, Osthaus Museum Hagen Collection, KALA art Institute Collection, Borusan Contemporary Art Collection, UniCredit Bank Art Collection, Fondation Jan Michalski koleksiyonu, Imago Mundi gibi uluslararası önemli koleksiyonlarda da eserleri yer alan Ardan Özmenoğlu, İstanbul, Ankara, Atina, Viyana, Milan, Cenevre, Barselona, Bükreş, Basel, Kaliforniya, Teksas, New York, Miami, Londra, Berlin ve daha birçok ülkede açtığı kişisel ve karma sergilerle adını dünyaya duyurdu ve duyurmaya devam ediyor. Yurt içinde olduğu kadar yurt dışında açtığı sergilerle de adından söz ettiren Ardan Özmenoğlu, küratörlüğünü Katerina Valdivia Bruch'ün üstlendiği yeni kişisel sergisi Alles Wunderbar ile 16 Eylül 13 Kasım 2021 tarihleri arasında Düsseldorf Anna Laudel Galeri'de sanatseverlerle buluşuyor. Sergide sanatçı; Türk tarihi ve siyasetini, Türkiye'de günlük yaşamı ve çağdaş Türk toplumunu şekillendiren modern şehirli kadınları post-it, cam ve neon malzemelerle ürettiği eserleri üzerinden yeniden yorumluyor. Eserleri ve sanata getirdiği kendine has yorumlarıyla uluslararası alanda da büyük başarılar kazanan Ardan Özmenoğlu, sanat ve yaratıcılık hakkında konuşurken Her duygu, her an bana ilham veriyor hayatta diyor. Sanat benim hayatım. Sanat olmasaydı herhalde benliğim bu dünyanın kaosunda kaybolurdu ya da belki bu dünya beni çoktan yutmuş olurdu. Karar yok; her şey kendi akışında, deneysel, zihnin oyunlarıyla ve yaratıcılıkla evrildi. Post it'ler beni sevdi, ben de onları çok sevdim. Üretimim ve yaratıcılığım sürekli devam ediyor, hayal dünyam yaşadığım sürece beni besleyecek, nereye gitsem hayallerim benimle geliyor dolayısıyla İstanbul da New York da Venedik de aynı; her kent başka bir dil konuşsa da zihnimde hepsi bana konuşuyor. Her duygu, her an bana ilham veriyor hayatta. Düsseldorf'ta yeni bir sergim olacak. Onun dışında fuarlarda yer almaya devam ediyorum. İranlı bir galeri ile görüşmelerim var. İşlerim daha geniş coğrafyalarda sergilendikçe dünyaya sarılıyormuşum gibi hissediyorum.


Geleneksel Türk sanatlarının az bilinen türleri olan ahşap oyma ve sedef kakma alanındaki eserleriyle tarihsel zenginliğimizi gelecek kuşaklara taşıyan Hüsamettin Yivlik, Geleneksel sanatlar mesajdır, bir bütündür. Levhaya baktığınızda yazı, süsleme, çerçeve derken önce bütüne bakar, sonra manaya girersiniz diyor. Hayatın armağanlarından biridir Hüsamettin Yivlik. Sadece sanatı ile değil, sohbeti ve rahatlatan tavrı ile de etkileyicidir. Çocukluk yıllarından itibaren sanatsal faaliyetlere yatkınlığı olan Yivlik, 1968 yılında lise son sınıf öğrencisi iken İstanbul Sağlık Müzesi Atölyesi'nde ayniyat saymanı olarak çalışmaya başlamış. Sağlık Bakanlığı'na bağlı, sağlık eğitim materyalleri üreten bir bu atölye onun için deneme yanılma yöntemiyle mülaj, alçı kalıp, maran gözlük, şablon çıkarma, pistole şablon yazma, ahşap oyma ve ajur sanatlarını öğrenmenin yeri olmuş. Ancak 1982 yılında verdiği ani kararla memuriyetten ayrılarak ahşap ustası ve sedefkar olan dayısı Mazhar Anacan'a işlerine yardım etmeye karar verdiğinde yolu bir başka yöne evrilmiş. Sedef taşı aslında yumuşakçaların kabuğunun bir salgısı, organik kökenli bir süsleme malzemesi. Sedef, ahşap üzerine açılan çukur veya oymalara yerleştiriliyor ve tahtaya temas eden yüzeyden düşmelerini önleyecek yapıştırıcılar sürülüyor ya da sedeflerin etrafı madeni tellerle çevriliyor. Ortaya emeğin, estetiğin, sabrın ve huzurun iç içe geçtiği, bakanı maddi ve manevi dünya arasında seyahat ettiren eserler çıkıyor. İşte Yivlik'in eserlerinde olan biten de bu... Gelin, şimdi onu ve hikayesini yine onun ağzından dinleyelim. İstanbul'da 1947 yılında Beyazıt'ta doğdunuz. Babanız Ahmet Yivlik sizi şekillendiren en önemli figürlerden biri. Kendinizi ve sanatınızı da tariflerken anlatımınız çok naif. Babam çok önemli. Sanatımda da hayatımda da yer eden biri. Babamdan tasavvuf ve felsefe bilgisi aldım. Bu kıymetli. Sanat ve felsefe kendimi anlamam için yönlendirici oldu. Bildiklerimi formule edip şemalıyorum; bakıyorum bana faydası var, insanlara da tavsiye ediyorum. Bu durum elbette eserlerime de yansıyor. Problem çözer gibi. Formüle konulan değerlerle sorun çözülebiliyor. Bu formülü sanatımda da uyguluyorum, hayatımda da öğrencilerimde de uyguluyorum. Bunlar genel geçer formüller çünkü felsefe, hayatı güzel kullanmak için var. Felsefi düşünce, ince düşünce, kaba değil; hassas davranıp insanı inceliyorsunuz. Sanatta da öyle; inceleme, gözlem önemli. Hangi aleti kullanacağınızı seçiyorsunuz, ağacı deniyorsunuz, neyi kabul ediyorsa başlıyorsunuz. 