1993 yılında Edith Wharton'ın aynı isimli romanından sinemaya uyarlanan The Age of Innocence'ın yönetmen koltuğunda Martin Scorsese oturuyor. Senaryosu Scorsese ve Jay Cocks tarafından yazılan filmin oyuncu kadrosunda Daniel Day Lewis, Michelle Pfeiffer, Winona Ryder gibi isimler yer alıyor. Hollywood'un en önemli yönetmenlerinden biri olan Scorsese'in filmografisinde ayrı bir yere sahip olan The Age of Innocence, yönetmenin alışkın olduğumuz tarzından farklı bir yerde konumlanıyor. Filmlerinde daha çok suç, adalet, şiddet ögelerine yer veren Scorsese, The Age of Innocence filmiyle birlikte; aşk, ihanet, tutku temalarını da başarılı bir şekilde yansıtmış. Göze çarpan başka bir detaydan daha bahsedecek olursak; Scorsese diğer filmlerinde de çoğunlukla uyguladığı gibi kamerada kesme hareketini mümkün olduğu kadar az kullanmış. Filmi izlerken adeta bir hikayeyi gözlerimizle takip ediyormuş hissi veren bu çekim yöntemi, seyircinin duyguları hissedebilmesi için güçlü bir unsur olmuş. Birçok ödüle layık görülen ve zaman içerisinde kült bir film haline gelen The Age of Innocence'ı gelin hep birlikte inceleyelim. 1870'li yıllarda New York'ta geçen The Age of Innocence, dönemin sosyete ailelerinin yaşamlarına odaklanırken toplumsal baskı nedeniyle yaşanamayan bir aşk hikayesini de düşündürücü bir biçimde yansıtıyor. Film, Voice Over yöntemiyle destekleniyor. Scorsese'in birçok filminde kullandığı bu yöntem, hikayenin güçlü bir biçimde romandan uyarlanmasını sağlarken aynı zamanda seyircinin filmdeki duyguları daha iyi anlamasına katkıda bulunuyor. Dönemin özelliklerini kostümler ve müziklerle ön plana çıkartan film, opera sahnesiyle açılıyor. Sosyetenin ünlü avukatı Newland Archer, nişanlısı May Welland'ın kuzeni Kontes Ellen Olenska ile tanışıyor. Bu sahnede göze çarpan en önemli detay: Olenska elini öpmesi için Archer'a uzattığında, Archer'ın etkilenmekten korkan bir tavırla sadece dostça bir karşılık vererek elini sıkması oluyor. Katı kurallar çerçevesinde büyüyen Newland, çevresindeki birçok kişiye göre daha farklı bir kişiliğe sahip olsa da geleneksel evliliklerin ön planda olduğu dönemde kendine uygun görülen May Welland ile nişanlı. May, masum ve heyecanlı karakter olarak gözüküyor fakat ilerleyen sahnelerde de fark edileceği üzere masumiyet maskesiyle kendi istediği hayatı oluşturmak için adımlar atıyor. Olenska ise sosyetenin tüm kurallarına karşı çıkan, daha özgürlükçü ve tutkulu bir karaktere sahip. Eşiyle boşanmanın eşiğinde olan Olenska ve Newland birbirlerinden ilk gördükleri andan itibaren etkileniyor. Newland'ın kendini engellemek için evlilik tarihini öne çekmeye çalışması dahi işe yaramıyor. Newland'ın Olenska'ya ilgisinin en büyük sebebi, çevresindeki birçok kadından farklı olması. Ailesi dahil herkes Olenska'nın rahat tavırlarını ve onu aldatıp hor gören eşini bırakmasını dahi eleştirirken Newland, onun tutkusu, güçlülüğü ve farklılığından çok etkileniyor. Hepsi hiyerogliflere benzeyen bir dünyada yaşıyordu. Gerçekler asla söylenmiyor, yapılmıyor, hatta düşünülmüyordu bile. Gerçek, sadece bir takım keyfi işaretlerle temsil ediliyordu. Bu repliğin önemli olmasındaki bir diğer sebep ise film boyunca sık sık detaylı bir biçimde gördüğümüz tablolardır. Çünkü Eski Mısır hiyeroglifleri bilindiği üzere resimlerle ifade edilirdi. Scorcese de bu tabloları, benzer hayat yaşayan insanlara zıt bir çerçeve çizmek için kullanmış. Tablolarda her şey oldukça zengin ve çeşitli görünürken gerçek hayatta tam tersi biçimde hiç kimse içinde bulunduğu yaşamı sorgulamıyor ve hepsi birbirine benzer hayatlar yaşıyor. Newland, Japonya hakkında bir kitap okuduğu sırada May ona neden okuduğunu soruyor. Bu sahnede de aralarındaki en önemli fark dikkat çekiyor. May için yeni bir bilgi öğrenmenin mutlaka işe yarayan bir nedeni olmalı. Newland ise yaşamak için öğrenmek istiyor. May'in sorusundan sonra Newland'ın ölü gibi bir yaşamı seçmeye hazırlandığını anlıyoruz. Newland ve Olenska arasındaki çekimin ilk adımı ise Newland'dan geliyor. Newland, Olenska'nın evine sarı güller yolluyor. Olenska, filmde güzelliğiyle dikkat çektiği için buradaki sarı güllerin kıskançlığı belirten bir simge olarak kullanıldığı yorumunda bulunabiliriz. Yasak aşk yaşamaya başlayan Newland ve Olenska'nın arasındakileri May'in fark ettiğini ise evlilik tarihini öne çekmek için adım atmasıyla anlamaya başlıyoruz. Newland'ın ihtimal vermediği bu durum sadece seyirci tarafından anlaşılıyor. Filmin en etkileyici sahnelerinden biri ise Newland ve Olenska'nın tutkulu bir biçimde birbirlerine sarıldıkları sahne diyebiliriz. Teslimiyet duygusunun ön plana çıktığı sahne; aşk ve tutkuyu çok güçlü hissettiriyor. May filmin başında çok saf bir karakter gibi gözükmesine rağmen hayal ettiği -çok normal- bir yaşantının anahtarı olan Newland'ı kaybetmemek için ilk adımı hamile olduğunu söyleyerek atıyor. Çünkü May, tam da Newland'ın uzaklara gitme isteğini paylaştığı sırada hamile olduğunu açıklıyor. May'in hamilelikten emin olmadığı halde birkaç hafta önce Olenska'yla da bu durumu paylaştığını söylemesi ise bu yasak aşka dışarıdan müdahalede bulunduğunu apaçık ortaya koyuyor. May'le konuştuktan sonra Olenska, ona destek olan aile tarafından başka bir yere yerleştiriliyor ve Newland'la olan yasak aşkını bitirmeye karar veriyor. Zaten sosyete cemiyetine karşı gelmeyi göze alamayan Newland, eşinin hamileliğini öğrendikten sonra aşkı ve sadakati arasında bir seçim yaparak kendisi için uygun görülen hayatı kabulleniyor. Archer çifti, onlardan beklenildiği şekilde mutlu bir hayat sürdürmeye çalışıyor. Newland, zatürre nedeniyle hayatını kaybeden May'in yasını yıllarca tutuyor. Oğlu ile Paris'e seyahate giden Newland, oğlu Ted'in anlattıkları sonucunda aslında May'in tüm gerçekleri bildiğini öğreniyor. Olenska'yı görmeye gidecek olan Ted, babasını da yanında götürmek istiyor ancak Newland, onunla karşılaşmaya cesaret edemiyor. Ve Olenska'ya bahane olarak sadece eski kafalı olduğunu söylemesini istiyor.


Prömiyerini 2022 Cannes Film Festivali'nin Un Certain Regard bölümünde yapan; senaristliğini ve yönetmenliğini Maryam Touzani'nin üstlendiği, renkli detayların yanı sıra naif temaların da ilmek ilmek işlendiği The Blue Caftan filmini sizin için inceledik. 2023 Oscar'da Yabancı Dilde En iyi Film kategorisinde son listede bulunan ve Fas'ı Oscar'da temsil edeceği konuşulan dram filminin kadrosunu Lubna Azabal, Saleh Bakri, Ayoub Missioui oluşturuyor. Maryam Touzani; yetenekli bir terzi, zanaatkar olan Halim'le eşi Mina'nın hayatlarını tıpkı bir portre dokurmuşçasına yansıtıyor kameraya. Kültür veya queer gündeme dair herhangi bir görüş ya da isyan belirtmek yerine, yalnızca gördüklerini resmediyor. Bu tutum filmi çoğu queer temalı filmden ayrı bir tarafa koyuyor. Politik bir sesi olmayan bu filmi, üç insanın ortak arzularının, acılarının ve mutluluklarının hikayesini resmeden oryantal motiflerle bezenmiş bir portre olarak okumak mümkün. Halim ve Mina; Fas'ın eski bir mahallesinde, Halim'in birbirinden güzel kaftanlar diktiği, renk renk kumaşlarla dolu geleneksel bir terzi dükkanı işleten evli bir çifttir. Fakat bu filmde anlatılan hikaye aşık bir çiftin mutlu mesut ilişkisi değildir. Bu filmde iki iyi dostun geleneğe boyun eğerek evlendiği ve birbirlerini daha kötü bir hayat yaşamaktan kurtardıkları tatlı ama hüzünlü bir ilişkiyi izleriz. Öyle ki Halim, islam kültürünün çok baskın olduğu ve eşcinselliğin kınandığı, dolayısıyla bu türden ilişkilerin yaşam tarzı olarak görünür bir seçenek dahi olmadığı bir toplumda; pek çok kez değişmeye çalıştığını, hislerini bastırmaya çalıştığını ama başaramadığını üzülerek Mina'ya dile getiren ve üzücüdür ki kimliğinden gurur duyamayan bir eşcinseldir. Annesiz büyümüş ve şüphesiz farklı olduğundan babası tarafından hor görülmüş biridir. Naif ve ince ruhlu bir karaktere sahip olan Halim, terzilik zanaatini de, dükkanı da babasından ona miras almıştır. Kendine bir nevi ilaç olan Mina'nın hasta olması ve bun konuda elinden hiçbir şey gelmemesinin onu günden güne üzdüğüne şahit oluyoruz. Mina'yla olan evliliğini uzun süredir yürütebilmesi, yaşadığı yerde sevdiği biriyle özgürce yaşamasının mümkün olmaması ve Mina ile özel bir dostluğunun olmasıyla açıklanabilir. Mina inançlı bir kadındır ancak Halim'e içten içe sitem etse de onu hiç yargılamadığını ve eşcinsel kimliğini kabullendiğini görürüz. Sitemi kendisini arzulamamasına yönelik gibidir yalnızca. Halim'den daha iddialı ve baskın bir kişiliği olsa da kalbi doğru yerdedir. Mina hastadır hasta olmasına ama kendini bırakmaya niyeti yoktur son ana dek. Dükkanda çalışmak ister, Halim'e yemek hazırlar, kafeye gider, pencere önünde dans eder ve en önemlisi hep gülümser. Dükkana yeni başlayan çırak Yusuf'un gelişi ile ikilinin arasındaki dinamik de bir bakıma değişir. Yusuf da naif ruhlu, zanaati öğrenmeye hevesli, hoş bir gençtir ve neredeyse ilk sahneden beri Halim'le arasında bir çekim olduğunu hissederiz. Öyle ki sonra, Halim'e karşı duygularını itiraf eder, fakat bir red ile karşılaşır. Aralarındaki çekim elbette Mina'nın gözünden kaçmaz ve kıskançlığı da biz seyircilerden kaçamayacak kadar barizdir. Öyle ki pembe saten dükkanda kaybolduğunda Yusuf'u onu çalmakla suçlar ve ücretini maaşından keser, kendisinin yanlışlıkla iade ettiğini öğrendiğindeyse ona haber vermez. Lakin Mina'nın pişman olup, ondan af dilediği sekansta, Yusuf hakkındaki fikrinin değiştiğine şahit oluruz. Belki yakında bu dünyadan ayrılacak olmanın verdiği hoşgörüyle onları birbirine yakınlaştırmaya çalışır, Halim'in tek seferlik ilişkilerle nefsini körelttiği mahrem bir mekan olarak karşımıza çıkan hamama gönderir onları. Halim'de Mina'dan aldığı sevmekten korkma öğüdünü tutup, kendini Yusuf'la temkinli bir aşka bırakacak gibidir gerçekten. Beklenen sonun gelmesi, Mina'nın ölümü ve mavi kaftanın nihai tamamlanışı da hemen hemen aynı zamana rastlar ve mükemmel bir final için son rötuşlar tamamlanır. Dar ve eski sokakların süslediği otantik Fas mimarisiyle, hiç kesilmeyen hareketli Arap müziği ve sokak gürültülerinin oluşturduğu fon müziğiyle, renk renk dalgalanan kumaşlarla, sırlarla ve hüzünle karışık neşeyle, kaçınılmaz bir sonun ilk sahneden beri ilmek ilmek işlendiği bu filmde tıpkı Halim'in mükemmel olana kadar işlediği mavi kaftan gibi sonunda izleyen herkesi kendine hayran bırakıyor. Ortadoğu kültürünü ve Akdeniz iklimi ve insanını canlı bir şekilde yansıtan filmde; bizi gülümseten, zaman zaman içimizi burkan pek çok tanıdık detaya ve motife rastlıyoruz. Bu detayların başında şimdi çok yaygın olmasa da kültürümüzde ve tarihimizde de önemli bir yeri olan hamam kültürü geliyor. Hamam sahnelerinde bu kültüre uzak olan izleyicilerin şaşıracağı şeyler, örneğin bir başkasının tellakların adamları yıkaması gibi detaylar bizleri şaşırtmıyor. Gürültülü mahalleler, tüm gün bangır bangır müzik açan dükkanlar da bize hiç de uzak olmayan, belki de pek çoğumuzun şikayetçi olduğu günlük dertlerden bazıları. Karşı komşusu dükkan sahibine müziği kısması için bağırırken, Mina'nın müziğin zevkini çıkarıp dans etmesi, Halim ve Yusuf'u da dansa çağırması ve birlikte pencere önünde oynadıkları sahne mutluluğun dış dünyadan ziyade kişiye bağlı olduğunu düşündürüyor. Ve son olarak mandalinalar da film boyunca kendini unutturmayan, Akdeniz'in canlılığını yansıtan ve güzelliklerini hatırlatan başlıca motiflerden biriydi. Kaftan Modern Türkiye'de popüler bir kıyafet olmasa da Osmanlı döneminde gücü temsil eden bir giysi olup, padişahlar tarafından giyilmiş, önemli misafirlere ve elçilere hediye edilmiştir. Fas kültüründe ise halen bayram, düğün eğlence gibi etkinliklerde ve aile toplantılarında giyilen şık giysiler olarak önemli bir yer tutmaktadırlar. Halim, makina kullanmayan bir kaftan ustası olarak eski zanaati yaşatır ve çok hızlı hizmet sağlayamasa da hala önemli müşterileri vardır. Kaymakam'ın eşi için diktiği ustalık işi olan gösterişli ve zarif mavi kaftanı tamamlamasının ne kadar zaman aldığını ve nasıl detaylı işlemeler yaptığını görürüz hep birlikte, sıradan bir siparişten öte bir şeydir o. Gösterdiği özen ve çok isteyen bir müşteriye dahi satmamasındaki ısrarından izleyiciye ne kadar önemli olduğunu hissettirir. Haklı çıkarız sonunda, belki de Mina'yla mahallelerinden kalkan bir cenazeyi izlerken onun söylediği; yazık böyle uğurlanmak istemezdi, çok renkli giyinirdi, renkli biriydi. cümlesi gelir aklına ve Mina'yı beyaz örtülerden, arınarak sokulduğu kefenden soyarak, mavi kaftanı en çok yakışacak kişiye, biricik dostuna giydirir. Düğünlerde ve eğlencelerde giyilen bir giysinin bir ölüye giydirilmesi ironiktir ve komşular haliyle bunu yadırgar. Dine uygun değildir bu, lakin Halim artık umursamaz onları. Mina'yı büyüleyici mavi kaftan içinde Yusuf'la birlikte sırtında taşıyarak mezarlığın bulunduğu yere, sahile doğru götürürler. Mina'yı toprağa gömmeyecektir diye umuyoruz, ki orası da açık bırakılmıştır zaten, denize doğru ilerlerler ve jenerik girer. Kim bilir, Halim onu sonsuz maviliklere uğurlamak adına denize bırakır belki de.


