Guns N' Roses ve AC/DC gruplarının solisti Axl Rose, rock müziğin en popüler figürlerinden birisi. Zor geçen çocukluk yıllarının ardından gençliğinde çeşitli suçlara karışan serseri bir gencin rockstarlığa uzanan öyküsü oldukça ilgi çekici. William Bruce Rose Jr., 1962 yılında ABD'nin Indiana eyaletindeki Lafayette şehrinde dünyaya geldi. Doğduğunda babası William Bruce Rose 20 yaşındayken annesi Sharon Elizabeth, henüz 16 yaşında bir lise öğrencisiydi. Planlanmamış bir hamileliğin sonucunda doğan Rose Jr., oldukça problemli ve ihmalkar bir babaya sahipti. Öyle ki yaşadığı bölgenin suçlularından biri olarak tanınan bu adamın, oğlu Rose Jr.'a henüz iki yaşındayken cinsel tacizde bulunması, ebeveynlerin ayrılmasına sebep oldu. Sharon, William Bruce Rose'dan ayrıldıktan bir süre sonra Stephen L. Bailey ile evlendi ve oğlunun adını William Bruce Bailey olarak değiştirdi. Stephen L. Bailey'nin oldukça dindar olması nedeniyle Rose ve ailesi her hafta mutlaka birkaç defa kiliseye giderlerdi. Yine Rose, kız kardeşi Amy ve üvey erkek kardeşi Stuart ile bu kilisenin okulunda öğrenim gördü. Üvey babanın bu denli dindar olması, çocukların baskıcı bir ortamda büyümesine sebep oldu. Axl Rose, çocukluk yıllarındaki üvey babasının bağnaz tutumunu şu şekilde anlatıyor: Bir defasında eve televizyon aldığımızda babam, onun şeytan işi olduğunu düşündüğü için evden dışarı atmıştı. Müzik dinlememe izin yoktu, kadınlar şeytandı. Ona göre her şey şeytandı. Axl Rose, bir başka röportajında ise üvey babasının kendisine ve kardeşlerine fiziksel şiddet uyguladığından ve hatta kız kardeşine cinsel tacizde bulunduğundan bahsediyor. Annesini defalarca taciz ederek şiddet uygulayan babasını ve bütün bunlara rağmen ondan ayrılmayan annesini izleyerek geçen çocukluğu, Rose'un yetişkinliğinde hayatına girecek kadınlarla çokça problem yaşamasına sebep olacaktı. Rose, ailesiyle gittiği kilisede söylenen ilahiler ile müzikle tanıştı. Henüz beş yaşındayken korolarda şarkı söylemeye başlayan Rose, sonraları kardeşleriyle birlikte Bailey Üçlüsü olarak kilise servislerine katılmaya başladı. Müzik, Rose için bir teselli aracı gibiydi, ailesinde yaşadığı sorunlarla baş etmesine yardımcı oluyordu. Liseye geçtiğinde ise okul korosuna girdi ve piyano öğrendi. İlerleyen zamanlarda ise aralarında ehliyet kursunda tanıştığı Jeffrey Isbell'in de yer aldığı arkadaşlarıyla birlikte bir grup kurdu. 17 yaşına kadar Stephen'ı gerçek babası zanneden Rose, bir gün evde sigorta kağıtlarını karıştırırken biyolojik babasının varlığını öğrendi. Üvey babası yerine öz babasının soy adını taşımak isteyen Rose, William Bruce Bailey olan ismini W. Rose olarak değiştirdi. Ailesinin gerçek kökenini keşfetmesi, Rose'da travma yarattı ve onun sinir krizleri geçirmesine sebep oldu. Gittikçe daha problemli bir insana dönüşen Rose, halka açık alanlarda sarhoş olup toplumun huzurunu kaçıran ve insanları darp eden serseri bir gence dönüştü. Çeşitli suçlardan dolayı 20'den fazla kez polis tarafından yakalandı ve üç aya varan hapis cezalarıyla cezalandırıldı. Rose'un bu kötü gidişatı, daha uzun süreli hapis cezalarıyla karşılaşmamak için Los Angeles'a taşınmasıyla son buldu. Taşındıktan bir süre sonra kurduğu A. X. L. isimli gruba kendisini öylesine kaptırdı ki arkadaşları tarafından AXL Rose olarak çağrılmaya başlandı. 1986'ya gelindiğinde ise bir plak şirketi ile sözleşme imzalamadan önce adını W. Axl Rose olarak değiştirecekti. Axl Rose, Los Angeles'a geldikten kısa süre sonra bir gece kulübünde Rapidfire grubunun gitaristi Kevin Lawrance ile tanıştı ve gruba katıldı. Grup, 1983'te beş demo kaydetse de yaşanan hukuki sorunlar nedeniyle uzun yıllar bu demo yayımlanamadı. Bir süre sonra Lawrance ile yolları ayrılan Axl, çocukluk arkadaşı Jeffrey Isbell ve gitarist Chris Weber ile birlikte Hollywood Rose isminde bir grup kurdu. Daha sonra bu gruba Saul Hudson ve Steven Adler de katıldı. Bu grup da beş şarkılık bir demo kaydetse de bu demoyu paylaşamadı. Sonraları yaşanan anlaşmazlıklar, Axl'in gruptan ayrılmasına sebep oldu. Boşta kalan Rose, bir dönem müzisyenlik dışında çeşitli işlerde çalışsa da iş hayatına tutunamadı ve bir süre sonra Tracii Guns tarafından kurulmuş olan L. A. Guns'a katıldı. Rose'un ayrılışının ardından dağılma noktasına gelen Hollywood Rose'un toparlanmaya ve henüz pek tanınmayan bir grup olan L. A. Guns'ın piyasada ismini duyurmaya ihtiyacı vardı. Bunun sonucunda iki grup bir araya geldi ve Guns N' Roses kurulmuş oldu. 1985'te kurulan grubun üyeleri şu şekildeydi: Vokalist Axl Rose, gitarist Slash, ritim gitarist Izzy Stradlin, basçı Duff McKagan ve davulcu Steven Adler. Los Angeles'daki gece kulüplerinde çıkan grup, kısa sürede ciddi bir hayran kitlesi kazandı ve bazı önemli plak şirketlerinin dikkatini çekmeyi başardı. Sonunda Geffen Records ile sözleşme imzaladılar ve 1987'de ilk albümleri Appetite for Destruction'ı piyasaya sürdüler. Özellikle Sweet Child O'Mine ve Welcome to the Jungle, albümün oldukça sevilmesine yol açtı. Birkaç yıl içerisinde Amerika'da 18 milyon, tüm dünyada ise 30 milyon kopya satan albüm, Guns N' Roses'ın sonraki sene İngiltere'de düzenlenen Monster Of Rock festivalinde 100.000'den fazla kişiye karşı sahne almasını sağladı. Bu festivalde Guns N' Roses, seyircilerini öylesine coşturuyordu ki çarpışarak dans edenler arasında ezilerek hayatını kaybedenler oldu. Bu olay bir sonraki sene festivalin iptal edilmesine yol açtı. 1988'e gelindiğinde grup, ikinci albümünü çıkardı. Bu albüm de beş milyondan fazla kopya satarak ciddi başarı elde etti ancak bazı şarkılarda yer alan sözlerin ırkçı ve homofobik özellik taşıması nedeniyle Axl Rose, çok sayıda eleştiri aldı. Rose, verdiği röportajlarda bu albümde yer alan sözlerin geçmişte yaşadıklarının etkisiyle yazıldığını dile getirdi. 1990'lar ve 2000'ler grup kadrosunda yaşanan değişikliklerle geçti. Uyuşturucu bağımlılığı problemi nedeniyle davulcu Steven, Rose'un konserlerde taşkınlıklara yol açan umursamaz tavırları nedeniyle de Izzy Stradin gruptan ayrıldı. Kadroda yapılan değişiklerle devam eden turneler ve çıkarılan Use Your Use Your Illusion albümleri her ne kadar maddi başarı elde etse de Guns N' Roses, ilk dönemlerinde yakaladığı seviyeye tekrar ulaşamadı. Özellikle beşinci albüm The Spaghetti Incident'ın eleştirmenler tarafından olumsuz değerlendirilmesi, grubun düşüşünü tesciller nitelikteydi. Bu albümden sonra Rose'un grup üyeleri hakkında aldığı başına buyruk kararlara katlanamayan Slash, gruptan ayrılanlar arasına katıldı. 2000'li yıllar da Rose'un kararları doğrultusunda grubun birçok üyesinin tekrar tekrar değişmesiyle geçti. Yeni üyelerle geçirilen çalkantılı turnelerin ardından grup, son albümlerinden 15 yıl sonra, 2008'de, Chinese Democracy'yi piyasaya sürdü. Ciddi başarı kazanan bu albüm, grubun yeniden yükselişe geçmesini sağladı. Aralarında Rock in Rio festivalinin de yer aldığı, iki buçuk yıl sürecek bir turneye çıktılar. Toplamda ise on yıla yakın bir süre bu albümün turnelerini gerçekleştirdiler. Grubun efsane gitaristi Slash, 23 senelik ayrılığın ardından Not in This Lifetime turnesi için gruba döndü. Slash'e Dizzy Reed ve Duff McKagan da katılınca Use Your Illusion kemik kadrosu tamamlanmış oldu. Grubun uzun yıllar sonra bir araya gelerek gerçekleştirdikleri The Troubadour konseri, tüm zamanların en çok kazandıran konserlerinden biri oldu. Aynı yıl Rose, Brian Johnson'ın hastalığından dolayı konserlere devam edemeyecek olması üzerine AC/DC grubuna katıldı. Oldukça zor geçen bir çocukluk ve çalkantılı geçen kariyerine rağmen Axl Rose, kendine has ses tonu ve parçası olduğu başarılı projelerle rock müzik tarihinin en iyi vokallerinden biri olarak gösteriliyor. Kendisini rock müziğe adamış bu efsane sanatçı, 60'lı yaşlarında olmasına rağmen gösterdiği muhteşem performansıyla daha birçok rock'n roll sevdalısı tarafından dinlenmeye devam edecek gibi görünüyor.


Ayfer Tunç, çağdaş edebiyatımızın 'tutunamayan' ismi olarak adlandırılabilecek eserler veren bir yazarımızdır. Yazar; öykü, roman, senaryo, araştırma türlerinde eserler kaleme alıyor. Hem gelenekten kopmayan hem de güncelliğini koruyan bir yazar olan Tunç, 1989'dan itibaren ortaya koyduğu eserleriyle edebiyatımızdaki yerini ispat ediyor. Etkileyici üslubu, başarılı tahkiye kurgusuyla çağın insanının sevgisizlik, arayış, aile sorunları, yaşlılık, yalnızlık, ölüm, fanilik, intihar, aşk gibi temel sorunlarını tema olarak işleyen önemli yazarlardan biridir. Edebi hayatını etkileyen yazarlara bakıldığında Leyla Erbil, Adalet Ağaoğlu, Tomris Uyar, Ferit Edgü, Bilge Karasu, Faulkner, Kafka, Dostoyevski, Tolstoy, Çehov, Ahmet Hamdi Tanpınar, Albert Camus, Ingeborg Bachmann gibi hem Türk edebiyatının hem dünya edebiyatının önde gelen isimleriyle karşılaşıyoruz. Her yazarın bir kumaşı olduğuna inanan Tunç, kendi kumaşını oluşturan yazarların Leyla Erbil, Oğuz Atay ama en çok Ahmet Hamdi Tanpınar olduğunu söylüyor. Edebiyat dünyasına öyküleriyle adım atan yazar, bir röportajında öykü yazarken en zevk aldığı kısmın son yazma anı olduğunu söylüyor. Ayfer Tunç'a göre bu duruma yazarın yazdığı metni bizzat kendisinin yaşaması da denebiliyor. Yazar Baudelaire'nin bir sözünü de örnek veriyor: Şair istediği zaman kendi ve bir başkası olabilen kişidir. Bu sözle birlikte şair olmadığını ama bir başkası olabildiği anları öykülerinde sevdiğini söylüyor. Ayfer Tunç'un öykü ve romanlarında köşede kalmış, her gün yanından geçip gittiğimiz ama dikkat etmediğimiz insanların hikayesine şahit oluyoruz. Yazar bu durumu bilinçli bir şekilde tercih ediyor. Çünkü kendisi de edebiyatta yan veya yardımcı karakterleri okumayı seviyor. Eserlerinde çoğu zaman öne çıkan tek bir kahramandan bahsedilmeyişin altında yazarın bu sevgisi yatıyor. Eserlerine bakıldığında mutsuz, karamsar ve çoğunlukla kaybeden kahramanlar dikkat çekiyor. Umudun kandırıcı bir tarafı olduğunu düşünen yazar eserlerinde hayalperest umutlara yer vermiyor. -Yazımızda buradan itibaren spoiler içeren bilgiler bulunmaktadır!- Başta Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi olmak üzere yazarın eserlerinde zengin bir kahraman yelpazesi vardır. Bunun nedeni yazarın yazdığı metinlerin gerçekle bağlantısı olmasıdır. Amacının iyi edebiyat olduğunu söyleyen Tunç, okuru düşünerek değil, metni düşünerek yazar. Bir anlığına ya da uzun süre vakit geçirdiği, yakından veya uzaktan tanıdığı herkesi yazdıklarına dahil eder. Bu sayede zengin bir kahraman bilgisinin yanı sıra bütün bu gerçek kişiler yazarın değirmeninden geçip sahtelik hissi uyandırmazlar; özlerinde gerçek hayat vardır, sadece hayal gücü o gerçeklik parçacıklarını karıştırıp yeni bir hale getirmiştir. Yazar, anlattığı her kahramanın hayat hikayesini yaşar, böylece kendi hayatını çoğaltmış olur. Yazarlığın en sevdiği yanı da bu yolla pek çok hayat yaşama şansı elde etmesidir. Yazar, bir söyleşisinde bazı hikayelerin ortaya çıkımasına zemin hazırlayan durumları anlatır. Memleket Hikayeleri annesinin okul yöneticisi olması ve kermesler düzenlemesi sonucu oluşur. Tunç bu kermeslerde, etkinliklerde pek çok kişiyle tanışır. Erenköy Kız Lisesinde okuduğu yıllarda tanıştığı ve yakın arkadaş olduğu üç kızın hayatlarından hareketle de Yeşil Peri Gecesi adlı romanı ortaya çıkar. Özellikle Erenköy Kız Lisesinde okuduğu yılları için Ayfer Tunç Tam bir hikaye deposu olan yıllardır. der. Üniversite hayatı da Tunç için pek çok eserine malzeme sağlamıştır. Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi'nde 'üç etekli deli Emine' adlı karakter, yazarın üniversite yıllarında kaldığı yurttaki müdiresidir. Suzan Defter romanında ise toplumun beklentilerini karşılamaktan kendine yabancılaşmış ve yalnızlaşmış iki insanın hayatını görürüz. Ekmel karakteri sıradan bir hayat içinde hiçliğini fark ettiği an yalnızlaşır. Derya ise istediği aşkı yakalayamamış ve yaşamak istediği aşkı yaşadığını düşündüğü bir kadının hayatına sahip olmak ister. Romanda kişiler sadece ailedeki rolleri ile var olabilirler. Hikaye ile başladığı yazma yolculuğuna romanla devam etmeye karar vermesi başlangıçta Ayfer Tunç için zor olur. Çünkü ilk romanı Kapak Kızı'nı yazdığında suçluluk duyduğundan bahseder. Hikayeden romana geçmesini başta hadsizlik olarak düşünür. Romanın büyüsüne kapıldığı için ve hikayeleri istediği düzeyde gitmediği için Kapak Kızı'nı yazar. Tunç'un yazma ritüeli de kendine özgüdür, kendisi yazmaya başlamadan önce şiir okuduğunu söyler. Eserlerinde geçen şiirlerin sebebi de böylece aydınlığa kavuşmuş olur. Ayrıca yazar metinlerini geceleri yazmayı tercih eder. Bu da eserlerindeki karamsar ve umutsuz havanın sebeplerinden biri olarak düşünülebilir. Bir kadın yazar olarak kendinden beklenenin aksine eserlerinde erkek karakterleri başkişi olarak seçer ve büyük bir ustalıkla erkek ağzından konuşur. Eserlerinde erkek egemen yapı olması akıllara ataerkillik maksadını getirmesin. Kapak Kızı romanında üç başkişiden ikisi- Ersin ve Bünyamin- erkektir. Suzan Defter'de ise yine başkişilerden biri erkek biri kadındır. Her iki günlükte olaylara bakış açısı ve kullanılan dil yazarın ne kadar başarılı bir şekilde iki cinsiyete de bürünebildiğinin göstergesidir. Her ikisinin de hayata karşı umutsuzluğunu ve asla kendileri olarak hayat içinde bir yer edinemeyişlerini kendisi yaşamışçasına aktarır. Ayrıca yazarın kendisinin de farkında olduğu ve en dikkat çekici yönü kahramanlarının ölmesi hatta çoğu zaman yanarak ölmesidir. Sanki yazar bunu bir motif haline getirir. Ama aslında kahramanlarını öldürmesinin nedeni gerçek hayattaki iki yüzlülüklere son verme arzusudur. Karakterleri her zaman yalnızlıkla baş etmeye çalışan, kalabalıklar içinde bile yalnızlıklarında boğulan karakterlerdir. Yazarın bir diğer yönü de hikayelerinde gerek romanlarında birbiri ile iç içe geçmiş pek çok öykü vardır. Bu hikayesinin kahramanı bir sonraki romanın başkişisi olabilmektedir. Eserlerinde bu içe geçmişlik, yazarın kahramanlarından kolayca vazgeçemediğinin, kitap bitse bile yazarın söyleyecek sözünün bitmediğinin göstergesidir. Tunç'un son romanı Aşıklar Delidir ya da Yazı Tura'da romanın başkahramanının ismi Umut'tur ama roman umutsuzluğu anlatır. Yazar ilk günden beri koruduğu gerçekçi tavrını son romanında da sürdürür. Umut tedavisi olmayan bir hastalığa yakalanır. Yazar bu kitapta tarzını biraz değiştirmeyi dener. Kadın ve erkek iki temel karakter üzerinden ve onların ağzından olayları anlatır. Okuyucuya daha fazla sorumluluk yüklediği bir roman ortaya çıkar. Romanın esas konusu tedavi olmayan bir gen hastalığına yakalanan Umut'un yaşadıklarıdır. Hastalık sayesinde kader ve bilim karşı karşıya gelip okuyucuya metafiziksel sorgulamalar yapma imkanı sunar. - Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü Ayfer Tunç. http://teis. yesevi. edu. tr/madde-detay/ayfer-tunc Erişim tarihi: 27 Temmuz, 2022. - Şarklı Güvercin, G. Ayfer Tunç'un Romanlarında Şahıslar Dünyası. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 2017. https://dspace. gazi. edu. tr/bitstream/handle/20.500.12602/175500/2c3b50feee79cd4f36822c99d8cd8a63. pdf?sequence=1.