25 yaşından sonra seyre başladım, öncesi kayıt. Yaşarken kayıt düğmesine basılı kameranız sizinle geziyor ama siz farkında değilsiniz ve her şey çekilmiş, kaydedilmiş. Ben bu kamerayı aklıma teşmil ediyorum. Çemberlitaş, Cağaloğlu, Sultanahmet hep görmüşüm camileri, çeşmeleri, mezar taşlarını. Peki, artık ne yapacağım? dediğim yaşlarda, o kameraya bakmaya başladım. Kendi kendime Senin gördüklerin önemli, bunları değerlendir dedim. Bu başlangıç oldu. Bilerek çekilmedi o görüntüler. Artık seyretmiyorum çünkü sanata başladığımdan beri düğmeye artık ben basıyorum, gerekli şeyleri kaydediyorum. Esvet Hanım. Aslında ilişkimiz kızgınlık üzerine başladı. Başka okuldan gelmiştim, neden geldin, neden okul değiştirdin, diye sorunca Eğitim tarzını beğenmedim cevabıma kızmıştı. Sen nesin de beğenmedin, allame misin? demişti. Kızgınlığı olan bir hoca idi bana. Ama sene sonu sergisinde hoş bir durum oldu. Sergide patates baskısı ile hayalimdeki denizaltını canlandırdım. Beğendi ve aldı. Bu bana iltifat oldu, kendime güvenim geldi çünkü seçildi. Bana kızgındı ama beğenip seçmişti. Bana yol çizen bu olaydan sonra karakalem resim de yaptım suluboya da. Hattatın ve müzehhibin işleri zor ama malzeme yumuşak ve naif. Bizimki daha sert, daha zor. Yıllar önce bir sergide edilen bir sohbet vardı bu konuda. Kağıttan başka ne malzeme ile çalışılabilir? sorusunu ben kendime aldım. Fikir ürettim, tefekkür ettim. Bu arada kız kardeşim Ayşe de Mimar Sinan Üniversitesinden mezun oldu. Ayşe ile beraber çalışmaya başladık. Atölyede paralel telefon var, Ayşe telefona cevap verirken fırça çalıştığı işe değiyor ve iş bozuluyor. Derken anladım ki aylarca çalışılan bir iş, bir anda heba olabiliyor. Bu bendeki kalıcı malzeme ile iş fikrini kuvvetlendirdi. Sedef, ahşap, fildişi, boynuz, kemik gibi sert malzemeleri aldım ve çalışmaya başladım. Ayşe'nin çizimleri broş oldu derken Ayşe nişanlandı, evlendi, evine yakın yere atölye açınca ben onun atölyesini galeri yaptım. Ayşe'den sonra Kubbealtı'na kayıt oldum orada Çiçek Derman ve kardeşi İnci Hanım vardı. Tezhip yapmayı bilmem gerekiyordu ki rahatlıkla kesebileyim. Çiçek Hanım çizimlerime baktı ve rumide daha başarılı olacağımı söyledi. Bana Salih Balakbabalar ile tanışmamı tavsiye etti. O, kıl testeresi ile kontrplak kesiyordu ben de ıskarpela ile ahşap oyma yapıyordum. Salih, testerede çok güçlüydü ve geleneksel sanatlarda hattı da tezhibi de güzel kesiyordu. Salih'le de bu vesile ile tanıştık. Sabır oluyor. Bu işler sabır esaslı, sabretmeyi bilmeyen başarılı olamaz. Sabır, terbiye ve samimiyet yani yaptığı işi kendi beğenecek ki herkes beğensin. Önce biraz oyalıyorum; ciddiyetini anlamak için hem de sabrını deniyorum. Mesela üç ay önce büyük hevesle gelen bir kişiyi sabra alıştırmak için hat sanatına yönlendirdim. Ahşap takımlarını da almış gelmiş. Hat çalışmasından ahşaba zaman ayıramadığı için şimdilik sabrediyor. Önce nazari bilgiyi veriyorum 4 8 hafta sohbet ediyoruz. Sabrın önemini anlatıyorum, kendine güvenip etrafa güven vermesini öğütlüyorum. Sonra sanatın manevi yönlerinden konuşuyoruz. Alet ve malzemeleri tanıtıyorum. Daha sonra da Malzemelerini al ve istediğin işi yap, getir diyorum. Gelen işi onaylayınca anlıyorum ki eğitimi almış ve yeni bir iş veriyorum. Ama hepsine tavsiyem, gelenekselde kalmaları oluyor. Nazari bilgiden sonra atölye bilgisi veriyorum. Zevk alacağı müzikten dekorasyona kadar destekliyorum. İlk çalışmayı sarı metalde yapıyoruz. Ahşap için de yumuşak olan ıhlamur ağacı ile başlatıyoruz. Malzeme değişiklikleri önemli çünkü eğitimi geliştiriyor. Boynuz, kemik gibi malzemeleri testere ile kesiyor. Ihlamurda kazanılan el melekesinden sonra gürgen, ceviz gibi daha sert ağaçlar deneniyor. En az 4 5 sene böyle devam ediyor. İcazet yani geleneksel sanatların diplomasını veriyorum. Logodaki tek yıldız benim. Kaçıncı talebe ise yıldız sayısı ile belli oluyor mesela Sinan'ınki 2 yıldız, Hakan'ın icazeti 7 yıldızlı... Bundan sonrasına rakam koyacağız. Sanat, ruhun görünür hale gelmesidir. Eser, sanat oluyor. Sanatçının bilinmekliği oluyor. Zanaat ise ustadan alınan eğitimle oluyor. Ustadan ne öğrendi ise onu devam ettiriyor. Ticaret amaçlı ne kadar seri ve çok üretirse kazanç oluyor. Evet. Beni etkileyen bir anımı anlatayım. Bir gün yurt dışında bekliyorum, etrafı seyrederken gördüm ki birileri çöplerini