The Souvenir ve The Souvenir Part II gibi son derece kişisel hikayeleriyle tanıdığımız İngiliz yönetmen Joanna Hogg'un yeni filmi The Eternal Daughter, 79. Venedik Film Festivali'nde yaptığı dünya prömiyerinin ardından, Amerika'da 2 Aralık 2022 tarihinde vizyonda girerek seyirciyle buluştu. Anlatısının temeline bir anne-kız ilişkisini alan ve kimi eleştirmenlere göre senenin en iyilerinden biri olan bu film, yönetmen Hogg için neredeyse otobiyografik denebilecek kadar kişisel bir hikaye olmasıyla öne çıktı. Öyle ki Hogg bir röportajında hikayeyi, kendisinin annesiyle olan ilişkisinden ve bir gün onu kaybedecek olmanın verdiği korkudan yola çıkarak yazdığını söyledi. The Eternal Daughter, bir film yönetmeni olan Julie'nin, kendisinden yaşça büyük annesi Rosalind ile birlikte İngiltere'de, büyük bir malikaneden dönüştürülmüş bir otele konaklamaya gitmesiyle başlıyor. Julie, annesi Rosalind hakkında film yazmaya karar veriyor. Aynı zamanda annesinin doğum gününü kutlama fırsatı olarak da gördüğü bu yolculukta, annesine çeşitli sorular sorarak, cevaplarını gizlice telefonuna kaydediyor. Julie hikayesini yazıya dökmek için her gün köşesine çekiliyor ancak yazamadığı, huzursuz ve dikkatinin dağınık olduğu filmin daha en başından geçiyor seyirciye. Hogg, aynı huzursuzluğu seyircinin hissetmesini de istemiş olacak ki, tekinsiz bir mizansen ve ürkütücü bir sinematografi ile tasvir ediyor filmi. Öyle ki, Julie ve Rosalind otelin tek sakinleri gibiler ve otelde tüyler ürpertici bir ortam hakim. Binadan sürekli gıcırdama ve uğultu sesleri geliyor. Rosalind'in köpeği geceleri sanki odanın dışında biri varmış gibi havlıyor ve kapıyı tırmalıyor. Rüzgarın sık sık etraftaki uzun ağaçları sallaması, filmin genellikle akşam karanlıkta geçmesi ve etrafta hakim olan sisli ve puslu hava da tüm bu huzursuzluğun artmasına sebep oluyor. Bu duyguların seyirciye bu kadar net geçmesinde elbette Hogg'un daha önce Archipelago ve Exhibition filmlerinde birlikte çalıştığı görüntü yönetmeni Ed Rutherford'ın; ve bu sene Aftersun filmindeki ses tasarımıyla kariyerinin zirvesinde çıkan, daha önce The Souvenir filminde de Hogg ile çalışmış olan ses tasarımcısı Jovan Ajder'ın katkıları yadsınamaz. Karanlığın hakim olduğu sinematografide öne çıkan bir diğer element ise ekseriyetle otelin içinde kullanılan yeşil ışık. Bu durum hemen, yeşil ışığın kullanımıyla özdeşleşen, Kim Novak'ı ikili bir rolde izlediğimiz, Hitchcock'un başyapıtı Vertigo filmini getiriyor akıllara. Elbette bu görsel stilin tek işlevi huzursuzluk yaratmak değil. Tüm bu bahsettiğimiz elementler kendilerine sembolik olarak da anlam buluyor filmde. Otelin tekin olmayan, adeta hayaletliymiş gibi görüntüsü aslında Julie'nin ruh halini yansıtıyor. Julie, çok sevdiği annesinin artık oldukça yaşlandığının ve her an onu kaybedebileceğinin farkında. Bu düşünceler sürekli Julie'nin zihnini meşgul ediyor. Nasıl ki bu tarz düşünceler aklımıza takıldığında bizi uyutmaz, otel de geceleri çıkardığı ürpertici seslerle Julie'yi uyutmuyor. Aynı zamanda otel tamamen boş görünüyor, bu da Julie'nin hissettiği yalnızlığı sembolize ediyor. Öyle ki, Julie'nin içindeki boşluk hissinden, hayatı boyunca enerjisinin çoğunu annesine harcamış olması ve bu nedenle sağlıklı arkadaşlıklar kuramamış, hatta kocasını bile ihmal etmiş olmasından filmde ara ara bahsediliyor. Öte yandan, havanın her zaman karanlık ve puslu oluşu, Julie'nin depresif ve melankolik ruh halini temsil ediyor. Akşamları sürekli telefonun çektiği bir yer bulmaya çalışıyor olması ise başkalarıyla bağlantı kuramıyor oluşunun sinyallerini veriyor. The Eternal Daughter, sürekli yeni olayların yaşandığı veya içerisinde fazlaca aksiyon elementi barındıran bir film değil. Hatta filmde pek fazla olay olmuyor, olan olaylar ise genelde birbirini tekrar ediyor denebilir. Bu birbirinin hemen hemen aynısı olan günler Bill isimli otel çalışanının bir gece aniden hikayeye dahil olmasıyla bir nebze değişiyor. Ancak hikayenin ilerleyen evresinde tanıtılan bu karakter, gizem filmlerinin çoğundan alışık olduğumuz gibi işlerin daha da karışmasını sağlamadığı gibi, aksine Julie'ye bir huzur ve rahatlık getiriyor. Zaten bütün film anlatısını, Julie'nin bir şekilde huzur bulabilmesi üzerine kuruyor. Hogg'un filmlerinin son derece kişisel olduğundan yukarıda da bahsetmiştik. Öyle ki The Souvenir filminde Julie'nin evinde gördüğümüz bazı eşyaları Hogg'un kendi evinden sete getirdiğini biliyoruz. Hogg'un hikayelerinde eşyalar sadece birer dekor objesi olmaktan ziyade, birer hatıra görevi görürler çoğunlukla. Bunu aslında 'Proustian' bir duruş olarak yorumlamak da mümkün. Marcel Proust Kayıp Zamanın İzinde adlı romanında, çocuklukta yenen bir madlen kekin yıllar sonra tekrar yendiğinde, o tadın ve kokunun eski anıları tekrar çağrıştırdığından bahseder. Bu his herkese çok tanıdık gelmiş olacak ki, yıllar boyunca çok benimsenmiş olmasının yanı sıra Fransızca'ya 'Madeleine de Proust' şeklinde bir deyim olarak bile girmiştir. Çeşitli objeler aracılığıyla anıları ve çağrışımları tetiklemek, Hogg'un filmlerinde yakalamaya çalıştığı elementlerden bir diğeri olarak sıkça karşımıza çıkıyor. The Souvenir filminden bahsetmişken, o filmde de Rosalind ve Julie karakterlerini görmüş olduğumuzu, Rosalind'in yine Tilda Swinton tarafından canlandırılırken, Julie'nin ise Swinton'ın kendi kızı Honor Swinton Byrne tarafından canlandırılmış olduğunu hatırlatalım. The Eternal Daughter'ın öncelikli derdi, bir olay anlatmaktan öte bir duygu durumu göstermek. Tilda Swinton'ın hem anneyi hem kızı oynaması, Hogg'un yine bu filmden sonra verdiği bir röportajda söylediği ''Ben hala kendimi annemden ayıramam, ben nerede biterim o nerede başlar ayırt edemem'' cümlesiyle daha da anlam kazanıyor. Şunu da belirtelim ki, Hogg bu iki karakteri gösterirken çeşitli kamera veya kurgu hilelerine başvurarak ikisini aynı kareye almıyor. Filmin tamamında anne-kızın konuşmaları arka arkaya gösterilen karelerde, genellikle açı-karşı açı şeklinde kurgulanmış. Aynı karede göründükleri tek sahne ise, aynı zamanda filmin 'climax' yani doruk noktasına ulaştığı, doğum günü yemeği sahnesi. Zaten tam da bu sahneden sonra birçok olay farklı bir hal alıyor. Tabii yeri gelmişken Tilda Swinton'ın bu iki rolde de ortaya koyduğu oyunculuğa değinmek lazım. Swinton, Julie ve Rosalind karakterlerine kattığı nüanslarla senenin en başarılı performanslarından birine imzasını atıyor. Anne-kıza farklı karakteristik mimik ve jestler verirken; birini daha ince, birini daha boğuk bir ses ile oynuyor. Julie annesine göre daha dinamik, ifadeleri daha abartılı ve daha canlı. Öte yandan Rosalind ise daha hareketsiz ve durağan bir karakter. Filmin doruk noktasının yaşandığını söylediğimiz doğum günü yemeği sahnesine dönecek olursak, sahne bir süre birbiriyle konuşan Rosalind ve Julie'nin orta ölçekli yakın çekimlerinden oluşan iki açıyı arka arkaya keserek ilerliyor. Bu durum seyircinin, bu iki karakter arasındaki sevgiyi, sıcaklığı, aynı zamanda farklılıkları özümsemesini sağlıyor. Birinin yüzündeki heves, diğerininkindeki bitkinlik açıkça görünüyor. Ancak ne zaman ikisi aynı karede görünüyor, o noktada olaylar filmin başından beri gördüğümüzden daha farklı bir hal almaya başlıyor. Zaten tam da bu noktadan sonra, ertesi sabah otele yeni misafirlerin gelmesi ve ilk defa güneşli bir günün doğması elbette tesadüf değil. Özetleyecek olursak The Eternal Daughter, bir kadının annesine duyduğu sevgiyi ve onu kaybetme korkusunu naif ve yer yer sembolik bir şekilde ele alıyor. Film aynı anda, hem huzursuz ederken hem de samimi olmayı başarıyor. Sevdiklerimizi kaybetme korkusu hepimizin özdeşleşebileceği bir duyguyken, Hogg bu kaçınılmaz sonu kabullenmeyi ve iyi kötü bir avuntu bulmayı, nevi şahsına münhasır tarzıyla öğütlüyor. Eğer siz de en nihayetinde hiçbir duygunun sevgi kadar derin izler bırakamayacağı noktasında bizimle hemfikirseniz The Eternal Daughter'ı izlemenizi tavsiye ederiz.