Bahçeyi Evcilleştirmek, elinizdeki birkaç görüntüden yola çıkarak sorularla baş başa kalacağınız bir kurguda ilerliyor. Kendinizi yalın bir anlatım içinde denklemleri çözerken bulacağınız belgeselin ekibini ise şu isimler oluşturuyor: Yönetmen, senarist ve görüntü yönetmeni olarak Salome Jashi, bir başka görüntü yönetmeni olarak ise Goga Devdariani karşımıza çıkıyor. Belgeselin müziğini Celia Stroom, kurguyu ise Chris Wright üstleniyor. Ekibin yapımcı koltuğunu ise şu dört isim paylaşıyor: Vadim Jendreyko, Martin Roelly, Erik Winkler ve Pascal Moor. Orijinal dili Gürcüce olan belgesel; Berlin, Sundance, Locarno ve Sao Paulo Film Festivali'nde 2021 yılında gösterime girdi. Belgesel, balık tutan balıkçılara eşlik eden dalga sesiyle başlıyor. Daha sonra kamera izleyicinin dikkatini denizin üzerinde ilerleyen bir gemiye çekiyor. Burada izleyicinin kafasındaki soru zincirini başlatan ilk karşılaşma yaşanıyor: Denizin ortasında bir gemi ve geminin üzerinde tek bir ağaç. Bu soruyu yanıtlamak ya da aldığınız cevapla tatmin olmak belgesel boyunca izleyicinin sabırlı olmasını gerektiriyor. Çünkü belgesel olay örgüsünü anlaşılır kılan mekan, kişi, zaman gibi unsurlar bakımından izleyiciyi yeterince tatmin etmiyor. Örneğin belgeselde karşılaştığınız kişileri tanımak onların ağaçlarla olan ilişkilerini anlamakla mümkün oluyor. İzleyici bu kişileri tanımlarken, onların ağaçlarla kurduğu ilişkiyi kılavuz alıyor. Kişilerin olaya yaklaşımı ve ağaçların gelecekteki akıbetine ilişkin yorumları belgesele derinlik katıyor. Asıl mekanı yani evcilleştirilen bahçeyi görebilmek, o mekanın kendi başlarına birer yalıtılmış simülasyonu olan ağaçların seçilme sürecinin tamamlanmasını gerektiriyor. Bu süreç tamamlandığında mekanlar arası bir geçiş başlıyor ve ağaçlar bulundukları yerden estetik bütünlüğün içindeki bir parça olmak üzere taşınıyor. Ancak alt metinlerin yaratabileceği karmaşaya dikkat çekerek tam bu noktada durmakta ve olay örgüsünü en yalın haliyle açıklamakta fayda var. Belgeseldeki kaos, tek bir kişinin estetik algısını doyurmak için yaşanıyor diyerek söze başlayabiliriz. Gürcistan'ın eski başbakanı, emeklilik günlerinde kendine bir hobi buluyor ve Gürcistan sahilindeki farklı bölgelerden yüzlerce yıllık dev ağaçları toplatmaya koyuluyor. Bu asırlık ağaçların toprakla bağını aklınıza getirip, bunun nasıl mümkün olduğunu düşünmeye başlamış olabilirsiniz. Hemen açıklayalım, yazının başında da bahsettiğimiz iş makineleri işte tam da bu sorunun cevabını oluşturuyor. Eski başbakan tarafından oluşturulduğunu düşündüğümüz bir ekip, seçilmiş ağaçları belgesel boyunca tanıklık ettiğimiz uzun operasyonlar sonucu bulunduğu yerden büyük toprak kütleleriyle birlikte taşınmaya hazır hale getiriyor. Böylece bu görkemli ağaçlar, hiçbir masraf ve zahmetten kaçınılmadan eski başbakanın kişisel bahçesine taşınıyor. Elbette siz okurların da düşündüğü gibi, bu ağaçların birer meta gibi oradan oraya taşınmasına itiraz eden kimseler de belgesel boyunca karşımıza çıkıyor. Belgeselde yer alan kişiler, izleyiciye tanıtılmıyor. Kayda alınan duygu ve tepkiler üzerinden izleyicinin karakter algısı oluşturması bekleniyor. Bu tepkilerin karşısında, estetik seçimleri üzerinden belgesele dahil olan eski başbakanın karakteri, izleyicinin tahminleri ve merakı çerçevesinde şekilleniyor. İzleyici, öncelikle seçilmiş ağaçlarla ilişkisi olan kişilerle bir empati süreci yaşıyor. Bu empati süreci, gelecek ve geçmiş arasında kurulan bir çizgide gidip geliyor. Burada kişilerin anlatımları, anıları, beklentileri süreci şekillendiriyor. Seçilmiş ağaçların taşınma sürecine verdikleri tepkiler üzerinden kadın ve erkeklerin farklılaştığı görülüyor. Erkekler, seçilen ve topraktan koparılan ağalar için yapılan anlaşmanın karlılığına odaklanırken; kadınlar ağaçların hatırasına, ağacın gittiği yere adapte olup olamayacağına ve ağacın yetiştirilme sürecinde yaşadıkları zorluklara odaklanıyor ve duygularını bu gerekçeler üzerinden açıklıyor. Belgeselde üzerine fikir belirtilen ve aile toplantıları şeklinde kendini gösteren karşılıklı anlaşmalar, karlı çıkmanın imkanı üzerinden ilerliyor. Seçilen ağaçların karşılığında ise bir miktar para verileceği ve yol gibi altyapı iyileştirilmelerinin yapılacağı vaadinden söz ediliyor. Belgesel, seçilen ağaçların etrafından yaşayan ve ağaçlarla belli başlı ilişkiler kuran insanların tepkilerine uzun bir aralıkta yer veriyor. Bu ilişki, ağacın meyve vermesi, gölge yapması bakımından basit bir fayda zarar ekseninde irdelendiği gibi manevi ve duygusal bir bağlılık üzerinden de ele alınıyor. Toprakla ve onun içinde yaşayan canlılarla ekolojik ortaklığı olan ağaçların sökülme süreci, toprağın reddedilişine ve estetiğin zaferine işaret ediyor. Kadın ve erkeğin, doğa ve kültürün dikotomisi belgesel boyunca analize açık koşulları izleyicinin karşısına çıkarıyor. Kültür içine yerleştirerek açıklayabileceğimiz estetik, belgeselin neden sorusuna insan açısından bir yanıt verirken; doğa açısından karşılığı olmayan birçok soruya belgesel boyunca yanıt aranıyor. Bu, izleyicinin tohumun var olma zaferine değil de, biçimlendirilmiş olanın merakına yenik düşme ihtimalinin kuvvetinden kaynaklanıyor. Bir ağacın büyüme serüveninin öznesi haline gelen sabır; eski başkanın hemen şimdi telaşıyla yer değiştiriyor. Seçilmiş ağaçlarla henüz bir tohum ya da fidanken tanışan kişilerin anıları da evcilleştirilmiş bahçeye taşınıyor. Belki de bu yüzden belgesel, ağaçlarla ortaklaşa yaşam süren kişileri karşımıza çıkarırken, eski başbakanı bize seçimleri ve estetik algısı üzerinden simüle etmeyi yeterli buluyor. Belgeseli asıl mekanı görme sabrıyla izleyen izleyici son sahnede iklimlendirilmiş, biçimlendirilmiş ve estetize edilmiş mekanla karşılaşıyor. Belgesel boyunca hem izleyici hem de seçilmiş ağaçlarla ilişkisi olan kişilerce sorulmuş bir soru, Sökülen ağaç gittiği yere adapte olabilir mi?, belki de estetiğin yüceltilen kurgusuyla cevaplanmaya çalışılıyor. Sonunda izleyicinin karşısına doğanın dengesiyle benzeşim kurmak isteyen ancak matematik denklemleriyle ayakta kalmaya çalışan, adeta tertipli bir bahçe çıkıyor. Doğanın başına buyruk dengesini tutturmaya çalışan bahçe sahibi, bu kusursuzluk tasarısıyla, ne yazık ki elindeki cetveli saklayamıyor. Sizler için analiz ettiğimiz belgesel incelememizin sonuna geldik. Siz ağaçların seçilerek bulunduğu topraktan koparılması ve bir bahçede toplanması fikrini nasıl değerlendiriyorsunuz? Dilerseniz, bu sorunun yanıtını sizden, sizler MUBİ'de gösterimde olan ve bu yazıda incelediğimiz belgeseli izledikten sonra alalım. O halde, Söylenti ailesi olarak sizi keyifli bir izleme deneyimine uğurlayalım! Kaynak: Hermann Hesse, Ağaçlar, Kolektif Kitap, 9. Baskı, Eylül 2021, İstanbul.