atıyor, çöpçü süpürüyor. Bu defalarca oldu ve her seferinde çöpçü aynı ifade ile temizledi. Dayanamayıp, Neden müdahale etmiyorsunuz? diye sordum. Cevabı şahane oldu. Benim işim bu! dedi. Bu sanat işte... Çünkü severek yapıyor. Gerçek sanatçı olumsuz düşünmez, düşünemez. Çünkü en iyiyi yapmak zorunda. Bu nedenle kendine, sohbetine, etrafına, gıdasına, sağlığına hassasiyet gösterir. Bu da tüm kişiliğini etkiler. Geleneksel sanatlar mesajdır, bir bütündür. Levhaya baktığınızda yazı, süsleme, çerçeve derken önce bütüne bakar sonra manaya girersiniz. Manaya girebilmek için de doğru olmak zorundasınız. İlk mescitte peygamberimiz tahtanın üzerine çıkıyormuş. Yeni mescitte mihraba çıkınca o tahta hüzünlenmiş. Ben ahşap çalışırken o tahtanın hüznü gelir aklıma. Muhtemelen bundandır ahşaba düşkünlüğüm. Uzun ömrün sembolü kabul edilen sedef için gizemli diyorsunuz. Sedef, denizin dibinde yıllarca güneşi seyrediyor. Deniz, ayna vazifesi yapıyor. Güneş ışınlarının içindeki yedi rengi deniz dibine yayıyor. Sedef de beyaz olduğu için tüm renkleri içine alıyor. Mesela bağ dediğimiz kaplumbağa kabuğu var, fildişi var, kemik, boynuz var. Ama en önemlisi malzemelerin birbiri ile uyumu. Örneğin Viyana işi denilen boule sanatı metal ile ahşap birleşimidir. Metal sentetik olduğu için ısı karşısında hızlı genleşiyor, ahşap ise doğal olduğu için az genleşiyor. Metal yuvaya sığmadığı için zamanla bombe yapıyor. Çabuk yıpranıyor ve bakım gerektiriyor. Oysa doğal malzemelerde bu sorun olmuyor, eserin ömrü uzun oluyor. Önemli olan tasarım. Tasarımı yani düşüncenizi çizimle yapıyor ve detaylandırıyorsunuz. Hangi malzeme kullanılacak, kullanım alanı neresi, kime yapıyorsunuz bunlar çok belirleyici. Mesela kişi maddeye önem veriyorsa gümüş ya da varak, doğala önem veriyorsa ahşap olabiliyor. Doğal ve otantik olması önemli zira ruha hitap ediyor. Örneğin Ahlat'tan ceviz, Afrika kıyılarından abanoz, Avustralya'dan sedef alıyoruz. Bufalo boynuzunu İrlanda ve Amerika'dan alıyoruz. Rengi farklı olduğu için deve kemiği Tunus'tan geliyor. Malzemeye göre de alet kullanıyoruz, mesela freze denen oyma makinesi ile yapılan işlerde ağaç lifleri kesildiği için lif halinde çıkıyor ve parlatmasında da sorun devam ediyor. Mors dişinden, Filipin sahillerinde turbo olarak bilinen Osmanlı'da arusek olarak tanınan beyaz yeşil hareli sedefe dek farklı pek çok malzeme gelebiliyor. Benim eserlerimde alametifarikam olan logom var. O logoya hakkını verebilmek için çok çalışıyorum. Geleneksel sanatların mesajını en iyi verebilmek için ayna gibi davranmayı tercih ediyorum. Gerçek sanatımı ortaya koyuyorum, bakan insan beni görüyor ama mesajım, Bu aynada kendini gör. Her sanat, hocalarının silsilesi ve kuralları ile sürüyor. Ben, hocam olmadığı için kendi usulüm ile devam ediyorum. Hat oyduysam kullanılmayan talaşlarını çöpe atmam. Ya toprağa gömerim ya da yakarım. Her aletimi Allah'ın esması olarak görüp hürmet ederim. Malzeme cansız sanılsa da ben saygı gösteririm. Kök cevize saygı duymazsam makinenin bile kesemediği ağacı ben sadece ıskarpela ile oyamam. Malzemeyi canlı kabul eder ve onu dinlerim. Bütün oyma bıçaklarımı kendim yaparım; dikey oyma için ayrı, yatay oyma için ayrı bıçaklarım vardır. Bunların yanı sıra çeşitli ıskarpelalar kullanırım. Bu aletleri de öğrencilerimin kendilerinin üretmesini tavsiye eder ve isterim. Öğrencilerimle bir ekol oluşturduk. Bu desen arşivini de beraber genişletiyoruz. Dolayısı ile benden sonra da talebelerim vasıtasıyla daha çoğaltarak nesilden nesile geçmesi en büyük hayalim. Teknoloji emeğin yerini aldı. Sanayide, makinede ruh yok ama insanda ruh var. Sanat nedir, sanat ruhun görünür hale gelmesidir. Ondan dolayı da teknolojik malzemeler tek kalıp olurken insanın üretimi yektir, tekdir. Kişiye özeldir, aynısını ben dahil kimse yapamaz. Fatih Sultan Mehmet'e ve tarihe karşı sorumluyduk. Burada mevzu bahis olan para veya başka bir şey değil. İş neyi gerektiriyorsa onu yaptık. Sanki padişahın huzurunda, sanki saray atölyesinden çalıştık. Çok özel bir andı zira öğrencim Hakan Üç ve onun öğrencisi Yusuf Savaş da vardır. Üç nesil bu işi yapmanın gururu anlatılamaz. Kutsal emanetlere hizmet etmenin manevi huzurunu yaşadım. Bilinç çok önemli. Bazen çok iyi niyetli olunsa da tarihe ve emanete hakkı verilemiyor. Saygı duyulmalı. Restorasyon bitti, temizlik için girildi. Biri iyilik olsun diye bir koku sıkmış. Bu koku da korumaya aldığımız doğal kokuya zarar verdi.