İskandinav sinemasının önde gelen yönetmenlerinden Joachim Trier'in Oslo, August 31st, The Worst Person in the World gibi önemli filmlerinin senaryosunda adı geçen Norveçli yönetmen Eskil Vogt'un, The Blind (2014) sonrası ikinci uzun metrajlı filmi The Innocents, 2021'de Cannes Film Festivali'nde Belirli Bir Bakış bölümünde gösterilerek izleyici karşısına çıktı. Ülkemizde 41. İstanbul Film Festivali kapsamında gösterime giren film, Uluslararası Yarışmada Altın Lale ödülü için yarıştı. Aydınlık bir yaz mevsiminde, Norveç'in küçük bir kasabasında geçen The Innocents, büyüklerin bakmadığı, görmediği anlarda dört çocuğun oyun oynarken doğaüstü güçlerini keşfedip ürkütücü ve gizemli olaylara yol açmalarını konu alıyor. İki saatlik süresi boyunca çocuklar gerçekten de masum mu? sorusunu sorduran film, doğaüstü ögeleri çocukların iç dünyalarındaki acımasızlığı ve masumiyeti irdelemenin bir aracı olarak kullanıyor adeta. Bu yönüyle The Innocents, süper güçlere sahip dört çocuğun yaşadığı maceraları toplumsal gerçekçi bir zeminde anlatarak izleyicileri doğaüstü hikayesine kolayca inandırıyor. Yazının bundan sonraki kısmı spoiler içermektedir! The Innocents, arabanın arka koltuğunda uyuyan küçük bir kızın, filmin ana karakterlerinden biri olan Ida'nın masum yüzüyle açılıyor. Ida ve otizimli ablası Anna, Norveç'in sakin bölgelerinden birinde yeni dairelerine taşınmak üzere yola çıkan bir ailenin iki küçük çocuğudur. Taşındıkları yeni muhitte Aisha ve Benjamin ile arkadaşlık kuran ana karakterlerimiz, hep beraber oynadıkları oyunlar esnasında birbirlerinin doğa üstü güçlerinin ortaya çıkmasını sağlıyorlar. Başlarda oldukça eğlenceli gelen bu güçler zamanla karanlık dürtülere dönüşerek çocukların -özellikle de Benjamin karakterinin- hayvanlara ve insanlara zarar vermesine neden oluyor. Bu sayede yönetmen olay akışında işleri sarpa sardırarak zihinlerimizdeki çocukluğun saflığına dair kalıplaşmış algıları paramparça hale getiriyor. Ida karakteri harici diğer üç karakter; Anna, Aisha ve Benjamin engelli veya toplum dışına itilmiş çocuklar. Harika bir oyunculuk performansı sergileyen Alva Brynsmo Ramstad tarafından canlandırılan Anna karakteri bahsettiğimiz gibi otizmli. Konuşamıyor, canının acıdığını dahi ifade edemeden kendi iç dünyasında yaşıyor. Aisha, yüzünde ve vücudunda beyaz lekelere sebep olan bir hastalıktan muzdarip Afrika kökenli küçük bir kız. Benjamin gibi onun da annesi ve babası ayrı. Benjamin ise ilgisiz bir anneyle yaşayan içine kapanık bir çocuk. Bu üç çocuğun da kendilerine has özel yetenekleri var. Benjamin'in bu yeteneklerini zamanla başkalarına zarar vermek için kullanmaya başlaması ise filmde kırılma noktası yaratıyor. Bu gelişmeden sonra filmin sonuna dek diğer çocukların Benjamin ile mücadelesini izliyoruz. The Innocents süper güçlere sahip çocukların hikayesi olmaktan öte, pek çok yönüyle yalnızlaşmış ve kırılmış çocukların öyküsü aslında. Pek çok sahnede ailenin davranışlarının çocuğun karakterini inşa eden en temel unsur olduğunun altı çiziliyor. Benjamin, filmin kötüsü olmasına rağmen aslında bir aile içi şiddet mağduru. Bunu vücudundaki morluklardan, annesinin ona karşı olan sert ve kayıtsız tavrından anlamak mümkün. Tüm saldırganlığının ve film boyunca işlediği cinayetlerin nedeni de bu. Benzer şekilde Ida'nın, ablası Anna'nın ayakkabısına cam parçaları koyması ya da Benjamin'in kediyi öldürüşüne şahit olup hiçbir şey yapmaması ilk bakışta büyük bir acımasızlık olarak görünse de ilerleyen sahnelerde anlıyoruz ki Ida da tıpkı diğer karakterler gibi çeşitli şekillerde ihmal edilen bir çocuk. Ida'yı görünürde ilgi ve sevgiyle büyüten ailesinin, zaman zaman ablasının sorumluluğunu ona yüklemesi, Ida'nın da sorunlar yaşamasına neden oluyor. Filmde üç kız çocuğunun bir nevi güçlerini birleştirerek Benjamin'in verdiği zararların karşısında durmaları, üçünün de ne olursa olsun aileleri tarafından sevildiğini hissetmesiyle yakından ilişkili. Sevildiklerini bildikleri için Benjamin'e oranla vicdanları hala çalışır durumda. Bu bakımdan Benjamin'in annesini öldürmeye kadar varan suçlar işlemesinin arka planında yoğun şekilde hissettiği sevgisizliğin ve onun getirdiği öfkenin olduğunu söylemek yanlış olmaz. Ebeveynlerin tutum ve davranışlarının çocukların karakterindeki belirleyici etkisi filmin final sahnesindeki tabula rasa metaforuyla tekrar vurgulanıyor. Son sahnede Anna'nın elinde tuttuğu boş yazı tahtası, filozof John Locke tarafından ortaya atılan tabula rasa yani boş levha önermesini akıllara getiriyor. Yönetmen bu metaforla izleyicilere çocukların doğuştan gelen ahlaki değerlere ve empati yeteneğine sahip olmadığını anlatmaya çalışıyor. Birer boş levha gibi olan çocuklara iyiyi ve kötüyü öğretme görevi ise ebeveynlere düşüyor. Fantastik ögelere sırtını yaslayarak çocukların duygu değişimlerindeki keskinliği, içlerindeki zorbalık dürtüsünü ve masumiyetlerinin sınırlarını özgün bir senaryoyla ele alan film gerilim unsurlarını kendine has bir sadelikle aktarıyor, aynı zamanda Kuzey Avrupa'nın soğuk atmosferini de başarıyla yansıtıyor. Dingin anlatısı, estetik sinematografisi ve çocukların iç dünyasını başarılı şekilde aktaran kurgusuyla The Innocents, bizce 2021'in en başarılı filmlerinden biri. Unutmadan söyleyelim. The Innocents, önümüzdeki haziran ayında Türkiye'deki farklı sinema salonlarında gösterime girecek. Orijinal fikirli gerilim sineması severlerin kaçırmamasını öneririz!


Çocukluğumuzdan kulağımıza fısıldayan Andersen Masallarının vazgeçilmezi olan ve 2023 yılının en çok beklenen filmler listelerinin değişmeyen ismi, Disney yapımı Küçük Deniz Kızı, 26 Mayısta beyaz perdedeki yerini aldı. İlk olarak 1989 yılında animasyon versiyonuyla seyirciyle buluşan Ron Clements ve John Musker'ın yönetmenliğini yaptığı Küçük Deniz Kızı, Yeryüzünün ve insanların yaşamlarını oldukça merak eden Ariel'in, Prens Eric'e aşık oluşu ve ardından insan olup ona ulaşabilmek için deniz cadısı Ursula'yla yaptığı 3 günlük tehlikeli anlaşmayı anlatan hikaye, Hans Christian Andersen'in Küçük Deniz Kızı kitabından ilham alınarak uyarlanmıştı. Disney'in yeniden yapımıyla beraber seyircilerin akıllarında bıraktığı soru Küçük Deniz Kızı'nda ne gibi farklılıklar göreceğimiz oldu. Rob Marshall'ın yönetmenliğini yaptığı film, hikayenin özüne çokça sadık kalıyor. Filmin ilerleyişinin neredeyse birebir aynı olmasının yanı sıra Küçük Deniz Kızı'nı 1989 yapımından farklı kılan en dikkat çekici detay animasyonda yeterince açık ifade edilemeyen, derinleştiremeyen karakterlerin özüne inilmesi oluyor. 1989 yapımı Küçük Deniz Kızı'nda hikaye daha kısa bir zamanda anlatılırken, yeniden yapılan filmde her karakterin gelişimine ve olayların betimlemesine çokça zaman ayrılıyor bunlar filmin içinde eşit dağılırken küçük detaylara da oldukça yer verildiğini görüyoruz. Bu duruma bazı izleyiciler filmin çok uzun olduğu yorumunda bulunsa da karakterlerin motivasyonlarının anlatılıp, özlerine inilmesi bizi tatmin etti. Ama bir deniz kızının gözyaşı yoktur ve bu nedenle çok daha fazla acı çeker. alıntısıyla başlayan film, son sahnesinde artık insan olan Ariel'in gözünden düşen yaş detayı ile bitmesi bunun örneklerinden yalnızca bir tanesi. Filme adını veren Küçük Deniz Kızı Ariel'i canlandıran Halle Bailey'i filmde uzun dakikalar boyunca görüyoruz ve izleyici olarak Ariel'in insanların nasıl bir dünyada yaşadığını incelemesini, şaşkınlığını, heyecanını detaylı olarak gözlemleyebiliyoruz. Karakterde gidilen en büyük değişiklik, filmin animasyon versiyonunda ön plana daha saf hislerle ve aşk duygusuyla çıkan Ariel'i, 2023 versiyonunda karşımıza ayakları yere sağlam basan, daha güçlü bir karakter olarak görüşümüz oluyor. Filmde Eric'in hikayesi gözle görülür şekilde değişime uğrayan karakterlerden biri olmuş. Daha çarpıcı bir şekilde yansıtılan Jonah Hauer-King'in canlandırdığı Eric karakteri, izleyiciyi filmin animasyon versiyonundan çok daha farklı bir atmosferde karşılıyor. Filmin animasyon versiyonunda prens olmasından başka özelliği vurgulanmayan Eric'i farklı bir perspektiften görüyoruz. Disney'in yeniden yapılandırdığı 2023 versiyonunda, özellikle babasının ölümünden sonra artan sorumlulukları olan, görevinin getirdiği şeyleri yapması istenen biri haline gelmesiyle beraber, anne figürünün üzerinde oluşan baskı prens Eric'e hikayenin yönünü değiştirme gücü veriyor. Filmde parlayan bir diğer şey, Eric ile Ariel arasında kurulan ilişki. Her iki karakterin detaylandırılması, çiftin arasındaki ilişkiyi derinleştirerek yansıtma şansı sunuyor. Aynı gökyüzünün altında paralel olarak neredeyse aynı, derin duygular yaşamaları izleyiciyi hikayenin büyüsüne küçük detaylarla dahil ediyor. Film yayımlanmadan önce tartışılan konulardan biri yeni yapımda Melissa McCathy'in canlandırdığı deniz cadısı Ursula'nın olup olmayacağıydı. Disney'in yeniden yapılandırdığı filmde Ursula'nın hikayesinin de ayrıntılarına inildi. Küçük Deniz Kızı (1989) animasyonunda Ursula'nın neden kötü olduğunun cevabı kesin olarak alınamazken, 2023 yapımında Ursula, Kral Triton'un kız kardeşi ve Ariel'in halası olarak karşımıza çıkıyor. Ursula'nın kötü olma motivasyonu gözler önüne gelirken aynı zamanda Melissa McCathy'nin seslendirdiği şarkı, Unfortunate Souls ile daha derin bir anlam kazanıyor. Animasyon filminden hatırladığımız Ariel'in aklını çelmeye çalışan, Ursula'nın yılan balıkları Flotsam ve Jetsam yeniden yapımında da var olmalarıyla beraber, bu sefer sadece Ursula'nın emirlerini yerine getirme konumundalar. Hikayede değiştirilen küçük detaylardan biri, Ariel'in yüzeye çıkabilmesi ve ihtiyacı olan çift bacağa sahip olması için Ursula ile yaptığı, prens Eric'i üç günün sonunda gün batımına kadar öpebilirse sonsuza kadar insan olarak kalacağı fakat başaramazsa, Ursula'ya ait olarak denizin altına dönmek zorunda kalacağı anlaşmada Ursula, yaptığı bir büyüyle Ariel'in Prensi öpmesi gerektiğini hatırlamamasını sağlaması oluyor. Ursula'nın kötü biri oluşu bir kez daha vurgulanırken, Ariel prensi öpebilecek mi sorusu film boyunca akıllarda dolaşıyor. Ünlü besteci Alan Menken'ın müziklerini yaptığı film, her sahnesinde bize farklı bir şarkıyla eşlik ederek, izleyicilerine müzikaliteyi çok yakından yaşayabilme imkanı sunuyor. Neredeyse her şarkı yeniden tasarlanarak 2023 versiyonundaki yerini alıyor. Yeni eklenen şarkılar arasında, Halle Bailey'in seslendirdiği Ariel'in insan olduktan sonraki hislerini, heyecanını yansıtan: For the First Time ve Jonah Hauer-King seslendirdiği Prens Eric'in hayallerini ifade ettiği: Wild Uncharted Waters şarkıları karakterlerin o an yaşadıkları duygu durumuna daha da derinlik kazandırmış. Güncel vizyon takviminde olan The Little Mermaid sinemalarda!


