Kafka, 1883'te Prag kentinde doğdu. Kırk yıllık bir yaşamı oldu. Yaşarken hiçbir eserini yayınlatmadı. Tüm yazılarını Max Brod'a verdi. Ondan eserlerini yakmasını istese de Max Brod, Kafka'yı dinlemedi. Bugün Brod sayesinde Kafka'nın izni olmadan onu okuyoruz. Kafka'nın zorlu ruhen ve bedenen yaşamına ithafen onu okumak için sekiz neden sıraladık. İyi okumalar. Kafka, tipik bir modernizm yazarıdır. Yalnız hisseder, odasında veya bürosunda yabancılık çeker. Ailesi ile arası açık. Yaşama dair içinde çelişki barındıran biri. tüm yazınsal eserlerinin temeli: Yabancılık. Yine babasının gözünde benliğine saygı duyamadığı için Babaya Mektup doğmuştur. Pişmanlıklar ve itirafların yer aldığı bu eserde Kafka babasına söylemek istediği her şeyi kaleme almıştır. Gregor Samsa, bir sabah böcek olarak uyanan, yabancılaşmanın en güçlü göstergesidir. Böcekler günlük yaşamda sevilmezler. Bir kenara ait görülürler, yok edilmek istenir. Kafka bu yönüyle kendinin varlıktaki yokluğunu böcek üzerinden anlatmıştır. Kafka, yaşamını memur olarak geçiriyor. Düzenli bir işi ve geliri var. Geliriyle ailesine destek çıkıyor, belki de onlar tarafından kabul görmek istiyor. Ailesi tarafından onay görmek istiyor. Kazandığı para ile ailesinin ihtiyaçlarını gideriyor. Ailesinin ihtiyaçlarını gidermek istediğini yine Dönüşümde anlıyoruz. Firma yetkilsi evlerine geldiğinde Samsa odada kalmak ya da ailesinin ihtiyaçlarını karşılama arasında gidip geliyor. Daima güçlü olması şeklinde büyütülen Kafka, ona yüklenen sorumluluklar altında eziliyor. Özellikle hassas bir beden ve ruh durumu mevzubahis olunca sorumluluğunu daha derinden hissediyor. Derinden hissettiği sorumlulukla baş etmekte biraz da duygusal bir kişiliği olduğu için zorlanıyor. Yaşadığı çağın makineleşmiş ve duygusunu, amacını yitirmiş medeniyet olarak görüyor. Böyle bir medeniyette de çalışmanın ve var olmanın zorluğu ile baş edemiyor. Baş edemediğini tabii ki saklıyor ancak yazdıklarında bunu anlatıyor. Kafka neden yaşarken yazdıklarını yayınlamadı? Yazmak, yarattığını yayınlamak çevreyle iletişim halinde olmaktır. Kafka için çevre ile iletişim zorlu bir süreç. O, bir şeyleri değiştirmek ya da fark yaratmak istemiyor. Yalnızca dünyadan sakince geçip gitmek istiyor. Gregor Samsa gibi bir odada yaşamak, çevreyle etkileşime girmekten sakınarak yaşamayı arzuluyor. Ailesinin kendisini anlamadığını düşündüğünden sosyal çevresi tarafından da anlaşılamayacağına inanıyor. Genele yayarsak, dünyanın onu anlamayacağını düşünüyor. Arkadaşı Max Brod'tan bu yüzden yazdıklarını yayınlamasını istemiyor. Tabii, Brod Kafka'yı dinlemiyor ve ona bıraktığı yazılarını ölümünün ardından yayınlıyor. Kafka hiç şüphesiz basit ya da klasik bir memur değil. O edebi bilgiye, sanata ve akademik bilgilerle de meşgul. Milena ile konuşurken onun bu renkli yönünü görüyoruz. Sıklıkla bu yönünü saklamayı tercih ediyor. Edebi yönünü kısmen Milena, kısmen de Brod ile paylaşıyor. Kafka'nın evlilik hayatı hiç olmadı. Evlenememesinin nedeni olarak babasını görüyor. Onun erkek olarak gücüne asla erişememiş biçimde kendini görüyor. Kafka için babası güçlü, muktedir ve her şeyi bilen rolünde. Onun güçlü benliğine karşın kendisinin zayıf olduğunu düşünüyor. Evlilikle ya da bir kadın ile yakınlaşmasının sonucunda kendi zayıflığını gördükçe kendini geri çekiyor. Babası gibi güçlü biri olduğunu düşünmediğinden bir baba, bir koca rolüne giremiyor. Kafka'nın belki de kendini tek yakın hissettiği kişi Milena idi. Onunla beş yıl mektuplaşıyorlar. Kafka ona kendi içini açma cesaretini gösteriyor. Tabii bu ilişki evliliğe dönüşmüyor. Beş yılda ikili yalnızca iki kez buluşabiliyor. Üstelik Milena da evli. O, tüm ömrü boyunca babası ile sorunlar yaşadı. Mesleği ve nüfuz gücü olan babası karşısında Kafka acizdi. Kendini babasına karşı aciz hissettiğini biliyor. Bu sebeple ona bir mektup yazıyor. Tabii, bu mektup asla babasının eline geçmiyor. Kafka'nın bu mektubu vermeye gücü yoktu. Babaya Mektup kitabında bizler Kafka'nın babasını nasıl gördüğünü okuyoruz. Onun babasına ulaşmayan mektup bizlere ulaşıyor. Evlenememesinin nedenini ve kendini güçsüz hissetmesinin sorumlusu olarak babasını görüyor. Ona bu mektupta hislerini açıyor. Tüm düşüncelerini şeffaflığıyla anlatıyor. Ottla hariç tüm aile üyeleriyle Kafka'nın arası mesafeliydi. Kız kardeşi ona her zaman destek olmuştur. Ottla'nın desteğini Kafka bize Dönüşüm kitabında anlatıyor. Böcek olan Gregor'un odasını yalnızca Gregor'un kız kardeşi temizliyor. Böcek Gregor'a yalnızca kız kardeşi katlanabiliyordu. Onun odasını temizliyor, ona yemek getiriyor ve ailesinin ona daha çok tolerans göstermesini sağlamaya çabalıyor. Kafka psikolojik olarak kendini soyutlanmış hisseden biri. İşinde, arkadaşlarından ve ailesinden kopuk hissediyor. Gregor Samsa da böyle hissediyor. Samsa ile Kafka yalnızlığını anlatıyor. Bağ, onun için yabancı bir kelime. Ruhen soyutlanmış hissediyor. Ailesiyle arzuladığı iletişim konusunda başarısız. Dönüşüm eserinde Gregor'u böcek olarak gören ailesi ondan iğreniyor, onu odaya kapatıyorlar. Tüm bu kopukluk hissine ek bedenen de zayıf. Sık sık hastalanan bir bünyeye sahip. Ölümü verem kaynaklı oluyor. Ruhen ve bedenen sıkıntılar içinde dünyada kırk yıllık yaşamının ardından yaşama gözlerini yumuyor. - Kafka, F. (2016). Milena'ya mektuplar (1. basım). Öteki Yayınevi. - Kafka, F. (2016). Babaya mektup (16. basım). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. - Kafka, F. (2013). Dönüşüm (27. basım). Türkiye İş Bankası Yayınları.


Oscar Wilde'ı birçok isim ile tanımlayabiliriz. Oyun yazarı, romancı, öykücü, şair... Öyle bir isim ki hayatı ve eserleri hala tartışma konusudur. Oscar Wilde, Viktorya Dönemi'nin en önemli yazarlarından biridir. Cinsel yönelimi öne sürülerek hapis cezasına çarptırılır ve özgürlüğüne kavuştuğunda hiçbir şey eskisi gibi olamaz. Yaşadığı psikolojik hasar sebebiyle peşini bırakmayan sağlık sorunlarıyla Wilde, 1900 yılında henüz 46 yaşında iken hayata gözlerini yumdu. Arkasında düşündürücü, mizahı kuvvetli, sanat ve gerçek hislerle dolu eserler bıraktı. Oscar Wilde'ın edebiyat dünyasına armağan ettiği bu eserleri okumanız için 8 farklı nedeni listeledik. Oscar Wilde, İngiliz Edebiyatı'nın ve Modern Dünya Edebiyatı'nın en önemli isimleri arasında yer alır. Eserleri, özgünlüğü, dil ve anlatım biçimi ile dönemindeki yazarlardan ayrılır. Wilde, hayatı boyunca dokuz oyun, bir roman, çok sayıda şiir, deneme ve kısa öyküler kaleme aldı. Poems, The Happy Prince and Other Tales ve Intentions adlı deneme yazısı yazarın oyun yazarlığı dışında da tanınmasını sağlar. Dorian Gray'in Portresi adlı ilk ve tek romanını yaklaşık iki gün içerisinde yazdığını söyleyen Wilde, bu denli tartışılacak bir roman yazdığının bilincinde miydi? Dorian Gray'in Portresi edebiyat tarihinde büyük tartışmalara yol açtı ve açmaya devam etmektedir. Bu tartışmalar ve suçlamaların büyümesi sonucunda kitabın yasaklandığı dönemler bile olur. Ancak Oscar Wilde cesur tavırları ile her zaman eserinin arkasında durur ve böylece roman günümüzde de birçok insanın kütüphanesinde yer almayı başarır. Oscar Wilde'ın edebi yönüyle beraber felsefi görüşleriyle de 19. yüzyıl Avrupa düşüncesine büyük katkıda bulunduğu bilinir. Wilde'ın felsefi derinliği eserlerindeki incelikli dili, varoluş sorguları, toplumsal normları eleştirisi, benimsediği estetizm felsefesi ve mizahi yönü ile ortaya çıkar. İnsanın varoluşu, anlamı ve ölümsüzlüğü hakkında düşündürücü ifadeleri bulunur. Eserlerinde nihilist fikirlere yer verse de hayatın estetik değerler ile anlam kazandığını dile getirir. Ayrıca Wilde, eserlerinde ahlak ve toplumsal normların eleştirisini de ele alır. Yazdığı oyunlarda karakterlerin kendi içsel arzularını takip etmesi üzerinden bireysel özgürlüğün önemini vurguladığı cümleleri sıklıkla görebiliriz. Oscar Wilde'ın 19. yüzyılda önemli temsilcilerinden olduğu estetizm; güzellik, estetik ve sanatın önemini vurgulayan bir akımdır. Wilde, estetizmin yalnızca bir sanat anlayışı değil, bir yaşam tarzı ve felsefesi olduğunu savunur. Oscar Wilde'ın estetizmin temel prensiplerini işleyen eserlerine Dorian Gray'in Portresi'ni örnek verebiliriz. Sanatın insan hayatındaki önemine felsefi bir yaklaşım ile kaleme alınmış olan roman, içerisinde birçok estetizm ögesi ve varoluş üzerine fikirler barındırır. Estetik değerleri hayatının merkezine koyan Dorian adlı bir karakter ve portresi üzerinden toplum ahlakı başarılı bir şekilde işlenir. Romanda güzellik ve sanatın değeri vurgulanırken, ahlaki çöküş ve yozlaşmanın sonuçlarına da dikkat çekilir. Oscar Wilde'ın edebi tarzı keskin ironi ve mizah anlayışıyla öne çıkar. Yazarın bu dil aracı, okuyuculara eserleri anlamak ve değerlendirmek için bir anahtar sunar. Wilde eserlerinden ironi ile toplumsal normları eleştirirken, mizahı ise hayatın acımasızlığına karşı bir savunma mekanizması olarak kullanır. Wilde'ın yarattığı karakterlerin genellikle zeki ve keskin mizah anlayışına sahip kişiler olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin mizah duygusunun ön planda olduğu Ciddi Olmanın Önemi adlı oyununda Algernon ve Jack karakterleri üzerinden okuyucuyu güldürürken düşündürür. Dorian Gray'in Portresi'nde ise kara mizah olarak değerlendirilebilecek sekanslar yer alır. Oscar Wilde'ın yaşadığı dönemde modernizm, önemli etki uyandıran akımlardan biriydi. Modernizmi, geçmişteki klasik tarzlara bir tepki olarak çıkan kültür, sanat ve edebiyat akımı olarak tanımlayabiliriz. Modernizmin öncülerinden biri olan Wilde, eserlerinde akımın ana özellikleri olan olan yenilikçilik, bireycilik ve yıkıcılık gibi ögeleri yansıtır. Estetik değerlerin önemini her zaman vurgulayan Wilde, modernizmdeki estetik yenilikleri de benimser. Modernist hareketin bir parçası olan yazar sadece sanatında değil, kişisel yaşamında da kıyafetleri ve davranışları ile toplumsal normlara karşı çıkmasıyla bilinir. İnsanın tutkuları, arzuları, kıskançlıkları ve acımasız duyguları... Oscar Wilde insanın ne kadar karmaşık bir varlık olduğunu, ne kadar tehlikeli olabileceğini başarıyla yansıtır bizlere. İnsan doğasının karanlık yönlerini yarattığı derinlikli karakterler aracılığıyla ele alır. Salome'de karakterlerin şiddet dolu arzularını, Dorian Gray'in Portresi'nde insanın içindeki kötülüğün nasıl ortaya çıkabileceğini ve dilerse nasıl da acımasız olabileceğini gözler önüne serer. Okuyucuyu derin düşüncelere sevk ederken, bir yandan da ironik anlatımıyla eşsiz bir okuma deneyimi sunar. Oscar Wilde toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda oldukça ileri görüşlü bir yazar olarak bilinir. Yaşadığı dönemin sıkı kurallarına karşı çıkarak kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olması gerektiğine eserlerinde sıklıkla yer verir. Özellikle Ciddi Olmanın Önemi oyunundaki karakterlerin cinsiyet rollerini sorgulamaları, Wilde'ın görüşlerinin bir yansıması olarak karşımıza çıkar. Eserlerinde güçlü ve bağımsız kadın karakterlere yer vererek kadınların yalnızca güzel bir obje olarak nitelendirmeyen bir yazar olduğunu gösterir. Oscar Wilde, eserlerinde aşkı duygusal, derin ve yeri geldiğinde acımasız şekilde tasvir eder. Wilde ve aşk denince akıllara De Profundis gelmesi olağandır. De Profundis adlı eseri hapishane yıllarında yazdığı upuzun bir mektuptan oluşur. Kendi aşk hayatını, hayat arkadaşı Bosie'ye olan aşkının yıkıcılığını içtenlikle gözler önüne serer. Wilde, aşkın insana verdiği hazzın aynı derecede acıya da sebep olabileceğini sıklıkla dile getirir. Aşkı romantik duygular ve cinsel arzudan ziyade bir ruhsal bağlılık olarak görür. İnsanın ruhsal yapısını bu denli etkileyen aşk duygusunun hayatımızda ne denli büyük bir rolü olduğunu Wilde'ın şiirlerinde de görebiliriz. Andre Gide'nin Önsözüyle De Profundis, Oscar Wilde. Can Yayınları.