Türkiye'nin ilk uluslararası çağdaş sanat müzesi Elgiz Müzesinin kurucusu koleksiyoner Can Elgiz, sanatın halka açık olmasının önemini vurgularken sanat eserini sırf ticari sebeplerle almamak gerektiğini belirtiyor. Can Elgiz, çağdaş sanat koleksiyonerliğiyle öne çıkan bir isim. Ancak onu diğer koleksiyonerlerden ayıran Sanat halka açık olmalıdır düşüncesiyle koleksiyonunu halka açması. Eşi Sevda Elgiz ile birlikte Türkiye'nin ilk uluslararası çağdaş sanat müzesi olan Elgiz Müzesini kurarak genç sanatçılara eserlerini sergileyebilecekleri alanlar yaratan Can Elgiz ile sanata yaklaşımı, koleksiyonerliği ve sanatın geleceği üzerine sohbet ettik. Sanat eserini aldığınız zaman, sanat eserinin sahibi sizsiniz ama onu depoya kaldırma hakkınız yok. Sanat, ne kadar çok paylaşılırsa o kadar iyi olur diyen Can Elgiz, müzedeki eserler hakkında da bilgi verdi. Sanatsever bir ailede, duvarlarında güzel eserler olan bir evde büyüdüm. Babam, plastik sanatların yanı sıra müziksever bir insandı. Anne tarafım Midillili. Orada dedemin babası olan Halim Bey'in yaşadığı ev Halim Bey Konağı adıyla bir sergi alanı haline getirilmiş Midilli Belediyesi tarafından. Sonradan gide gele öğrendim ki Halim Bey de döneminin sanata meraklı isimlerindenmiş. Yani biraz genetik bir etki var sanırım. Sanatsever ve koleksiyoner ayrımı üzerinde duruyorsunuz. Evet, sanatsever olmak ve koleksiyonerlik farklı çünkü. Sanatseverler evlerinde, yaşadıkları alanlarda sanat eserlerinin olmasını sever, o eserlerle uzun süre yaşar. Koleksiyoner ise özellikle çağdaş sanat için, herkesten önce sanatçıları ve eserlerini bulan, o sanatçının gelişimini de izleyip bundan keyif alan kişidir. Koleksiyoner nadiren sahip olduğu eseri satar. Hep yeni bir şeyler bulmaya çalışan, sürekli araştırmacı kimliği olan ve çalışan bir kişidir koleksiyoner. Sanatın kendini çevirmesi, destek görmesi açısından koleksiyoner, sanatçının bir sonraki aşamaya geçip başka bir şey üretmesini sağlar. Her sanat alıcısı koleksiyoner değildir. Koleksiyonerlerin ve sanatseverlerin dışında bir de başka bir grup var; onlar da sanat yatırımcısı. Bir eser alıp daha sonra borsadan kağıt alır gibi yükselişini takip edenler var. Önceki yıllarda bunu yapan çok vardı Türkiye'de. Sanat yatırım aracı olabilir olmaya ama öyle yola çıkmamalıyız. Sanat eserini ya sanatsever grubunda ya da koleksiyoner grubunda olup da almak daha doğru bence. Yani değeri artacak diye almamak lazım. Sanatın o kadar geniş bir spektrumu var ki Orta Çağ'da yapılan antik Yunan heykelleri de sanat, daha eski dönemlerdeki duvar hiyeroglifleri de. Oradan günümüze geldiğimizde bir el becerisi ve bilek gücü ile yapılan Leonardo da Vinci resimleri de sanat. Arkasından onları farklı bir yoruma taşıyan, sanatın kırılma noktası kabul edilen Picasso'nun yaptığı Avignonlu Kızlar da bir sanat. Oradan geliyorsunuz kavramsal sanat da bir sanat. Kavramsal sanat nedir diye baktığımızda orada bir el becerisi yok. Sadece bir düşüncenin aktarılmasını görüyoruz. Sanat ile zanaatı ayırmak gerekiyor burada. Büyük sanatçıların heykellerini atölyeler yapar. O zanaattir. Ama sanatçı onu yaratan, üreten kişidir. Jeff Koons bir kroki yapıyor. Rengini veriyor. Ama onun paslanmaz çelik heykellerini dünyada en iyi yapan bir atölye var Almanya'da. 1980'li yıllarda merak ile başladı. Sanat eseri alabildiğiniz noktada gelir sahibi olmaya başlayınca oradan yürüyorsunuz. O merakın nedenleri üzerine düşündüğüm zaman mimarlıktan yani meslekten gelen bir eğilim olduğunu görüyorum. Teknik Üniversite'de okudum, adı tekniktir ama çok yoğun sanat dersleri aldık. O dönemin önemli sanatçıları Yavuz Görey, Sabahattin Eyüboğlu, Doğan Kuban gibi çok kuvvetli bir ekip vardı bize ders veren. Modern Türk sanatı bizden önceki koleksiyonerlerin ilgi alanına giriyordu. Fakat ondan sonra genç jenerasyon oraya ilgi göstermedi. Ben bunu biraz da şuna bağlıyorum; bu eserleri görebileceğiniz halka açık yerler yok. O nedenle o eserlerin koleksiyoner jenerasyonunda yeni nesilden gelen yok. Kendi sanat tarihimize yeterli değeri vermediğimizi düşünüyorum. Nesiller arasında taşıyamadık bunu. Çağdaş sanata yönelmemde mesleğimin de etkisi var. Mimarlığın da açtığı bir ilgi alanı olarak modern sanata ve bugüne bakıyoruz. Postmodernizmin doğduğu yıllarda mimarlık okuyordum. Haliyle aldığımız eğitim ileriye dönüktü. Tabii modern sanat olmadan çağdaş sanat olmazdı, klasik sanat olmasa modern sanat. Bir diğer etken de şu; klasik eserlerin satış rakamları bizim genç yaşlarda ulaşamayacağımız rakamlardı. Çağdaş sanat eğitim olarak da yapısal olarak da bana daha fazla hitap ettiği için o yolda devam ettim. Yok, bir kişinin on tane eseri