2018 yılının ocak ayında Sundance Film Festivali'nde prömiyeri gerçekleşen ve yönetmenliğini Nathaniel Kahn'ın üstlendiği The Price of Everything belgeseli; sanatın değeri hakkında yapılmış en iyi belgesellerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Seyircisine sanatın değerini sorgulatan belgeselde; alanında öne çıkan koleksiyonerler, sanat eleştirmenleri, küratörler ve müze direktörleri ile yapılan söyleşiler de yer alıyor. Çağımızda sanat dünyasının lüks kavramı ile ticari kaygılar etrafında nasıl yeniden şekillendiğine ve sanat eserlerinin para ile kurulan ilişkisine değinen belgesel, seyircisini: Sanat eseri nedir?, Sanat eserinin değeri nedir?, Sanat eserine bu değer nasıl biçilmiştir? gibi sorularla baş başa bırakıyor. Çağdaş sanat anlayışının önemli temsilcileri olan; Jeff Koons, Larry Poons ve Gerhard Richter gibi isimlerin yer aldığı The Price of Everything; duygu, maneviyat ve anlam gibi kavramlar ile seri üretim, para ve tüketim gibi kavramları sanat eserleri üzerinden değerlendiriyor. Belgesel daha başlar başlamaz kafamızda soru işaretleri yaratıyor: Para ve sanat hep el ele gitmiştir. İyi sanat pahalı olandır. Eğer bir şeyin mali değeri yoksa insanların umurunda olmaz. Belgesel tam da bu noktada ana fikrini ve temasını bu görüşe karşı çıkanlar ile bu görüşü benimseyenler ve besleyenler arasında kuruyor. Leonardo Da Vinci, Vermeer, Caravaggio, Diego Velazquez, Rembrandt gibi klasik sanat dünyasını yaratan büyük isimler de eserlerini yaratırken ticari kaygılar duymuş mudur? Ya da satılması için mi eserlerini yaratmışlardır? gibi sorular klasik müze anlayışı, sanat galerileri ve müzayedeler etrafında sorgulanıyor. Belgeselin giriş sahnesi, sanat eserlerinin Sorheby's Art Sale'da müzayedeye çıkarılıp satılmasıyla başlıyor. Sanat eserlerine biçilen fiyatlar ve takip edilemeyecek kadar hızlı para döngüsü, bizlere bir borsa ekranını anımsatıyor. Belgeselde de kendini günümüz sanat piyasasının dışında gören sanat eleştirmenleri, günümüz sanat piyasasının büyük ölçüde ticari kaygılar ve değer biçme üzerine kurulduğu belirtiyor. Bu noktada çağdaş sanat denilince akla gelen, eserleri Museum of Modern Art gibi ünlü sanat galerilerinde sergilenen Pop Art'ın ikonik temsilcilerinden Jeff Koons ve eserleri üzerinde duruluyor. Belgesel, paslanmaz çelikten ayna yüzeyli balon hayvanlar gibi sıradan nesnelerin reprodüksiyonlarını üretmekle tanınan ve eserlerinde birçok metoforik anlam barındıran heykeltıraş ve ressam Jeff Koons üzerinden lüks kavramı ile sanat eserleri arasındaki ilişkiye değiniyor. Barbara Ellen Rose bu ilişkiyi, çağdaş sanatın lüks bir marka haline geldiğini söyleyerek açıklıyor. After, Rabbit, Ballon Dog gibi pahalı heykellerin, ünlü markaların mağazalarında ya da şirket lobilerinde sergilenmesi de bu görüşün örneklerini oluşturmakta. Fakat, çağdaş sanat içerisinde yer almalarına rağmen bazı sanatçılar para ile sanatın arasında bir ilişki olmadığını savunuyor. Bunlardan biri Larry Poons. Poons, sürekli sanatsal büyüme peşinde koşan bir piyasa olarak değerlendirdiği günümüz çağdaş sanat piyasasını benimsemiyor. Sanatçı, çağdaş sanat dünyasında önemli bir pozisyonda bulunuyorken, çağdaş sanatın seri üretim ve para ile yoğun ilişkisinin olduğunu düşünerek piyasadan kaybolmayı seçmiş. En iyi sanatçı en pahalı sanat eserine sahip olan mıdır? sorusu Poons tarafından dile getiriliyor. Nitekim bu soru kafasında büyük bir yere sahip ve bir noktada hakim çağdaş sanat piyasası içerisinden sıyrılarak eserlerini üretmeye devam ediyor. Bu doğrultuda günümüz çağdaş sanat piyasasına, piyasanın içerisinden bir eleştiri yöneltiliyor. Belgesel, sanatçılar kadar sanat koleksiyonerleri üzerine de oldukça eğiliyor. Belgeselin yönetmeni Nathaniel Kahn, George Condo, Gerard Richter gibi sanatçıların milyon dolarlık eserlerini satın alıp onlardan kişisel bir müze oluşturan Stefan Edlis'in gözlemlerinden bir sanat koleksiyonerinin eserleri satın alma motivasyonunu da seyircilere sunmakta. Edlis, aldığı çalışmaları holdinglerine yatırım olarak görüyor. Alıp, kar etme amacıyla satma girişimde bulunmasını da bu minvalde değerlendirmek yanlış olmayacaktır. Belgeselde, sanat eserlerine bu tarz bir yaklaşımın tek koleksiyoncu derebeyliği gibi eleştirileri beraberinde getirdiğine de değiniliyor. Kısa sürede yapılan ve ütopik fiyatlara alıcı bulan sanat eserlerine neye göre değer biçiliyor? sorusu da belgeselin odaklandığı sorulardan bir diğeri. Satılması için yapılan ve sadece ticari kaygı içeren eserler kalıcılık sağlamıyor, aksine tamamen fiyat odaklı alınan eserler bir kaç yıl sonra kar amacıyla yüksek fiyatlara satılıyor. Bu noktada belgeselde müzayede sistemi açıkça irdeleniyor. Belgeselde yapılan röportajlardan bir başkası da Sotheby's'de Küresel Güzel Sanatlar'ın başkanı olan Amy Cappellazz. Cappellazz'a göre bir şeyin değerini bilmek, nesneyle olan entelektüel veya duygusal bağınızı diskalifiye etmez aksine sanat ekosistemini güçlendirir. Cappellazz, sanat ve zenginliğin çağlar boyunca bir arkadaşlığa sahip olduğunu ve sanat pazarını da bu minvalde değerlendirmenin gerektiğini savunuyor. Fakat belgesel bu pazar sistemine karşılık bir antiteze de yer vermekte. Bu antiteze göre göre müze sistemi müzayede sisteminden daha demokratiktir. Yani, bir eser sadece belirli bir zümre için yapılıyorsa sanatçı topluma ulaşmış sayılabilir mi? Bu soru, eleştirmenlere göre kimi çağdaş sanatçıların göz ardı ettiği bir soru. Ayrıca Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Robert Rausherberg gibi ünlü isimleri barındıran çağdaş sanat akımı, seri bir üretim sağladığı için tedarik sorunu gibi bir sorun barındırıyor ve bu nedenle, piyasadaki diğer koleksiyon alanlarını gölgede bırakıyor. Eleştirmenlere göre; bu da nihai olarak sanat eserlerinin ihtiyaca göre yapılan ve talebi karşılayan arz görevinde görülmesine kaynaklık sağlamakta. Ünlü bir müzayede evinin başkanı olan Ed Dolman da paranın kaçınılmaz bir talep ve arzın sonucu olduğunu, dolayısıyla da sanatçıların aşırı üretip, zorlamaya meyilli olduklarını dile getirerek çağdaş sanat piyasasının ve müzayede sisteminin işleyiş tarzını dile getirmekte. Fakat ünlü sanat tarihçisi Barbara Ellen Rose'a göre; müzayedeler sanatın bir parça et gibi sunulduğu yerlerdir. Ona göre; sanatçılar yaşarken eserlerini kolay ve ucuza yapıp pahalıya satabileceklerini fark ettiler, bu da bir borsa hesabına dönüştü. Çağdaş sanat akımı içerisinde; fırça darbeleriyle rastgele ya da ahenk gözeterek oluşturulan tablolar, belirli bir metaforik anlama sahip olan heykeller, örneğin Jeff Koons'un heykelleri gibi, arkasında bir hikaye barındıran eserleri de barındırmakta. Nijeryalı sanatçı Njideka Akunyili Crosby ise hikayesi olan tablolar yaptığını ifade ediyor. Crosby'nin tablolarında kendi hayat hikayesine ve kökene dair esintinler mevcut. Sanatçı da çağdaş sanat piyasasının içerisinde olmasına rağmen, piyasanın seri üretim politikasına uymadığını ifade ederek böyle yapması durumunda eserini zengin yapan arka plana dair olan şeylerin kaybolacağını düşünüyor. Nathaniel Kahn belgeselde, çağdaş sanat akımını irdelerken olumlu ve olumsuz duyguları çarpıştırarak objektif bir hava yaratmış gibi görünüyor. İki farklı görüşten, önemli karakterlerle yapılan röportajlar da bunu destekler nitelikte. Günümüz çağdaş sanat akımının ya da piyasanın durumuna bir ışık tutan belgeseli izlerken kendinizi sürekli bir sorgu halinde bulacaksınız. Bu yazıda bahsedilen ya da bahsedilmeyen; Andy Warhol, George Condo, Marilyn Minter, Larry Poons, Jeff Koons, Gerhard Richter gibi çağdaş sanatın önemli temsilcilerinin eserlerini ve bunları yaratma motivasyonlarını daha iyi anlamak, çağdaş sanatın günümüzdeki hakimiyetini sorgulamak için okurlarımıza The Price of Everything belgeselini öneriyoruz.