Rowling, bir başarı öyküsüdür. Harry Potter'ı yan odada uyuyan bir çocuğu varken dul bir anne olarak kaleme almıştır; Harry Potter serisinin ilk kitabı olan Felsefe Taşı'nı bir kafede yazmıştır. Dokuz yayınevinden ret yemesine rağmen Harry Potter'ı yayınlatmada ısrar etmiştir. En nihayetinde bir milyoner olmayı başarmıştır. Bizlere imge dolu, büyülü ve fantastik olduğu kadar gerçeklerle de yüzleşmemizi öğütleyen eserler bırakmıştır. Rowling, çocukluğun tutku dolu merak duygusunu yetişkinliğin acı dolu görünen gerçekliğini birleştirerek bizleri kitapların dünyasına çekmeyi başarmıştır. Rowling, Harry Potter'da sevgi motifini bolca işlemiştir. Harry bebekken ölümcül lanetten annesinin sevgisi ile kurtulmayı başarmıştır. Severus, Lily'e olan aşkından ötürü iyinin, Dumbledore'un tarafına geçmiştir. Hermione, Harry ve Ron tüm olumsuz olayların üstesinden birbirlerine değer, önem ve sevgi verdikleri için bir arada kalmayı başarmışlardır. Draco bile ne kadar kötülerin tarafında yer alsa da o da seri boyunca sadece sevilmek istemiştir. O, ailesinin sevgisini kazanmak için kötülerin tarafını tutmuştur. Kitaplarında arattığı karakterlerin sevgiyi kovaladığını görmek mümkün. Rowling, Harry Potter serisi ile milyoner olmuştur. Yarattığı yedi kitaba ek olarak yan kitaplar da yazarak büyülü evrenimizin sınırlarını genişletmiştir. Yeni bir spor olan quidditch'i yaratmıştır. Ozan Beedle'ın Hikayeleri ile bizlere ders veren öyküler anlatmış ve Fantastik Canavarlar Nelerdir Nerelerde Bulunurlar? ile bizlere ormanda anlattığı canavarları bulma ümidi vermiştir. Kazancının çoğunu derneklere bağışlamış ve insanlığın gelişimini desteklemiştir. En son yazdığı Lanetli Çocuk ile tiyatroya damgasını vurmuştur. Rowling, kalemi güçlü bir yazar olarak karşımıza çıkmaktadır. ONA HOKKABAZLIK ÖĞRETMESİ İÇİN KAFADAN ÇATLAK SERSEM BİR İHTİYARA PARA MARA VEREMEM! diye bağırdı Vernon Enişte. Elbette Rowling'in anlam yüklü ve ders veren cümlelerini anlatmadan olmaz. Harry Potter serisi, bir çocuk kitabı gibi görünse de bize sağladığı farkındalık sezilmektedir. Olayları ve anları bağlayarak karakterlerin seçimlerinin ardındaki nedenlere ulaştırmıştır. Olay örgüsüyle ve sözleriyle bize mesaj vermektedir. Rowling, iyi bir insan olmak için doğruya ihtiyacımız olduğunu eserlerinde işlemiştir. Rowling bize en zor zamanlarda dahi içimizdeki çocuğa sahip çıkmamızı öğretmiştir. En güçlü sandığımız kişilerin zayıf çıktığını da en zayıf sandığımız kişilerin de en güçlü olabileceğini bize bizzat Rowling anlatmıştır. Rowling, yetişkinliğin korkutucu bilinmezliğinde yüzmeyi ancak içimizde yaşayan çocuğa tutunarak başarabileceğimizi anlatmıştır. Rowling okuyan herkeshem çocukluğun hem de yetişkinliğin kişiye neler kattığını karakterle anlamıştır. Rowling'i okumamızın nedenlerinden biri de bu kadar çok okuyucuya sahip bir yazarın ne yazdığını ve kişilerin neden bunları okuduklarını anlamak olmalı. Nitekim Rowling, çoğu insanın benzer noktalarına dokunmuştur. Bizler de bu noktaları bulmak için yapıtlarını okumalıyız. Yapıtlarında işlediği motifleri, imgeleri ve olayları anlamalıyız. Bu idrak ile insanlığın hangi duygusal açığını ya da hangi duygusal hisse sahip olmak istediklerini anlayabileceğimize inanıyoruz. Hedwig, masumiyetin ve çocukluğun simgesidir. Beyaz bir baykuş olması onun masumiyetini temsil etmektedir. Hedwig'in ölümü Harry'nin çocukluğunun bitişini anlatmıştır. Rowling bu sembolü işleyerek bizim de bir gün sonlanacak olan çocukluğumuzu bizlere hatırlatmıştır. Rowling bizlere insan zihninin sınırlarını zorlayan bir kurgu ve karakter listesi bırakmıştır. İnsan-dışı canlıları bolca anlatan Rowling bizlerin hayal dünyasını süslemiştir. Olayların karmaşıklığı da bizleri şaşırtan başka bir şey olmuştur. Kılık değiştirmeler, büyüler, insan-dışı canlıların varlığı, iksirler hatta yer değiştiren merdivenler sınırsız bir zihnin ürünüdür. Rowling, yarattıklarıyla içsel çocuğumuzu mutlu etmiştir. - Rowling, J. K.(2001). Harry Potter ve felsefe taşı. Yapı Kredi Yayınları. - Rowling, J. K.(2007). Harry Potter ve ölüm yadigarları. Yapı Kredi Yayınları. - Aytekin, H. (2011). Harry Potter ve Felsefe Taşı'nda Üslup ve Mizah. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1 (30) , 167-184


Küçük yaşta geçirdiği bir kaza sonucu gözlerinden birini kaybetti. Ancak onu sarsan asıl olay, Çukurova'ya göç ederken babasının yolda bularak iyileştirdiği evlatlığı tarafından, Yaşar Kemal'in gözleri önünde hançerlenerek öldürülmesi oldu. Bu olaydan sonra Sabaha kadar yüreğim yanıyor diye ağladım diyen yazar, 12 yaşına kadar kekeme kaldı. 2015 yılında kendisine veda ettiğimizde, 91 yıllık hayatına birçok ödül sığdırmıştı. Bizim, Yaşar Kemal'i neden okumalıyız sorusunun cevabını buraya sığdırmamız mümkün olmasa da, 8 maddeyle özetlemeye çalıştık. Defalarca kez Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday olarak gösterilen Yaşar Kemal, 1955-2015 yılları arasında çeşitli eserleriyle yüze yakın ödül ve bunların yanı sıra nişanlara, fahri unvanlara sahiptir. 1993 Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü, 1996 Türkiye Yayıncılar Birliği Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülü, 1997 Frankfurt Kitap Fuarı Alman Yayıncılar Birliği Ödülü, 1998 Bordeaux Yayıncılar Birliği Yabancı Edebiyat Ödülü aldığı ödüllerden bazılarıdır. Aşık Kemal mahlasıyla halk şiirleri söylemeye başladığında henüz 8 yaşındaydı. Aşık Rahmi ile tanıştığında ilkokula gidiyordu ve kendisine saz hediye ederek çıraklık teklif eden Aşık Rahmi'nin teklifini reddettikten sonra ortaokula devam etti. On dokuz yaşında, otuz bin eser barındıran bir kütüphanede çalışması klasiklerle tanışmasına vesile oldu. Bu esnada Çukurova'nın köylerinde ağıtlar, tekerlemeler söylemeye devam etti. Adana'da sanat ve edebiyat çevresiyle tanışıp Abidin Dino, Orhan Kemal gibi isimlerin desteğini aldığında henüz yirmi yaşındaydı. Bundan bir yıl sonra askerdeyken ilk hikayesi olan Pis Hikayeyi yazdı. Yaşar Kemal okumak için başlı başına bir gerekçedir İnce Memed. Edebiyatımızın en kıymetli ve en tanınmış romanlarından olmasının yanı sıra yazarın yayınlanmış ilk romanı olma özelliğini taşır. Dört ciltten oluşan serinin tamamlanması 39 yılı bulmuştur. Çukurova'da geçen romanda; ağaların halk üzerindeki hakimiyeti, katı bir düzende köy hayatının zorlukları, Anadolu halkının cumhuriyetin ilk yıllarındaki durumu gözler önüne serilmiştir. Yazarın Anadolu'nun destanı olarak anılmasını istediği bu eseri, yüz kişilik jüri tarafından belirlenen Türk Edebiyatı'nın Gelmiş Geçmiş En İyi 100 Romanı arasında ilk sırada yer almıştır. 1955'te yayınlanan roman, ilk olarak 1957'de Bulgarcaya sonra 1959 yılında ise Nazım Hikmet tarafından Rusçaya çevrildikten sonra İngilizce, Fransızca, Almanca, İspanyolca başta olmak üzere toplamda kırktan fazla dile tercüme edildi. Yetiştiği yer ve zaman düşünüldüğünde, eserlerinin gerçek hayattan kesitler içerdiği hemen anlaşılır. Zaten kendisi de 1987 yılında yapılan bir söyleşide, küçüklüğünün eşkıyalığın içinde geçtiğini, dayısının en büyük eşkıyalardan biri olduğunu, bulundukları civarda 1936'lara kadar birçok eşkıya çetesi bulunduğunu söylemiştir. İçinde yetiştiği ortam ve koşullar sebebiyle gözlemlerini ve tecrübelerini güçlü kalemiyle eserlerine aktarması zor olmamıştır. Karakterler gerçek hayatta sık sık karşılaştığımız, karşılaşmasak da Anadolu'nun bir yerlerinde yaşadığını tahmin ettiğimiz kişilerdir. Karakterler arasında geçen diyaloglardan, yaşanan olaylara kadar; iç dengelerindeki çelişkiden, duygularındaki çatışmaya kadar her ayrıntı titizlikle işlenir. Öyle ki okurun kendinden parçalar bulması kaçınılmazdır. Yaşar Kemal, sırf Türkçeye doymak için bile okunabilir. Okuduğu karakterin içindeki yangını, anlatmaya çalışıp da dilinin dönmediği her şeyi görebilir okur, yazarın kaleminde. Başkaldırı istiyorsa bir eserde muhakkak bulur, halk kahramanı arıyorsa tanışır, özgürlük diliyorsa bir romanının son sayfasında ulaşır kafesten henüz salınmış bir kuşa. Tüm bunları özel kılan ise, Yaşar Kemal'in herhangi bir eserinden küçük bir alıntı okunduğunda dahi usta çınarın zihninden çıkma olduğunun anlaşılmasıdır. Yazarla beraber dağlarda gezer, zulmedenlere kafa tutar, ilk kez gittiğiniz büyük bir şehirde kaybolursunuz. Bir annenin feryadında, bir sevgilinin gözyaşında rastlarsınız kendinize. Bu yüzden Yaşar Kemal okumayanlar, belki de hala biraz eksiktir. Nazım Hikmet adının uluslararası camiada tanınmasından sonra, bu çapta tanınan ilk Türk yazar Yaşar Kemal olmuştur. Yapıtları, 1960'lardan itibaren birçok yabancı dile çevrilir, özellikle Avrupa'da farklı edebiyatlara ilginin yoğun olduğu bir dönemdir. Ayrıca yazarın elli yıllık eşi Thilda Kemal'in çevirmen olması, Yaşar Kemal'in ve eserlerinin tanınmasında doğrudan etkilidir. Yaşar Kemal'in ülkemiz içindeki namı, onu Türk Edebiyatı'nın temsilcisi olarak sunulmasına olanak sağlarken uluslararası tanınmışlığı ise diğer köy romancılardan farkını ortaya koyar ve günümüzde de adı bu kadar çok anılır hale gelir. Doksanlı yaşlarındayken kaybettiğimiz Yaşar Kemal, dolu dolu bir edebi hazine bırakmıştır arkasında. Dağın Öte Yüzü üçlemesinde, köylülerin doğaya karşı yaşam mücadelesini, karşılaştıkları zorluklarda yaşadıkları korkuları, intikam hırsını işler. Tek Kanatlı Bir Kuş'ta, halkının terk ettiği kasabaya tayini çıkan bir memurun, yaşadığı korkular ve iç huzursuzluğuna değinir. Yılanı Öldürseler'de toplum baskısıyla annesini öldüren bir çocuğun hayatının üstüne çöken gölgeyi anlatırken; Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca'da, filler sultanlığını deviren karıncaların boyun eğmeyişini ve vazgeçmeyişini ustalıkla hayal ettirir okuyucuya. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür zira yalnızca roman türündeki eserlerinin sayısı bile otuza yakındır. Eserlerinden 12 tanesi sinemaya da uyarlanmıştır. Ayrıca Yaşar Kemal'in biyografisi niteliğinde olan, Aydın Orak yönetmenliğinde çekilmiş Yaşar Kemal Efsanesi isimli bir belgesel bulunmaktadır. Tüm bunlardan yola çıkarak yine kendisinin söylediği gibi hayatı boyunca tek bir romanı yazdığını anlarız, o da insanın özü, kavgasıdır. Yaşar Kemal okumak, insanın tamamlanmasında büyük bir basamaktır ve ancak onu anlayarak okudukça yaşar, Yaşar Kemal.