vardır ama sabittir. O sanatsevere girer. Ama 10 tane eseri vardır, on birinciye rastladığında almaya çalışır. Çok yavaş da gitse sürekli değişim içinde olan 10 15 eserle de küçük koleksiyonlar olabilir. Covid'den dolayı biraz ara vermek zorunda kalmıştım bu seyahatlere. Ama iki hafta önce Madrid'e gittik, ARCO Çağdaş Sanat Fuarı'na. Zaten bu fuarı 20-25 yıldır takip ediyorum. Yurt içi ve yurt dışındaki mezatları takip ediyorum. Bazen telefonla da katılıyorum ama salonda olmanın ayrı bir heyecanı, keyfi var. NFT, elinize geçmeyen bir şey. Geçenlerde çok önemli bir finans gurusunu televizyonda izledim, NFT'yi limited production of nothing ortada olmayan bir şeyin limitli üretimi diye tabir etti. Tamamen aynı fikirdeyim. Şu an onu canlandıramıyorum. Kızım Canda'nın aldığı bir NFT var. Her şeye rağmen sanatta eserin unik yani eşsiz olması gerekiyor. Sanat için tarihten gelen kurallar var. Örneğin bugün kalıptan dökülen eserin bile altıyı geçmemesi lazım. Bronz heykel hiçbir zaman tek olmaz. Ama altı artı bir sanatçı için en fazla yedi adet olur. NFT'de ise elinizde olmayan eserin kaç kişinin elinde olduğu nereden belli? Bugün video sanatında bile çoğaltılıp çoğaltılmadığını kontrol etmek çok zor. Koleksiyonerlik için kitap okumak lazım, araştırmak lazım, bilgi görgü geliştirmek lazım. Böyle gözü kapalı rüyanızda kendinizi sanatsever olarak yetiştiremezsiniz. Göre göre, okuya okuya olur koleksiyonerlik. Sanat eserinden önce kuvvetli bir kitaplığınızın olması lazım. Ayrıca sanat faaliyetlerine katılmak, galerileri gezmek önemli. Yurt dışı fuarlarında koleksiyonerleri oradaki koleksiyonerlerin evlerine de götürüyorlar. Onların arasından imkanları olanların kendilerine özel mekanlar yapıp halka açık sergilediklerini görüyorsunuz. Sanat eserini aldığınız zaman sanat eserinin sahibi sizsiniz ama onu depoya kaldırma hakkınız yok. Sanat, ne kadar çok paylaşılırsa o kadar iyi olur. Türkiye'de sanat tarihinde birçok eserin gözükmemesi bu eserlerin doğrudan sanatçıdan ya da galeriden satılıp evlerde kalmasından geliyor. Her koleksiyonerin halka açık mekanı olacak diye bir kural yok. Ama ABD'de onlarca özel müze var. Bizden de istendiğinde başka sergilere koleksiyondan eserler gönderiyoruz. 2001'de başladık. Yurt dışındaki koleksiyonerlerden gördük. O sırada yaptığımız bir mekanda müsaitlik yarattık. Güncel sanat diye başladık. İlk amacımız galerilerde yer bulamayan sanatçıları göstermekti. Tabii küratörlü sergiler yaptık. Bir iki sene öyle devam etti. Ondan sonra esas kimliğim koleksiyonerlik olduğu için buraya döndük. Müzeyi ilk kurduğunuzda Ne yapıyorsunuz? diyen olmuştur. Yakın arkadaşlarımız bile Ne yapıyorsunuz? diye soruyordu. Levent'teki yerimiz iki kattı. Alt katta Vasıf Korat'ın Fulya Erdemci'nin yaptığı sergiler olduğunda Sergi üst katta mı? diye soruyorlardı. Çerçeveli eserler görmeye alışkınlardı. İlk yıllardaki sergilerdeki adı duyulmamış olanlardan çok ilerleyenler oldu. Bu konunun benzerini teras heykelleri ile yapıyoruz. Heykel sanatı resim gibi değil. Satışı daha zor. Çünkü evler müsait olmayabiliyor. Biz açık hava heykel kavramını yerleştirmiş olduk. İnanılmaz bir gelişim oldu orada. Terasta 14. sergiyi yapıyoruz. Son 4 5 yıldır sessiz müzayedeler düzenliyoruz. Her sanatçı için bir dosya koyuyoruz ortaya; sanatçı oraya bir rakam yazıyor, müzayedeye gelenler kendi rakamlarını yazıyor. Gecenin sonunda en son, kim, ne yazdıysa sanatçı ile irtibata geçiliyor. Koleksiyon tutkunuz aile boyu diyebilir miyiz? Eşiniz Sevda Hanım ve kızlarınızın da çok ilgili olduğunu biliyoruz. Koleksyonerliğe eşimle başladık diyebilirim. Kızlarım da kendi koleksiyonlarını oluşturuyor. Onlardan tavsiye alıyorum. Ortak payda olsa bile herkesin kendine ayrı doğrusu çıkıyor. Yurt dışında bir tabir var koleksiyoner ve eşi derler. Kim ilgili ise arkasından giden eş oluyor. Ama bizde ilgi ortak. Birlikte yürüyoruz. Tamamen iki sene yok oldu. Bütün etkinlikler yol oldu. Şu anda olması gereken klasik eserler ağırlıklı etkinlikler bile iptal oldu. Çok zor bir soru, sanatın nereye gittiğini bilmek kadar zor bir şey yok. Ama değişik formatlarda devam ediyor. Değişik formatlar derken video sanatı, performans ve kavramsal sanat başlığı altında birçok ayrı kulvar açıldı. Müzikten ayrı bir ses sanatı gelişiyor. İstanbul Bieanalleri'nden birinde Kılıçali Camii'nin yanındaki hamamda bir ses enstalasyonu vardı. Sekiz köşede ses üreten sekiz ayrı kişi o hamamın akustiğinde müthiş bir iş yaptılar. Aynı iş yurt dışında da yapıldı. Ailemin evinin duvarlarında sanat eserleri olduğu için oradan bir ilgim oldu. Bir de varsa genetik tarafımdan dedemin dedesinden gelen bir etki oldu sanırım.