Pygmalion, Kıbrıs'ta yaşayan ve oldukça başarılı bir heykeltıraştır. Kendisi, doğanın kadınlara verdiği ölçüsüzlükten nefret ettiği için asla evlenmemeye yemin eder ve sanatının ona yeterli olduğunu düşünür. Fakat aynı zamanda tüm çabasını bir kadın heykeli yapmaya adayan Pygmalion, bir gün öyle kusursuz ve muhteşem bir heykel yapar ki yaptığı bu heykele körkütük aşık olur. Pygmalion, yaptığı bu heykele Galatea ismini verir. Galatea'yı öpen Pygmalion, onun kendisine karşılık vermemesi sonucu derin bir üzüntüye boğulur. Pygmalion'un hayatta tek istediği Galatea'nın canlanıp onun aşkını karşılıksız bırakmamasıdır. Bu umutla aşk tanrıçası Venüs'ü onurlandırmak adına verilen ziyafete katılır. Venüs'e, umutsuzca aşık olduğu Galatea'dan bahsetmeksizin evlenmek istediğini söyler ve kendisine birini bulup bulamayacağını sorar. Pygmalion'un bu aşkından haberdar olan Venüs, birini bulmak yerine Galatea'yı canlandırabileceğini söyler. Umutsuz aşık Pygmalion için umut ışıkları gözükmüştür. Artık sevgilisini öptüğünde hem öpücüğüne karşılık alabilecek hem de ellerini kollarına koyduğunda elinin altında, canlanan sevgilisinin sıcaklığını hissedecektir. Sevgilisinin gözlerindeki ışıldama ve dudaklarındaki gülücüğü gören Pygmalion, bir an önce sevgilisi Galatea ile evlenir. Venüs, onların düğününe bizzat gelerek düğünlerini onurlandırır. Hikayenin devamında aşıklarımızın hayatında ne yaşanmıştır, bilinmez fakat bu evlilikten dünyaya gelen Paphos, Venüs'ün en sevdiği şehre ismini vermiştir. Pygmalion'dan yola çıkarak sosyolog Robert King Marton tarafından Pygmalion Etkisi veya diğer adıyla Beklenti Etkisi teorisini ortaya atmış ve bu konu hem sosyolog hem de psikologların ilgilendiği bir konu haline gelmiştir. Pygmalion'un hikayesi sadece sosyolog ve psikologların değil yazarların da dikkatini üzerine çekmiştir. Nobel ödüllü tiyatro oyun yazarı Bernard Shaw, Pygmalion isimli bir tiyatro oyunu yazmış, bu oyun Bir Kadın Yarattım ismiyle Türkçe karşılığını bulmuş ve ayriyeten diğer birçok dile de çevrilmiştir. Pedro Almodovar'ın yönettiği The Skin I Live In filmi Tarantula: The Skin I Live In isimli kitabın serbest bir uyarlaması olup adeta modern bir Pygmalion hikayesi olarak sinemada yer edinmiştir. Film, baş kahraman olan Robert Ledgard'ın etrafında şekillenir. Plastik cerrah olan Robert, kendisine aşık olmayan ve kendisini aldatıp başka birisiyle kaçmaya çalışan biriyle evlidir. Ayrıca karısı sevgilisiyle kaçmaya çalışırken kaza yapmış, bu kaza sonucu yangın çıkmış ve Robert'ın karısının tüm vücudu yanıklar içinde kalmıştır. Karısı için cam, ayna ve herhangi yansıtıcı bir nesneden arındırılmış bir oda hazırlayan Robert, karısını oraya taşır ve her gün elleriyle bakarak onu iyileştirmeye çalışır. Karısı iyileşme sürecindedir ve yavaş yavaş ayağa kalkmaya başladığı dönemde pencereye doğru ilerler. Perdeyi aralayıp pencereyi açar, kendi yansımasıyla karşılaşır ve dehşete kapılır. İnsana benzemediğini ve canavar gibi göründüğünü düşünüp camdan aşağı atlar. Bu durumun üzerine Robert'in kızı Norma, annesinin intiharından sonra iyice kendi içine kapanır ve toplumdan izole yaşamaya başlar. Kızını insanlarla yeniden kaynaştırmaya çalışan Robert, kızını bir davete götürür. Bu davette kızı Norma, Vicente isimli bir gençle dışarı yürümeye çıkar ve Vicente tarafından tecavüze uğrar. Kızını baygın şekilde bulan Robert onu uyandırmaya çalışır fakat uyandığında babasını gören Norma olay anında bilinci kapandığı için tecavüzcüyü babasıyla özdeşleştirir ve kendisine sarılan babasını korkuyla iterek çığlık atar. Bu geçirdiği travma sonrasında rehabilite merkezine kaldırılan Norma, babasını görmek istemez fakat Robert bu durumu kabullenemez ve kızını eve götürüp ona kendi bakmak konusunda ısrarlıdır. Tıpkı karısına yaptığı iyileştirme girişimi gibi. Fakat bu girişim, tıpkı karısınınki gibi olumsuz sonuçlanır ve Norma kendisini annesinin yaptığı gibi pencereden aşağı, hiçliğe doğru bırakır. Robert bu sefer kızına tecavüz eden Vicente'yi kaçırır ve ona cinsiyet değiştirme operasyonu yapar. Daha önce karısının yaşadığını, yeni yaratacağı kadına yaşatmamak adına dünyada bir memelinin sahip olabileceği en güçlü deriyi oluşturmaya çalışan Doktor Robert yasa dışı yollarla da olsa, uzun da sürse bunu başarır ve Vicente'ye asla yanmayacak, asla böcekler tarafından ısırılmayacak ve asla herhangi bir yara almayacak bir deri yapar. Yeni baştan yarattığı bu kadına Vera adını verir. Fakat Vera, Doktor Robert'ın hayatına giren kadınlardan farksız değildir ve Robert'i karısı, kızı gibi o da sevmiyordur. Hatta Vera birçok defa kendi canına kıysa da her defasında Robert gelir ve onu kurtarır, iyileştirir, hayata döndürür. Robert'ın çevresindeki kadınları iyileştirme, hayata döndürme ve onları bir bakıma yeniden yaratma çabası bu sefer de olumsuz sonuçlanır fakat bu sefer ölen kendisidir. Vera, planını yapar zamanını kollar ve Robert'i vurur. Doktor Robert'in hikayesi Pygmalion'dan pek de farklı değildir. Kendisi için yaratmaya çalıştığı üç kadının da sevgisine sahip olamaz. Hikaye, ilk karısıyla başlar. Doktor Robert, onu sevmeyen ve sevmesi imkansız olan birine aşıktır, tıpkı Pygmalion gibi. Vera'nın vücudunun yanması Robert için muhteşem bir fırsattır aslında. Sevdiği kadını iyileştirecek, yeniden yaratacak ve hayata döndürecektir. Hatta belki bu sayede kendini sevdirme fırsatını elde edecek ve bir ihtimal aşkına karşılık bulacaktır. Umduğu gibi sonuçlanmayan bu çaba, kızının hikayesiyle devam eder. Kafasına Robert'ı tecavüzcüsü olarak kodlamış kızını iyileştirmeyi, tekrar hayata döndürmeyi amaçlar, tıpkı karısına yaptığı gibi. Filmin önemli bir ayrıntısı da; Robert, kızı konumunda kimsenin varlığına ihtiyaç duymaz. Fakat kızını kaybettiğinde tekrar birini yaratma güdüsüyle Vicente'yi kaçırıp onu kelimenin tam anlamıyla yaratmak için işe koyulur. Bu üçüncü ve son çabasıdır. Vicente'den, tıpkı bin bir zahmetle taştan bir suret oyan Pygmalion gibi, ilmek ilmek işleyerek yaratır Vera'sını. Fakat Doktor Robert, Pygmalion kadar şanslı değildir, onun elinden tutan bir ilahi gücü, bir Venüs'ü yoktur ve yaratmaya çalıştığı hiçbir eseri ona karşılık vermez bu da onun sonu olur. Hamilton, Edith. Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes.


60'lı yıllar; müzikte devrim yaratan Elvis Presley ve Beatles'ın, gençlik hareketlerinin, uzay yarışlarının, John. F. Kennedy suikasti'nin, Vietnam Savaşı'nın, siyasi ve kültürel temalı protestoların dönemi olarak hatırlanır. Bu dönem; özellikle Martin Luther King gibi ırkçılık karşıtı isimlerin önemli bir yere sahip olduğu, sosyal adalet ve eşitlik fikirlerinin ağırlık kazandığı, ikinci dalga feminizm gibi akımların yayıldığı, Fransa'da ve Türkiye'de de gençlik gruplarının oluştuğu ve anti-emperyalist söylemlerin yoğunlukta olduğu dönemdir. Ulusal boyutu arkasında bırakıp küresel olarak etki yaratan gençlik hareketleri ve demokrasinin farklı tezahürlerinin hüküm sürdüğü, günümüze kadar etkileri devam eden bu yıllar siyasi ve kültürel olarak oldukça dinamik bir yapıdaydı. Dünyanın bu hali, sinema sektörünü de etkilemiş ve dönemin ruhunun yansıtıldığı filmler ortaya çıkarmıştır. Bu minvalde, The Trial of the Chicago 7 filmi, 1968 yılında Demokratik Parti Ulusal Kongresi'nin düzenleneceği Chicago'da, savaş karşıtı çeşitli siyasi ve kültürel grupların bir protesto yapmak amacıyla bir araya gelmesi sonucunda birbirini izleyen olaylar silsilesinden oluşmaktadır. Lineer bir şekilde ilerlemek yerine, bir mahkemede sanıkların ifadeleriyle geriye dönük bir kronoloji izlenerek olaylar sahnelenmiştir. Eddie Redmayne'i Tom Hayden, Jeremy Strong'u Jerry Rubin, Sacha Baron Cohen'i Abbie Hoffman, Yahya Abdul-Mateen'i Bobby Seale, ve Mark Rylance'i William Kunstler rolünde gördüğümüz bu film, ABD'nin o dönemki siyasi ve kültürel tutumuna bir ışık tutmaktadır. 1968 yılında, savaş karşıtı çeşitli grupların, Chicago'da düzenlenecek olan Demokratik Parti Ulusal Kongresi süresince yapmayı planladıkları barışçıl protestolar ile bu protestolara polis tarafından izin verilmemesinin oluşturduğu kaotik ortam, Amerika'nın tarihi bir gerçekliğine evrilmiştir. Amerika'da bu dönem, Hippi akımının doğması ve özellikle Vietnam Savaşı karşıtı protestolarla ünlenmiştir. Tüm bilgiler ışığında sizler için The Trial of the Chicago 7 filmini inceledik. Yazının bu kısmından sonra spoiler oluşturabilecek bilgilere yer verilecektir. Bir Kaç İyi Adam- A Few Good Men, Sosyal Ağ-A Social Network, Kazanma Sanatı Moneyball gibi filmlerin, Oscar ödüllü ünlü senaristi Aaron Sorkin, tarihi bir gerçekliği olan olayların anlatıldığı filmlere bir yenisini, Eylül 2020'de vizyona giren The Tial of the Chicago 7 adlı filmiyle eklemiştir. Aoron Sorkin'nin yönetmeliğini ve senaristliğini yaptığı bu film, Covid salgını nedeniyle Netflix'e satılmış ve Netflix'in kaliteli yapımları arasında yerini almıştır. Birçok ödül adaylığı bulunan film, 78. Altın Küre Ödüllerinde En İyi Senaryo Ödülü'nün ve 27. Screen Actors Guild Ödülleri'nde En İyi Oyuncu Kadrosu Ödülü'nün sahibi olmuştur. Film; Bülbülü Öldürmek-To Kill a Mockingbird, 12 Kızgın Adam- 12 Angry Men, Philadelphia, Birkaç İyi Adam- A Few Good Men, Bir Katilin Anatomisi-Anatomy of a Murder, JFK, Nuremberg Mahkemesi-Judgement of Nuremberg gibi olayların mahkemede geçtiği kült sayılan filmler arasına dahil olabilecek bir havaya sahiptir. 1968'in Amerika'sında yaşanan ırkçı davranışların ve eşitlik barındırmayan görüntülerin paylaşılması, Vietnam Savaşı ve savaşın yarattığı zaiyat hakkındaki dair bilgilerin izleyiciye sunulması, Chicago Yedilisi'nin nasıl bir ortamda yargılandığına dair fikri bizlere filmin henüz başındayken vermektedir. Sanık koltuğuna oturanların Uluslararası Gençlik Partisi, Demokratik Toplum İçin Öğrenciler ve Black Panther olarak ayrıldığını görüyoruz. Filmde bu gruplar farklı ideolojik temelden gelseler de hükümet tarafından radikal solcu olarak adlandırılıyor ve toplumun kusması gereken bireyler olarak lanse ediliyor. Filmde de belirtildiği gibi farklı gruplara ait olan ve ideoloji noktasında birbirinden ayrılan bu kişiler eşitlik, sosyal adalet ve savaş karşıtlığı gibi noktalarda birleşince fikirlerinin yargılandığı bir mahkeme sahnesi doğmuş oluyor. Dönemin hükümetine başkaldırmaktan ve savaş karşıtı gösterilerde bulunmaktan suçlanan ve mevcut gösterileri düzenleyen, Chicago Yedilisi olarak adlandırılan kişiler ulusal güvenliği tehdit ettikleri gerekçesiyle yargılanıyor. Ayrıca, filmde özel bir parantez açılan dönemin ırkçı davranış ve tutumlarına ek olarak gösterilen, savunma avukatı olan William Kunstler'ın ifadesiyle protestoları daha korkunç göstermek için siyahların haklarını savunma motivasyonuyla kurulmuş olan Black Panther'in lideri Bobby Seale da gösteriler sırasında bir polisi öldürme suçuyla Chicago Yedilisi ile birlikte yargılanıyor. Yukarıda da değindiğimiz gibi film, Amerikan tarihinde gerçekten olmuş olaylara dayanmaktadır ve tarihe şöyle bir göz attığımızda Bobby Seale'ın savunma avukatı olmadan yargılandığını, kendi savunmasını yapmak isterken hakimin kararıyla ağzının bezle bağlanarak, elleri ve ayakları zincirlenmiş şekilde gerçekten de o mahkeme salonunda bulunduğunu görmek zor olmayacaktır. Daha sonra Bobby Seale cinayet suçundan beraat etmiş ve aklanmıştır. Filmde; göstericilerin barışçıl bir ortamda düzenlemek istedikleri protestolar için izin isteme sürecinde hiçbir kurum tarafından izin verilmemesi ve gösterilerin yasaklanması polis ve göstericiler arasında şiddete dayalı bir temasın gerçekleşmesine zemin yaratıyor. Nitekim filmin dramatik havasına güçlendirmek için kurgulanmış gibi gözüken sopaların, yumrukların ve kışkırtmaların havada uçuştuğu, protestoların şiddete dönüştüğü sahnelerde göstericiler polis tarafından kuşatılıyor ve protestocuların alanları sınırlandırılıyor. Filmde, Eski Adalet Bakanı isyanların Chicago Polis Departmanı tarafından bilinçli olarak çıkartıldığını öne sürse de bu sanıklar için nötr bir etki yaratıyor. Nihai olarak barışçıl olarak adlandırılan protestolar kaotik bir yapıya bürünüyor. Amerikan mahkemesinin yargıcının dünden razı bir şekilde mahkumiyet istediği, sanıkların ifadelerini kulak ardı ettiği ve ulusal tehdit olarak gördüğü Chicago Yedilisi, yer yer vatansever reflekslerle de izleyici karşısına çıkarılıyor. Bunlar Aaron Sorkin'nin kendi vatanseverlik damarının da bir tezahürü olarak görülebilir. Bu tezahürleri çoğunlukla Eddie Radmayne'nın hayat verdiği Tom Hayden'nın söylem ve davranışlarında görmekteyiz. Fakat, Vietnam Savaş'ında hayatını kaybeden Amerikan askerlerinin milli marşla anıldığı sahnelerde ayağa kalkan Hippiler de dahil olmak üzere devletin idealist savcılarının, avukatlarının ve diğerlerinin aynı geminin yolcuları olduğu fikri izleyiciye verilen mesaj olarak karışımıza çıkıyor. Kongre'nin yapılacağı Conrad Hilton Hotel'in çevresinde tutuklamalara karşılık atılan ve hafızalara kazınan Whole world is watching sloganı filmde yer yer duyulmaktadır. Bu slogan mahkeme süresince dönemin havasını daha etkili bir şekilde yansıtmak için kullanılıyor. Etkili diyaloglarla birlikte, film ile olayın gerçekliği arasında kurulan paralellik artmaktadır. Özellikle fikirlerin yargılanması ana teması etrafında insan haklarının ihlali'nin yaşandığı, konuşma ve ifade özgürlüğü gibi hakların topyekün ortadan kaldırıldığı sahnelerle birlikte Chicago Yedilisi'ni sanık koltuğuna oturtanları göz önüne sererek tarihin hafızasına kaydetmektedir. Sanıklardan Abbie Hoffman'nın Daha önce fikirlerim için yargılanmamıştım. ve Bazı fikirlerimizle eyalet sınırlarını aştık. sözleri kurulan mahkemenin nedenini ve sonucunu özetleyen ifadeler olarak karşımıza çıkıyor. Film, sanık koltuğuna oturanların Vietnam Savaşında hayatını kaybeden insanların adlarının okunarak anıldığı, vatanseverlik duygusunun epik bir havayla yaşatıldığı sahneyle son buluyor. Oyuncu performanslarının, film müziklerinin ve senaryosunun kalitesi takdire şayan olduğu filmde; yönetmenin bakış açısının da etkisiyle Amerika'nın temelinde yer alan problemlerin, birkaç kodamanın sebep olması şeklinde yansıtılması, mahkemenin yargıcının hasmane tutumunun yanı sıra geri kafalı olarak sunulması, zemindeki sistematik problemleri daraltıyor izlenimi veriyor olabilir. Fakat, 1968 Amerika'sını bir ayna misyonuyla izleyiciyle paylaşan film; verilen mücadelelerin külfetini anlamak için izlenilmesi gereken filmlerden biridir. Aaron Sorkin'nin kaleminden çıkan, dönemin Amerikan yargısı ile Amerika'nın kültürel ve siyasi yapısına dair manzaraları izleyiciyle buluşturan bu film, politik drama severlerin beklentisini karşılayacaktır.