Atılgan, 1921'de Manisa'da doğdu. Hem köy hayatını hem de şehir hayatını gördü. Yabancılaşmayı eserlerinde işledi ve bugün modernizmin en iyi temsilcileri arasında yer alıyor. Biz de ona verdiğimiz değerin nedenleri aktardık. Atılgan'ı keşfetmek için önemli sebepleri sıraladık. Keyifli okumalar! Atılgan, eserlerinde güçlü bir figür arayışındadır. Onun karakterleri bir rol modele ihtiyaç duymakta ve bunu baba ile sağlamaya çabalamaktadır. Canistan'da Selim karakteri babasızdı ve annesine bakmak zorundaydı. On altı yaşından önce terk ettiği evinde bir erkek olarak anılmak ve güçlü olduğuna inanmak istiyordu. Bunun için gittiği çiftliklerde bağları en iyi şekilde temizledi, atları da en iyi biçimde tımarladı. Aylak Adam'da ise C.'nin bacaklara dair tutkusunun babasından kaynaklı olduğunu biliyoruz. Hatta babasının yattığı kadınları tanıması ve babasının da bacak tutkusu olduğunu bilip kendine babasına benzemeyeceğine dair söz vermişti ama tutamamıştı. İlişkiye girdiği kadınların ya da ilişkiye girmek istediği kadınların bacaklarını düşlediğinde babasının da bacak tutkusunu hatırlıyor ve kendinden iğreniyordu. Atılgan eski dönemlerde yaşamış, o zamanları görmüş ve günün diline sahip çıkmıştır. Cumhuriyet'in ilk yıllarında doğduğunu biliyor ve eserlerinde de o günlere ait olan kelimeleri görüyoruz. Günümüzde sosyal medyanın bozduğu Türk dilinden uzak, yalın bir anlatım kullanıyor, Atılgan. Yabancı dillerin etkisinden uzak Türkçe kullanımı sayesinde Atılgan karakterlerin duygu durumlarını en iyi şekilde aktarıyor. Kimi yerlerde yalın kimi yerlerde derin anlamlı sözcük kullanımı seçiyor. Bizler de bu sayede olayların bireyde yarattığı duyguyu daha net ve daha iyi anlıyoruz. Kelime çeşitliliği ile olayların aktarımı bize daha iyi ulaşıyor. Betimlemeleri, açıklamaları, geriye dönüşleri ya da bilinç akışlarını çok daha iyi anlıyoruz. Atılgan'ın döneminin bilinen akımlarının dışından çıkarak modernizmi benimsediğini biliyoruz. Ayrıca kendisi yaklaşık otuz yıl boyunca kırsal bir yerleşkede yaşadı. Burada kendi ruhunun derinliklerine indi. Kendinde bulduklarını, çevresiyle ve modernizmle birleştirdi. Bu zaman aralığında kazandıklarını eserlerinde kullandı. Atılgan'ın bilinç akışını Zebercet ve C. de görmemiz mümkündür. Her iki karakter de bir olayın tam ortasında dururken zihinsel dünyalarında bambaşka şeyleri düşlerler. Bu her iki karakter için de ortaktır. Her ikisi de sevişirken ya da yolda yürürken eski anılarına gömülür, giderler. Modern dünyada parçalanmışlardır. Geriye dönüş biçimini ise Canistan'da görmemiz mümkündür. Canistan'da anlatım Selim, Ali'yi öldürmesiyle başlar. Ardından da olaylar her ikisinin küçüklüğüne gider. Biz de iki karakterin nasıl tanıştığından başlayarak Selim'in Ali'yi öldürdüğü ana geliriz. Atılgan'ın eserlerinde yabancılaşma net bir unsurdur. Canistan'da Selim diğer köylere göç ettiğinde eski köyüne karşı yabancılaşmıştır. Onun yabancılaşması birey değil biraz daha düzenle ya da çevreyle ilgilidir. Onun köyü eskimiştir, değişmiştir. Kişiler artık tanıdığı kişiler değildir. Oradaki düzen, artık onun düzeni değildir. Eskiden köyle kurduğu bağı tekrar kuramaz. Bağını kaybedişini annesinin ölümüyle de arttığını görüyoruz. Zebercet ya da C. de ortak yabancılaşma örnekleri vardır: Bireysel ve toplumsal. Kendilerine yabancılaşan bu karakterlerimiz bir şekilde tekrar kendileriyle tanışmaya çabalamaktadır. Zebercet, otele gelen kişiler hakkında varsayım yapar, bu sayede belki de kendi eylemlerine bir anlam getirmeye çabalıyordu. Eylemlerinin ve hislerinin doğruluğunu gördüğü insanların eylemleriyle kıyaslıyor ve kendisinin ne kadar kabul edilebilir bir kişi olabileceğini sorguluyordu. Zebercet ayrıca otelden neredeyse çıkmaz ve tüm gününü otelin içinde geçirirdi. Toplum, büyük ve güçlü bir şeydi onun için. Güçlüydü, karşılaşmayı göze alamayacak kadar. Beden, Atılgan için önemli bir unsurdu. Var olmanın, kabul görmenin ve onaylanmanın hissiyatı bedende toplanmıştı. Zebercet, yattığı kadınla sadece yatıyordu. Ondan bir karşılık alamıyordu. Birleşmede onu hissedemiyor çünkü onun için bunun bir öneminin olmadığını biliyordu. Kadın, her seferinde sadece yatıyor ve Zebercet yanına geliyor, ardından hiçbir konuşma olmadan yanında ayrılıyordu. C. farklı kadınlarla yatıyor, kadınların bacaklarından haz alıyor. Bu bacak hazzının babasının da bacak sevdasından ileri geldiğini yine bizi kendisi aktarıyor. Dokunma, dokunulma ve belli bölgelerin gizliden bize sunulması Aylak Adam'da da görülüyor. Atılgan'ın çoğu kitabında çevrenin önemli yer tuttuğunu görüyoruz. Yazarın yarattığı karakterler etraflarında gördükleri ve yaşadıklarıyla kişiliklerini bütünleştiriyorlar. Bir cisim ya da olayın kişiyi geçmişe ya da geleceğe, kısaca o anda olmayan başka bir zaman ve mekana, götürdüğü anlaşılıyor. Anayurt Oteli'nde Zebercet'in sonlara doğru yattığı kadını da öldürmesi ve bunun üzerine oteli yavaş yavaş müşteri almayarak boşaltıp kendisini odasında astığını görüyoruz. Zebercet'in ruhen ıssız hissettiği çevreyi fiziken de ıssızlaştırıp bağ kurmaya, ya da en azından yakınlaşmaya çalıştığı tek insan, çalıştığı tek insanın da yaşamına son vermesi çevreye dair katlanılmaz düşüncelerinden ileri geldiğini anlıyoruz. Öldürme olayının ardından kendine de son vermesi kendine, çevresine dair bireysel başarısızlığına, katlanamadığını gösteriyor. Karakter tahlilleri Atılgan'ın en iyi yaptığı işlevdir. O sadece bedene, duygulara ya da hislere açıklık getirmemiş, toplumsal yaşantıya da açıklık getirmiştir. En başından beri toplumu eleştiren Atılgan, en nihayetinde toplumu iyi tanıdığı için bunu gerçekleştirmiştir. Toplumun bireyi nasıl değiştirdiğini Atılgan yarattığı kişilerle bizlere anlatmıştır. Bu kişiler üzerlerindeki düşünsel güç ile zihinleri şu anki hali almıştır. Atılgan Zebercet ile toplumda var olmak için otel işletmek zorunda kaldı. C. toplumdan kopuktu, bir ümidi yoktu; işini sorduklarında kendinin sadece aylak olduğunu belirtiyor ve kendisi hakkında hiçbir ek bilgi vermiyordu. C. nin iç çözümlemeleri bizde toplumsal unsurların bireye etkisini anlatıyor. Suçluluk ve değersizlik gibi duygular psikolojik tahlillerle geliyor. C. nin sokakları neden gezdiğini, aslında bacağa duyduğu sevdasının en nihayetinde iç çözümleme ile babasından ileri geldiğini öğreniyoruz. Atılgan'ın eserlerinde hem köy hayatını hem de şehir hayatını görmemiz mümkündür. Bunu sağlayan koşullar ise Atılgan şahsen hem köy hem de şehir hayatını deneyimlemiş olmasındandır. Cansitan'da Selim ise köyde yaşamakta ve asla şehir hayatına ulaşamamıştır. Köyden köye göçerek hayatını kurmaya çabalamaktadır. Çocukluğundan itibaren at tımarlar ve bağ temizlerdi. Sorunları toplumsal, çevresel sorunlardı. Akşama yemeği düşünür, bağdan gelecek parayla neler yapabileceğini düşünürdü. Atılgan Aylak Adam'da C. ile, Anayurt Oteli'nde Zebercet ve Canistan'da Selim ile bize eski Türkiye'yi anlatmakta. Bu Türkiye'de henüz yükselen gökdelenler ya da traktörle çiftçilik yapmak yoktu. Atılgan bu eserlerle eski Türkiye'nin anılarını bizlere yansıtıyor. Eski Türkiye'nin kırsal kesimlerindeki yokluk ve yeni yeni genişleyen şehirlerdeki insanların umutlu yaşamları var. Zor kırsal şartlarda ve bir nebze rahat ancak kendilerine yabancı şehir sisteminde yaşayan Türk halkını görmek mümkün. - Atılgan, Y. (2017). Anayurt oteli. Can Sanat Yayınları. - Atılgan, Y. (2017). Aylak adam. Can Sanat Yayınları. - Atılgan, Y. (2017). Canistan. Can Sanat Yayınları. - Ankay, N. (2021) Yusuf Atılgan Öykülerinde Yabancılaşma. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 0 (71), 241-255. DOI: 10.14222/Turkiyat4489


Çok eski zamanlardan beri uygulanan kürtaj, çağın gereklerine göre çeşitli yöntemlerle yapılır. Hemen hemen tüm kültürlerde kürtaj teknikleri, gözlem ve kültürel aktarım yoluyla geliştirilir. Erken kültürlerde kullanılan yöntemlerin çoğu, nispeten ilkel ve ameliyatsızdı. Yorucu çalışma, tırmanma, zıplamaya dayalı fiziksel aktiviteler gibi düşüğe neden olabilecek teknikler sıklıkla kullanılırdı. 8. yüzyıldan kalma Sanskritçe bir metin, kürtaj yaptırmak isteyen kadınlara bir tencere buhar veya haşlanmış soğan üzerine oturmalarını belirtirdi. Hamile karna baskı uygulamayı içeren masajlı kürtaj tekniği, yüzyıllardır Güneydoğu Asya'da uygulanır. Çeşitli zamanlarda kürtaj, çeşitli ülkelerde yasaklandı veya kısıtlandı. Kürtaj hakkından yoksun bırakılan kadınlar, ölüm cezasına varan yaptırımlarla karşı karşıya kaldı. Bugün ise dünyanın 26 ülkesinde kadınların kürtaj hakkı, tamamen yasaklandı. Kadının hayatı risk altındaysa 39 ülkede, sağlığı ciddi risk altındaysa 56 ülkede kürtaja izin verilir (Center for Reproductive Rights, 2022). Norma McCorvey, Jane Roe takma adını kullanarak, Teksas'taki kürtaj yasalarına karşı çıkan 22 yaşında bekar ve işsiz genç bir kadındı. O dönemde kürtaj sadece annenin yaşamı tehlikedeyken kabul edilebilirdi. ABD'de eyalette yasaldı ve diğer 16 eyalette sınırlı koşullar altında izin verilirdi. McCorvey 3. kez hamile kaldığında Teksas'ta kürtaj yaptırmak istedi ancak bu mümkün değildi. Teksas yasasının anayasaya aykırı olduğunu söyleyerek Dallas County bölge savcısı Henry Wade'e ABD federal mahkemesinde dava açtı. Kürtajı yasaklayan eyalet yasasını uygulamak bir savcı olarak onun göreviydi ancak dava reddedildi ve istemediği bir doğumu yapmaya mecbur bırakıldı. 1973'te temyiz başvurusu Yüksek Mahkeme'ye gitti. 20 yaşındaki Georgialı kadın Sandra Bensing'in davası ile görüldü. Kürtaj yasalarının bir kadının mahremiyet hakkını ihlal ettiği için anayasaya aykırı olduğu savunuldu. Mahkeme yargıçları 2'ye karşı 7 oyla, hükümetlerin kürtajı yasaklama yetkisine sahip olmadığına karar verdi. Bir kadının hamileliğini sonlandırma hakkının ABD Anayasası tarafından korunduğu kararına varıldı. Bu kararla birlikte birçok eyaletteki kürtajı yasaklayan yasalar, iptal edildi ve kürtaj yasallaştı. Kadınlar, kendi hayatlarını tehdit eden bir durumda herhangi bir yasal sınırlama olmadan hamileliklerini sonlandırabilir. Hamileliklerinin ilk 3 ayında mutlak kürtaj yaptırma hakkı bulunur. İkinci 3 aylık dönemde bazı eyalet sınırlamaları devreye girer. Son 3 ayda ise eyaletler kürtajı sınırlayabilir ya da yasaklayabilir. İnsanlar, 1973'ten beri halk kürtaj hakkı ve kürtaj karşıtı olarak ikiye bölündü. Kadına kürtaj hakkının tanınıp tanınmaması gerektiğine dair, kadınlar hariç herkese söz hakkı tanındı. Roe-Wade Kararı'nın ardından muhafazakar eyaletlerdeki yasa koyucular, kadınların kürtaja erişimlerini zorlaştıran kanunlar hazırladı. 1992 yılında, 24 saatlik bekleme süresini içeren Pennsylvania kürtaj yasalarına karşı açılan Planned Parenthood v. Casey davasında Yüksek Mahkeme, eyaletlerin gebeliğin 24. haftasından önce kürtaj olmak isteyen kadınlara gereksiz yük getiremeyeceğine hükmetti. Her iki karara da Mississippi eyaletinde tecavüz ve ensest vakaları da dahil 15. haftadan sonra kürtajı yasaklayan kararla karşı çıkıldı. Yasa 2018'de geçti ancak Mississippi'deki tek kürtaj kliniğinin açtığı karşı davalarla neyse ki yürürlüğe girmedi. 2019'da ise Cumhuriyetçilerin yönetimindeki Alabama, annenin sağlığını tehlikeye atan durumlar dışında kürtajı tamamen yasakladı. Tecavüz ve ensest vakalarında bile istisna yapmayan yasa, Alabama Eyalet Senatosu'ndaki oylamada 6'ya karşı 26 oyla kabul edildi. O dönemde kürtaj konusunu Demokratlara saldırmak ve oy kazanmak için kullanan Donald Trump, bebeklerin doğumdan sonra idam edilmesi gibi tanımlar kullanmış; tecavüz, ensest ve annenin sağlığı dışında kürtaja son derece karşı olduğunu söylemişti. ABD Yüksek Mahkemesi, kadınlara kürtaj hakkı tanıyan 1973 tarihli Roe-Wade Kararı'nı iptal etti. Geçtiğimiz Şubat ayında ABD Yüksek Mahkemesi tarihinde daha önce görülmeyen bir olay yaşandı. Politico'da sızdırılan bir taslakta Yüksek Mahkeme'deki en muhafazakar yargıçlardan biri olarak tanınan Samuel Alito, 1973'teki kararın en başından bu yana açık bir şekilde yanlı olduğunu söyleyip ve iptal edilmesi gerektiğini savunuyordu. Yine aynı belgede Yüksek Mahkeme'deki diğer 4 muhafazakar yargıcın da Roe-Wade Kararı'nı iptal etmek istediği vurgulanıyordu. Demokrat Parti tarafından atanan 3 yargıç ise karşı görüş yazmaya hazırlanıyordu. Bu taslak belge sızıntısının ardından kürtaj yanlıları ülkenin dört bir yanında gösteriler yaptı. 2005'te George W. Bush tarafından atanan Alito, 2006'da göreve geldi. Barack Obama ise 2006'da senatörlük yaparken Alito'nun atanmasına karşı çıktı ve onun hakkında Devamlı şekilde güçsüzlere karşı güçlünün yanında yer alıyor. Bir işçi ve işveren arasında dava varsa ve Yüksek Mahkeme net direktif vermedikçe Yargıç Alito hep işverenden yana karar verir dedi. Yüksek Mahkemenin kürtajı anayasal hak olmaktan çıkaran kararına birçok isimden tepki yağdı. ABD Başkanı Joe Biden, Yüksek Mahkeme, Amerika'yı tam anlamında 150 yıl geriye götürdü. dedi. Kadınların haklarının tamamen ellerinden alınıldığını dile getirerek ülke kadınlarının sağlığı ve hayatlarının tehdit altında olduğunu söyledi. Yetkilerinin kısıtlılığını belirterek kürtajın federal bir hak olarak tanınması için kongreye seslendi. ABD'nin eski başkanlarından Barack Obama, Bugün, Yüksek Mahkeme sadece yaklaşık 50 yıllık emsali bozmakla kalmadı, aynı zamanda bir kişinin alabileceği en yoğun kişisel kararı politikacıların kaprislerine havale etti milyonlarca Amerikalının temel özgürlüklerine saldırdı. dedi. Eski First Lady ve aktivist Michelle Obama, Artık, Roe'nun yasa dışı kürtaj yaptırarak hayatlarını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğu zamanların acı derslerini öğrenmeye mahkum olabiliriz. Annelerimiz, büyükannelerimiz ve büyük anneannelerimiz bunu yaşadı. Şimdi yine buradayız. dedi. ABD'nin eski dışişleri bakanlarından Hillary Clinton, insan ve kadın hakları için geri adım. olarak nitelendirdi. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği, Mahkemeler ne derse desin hiç kimse kendi isteği dışında hamileliğini devam ettirmeye zorlanamaz. Kürtaj bizim hakkımız ve bu uğurda mücadelemize devam edeceğiz. diye ekledi. Başta Amerika olmak üzere dünyanın dört bir yanında faaliyet gösteren kadın hakları dernekleri, bu kararı eleştirirken muhafazakar iktidarların bunu emsal alıp kendi ülkelerinde uygulamalarına yönelik endişelerini dile getirdi. Hayatında hiç kürtaj yaptırmamış ve yaptırmayacak Eski ABD başkanı Donald Trump ise Tanrı'nın isteği bu. diyerek kararı olumlu karşıladı. Muhafazakar görüşlü dernek ve partiler ile Katolik piskoposların kararı destekledikleri görüldü. Yüksek Mahkeme'nin bu yeni kararıyla milyonlarca kadının yasal yollarla kürtaj yaptırma hakkı ellerinden alınacak. Artık her eyalet kürtaj konusunda kendi kararlarını alabilecek hale geldi. Kararın ardından bazı eyaletlerde kürtaj klinikleri kapanmaya başladı. Daha önce Arkansas, Idaho, Kentucky, Louisiana, Mississippi, Missouri, Kuzey Dakota, Güney Dakota, Tennessee, Utah, Texas, Oklahoma ve Wyoming eyaletleri, kürtajın yasaklanmasını öngörecek kanunların hayata geçmesini kabul etti. Muhafazakar eyaletlerin de kürtajı zorlaştırıcı sınırlamalar getirmesi veya doğrudan yasaklaması beklentiler arasında. Aslında ABD'de kürtaj sadece yasaklanmadı; güvenli kürtaj yaptırma hakkı, kadınların elinden alındı denilebilir. Tıpkı yıllar önce olduğu gibi merdiven altı kürtaj kliniklerine gitmek zorunda bırakılan kadınların başında, ülkede kürtaj yaptıranların %61'ini oluşturan etnik azınlıklar yer alıyor. Bu karar ile Siyah ve Latin Amerika kökenli kadınların orantısız şekilde etkilenmesi öngörülüyor. Yine çoğunluğu oluşturan 20'li yaşlardaki genç kadınlar ve yoksul kadınlar da güvenli kürtaja erişim yasağından en çok etkilenecek kişilerin sadece bir kısmını oluşturuyor. Bu konuyla ilgilendiyseniz Kürtaj Tartışmalarını İdeal Beden İnşası ve Fetüsün Zaferiyle Değerlendirmek isimli yazımızı da okuyabilirsiniz. - BBC News. (2022, June 24). Roe v wade: US supreme court ends constitutional right to abortion. https://www. bbc. com/news/world-us-canada-61928898 - Center for Reproductive Rights. (2022, May 19). The world's abortion laws. Retrieved January 18, 2022, from https://reproductiverights. org/maps/worlds-abortion-laws/ - Kadir Has Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Araştırma Merkezi. (2020, November). Yasal ancak ulaşılabilir değil: Türkiye'deki kamu hastanelerinde kürtaj hizmetleri. Genderkhas. https://gender. khas. edu. tr/tr/yasal-ancak-ulasilabilir-degil-turkiyedeki-kamu-hastanelerinde-kurtaj-hizmetleri - Kadının İnsan Hakları Yeni Çözümler Derneği & Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı. (2021). Kadınların üreme sağlığı hizmetleri ve kürtaj deneyimleri araştırma raporu. Kadının Insan Hakları. https://kadinininsanhaklari. org/kadinlarin-ureme-sagligi-hizmetleri-ve-kurtaj-deneyimleri-arastirma-raporu-yayinlandi/ - The Planned Parenthood Action Fund. . Abortion in US history. Planned Parenthood Action Fund. Retrieved June 2022, from https://www. plannedparenthoodaction. org/issues/abortion/abortion-central-history-reproductive-health-care-america


Hollywood'un doğduğu yer olan ve halen birçok film stüdyosuna ev sahipliği yapan Los Angeles'ta 2021 yılında, sinemanın daha yakından tanınması, takdir edilmesi ve korunması misyonuyla Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi tarafından bir sinema müzesi kuruldu. Bu ismin size tanıdık gelmiş olması kuvvetle muhtemel çünkü her sene Oscar ödüllerini veren Akademi, tam da bu Akademi. Hal böyle olunca elbette The Academy Museum of Motion Pictures, yani kısa ismiyle Academy Museum'da; hem bir sürü kült filme ait önemli objeler görmek, hem film yapım ve üretim süreçleri hakkında derinlemesine bilgi edinmek, hem de Akademi ödülleri tarihine yakından tanık olmak mümkün. Oscar ödül töreni çok yaklaşmışken, Söylenti Dergi sinema ekibi olarak Academy Museum'u sizin için gezdik. Gelin bu sinema müzesinde ne olduğuna yakından bakalım ve deyim yerindeyse, hem Oscar ödülleri hem de Amerikan sineması tarihinde bir yolculuğa çıkalım. Müzeye girdiğinizde ilk katta sizi Sidney Poitier Grand Lobby karşılıyor. Bu alanda onlarca ekrandan oluşan Spielberg Family Gallery adını verdikleri bir bölüm mevcut. Ekranlarda ise Lumiere kardeşlerin yaptıkları ilk çekimlerden başlamak üzere, 1890'lardan itibaren çekilmiş yaklaşık 700 farklı filmden sahne gösteriliyor. Henüz ziyaretin başında sırf bu bölüm bile, aslında sinemanın hayatımızda ne kadar mühim bir yeri olduğunu hatırlatmak için yeterli oluyor. Öyle ki, mutlaka sizin için önemli olan veya sizde iz bırakmış bir filme denk geliyorsunuz bu kapsamlı montaj sayesinde. Kim bilir, belki size ilham verdiğini düşündüğünüz bir sahneyi veyahut kendi hayatınızla özdeşleştirdiğiniz bir hikayeyi yeniden anımsıyorsunuz. Bu bölümden sonra binanın üst katına çıkarak müzenin ana sergisi olan Stories of Cinema'yı dolaşmak mümkün. Burası, sinema tarihi boyunca yapılmış filmler, yapım süreçleri, görsel stiller, belli teknikler, müzikler, makyaj ve kostüm gibi pek çok farklı alanda, bir sürü yeni bilgi öğrenebileceğiniz, oldukça kapsamlı bir sergi. Ana serginin en başında sizi Oscar ödüllerine ayrılmış iki büyük galeri karşılıyor. İlkinde, Akademi tarafından tarih boyunca verilmiş önemli Oscar heykellerinin sergilendiği 20 adet kutu mevcut. Bazıları verilen ilk Oscar ödüllerinden oluşuyor. Örneğin, 1929 yılında Sunrise: A Song of Two Humans filmiyle tarihin ilk En iyi Görüntü Yönetmeni Oscar'ını alan Charles Rosher'ın ödülünü görmek mümkün. Bu ödüller, sessiz dönemden başlayarak günümüze kadar olan süreçte; oyunculuk, yönetmenlik, kurgu, özel efekt gibi birçok farklı kategorideki önemli ilkler ve kayda değer olayları vurgulaması açısından seçilmiş. Aynı zamanda burada boş bir kutunun olduğu da hemen göze çarpıyor. Bu kutu, Gone With the Wind filmi ile En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu ödülünü alan Hattie McDaniel'a ayrılmış. McDaniel, Oscar'a aday olan ve kazanan ilk siyahi oyuncu olduğu için, ödülü kayıp olmasına rağmen, müze bu kutuyu onun ödülüne adayarak başarısını bir kez daha onurlandırmak istemiş. Aynı zamanda bu boş kutu, sadece onun başarısını değil; beyaz ırktan olmayan tüm oyuncuların, film endüstrisinde var olabilmek için karşılaştıkları zorlukların görüldüğünü ve takdir edildiğini temsil ediyor. Hemen yan galeride ise yaklaşık 100 senelik Oscar tarihini, tüm önemli detaylarıyla gösteren büyük bir masanın etrafına kurulmuş ekranlardan oluşan bir oda var. Bu ekranlarda oyuncuların Oscar konuşmalarını izleyebiliyor, masada ise Oscar ödülleri tarihini gösteren detaylı zaman çizelgesini inceleyebiliyorsunuz. Örneğin Oscar sahnesinin tanık olduğu ilk politik konuşma, 1973 yılında Marlon Brando'nun The Godfather filmi ile kazandığı Oscar ödülünü almak için sahneye çıkmayı reddetmesinin üzerine, sahneye çıkarttığı Sacheen Littlefeather tarafından, Hollywood filmlerindeki Amerika yerlilerine karşı yapılan yanlış temsillerden bahsedilerek veriliyor. 1985 yılında; eşcinsel bir politikacı olan ve bir suikaste kurban giden Harvey Milk'in hikayesini gözler önüne seren belgesel The Times of Harvey Milk, Oscar ödülü alan ilk eşcinsel temalı yapım oluyor. 2002 yılında ilk defa siyahi oyuncular En İyi Oyuncu ödülünü alıyorlar: Halle Berry, Monster's Ball, Denzel Washington ise Training Day filmindeki performansları ile. İkisi de konuşmalarında bu ödülün kültürel anlamda ne kadar kayda değer olduğundan bahsetmeyi ihmal etmiyor. Ayrıca Berry'nin törende giydiği Elie Saab imzalı ikonik elbise de bu galeride sergileniyor. En İyi Yönetmen ödülünü alan ilk kadın yönetmen ise, 2010 yılında The Hurt Locker filmi ile Kathryn Bigelow oluyor. Elbette Oscar ödülleri tarihinde yaşanan önemli olaylar bunlarla sınırlı değil. Eğer bunlar ilginizi çektiyse, müzenin web sitesini inceleyerek daha detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz. Akademi ödülleri tarihinde yapılan zaman yolculuğundan sonra Sinema Hikayeleri sergisinin diğer galerilerine geçiliyor. Bu noktada sizi karşılayan ilk oda, Fransız Yeni Dalgası'na damgasını vurmuş, tarihin en önemli kadın yönetmenlerinden biri olan Agnes Varda'ya ithaf edilen Director's Inspiration galerisi. Varda'nın filmlerinden sahneler, perde arkası fotoğraflar, kendi el yazısıyla tuttuğu notlar gibi önemli eserlere şahit olduktan sonra Story isimli galeri karşılıyor izleyiciyi. Burada senaryo ve hikaye yazımının filmlerde ne kadar önemli bir yere sahip olduğunu fark etmenin yanı sıra, Psycho (Hitchcock, 1960) filminin senaristi Joseph Stefano'nun söz konusu filmi yazarken kullandığı daktiloyu da yakından görmek mümkün. Kuşkusuz serginin en detaylı ve enteresan galerilerinden bir tanesi ise bundan sonraki odada karşınıza çıkacak The Godfather serisine adanmış The Art of Moviemaking isimli galeri. Bu galeride, filmde giyilen kostümlerden, kullanılan diş protezlerine; yönetmen Coppola'nın el yazısıyla tuttuğu notlardan, filmin unutulmaz müziklerini kaydederken kullanılan enstrümanlara kadar birçok önemli esere, hikayeleriyle birlikte tanık olmak mümkün. Öyle ki, birkaç saatte izlenip biten bir filmin arkasında ne kadar büyük emekler ve yıllara dayanan yoğun çalışmalar olduğu bir kez daha fark ediliyor, bu ince detaylar, sergiyi daha da etkileyici kılıyor. Bu galeriden sonra sırasıyla Performance, Image, Sound, Identity ve Impact/Reflection isimli galeriler karşılıyor ziyaretçileri. Buraları gezerken; oyunculuğa, doğru görüntüyü yakalamaya, filmlerde sesin önemine dair önemli bilgiler öğrenirken; Kimlik galerisinde, kostüm tasarımcılarıyla birlikte, saç ve makyaj sanatçılarının film karakterlerini nasıl hayata getirdiğine tanık oluyorsunuz. Bir film karakterinin personasını doğru yaratmak için giydiği giysilerin, saçının şeklinin, yüzündeki makyajın ne kadar önemli olduğunu fark ediyorsunuz. Eğer siz de bugüne kadar Oscar ödül törenlerini izlerken bu kategorilerde verilen ödülleri hızlı hızlı geçenlerdenseniz, bu sergiyi gezdikten sonra o ödülleri de daha çok takdir edeceğinize eminiz. Bu kattaki son galeri olan Etki/Yansıma ise, sinemanın ne kadar önemli bir mecra olduğunu hatırlatarak, filmler ve belgesellerin kullandıkları güçlü görseller sayesinde izleyicilere nasıl ilham olabileceğini göstermeyi amaçlıyor ve #MeToo hareketi, Black Lives Matter, iklim krizi gibi önemli toplumsal meselelerin altını çiziyor. Sinema Hikayeleri sergisi üst katta devam ediyor, ancak bu noktada biraz daha sinemanın günümüzde geldiği durumu ve geleceğini ele almayı da ihmal etmiyor. Bu katta en çok Inventing Worlds and Characters: Animation, Effects, Encounters galerileri dikkat çekiyor. Bu bölümlerde gezerken hem animasyon filmlerinin çıktıkları ilk zamanlardan bu yana ne kadar yol aldıklarına tanık oluyor; hem de bir sanat biçimi olarak animasyonların nasıl zamanı, mekanı ve fiziksel görünümleri manipüle edebildiğine hayret ediyorsunuz. Sinema Hikayeleri sergisinde, İspanyol yönetmen Pedro Almodovar'a, Amerikalı ses tasarımcısı Ben Burtt'e ve İrlandalı besteci Hildur Guonadottir'e adanmış üç bölüm daha var. Ancak ekibimizin ziyareti esnasında bu galeriler bakımda olduğu için ne yazık ki dolaşmamız mümkün olmadı. Bunlar dışında müzede, Richard Balzer koleksiyonundan derlenmiş zoetroplar, praksinoskoplar hatta Lumiere kardeşlerin sinematograflarını barındıran The Path to Cinema isimli ayrı bir sergi de mevcut. Backdrop: An Invisible Art bölümünde ise, Alfred Hitchcock'un önemli başyapıtı North by Northwest filminde gördüğümüz Rushmore dağı arka fonunun sergilendiğine tanık olabilirsiniz. Son olarak, The Oscars Experience bölümünde kırmızı halıda yürüyebilir, kendi Oscar'ınızı kaldırabilirsiniz. Yalnız bu bölüme girebilmek için ayrı bir bilet daha almanız gerektiğini hatırlatalım. Bunlar dışında müzede bulunan iki adet devasa sinema salonunda düzenli olarak film gösterimleri yapılmakta. Dileyen sinema severler, bu gösterimlere ayrıca bilet alarak katılabiliyor. Eğer Academy Museum ve içerikleri ilginizi çektiyse daha enteresan bilgiler edinmek için, müzenin Sanat ve Programlama Baş Sorumlusu Jacqueline Stewart tarafından sunulan The Academy Museum Podcast'ini Apple Podcasts üzerinden dinleyebilirsiniz.