Daha güzel bir dünya misyonuyla yolan çıkmış ütopyalara bir antitez olarak konumlanmış distopyalar; tarih boyunca birçok sistemi, rejimi veya yönetimi kendi dünyalarında kendi kurguları dahilinde çarpıcı bir gerçeklikle eleştirdiler. Usta yazarların hayranlık uyandıran bir öngörü ile ilmek ilmek dokuduğu bu karanlık dünyalar çoğu zaman toplumlarına acımasız birer ayna tutma görevini başarıyla yerine getirdiler. Bir tür olarak distopya eserleri 20. yüzyılın başından günümüze kadar geniş kitlelere ulaşarak toplumlar üzerinde büyük bir farkındalık ve aydınlanma etkisi yarattılar. Gelin bu türün bazı örneklerini birlikte inceleyelim, keyifli okumalar. Distopyalar yıllar boyunca çeşitli sorunları ele alarak muhtemel felaket senaryolarıyla biz okuyuculara farklı bakış açıları kazandırmışken tüketim çılgınlığı hakkında bir eser olmazsa olmazdı. J. G. Ballard 2006 yılında kaleme aldığı Öteki Dünya ile bu boşluğu fazlasıyla dolduruyor. Öteki Dünya kontrolden çıkmış bir modernizmin gelebileceği kaotik noktayı gözler önüne seriyor. Hayatı tüketimi körüklemekle geçmiş işsiz bir reklamcı olan Richard Pearson babasının gizemli ölümü sonucunda kendini Metro-Centre alışveriş merkezinde buluyor. Burası günümüzdeki alışveriş merkezlerinden oldukça farklı bir işlevde konumlanıyor. Vakitlerinin çoğunu bu kutsal ibadethanede tüketim yaparak geçiren ve bunun dışında kalan tüm yapıları tehdit olarak gören bir toplum işleniyor. Londra'nın Brooklands kasabasında tüm şehirden görülebilecek yüksek ve ışıltılı bir kubbeye sahip bu kutsal mekana girmesi kolayken her tabelanın kendisini gösterdiği Metro-Centre'dan çıkması oldukça zordur. Babasının ölümüne sebep olan saldırının ardında sıradan bir terör girişiminden fazlası olabileceğini anlayan Richard burada kalarak soruşturmaya başlar ve olaylar beklenmedik bir hal alır. Eserlerinde insan şiddetine sık sık yer veren Ballard bu distopyada kapitalizm ve modernizmin tehlikeli kombinasyonunun yanı sıra faşizmin yıkıcı etkisine de yer verir. Tüm bu kaosun ortasında kendilerine sembol olarak St. George haçını benimsemiş futbol holiganları şehir boyunca kaba kuvvet ile terör estiriyor. Günümüzden çok da uzak olmayan bir geleceği tasvir eden gerçekçi bir distopya arıyorsanız Öteki Dünya beklentinizi karşılayacaktır. Konusu ve işlenişi gereği 7'den 70'e çok geniş bir kitleye dokunabilen bir yapıt olarak Hayvan Çiftliği her okuyucuda farklı bir tat ve mesaj bırakır. Bir başka George Orwell klasiği olan bu modern fabl her distopya severin kütüphanesinden eksik etmeyeceği türden bir eser. Tarih boyunca siyasi oluşumları, şahsiyetleri veya sistemleri eleştirirken sayısız yazar birçok farklı yola başvurdu fakat bunu bir Hayvan Çiftliği kurgusu üzerinden aynı sertlikte ve akıcılıkta yapabilmek ancak Orwell gibi yaratıcı bir hayal gücünün altından kalkabileceği türden bir meydan okumaydı. Barındırdığı karakterlerin çoğu tarihe damga vurmuş siyasetçilere ve yöneticilere benzetilmektedir. Eleştirmen ve okuyucular tarafından Stalin yönetimindeki Sovyetler Birliği'ni merkeze aldığı varsayılan eserde Orwell sosyalizmin teorik ile pratik arasında barındırdığı uçurumuna vurgu yapar. Her ne kadar masum ve iyi niyetli şekilde eşitlik temeline dayandırılan bir sistem hayali kurulsa da insanın karakteri ve iktidar sevdasının baskın çıkarak sistemi kaçınılmaz sona sürüklediği bir olay örgüsü okuyucuya akıcı ve direkt bir şekilde geçer. 1984 ile birlikte George Orwell'in en çok okunan eserlerinden biri olma özelliğini taşıyan Hayvan Çiftliği, günümüzde distopya edebiyatının altın eserleri arasında yerini koruyor. Feminist edebiyatın önemli yazarlarından Katharine Burdakin 1937 yılında Swastika Geceleri'ni yazarak Nazi ideolojisinin Almanya sınırlarından tüm dünyaya yayıldığı bir ihtimali gözler önüne seriyor. Sadece siyasi yönden değil, gerek toplumsal gerek dini yönden bambaşka bir yapıya evrilen dünya tasvirinde Burdakin, kadın-erkek eşitsizliğini de bambaşka bir noktada konumlandırıyor. 27. yüzyılda geçen roman okuyucusuna kadın cinsinin üreme sürecindeki önemsiz bir araçtan fazla değer görmediği karanlık bir sınıf yapısı sunuyor. Mahzen benzeri yerlerde toplu olarak esaret altında tutulan kadınlar onlara dayatılan geleceğe boyun eğmekte ve yalnızca erkek çocuk dünyaya getiriyorlar. Hitler dini dışındaki tüm dinler zamanla dünyadan silinmiştir ve herkes tanrı olarak gördükleri liderlerine sorgusuzca tapınıyor. Fahrenheit 451'i anımsatan şekilde tüm kitapların yakıldığı bu baskıcı toplumda sanattan bahsetmek de imkansız. Yakın tarihe damgasını vurmuş bir sembolü derin bir kurgu ile işleyerek etkileyici bir eleştiriye imza atan Katharine Burdakin, Swastika Geceleri ile distopya edebiyatına farklı bir genişlik kazandırdı. Günümüz dünyasında bile üretimin yadırganamaz bir parçasını insan gücünün oluşturduğu bir düzenin içinde yaşıyoruz. Peki tersini hiç düşündük mü? Amerikalı Yazar Kurt Vonnegut bundan tam 70 yıl önce bu ihtimali düşündü ve sonucunda Otomatik Piyano ortaya çıktı. Yazar kitabının konusuyla ilgili 1973 yılında Playboy röportajında sorulan soruya Konusunu, konusu güle oynaya Biz'den araklanmış Cesur Yeni Dünya'dan güle oynaya arakladım. cevabını verdi. Cevabın mizahı yanını bir yana bırakırsak hiç de haksız sayılmaz. Kurgusal dünyası Biz, Cesur Yeni Dünya, 1984 gibi distopya edebiyatının önde gelen romanlarıyla paralellik gösterse de kendine has dili ve anlatım biçimiyle Otomatik Piyano oldukça özgün bir eser. Yazarların eserlerini kaleme alırken yaşantılarından esinlendikleri inkar edilemez bir gerçekse Kurt Vonnegut bunun en iyi örneklerinden. İkinci Dünya Savaşı sırasında Dresden şehrinde Almanlar'a tutsak tutulduğu dönemin yanı sıra General Electric bünyesinde çalıştığı yılların Otomatik Piyano'nun yağ ve cıvatalardan meydana gelen metalik dünyasının oluşumunda etkili olduğunu söyleyebiliriz. Kitap yakın gelecekte Üçüncü Dünya Savaşı sırasında insan emeği olmaksızın üretim yapmanın mümkün kılındığı süreç sonucunda oluşan kriz halini merkezine alır. Patronlar-Mühendisler ve iş güçleri ellerinden alınmış alt sınıf olarak iki sınıfa ayrılmış bir toplumun acı verici portresi çizilir. Kapitalizmin ile insan ahlakının haksız dövüşüne tanıklık edebileceğiniz Otomatik Piyano, dünyamızın geleceğini şekillendirecek nesiller tarafından kesinlikle okunması gereken bir eser. Suçluların cezalandırılma biçimi her zaman bir tartışma konusu olmuştur. Cezanın caydırıcılığı potansiyel suçluları kafalarındaki eylemlerinden alıkoymaktan oldukça uzak olacak ki dünya geneli suç oranlarında istikrarlı bir artış gözlemleniyor. Hillary Jordan'ın kaleminden 2011 yılında çıkan Uyandığımda, tam da bu konuya farklı bir bakış açısıyla yaklaşan bir eser konumunda. Bugünkü halinden oldukça uzaklaşmış; kadınların pantolon giymesinin uygun görülmediği, eğitim almalarının önünün kapandığı, eşcinsel ve feministlerin toplum için birer tehdit olarak tanımlandığı distopik bir Amerikan toplumu tasvir ediliyor. Bu karanlık dünyada günden güne artan suçlar sonucunda hapishanelere kaynak sağlanamaz ve yönetimin bulduğu çözüm oldukça sıra dışıdır; işledikleri suça göre derilerine renk enjekte ederek onları toplumda ifşa etmek. Tecavüzün mavi, hırsızlığın sarı, kürtaj yaptırmanın kırmızı renge mahkum edilmesiyle yürütülen süreç okuyucuya oldukça ilginç bir bakış aşısı sunar. Romanın ana kahramanı ve kürtaj suçundan hüküm yemiş Hannah Payne'in gözünden baktığımız bu toplumda kırmızı ten rengi ile ayrıştırılmak nasıl bir his doruklarımıza kadar hissediyoruz. Amerikalı yazarın feminist görüşlerine de sıkça rastladığımız eser, ataerkil toplumun kontrolden çıkması durumunda ne gibi sonuçları olabileceğini de sert bir dille betimler. 2014 Yılında yayımlanan Kafes romanıyla Netflix yapımcılarının dikkatini çeken ve hikayesi Bird Box ismiyle beyaz perdeye uyarlanan yazar Josh Malerman, 2019 yılında okuyucusunun karşısına Teftiş ile çıkıyor. Bu karanlık roman esrarengiz iki okulda gelişen paralel ve gizemli bir hikayeyi ele alıyor. Kitabın ilk bölümleri görece ağır ve sıkıcı gelebilse de sistemin kavranması ve atmosferin yoğunlaşmasıyla okuyucuya üst seviye bir gerilim ve gizem hazzı sunuyor. Okuldaki öğrencilerin A'dan Z'ye harflerle isimlendirilmesi olaya farklı bir bakış açısı katıyor. Katı kuralların ve otoriter yönetimin yüklediği baskı ve korku rejimi kitabın ana karakteri J'yi belirlenmiş kalıpların dışına ve dış dünya ile bağlantı kurma çabası içine girmeye itiyor. Roman ayrıca merkezinde barındırdığı Karşı cins mükemmele ulaşma yolunda sadece bir dikkat dağıtıcı mıdır? sorusuna cevap ararken sosyolojik çalışmalara veri olabilecek tartışmalar için etkini bir kaynak niteliğinde. Siyah bulutların üzerinden hiç eksik olmadığı dünyası ve gerek psikolojik gerek fiziksel şiddet baskısının omuzlardan hiç kalkmadığı bu akıcı distopya özellikle kasvetli kış aylarında okunduğunda distopya severlerin raflarında özel bir yer alacaktır. Türk edebiyatının başarılı yazarlarından Zülfü Livaneli'nin 2008 yılında yayımlanan romanı Son Ada listemizdeki tek yerli eser. Romanın merkezinde toplumdan izole, kendi yağında kavrulan ve mutlu mesut yaşamını sürdürenbir ada halkının kötü niyetli bir diktatörün dokunuşuyla bir cehenneme dönüşmesinin acıklı portresi yer alıyor. Livaneli politik tutumuna paralel olarak otoriter rejimleri Son Ada eserinde kurguladığı hikaye ile acımasız ve yalın bir şekilde topa tutuyor. Siyasilerin halkı açlık ve sefaletle tehdit edip gözlerine at gözlükleri geçirerek sadece bakmasını istedikleri yöne baktırabildikleri ve görmesini istedikleri şeyleri gördürebildikleri gerçeği net bir şekilde okuyucunun yüzüne vuruluyor. Romanın ilerleyen bölümlerinde yaşanan dehşet dolu olayları eli kolu bağlı şekilde okuma süreci bir hayli yıpratıcı ve düşündürücü. Bir nevi çoban-sürü ilişkisine evrilen başkan ile ada halkı arasında yaşananlar kurguyu kaçınılmaz sona sürüklüyor. Başı önde bir şekilde kendilerine dayatılan yaptırımlara boyun eğen toplumu ve elinde kırbaç tutan yönetimi okudukça günlük hayattan örneklere benzetmek gittikçe mümkünleşiyor. Alegorik mesajlarla dolu bir Livaneli romanı olan Son Ada, yerli distopya bulma konusunda kıtlık yaşayan okuyucular için bulunmaz bir nimet değeri taşıyor. Nobel edebiyat ödüllü İngiliz yazar Doris Lessing'in 1974 yılında kaleme aldığı Hayatta Kalma Güncesi; bilim kurgudan uzak, gerçekçi ve çarpıcı bir distopya. Doğal kaynakların tükenmek üzere olduğu bir dünyada çarklar nasıl dönerdi? Tabii ki güçlülerin güçsüzlerin üzerine basarak yarınlarını kurtardıkları ve sınıf farkının giderek açıldığı bir şekilde... Doğanın fabrika ayarlarıyla oynanması yetmemiş gibi insan psikolojisinin de yerle bir edildiği bu dünyada bir düzen veya denetimden bahsetmek oldukça zor. Tam anlamıyla kaosun hüküm sürdüğü toplumda yağmalanan dükkanlar, moloz yığınına dönüşmüş binalar ve kol gezen çocuk çetelerine sık sık rastlanır. Bütün bu karmaşayı kendisine emanet edilen bir kız çocuğunun sorumluluğuyla hayatta kalma savaşının ortasında yaşlı bir kadının bakış açısıyla görüyoruz. Yozlaşmanın, açgözlülüğün ve bireyselciliğin kriz anlarında nasıl insanı ele geçirip onu vahşi bir hayvana çevirebileceğine tanıklık ettiğimiz Hayatta Kalma Güncesi, okuyucuyu sorgulamaya iten bir roman olma özelliğine sahip. Distopya edebiyatının miladı olarak kendinden sonra gelen birçok yazara büyük ilham kaynağı olmuş bir Jack London eseridir Demir Ökçe. Yayım yılı olan 1908'den bugüne içinde barındırdığı fikirleri ve değerleri tüm çarpıcılığıyla taşımayı başarmış ölümsüz bir başyapıt kendisi. Jack London henüz yirminci yüzyılın başlarında oligarşi ve kapitalizm çarkının toplumlar üzerinde bırakabileceği derin yaraları şaşırtıcı bir öngörü sergileyerek gözler önüne serdi. Böylece sonraki özel fikir insanları için görmezden gelinemeyecek derecede bir farkındalık ve aydınlanma yaratarak Orwell, Huxley, Bradbury gibi birçok usta yazara bir distopik dünyanın kurgulanması konusunda yol gösterici olur. Eserde acımasızca proletaryanın üzerine basarak büyüyen tröstlere karşı geri adım atmayan Ernest Everhard'ın direnişi üzerinden sosyalist bir devrim ihtimali üzerinde durulur. Amerika kırsalında, işçi sınıfının bağrında kavrularak yetişmiş bir yazar olması elbette Jack London'ın kaleminde oldukça etkili olacaktı. Bu etki birçok eserinde net bir şekilde görülse de politik ve fikirsel bağlamda okuyucuya sunduklarıyla Demir Ökçe diğerlerinden ayrı bir kategoride değerlendirilmeli ve şüphesiz ki topluma ayna tutan ölümsüz eserlerin arasında yerini almalıdır. Yevgeni Zamyatin'in kaleminden çıkan Biz, 1924'te yayımlandığı dönem Sovyetler Birliği'nde bir tehdit unsuru olarak görülünce 1988 yılına kadar kendi dilinde Rus okuyucularla buluşamadı. Bir edebi eserin çeşitli siyasi topluluklar tarafından tehlikeli görülerek yasaklanması başlı başına o eserin ne kadar çarpıcı ve bilinmesinin istenmediği bazı gerçekleri gün yüzüne çıkardığının en net göstergesidir. Kendisinden sonra oluşturulacak distopik dünyalara bir esin kaynağı niteliği gören Biz, uzak gelecekte geçen ve otoriter bir Tek Devlet tarafından yönetilen bir toplumu konu alır. Artık isimlerin ve şahsiyetlerin bir öneminin kalmadığı bu yeni toplum yapısı matematik merkezli bir şekilde yönetilmektedir. Şahıs isimleri bile matematiksel kodlardan oluşurken bunaltıcı bir polis yönetimi insanları sürekli denetlemektedir. Bireylerin ne zaman uyuyacakları, eşleriyle cinsel ilişkiye girecekleri ve özel hayatlarında yapıp ettikleri dahi devletin şekillendirmesiyle yürütülür. Duvarları şeffaf ve dışarıdan gözlenebilir evlerde yaşayan toplumda herkese en temel görevi mutlu olmak ve kendini bu yola adamaktır. Hayal gücü, maneviyat ve şahsi zevklerin ölümcül birer zehir olarak görülür. Romanın ana karakteri D-503 başlarda her şeyin yolunda olduğunu ve sistemin kusursuz işlediğini düşünse de zamanla aydınlanacak ve kendini gerçek mutluluğu arayış yolunda bulacaktır. Günümüze kadar yazılmış distopyalarda alışmış olduğumuz klasik totaliter rejim ile başkaldırının çatışmasının ilk ve en saf örneklerinden birinin okuyucuya sunulduğu Biz, kült distopya romanları arasında vazgeçilmez bir eserdir.