Brendan Fraser'ın altı dakika boyunca ayakta alkışlandığı bir video internette viral olduğu andan beri Darren Aronofsky'nin The Whale filmi, bu senenin en çok merak edilen filmlerinden biri oldu. Fraser karşımıza sağlığı kötüye giden ve sayılı günleri olan morbid obez Charlie olarak çıkıyor. Charlie'nin gitmeden önce yapmak istediği son bir şey var: Kızı Ellie ile yeniden bağ kurabilmek. Aronofsky'nin önceki işlerinden de aşina olduğumuz kusurlu karakterin kefaret ödemeye çalışması teması, The Whale'de de karşımıza çıkıyor. Charlie, geçmişte yaptığı birtakım hataları düzeltme ihtiyacı duyuyor. Geri dönüşü olmayan noktaya gelmeden önce, işlediği kusurları belli bir ölçüde telafi etmek istiyor. Aronofsky, filmlerinde psikolojik dramayı ve gerilimi her anlamda zekice yakalamayı başarabiliyor. Öyle ki sonunda, tüm bunlardan duygusal olarak fazla etkilendiğiniz için az önce izlediğiniz şeye yeniden odaklanmanız zor olabiliyor. Aronofsky, bir yönetmen olarak, sıkıntı içindeki bir kişinin veya bir topluluğun temsilini sağlayabilme anlamında her zaman iyi bir iş çıkarıyor. O yüzdendir ki Charlie'nin geçmişteki günahlarına rağmen Charlie'yi anlamaya ve ona empati duymaya devam edebiliyoruz. Samuel D. Hunter tarafından yazılmış ödüllü bir tiyatro oyunu olan The Whale, Charlie karakterini bir tür İsa figürü olarak konumlandırıyor. Fakat Charlie'nin neyi veya kimi kurtarması gerektiği ilk bakışta o kadar net bir şekilde verilmiyor. Charlie, tıpkı İsa gibi hem fiziksel hem de ruhsal anlamda her sahnede bir ıstırap içinde resmediliyor. Film aynı zamanda Charlie'nin başkalarından merhamet ya da bağışlanma beklemediğini de vurguluyor. Hayatının ne kadar kontrolden çıktığını biliyor ama kendisi için çok geç olmadan son bir şey yapabilmek istiyor. Kızı, Charlie'nin yaptıklarını küçümsüyor ve kendisinden büyük ölçüde nefret ediyor. Fakat buna rağmen Charlie, onun için hala umut olduğuna ve potansiyeline ulaşabileceğine inanıyor. Hatta daha da önemlisi, asi kızının iyi bir insan olabileceğine inanıyor. Charlie'nin yeniden başlaması için çok geç olabilir. Çünkü Charlie geçmişte, en yakın arkadaşı Liz'i, eski eşini, yıllardır konuşmadığı kızını ve en önemlisi kendisini hayal kırıklığına uğratmış. Ancak Charlie kendisi hariç her biri için kurtuluşun mümkün olduğuna inanıyor. Kendisi göçüp gittikten sonra kullanması için kızı Ellie adına para biriktiriyor. Bu parayı kendi sağlık ihtiyaçlarını karşılamak için bile kullanmıyor. Karısına bir başkası için onları terk ettiği için pişman olduğunu söyleyebiliyor. Aşığının ölümünde suçlu hissettiği için Liz'den özür dilemeyi görev biliyor. Kendisine geldiğimizde ise Charlie, Tanrı ya da din tarafından gelecek bir kurtuluş aramıyor. Bu konuda oldukça net bir tutum sergiliyor. Ancak diretmeye devam ettiği tek şey bir şey var. Ellie'nin hayatını kurtarmak ve onun iyi bir insan olduğunu görmek istiyor. Böylece kendi hayatında da iyi bir şey başarmış olarak öleceğine inanıyor. Ellie'nin kendisinden daha iyi biri olmasını, daha iyi bir hayata sahip olmasını ve başkalarına karşı nazik olmasını istiyor. Kendisinden ümidini kesmiş olsa da kızına olan inancını asla kaybetmiyor. Övüyorum kendimi ve şarkısını söylüyorum kendimin, Neyi yakıştırıyorsam kendime sen de yakıştıracaksın, The Whale adının bir kelime oyunu olduğunu hemen fark ediyoruz. Çünkü Charlie'nin vücut orantıları bilinçli bir şekilde abartılmış haldedir. Böylelikle Aronofsky, önemli bir gerçekle bizi daha da fazla etkilemeyi hedefliyor: Charlie, hepimiz kadar insan. Yönetmen, Walt Whitman'ın Song of Myself adlı şiirinde olduğu gibi Charlie'nin karmaşık yaşamına pek çok kişinin en başta bakmaktan kaçınacağı insancıl ve üzücü bir bakış sunuyor. Charlie aslında hikayenin kurbanı değil. O da yapmaması gereken pek çok şey yapmış biri. Fakat günün sonunda o sadece bir insan. Aronofsky bu noktayı şiirsel bir güzellikle karşı karşıya getiriyor. Charlie'nin fiziksel görünümü, Fraser'ı o vücut kütlesine getirmek için kullanılan bazı makyaj ve protezlerle destekleniyor. Örneğin, Charlie'nin çıplak, duş alan vücuduyla karşı karşıya kaldığımızda bir sansasyonellik unsuru göze çarpıyor. Çünkü böylelikle Charlie'yi grotesk boyutlara kadar abarttıkları için, onu bu noktaya iten ıstırabı görmeye başladığımızda izleyici olarak daha çok sarsılıyoruz. The Whale, aşırı kilolu bir adamın sevdiği birinin ölümüyle travma geçirdiği için kilo alması ve ailesinden uzaklaşmasıyla ilgili duygusal bir dramadan çok daha fazlası diyebiliriz. Aronofsky'nin filmi, özünde hayranlık verici bir şekilde edebiyat, sanat ve din tematik gelenekleriyle de oynuyor. Film boyunca Charlie ölüme yakın hissettiği her an, kızının Moby Dick üzerine yazdığı makalesini okumaya yelteniyor. Böylelikle Aronofsky, Ellie için hiçbir değeri olmayan makale ile insanoğlunun sonsuz yok oluşunda bile edebiyatın kurtuluş olabileceği düşüncesini pekiştiriyor. Film boyunca Yedi Ölümcül Günah'a dair bir akış görüyoruz. Bunların en belirgini Açgözlülük, Oburluk ve Tembellik oluyor. Fakat hikaye ilerledikçe Charlie'nin ölmüş partnerine duyduğu Şehvetten ötürü ailesini nasıl terk ettiğini öğreniyoruz. Ailesini terk edip gitmesi, eski eşinde büyük bir Kıskançlığa sebep oluyor. Daha sonra da Charlie, geride kalan iki kişiyi bir diğer günah olan Öfke ile baş başa bırakıyor. Son bir günah olan Gurur ise, Charlie'nin parası olsa dahi ölümün eşiğine geldiğinde bile hastaneye gitmemesiyle karşımıza çıkıyor. The Whale, beyaz perdeye uyarlanmış senaryosu ve filmin kurgusu ile tam olarak bir tiyatro oyununu temsil etmeyi başarıyor. Yalnızca birkaç karakter bulunuyor, olay örgüsü çok uzamıyor ve karmaşık bir hale gelmiyor. Mekan tüm film boyunca büyük ölçüde aynı kalıyor. The Whale ile ilgili her şey izleyiciyi boğulma hissine itiyor. Charlie'nin zar zor sığdığı koltuk, kendi yatak odasının kapısından geçmeye çabalaması, Charlie'yi çerçeveleyen 4:3 oranı ve hatta Charlie'nin nefes alışı bile klostrofobik bir ortam sunuyor. Yine de bu klostrofobinin dengelendiği bir incelik bulunuyor. Mark Friedberg ve Robert Pyzocha, seti Charlie'nin hayatının ayrıntıları ve onu ayakta tutan anılarla dolduruyor. Kanepenin arkasındaki duvar kağıdı bile mavi ve okyanus dalgalarını andırıyor. Fakat bu dokunuşlar o kadar ince ki gözden kaçırmak oldukça kolay ve aslında tüm mesele de bu. Tasarım bilinçli olarak dikkatleri üzerine çekmeyi reddediyor. Kırılganlık ve hassasiyet hissini sessizce yükseltiyor. The Whale'in en önemli yanlarından biri ise, hikayenin sadece Charlie ile ilgili olmamasıdır. Bu herkes hakkında bir filmdir. Filmle nasıl etkileşime girdiğiniz ve ondan ne aldığınız önemlidir. Aronofsky, her adımda Charlie'yi nasıl gördüğümüzü yeniden değerlendirerek bizi kendi ön yargılarımızla ince bir şekilde yüzleşmeye zorluyor. The Whale, Venedik Film Festivali'nde prömiyerini yaptığında Brendan Fraser altı dakika ayakta alkışlandı. Çünkü filme dair karışık eleştiriler olsa bile herkesin hemfikir olduğu tek bir şey vardı: Fraser, Idaho'da havasız bir apartman dairesinde tek başına yaşayan eşcinsel bir İngiliz profesörü olan Charlie rolünde harika bir iş çıkarmıştı! Fraser, oyunculuk kariyerinin oldukça sancılı geçen sürecinin ardından uzun zamandır beklenen dönüşünü gerçekleştirdi. The Whale'da Fraser, kendi jenerasyonunun en yetenekli oyuncularından biri olduğunu kanıtlamış oldu. Brendan Fraser, karakteri oynamaya hazırlanırken 20 yaşında olan otizmli ve obez olan en büyük oğluyla yaşama deneyiminden faydalandığını söylüyor. Fraser, iri yapısına rağmen her zaman naif karakterlere can veren bir aktör olarak hafızalarımızda yer etmişti. The Whale de tam olarak bu birleşimden faydalanıyor. Kendisinin tiksindirici göründüğünü savunan fakat her on kelimesinden biri üzgünüm olan bir karakter karşımıza çıkıyor. İnsanın kendinden vazgeçmesinin nasıl bir şey olduğunu sonuna kadar hissettirebiliyor. Gözlerindeki bakışı, bir çikolataya uzandığındaki suçluluk duygusu, kendini bir başka içkiyle tıka basa doyurduğunda yüzündeki öfkeyi, hiddeti ve kendi kendini mahvetmeyi tüm gerçekliğiyle yansıtabildiği için Brendan Fraser, kariyerinin performansını vermiş oluyor. Fraser'ın rolüne ve işine olan inancı, filmi büyük ölçüde izlenilebilir kılan unsur oluyor. Akademi'nin fiziksel dönüşümlere duyduğu sevgi hesaba katıldığında, Fraser En İyi Erkek Oyuncu adayı olarak favori isimlerden biri oluyor. Charlie'nin tatlı bakışlarında gerçek olamayacak kadar iyi bir ışıltı bulunuyor. Onun duygusal özlemi ve incinmiş kişiliği, zorlayıcı orkestra müziğiyle vurgulanıyor. The Whale, ölüm kavramıyla duygusal ve hatta sinsice dindar bir oyun oynuyor. Filmin bu iyi yanlarını bir kenara bırakırsak yüzleşmemiz gereken birkaç sorun ortaya çıkıyor. Bunlardan ilki, Charlie'yi çevreleyen karmaşık bir olay örgüsünün bulunması. Kendisini sürekli ziyarete gelen Thomas ve sonradan ortaya çıkan geçmişi, yalnızca Ellie onu kurtarabilmiş olsun diye var hissi yaratıyor. Ellie'nin ince işlenmiş bir karakter olmak yerine karikatürize bir karakter olmasına yönelik karar ise seyir zevkini azaltıyor. Charlie, Ellie'nin özünde iyi bir insan olduğuna hiç kuşkusuz inanıyor. Fakat film boyunca bu inancın altını dolduracak pek fazla veri bulunmuyor. Bir tiyatro oyunundan uyarlama olduğu için film, çoğu zaman beyaz perdeye ait olmadığını hissettiriyor. Filmin final sahnesinde mesajı iletme kaygısının baskın gelmesi ise aslında güçsüz bir tercih oluyor. Brendan Fraser rolü için elinden geleni yapmış olsa da film çoğu açıdan güçsüz kalıyor.