Dünyaca ünlü dergilerin kapakları için çizdiği eserlerle, sanattaki başarısını uluslararası alana taşıyan Gürbüz Doğan Ekşioğlu, İthaf Sanat'ın konuğu oldu. Lisede tembel bir talebeydim. Bütün zamanımı resimle geçirirdim diyen sanatçı bir yandan sanatını yapıyor diğer yandan da akademisyen kimliğiyle geleceğin sanatçılarını yetiştiriyor. Çalışmalarıyla ülkemizde olduğu kadar uluslararası alanda da ses getiren Gürbüz Doğan Ekşioğlu, hem illüstratör hem karikatürist hem de ressam şapkalarını öylesine etkileyici bir şekilde birleştiriyor ki çalışmalarının her biri sanatseverlerin aklına ve kalbine aynı anda dokunuyor. Dünyaca ünlü The New Yorker dergisinin kapaklarını süsleyen eserleri, UNICEF için yaptığı kartpostal çalışmalarının yanı sıra bazı kitap kapakları, onun sanatını daha da özel kılan yelpazedeki belli başlı noktalar. Bir sanatsever olarak çalışmalarını yakından takip ettiğim bu değerli ismin, dergimizin bu sayfalarında konuk edeceğim ilk sanatçı olmasından da çok mutluyum. Onunla çocukluk döneminden sanat eğitimine, uluslararası alana açılmasından geleceğin sanatçılarını yetiştirirken önem verdiği noktalara kadar pek çok konu hakkında sohbet ettik. Ordu'nun Mesudiye ilçesi, Aşağı Gökçe köyünde doğmuşum, 5 kardeşin en küçüğüyüm. Babam devlet memuru, annem ev hanımıydı. Kışın kasabada, yazın köyde yaşardık, oyuncaklarımızı kendimiz yapardık. Birdirbir, saklambaç gibi oyunlar oynardık. Kağıt, kalem ile tanışıncaya kadar çamurdan masa, sandalye, insan yapardım. Çocukluğum güven ve sevgi içinde, mutlu ve huzurlu geçmiştir. Çizimlerim, çocukluktan başlayıp yetişkinliğe kadarki yaşamımı büyük ölçüde kapsamaktadır. Elma, deniz, balık, şemsiye, gece resimlerim o döneme ilişkindir. Şimdiki Mimar Sinan Güzel Sanatlara girmem gerekirken bir öneri ile Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulunun sınavına girdim. Kazanamayınca, üniversite puanım da inşaat mühendisliğine denk gelince iki yıl orada okudum. Tekrar Tatbiki'nin sınavlarına girdim, grafik bölümünü kazandım. Ulusal ve uluslararası yarışmalarda çok ödül aldım. I love NY logosunu yapan Milton Glaser'e işlerimin fotoğraflarını gönderip ondan poster istemiştim; poster ve bir mektup geldi. Milton Glaser'ın işlerim için kendi alanında çok mükemmel cümlesini okuyunca orada, New York'ta yaşayan sınıf arkadaşımdan cesaret alarak New York'a gittim. Dosyamı nereye gösterdiysem beğenildi. The New Yorker dergisi çalışma teklif etti. İstanbul'a dönünce yapıp gönderdim ve 1992 Ocak sayısında kapağım yayınlandı. Diğer işlerim de dosyamın beğenilmesiyle oldu. The New Yorker dergisi 1925 yılından bu yana her hafta kesintisiz çıkan bir dergi. Kültür, sanat ve son yıllarda daha da fazla siyasete yer veren bir yayıncılık yapıyor. Muhalif bir dergi, kapaklarında sadece illüstrasyon kullanıyor, bu dergide kapağı yayınlanan sanatçı dünyanın her yerine iş yapabilme onayını almış oluyor. İkiz Kuleler kapağımda anlatmak istediğim; terör barışı yok edemez, İkiz Kuleler yok oldu ama bizim bütün binalarımız ikiz, yok edemezsiniz. Kitap kapağı için özel siparişle yaptığım kapak çalışması üç beş tanedir. Diğerleri tüm işlerimden, yazarın Bu kapak olsun diye seçmesiyle olmuştur. Dergi kapağı ise çok yaptım. Belki 200-300 dergi kapağı vardır. Ben, resim eğitimi almak için İstanbul'a gelmiştim. Tesadüfen grafik bölümüne girince grafik sanatının görsel iletişim alanı olduğunu kavrayabildim. Ressam olma duygum, görsel iletişimin ifade dallarından illüstrasyon ve karikatürle tatmin oldu... İllüstrasyon daha resimsel, karikatür daha sade ve eleştirel farklılık içerir. 34 kişisel sergi açtım. Ressamlar ressam, grafik tasarım camiası illüstratör, karikatür camiası da karikatürist olarak tanımlar beni. Çalışılan oda dağınık olur, hep çalıştığım için odam genellikle dağınıktır ama her şeyin yerini bilirim. Öğleden sonra ve gece yatıncaya kadarki sürede çalışmayı severim. Pandemi beni olumlu etkiledi, diyebilirim. Herkes gibi kendime fazla zaman ayırmış oldum. Pandemiyle ilgili 20'ye yakın iş üretmiştim, ayrıca kendim için de orijinal işler üretebildim ve devam ediyorum. Haftada iki buçuk gün online dersim var. Online ders yapmak yorucu olmasına rağmen diğer hoca arkadaşlarım gibi bunu başarabildim. Tabii ki pandeminin olumsuz yanları da çok, insan sosyal bir varlıktır ve insan karşısındaki insanla vardır. Arkadaşlar, etkinlikler açısından çok etkilendik. Çünkü biri Belçika'da olmak üzere dört sergim vardı. Bir de Covid-19 olayının gittikçe tırmanması ile endişe daha da arttı. Dilerim bu günler geçer ve yeniden gerçek hayata döneriz. Sadece benim için değil, bütün sanatçılar için geçerli olan şu; ne yaşamışsak veya hangi koşullardaysak bilinçaltımıza onlar yerleşir ve onlarla ilgili işler üretiriz. İlk yaptıklarım; merdiven, çukur, uçurum gibi temalardı. Deniz, ağaç, özellikle elma ağacı, özgürlük ve barışın temsilcisi olarak beyaz kuş gibi konuları resimlerimde öne çıkardı. The New Yorker'da ilk kapağım kedili bir illüstrasyondu ve büyük ilgi gördü. İkinci kapağım da fincanlı idi. Kedi ve fincanla ilgili çalışmalarım bu iki kapağın devamı olarak geldi. Bir özel bankanın faaliyeti için 24 ayrı fincanlı illüstrasyon yapmıştım. Media Cat dergisinin de bir yıl boyunca kedi konseptli kapağını yapmıştım. Ekşi Sözlük'te sizinle ilgili olarak Lise yıllarında sürekli tavlada yendiğim kişi diye yazmışlar. Lisede tembel bir talebeydim, bütün zamanımı resimle geçirmeyi seviyordum. Okul öğleye kadar ve öğleden sonra olmak üzere iki gruptu, ben öğlenciydim. Arkadaşlarla