Sinemanın büyülü dünyasına adım attığımızda, her bir film aslında birer hikayenin, duygunun ve düşüncenin anlatımını içerir. Türkiye'nin saygın festivallerinden biri olan Altın Koza Film Festivali ise, 30 yıldır bu hikayeleri seyirciyle buluşturarak sinemaseverlere unutulmaz deneyimler sunuyor. Şimdi gelin, Altın Koza'nın Türk sinemasına iz bırakan tarihçesine ve kazanan 10 filmine göz atalım. Geleceği önceden gören liderler arasında Mustafa Kemal Atatürk, sinemanın gücünü keşfedenlerden biriydi. O, sinemanın yükselen yıldızını fark ederek, Türk sinemasına ilham verdi. Abidin Dino'yu sinema eğitimi alması için Rusya'ya gönderdi, çünkü Ankara'nın kalbinin attığı yerde, Türkiye'nin sinema potansiyeli de yatıyordu. Mustafa Kemal'in vurguladığı kurtuluş mücadelesi ve devrimler, Türk sinemasının temelini oluşturdu. Bugün sanatsal bir bakış açısıyla filmleri değerlendirebiliyorsak, bu temellerin üzerine inşa edilen miras sayesindedir. Filmler sadece eğlence değil, aynı zamanda toplumu aydınlatma aracı olarak görüldü. Altın Koza Film Festivali gibi nadir festivaller, altın çağdan günümüze taşınan kıymetli hazineler arasında yer alıyor. 1960 sonrası Türk sineması, adeta kelepçelerini çözmeye başladı. Sansür anlayışının esnek hale gelmesi, özellikle 1960-1967 yılları arasında Türk Sineması'nın Altın Çağı'nı yaşamasına zemin hazırladı. Bu dönem, sanki özgürlüğün ve yaratıcılığın patladığı bir volkan gibiydi. Daha önce yasaklanmış veya tabu sayılan konular artık perdeye yansımaya başladı. Tam da bu dönemde, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi öğrencilerinden cesur bir grup, Kulüp Sinema 7 adını verdikleri bir sinema kulübü kurdu. Sinemanın sadece ekranda değil, bir kültür ve sanat hareketi olarak yaşanması için adım attılar. Ardından, İstanbul ve Ankara'da Sinematek Dernekleri ortaya çıktı. Sinemanın özgürce yaşanması ve keşfedilmesi adına önemli adımlar atıldı. Bu süreç, sadece film izlemekle kalmadı, aynı zamanda film yapımını da teşvik etti. Film yarışmaları birbiri ardına düzenlenmeye başladı. 1964 yılında, bu sinema rüzgarının bir parçası olarak Antalya Altın Portakal Film Festivali sahneye çıktı. Festival, sadece filmleri değil, aynı zamanda sinema tutkunlarını da aynı çatı altında buluşturdu. Bu dönemde Türk sineması sanki renklerle boyanmış bir tuval gibiydi. Altın Koza Film Festivali'nin başarısı gibi, Antalya Altın Portakal Film Festivali'de Türk sinemasının parlak dönemine şahitlik ediyordu. Bir zamanlar Adana'da lise öğretmeni Ziya Darendeli, sinemaya olan tutkusundan ilham alarak Adana Sinema Kulübü'nü kurdu. Sinemanın büyülü dünyasını mahallesinde yaymak isteyen Ziya Darendeli'nin çabaları, Adana Belediyesi ve Türk Film Arşivi'nin destekleriyle güçlendi. Bu işbirliğiyle bir yönetim kurulu oluşturuldu ve festival için büyük bir temel atılmış oldu. Başkan Erdoğan Özlüşen, Şenel Türker, Rahime Ataş, Hülagu İlhan Tunç ve Ziya Darendeli'nin önderlik ettiği ekip, sinemanın evrenselliği ile yerelliğini birleştiren bir etkinlik yaratma hedefiyle yola çıktı. Altın Koza adı, festivalin sembolü ve bölgenin tarihindeki pamuk üretiminin yankısını taşır. Adana Film Şenliği, pamuğun altından çıkan bu kozanın anlamını taşıyan ismiyle anılır. Günümüzde adın değişmesiyle sadece ödülde yaşasa da, Adana Altın Koza Film Festivali Türk sineması için önemli bir etkinlik olarak yoluna devam ediyor ve bu yıl 30. yılı ile sinemaseverlerle buluşmak için gün sayıyor. 2021 yapımı Türk filmi Ela ile Hilmi ve Ali, yönetmen Ziya Demirel'in kamera arkasında olduğu bir uzun metraj. Hikaye, İstanbul'da bulunan bir apartman dairesinde geçiyor. Matematik öğretmeni Hilmi, üniversite sınavlarına hazırladığı genç eşi Ela ile yaşamaktadır. Ela, depremde mağdur olmuştur. Aynı apartmanda görevli olan Ali ise matematik dersleri aldığı bir öğrencidir. Film, bu üç karakter arasındaki ilişkileri ve eğitimle nezaketin ötesine geçen dinamikleri ele alıyor. 29. Uluslararası Altın Koza Film Festivali'nde En İyi Film ödülü de dahil olmak üzere yedi ödül, 41. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde ise dört ödül kazandı. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nden de ödülle dönerek büyük dikkat çekti. Ahmet Necdet Çubur'un yönetmenliğini ve senaristliğini üstlendiği Yaramaz Çocuklar, 2021 yılında Türkiye'de yapılmış etkileyici bir belgesel filmidir. Mahmut ve Zeynep, aileleri ve toplumları arasında gerçek bir çatışmanın merkezi haline geliyor. Kız çocuklarının erken yaşta evliliklerinden kaçmaya çalışırken kendileri için yeni bir yaşam tarzı yaratmaya çalıştığı bu yaklaşan nesli büyütmeyi amaçlayan film, içlerinde biriken kin ve ikilemleri ortaya çıkarmayı hedefliyor. İstanbul'da bir belediyenin başkan aday adayı olan doktor Kemal Güner'in bir günde geçen trajikomik hikayesi. Başkan adayı olmak için çalışmalarına devam eden Kemal, Bir Numara'nın adaylığını anons edeceği geceye heyecanla hazırlanmaktadır. Eski eşi dahil Kemal'in etrafındaki herkes bu delice koşturmaya şahit olur. Bir Numara'nın gözüne girip aday olabilmek için her yolu deneyen Kemal, adaylığının açıklanacağı önemli gecede beklenmedik olaylarla karşılaşacaktır. 2020 yapımı Nasipse Adayız, ödüllerle taçlandırılmış bir Türk filmidir. 27. Adana Altın Koza Film Festivali'nde ve 53. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri'nde En İyi Film ödüllerini kazanarak dikkatleri üzerine çekmiştir. Yönetmen Ercan Kesal ise bu filmdeki başarılı çalışmasıyla İstanbul Film Festivali'nde En İyi Yönetmen ödülüne layık görülmüştür. Film, Ömer'in babasının son dileği olan Nuh Ağacı altına gömülmek isteği etrafında şekilleniyor. Ancak köy halkı, ağacın Nuh Peygamber döneminden kaldığına inanarak karşı çıkıyor. Ömer'in çaresizliği ve Elif'in beklenmedik ziyareti, duygusal bir hikayenin seyrini değiştirme potansiyelini taşıyor. Film, inançlar ve içsel mücadeleler arasında sürükleyici bir denge sunuyor. 2019 yapımı Nuh Tepesi, Cenk Ertürk'ün senaristliğini ve yönetmenliğini üstlendiği etkileyici bir Türk filmidir. Başrollerini Haluk Bilginer ve Ali Atay paylaşıyor. 2018 yapımı dramatik film Sibel, Çağla Zencirci ve Guillaume Giovanetti'nin yönetmenliğini ve senaristliğini üstlendiği bir yapım. Film, ilk gösterimini 2018'de Locarno Film Festivali'nde gerçekleştirdi ve ayrıca 2018 Toronto Uluslararası Film Festivali'nin Çağdaş Dünya Sineması bölümünde yer aldı. Film, Karadeniz'in dağlık bir bölgesinde babası ve kız kardeşiyle yaşayan, dilsiz genç kız Sibel'in etrafında dönüyor. Sibel, sadece eski ve unutulmuş bir ıslık diliyle iletişim kurabiliyor. Köylüler tarafından dışlanan ve uğursuz kabul edilen Sibel'in hayatı, ormanda karşılaştığı bir yabancıyla olan beklenmedik buluşmasıyla farklı bir yön alıyor. Film, iletişimsizlik ve dışlanma temalarını dokunaklı bir şekilde işleyerek izleyiciyi etkiliyor. 2016 yapımı sinema filmi Koca Dünya, yönetmen ve senarist Reha Erdem tarafından hayata geçirilmiştir. Ali ve Zuhal, kardeş olduklarına inanarak birlikte büyüdükleri yetimhaneden kısa zaman önce çıkarılmış, koca dünyaya karışmışlardır. Ali şimdi motosiklet tamircisi olarak çalışmakta, bir yandan da arada sırada Zuhal'i görmek için onu evlat edinen ailenin kapısına gitmektedir. Film, ilk gösterimini 8 Eylül 2016'da 73. Venedik Film Festivali'nde yapmıştır. Ecem Uzun ve Berke Karaer'in başrollerini üstlendiği yapımın Türkiye galası ise 19 Eylül 2016'da 23. Altın Koza Film Festivali'nde gerçekleşti. Koca Dünya, 73. Venedik Film Festivali'nde Ufuklar bölümünde Jüri Özel Ödülü'nü kazanırken, 23. Altın Koza Film Festivali'nde dört ödülün sahibi oldu. Türkiye, Fransa ve Katar ortak yapımı dramatik film Abluka, Emin Alper'in yazıp yönettiği bir yapımdır. 2015 yılında 72. Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan ödülü için yarışan film, aynı festivalde çeşitli ödüller kazandı. Türkiye'nin 22. Adana Altın Koza Film Festivali'nde En İyi Film ve En İyi Yönetmen ödüllerini de kazanmıştır. Film, 20 yıl hapis yattıktan sonra şartlı tahliye olan Kadir, çöp toplayıcısı olarak çalışarak gecekondu mahallelerinde muhbirlik yapar. Polisin istihbarat bilgisi üretmek için bomba yapım malzemelerini araştırması gereken bu görevi, Kadir'in kardeşi Ahmet'in itlaf işlerini yapan belediye biriminde çalışmasını da içine alan hikayesini işler. 2013 yapımı Türkiye-Almanya ortak yapımı Yozgat Blues, Mahmut Fazıl Coşkun'un yönetmenliğinde komedi ve dramı harmanlayan bir film. Film, Altın Koza Film Festivali'nde En iyi Senaryo, En İyi Erkek Oyuncu, En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu, En İyi Yönetmen Ödülü ve En İyi Film Ödülü ödüllerini kazanmıştır. 58 yaşındaki Yavuz, alışveriş merkezinde 70'lerin şarkılarını seslendirirken, kariyeri çökmüş bir müzikçidir. Neşe adlı genç bir kadınla tanışarak müzik kursunda dersler verirken, Neşe'nin zorlu ekonomik durumu da ortak bir payda olur. Birlikte Yozgat'taki bir gazinoda çalışmaya başlayan ikilinin hayatları, burada tanıştıkları Sabri adlı berberle girdikleri ilişkiyle yeni bir döneme evrilirken, Neşe'nin seçim yapma sürecine odaklanan film, duygusal ve komik anlatımıyla öne çıkıyor. Orhan Eskiköy ve Zeynel Doğan'ın yönetmenliğini üstlendiği film Almanya-Fransa-Türkiye ortak yapımıdır. - https://www. altinsehiradana. com/Makale/adana-altin-koza-film-festivalinin-tarihcesi/928/ - http://www. kameraarkasi. org/festivaller/adana_01. html - https://www. cumhuriyet. com. tr/haber/27-uluslararasi-altin-koza-film-festivali-odulleri-sahiplerini-buldu-1767511 - https://web. archive. org/web/20210506190246/https://boxofficeturkiye. com/film/yaramaz-cocuklar 2015447 - https://web. archive. org/web/20210625173613/https://www. tsa. org. tr/tr/film/oduller/9123/nuh-tepesi - https://web. archive. org/web/20220425134544/https://film. iksv. org/tr/kirkbirinci-istanbul-film-festivali-2022/ela-ile-hilmi-ve-ali - https://www. evrensel. net/haber/27514/babamin-sesinde-kaybettigimiz-bellek-var - https://www. ntv. com. tr/sanat/altin-kozanin-kazanani-abluka,4z_C-xrvbU6ApFgIb25usg


2022 Cannes Film Festivali'nin en çok ilgi gören filmlerinden biri olan, İskoç yönetmen Charlotte Wells'in ilk uzun metrajı Aftersun, küçük bir kızın büyüme hikayesine odaklanıyor. Başrolde Normal People'dan aşina olduğumuz Paul Mescal ile henüz ilk filmi olmasına rağmen duru performansıyla izleyiciyi kalbinden vuran Frankie Corio var. Filmekimi'nin bu yılki seçkisinde yıldız gibi parlayan ve boş koltuk bırakmayan film, hafıza ve depresyon hakkında yürek burkan, tamamen kusursuz bir film olarak beklentileri aşıyor. Sıcak bir yaz gününde güneşin altında oturduktan sonra gelen o uyuşukluk hissini bilir misiniz? Ya da mükemmel bir tatilin ardından sizi eve kadar takip eden melankoliyi? Parlak bir ışığa veya güneşe baktıktan sonra görüşünüzde lekeler olur mu? Tüm bu hisler, Charlotte Wells'in Aftersun'ını mükemmel bir şekilde tanımlıyor. Tüm film duygulardan ibaret. Büyük ölçüde plansız 96 dakikalık süresi içerisinde önümüze hiçbir olay olmuyor gibi görünse de, filmin merkezindeki baba-kız tatilinin gölgesinde pek çok şey oluyor. Wells, Aftersun'ı 20 yıl sonra babasıyla aynı yaşta olan bir kızın zihninde yanıp sönen bir çocukluk anısı olarak sunuyor. Ancak her hafızada olduğu gibi, geçmişe bakıldığında işler biraz karmaşıklaşıyor. 90'ların başında, genç baba Calum, 11 yaşındaki kızı Sophie'yi bir yaz tatiline ülkemizin Muğla kıyılarına getiriyor. Havuzda uzanarak geçirilen günler, tesisin restoranında yenilen yemekler, denize yapılan dalışlar ve diğer konuklarla olan etkileşimler arasında, bu tatilin Calum için daha farklı bir anlam ve ağırlığı olduğunu hissediyoruz. Bu duygular dalgalar halinde geliyor. Sophie'nin film boyunca babasına yönelttiği samimi soruları, Calum'un hayatının arka planında her şeyin harika ve mükemmel olmadığının ortaya çıkarmasına yol açıyor. Sophie 11 yaşındayken olan biten hakkında hiçbir şey hissetmese de yetişkin Sophie'yi izlediğimizde çok farklı bir dinamik görüyoruz. Tatil boyunca çektiği videolar, aslında felaketin hemen öncesini gözler önüne serer nitelikte. Küçük Sophie için eğlenceli olan o videolar, yetişkin Sophie için farklı oynuyor. Anıların her zaman kör noktaları vardır. Karanlık anları engellerken parlak anları hatırlarsınız. Geriye bakıp onları bir yetişkin olarak ambalajından çıkarana kadar derinliklerini tam anlamıyla göremezsiniz. Film boyunca kısa aralarda gördüğümüz 31 yaşındaki Sophie, gece karaokesi, ilk öpücüğü, babasının akşam yemeğinde beceriksizce yemek yapışı gibi parlak anları hatırladığında, karanlık olanlar da içeri giriyor. Gecenin bir yarısı ağlayan babası, balkonda sigara içerken sessizce sallanması, boğuk, çekişmeli telefon görüşmeleri... Fakat film asla o anlar içinde oyalanmayı tercih etmiyor. Onları o yaz tatiliyle ilgili mükemmel vizyonunun dışında tutmaya çalışıyor adeta. Bu tür önemsiz şeyler 11 yaşındaki Sophie'yi rahatsız etmiyor. Babasıyla eğlenceli ve bire bir vakit geçirmenin heyecanına odaklı. Ancak aynı zamanda onu şaşırtan şeyleri kavrayacak ve araştıracak kadar da büyük. Örneğin, babası neden eski karısına telefonda seni seviyorum diyor? Neden video kaydı sırasında 11 yaşındayken ne olacağını düşünüyordun? sorusunu endişeli bir sessizlikle karşılıyor? Aslında hepimiz geçmişin ağırlığına dayanamayacak hale gelene kadar iyi anıları koruma ve kötülerden kaçınma eğilimindeyiz. Aftersun'ı tarif etmek zor çünkü hiçbir şey ve her şey aynı anda oluyor. Ekranda olup bitenler sıradan gibi görünse de, alt metinlerle dolu. Özünde anılarımızın ve travmalarımızın kör noktaları ve onları yeniden bir bütün haline getirmenin zorluğuyla ilgili. Charlotte Wells, aklımızın karanlık bir köşesinde sakladığımız o kutunun kilidini açmanın nasıl bir şey olduğunu bize göstermek için Aftersun'ı kullanıyor. Mükemmel çocukluk anılarımızın en parlak anlarının ardında karanlık görüntüler olduğunu kabul etmek gibi bir şey. Anıların bırakabileceği hasarı iyileştirmenin tek yolu bu. Filmin kalbinde derin bir hüzün ve Calum'un trajik kaderini önceden haber veren kapkara okyanusa amansız yürüyüşü gibi sıkıntı verici anları var. Görüntü yönetmeni Gregory Oke, Sophie'nin çocukluğuna nüfuz eden yetişkinlerin dünyasını göstermek için çekimleri akıllıca katmanlar halinde gerçekleştirmiş. 90'ların ortasındaki renklere bulanmış sahneler geçmişe sıcak bir ışıltı verirken, şimdiki zaman çok daha koyu bir renk alıyor. Ayrıca filmin Türk coğrafyasını yansıtmada da çok başarılı olduğunu söylememiz lazım. Küçük işletme otellerimizin lobi dizaynından tutun odada bulunan vantilatöre, otelin düşük bütçeli komik gösterilerinden yandaki inşaattan gelen gürültüye, yemek yerken çalan şarkılardan halı ve kilim satan esnafa kadar kadar her şey burası Türkiye diye bağırıyor. Callum, kızını dans etmeye ve aşk hakkında konuşmaya teşvik eden eğlenceyi seven bir baba olabilir, ama bazen, karaokede onunla REM'in Losing My Religion şarkısını söylemeyi reddetmesi gibi, kapandığı anları oluyor. Bastırılmış duygulara yön veren film, derinlerde gömülü kederi usul usul su yüzüne çıkartıyor. Sophie'ye Bulunduğun yerden ayrıldığında, hiçbir zaman oraya ait olmadığın hissine kapılıyorsun derken kendi aidiyetsizlik hislerini aktarıyor. Fakat kızından Ben İskoçya'ya ait hissediyorum, evim orada. cevabı aldıktan sonra yüzündeki gülümsemeye şahit oluyoruz. Kızının kendisi gibi kayıp bir ruh olmadığını anlayan bir babanın gülümsemesi. Aftersun güneş, deniz ve melankoli dolu bir yolculuk. Charlotte Wells, ölen babasıyla olan ilişkisinden ilham aldığı filmini duygusal bir otobiyografi olarak nitelendiriyor. Aşırı abartılı melodramlardan uzak durmayı başaran film gayet temiz ve gerçeğe yakın bir hikayecilikle anlatmak istediğini yavaş yavaş zihninize yerleştiriyor.