Prömiyerini 41. İstanbul Film Festivali'nde yapan ve Gizem Kızıl'ın ilk uzun metrajı olma özelliğini taşıyan Bana Karanlığını Anlat filmi, 23 Eylül'de vizyondaki yerini alacak. Başrollerini Aslıhan Gürbüz, Serpil Gül, Gizem Güçlü, Selim Can Yalçın, Giray Altınok ve Yasemin Szawlowski gibi isimlerin paylaştığı film geçtiğimiz günlerde yapılan 29. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali'nde Aslıhan Gürbüz'e En İyi Kadın Oyuncu dalında ödül kazandırdı. Aynı zamanda En İyi Özgün Müzik dalında iki ödüle sahip olan film, tek mekanda geçmesine rağmen akıcı anlatısıyla dikkat çekiyor. Gelin daha vizyona girmeden festivallerden övgüler ve ödüllerle dönen Bana Karanlığını Anlat'ı mercek altına alalım. Film temelinde hayatını ondan öncesini hatırlayamayacak kadar uzun bir süredir kocası Veli'nin yörüngesinde geçiren Nermin adındaki kadının, bir akşam yemeği sırasında kocasını aniden kaybetmesini ve bu olaydan sonra gasilhanede geçen birkaç saati konu alıyor. Açılış sekansını kocası kalp krizi geçirdiği sırada ona ilaç getirmek yerine öylece duran ve ölüm gerçekleştikten sonra oturup yemeğini yemeye devam eden bir Nermin göstererek yapıyor Gizem Kızıl. Aslında daha bu ilk andan itibaren anlıyoruz filmin içinde bize anlatacağı büyük ve karanlık bir derdi olduğunu. Bu açılış sahnesi dışında filmin tamamı birçok insan için huzursuzluk verici ve karanlık bir yer olan gasilhanede geçiyor. Bu ölümle birlikte gasilhaneye doluşan Veli'nin annesi, dayısı, kardeşi, baldızı ve gassal da hikayede bize eşlik ediyorlar. Bunun yanı sıra Veli'nin annesinin yıllardır keşke Nermin değil de o gelinim olsaydı gözüyle baktığı başka bir kadın da dahil oluyor gasilhane atmosferine. Buradan da anlayacağımız üzere aslında filmde hem karakterler arası hem de içsel büyük bir çatışma söz konusu. Gelin-kaynana diyalogları üzerinden kadının kadın üzerindeki şiddetinden tutun, annenin erkek evlat farklı tarzı eril cümleleriyle Türk toplumunda var olan toplumsal cinsiyet ayrımını, yıllardır aile yapısına yerleşmiş olan kültürel dokunun genel yapısıyla birlikte ele almayı başarmış Gizem Kızıl. Veli'nin annesi gibi geleneksel ataerkil aile içine doğup onunla büyüyen kadınlar yine aynı ataerkil kaideleri sürdürme eğiliminde oluyorlar. Erkek çocuk doğurduğunda ise bu kadın, gücün doruğuna kaynana olarak ulaşıyor. Anne gelecekteki güvencesi olarak gördüğü oğlunu kayırarak genç erkeğin kendi eşinden hizmet beklentilerini şekillendiriyor. Filmde gözle görülen gelin kaynana çekişmesi olarak ortaya çıkan bu olgu işte bu ataerkil kalıbın bir ürünüdür. Film karakterlerine ve aileye yüklediği her özellikle, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir kültür meselesi olduğuna, kadının aile ve erkekten bağımsız düşünülmeyecek hale getirilmesine, eril bakış açışının kadınlık üzerinde nasıl hakimiyet kurduğuna kadar birçok noktaya parmak basmış. İşin en başarılı noktası da bu parmak basmaların göze parmak sokarcasına değil, 80 küsur dakika içerisinde yavaş yavaş boğazınız sıkılıyormuş hissi vererek yapılmış olması. Filmin derdini, ne anlatmak istediğini, neyin üzerinde durduğunu çok iyi anlıyorsunuz çünkü herkesin öyle ya da böyle yakından şahit olduğu şeyler bunlar. Diyaloglardan beslenen filmin en can alıcı noktalarından biri Nermin'in musalla taşında yatan kocasıyla yüzleştiği an. Nermin'in nefes alamayışlarını, yıllardır hem içine düştüğü aile hem de kocası tarafından nasıl kolundan yakasından çekiştirildiğini, baskılandığını ve tek başına bırakılmış bu kadının nasıl bu olanlara boyun eğdiğini acı şekilde öğreniyoruz. Nermin konuştukça çözülüyor, konuştukça daha fazla haykırmak istiyor, konuştukça daha fazla anlatmak istiyor içindeki karanlığı. O karanlığın nasıl dört bir yerini sarıp onu işlevsiz, hareketsiz, anlamsız bıraktığını daha fazla anlatmak istiyor. Bir zamanlar aşık olup evlendiği adamın istekleri doğrultusunda yaşanamamış, kaybedilmiş gibi görünen bir hayat, başkalarını memnun etmek adına kendimizden verdiğimiz ödünler, zamanla neyi sevip neyi sevmediğimizi ve kabiliyetlerimizi unutmamız, benliğimizden uzaklaşmamız ve bunların yıllar yılı birikip sevginin yerini öfkenin alması. Nermin konuştukça bu yaşananların ağırlığı göğsünüze çöküyor. Nermin'in çocuk doğuramadığına dair diyaloglar ise yine toplumun kadından beklentilerine götürüyor bizi. Kadının aileyle anlam kazanmaya başlayan ve toplum tarafından her şeyden önce eş ve anne olarak görülmek istenen sosyal pozisyonunu odağa alıyor. Neslin devamını erkek otoritesinin değişmez garantisi, kadının biricik yeri ve yetki sınırlarını da annelik olarak gören kafa yapısının Nermin'i nasıl eksik ve değersiz hissettirdiklerine şahit oluyoruz. Bana Karanlığını Anlat, toplumsal cinsiyete dayanarak erkek ve kadına biçilen değerler, roller ve kalıpların hiyerarşik olarak araştırıcılığını gözler önüne seriyor. Kadının hem aile içinde baskılanmasına hem de toplumdan soyutlanıp silinmesine, benliğini ve sesini kaybetmesine ön ayak olan tüm tutum ve davranışları kısa bir süre zarfında seyirciye aktaran Gizem Kızıl'ın başarılı kalemi, yer yer kara mizahla da beslenip seyirciyi güldürmeyi başarıyor. İnce işlenmiş bu senaryoyu Aslıhan Gürbüz'ün Nermin'in her duygusunu kusursuz şekilde aktardığı güçlü oyunculuğu da oldukça yükseğe taşıyor. Tüm bu olumsuzluklara ve karanlığa hapsolmuş yıllara rağmen bir kadının, bu ölüm sayesinde özgürleşmesine şahit oluyoruz en nihayetinde. Ataerkil aile yapısı ve sürekli baskılandığı erkek ondan bir arabayla uzaklaşırken Nermin'in ilk kez derin ve rahat bir nefes aldığını görüyoruz. 23 Eylül'de vizyona girecek olan Bana Karanlığını Anlat'ı beyaz perde de izleme fırsatını kaçırmamanızı diliyor, filmin derdinin kesinlikle görülmeye değer olduğunun altını çiziyoruz.


Barbarian; hayatta kalmaya çalışırken bencil olamayan bir kadının, insanlığını kaybetmiş bir annenin, bitmek bilmeyen bir erkek egosunun, cinsiyetçiliğin, duygusal ve fiziksel şiddetin, yozlaşmış otoritenin ve klasikleşmiş korku tabularını yıkmaya çalışan bir yönetmenin hikayesini ele alıyor. İlgi çekici hikayesi, karakterleri ve kamerasıyla film; ilk saniyelerinden itibaren bizi diken üstünde tutmayı başarıyor. Karanlık, hastalıklı ve güvenilmez bir dünyaya girdiğimizi hissederken tedirgin edici hiçbir unsurla karşılaşmamamız ise seyirci olarak bizi daha çok korkutuyor. İzlerken hikayenin nereye gittiğini ve neyle ilgili olduğunu bildiğimizi düşünüyoruz ama film, bize ne kadar yanıldığımızı ilk dakikalarında kanıtlıyor. Film gerçekten akıllı bir şekilde kendini inşa etmeye başlıyor, karşısındaki insanı bir saniyeliğine bile aptal yerine koymuyor. Film, bizlere karakterleri ve mekanı tanıma ve analiz etme fırsatı sunarken temposunu düşürmüyor; tatlı bir akışta gerçekleşen olaylara eşlik etmemize izin veriyor. Hikayenin birtakım dertleri var ve bunu görsel bir zekayla, estetikten ödün vermeden anlatıyor. Zach Cregger, Barbarian için köklerinden uzaklaşabildiği kadar uzaklaşmış ve yeni bir alanda kendi sesini bulmuş diyebiliriz. Cregger, 10 milyon dolarlık bir bütçeyle Disney seviyesinde bütçelere ihtiyaç duymadan da doyurucu işler ortaya çıkarabileceğini gözler önüne sermekten kaçınmıyor. Tess Marshall, kısa bir iş görüşmesi için Detriot'ten Airbnb kiralar ve şehre geldiğinde Keith isminde bir adamın kiraladığı evde kaldığını ve ikisinin de aynı tarih için, farklı sitelerden, evi kiraladıklarını öğrenir. Tess evde kalıp kalmamak konusunda kararsız kalsa da dışarıda devam eden yağmur fırtınasına dönmek istemez ve Keith'in de ısrarlarıyla genç adamla evi paylaşmaya karar verir. Başkahramanımız tedbiri elden bırakmamak konusunda inatçıdır fakat gecenin ilerleyen saatlerinde, Keith'in evde bulduğu şarap eşliğinde, ikili aralarındaki buzları eritmeye başlar. Sonraki sabah ise işler Tess için ilginç bir hal alır. İş görüşmesinden döndüğü sırada evsiz bir adamın bağırarak ona doğru koşması ve onu eve kadar kovalamasıyla Tess telefona sarılıp polisi arar fakat, ABD'nin çözülemeyen sorunu haline gelen, polis Tess'in yardım isteğini yanıtsız bırakır. Çaresizliğiyle kendisini sakinleştirmeye çalışan kahramanımız günün ilerleyen saatlerinde evde tuvalet kağıdı arayışına çıkar ve bodrum katında duvara gömülmüş bir kapı bulur. Başlarda bulduğu şeyden rahatsız olan ve macera aramayan Tess bodrumdaki kapının üstüne kapanmasıyla merakına yenik düşer. Tess kapıyı açıp küçük bir aynanın yardımıyla gizli bölmeyi aydınlattıktan sonra ileride parçası olmaktan çok pişman olacağı bir hikayenin sonunu kendi elleriyle yazdığının farkına varmadan içeri girer. Filmin ikinci hikayesi ve başkahramanı olan AJ ise ona karşı açılan tecavüz davası sırasında işini, parasını ve kendisine olan güvenini kaybederken kendi başına açtığı tüm felaketlerden kaçmak için evin asıl sahibi olarak Airbnb'ye geri döner. AJ işlediği suçu kabul etmekten aciz, egoist, manipülatif bir adam olarak bulduğu gizli geçidin başına ne tür bir bela açacağını kestiremez ve ilerleyen zamanlarda ise Tess ile aynı kaderi paylaşmak zorunda kalır. Tess seyirci olarak kendimizle kolayca özdeştirebileceğimiz bir karakter değil, kendine ait düşünceleri ve duyguları olan, en kritik noktalarda bile bencil olmayı başaramayan bir kadın fakat bu bizi onunla bir bağ kurmaktan alıkoymuyor. Klişeleşmiş korku kahramanları gibi olmaktan hem çok uzak hem de bir o kadar yakın. Seyirci olarak film boyunca Tess bizi bir kez olsun duyabilse ve ona kaçıp kurtulmasını söyleyebilsek diye can atarken, Tess tam aksini yapmaya devam ediyor ama en temel fark, film bizi bunun bir gerçeklik olduğuna fazlasıyla inandırıyor. Tess kararlarıyla var olan bir karakter ve aptal biri değil, çevresindeki her şeye tedbirle yaklaşıyor fakat attığı adımları, nereye giderse gitsin, içinden gelerek atıyor. AJ'e karşı Tess'e hissettiğimiz duyguları hissedemiyoruz. AJ ekrandaki ilk sahnesiyle ona karşı oluşmaya başlayan sempatimizi süpürüyor ve yerini nefrete bırakıyor. Karakter bunalımındaki korkak bir tecavüzcünün yaşaması film için en büyük dertlerimizden biri değil, Tess ile arasındaki en büyük fark da bu. AJ, Tess'i dehşete düşüren odayı bulduğunda evi kiraya verirken daha fazla para alabileceği ihtimaline seviniyor ve hiç tereddüt etmeden elinde bir metreyle geçidin karanlığına dalarken ona ne olacağını merak ediyoruz ama kesinlikle onun adına endişelenmiyoruz. Barbarian ilk önce bizi kamera açılarıyla kendisine hayran bırakıyor. Tess'in verandaya adım atmasıyla birlikte kadraj ikili bir hale geliyor. Tess'in yüzüne ve kilide yakın açılardan bakarken, uzak çekimlerde evde bir şeylerin yolunda gitmediği hissine kapılıyoruz. Verandadaki ışıklandırma Tess'i aydınlatmak yerine küçük bir obje gibi gösteriyor ve dışarının karanlığı evin kapısında beklemekten çok daha güvenli görünmeye başlıyor. Kamera Tess ile hareket ettiği sırada açıyı da değiştiriyor ve kadrajda her zaman başkahramanımızı görebiliyoruz. Filmin en çok kullandığı teknik olan frame within a frame, Tess'i evde geçirdiği süreç boyunca olduğundan hep daha küçük göstermeyi amaçlıyor ve çoğu noktada da başarılı oluyor. Bu klostrofobik çerçeveler sayesinde film bizi de nefessiz bırakıyor ve Tess kadar biz de yaşanan durumun içinde sıkışıp kalıyoruz. Özellikle bodrum katında ve mahzende geçen sahneler için kullanılan geniş açılar, ekrana daha çok dikkat etmemize ve bir şeyler olmasını beklediğimiz sahneler için kendimizi hazırlamamıza neden oluyor. Olmasını beklediğimiz jumpscare, diyalog veya hareket gerçekleşmese bile kamera bizi germeyi başarıyor. Yönetmenin kamerası çoğu zaman paranoyaya, sıkışıp kalmış olmanın getirdiği korkuya ve yabancı bir alanda olmanın rahatsızlığına oynuyor. Kendinden emin bir şekilde ve estetik kaygılarıyla bu yılın en güzel karelerine sahip olan korku filmlerinden biri olmayı da başarıyor. Göz alıcı sinematografisi ve kurgusuyla birlikte Barbarian'ı bu kadar ilgi çekici kılan başka bir element de ışığın ve karanlığın ustaca kullanılmış olması. Elbette ışığın iyiyi, karanlığın ise kötüyü temsil etmesi gibi basit bir sembolizmden bahsetmiyoruz. Işığın ve karanlığın, hikayenin işleyişiyle birlikte filmi ikiye ayırdığını söylemek mümkün. Tess ve AJ'in gün ışığında geçirdikleri zamanla, mahzende ve gecenin karanlığında geçirdikleri zaman arasında birçok şeyi değişmiş olarak buluyoruz. Barbarian sadece hikayesi, mesajları ve karakterleriyle değil, aynı zamanda bir görsel sanat ürünü olarak da bizleri tatmin ediyor. Son zamanların en iyi indie filmlerinden biri olmakla kalmıyor ve size nostaljik bir seyir zevki de sunuyor.