tavla, bilardo oynadığımız Deniz Gazinosu adlı mekanda buluşurduk. Aslında burası kahvehane idi. Orada tavla oynar, sonra yürüyerek okula giderdik. O dönemden kalma bir anı ama kim yazmış bilemiyorum. Sosyal medya hepimiz için kendimizi ifade edebilme alanı oldu. Yayın ve reklam dünyasına çok iş yaptım. Her konu için üç ila 15 arası eskiz yaparım. Dijital çizim teknolojisi telefonuma kadar gelince film veya haber izlerken, çayımı da içerken bir yandan da güne ilişkin veya daha çok geceye ait çizim yapar paylaşırım. Eğer karşımda takipçiler olmasa ben de üretip çizmwezdim. Bu nedenle ürettiklerimi birlikte üretiyoruz, diye düşünürüm. Her insan, çok değerli ve saygındır. Takipçiler lütfedip yazıyorlar eğer en azından beğeni yapmaz veya cevap vermezsem onlara karşı saygısızlık etmişim gibi hissederim. Hiç üşenmeden, iki satır da olsa yazarım. Öteden beri eski eşyalara, antikalara ilgim vardır. Eşim de ben de bitpazarlarına gitmeyi çok severiz. 80'li yıllarda ikinci el kıyafetleri Topkapı'da açılan bitpazarından alırdı. Kadıköy'de Yeldeğirmeni bölgesinde çok sayıda ikinci el mağazası açıldı ve o mağazaları dolaşmayı da çok seviyoruz. Ucuz olmasının yanı sıra çok özgün kıyafetler bulmak da mümkün. Tanesi beş liraya olan gömleklerden onu mu alsam bunu mu alsam diye düşünürken baktım beşini birden almışım. Dükkana destek olsun diye de paylaşmıştım. Tüketim kapitalizmin tuzağı. Bize reklamcılıkta şunu öğretmişlerdi; reklam, ihtiyaç olmayan bir ürünü ihtiyaç gibi gösterip satmak. Belki iki yılı geçmiştir yeni bir giysi alma ihtiyacı duymadım. Zorlanmak olmasaydı gelişemezdik, dağın en tepesine çıkarken de zorlanırız ama çıktığımızda manzarasına da doyum olmaz. Bir de psikolojik olarak stresle, çaresizlikle ilgili zorlanma vardır ki bu çok zordur. Bu durumlarda kaldığımda paniğe kapılmadan, mantık içerisinde üstesinden geldiğimi biliyorum. Vazgeçmemek ve ısrarcı olmak da zorlanmayı eriten bir durumdur. Kitap, kitap sayısı kadar sonsuz, farklı dünya anlamına geliyor. Normalde insan gördüğü dünyayı tarif edebilir. Kitapla haşır neşir olan insan çok farklı dünyalar tarif edebilir. Bu her türlü şey olabilir, insanın hayal kurmasının sağlar, ufkunu genişletir. Nasıl vücudumuz için gereken vitaminleri besinlerden alıyorsak kitaplar da organik bir beyin besinidir. Bizi geliştirir, düşünce biçimimizi, estetiğimizi geliştirir. Kitap, kapalı haliyle bile ışık saçar. Kitaplar olmasaydı bu söylediğim cümleler de olmazdı. Siz lisede çok iyi bir öğrenci değildim demiştiniz. Ama belli ki kitaplarla aranız hep iyi olmuş. Evet evet, kitaplarla aram hep iyi oldu. Geçenlerde bir mesaj geldi. Şöyle diyordu Ben, okulda ne zaman kütüphaneye gitsem sizi kütüphanede bulurdum. Öyleydi, tüm boş vakitlerimde okulun kütüphanesine giderdim. Ödünç kitaplar, dergiler alırdım. Okuldaki eğitimin dışında kitaplardan edinmiş olduğum bilgi, deneyim benim yolumu açmıştır, düşünce biçimimi değiştirmiştir. Coğrafya kaderdir, sözüne inanırım. İnsanın değerini, bulunduğu koşullar belirler. Benim Ordu, İstanbul ya da New York'taki algılanma biçimim veya yaptığım işlerin karşılığını bulmam farklıdır. Tabii ki içinde, maddi karşılığı olan her şey bir üründür ve pazarlanma, reklam onun değerini belirler. Gerçek sanatçı olmayan çok sanatçı var; çok sayıda sanatçı da bilinmiyor. Bu durum her dönem var olmuştur. İnsan etkilenmeye çok açıktır. Bulunduğunuz bölgenin şivesi bizi etkiler o şive ile konuşuruz.. Sanatçı, edebiyatçı müzisyen... Kim varsa önündeki kişilerden etkilenmiştir. Babam hastanede memurdu, bir ilaç broşüründe Flemenk ressam Bosch'un sürrealist resmini kesip saklamıştım. Hala durur. Elime alır, her detayını incelerdim. Milliyet Sanat dergisindeki çalışmalarıyla Mengü Ertel (1931-2000) ve I love NY logosunu yapan tasarımcı Milton Glaser (1929-2000), grafik alanında beni etkilemiştir. Turhan Selçuk ve Ali Ulvi Ersoy en başta olmak üzere birçok karikatür sanatçısından da etkilendim. Lisede Van Gogh'un resimlerinden çok etkilendim. Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulunda Magritte'den Dadaizm akımından, Man Ray'den etkilendim. Aklıma gelen diğer isimler de Saul Steinberg, Roland Topor Brad Holland, Adolf Born, Gut Billout, Andre Françoise, Tomi Ungerer gibi çok sanatçıdan etkilendim. Onlar da başkalarından etkilenmişlerdi, benden de etkilenen öğrenciler, gençler var. Benim odam diğer akademisyenlerden farklı olduğu için ilgi çekiyor. Duvarların her yerinde bana ait işler vardır. Sürekli üretim halinde olduğum için yaptıklarını asıyorum, yapıştırıyorum. Duvar, ev, atölye her tarafta üretmiş olduğum resimlerin vardır. Aslan yattığı yerden belli olur atasözünde olduğu gibi doktorun tıp ile ilgili kitapları olur, avukatın hukukla ilgili. Sanat daha renkli olduğu için odam daha çok ilgi çekiyor. Yeditepe Üniversitesinde de öyle, Marmara Üniversitesinde de öyle idi. Öğrenciyi yetiştirirken kendi yapmış olduğum çalışmalar doğrultusunda ödevler veriyorum, ne biliyorsam ve yapıyorsam onlara gösteriyorum. Tavsiye vermiyorum. Tavsiye istediklerinde ise mesleklerini sevmelerini, sevdikleri alanda iş yapmalarını söylüyorum. Çünkü grafiğin de çok farklı alanları var, doktorluk gibi. Sevdikleri dalı seçmelerini ve çok çalışmalarını, ilk etapta para kazanmaktan çok öğrenmenin devam etmesi gerektiğini söylüyorum. Yani aslında kendi yaptığım şeyler üzerinden tavsiye veriyorum. Derginiz hayırlı olsun. Yayıncılık zor bir alan, çok tebrik eder, emeği geçenleri kutlarım. Derginizde bana yer verdiğiniz için de çok teşekkür ederim.