Sinema tarihinin en iyi filmlerinden biri olarak gösterilen There Will Be Blood, sermaye ve din ilişkisini, petrol arayan bir iş adamı ve bir kasabadaki kilise rahibi arasındaki güç mücadelesi üzerinden izleyiciye sunmakta. Başrolde yer alan Daniel Day-Lewis'in muhteşem performansı, There Will Be Blood'ın kült filmler arasında yer almasını sağlayan en önemli faktörlerden biri. Filmin yönetmeni ve senaristi Paul Thomas Anderson, hikayenin yazımında Upton Sinclair'in Oil! adlı romanından esinlendi. 2007'de gösterime giren film; 2 dalda Altın Küre'ye, 8 dalda Oscar'a ve 9 dalda BAFTA'ya aday gösterildi. Filmin müzikleri, ünlü rock grubu Radiohead'in gitaristi Jonny Greenwood tarafından yapıldı. En iyi aktör Oscar'ını en çok kazanan oyuncu olan Daniel Day-Lewis'e ikinci Oscar'ını kazandıran There Will Be Blood, görüntü yönetmeni Robert Elswit'in de sinematografi dalında Oscar ödülünün sahibi olmasını sağladı. Kan Dökülecek ifadesi, birçok kişiye çatışma sahnelerinin bolca yer aldığı bir aksiyon filmi izlenimi uyandırsa da bu yapım daha çok diyaloglar üzerinden ilerliyor. Hatta bu sebeple film, birçok izleyici tarafından heyecanın düşük olduğu gerekçesiyle eleştirilmekte. 1900'lerin başlarında California'da geçen film, sonradan Daniel Plainview olduğu anlaşılacak olan hırslı bir madencinin gümüş arayışıyla başlıyor. Birkaç yıl sonra Daniel, serüvenine petrol arama çalışmaları yürüten bir şirketin sahibi olarak devam ediyor. Mücadeleci ruhuyla oldukça başarılı bir petrolcü olan Daniel, her geçen gün işini büyütüyor. Çalışanlarından birinin iş kazası sonucu ölmesiyle birlikte Daniel, bu çalışanının oğlunu evlatlık edinir ve bu çocuğu bir iş ortağı olarak büyütür. HW ismindeki bu çocuk ile Daniel arasındaki ilişki, filmin aile kavramını ele alışında temel unsur olarak izleyiciye sunulmaktadır. Sonraki yıllarda oldukça başarılı bir petrolcüye dönüşen Daniel ve evlatlık oğlu HW, çeşitli arazileri sahiplerinden kiralayarak ve bu arazilerdeki petrolleri çıkararak iş yapmaya başlar. Günün birinde Paul ismindeki bir genç, ailesiyle birlikte sahibi olduğu arazinin altında petrol yatağı bulunduğu bilgisini para karşılığında Daniel'a söyler. Bu araziyi satın almak üzere yola koyulan Daniel, gittiği yerde Paul'un ailesi ile karşılaşır. Paul'un ikiz kardeşi olan Eli, sahibi oldukları arazinin değerini bilmektedir. Oldukça dindar bir genç olan Eli, Daniel ile babası arasında yapılan arazi satışına müdahale eder ve Daniel'in söylediğinin çok daha üzerinde ücret talep eder. Kasabadaki kilisenin rahibi olan Eli, bu paranın kiliseye bağışlanmasını ister. Daha fazla para kazanma amacında olan Daniel ile kasaba halkı üzerindeki etkisini arttırmaya çalışan rahip Eli, arazinin satışı üzerinde anlaşırlar. Ancak farklı profillerdeki bu iki adamın çatışması, sonrasında enteresan olaylara yol açacaktır. Daniel Plainview karakteri, 20. Yüzyılın başlarında gerçek bir petrolcü olan Edward L. Doheny ile benzerlik göstermekte. Her ikisi de Fond du Lac, Wisconsin'dendi, ikisi de Geological Survey tarafından istihdam edildi ve ikisi de Kansas'ta çalıştı. Yine ikisi de petrol işine girmeden önce madencilikte bir şeyler denedi ve her ikisi de H. B. Ailman adlı bir maden arayıcı ile çalıştı. Ayrıca filmdeki bowling salonu sahnesi, Doheny'nin oğlu için bir hediye olarak inşa ettirdiği California'daki Greystone Mansion'da çekildi. Yine ilginç bir şekilde, Plainview'in meşhur milkshake repliği, Edward L. Doheny'nin bir siyasiye rüşvet vermekle suçlandığı Teapot Dome Skandalı ile ilgili kongre oturumlarının tutanaklarına dayanmaktadır. There Will Be Blood'a dair ilginç bir detay da yapım süreciyle ilgili. Filmin çekimleri Texas'ta gerçekleştirilirken bu bölgede aynı dönemde No Country for Old Men çekimleri de yapılıyordu. There Will Be Blood'da yer alan patlama sahnesinin çekimleri sırasında yükselen duman, No Country for Old Men filminin çekimlerinin bir süre duraklamasına sebep olmuş. There Will Be Blood'ın Amerikan kapitalizminin prototipini sunduğunu söylemek mümkün. Amerika'yı Amerika yapan değerlerin temelindeki bireysel çaba, Daniel'ın hikayesi üzerinden okunabilir. Ayrıca film, günümüzün ticaretine ve iş dünyasına yön veren petrol sektörünün başlangıcına ilişkin çıkarımlar yapma imkanını da izleyicilere sunuyor. Başta Daniel Day-Lewis olmak üzere oyuncuların etkileyici performansları, kült sahnelerin ve hafızalarda yer edinecek repliklerin doğumuna sebep olmuş. Daniel'ın kilisede suçunu itiraf ettiği bölümdeki I abandoned my child! ve final sahnesindeki I drink your milkshake!, birçok izleyicinin hafızasına kazınmış efsane replikler arasında yer almakta. Büyük bir emeğin sonucu olarak oluşturulan There Will Be Blood filminde her detay ince ince işlenmiş. İçerdiği metaforik ögelerle kapitalizm ve sermaye ilişkisine ışık tutan bu efsane yapım, Netflix üzerinden izlenebilir.


Öncelikle Tolkien'in yarattığı evren, basit bir kurguya dayanmaz. Çağlardan oluşan bu farklı dünya; Eru Illuvatar'ın yaratımıyla oluşmuş ve pek çok farklı türe ev sahipliği yapmıştır. Kitaplarında göreceğimiz bu türler, orijinalliğini korumuş ve onlara biçilen özellikleriyle ilgi çekici bir hal almıştır. Her şeyin ötesinde ırklara göre yarattığı farklı diller ve bu dillerin çekimleriyle kendini oldukça zorlayıcı bir yazım sürecine itmiştir. Bu nedenle kitapların yayımlanması uzun sürmüştür. Evrenle alakalı tam olarak bilgi sahibi olamadığımız daha birçok nokta vardır. Çünkü bu evren, oldukça geniş ve karışık temellere dayanmaktadır. Yarattığı farklı türler, bu türlere ait diller ve bu türlerin spesifik özellikleri evreni ilk bakışta anlayamayacağımız derecede zorlaştırır. Hobbit kitabı aslında bir çocuk kitabı olarak kurgulanmıştı. Ancak kitabın yayınlanmasından sonra her yaştan insanın ilgisini çekmeyi başarmıştı. Yayınevi de Tolkien'den yazmaya devam etmesini istedi. Tolkien, evrenini şekillendirmeye devam ederken yakın arkadaşı, aynı zamanda Narnia Günlükleri'nin yazarı olan, Lewis'in desteğini aldı. Yüzüklerin Efendisi'nin yazım aşaması, oldukça ilginç devam etti. Çünkü Tolkien bu kitabı da tıpkı Hobbit gibi bir çocuk masalı tadında yazmak istiyordu. Ancak yarattığı karakterler giderek karanlıklaşmaya başladı. Olay örgüsü karmaşıklaşmaya ve ciddi bir hale gelmeye başladı. Olayların genişlemesi ve ilgi çekici hale gelmesi, Yüzüklerin Efendisi'ni 1960 yılından sonra popülerliğe doğru itti. Öyle ki, 2003 yılında Yüzüklerin Efendisi İngiltere'nin En Sevilen Romanı olarak kabul edildi. Evrenin rehberi olan Silmarillion ise bambaşka bir yazım aşamasından geçti. Silmarillion, Finlandiya Kalevala, İzlanda sagası, İncil, Yunan mitolojisi, Birinci Dünya Savaşı ve Kelt efsaneleri dahil olmak üzere birçok antik, ortaçağ ve modern kaynaktan ilham alan oldukça karmaşık bir eserdir. Eru Iluvatar'ın adı Fin mitolojisinden ödünç alınmıştır. Ainulindale'nin antik stili ve gravitaları Eski Ahid'inkine benzemektedir. Numenor'un ada uygarlığı Atlantis'i andırmaktadır. Yani Tolkien, evrenini yaratırken etrafta yer alan bu çeşitlilikten fazlasıyla yararlanmıştır. Tolkien, bu kitabı tamamlayamadan hayata gözlerini yummuştur. Kitap, ölümünden sonra oğlu Cristopher Tolkien'in eksik yerleri kurgulamasıyla yayımlanmış ve orta dünyanın bir rehberi haline gelmiştir. Evrenin aslında sadece orta dünyadan oluşmadığını, Beledriand'ın varlığını ve nasıl yok olduğunu da anladığımız bu kitap sayesinde evrenin karmaşıklığını, genişliğini ve kafa karıştırıcılığını tekrar tekrar fark edebiliyoruz. Tolkien yarattığı evrenle fantastik edebiyatın babası olarak kabul ediliyor. Ayrıca, fantastik edebiyata olan ilginin büyük bir kısmının da bu serilerle geldiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Ancak eserlerinin ardından fantastik edebiyatın kısır bir döngüye girdiği de bir gerçektir. Çünkü Tolkien'in ardından yazılmaya çalışılan eserler farklı şeyler denemeden güvenli yolu tercih etmiştir. Yüzüklerin Efendisi gibi bir örnek vardır önlerinde neticede. Yüzüklerin Efendisinin bu kadar popüler olması, yazarları bu popülerliğe ittiğinden farklı arayışlara girme isteklerini köreltmiştir. Okurların da farklı bir evrene kaymasını engellemiştir. Ancak burada suç Tolkien'in değildir. Tolkien'in kurgusunun başarılı olması ve onun ardından farklı bir şeyler denenmemesi Tolkien'in değil, yazarların suçudur. Fakat Rowling gibi yazarların ortaya çıkışı da yeni evrenlerin yaratımına sebebiyet vermiştir. Harry Potter evreninin yaratıcısı olan J. K Rowling'in Tolkien'den ilham aldığını da unutmamak gerekiyor. Yani bu nedenle, Tolkien fantastik edebiyatı mahvetmemiş aksine bu türe öncü olmuştur. Tolkien modern epik fantezi edebiyatının kurucusudur ki kurucunun da oluşturduğu edebiyatı mahvetmesi söz konusu değildir. Eğer mahvetmiş olsaydı günümüzde bu edebiyat bu kadar popüler olmazdı. Mahvolma durumu varsa bu sizin de dediğiniz gibi sonradan gelen yazarların suçu olabilir ki şu ana kadar Tolkien'in oluşturduğu fantastik evren gibi detaylı bir evren maalesef kurulamamıştır. Fakat yazıda örnek verdiğiniz gibi Harry Potter evrenini ve ek olarak Game of Thrones'u da unutmamak gerek çünkü bu evrenler Orta Dünya kadar olmasa da gayet iyi oluşturulmuş ve detaylandırılmış evrenlerdir. Fantastik edebiyatın neden mahvolduğunu ya da neden kısır bir döngüye girdiğini açıklayabilir misiniz? Çünkü bence aksine genişliyor ve kısır bir döngü içerisinde de değil. Değerli yorumunuz için çok teşekkür ederim ki kesinlikle bu başlık da bu şekilde savunulabilir diye düşünüyorum. Tolkien'in varlığı; fantastik edebiyat için bir referans ve yol göstericidir aslında. Açıkçası fantastik edebiyatın mahvolduğunu düşünmüyorum yazımda da belirttiğim gibi. Kısır döngüye girmesinin sebebini de çok nadir olarak yazarların farklı kurgular denememesini gösterebilirim. Çünkü popülerlik ve tutan bir kurgu her zaman daha kolay bir yol olmuştur. Ama dediğiniz gibi Game Of Thrones gibi eserler elbette ortaya çıkacaktır. Tıpkı Marry Shelley'den sonra Tolkien'in ortaya çıkması gibi. Tolkien evreni basit ve sade bir kurguya dayanmadığından ve henüz daha da iyisini göremediğimizden fantastik edebiyatın şu an için genişlediğini düşünmüyorum. Yani aslında oldukça geniş bir türken tek konsepte sıkışıldığını düşünüyorum. Sizin de dediğiniz gibi Tolkien evreni kadar detaylı bir evren maalesef kurulamamıştır. Belki de bir daha bu kadar detaylı bir evren tarihi okuyamayacak olmamız düşüncesi de insana kötü bir his veriyor 🙁 Ama dediğiniz gibi, Tolkien'in bu türü mahvetmesi olası değildir elbette.