Bu yılın en iddialı filmlerinden biri olan Greta Gerwig imzalı Barbie sonunda vizyona girdi. Renk paletiyle ve detaylarıyla görsel bir şölen sunan film, son derece neşeli bir manifesto olmayı başarıyor. Barbie, yalnızca bir oyuncak reklamı veya animasyon filmlerinin live-action hali olabilirdi. Fakat bunun yerine kadın olmanın zorluklarına değiniyor. Kadınlığın patriarka altındaki ürkütücülüğüne, mükemmel olma algısının saçmalığına ve Barbie'nin neyi temsil ettiğine dair varoluşsal bir bakış sunuyor. Barbie, yılın en şaşırtıcı ve cüretkar filmlerinden biri oluyor. Anlamsız bir fiyasko olarak sonlanabilecek bir proje; film yapımcılığının sağlam, önemli ve dokunaklı bir parçası olmayı ve aynı zamanda izlemesi muazzam bir eğlence olmayı başarıyor. Barbie, 2001: A Space Odyssey filmine bir göndermeyle başlıyor: Barbie, ikonik mayosuyla çorak bir arazide farklı oyuncak bebeklerle oynayan kızların arasında yükseliyor. Tüm kızlar Barbie için ellerindeki oyuncaklarından vazgeçiyor. Barbie oyuncağı, bir fikir olarak pek çok alanda kartları yeniden dağıtıyor. Barbieland'de ise Barbie, kızlara ilham veren ve cinsiyetçiliğin tüm sorunlarını çözen bir ikon haline geliyor. İlk Barbie oyuncağı piyasaya çıkalı yaklaşık 60 sene oldu. İlk çıktığından beri popülaritesini her daim korudu. Barbie, var olduğu ilk günden beri herkes için farklı bir şeyi temsil eden bir figür oldu. Kimi için küçük kızlara istedikleri her şey olabileceklerini söyleyen güçlü bir kadının simgesiyken kimi için sosyetenin ulaşılması imkansız güzellik standartlarının altını çizen ve tek tip güzelliği ön plana çıkaran bir dayatmadan ibaretti. Film ilk duyurulduğu zaman, pek çok kişinin aklında bu filme gerçekten ihtiyacımız olup olmadığı sorusu vardı. Ancak tam bu noktada Gerwig, modern ve feminist bir hikaye anlatmak için Barbie'nin temsil ettiği tüm şeyleri yıkarak cesur bir vizyonla karşımıza çıkıyor. Barbieler için hayat zor veya karmaşık değil. Çünkü her biri plastik bir cennette yaşayan oyuncak bebekler. Fakat burada esas detay, kadınlar tarafından yönetilen ve kadın düşmanlığının söz konusu bile olmadığı bir toplumun ne kadar ütopik olduğudur. Gerçek Dünya'daki zehrin hiç ulaşamadığı Barbieland, adeta bir cennettir. Bu dünyada her işi Barbieler yapar, her gün mükemmeldir. Barbielerin her biri birbirini sever ve destekler, Kenler onlara hayatı zehir etmez. Greta Gerwig aracılığıyla Barbielerin varlığı; kadın olmanın zorluklarına, genel olarak hayatın ürkütücü doğasına, mükemmel olmaya çalışmanın anlaşılmasına varoluşsal bir bakış haline geliyor. Mükemmel kavramı doğası gereği absürttür. Ancak bu kelime aynı zamanda Barbie'nin insanlar için ifade ettiği iyi ve kötü her şeyi kapsar. Klişe Barbie bir gün mükemmel olmayı bırakır. Kafasında ölüme dair düşünceler belirir, selülitleri çıkar ve düz taban ayakkabı giymek zorunda kalır. Bizim dünyamızda normal olan her şey, onun için bir kabustur. Bunu çözmek için Gerçek Dünya'ya gelmesi gerekir. Barbie Gerçek Dünya'ya geldiğinde tacizle ve eşitsizlikle karşılaşır. Bu dünyanın sertliği yüzünden ilk kez ağlar. Ken ise atlarla ve pahalı arabalarla tanışır. Ken, bizim dünyamızda kadınları nasıl objeleştirebileceğini ve bu sayede kadınları kısıtlayarak nasıl güç sahibi olabileceğini öğrenir. O artık bir Kenceldir. Ken, Barbieland'e döndüğünde öğrendiği ataerkillik vizyonunu uygular. Artık her gece Kenler için erkekler gecesidir. Barbielerin varlığı, göze hoş görünen objeler olmaya indirilir. Barbieland'in eski belediye başkanı, erkeklere hizmet etmeye başlar. Barbieland'deki Yargıtay, bir anda amigo kız takımına dönüşür. Barbielerden sonra üretilen Ken bebekleri, Ademlerin Havvasının olmasına yakın bir mantığa sahip. Kendileri birer birey değildir, birer yoldaştır. Ken bebekler yalnızca Barbie'nin aksesuarıdır. Filmde de bu fikri güçlendirmeye yönelik bir anlatı var. Barbieland'de, Barbie'nin sahilde yaşayan erkek arkadaşı sadece Ken'dir ve işi sadece plajdır. Ken, Gerçek Dünya yolculuğunda erkeklerin egemen olduğu bir toplum keşfeder. Ken'in sevecen masumiyeti ve saflığı, ona yabancı olan bir kavram yüzünden yok olur: Ataerkillik. Ken, erkek egemenliğinden sarhoş olur ve film, bununla dalga geçer. Gerwig'in Barbie'si, ataerkil ideolojinin topluma ne kadar zarar verdiğini anlatma konusunda mükemmel bir iş çıkarıyor. Film her ne kadar kadınlara hitap etse de asıl izlenmesi gereken kitle, erkeklerdir. Barbie, herkesin gerçekten duyması gereken bir noktaya değiniyor: Kadın haklarını, fırsatlarını ve güvenliğini tehdit eden bir Barbie bebeği değil, ataerkilliktir. Little Women ve Lady Bird ile kadınların sesini duyuran bir yönetmen olarak anılmaya başlayan Greta Gerwig, Barbie filmi için kesinlikle en doğru yönetmen. Her filmin senaryosu, gerçek hayattan bir şeyler içerir. Önceki iki filmi, genç kızların kadınlığa geçişinde yaşadığı zorlukları ele alan birer coming of age filmiydi. Gerwig'i başarılı bir yönetmen yapan şeylerden biri belki de çocuk ruhunu koruyabilmesidir. Genç kız olmanın zorluğunu anlattığı başyapıtı Lady Bird bu yüzden çok gerçekçi hissettiriyordu. Little Women ise Gerwig'in Jo March'a yazdığı bir aşk mektubuydu. Gerwig, iki filminde de kadınlığının her safhasını kucaklamış ve en dürüst şekilde kadın olma deneyiminin evrenselliğini yansıtmayı başarmıştı. Şimdi ise Gerwig, yeni bir şey keşfediyor: Şimdilerde çocukça bulduğumuz ve patriarkanın kadınları birbirine düşürmek için kullandığı bir figüre yeni bir benlik kazandırıyor. Üçüncü filmi Barbie ile yönetmen, kadınların ataerkil bir toplumda kişiliğini kaybetmesi ve kendisine bir birey olarak yer bulamamasıyla ilgileniyor. Diğer filmlerinde olduğu gibi Barbie filminde de kadınların izlerken iç geçireceği monologlar bulunuyor. Gerwig, kadınlığın doğasını ve ataerkil toplumun tuzağını onunla dalga geçerek anlatıyor. Film açıklandığından beri cast tercihi oldukça sık konuşuldu. Ancak filmi izledikten sonra emin olduğumuz bir şey var ki o da Margot Robbie ve Ryan Gosling olabilecek en iyi Klişe Barbie ve Klişe Ken. Margot Robbie zaten kutusundan yeni çıkmış canlı bir Barbie gibi görünüyor. Robbie, kollarını ve eklemlerini gerçekten plastikten yapılmış gibi hareket ettiriyor. Babylon ve Birds of Prey de dahil olmak üzere önceki filmlerinde de fiziksel bir performans sergilemişti. Robbie, bu sefer de fiziksel komediyi sonuna kadar kucaklıyor. Metot oyunculuğunun ayaklar altına alındığı bu zamanlarda filmin reklam süreci boyunca rolden çıkmayan ve karakterini en iyi şekilde yansıtan Ryan Gosling ise kesinlikle Ken olmak için doğmuş. Drive'da olduğu gibi toksik bir erkek olmaktan son derece uzak, tamamen başka bir karakteri oynamayı başarıyor. He is Kenough! Kadronun geri kalanına gelince daha detaylı bir yorum yapmak pek mümkün olmuyor. Filmin kadrosu çok geniş ve herkes yeterince parlama fırsatı bulamıyor. Bu durum danslarla ve bazı tekrarlarla bir nebze dengelenmeyi başarıyor. Tüm Barbieler ve Kenler olması gerektiği gibi yapmacık birer performans sergiledikleri için Margot ve Ryan'ın yanında bulanık kalıyorlar. Ekibin geri kalanında en çok parlayan ismin Allan rolünde Michael Cera olduğunu söyleyebiliriz. Film, tek izleyişinizde fark etmekte zorlanabileceğiniz mükemmel detaylarla dolu. Yalnızca filmde kullanılan aksesuarlara veya filmin gönderme yaptığı oyuncaklara dikkat etmeye çalışmanız birkaç sefer izlemenizi gerektirebilir. İkonik kostüm tasarımı, filmin her anında ikonik bir karaktere eşlik etmeyi başarıyor. Görüntü yönetmeni Rodrigo Prieto, pırıltılı enerjisini izleyiciye de bulaştırıyor. Yani filmde emeği geçen herkes, büyük resmin neye hizmet ettiğini biliyor ve bunun için doğru bir çaba gösteriyor. Duyurulduğundan beri son dönemlerin en başarılı reklam kampanyalarını yönetmiş olan Barbie, yılın en çok merak edilen iki filminden biriydi. Herkes filme gitmeden günler öncesinde pembe kombinlerini hazırlamıştı. Peki Barbie, bu heyecana değiyor mu? Her filmin kusurları vardır. Barbie mükemmel değil, film de mükemmel değil. Barbie büyük bir ikileme sahip: Asıl kitlesi yetişkinler olan, düşünceli ve sevgi dolu bir şekilde yapılmış bir çocuk filmi. Yani filme dair en büyük kusur, hikayesini algısız bir izleyiciye anlatıyormuşçasına anlatması olabilir. Fakat bunun sebebi kitlesinin büyük çoğunluğu çocuklardan oluşacağı için mi yoksa erkekler kadınları başka türlü anlamayı başaramadığı için mi bilemiyoruz. Mattel'in filmdeki yerinin çok da gerekli olmaması ya da filmin kimi anlarda koşarcasına işlenmiş olmasını göz ardı edersek gönül rahatlığıyla Barbie'nin tüm bu heyecana değdiğini söyleyebiliriz!