New York'taki Jean-Michel Basquiat: King Pleasure sergisi, 15 bin metrekarelik bir alanda, sanatçının 177'si daha önce hiç sergilenmemiş 200'den fazla sanat eserini ve parçayı içeriyor. Sergi başlığı, 1952 tarihli 'Moody's Mood for Love' şarkısıyla sanatçının babası Gerard Basquiat'nın gözdesi olan '50'lerin caz şarkıcısı King Pleasure'ın adından geliyor. Basquiat'nın gelişiminin belki de bugüne kadarki en ayrıntılı kişisel portresini ortaya koyan sergi, sadece gezilip görülecek eserlerden ziyade izleyiciyi, sanatçının dünyasına sokup sarmalayan bir deneyim sunuyor. Sergiyle ilgili istisnai olan, yalnızca eserler değil; aynı zamanda Adjaye Associates'in sergi tasarımı. Basquiat'nın ablası Heriveaux da çıkış noktalarını Bilimsel bir gösteri olmasını, müze ya da galeri sergisi olmasını istemedik. Gerçek bir deneyim olmasını istedik. Asıl amacımız, içeri girip onun yaşamına dalınca Jean-Michel'i bir erkek olarak, bir erkek kardeş, bir oğul, bir yeğen, bir torun olarak gösterdiğini hissettiğiniz deneyimdi diye anlatıyor. Sanatçının ahşap üzerine akrilik ve yağlı boya tabloları, köşeleri yuvarlatılmış koyu renk ahşap galeri duvarlarına asılmış. Duvarların koyu tonu, sanatçının döneme özgü renk paleti ve New York şehrini tüm güzelliği, vahşeti ve kargaşasıyla betimleyen temaları ile beklenmedik bir uyum içinde. Adjaye, serginin Brooklyn'de göçmen siyahi bir ailede dünyaya gelen ve kendi bağlamından güçlü bir şekilde etkilenen genç bir siyahi adamın samimi, kişilerarası bir anlatısını sunduğunu, Basquiat'nın Haiti ve Porto Riko kökenlerini orta sınıf evinin yeniden yaratılması yoluyla aktarmanın önemli olduğunu belirtiyor. Mimar, oyuncaklar ve erken tarihli eskizler gibi aile yadigarı eşyalarına ek olarak, sanatçının bisikleti gibi samimi nesneleri ve mimarın Afrika'dan getirdiği heykel ve nesneleri dahil etmiş. Adjaye Associates, İtalyan mobilya üreticisi Arper'i, Basquiat'ya sipariş edilen tabloların Grace Jones, Bianca Jagger veya Warhol gibi figürlere fon oluşturduğu Palladium'un ünlü özel Michael Todd VIP Odası'nın yeniden oluşturması için projeye davet etmiş. 30 kanallı bir ekran, kulübün en parlak günlerinden görüntüleri yayınlarken, döneme özgü bir film müziği Arper's Mixu, Steeve, Pix, Wim ve Ply koleksiyonlarından parçalarla döşenmiş geniş odayı dolduruyor. Odanın gece temasına uyması için üretici burada her zamanki parlak turuncu, kırmızı veya yeşil tonlarını, '80'lerin gece kulübü estetiğine gönderme yapan daha koyu küllü siyah ve bordo tonlarıyla değiştirmiş. İki büyük Steeve salon kanepesi ve eğlenceli Pix sedirleri, iddialı turu biraz uzanarak bitirmek isteyenleri davet ediyor. New York'tan sonra başka şehirlerde de devam edecek olan serginin ardındaki bir diğer unsur da pratik sürdürülebilirlik. Adjaye, Ahşap duvarların yeniden kullanımı yalnızca yeni malzemelere olan ihtiyacı azaltmakla ve çöplüklere olan katkıyı azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda sürdürülebilir ormanlık kerestede karbonu hapsediyor diye açıklıyor. Günlük bir estetiğin ötesinde, panelli yapı, gösterinin başka bir yerde hızlı bir şekilde yeniden kurulmasına izin veriyor. Adjave bu kolaylığı Dairesel tasarım, her türlü yeniden imalat ihtiyacını ortadan kaldırıyor ve sadece söküm, nakliye ve yeniden kurulum gerektiriyor sözleriyle dile getiriyor. Serginin sanatçının ablaları tarafından düşünülmesi ve mimar Adjaye'nin de onların aktarmak istediği duyguları mükemmel bir şekilde hayata geçirmesi Basquiat'nın eserleri kadar çarpıcıydı bence. Lisane Basquiat, Bu gerçekten aşkla emek verdiğimiz bir işti ve Jean-Michel ile kendi yolculuğumuz ve üç kişi olarak hayatımız boyunca yaptığımız bir yürüyüştü. Bir başkasına devredebileceğimiz bir şey değildi. Burada olan her şeye bizzat biz karar verdik diyerek ne kadar kıymetli bir sergi ortaya çıkardıklarını anlatıyor zaten.


Sanat ve ekonomi kavramlarının yan yana anılması, çok değil yarım asır öncesine dayanıyor. 1966'da New York Üniversitesi Ekonomi Profesörü William J. Baumol ve sonraki yıllarda Princeton Üniversitesi Başkanı olan William G. Bowen'ın yazdığı Performing Arts The Economic Dilemma bu alandaki ilk kitaplardan biri olarak anılıyor. Yazarlar; müzik, opera, bale gibi sanat dallarının maliyetlerini hesaplayarak endeks oluşturduğunda kültür sanat ekonomisinin de iktisadın bir alt kolu olarak görülmesini sağlamışlar. Ancak sanat ve ekonomi arasındaki ilişkinin işaretleri elbette çok daha öncesinden de görülüyor. Bundan beş yüz yıl önce Avrupa'da yaşanan Rönesans dönemi bugün bile sanat deyince aklımıza gelen sayısız eserin üretildiği zaman dilimine işaret ediyor. Rönesans öncesi kiliseler için üretilen eserler, daha sonra mesen aileler tarafından alınmış. Ardından müzelere, müzayede evlerine ve koleksiyonlara girmiş bu eserler. Ülkemiz ekonomi basınının güçlü kurumlarından Dünya gazetesinin köşe yazarlarından Osman Saffet Arolat ile görüşürken farklı tanıklıklarla sanat ve ekonomi başlığına bakma fırsatı bulduk. Tüm bu görüşmeleri yaparken fark ettik ki sanat ve ekonomi öyle tek bir dosya ile kapatılacak bir konu değil. Bundan sonra dergimizin her sayısında bu iki kavramın buluştuğu yazılar, söyleşiler, değerlendirmeler de yer alacak.