Gerilim ve korku dendiği zaman akla gelen en önemli isimlerden bir tanesi elbette Alfred Hitchcock. Yaşadığı yıllarda dünya sinemasına damga vuran, yön veren, adını sinema tarihine kazıyarak günümüze kadar ulaşan başarılı bir yönetmen olarak anılmaya devam ediyor. 13 Ağustos 1899 yılında Londra'da doğmuştur. Kendisinden büyük iki kardeşi olan Hitchcock, kendisini iyi bir çocuk olarak tanımlamış ve hiç arkadaşı olmadığını söylemiştir. Hitchcock hep uslu bir çocuk olarak anılmıştır. Çocukluğu boyunca olayları kenardan ve sessizce izleyerek aslında gözlemci kimliğinin temelini oluşturmuştur. Hayal gücü geniş ve yalnız bir çocuk olarak büyüyen Hitchcock ileride bunun bir yeteneğe dönüşeceğinden habersiz yetişmiştir. Hitchcock polisle ilk kez 6 yaşında karşılaşmıştır. Yaptığı bir yaramazlık sonucu babası eline bir not kağıdı tutuşturarak ceza olsun diye kendisini polis karakoluna göndermiştir. Söylenilene göre notta oğlunun birkaç saat nezarete atılması yazıyordur. Bu olay, Hitchcock'un hayatı boyunca süren polis korkusunun başlangıcı olmuştur. Bundan sonraki yaşamında polislere hiç güvenmemiş ve filmlerinde de polisleri işe yaramayan insanlar olarak yansıtmıştır. Henüz küçük yaşında Cizvit mezhebine bağlı bir okulda okuyan Hitchcock... muhtemelen bu Cizvitlerin yanında kaldığım bu dönemde bende bir tür korku kökleşti, günah olan bir şeyi yapma endişesi şeklinde ortaya çıkan ahlaksal kökenli bir korku gelişti. Her zaman bundan kaçınmaya çaba gösterdim (Truffaut,1987:25) söylemi ile bilinçaltında yer alan korkularının ana sebebine inmiş ve bunu dile getirmiştir. Hatta Hitchcock o dönemde Cizvitlerin uyguladığı baskı ve katı disiplin yüzünden fiziksel cezadan korktuğunu da belirtmiştir. Hitchcock mühendislik okumasına rağmen sinemaya karşı ilgisini her daim diri tutmuştur. Okulunu bitirdikten sonra Henley Telgraf Şirketi'nde çalışmaya başlamış ve aynı zamanda Londra Üniversitesi'nde sanat derslerine gitmiştir. 16 yaşından itibaren de sinema dergileri okuyarak sinemaya olan ilgisini daha da arttırmıştır. Özellikle Amerikan filmlerinin hayranı olarak büyüyen Hitchcock, Amerikan sinemasını da yakından takip etmiştir. Hayatını ve planlarını da hep sinema etrafında geliştirmiştir. Sinema kariyerine ise film setlerinde teknik ressam olarak başlamıştır. Alfred Hitchcock sinema dünyasına adımını attığı andan itibaren sinemaya yenilikler getirmeye başlamıştır. Sinemayı kullanım biçimiyle, kullandığı dil şekliyle, ögeleriyle, yansıtış tarzıyla sinemayı bambaşka alanlarda kullanmayı ustaca başarmıştır. Hitchcock, filmlerinde evreni en kötü haliyle ortaya koymuştur. Gerilimi, korkuyu, karmaşayı filmlerin yapı taşları olarak ele almış ve film evrenini bu üçlü etrafında oluşturmuştur. Filmlerinde birçok temayı kullanan Hitchcock olayları neden-sonuç ilişkisi kurarak anlatmıştır. İzleyiciyi filmine dahil etmek isteyen yönetmen, filmlerini hep karakterlerin bakış açısından çekmiştir. Filmlerinde mutlu sonları bir sonuç olarak görmekten çok tesadüfen ulaşılan bir netice olarak sunmuştur. Küçüklüğünden kalma bir güvensizlik sebebiyle polisler ve diğer güvenlik güçleri filmlerinde hep başarısız kişiler olarak sunulmuş; böylelikle adalet kavramını hafife alınmıştır. Hitchcock'un filmlerinde hükümet; baskıcı, insanlara düşman ve ilgisiz olarak yansıtılmıştır. Yönetmene göre sorunlar halkın kendisi ya da kahramanlar aracılığıyla çözülmektedir. Hitchcock sinemasında 'cinayet' bir figür olmaktan çıkmış ve görsel motif olarak kullanılmıştır. Sinemada cinayet olgusuyla bütünleşen Hitchcock, filmlerinde de bu olguyu ustaca kullanmıştır. Evreni, insanları en kötü haliyle izleyiciye sunmuştur. Hatta bazen bu olaylar rahatsız edici boyuta ulaşmıştır. - Bir ev sahibesi ve kocası yeni bir kiracı aldıklarında çok sevinirler. Yeni kiracıları sessiz, mütevazı bir kişidir ve bir aylık kirayı peşin ödemiştir. Ancak kiracının gizemli ve şüpheli davranışları, kısa sürede ev sahiplerinin onun yerel bir seri katil olduğundan şüphelenmelerine neden olmuştur. Kendini beğenmiş bir model olan kızları Daisy, bu konuda endişelenmese de polis dedektifi erkek arkadaşı, kıskançlık içinde, kiracının gerçek kimliğini ortaya çıkarmaya çalışır. Hitchcock bu filmi ile Sovyet sinemasından nasıl etkilendiğini ve kendi tarzıyla harmanlayarak sinemaya nasıl ustaca sunduğunu göstermiştir. Aynı zamanda yönetmenin ilk gerilim filmi olma özelliğini taşıdığı için senaryonun yanı sıra kurgunun da filmin oluşumu aşamasında ne kadar önemli bir kısım olduğunu izleyiciye göstermiştir. Ancak filme dair önemli bir bilgi vardır. Filmin senaryosu yapımcılar tarafından beğenilmemiştir. Filmi yapmak bir yana belki de Hitchcock'un kariyeri başlamadan bitecekti. Ancak birkaç düzenlemeden sonra film çekilir ve sinemada önemli bir hasılat elde edilmiştir. Bu film ile birlikte Hitchcock gerilim ve heyecanla anılmaya başlamıştır. Bu filmin en önemli özelliği Hitchcock'un ilk sesli filmi olmasıdır. Hitchcock bu filmi ile alakalı ise oldukça basit bir öyküydü ama bu filmi bir türlü tam istediğim gibi yapamadım. demiştir. Kendisinde gördüğü bu eksikliğe rağmen döneme damga vuran bir film çekmiş olması da tabii ki cabası. Türünün en iyi örneklerinden biri olarak tarihe geçen bir film olmuştur. - Genç ve güzel bir kız olan Alice, bir lokantada yakışıklı ve iyi giyinmiş bir yabancıyla flört ettikten sonra, Scotland Yardımcı Detektifi olan sevgilisi Frank ile tartışır ve yabancının kolunda oradan ayrılır. Adam, Alice'i resim stüdyosuna davet eder ve o da bu daveti kabul eder. Adam, stüdyoda Alice'e tecavüz etmeye kalkınca kendini korumaya çalışan Alice ressamı öldürür. Aynı gece Alice'i binadan çıkarken gören birisi, Alice ve dedektif Frank'a şantaj yapar ancak yabancı adam, tanık iken birden nasıl olduğunu anlamadan sanık durumuna düşecektir. Alfred Hitchcock'u gerilimin babası yapan bir diğer filmi ise The Birds filmidir. Filmin ortaya çıkış hikayesi ise daha ilginç. Bir gün gazete okurken San Francisco'da kuşların insanlara saldırdığı haberini okur ve bunu dahiyane bir filme dönüştürme kararı alır. - Melanie Daniels, San Francisco'da kuş satan bir dükkanda Mitch Brenner'la tanışır. Mitch, kız kardeşinin doğum günü için ona bir çift muhabbet kuşu almayı istemektedir, ancak mağazada muhabbet kuşu yoktur. Melanie ve Mitch, bu sırada daha önce tanışmış olabilecekleri ihtimaliyle karşılaşırlar. Bu durum bir aşk üçgenine dönüşür ve doğum günü esnasında ortaya çıkan bir kuş saldırısıyla işler iyice karışır. Doğa konulu birçok film çekilmiş olsa da doğanın intikam aldığı film sayısı oldukça azdır. Hitchcock sayesinde doğanın insanlıktan nasıl intikam aldığını ürpertici ve bir o kadar da heyecan dolu bir şekilde izleme fırsatı yakalanmıştır. - San Francisco polisinden dedektif Scottie Ferguson, bir suçluyu kovalarken, damdan düşen ortağını kurtaramaz ve yükseklik korkusu başlar. Polisliği bırakan ve özel dedektif olan Scottie'yi, eski okul arkadaşı Gavin Elster karısını takip etmesi için tutar. Scottie, genç kadının peşinden San Francisco'ya döner ve kendisini karmaşık olayların içinde bulur. Hitchcock bu film ile birlikte hayatımıza Vertigo Efekti kavramını getirmiştir. Peki nedir bu Vertigo efekti? Kameranın geriye doğru giderken görüntüye zoom in yapılması, efekti kaba tabirle özetlemektedir. Oldukça yüklü miktarda ödeme yapılan bu teknik, filmin en önemli sahnelerinden birini oluşturmuştur. Aynı zamanda dolly zoom ilk kez bu filmde kullanılmıştır. Hitchcock'un Oscar alan tek filmidir. Romancı Daphne du Maurier'in bestseller romanından uyarlanan film istenilen başarıya ulaşmıştır. Hatta film aynı yıl En İyi Film Oscar'ını da almıştır. Alfred Hitchcock bu filmden sonra bir daha Oscar'a aday gösterilmemiştir. - Esrarengiz bir şekilde hayata veda eden Rebecca'nın ölümünün altındaki gizem kendisiyle birlikte toprağa gömülmüştür. Kocası Maxim de birkaç ayın ardından evlendiğinde yeni eşi Rebecca'dan bihaberdir. Genç Rebecca eşine deliler gibi aşıktır ve kocasından da aynı şekilde karşılık bulduğuna inanmaktadır. Ta ki Rebecca'yı ve başına gelenleri öğrenene kadar. Filmi asıl ve önemli kılan Hitchcock'un filmlerinde yer alan karakterlere yüklediği özelliklerdir. Filmlerinde cinsiyet kavramını fazlasıyla kullanan yönetmen, bu filminde de kadın karakteri güçlü ve başarılı bir şekilde yansıtmıştır. Öyle ki bu filmde Rebecca karakteri her ne kadar ölü dahi olsa mezarından kocasını yönetebilecek kadar güçlü bir kadındır. Şüpheli bir şekilde ölen ve arkasında birden fazla cevapsız soru bırakan bir baş karakter var olmakta ve bu gizemin etkisiyle yaşamaya çalışan, bir ölü tarafından farkında olmadan yönetilen karakterler bulunmaktadır. Hitchcock'un günümüze damga vuran en önemli filmlerinde birisi Psycho. Öyle ki film, içinde çok fazla sırrı da barındırıyor. Sahnelerin özenle çekilişi, kameraların açılarında filme yerleştirilen imgeler filmi bir başyapıt haline getirmiştir. - Marion Crane'e patronuyla iş yapan zengin bir adam para emanet eder ve ardından Marion yola koyulur. Polisler Marion'un şüpheli davranışları üzerine peşine takılır. Sevgilisi ile buluşmayı planlayan Marion geceyi bir otelde geçirmeye karar verir. Otelden içeri girer girmez garip şeyler olduğunun farkın varan Marion uyumadan önce otel sahibi Norman Bates ile biraz sohbet eder. Norman'ın kişiliğinde sorunlar olduğunu, annesine ve kuşlara karşı bir takıntısı olduğunu öğrenen Marion, odasına gidip duş almaya karar verir. Tüm zamanların en iyi sahnesi olarak geçmiştir duş sahnesi. Filmin özellikleri bununla da kalmıyor tabii ki. Hitchcock bu filmini Robert Bloch'un aynı isimli kitabından uyarlamıştır. Hitchcock filmin sonunun bir sürpriz olarak kalmasını istiyordu. Bu yüzden o dönem kitabın tüm baskı ve kopyalarını hatta telif haklarını satın almıştı. Bununla da yetinmeyen Hitchcock sette çekimlerin başlayacağı herkese sonu söylemeyeceklerine dair yemin ettirmişti. Filmin siyah beyaz çekilme sebebi de tüm imkan ve olanaklara rağmen Hitchcock'un filmin ana teması olan gerilimi had safhada tutmak istemesi ve bunu yansıtmada gösterdiği özendir. Meşhur duş sahnesini çekimleri tam 1 hafta sürmüştür. Çekim boyunca 78 farklı kamera açısıyla çekim yapılmıştır. Sahne 45 saniye sürüyor ve içinde 52 adet kesme barındırıyor. Netflix'te yayınlanan 78/52: Hitchcock's Shower Scene isimli belgesel Psycho'nun efsanevi duş sahnesini konu alıyor. Filmdeki bıçak sesleri bir efekt değil aksine bıçağın kavuna saplanma sesidir. İstenilen ses bulunana kadar birçok türden kavun üzerinde deneme yapılmış ve küvet sahnesinde de kan için çikolata sosu kullanılmıştır. Norman Bates karakteri 1957 yılında cinayetten tutuklanan Ed Gein'den esinlenerek oluşturulmuştur. Bu karakter Deranged ve The Texas Chainsaw Massacre filmlerin yanında Kuzuların Sessizliği The Silence of the Lambs filmindeki Hannibal karakterinin oluşumuna da ilham olmuştur. Hitchcock sinemasında korku ve gerilimi birbirinden net çizgilerle ayırır. Yönetmen daha çok insan psikolojisinin derinlerinde yatan korkuları ortaya çıkararak karakterlerini ve olay örgüsünü oluşturur. Bunun yanı sıra mizahı ve kara komediyi de ustaca filmin içine yerleştirmiştir. Tüm bunlar bağlamında Hitchcock sineması, kendi görsel dilini oluşturmuş ve kendi tarzını yansıtmıştır. Bu sayede kendi döneminde çektiği dikkatlerin yanı sıra kendisinden sonraki dönemlere de sıçramış ve birçok yönetmenin ilham perisi olmuştur.