The Revenant (2015), Birdman or (2014) gibi ustaca tasarlanmış Oscar filmlerinin yönetmeni Alejandro G. Inarritu, son eseri BARDO (2022) ile yeniden beyaz perdedeki yerini aldı. Meksikalı yönetmenin kara-komedi türünde verdiği eserde kısaca bir avuç doğrunun yalan yanlış güncesi anlatılıyor. İzleyici ne izlediğini dahi anlayamadan, kendi sınırlarının doruklarına vararak bir cam parçası gibi dağılmış sahneleri birbirleri ile bağdaştırmaya çalışıyor. Film içerisinde bir bütünlük sağlanmış gibi gözükse de bütün parçalar sadece filmin sonunda birleştirilebiliyor. Kendi içinde yıllanmış bir şarap gibi izledikçe güzelleşen bir hikaye anlatımına sahip olan eserde, gerçeklik algısının Silverio Gacho'nun rüya günlüğüne adapte edilmesiyle beraber, başarısı en büyük başarısızlığı haline gelmiş bir gazeteci ve belgeselcinin içe dönük anılarına dahil oluyoruz. - Eseri salt bir bakışla incelemek pek doğru olmaz. Bunun sebebi anlatılan olayların kendi içlerinde katmanlara ayrılıp izleyiciye birden çok olay örgüsünü yansıtmasından kaynaklanmaktadır. Bu sebeple eseri kronolojik sırayla 3 ana başlıkta incelemek daha doğru olacaktır: - Silverio'nun Varoluşu - Bay Eleştirel Düşünce - İnsanlar Gider, Fikirler Kalır Film oldukça absürt bir doğum sahnesi ile başlar. Silverio ve Lucia'nın Mato adında ölü doğan bir bebekleri olmuştur. Doğum esnasında bebeğin anne karnından çıkmak istemediğini ve orada kalmak istediğini işitiriz. Her ne kadar olağandışı bir olay olsa da bebeğin ölü doğduğunu bu sayede anlarız. Mato ölmüş olsa da Silverio ve Lucia, onu kalplerinden atamazlar. Daha sonra Silverio'yu kendi rüyalarının içinde hapsolmuş biçimde görürüz. Seyirci, ilk başlarda bunu kolayca kavrayamasa da bahsettiğimiz bu bağımsız sahneleri daha sonraki sekanslar ile kolayca birleştirecektir. Burada önemli olan şey ise sekanslar arasında önemsiz gibi duran fakat rüyaların anlamlandırılmasını sağlayan ince detaylardır. İzleyici detaylara ne kadar dikkat ederse Silverio'nun rüyalarındaki varoluş problemini o kadar net kavrayabilir. Örneğin rüya sahnelerinden birinde Silverio metroda elinde balık torbasıyla oturmaktadır. Fakat daha sonra ansızın gelişen duygu değişimiyle balıkların metro içine döküldüğünü görürüz. Ardından temizlikçi bir kadın ile Silverio göz göze gelir. Devam eden sahnedeyse Silverio film platosu tarzında bir stüdyoya gider ve orada 3., belki de 4. planda olan bir haber sunucusu metro içinde bir adamın balıkları kovaladığından bahseder. Ek olarak film sonunda bir sahne daha vardır ki o gerçeklikte yaşanmaktadır. Karakter, farklı rüya geçişleri ile kendi varlığını ispatlar. Birbiriyle alakalı bu sekanslar tek bir doğrunun birçok yansımayla anlatılması olayını gözler önüne serer. Varoluş problemine başka bir örnek ise Silverio ve oğlu Lorenzo'nun kahvaltı ettiği sahnedir. Sahne açılışında oldukça güzel bir kahvaltı faslı ve aydınlık bir hava vardır. Ufak tefek muhabbetlerden sonra Silverio ve Lorenzo, Silverio'nun üzerinde fazlaca mesai yaptığı belgeseli hakkındaki toplumsal hikayeyi tartışmaya başlarlar. Silverio kendi doğrularını ve aslında öz ülkesi Meksika'nın varoluş hikayesini savunurken -burada aslında kendi varoluşunu da savunmaktadır- Lorenzo ise bunların net biçimde gerçeklikle kavuşmadığını sadece bir avuç halk efsanesi olduğunu vurgular. Tartışma hararetlendikçe yağmur başlar ve ortam karanlık bir temaya dönüşür. Silverio'nun duygu değişimi çevresel temanın değişimi ile kameraya aktarılmış olmakla beraber kendi gerçeklerinin yalan olduğunu bilse dahi onlardan kopamadığını izleyiciye anlatır. Silverio stüdyoda olduğu kısımda eski dostuna ait bir TV programına katılır. Bu programda ana temadan ziyade Silverio'nun takdir görmüş ve ona kıymetli bir ödül getirmiş son belgeseli konuşulur. Sunucu hem belgeseli hem de Silverio'nun karakterini politik çıkarlar uğruna katı biçimde eleştirir. Silverio ise tek kelime konuşamaz. Aslında karakterin özüne bakıldığında da herkesi açıkça eleştiren bir gazeteci olmasına rağmen bir sahne korkusunun var olması, içe dönüklüğün de bir sembolüdür aslında. Belgeselin halka açık toplu gösterimi sırasında kameraya yansıyan insan siluetleri 2 tip sınıf ayrımını açıkça ortaya çıkartır. Elit ve kültürlü insan sınıfı; sıradan ve standart kesim. İki sınıftan insanların aralarında bir fark olmadığı ve birbirleri ile aynı görüşte olmasalar bile karşılıklı saygı iletişiminin olması dikkate değer. Başarıdan bir yudum al, ağzının içinde döndür ve tükür. Bu kısımda aslında izlediğimiz filmin belli kısımlarının belgeselin kendisi olup olmadığını düşünmemek elde değil. Çünkü yönetmen Inarritu'nun kendinden bir şeyler kattığı karakteri Silverio, insanlar arasından sıyrılmış, gerçek olgu gücünün beden bulmuş halidir. Başarıyı kendine meslek edinip, toplumun etik ahlakını yıkan fakat yapay bir gerçekliğe mahkum olan birisi. Kendisi adına düzenlenen partide insanlar içinde yalnız kalan Silverio, tuvalette babası ile karşılaşır. Tabi ki ruhsal olarak gerçekleşen bir karşılaşma. Bu sekansta Silverio'nun babasının yanında fiziken küçük bir çocuk gibi görünmesi, onun halen aşamadığı sorunlarının onun değişmez bir parçası olduğunu gösterir. Babasının bulunduğu sahnelerde çalan müzik ise Silverio'nun babasına bağlılığını ve onun yanında ne kadar duru olduğunu anlamamızı sağlar. Bu durum ikisi arasında geçen diyaloglarla da pekiştirilmiştir. Fikirler, ilahları yedi! İlahlar fikir oldu! metaforuyla eski İspanya Valisi Hernan Cortes ve Hükümdar Tlatoani'ye atıfta bulunan Inarritu, bunu film içerisinde Silverio'nun çektiği başka bir film sahnesinde bizlere aktarır. Hayatın ebedi olmayacağına ve her hikayenin mutsuz da olsa bir sonunun olacağına dikkat çeker. Devam eden sahnelerde Mato'nun küllerinin denize dökülmesini ve bir caretta caretta gibi özgür kılınmasına şahitlik ederiz. Silverio için artık bazı gerçeklerin kabullenme anı ve değişim süreci bu sahneyle başlar. Kızı hayatıyla ilgili kendi katı kararlarını almaya başlar. Kademe kademe evrilen son bulma süreci Silverio'nun ipleri elinden istemeyerek kaçırmasıyla daha da hızlı gelişir. İlk başlığın dördüncü paragrafında belirttiğimiz metro sahnesi tam da bu esnada gerçekleşir. Silverio oğlu Lorenzo'ya kaybettiği Aksolotl'ın benzerinden bir tane alır. Bu esnada felç geçirerek elindeki torbayı düşürür ve balıklar etrafta yüzmeye başlar. Olaylar bu yönde geliştiği için verilecek olan gazetecilik ödülünü Silverio adına kızı Camila alır. Silverio'nun da felçli biçimde sahnede olması olaya bir trajiklik katsa da Silverio artık gerçek sahnede, dili ve bedeni tutulmuş vaziyette, kendi korkusunun baş kahramanı olarak yer almaktadır. Eserin son sekansında Silverio'yu hasta yatağında yatarken görürüz. Aile fertleri de yanındadır ve babalarının metroda ne işinin olduğunu ve benzeri şeyleri tartışmaktadırlar. Bu doğrultuda odada bulunan dekorlar, konuşulan konular, arkada akan televizyon ekranı izlediğimiz eserin tüm parçalarını birleştirmemizi sağlar. Silverio'nun komadayken gördüğü, duyduğu çoğu şey; onun gerçekliği ve hayal gücü arasında harmanlanmış bir avuç doğrunun yalan yanlış güncesidir. Mekanların ansızın değişmesi, duygu ve hal değişiminin de buna paralel ilerlemesi de bundandır. Silverio koma halinde yatakta yatarken kameraya kapıdan ruhani biçimde gelişi yansır. Olan biteni büyük bir soğukkanlılıkla izler, olayları anlamlandırır. Daha sonra kumlarla dolu odalar arasından geçerek çöle çıkar. Orada kendisinin yansımasını, ölmüş olan babasını ve ailesini görür. Hava giderek kararır ve Silverio bu karanlıkta yürümeye devam eder. Ailesi arkasından gitmemesini, onlarla kalmasını söylese de Silverio yoluna devam eder. Aile üyeleri ise ışığı yanan bir sokak lambasından ileriye gidemezler. Silverio'nun gökyüzüne karışıp varoluşunda yok olmasıyla beraber sokak lambasının ışığı söner ve perde kapanır. Geriye sadece Silverio'nun miras bıraktığı narin fikirleri kalır. Filmi izlerken anlamamıştım, yazdiklarin sayesinde daha iyi anladım. Teşekkür ederim. Kalemine sağlık Alptekin. Filmin her yönüyle analizi takdire şayan? Tebrikler ve teşekkürler.


Barton Fink filmi için, ilk kez yayınlandığı 1991 senesinde Cannes Film Festivali dahil olmak üzere birçok yerde fırtına gibi esen, sinemaseverler ve eleştirmenlerden tam not alan ve birçok kişinin favori 90'lar listesinde üst sıralara koyacağı bir Coen Kardeşler başyapıtı demek mümkün. Film, ağır diyaloglarla karakterize edilmiş senaryosu, şahsına münhasır görsel stili ve John Turturro ile John Goodman'ın unutulmaz performanslarıyla öne çıkıyor olsa da; bu yazıda ağırlıklı olarak, filmde önemli bir yere sahip olan zaman-mekan ve gerçeklik konseptlerini inceledik. Söz konusu kavramların filme nasıl anlamlar kazandırdığına ve filmin anlatısını ne derece etkilediğine birlikte göz atalım. Coen Kardeşler tarafından üç haftalık bir süreçte yazılan Barton Fink filminin temelinde yazarlık ve yazma süreci yer alıyor. Broadway'de çok başarılı bir tiyatro oyunu yazdıktan sonra Hollywood'a çağırılan Barton Fink, Los Angeles'ta Earle isimli bir otele yerleşiyor ve burada kendisinden istenen senaryoyu yazmaya çalışıyor. Mottosu Bir gün veya ömür boyu olan Hotel Earle, hem görsel hem de bağlamsal olarak cehennemi andırır. Barton'ın odası altıncı kattadır ve filmde sıklıkla, altı sayısı üç kere aynı sekansta söylenir. Otel odasında soluk renkler hakimdir, odanın boğucu bir ortamı vardır ve sadece iki tane pencere vardır, onlar da binalara bakar. Odadaki tek öne çıkan dekorasyon öğesi, sahilde oturmuş denize bakan bir kadının olduğu tablodur. Otelde aşırı sıcak ve nem hakimdir. Bu sıcaklığın duvar kağıtlarını söktüğü iddia edilir filmde. Film ilerledikçe duvar kağıtları daha çok sökülmektedir. Benzer bir durum Repulsion (Polanski, 1965) filminde de karşımıza çıkar. Repulsion'da duvarlardaki çatlaklar git gide artmaktadır ve çatlaklar arttıkça Carol'ın karakteri daha da bozulmaya, psikolojik olarak çöküş yaşamaya başlar. Barton Fink'te duvar kağıtlarının gittikçe artan oranda sökülmesi benzer bir analoji için kullanılır. Öncelikle sökülen duvar kağıtları ve Charlie karakteri arasında doğrudan bir bağlantı vardır. Duvar kağıtlarının sökülmeye başlamasıyla Charlie'nin kulağından iltihap akmaya başlar ve bu iltihap aynı duvar kağıtlarından akan tutkala benzer. Duvar kağıtları açıldıkça Charlie'nin kişiliğiyle ilgili daha çok bilgi ediniriz, bir diğer deyişle nasıl duvar kağıtları, duvarın gerçek çürümüş görüntüsünü saklıyorsa, Charlie'nin kendine yarattığı karakter de onun gerçek yüzünü saklamaktadır. Duvar kağıtlarının soyulması, Charlie'nin kişiliğini de açık eder ve en sonunda Charlie artık gerçek yüzünü saklayamaz duruma gelir. Duvar kağıtlarının soyulmasıyla yaratılmak istenen bir diğer anlamın da, filmdeki 'off- screen' yani ekranın dışında kalan, kameranın göstermediği ama var olduğu seyirci tarafından bilinen alana bir müdahale olduğunu iddia etmek mümkün. Otelde; lobi, asansör, koridor ve Barton'ın odası dışında her yer off-screen alandır. Hatta Charlie dışındaki bütün otel sakinleri de bu off-screen alanlardan hiç çıkmazlar. Kapıların önünde bulunan ayakkabılarından ve zaman zaman çıkardıkları seslerden, seyirci orada olduklarını bilse de, hiç bir zaman onları göremez. Aynı durum Charlie'nin odası için de geçerlidir. Barton, Charlie'nin odasına girmeye çalışsa da giremez. Söz konusu off-screen alanı yaratan unsur ise Hotel Earle'ün duvarlarıdır. Bu duvarlar Barton'ı hapsetmiş ve diğer tüm alanları ekranın dışında bırakmıştır. Dolayısıyla duvarların zarar görmesi, yani soyulup dökülmesi bu off-screen alanı yok etmeye yönelik bir referans olarak okunabilir. Zaten en sonunda otelde yangın çıkacak ve iyice zarar göreceklerdir. Ancak filmle ilgili bir diğer ilginç nokta ise, otelde yangın çıkmasına rağmen duvarların hiçbirinin yıkılmaması ve kimsenin odasından çıkmamasıdır. Öyle ki, yangın esnasında Charlie bile odasına girer, kapısını kapatır, çünkü o, otelin 'kalıcı' sakinidir. Film boyunca sık sık Barton Fink'in otelin kalıcı sakini değil de, geçici turisti olduğu kendisine hatırlatılır, keza çıkan yangında da oteli terk eden tek kişi o olur. Odada, Hotel Earle'ün soluk renkli boğucu duvarlarıyla tezat yaratan bir resim vardır. Bu resimde, sahilde oturan bir kadın elini alnına koymuş denize bakmaktadır. Resim, film boyunca sık sık hem kameranın, hem de Barton'ın odak noktası olmuştur. Filmler bilindiği üzere, arka arkaya gelmiş karelerden oluşur. Yani film dediğimiz olgu aslında arka arka gelen durağan görsellerin oluşturduğu bir illüzyondur. FPS ise bir saniye içinde ekrandan kaç adet karenin geçtiğini ifade eder. Dolayısıyla bir filmde fotoğraf veya resim gibi durağan bir görsel objenin uzun süre gösterilmesi seyirciye sinemanın materyaliliğini hatırlatır, başka bir deyişle illüzyonunu açık eder. Çünkü akan bir hikaye duraklatılmış olur. Barton Fink'te bu resimle yapılan bir diğer oyun ise, filmin sonunda resmin tüm ekranı kaplaması, yani çerçeveyi doldurması ve Barton'ın kendini resmin içinde bulmasıdır. Barton Fink sahile gider ve aynı kadını aynı hareketi yaparken görür. Hatta kadına Are you in pictures? diye sorar. Barton Fink'te, Barton'ın film boyunca baktığı çerçeveye filmin sonunda girmiş olması, filmdeki nesnel ve öznel ögeler arasındaki sınırı tamamen siler. Gerçeklik ve fantezi evreni arasında kafa karışıklığı yaşanmasına neden olur. Barton, en başından beri o resmin 'izleyicisiyken' artık bir parçası durumundadır. Halbuki sinemada aktör varken izleyici yoktur, izleyici varken ise aktörler mevcut değildir artık. (Metz, From the Imaginary Signifier, 744). Yani söz konusu durum; hem sinemanın kendisine, hem de o anda o filmi izleyen sinema seyircisine bir göndermedir. Sinema seyircisinin 'izleyici' konumundan ötürü Barton Fink karakteri ile aynı alanı paylaşması fiziksel olarak mümkün değildir. Barton Fink filmi, gerçeklik meselesiyle bağlamsal olarak oynar. Ne zaman Barton daktilosuna uzun uzun baksa, düşüncelere dalsa ve odaklansa Charlie birden odaya girer. Charlie ve Barton filmin bir bölümüne kadar tıpatıp aynı kıyafetleri giyerler. Öyle ki ayakkabılarına kadar aynıdır, hatta yanlışlıkla ayakkabıları karıştığında Barton, Charlie'nin ayakkabısını giyer ve o şekilde yazmaya çalışır. Bu durum İngilizce'deki be in someone's shoes deyimi yardımıyla da, Barton'ın Charlie'yle empati kurmaya çalışması olarak okunabilir. Zaten Barton, Charlie gibi 'sıradan insanların' hikayesini yazmaya çalışmaktadır. Bu durum, Acaba Charlie, Barton'ın yarattığı bir karakter midir? sorusunu akıllara getirir. Özetlemek gerekirse, Barton Fink filmi; zaman-mekan ve belli temalar bağlamında incelendiğinde, bu kavramlar genellikle gerçeklik tartışmasını ortaya çıkarır. Film gerçeklik bağlamında incelendiğinde ise seyircide soru işaretleri bırakır. Seyirci öncelikle Charlie karakterinin gerçekliğini, sonra filmi de yaşanan olayların gerçekliğini, son olarak da Barton'ın gerçekliğini sorgular. Ancak, daha önce de belirttiğimiz gibi, filmlerin ve film karakterlerinin gerçekliğini sorgulamak problematik olabilir. Kim bilir; belki Charlie gerçekten Barton Fink'in kafasında yarattığı bir karakterdir, ama unutulmamalıdır ki; Barton Fink de son tahlilde Joel ve Ethan Coen'in yarattığı bir karakter. Sonuç olarak film kuramcılarının yıllardır tartıştığı bir noktaya erişiyoruz. Sinemanın alametifarikası illüzyon yaratmaktır, dolayısıyla izlediğimiz yansımalar da birer illüzyondan ibarettir. Belki tam da bu nedenle, bazı yönetmenler bize bu illüzyonları sorgulamamız ve tartışmamız için fırsat tanırlar. Coen kardeşlerin kurguladıkları bu 'gerçeküstü gerçeklik', seyirciye tüm bunları sorgulamaları için alan açarken; bittikten sonra uzun bir süre kendini düşündüren filmlerden biri olmasını sağlıyor Barton Fink'in. Barthes, Roland. Camera Lucida: Reflections on Photography. Paris: Editions du Seuil, 1980. Print. Metz, Christian. The Imaginary Signifier: Psychoanalysis and the Cinema. Bloomington: Indiana University Press, 1986. Print. Repulsion. Dir. Roman Polanski. Perf. Catherine Deneuve, Yvonne Furneaux, Ian Hendry. UK. 1965. Film.


Kitap okumayı sevenlerin dahi bazı durumlarda Dünya klasiklerine çekingen yaklaştığı görülür. Bu durum genellikle, klasiklerin dilinin ağır olduğunun ve anlama konusunda zorluk yaşanacağı fikrine dayanır. Adını hep duyduğumuz halde bir türlü başlayamadığımız klasikleri okumaya bir kere başladığımızda bir daha elimizden bırakamayacağımız kadar güzel ve nitelikli eserlerin olduğunu idrak ederiz. Okudukça neden daha önce okumadığınızı sorgulayacağız dünya klasiklerini sizin için derledik. Jules Renard'ın çocukluğa farklı açılardan baktıran eseri Havuçkafa, çocukların ve annelik içgüdüsünün her zaman sadece masum duygulardan oluşmayabileceğini gösterir. Kızıl saçları ve çilleriyle tatlı bir çocuk olan Havuçkafa, ne kadar sakin bir çocuk olarak gözükse de annesinden alamadığı sevginin acısını yaramazlıklar yaparak çıkarmaya başlar. Küçük yaşta olmasına rağmen sahip olduğu zeka ve sezgi gücünü acımasızca planladığı kurnazlıkları hayata geçirmekte kullanır. Rernard'ın kendi yaşantısından parçalar taşıyan bu kitabı büyük bir heyecanla okuyacaksınız. Mark Twain'in kaleminden çıkan İnsan Nedir?, yaşlı bir adamla genç bir adamın arasında geçen hayata dair sorgulamalarla dolu bir sohbetten oluşur. Farklı iki neslin karşı karşıya gelmesi ve düşüncelerin uzlaşmasını içeren bu eserde konu felsefi bir bakış açısı ile ele alınır. Yaşlı adamın insana dair fikirlerini test etmek isteyen genç adam, sohbetlerinden yola çıkarak hayatını yaşar ve çoğu şeyi tecrübe edinir. Her ne kadar yaşlı adamın söylediklerine karşı itiraz halinde olsa da ortak bir paydada buluşmaya başlarlar. Eserlerinin bazılarını kumar borcunu ödeyebilmek için yazmasıyla tanınan Fyodor Dostoyevski, Kumarbaz eserinde kendisini çağrıştırdığı düşünülen ana karakter Aleksey İvanoviç'in başından geçenleri anlatır. İvanoviç, bir generalin çocuklarına eğitim veren öğretmendir ve eğitim verdiği kızları Polina'ya aşık olur. Ancak Polina zaman zaman İvanoviç'in bu saf duygularını kullanır. Bir süre sonra Polina ile bağlarını koparmak zorunda kalan öğretmen, Almanya'da dünyanın her yerinden gelen insanların olduğu bir kumar partisine katılır. Kumar batağına düşen İvanoviç'in hayatı bir gün, beklemediği bir anda değişecektir. Venedik Taciri, ana karakter Antonio'nun yakın arkadaşına yardım edebilmek için Yahudi bir tüccardan borç almasıyla başına gelenleri konu alan bir eserdir. Arkadaşının sevdiği kadına ulaşabilmesi için açık denizlerdeki gemilerine güvenerek Yahudi bir tüccarla kendi vücudundaki parçaların kesilmesi uğruna anlaşma yapan Antonio'nun başına trajikomik olaylar gelir. Sevdiği kadınla kavuşan arkadaşı Bassanio ise, beklediği huzurlu aşkın ötesinde zorlu sınavlardan geçer. İki arkadaşın yaşadığı zorlukları paralel şekilde konu alan bu kitabın yaratıcısı William Shakespeare, okurda uyandırdığı etik sorularla yıllarca gündemde yerini korur. Edna Pontellier'in yolculuğu, bir birey olarak kendini sorgulamasıyla başlar. Yirmi yedi yaşındaki genç kadının, varlıklı bir adamla evliliği sonucunda iki tane çocuğu olur. Bir gün Edna, ailesiyle gittikleri yaz tatilinde denizin kenarında geçirdiği vakit sonucu hayatı ve benliğini sorgulamaya başlar. Yaşadığı kimlik sorgulamaları, aidiyet ve annelik kavramları üzerinde derin düşünceler oluşturan genç kadın bir nevi aydınlanma yaşar. Kadın kimliğinin ele alındığı Uyanış eserinin yazarı Kate Chopin, özgürlüğe dair özgün bir yorum getirir. Yazıldığı andan itibaren ilk zamanlardaki etkisini hala gösterebilen klasiklerden biri olan Aşk ve Gurur'un hikayesi, Netherfield Malikanesi'ni kiralayan Charles Bingley'in herkes tarafından konuşulmasıyla başlar. Bingley'nin soylu ve düzgün biri olduğuna kanaat getiren aileler, kızlarını bu adamla evlendirme planı kuraralar. Bu isteğe sahip olan ailelerden biri de beş kız çocuğu olan Bennet ailesidir. Tanışma için düzenlenen balo gecesinde Bingley ve dostu Darcy, dikkatleri üzerine çeker. Bennet ailesinin kızı olan Elizabeth'le dans etmeyi reddeden Darcy ile Elizabeth'in arasında, gurur ve önyargılardan oluşan bir ilişki boy gösterir. Jane Austen'in güçlü ve gururlu kadın karakterlerine yer verdiği bu romanı elinizden bırakamayacaksınız. Jack London'ın usta kaleminden çıkan Beyaz Diş, hayatta kalmak için içgüdülerine güvenen yarı köpek yarı kurt bir hayvanın macera dolu hikayesini anlatır. Doğduğundan beri diğerlerinden farklı bir hayvan olduğunu kanıtlayan Beyaz Diş, Alaska'nın zorlu yaşam şartlarında kendine güvenerek ve sezgilerinden güç alarak kendisine bir hayat kurar. Gerçek dünyanın yüzünü gören ve açlık, soğukla mücadele eden bu kurt kırmasının hayvanlar ve insanlardan gördüğü kötülük sonucunda yaşadığı değişim, eseri okuyanların kendilerine ders çıkaracakları türden bir bilgelikle ele alınır. Gustave Flaubert'in ustalık eserlerinden biri sayılan Madam Bovary, iki farklı karaktere sahip insanın bir hayatı paylaşmaya çalışmasını konu alan bir eserdir. Küçük şeylerle mutlu olabilen ve annesinin idealist bir insan olması baskısına rağmen hırslı bir kişi olmaktan uzak Charles Bovary, kasaba doktorudur. Annesinin zoruyla evlendiği dul bir kadının ölümü sonucunda Emma ile ikinci evliliğini yapar. Mutlu olacağını düşünen Charles, Emma Bovary'nin aşırı hayalperestliği ve aşk anlayışının altında ezilerek eşinin isteklerini karşılayamaz. Bunun üzerine Emma, evlilikleri boyunca hayatını eşinden gizli olarak hayalindeki ideal aşkı bulmakla geçirir. Günümüz ilişkilerine dahi ışık tutabilecek özelliğe sahip bu kitap, ünlü yazarların dahi onayladığı bir gerçekliğin yansıması olarak kabul edilir. Vadideki Zambak'ın yazarı olan Honore de Balzac, gerçekçiliği ve romantizmi bir arada harmanladığı bu eserinde toplumsal hayatın yapısı konusunda da okuyucularını bilgilendirir. Soylu kesimin hayatını konu alan bu kitap, evliliğinin tekdüzeliğinden bıkmış Henriette'nin Felix ismindeki kendisinden küçük bir gençle arasında geçen imkansız aşkını anlatır. Felix, aile sevgisinden yoksun büyüyen ve zamanla içine kapanan bir gençtir. Henriette'ye duyduğu aşk, onu toparlayıp adeta teselli görevi görür. Ne kadar çok birlikte vakit geçirme imkanları olsa da Felix de Vandennesse, hiçbir zaman aşkına istediği gibi bir karşılık alamaz. Platonik aşkı anlatan bu eseri okurken bazen heyecanlanacak bazen hüzünleneceksiniz. Guy de Maupassant'ın on dört öyküsünden oluşan bir derleme olan Ay Işığı, gözlem gücü ve betimlemeleri yüksek olan bir eserdir. Yazarın ince alayla kaleme aldığı eserdeki karakterlerin hepsinin özgün bir havası ve hayatın içinden bulacağımız yaşantıları vardır. Farklı çevrelerin şekillendirdiği farklı karakterlerdeki insanların ortak bir özelliği bulunur: Derin bir gerçekçilik. Bu ironi dolu öykülerde, yazarın sivri zekasını ve yalın diliyle anlatmak istediğini tek seferde okuyucuya geçirdiğini daha ilk sayfalarda fark edeceksiniz.