Sanatın konusu nedir? Sanat bize nesnelliği mi gösterir, yoksa onun anlaşılması yeterli midir? Peki bir sanatçı, sanatını ortaya çıkarırken onu, kendi yolunda hareket ettiren şeyi mi görmemizi ister? Bu sorular elbette çoğaltılabilir. Kendi çağında yaşayıp da diğer sanatçılardan farklı eserler vermiş birçok sanatçı geçmiştir tarihin tozlu yollarından. Bu sanatçılardan bazıları, yaşadıkları dönemde takdir görmüş ya da sevilmemişlerdir. Paul Jackson Pollock da ürettiği eserlerle kalıpları kıran ve döneminde değeri tam anlaşılamayan sanatçılardan biridir. Pollock kendi döneminde, zemine serdiği tuvale boya sıçratarak, bu duruma hiç de alışık olmayan sanat dünyasını karşısına aldı. Paul Jackson Pollock, 28 Ocak 1912'de Amerika Birleşik Devletleri'nin küçük batı kasabası Cody, Wyoming'de doğdu. Pollock, asi ve huzursuz bir gençti. Agresif, depresif, nevrotik ve çoğu zaman alkolikti. Alkol, Jackson'da farklı bir kişilik yaratıyordu ve kontrolden çıkıyordu. 1956 yılının Ağustos ayında daha 44 yaşındayken, alkollü bir şekilde araba kullanmasının sonucunda ağaç yığınına çarptı ve öldü. Onun hayatıyla ilgili daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. Jackson, ünlü damlama tekniğini geliştirerek sanat dünyasına farklı bir çehre kazandırdı. Ahırının zemininde tuvaline boya damlatarak ya da dökerek birçok sanat eseri üretti. Bu, modern sanat için her ne kadar farklı görünse de günümüzde hala bazı çevrelerce tartışmalı bir konudur. Pollock'un ün kazandığı dönem aynı zamanda, sanatın da önemli görüldüğü ve Amerika'nın kendisini Amerikan Rüyası, Amerikan Refahı gibi kavramlarla tanıttığı bir dönemdi. O, sanatıyla Amerikan resmini de girdiği çıkmazdan kurtardı. Modern sanat tarihine farklı bir perspektif kazandıran Pollock, önceden geliştirilmiş fikirleri temsil etmiyordu. Sanatına tam bir şekilde kendini verdi, adeta tuvalin üzerinde dans etti. Avangardın önünde beliren bu Amerikalı çocuğun adı, soyut dışavurumculukla birebir ilişkilendiriliyordu. Eserlerini sunduğu dönem, geniş bir kesimi rahatsız ediyordu. Çünkü o dönemki ressamlar, belirli bir tarzda sundukları resimlerinin kuralları olduğu konusunda ısrarcıydılar. Pollock'un resimlerine; bir çocuk da yapabilir, bunu herkes üretebilir, gözüyle bakıyorlardı. Pollock'un eserlerine bakıldığında, boyaların bir teknikle birbirine karıştığını görebiliriz, hatta resminde neyi görmemiz gerektiğini sorgulayabiliriz. Lakin bu noktada, bir sanatçıyı buna iten hareketi görmek değil anlamanın önemini kavramak daha iyi olur. Temel güvenin sağlanamadığı ilk çocukluk yıllarında, adım adım birlikte büyüdüğü çocukluk kaosunun debdebesinin oluşturduğu eserlerine biraz daha yakından bakalım. 1953 tarihli Portre ve Bir Rüya resminin sağ tarafı, tuvalin sol tarafına boyanmış yarı figüratif doğrusal ağ ile yan yana resmedilmiştir. Pollock konuşarak değil, tuvalin üstüne akıttığı boya ile iletişim kurmayı tercih ediyordu. Joseph L. Henderson adındaki psikiyatristi ile de bu durum böyle gelişiyordu. Henderson'ın psikanalist Carl Gustav Jung'un öğretilerini takip etmesi, Pollock üzerinde etkili oldu. Çünkü Pollock karalamalarını getirdiği seanslarında, sonrasında da yaygınlaşacak olan psikanalitik çizimler, Jung'un kolektif bilinçdışı dediği öğretisini açığa çıkarıyordu. Kolektif bilinçdışı, kişinin atalarından kalan bastırılmış duyguların paylaşılması durumuna denir. 2000 yapımı Ed Harris'in oynadığı ve yönettiği Pollock filmi, bir kez daha Pollock'un o ıstırap ve karmaşıklarla dolu hayatını izleyiciye gösteriyor. Pollock bir taraftan sanatının anlaşılmadığı konusunda acı çekerken aynı zamanda büyük miktarda takdir de ediliyordu. Film belki de Pollock'un 44 yıllık yaşamını daha ayrıntılı ve uzun bir şekilde bize gösterebilirdi. Lakin karakterin seyirciyle oynamaması, olduğu gibi her şeyi ortaya koyması bizi hikayeye ısındırma konusunda başarılı. Pollock hayatında girdiği girdapta sadece kendini değil, yanındaki eşini de döndürdü. İçinde yaşadığı duygusal zayıflığı filmin bu anlamda sentezlemesi izleyici için önemlidir. Ed Harris, zemine koyduğu sağlam yapıyla bize sadece resmi değil, ressamın doğasını da aydınlatıyor. Harris ressam ya da sanat tarihçisi değil. Pollock'un damlama tekniğini bize sadece göstermiyor, ayrıca kendisi de filmde yaşıyor. Filmin büyük bir çoğunluğu, eşi Lee Krasner ile arasında geçen kargaşayı bize gösterir. Lee'nin Pollock'u sanat camiasına sokmak için verdiği çabayı da unutmamak gerekir. Lakin bu bile ilişkilerinin ilerleyen aşamalarında yeterli olmamıştır. Belki de birbirlerini besleselerdi son böyle olur muydu? İlişkilerinde mutluluğu göz ardı ederek hayatlarını tüketen bu ikiliye ne denir? Lee'nin dışarıya karşı filtre görevi görmesi, bir taraftan da giderek kendinin daha kötü bir versiyonuna dönüşen ve bir gün baktığında elinde tek kalan şeyin alkol olduğunu gören Pollock... Elbette bu bir trajedidir. Merkezine insanı alan Pollock, her açıdan izlenmeye değer. Çünkü bir girişimdir. Biyografik ruha sahip bu filmde, Pollock'un günden güne bağımlılıklarını tam olarak neden ve ne yönde geliştirdiğini göremesek de ünlü ressam Jackson Pollock'un hayatı, kariyeri ve ilişkileri hakkındadır.


20. yüzyılın başları, hem Avrupa'da hem de Osmanlı'da oldukça hareketli dönemlerdir. Büyük savaşların yaşandığı, sömürgelerin ve ham madde arayışlarının hızla arttığı o zamanlarda; oldukça ilginç bir isim imparatorluğun dümenine geçecekti: İsmail Enver. Enver Paşa üzerine çeşitli görüş ve düşünce bulunmaktadır. Bu sebeptendir ki kendisinin Türk tarihinin tartışmalı karakterlerinden biri olduğunu söylemek pek de yanlış olmayacaktır; ancak okuyacağınız bu yazıda bu tartışmalı noktalara değinmek yerine biraz daha farklı ve heyecan uyandırıcı bir hikayeyi anlatacağız. Kırk bir senelik kısa ömrünün çocukluk hariç her günü maceralarla dolu olan Enver, hayatını riske atmaktan hiç çekinmezdi. Katıldığı savaşlarda her zaman cepheye yakın olmayı tercih ettiğinden ölümle pek çok kez burun buruna gelmiştir. 1907 yılında genç ve idealleri olan bir binbaşı olarak Bulgar çetelerine düzenlediği operasyonlarda ön saflarda yer alacak, Trablusgarp'ta sırf bu alışkanlığından dolayı yaralanacak, Savaş Bakanı olarak Çanakkale'de yine ön mevzilerde olacak, Sarıkamış'ta erlerin uyuduğu çukurlarda uyuyacak ve rivayete göre silahlı bir çatışmaya dahil olacak, en sonunda Bolşevik mitralyözlerine at üstünde kılıçla koşup 1922'de ölecekti. Bize göre bu yaşadıklarından en ilginç ve merak uyandırıcı macerası ise Almanya'dan Moskova'ya yaptığı yürekleri ağza getiren ve aksiyon filmlerini aratmayan o meşhur yolculuğudur. Birinci Dünya Savaşı'nda ittifak devletlerinin yenilgisi sonucunda savaşı kazanan devletler, önde gelen İttihatçı yetkililer hakkında yakalatma kararı çıkarmıştır. Bunun sonucunda ülkeden ayrılmak zorunda kalan Enver Paşa, soluğu Berlin'de alsa da burada da rahat durmaz. İlginçtir, yenik bir komutan olmasına rağmen ününü korumayı az çok başarmıştır. Sovyet Dışişleri Bakanı Georgi Çiçer, Enver'in hala Müslüman bir kahraman olduğundan bahseder; İngiliz hükümeti onu izlemeye çalışır. Sonralarda ise dönemin Afgan Kralı, sadece kayınpederi ve eniştesinde olan özel bir rütbe ve nişan vererek Enver'i Afgan prensi mertebesine çıkaracaktır. Enver, Berlin'de bilinen adıyla Ali Bey, dünyanın dört bir yanına dağılmış İttihatçılar ve Müslüman liderlerle iletişim kurmaya çalışıyordu. Amacı İngilizlere karşı Müslümanları ayaklandırmak olan Paşa, iş birliği için Sovyetleri uygun gördü. Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru rejim değişikliğine uğrayan Rusya, politik hareketleri göz önünde bulundurulduğunda amaçları için iyi bir ortak olabilirdi gerçekten. Bu yüzden Enver Paşa, Almanya'da tutuklanan Karl Radek ile görüştü. Kendisi önemli bir sosyalist devrimci lider ve Doğu Avrupa devrimci hareketlerinde ön plana çıkan bir şahıstı. 1. İslam milletlerinin kurtarılması. 2. Hedefimiz müştereken, Avrupa emperyalist kapitalizmi olduğuna göre, Sosyalistlerle iş birliği. 3. Kurtarılan memleketlerin iç işlerinde dini esaslara dokunmamak şartıyla Sosyalizm ilkelerini kabul. 4. İslam'ın kurtuluşu için -ihtilal de dahil olmak üzere- bütün baskı araçlarının kullanılması. 5. Bu hususta İslam'dan başka mahkum milletlerle de iş birliği yapılması. 6. İslam camiası içinde her unsurun gelişmesine izin verilmesi. (Aydemir, c.3, 520). Sovyetler'e gidiş fikrini Radek'in desteklemesi üzerine Enver Moskova'ya davet edildi. Ayrıca dönemin Genelkurmay Başkanlığı görevinde olan Hans von Seeck de paşaya bu amacı için destek verdi çünkü mağlup Alman ordusunun imkanları çok kötü bir şekilde kısıtlanmıştı. Bu yüzden Alman ve Rus hükümetleri arasında gerçekleşecek olası bir silah ticareti, Alman ordusunu belli bir seviyede tutmak için uğraşan Hans von Seeck'i rahatlatacaktı. Hem İngilizlere karşı bir karşı saldırıya girişmek hem Rus-Alman silah ticaretini oluşturmak hem de bir ihtimal Anadolu'da ayaklanan Milli Mücadele'ye yardım etmek ümidiyle Moskova'ya gidecek olan Enver'in önünde büyük bir engel vardı: ulaşım. Oraya nasıl gideceği büyük bir soru işaretiydi çünkü savaş sonrası itilaf devletleri Almanya'ya göz açtırmıyordu. Almanya ile Rusya arasındaki demir yolu da kapalıydı. Kara yolu ve deniz yolunun denetlenmesi sebebiyle onları kullanmak riskli olabilirdi, bu yüzden Paşa farklı bir alternatif bulmaya karar verdi. Bu da hava yoluyla gitmek olacaktı. Uçak da aynı zamanda tehlikeli bir girişimdi çünkü o döneme göre bu yeni bir teknolojiydi. Alman hava kuvvetlerinin uçak barındırması yasaklandığından özel bir şirket aracılığıyla uçak ayarlandı. İsmi Annelise olan bu junkers uçağı sürecek kişiyse Üsteğmen Hans Hesse'ydi. Alman hükümeti o kadar titiz çalışıyordu ki Alman Dışişleri Bakanlığına bile haber verilmedi, Moskova yolculuğunun gizli kalması için Hans Hesse'nin tatilde olduğu üzerine bir yazı dahi hazırlatıldı. Enver, Berlin'den Moskova'ya Bahaeddin Şakir Bey ile gidecekti. 8 Ekim 1919'da Berlin'in Johannistal Havaalanı'ndan kalkan uçakta beş kişi idiler: Enver Paşa, Bahaeddin Şakir Bey, teknisyen Maruszyk, mühendis Abraham Frankel ve pilot Hans Hesse (181). Birkaç saatlik sorunsuz bir yolculuk geçirmelerinin ardından uçağın radyatöründe bir arıza meydana geldi. Mecburi bir iniş yapmaya karar veren pilot, Polonya'nın bir kasabasına çakıldı ve pervane parçalandı. İki günlük tamirin ardında 10 Ekim 1919'da tekrardan uçak kullanılabilir hale gelmesine rağmen tekrar arızalandı. Bu sebeple yine Polonya'nın başka bir kasabasına inmek zorunda kalan beşli, 13 Ekim'de yola tekrardan koyuldular ve gün içinde, o dönemdeki adıyla Königsberg'e indiler. Günümüzdeki adı Kaliningrad olan bu şehir, ismini Bolşevik devrimci Kalinin'den alır. Litvanya ile Polonya arasında bulunan ve Baltık kıyısında yer alan Königsberg, şu anda Rusya'nın kara bağlantısı olmayan önemli bir şehridir. İki gün bu şehirde kaldıktan sonra 15 Ekim'de tekrardan yola çıktılar. Bu yolculuk sırasında Alman Genelkurmaylığı, Pilot Hesse'ye, General Rüdiger von der Goltz'a ulaştırılması için bir mesaj vermişti. Hazır konu Rüdiger von der Goltz'a gelmişken bu generalden ve Almanya'nın savaşın sonlarına doğru Doğu Avrupa'da giriştiği dikkate değer birkaç olaydan bahsedelim. Ayrıca oluşabilecek ufak bir kafa karışıklığını da ortadan kaldırmak istiyoruz. Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Finlandiya'da çıkan iç savaştan istifade edip kontrolün büyük bir kısmını ele geçiren Alman ordusunun başında o zaman Rüdiger von der Goltz vardı. Goltz daha sonra Birinci Dünya Savaş'ının bitmesiyle Helsinki'den ayrıldı ve Letonya topraklarına geçti. Letonya ve Estonya'nın Bolşevikler tarafından işgal edilmemesi için Askeri Müttefikler Arası Kontrol Komisyonu Alman ordusunun ve von der Goltz'un bu arazide kalmasına karar verdi; ancak bu komutanı Colmar Freiherr von der Goltz yani Kut'ül Amere'de Charles Townshend'in komuta ettiği İngiliz ordusuna yapılan kuşatmayı başlatan o meşhur Goltz Paşa ile karıştırmamakta fayda var. Zaten Goltz Paşa Osmanlı topraklarında kuşatma altındaki İngilizlerin teslim olmasından iki hafta önce 19 Nisan 1916'da ölüyor. Bu iki Goltz'un farklı komutanlar olduğunu da tekrardan vurgulayarak ve konuyu biraz fazla dağıttığımızın da farkına vararak devam ediyoruz. Dediğimiz gibi 15 Ekim'de tekrardan yola çıkıldı ve aynı gün Litvanya'nın Schaulen şehrinde bulunan General Rüdiger von der Goltz'a ulaştırılması gereken mesaj için Schaulen'e iniş yapıldı. Pilotun yan görevi başarıyla tamamlandı. Havanın erken kararma olasılığı sebebiyle uyarılan ve geceyi şehirde geçirmesinin daha iyi olacağı bildirilen Enver, her şeye rağmen öğleden sonra uçuşa geçilmesini istedi. Uçak yükseldi ve yolculuk yeniden başladı fakat yine bir aksilik ortaya çıktı. Hava kötüleşmiş, oldukça şiddetli bir yağmur ve rüzgar bastırmıştı. Bu sebeple pilot Hesse, Litvanya'nın kontrolünde olan topraklara mecburi bir iniş yapmak zorunda kaldı. Enver ve Bahaeddin Şakir Bey, bir köye gittiklerinde oradaki istihbaratçılar tarafından alınıp karakola götürüldüler. Daha sonra bir kasabaya, oradan da Litvanya'nın önemli bir şehri olan Kovno'ya naklediler. Uçak ile mürettebat da Kovno'ya nakledilip bir otele yerleştirildi ve sıkı bir sorgulamadan geçirildi (Bardakçı, 182). Litvanya'daki müttefikler, bu düşen uçağı ve içindeki şüpheli kişileri iyice araştırmaya koyuldu. Enver Paşa çok iyi Bulgarca bilmekteydi ve bu yüzden kendisinin bir Bulgar olduğuna inandırmaya çalıştı fakat pek de başarılı olamadı. O sırada Alman subayı olan Fisher, Paşa'yı görünce tanımış ve durumu kavramıştır ama sesini çıkarmaz (Kösoğlu, 424). Enver Paşa'nın hareketlerindeki o asillik, güzel görünüşü ve onun dikkat çeken siması sıradan bir memura ait olamazdı. Sonuç olarak Enver ile Dr. Bahattin Şakir hapse atıldı ve bu ikilinin gerçekten kim olduğunu öğrenebilmek adına fotoğrafları İngiltere'ye gönderildi. Fotoğrafları ve bilgileri İngiltere'ye ulaşırsa başına çok daha büyük bir bela alacağını bilen Paşa, hızlı davranıp buradan kaçmalıydı. Hapisten kaçış hikayesi ise her dakikası ayrı bir macera olan böylesine ilginç bir insan için bile fazla heyecanlıdır! O vakitlerde Enver'in hapis hayatı biraz daha esnetildi, yanında silahlı bir nöbetçiyle meydanda gezebiliyordu artık. Bahaeddin Şakir ve Enver Bey, böylece tekrardan Almanya'ya döndü ancak Enver pek fazla burada durmak istemiyordu. Moskova'ya gitmeye kararlıydı. Hazırlıklara başladı ve yine uçakla gitmeye karar verdi. 31 Aralık 1919'da Berlin'de tekrardan uçağa bindi (Bardakçı, 183). Uçak kalkıştan on dakika sonra bir evin bahçesine veya üstüne düşmüştü. Enver'in evrakı arasından çıkan bazı fotoğraflar ile notlar, Moskova'ya 23 Şubat'ta yine Annelise ile bir gidiş teşebbüsünde daha bulunulduğunu ama uçağın o gün öğleden sonra tekrar düştüğünü ve burnu ile kuyruğu parçalandığı için artık kullanılamaz hale geldiğini gösteriyor. diye devam ediyor Bardakçı. 26 Şubat 1920'de ise Cemal Paşa'ya Bilmem pazartesi günü tayyaremizin parçalanarak, kimseye bir zarar olmaksızın, yine eve döndüğümüzü yazmış mıydım... diye de yazmıştı. Peki, defalarca kaza yaptığı bu uçak yolculuğundan vaz mı geçti sanıyorsunuz? Hayır. Enver bir daha uçakla Rusya'ya gitmeye karar verdi... 1920 Mart'ının sonu veya Nisa'nın başı, sıradan bir Alman kimliğiyle yola çıktı. Yine başarısız olacak bu yolculuğu da tıpkı Kovno'da yaşadıkları gibi hareketli geçecekti. Uçak yine düştü ve bu sefer Enver'i bir Bolşevik sanarak Letonya'nın başkenti Riga'da hapis tuttular. Şekip Aslan'a göre Rus pilotu konuşturmak için iyice dövdüler ama pek bir şey öğrenemediler. Daha sonra Enver'i de dövmeye karar verseler de onun asil havasından çekinerek bu planlarından vazgeçtiler. Karakalem çizimlere sonraki senelerde, özellikle de sürgün günlerinde devam etmiş; hem bulunduğu yerleri, hem de konuştuğu şahısların birçoğunun portrelerini görüşme anında elinde mutlaka bulundurduğu eskiz defterlerine resmetmiş, bu kadarla da kalmamış, portreleri o kişilere imzalatmış, üstelik tutukluluk günlerinde bu işten para bile kazanmıştı (186). Enver, Osmanlı'dan ayrılırken çok sevdiği eşi Naciye Sultan'ı İstanbul'da bırakmak zorunda kalmıştı. 11 Temmuz 1920'de Berlin'e tekrardan döndüğünde ise (Kösoğlu, 426) kendisini büyük bir sevincin içinde bulmuştu çünkü Naciye Sultan'ı, kızları Mahipeyker ile on bir aylık bebek olan Türkan'ı ve kardeşi Kamil'i Berlin'e getirmeyi başarmıştı. Naciye Sultan, Geldiği zaman sırtında hapishane elbiseleri vardı. Durumu perişandı. diye aktarıyor. Ağustos ayına doğru yollar açılmıştı ve artık Enver'in bir uçak yolculuğuna daha kalkışmasına gerek yoktu. 4 Ağustos 1920'de tren ve kara yolu ile yapacağı yolculuğunda kendisine Ziya ve Fuad Beyler, Leo adındaki Bolşevik görevli, bir Alman subayı ve Talat Paşa'nın kayınbiraderi Hayreti Bey ile birkaç kişi daba eşlik etti (Bardakçı, 197). Uğruna her şeyi yaptığı, biricik eşi Naciye Sultan'a ve çocuklarına doyamadan, bir ay bile geçmeden tekrar özlem dolu bir şekilde yola koyuldu. İşte böylece Enver Paşa'nın Berlin-Moskova yolculuğu son bulmuştu; fakat buradan da ileride ayrılacak, Sovyetler'deki Türklerin Basmacı hareketine önderlik edecek kişilerden biri olacaktı. Kösoğlu, Nevzat. Şehit Enver Paşa. Ötüken Neşriyat AŞ, 2008. Bardakçı, Murat. Enver. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015. Yalçın, Hüseyin Cahit. İttihatçı Liderlerin Gizli Mektupları. Temel Yayınları, 2002. Yamauchı, Masayuki. Hoşnut Olamamış Adam Enver Paşa.


Viking metal denildiğinde aklımıza gelen ilk gruplardan birisi şüphesiz ki Amon Amarth'dır. Peki nasıl oldu da bu kadar büyük bir şöhrete kavuştular? Bu yazıda bunlara değineceğiz. Amon Amarth'ı incelemeye başlamadan önce dikkatimizi çeken ilk şey, kendilerinin de metal müziğin ana yurdu olan İskandinav ülkelerinden çıkmış olmalarıdır. Metal müzikte İskandinav ülkelerinin bariz bir üstünlüğünün mevcut olduğunu söylemek mümkün. 1992 yılında İsveç'in Tumba şehrinde kurulmuş olan grup, özünde melodik death metal grubudur. Viking mitolojisi dışında başka efsanelerden ve mitolojik evrenlerden de etkilenen grup, ismini Tolkien'in Orta Dünyası'nda bulunan Hüküm Dağı isimli yerin Sindarin dilindeki adından almıştır. Grup, kurulduğu günden bu yana İskandinav bölgelerinin eski sahipleri Vikinglerden oldukça fazla etkilenmişlerdir. Grup, kariyeri boyunca elde ettiği başarılar sayesinde Viking metal denilince akla ilk gelen gruplardan biri olmuşlardır. Bugüne dek 10'dan fazla albüm ve çok daha fazla parçasını bizlerle buluşturan Amon Amarth, günümüzde hala üretmeye ve yeni şarkılarını bizlerle paylaşmaya devam etmektedir. Grubun birçok üyesi dönem dönem değişse de mevcut grubun üyeleri vokalist Johan Hegg, gitarist Olavi Mikkonen ve Johan Söderberg ve bassçı Ted Lundström'dür. Amon Amarth'ın kuruluş hikayesi 1988'lere kadar uzanıyor. Grubun ilk adı tahmin edilenin aksine Amon Amarth değil Scum'dır. Grubun kuruluşunda emeği geçenler vokalde Paul Makitalo, gitarda Olavi Mikkonen ve Vesa Merilainen, davulda Nico Mehra, bassda Petri Tarvainen'dir. Scum grubunun ömrü çok uzun olmamakla birlikte kaydettikleri ilk demodan sonra dağılmışlardır. 1992 yılında bügunkü bildiğimiz adıyla Amon Amarth, grup üyelerinin tekrardan birleşmesiyle kurulmuştur. Grup üyelerindeki küçük değişiklerden hemen sonra grubun ilk demosu olan Thor Arise'ı kaydetmişlerdir ancak kendi içlerinde, yapılan işin kalitesinin beğenilmemesi üzerine resmi olarak yayınlamamaya karar vermişlerdir. Neredeyse ilk büyük işleri olan Thor Arise'ı beğenmemeleri, aslında bize kendilerini geliştirmeye ne kadar açık olduklarını ve daha da iyisini yapabileceklerini gösteren küçük bir olaydı diyebiliriz. Bütün bunlara rağmen dinleyenler Amon Amarth'ın tarzını ve yaptıkları işi beğendiler. Bunun üzerine The Arrival of the Fimbul Winter'ı 1.000 kopya olacak şekilde yayımlayarak gerçek anlamda piyasaya giriş yaptılar. Çıkış albümleri olan Once Sent from the Golden Hall için Metal Blade Records ile anlaştıktan sonra, dünya çapındaki ünleri katlanarak artmaya başlamıştır. Bu albümlerinden sonra birçok turne, festival gerçekleştirmiş ve metal müzik dergilerinin sayfalarında yer almaya başlamışlardır. Allmusic'e göre albümde en akılda kalıcı şarkı savaşın kaotik seslerini, ölüm çığlıklarını ve kılıç seslerini içeren ve grup ile aynı ismi taşıyan şarkıdır. Metal Blade ile tekrardan sözleşme yenilemeleri üzerine grup, kendileri için mihenk taşı olacak birçok projeye imza atmıştır. Bahsi geçen Twilight of the Thunder God, ABD'de 50. sıraya, Almanya'da 6. sıraya, Finlandiya'da 10. sıraya, İsveç'te 11. sıraya, Avusturya'da 14. sıraya ve İsviçre'de 21. sıraya dek yükselmiştir. Revolver Magazine'in Yılın En İyi 20 Albümü Listesi'nde ise 7. sırada yer almıştır. Bu inanılmaz başarılarının ardından, dünyanın en ünlü metal gruplarından Ensiferum, Eluveitie ve Slayer gibi birçok grupla turneye çıkmaya başlamışlardır. 2011 yılına kadar dünya turneleri ve birçok festivalde boy gösteren Amon Amarth, 2011'de Surtur Rising'i piyasaya sürdü. Ardından 2015 yılında çok uzun yıllardır birlikte çalıştıkları davulcu Fredrik Andersson ile yollarını ayırmadan önce, birlikte çalıştıkları son albüm olan Deceiver of the Gods'ı duyurdular. Fredrik'in ayrılışından kısa bir süre sonra da 10. albümleri olan Jomsviking'i bizlerle buluşturmayı başardılar ve Fredrik olmadan da seviyelerini koruyabileceklerini net bir şekilde gösterdiler. Son yıllarda ise 11. ve 12. büyük albümleri olan Berserker ve The Great Heathen Army'yi sırasıyla çıkardılar. Bu iki albümde de dünya çapında uzun yıllardır süren başarılarına başarı kattılar desek yanılmış sanılmayız. Birçok viking metal severin favorilerinden biri olan Runes To My Memory, hemen hemen her metal şarkıları içeren çalma listesinde bulunuyor desek yalan söylememiş oluruz. Özellikle With Oden On Our Side ile daha farklı şeyler denemek isteyen Amon Amarth, bu şarkıda ise gerçekten muhteşem bir iş çıkarmış gözüküyor. Grubun bugünkü ününe kavuşmasını sağlayan parça diyebiliriz. Grup üyelerinin üstün performansı ile ortaya çıkan Twilight Of The Thunder God için, dünya üzerinde başka bir örneği yok demekle çok da haksız sayılmayız. Hayranlarını uzunca bir süre beklettikten sonra Berserker albümü ile karşımıza çıkan Amon Amarth, Shield Wall şarkısı ile kaldıkları yerden devam ettiklerinin mesajını vermiş gibi gözüküyor. Albümün ve parçanın Covid-19 döneminde ortaya çıkışı, birçok insanın grubu keşfetmesine sebep oldu diyebiliriz.