Birçok sanatçı, mimar ve tarihçi için Bauhaus modernizmin ve sanatsal becerinin sembolüdür. Ancak birçok kişi için de Bauhaus bir parça tuhaf ve kısa bir süre popüler kalabilmiş bir Alman sanat okuludur. Günümüzde yaygın olarak modern, uygun fiyatlı mobilyaları Ikea ile ilişkilendirilse de bu konsept bir çok Bauhaus tasarımcısının klasik eserlerinden ilham almıştır. Bauhaus'un kökenleri, 19. yüzyılın sonlarında, modern üretim tarzının ruhtan yoksun üretim tarzına ilişkin endişelerde ve zamanla sanatın toplumsal önemini yitirmesinden duyulan korkularda dayanmaktadır. Bauhaus'un kurucusu mimar Walter Gropius güzel sanatlarla işlevsel tasarımı yeniden birleştirmeyi, sanat eserlerinin ruhuyla pratik nesneler yaratmayı amaçlamıştır. Gropius bir yandan okulun öğrencilerini birer ustaya çevirebilecek bir okul yaratmışken öte yandan da bir çeşit herkese açık deneysel bir laboratuvardı burası. Burada birbirinden farklı eğitim ve arka plana sahip öğrenciler beraber çalışarak ve fikirlerini birbirleriyle paylaşan bir topluluk oluşmuştu. Bauhaus, geleneksel anlamdaki güzel sanatlar eğitimini birçok yönden terk etse de, konularına yönelik entelektüel ve teorik yaklaşımlarla derinden ilgilendi. Sanatsal ve tasarım eğitimlerinin çeşitli yönleri kaynaştırılarak Rönesans döneminden bu yana yerinde duran sanatların hiyerarşisi dengelendi: burada pratik el sanatları -mimari ve iç tasarım, tekstil ve ahşap işleri de heykel ve resim gibi güzel sanatlarla eşit bir noktaya yerleştirildi. Bauhaus'un öğretim yaklaşımına karşılık gelen deney ve problem çözme üzerindeki vurgu aynı zamanda, çağdaş sanat eğitimi üzerinde oldukça etkili olduğu kanıtlanmıştır. Böylelikle sanatsal sürecin edebiyat veya tarih gibi bir beşeri bilimler alanından çok bir araştırma bilimine benzer şekilde yeniden kavramsallaştırılmasına yol açmıştır. Kavramsal olarak, Bauhaus, 19. yüzyılın sonlarında güzel ve uygulamalı sanatı yeniden birleştirme, yaratıcılığın mekanikleşmesine karşı geri adım atma ve eğitimde reform yapma arzularından ortaya çıktı. Aynı zamanda, 1910'larda Rus Konstrüktivizminin gelişimi, Bauhaus'un sanatsal ve teknik tasarımı birleştirmesi için daha hızlı ve stilistik olarak uygun bir örnek sağladı. Adını bina evi anlamına gelen Almanca bir kelimeden alan Bauhaus, 1919 yılında mimar Walter Gropius tarafından Almanya'nın Weimar kentinde kuruldu. 1915'te Grand-Ducal Sakson Sanat ve El Sanatları Okulu'nu devraldı ve dört yıl sonra bu kurumun Weimar Güzel Sanatlar Akademisi ile birleşmesi sayesinde radikal yeni tasarım okulu kuruldu. Okulun yaklaşımının merkezinde özgün ve etkili bir müfredat yatmaktaydı. Bu Walter Gropius tarafından yaratılan ve Johannes Itten tarafından başlatılan, tasarımın temel yönlerine ve özellikle çeşitli formların, renklerin ve malzemelerin zıt özelliklerine dayanmaktadır. Ortadaki iki halka, biçimle ilgili sorunlara odaklanan form teorileri ve teknik el sanatları ve becerilere yönelik uygulamalı, atölye temelli bir eğitim programı olan atölye olmak üzere iki ara üç yıllık kursu temsil ediyordu. Bu sınıflar, işlevselciliği, özellikle kolaylıkla yeniden üretilebilen basit geometrik formların kullanılmıştır. Bu da gelecek yıllar boyunca modernist mimarinin ve tasarımın kavramsal bir temel taşı olduğu söylenebilir. Çarkın merkezinde bina inşaatı konusunda uzmanlaşmış, öğrencilere mimari tasarım, mühendislik ve inşaatın temellerini öğreten, ancak modern inşaat süreçlerinde kaybolduğu hissedilen kişisel zanaat ve işçiliğe vurgu yapan dersler vardı. Tüm derslerde uygulanan pedagojik yaklaşımın temel amacı, rekabet eğilimlerini ortadan kaldırmak, yalnızca bireysel yaratıcılığı değil, aynı zamanda bir topluluk duygusu ve ortak amaç geliştirmekti. Bale en yaygın olarak icra edilen avangart sanatsal dans haline geldi ve Oskar Schlemmer sayesinde balenin okulda yaygın bir tür olmasına yardımcı oldu. Sanatsal bir topluluk olarak Bauhaus aynı zamanda düzenlediği partilerle de bilinmekteydi. Walter Gropius, tiyatro şovlarının, şiir, müzik ve kostüm partilerinin hepsinin eğitim programının bir parçası olması gerektiğini de savunmuştur. Ona göre dinlenmek ve rahatlamak yaratmak için en az çalışmak kadar önemlidir. Öğrenciler ve öğretmenler, partiler için gerçeküstü kostümler yaratmak için beklenmedik miktarda enerji harcadılar. Partiler doğaçlama olaylar olarak başladı, ancak daha sonra Oskar Schlemmer'in 1922'deki Triadic Ballet'i gibi büyük ölçekli prodüksiyonlara dönüştü. İsviçreli ressam Johannes Itten'in yedi farklı renk kontrastı yöntemini öğreten ve renk kullanımını derinlemesine analiz eden renk teorisi dersi Bauhaus'taki müfredatın önemli bir parçasıydı. Renklerden sıcak veya soğuk olarak bahseden ilk kişi Itten'di. Ayrıca belirli renkleri müzik tonlarıyla ilişkilendirirdi. Grafik tasarımcılara hala renk teorisi öğretilmekte ve görsel etki ve etkili iletişim için renkleri birleştirmenin ve kontrast oluşturmanın önemi anlatılmaktadır. Paul Klee Wassily Kandinsky ile birlikte bir resim atölyesi öğreten İsviçre doğumlu Alman sanatçı. Anni Albers Tarzını Bauhaus'ta geliştirdikten sonra usta bir dokumacı olarak Bauhaus'taki dokuma atölyesinin başkanı olarak okulda kıdemli bir rolde olan az sayıda kadından biri oldu. Marcel Breuer'in klasik Model B3 sandalyesi, uzayda geometrik formlar gibi yüzen gergin dikdörtgen kumaş paneller ile kavisli, üst üste binen paslanmaz çelik boruların bir karışımı olan on dokuzuncu yüzyıl çizim odasının klasik döşemeli 'kulüp sandalyesine' devrim niteliğinde bir yaklaşımdır. 1960 yıllarında Breuer İtalya'da sandalyenin seri üretimini başlatmıştır ve sandalyeyi çok beğenen sanatçı Wassily Kandinsky'nin hatırına sandalyeyi 'Wassily' olarak adlandırmıştır. Bauhaus, hem güzel sanatlar hem de tasarım eğitiminin unsurlarını birleştirdi. Tarzı, işleve yaptığı vurguda ve sanatı gündelik yaşamla tekrar temasa getirme amacında açıkça görüldüğü üzere, sanat ve zanaat hareketi ile modernizmin bir birleşimi olarak karakterize edebilir. Bu nedenle, tipik Bauhaus tasarımları ister resimde, ister mimaride veya iç tasarımda olsun çok az süslemeye sahiptir, dengeli formlara ve soyut şekillere odaklanır. Tek bir iş için birçok sanat formunu kullanmayı, sanatın sentezi olan bir parça yaratmayı hedefleyen Bauhaus'ta tüm öğrenciler, kumaş sanatçıları, ressamlar, heykeltıraşlar, mobilya tasarımcıları, mimarlar ve daha birçokları ile birlikte çalışıyorlardı. Ayrıca Bauhaus öğretmenleri ve öğrencileri, seri üretimi bireysel vizyonla birleştiren, estetik ve güzelliği de işlev ve fayda ile birleştiren parçalar tasarlayarak üreten bir tasarım yaklaşımı benisediler. Böyle bir ideolojinin sonucu, kültürel bir sözlüğün tanımlanmasına ve modern tasarımın dünyaya yayılmasına yardımcı olan çok sayıda bina, resim, çizim, tekstil ve tasarımdı. Sanatta, işleve yapılan vurgu, Wassily Kandinsky ve Paul Klee gibi Bauhaus sanatçılarının soyut resimlerinin dengeli kompozisyonlarında belirgin olarak ortaya çıkar. Kuşkusuz mimariden ilham alan resimlerde, boyutsallığı ön plana çıkarabilmek için düz yüzeyleri üst üste binen şekillerle eşleştirilmiştir. Bauhaus sanatına benzer olarak mimaride de geometrik şekiller ve işlevselliğe olan eğilim uyumlu bir biçimde dengelenmesi umulmuştur. Ayrıca, bu modern mimari hareketi, Bauhaus binalarının temiz hatlarını ve işlevsel tasarımını örnek alan yüzyıl ortası modern evlerin görünümüne büyük ölçüde ilham verdi. Weimar'da bulunan okul 1925'te Almanya'da Dessau'ya ve daha sonra 1932'de Berlin'e taşındı. Almanya'da Nazi gücünün yükselişi ile Bauhaus dejenere olarak etiketlendi ve birçok sanat eseri ve tasarım yok edildi. Ardından Nazilerin devam eden baskıları altında olan okul sonunda 11 Nisan 1933 yılında polis tarafından kapatıldı. Bauhaus'un yeteneği, geleneği, estetiği ve ideolojisi, okulu Alman modernizmiyle neredeyse eş anlamlı hale getiren bir sanat ve tasarım hareketini de doğurdu. Okulun öğretmen ve öğrencileri 14 yıl boyunca dünyanın dizayn anlayışını temelden değiştirecek eserler üretmiştir. Modern tasarım, mimari, sanat ve eğitimin geleceği üzerinde derin bir etkiye sahip olan okul on yılı aşkın bir süredir hevesli tasarımcılara ilham kaynağı olmaktadır.


Yazarlıklarının yanında ressamlıklarını, ressamlıklarının yanında yazarlıklarını ustaca kullanan isimlere gelin yakından bakalım! Şair, ressam ve yazar kimliklerini bünyesinde taşıyan Bedri Rahmi Eyüboğlu, bu üç türün hepsinde kayda değer pek çok eser vermiştir. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde başlayan resim eğitimi, Paris'e kadar uzanmıştır. Seramik, heykel, vitray, mozaik, serigrafi ve hat gibi sanatın pek çok formunda eser vermiştir. İstanbul Hilton Otel, Divan Otel gibi otellerin duvar resimlerini, İstanbul Mefruşatçılar Çarşısı'nın duvar kabartmalarını yapmıştır. Edebiyat alanında şiirleriyle tanınan Eyüboğlu, masal ve deyiş gibi edebiyatın birçok türüne karşı hayranlık beslemiştir. Halktan bir kişiliği olan Bedri Rahmi Eyüboğlu, eserlerinin her türüne bunu aktarmıştır. Yaşama sevinci, halk sorunları, insan sevgisi gibi konuları şiirlerinin teması haline getirmiştir. Dol Karabakır Dol, Yaradana Mektuplar, Karadut en bilindik şiir kitaplarıdır. Karadut, Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun şiirlerinin yer aldığı en bilindik kitabıdır. Yazarlığıyla ön plana çıkan Hesse, şiir kitaplarında, çizdiği resimlere de yer vermiş olup ressamlığı ile de tanınır bir hale gelmiştir. Şiirleri ve resimleri Viyana'da Leopold Museum'da sergi haline getirilmiştir. Yazılarındaki tasvir gücünü, resimlerinde de ustaca kullanmıştır. Kitaplarının kapaklarında yer alan görseller büyük çoğunlukla kendi imzasını taşımaktadır. Daha çok ev ve ağaçlar üzerine çalışan Hesse, renk seçimlerinde canlılıktan yana olmuştur. Hermann Hesse, 20. yüzyılın en önemli yazarlarından birisidir. Edebiyatın her dalına, parmağının ucuyla bile olsa dokunan Hesse, 100 milyondan fazla okuyucuya ulaşmıştır. Kendini tanıma, kendin olma mücadelesi, bireyin kendini aşması gibi bireysel gelişim konuları üzerinde oldukça fazla yoğunlaşmıştır. Bunların yanı sıra Doğu edebiyatı ve mistisizm konularını da kitaplarına yansıtan Hesse, kişisel gelişim arayışında Doğu felsefesinden faydalanmıştır. Bozkırkurdu, Siddhartha, Demian, Boncuk Oyunu gibi ünlü eserlerin sahibidir. Siddhartha, Siddhartha Gautama'nın hayatını konu edinen, Budizm felsefesinin ezoterik yönlerini işleyen Hermann Hesse eseridir. Birinci Dünya Savaşı'nı izleyen yıllarda hayatın zorlu süreçlerini ve insanların hayatlarının nasıl şekillendiğini okuyucuya aktarır. İnsanın kendini bulma süreçlerini temalarından biri haline getiren Hesse, bu kitabında da aynı konudan bahsetmektedir. Londra'da doğup büyüyen ve oradan hiç dışarı çıkmayan William Blake, İngiliz resim sanatının ve Romantizm sanat akımının öncülerinden birisidir. Dini inanışları ve gördüğü halüsinasyonlar, onu resim yapmaya daha fazla itmiştir. Resme ilk başladığında kiliselerin eskizlerini yapmaya başlamış ve ardından gravür sanatçısı Basire ile tanışmıştır. Tanışıklık, onun hayatını oldukça pozitif bir yönde ilerletir. Ruh sağlığı bozuk olan Blake, resimlerine doğaüstü olayları aktarır. Meleklerin ve ölmüş kişilerin, onu görmeye geldiğini düşünmektedir. Resimlerinde sürekli olarak Tanrı, melek, şeytan tasvirlerini kullanır. Ressamlığının yanı sıra edebi kişiliği ile de oldukça tanınan Blake, İngiliz Mistik Şair olarak tanınır. Lirik bir tarzı benimsemiştir. Cennet ve Cehennemin Evliliği, Masumiyet ve Tecrübe Şarkıları, Masumiyet Şarkıları gibi ünlü kitapların sahibidir. Şiirlerinde her zaman zıtlıkları kullanır; iyilik ve kötülük, sevgi ve nefret, akıl ve enerji gibi... Biçimsel olarak basit bir etkiye sahip olan şiirleri, temasal olarak mitoloji, din, politika gibi karmaşık konuları ele almaktadır. Kendisini zıtlıklardan besleyen Blake, bu kitabında iki zıt mekanı ortak bir noktada buluşturur: Evlilik. İyi ve kötü, mutluluk ve üzüntü gibi bağları, cennet ve cehennem evliliği üzerinden birleştirmektedir. Emily Carr, Pasifik Kuzeybatı Kıyısı'nın yerli halklarından ilham almış Kanadalı sanatçı ve yazardır. Fransız Empresyonist ve Post-Empresyonist bir tarzı benimsemiştir. Kanada sanatına yaptığı katkılardan dolayı dünya çapında tanınan biri haline gelmiştir. Günümüzde halen Kanada'da Emily Carr University of Art + Design adıyla bir devlet sanat üniversitesi bulunmaktadır. Kızılderili kültüründen, doğadan ve yerli halk kültürlerinden çokça etkilenmiştir. Yerli halklardan bir topluluğun totem duvarını boyadığı için ona, gülen anlamına gelen Klee Wyck adını vermiştir. Ressamlığı kadar ön plana çıkmayan yazarlığı, otobiyografik türler içerisinde oldukça başarılı görülmektedir. Kendi hayatından ve arkadaşlıklarından bahseden Carr, ona verilen Klee Wyck takma adıyla bir kitap yazmıştır. Bu kitap, yazarın en bilindik kitabıdır. Anı kitabı olan Klee Wyck, yazarın Britanya Kolumbiyası'nın batı kıyısındaki seyahatini anlattığı kitabıdır. Yerli halklardan çokça bahseden Carr, bu kitabıyla 1941 Genel Vali Ödülü'nü kazanmıştır. Kanada edebiyatının önemli eserleri arasında yer alır. Anadolu ve Güneydoğu Anadolu halkına olan yakınlığı ile resimlerinde bolca halktan insanları çizmiştir. Anadolu yaşamını tasvir etmesi ile tanınmıştır. Baş örtülü Anadolu kadınlarını figür olarak kullanmıştır. Kadınların gözlerini oldukça büyük resmetmiş ve eserlerinin en çok dikkat çeken unsuru, gözler olmuştur. Fikret Otyam'a göre Dünyada üç tane güzel göz vardır. Birincisi; Doğu Anadolu kadınının gözü, ikincisi; eşek sıpası gözü ve üçüncüsü; ceylan gözü. Kendine özgü bir resim dili oluşturan Otyam, eserlerinde, yiğitliklerden, zulümlerden, insanların mağrurluklarından destansı bir şekilde söz eder. Ressamlığının yanı sıra gazetecilik mesleğini de devam ettiren Fikret Otyam, Anadolu halkı ile yaptığı röportajları ile adından sıklıkla söz ettirmiş ve sonucunda röportajları bir kitap haline getirmiştir. Gazetelerde sol kesime yakın görüşlerde bulunduğu için işleri sürekli sekteye uğramıştır. Röportajlarını birleştirdiği eserleri dışında da yazılar kaleme alan Fikret Otyam, üzerine oldukça çalışmalar yaptığı Anadolu halkı hakkında kitaplar yayımlamıştır. Gide Gide serisi, Topraksızlar, Hu Dost, Bir Karış Toprak İçin, Can Pazarı, Ağlama Anam gibi eserlerin sahibidir. Din ve mezhep tartışmalarını barındırmakla beraber Fikret Otyam'ın gazete haberlerinin içinde yer aldığı araştırma inceleme kitabıdır.