60'lı yılların Amerika'sından dünyayı kasıp kavuran efsanevi müzik grubu: The Doors! Felsefi ve şiirsel şarkı sözleri ve müzikleriyle, sıra dışı yaşam felsefeleriyle ve sansasyonel olaylarıyla bir döneme damgasını vurmuş ve hala da etkisini sürdüren The Doors grubunu mercek altına alıyoruz. The Doors, 1965 yılında Los Angeles, Kaliforniya'da kurulmuş Amerikan rock müzik grubudur. Vokalde Jim Morrison, klavyede Ray Manzarek, gitarda Robby Krieger ve davulda John Densmore yer almaktadır. Grubun yaptığı müzik, dönemin tarzına göre klasik rock müzikten farklıydı. Hayat felsefelerini yansıtan şiirsel sözleriyle, rock müziğin oldukça farklı bir türünü ortaya koydular. Bu müzik türü Psikedelik Rock, Blues Rock olarak adlandırılabilir. Dönemin Amerika'sını ele aldığımızda klasikleşmiş yaşam tarzının dışına çıkılmaya başlanıldığı görülmektedir. Gerek müzik alanında gerekse diğer sanatlarda daha özgürlükçü, daha derin ve daha eşit bir sanat ortaya konulmaya başlanmıştı. The Doors da bu yeni sanat anlayışına, hala geçerliliğini koruyan müzikleriyle katkıda bulunmaya başlamıştı. Grubun hikayesi, Jim Morrison ile Ray Manzarek'in tanışması ile başladı. Morrison, yazdığı şarkılardan, müziğinden bahsetti ve akabinde Densmore ve Krieger'in de katılmasıyla The Doors ortaya çıktı. Grup, ismini Aldous Huxley'nin Algı Kapıları adlı kitabından almıştır. Tüm grup üyelerinin toplanmasıyla birlikte müzik hayatına başlayan The Doors, ilk olarak Los Angeles'taki kulüplerde sahne almaya başladı. Daha sonra, 1966 yılında Elektra Records ile sözleşme imzalayan grup, aktif ve profesyonel müzik hayatına başlamış oldu. Aynı yılın Ağustos'unda kendi adlarını taşıyan ve oldukça popüler parçaları barındıran ilk albümlerini piyasaya sürdüler. Bu parçalar arasında, 12 dakikalık müzikal drama olan The End, Light My Fireve albümün çıkış parçası Break On Through bulunmaktadır. Fakat, Break On Through adlı parça istenilen derecede rağbet görmediği için grup, bir milyondan fazla kopya satan ve Billboard Hot 100 listesinde birinci numaraya ulaşan Light My Fire adlı şarkıyı çıkış parçası olarak sundu. İlk albümden sonra grup, televizyon programlarına çıkmaya ve canlı performanslarını sergilemeye başladı. The Ed Sullivan Show'daki başarılı Light My Fire performanslarından sonra, şarkıda geçen sözlerden dolayı şov ve grup arasında gerginlik oluştu. Konu hakkındaki tavırlarını gayet net bir biçimde ortaya koyan grubun kalan şovları iptal edildi. İlk albümleri The Doors'tan sonra, 1966 senesinin sonunda grup ikinci albümleri için stüdyoya girdi. 1967 yılının Ekim ayında ikinci albümleri Strange Days piyasaya sürüldü. Albüm, yeni teknoloji ile deneysel çalışmaları bir arada barındıran bir albüm oldu. Albüm ticari olarak ortalama bir başarı yakaladı, Billboard albüm listesinde üçüncü sıraya kadar yükseldi fakat çok geçmeden düşmeye başladı. Albümle aynı adı taşıyan Strange Days parçası ile birlikte People Are Strange ve When The Music's Over parçaları, epik sözleri ile albümün önde gelen parçalarındandır. Kullanılan tekniklerle, yeni soundlar ve deneysel şarkı sözleriyle hala adından söz ettiren bir albümdür Strange Days. Grubun 9 Aralık 1967 New Haven konserlerinden önce Jim Morrison'ın sahne arkasında bir hayranı ile uygunsuz yakalanması, yerel polis tarafından tutuklanmasına sebebiyet verdi. Ayrıca Morrison, tarihte sahnede performans sergilerken tutuklanıp karakola götürülen ilk kişi oldu. Olayın akabinde yaşanılanlar kesin olmamakla birlikte grup ve polis hatta medya arasında da oldukça gerginlikler yaşanmıştı. Morrison, Peace Frog adlı şarkısında bu olaydan bahsetmektedir. 1968'in Nisan ayına gelindiğinde, The Doors üçüncü albümü için stüdyoya girdi. Fakat Jim Morrison'ın artan alkol bağımlılığı ve grubun yapımcısıyla çıkan şarkı anlaşmazlıkları gibi grup içerisinde yaşanan bazı anlaşmazlıklardan ötürü kayıt dönemi oldukça gergin geçti. Üçüncü albüm Waiting for the Sun, Amerika listelerinde birinci sıraya yerleşen ilk ve tek albümleri oldu. Kariyer basamaklarını hızla tırmanan The Doors'un ünü artık Kuzey Amerika sınırlarının dışına çıkmaya başlamıştı, Londra'da basın toplantıları düzenlemeye, sahnelerde canlı performans sergilemeye başlamışlardı. Grup Amerika'ya döndükten sonra, Billboard Hot 100 listesinde üçüncü ve Cashbox Top 100 listesinde birinci sıraya yerleşen Touch Me adlı teklilerini yayınladılar. Takvimler 1969 yılı Mart ayını göstermeye başladığında, The Doors'un çılgın ve sıra dışı vokalisti Jim Morrison'ın bağımlılıkla olan savaşı bir derece daha artmaya başlamıştı. Morrison'ın bu bağımlılıklara bağlı olarak sergilediği davranışlar gruba büyük zararlar vermeye başladı. Miami'de bir konser esnasında, dinleyicileri ettiği küfürler ile kışkırtmaya çalışması ve isyan çıkartmaya çalışması polis tarafından tutuklanmasına sebebiyet verdi. Morrison mahkemede yargılandı ve cezaya çaptırıldı, daha sonra gelişen hukuki süreçlerde kefaretle serbest kaldı, tabii bu anda The Doors'un 21 eyalette sahneye çıkması yasakladı. Grubun son dönemlerde geçirdiği kaotik deneyimlerden sonra dördüncü albümleri The Soft Parade için çalışmalara başladılar. Müzik tekniklerinde değişikliğe giden grup etkilendikleri diğer müzik türlerini ve tekniklerini kendi müziklerinde uygulamaya başladılar, yapımcıları tarafından önerilen deneysel müzik, Morrison hariç grup üyeleri tarafından onaylandı ve Jazz müziğe yaklaşmaya başladılar. Morrison'ın alkol bağımlılığı ve diğer grup üyeleri ile anlaşamaması, dördüncü albümün yapım süresini zorlaştırdı ve uzattı. Fakat tüm bunlara rağmen, albüm grubun en hit dördüncü albümü oldu. Bu esnada, Morrison gruptan ayrılmak istedi, grup üyelerinden Manzarek tarafından ikna edildi. Dördüncü albümden sonra grup, bir sonraki albümleri Morrison Hotel için çalışmalara başladı. Morrison'ın başı beladan kurtulmuyordu. Kanada'ya gittiği bir uçakta hostes ile yaşadığı bir durumdan ötürü on yıla kadar hapis sistemiyle yargılanıyordu. Daha sonra hostesin ifadesini değiştirmesi üzerine bütün suçlamalardan beraat etti. Bu olaydan sonra albüm çalışmalarına devam edildi, tekrardan tam anlamıyla Blues Rock tarzını kullanan grup, bu albümle medyadan çok güzel yorumlar aldı. Bu zamana kadar yaptıkları en iyi albüm olduğu ve son on senede çıkan en iyi albüm olduğu söylendi. Listelerde de dördüncü sıraya yerleşen Morrison Hotel albümü aynı zamanda Jim Morrison'ın tekrardan asıl söz yazarı olarak çalıştığı, aktif olarak çalışmaya geri döndüğü albümlerden biri oldu. Albümün akabinde grup ilk live albümlerini Absolutely Live adı altında yayımladılar. Albüm, çeşitli konserlerden ve şovlardan kesitler içermektedir. The Doors, bu albümlerden sonra da Amerika, Kanada ve Meksika'da konserlerine devam etti. Tarihler 12 Aralık 1970'i gösterdiğinde The Doors, Jim Morrison ile birlikte son canlı performansına çıktı. Sahnedeyken, yaşadığı psikolojik düşüşten sonra Morrison sahneye zarar vermeye başladı ve konserine devam etmedi. Geri kalan The Doors üyeleri, yaşanılan bu trajik olaydan sonra aktif performans hayatlarını bitirmeye ve Morrison'ın artık sahnelerden emekli olması gerektiğine karar verdiler. Sahneden yaşanılan trajik olaylara rağmen, The Doors albüm yapmaya devam etti. 1971 yılında Los Angeles'da kaydettikleri albüm L. A. Woman adıyla yayımlandı. Grup, bu albümde R&B soundları keşfetmişti. Albüm ticari olarak beklenen başarıyı yakalayamamasına rağmen Top 20 Hits listesine iki şarkıyla girdi ve grubun en çok satılan albümü oldu. Öne çıkan şarkılar arasında albümle aynı adı taşıyan L. A. Woman, Love Her Madly ve Riders On The Storm bulunmaktadır. Tarih 13 Mart 1971'i gösterdiğinde Morrison, The Doors'tan ayrılıp Paris'e kız arkadaşının yanına yerleşti. Paris'e taşındıktan yaklaşık dört ay sonra, 3 Temmuz 1971'de, Morrison banyoda kız arkadaşı tarafından ölü bulundu. Bedenine otopsi yapılamadığından ölüm nedeni tam olarak bilinememektedir fakat intihar, aşırı doz uyuşturucu veya kalp krizi olduğuna dair spekülasyonlar vardır. Jim Morrison, 27 yaşında hayata veda etti ve diğer ünlü rock yıldızlar gibi 27'ler Kulübü'ne adını yazdırdı. Çalkantılarla dolu yaşamları ve müziklerine rağmen The Doors hala dünyanın en büyük müzik gruplarından biri kabul edilmektedir. Sıra dışı müzik ve hayat felsefeleri ile bir dönemin gençliğini etkilemekle beraber 21. yüzyılda da tazeliğini koruyan bir tarz yaratmışlardır. - Öne çıkan görsel ultimateclassicrock. com'dan alınmıştır.


Metin Erksan, kendine has tarzı, aykırı düşünceleri, entelektüel kişiliği ile Türk Sinemasında iz bırakan yönetmenlerdendir. Sevmek Zamanı (1965), Yılanların Öcü (1962), Susuz Yaz (1963), Kuyu (1968) adlı filmleriyle Türk Sinemasında auteur yönetmen olarak yerini alan Metin Erksan, aynı zamanda ülkemize ilk uluslararası ödülü getirmiştir. Metin Erksan, 1 Ocak 1929 yılında Çanakkale'de doğmuştur. Pertevniyal Lisesi'nden mezun olan Erksan, çocukluğundan beri tutkusu sinema olan birisiydi. Bu yüzden üniversitede sinemaya en yakın gördüğü bölümü, Sanat Tarihi Bölümünü okumaya karar verdi. 1947'den itibaren de çeşitli dergi ve gazetelerde film yazıları yazan Erksan, 1950 yılında Atlas Film için Yusuf Ziya Ortaç'ın Binnaz adlı oyununu sinemaya uyarlayarak sektöre ilk adımını atmıştır. 1952 yılında ilk filmi olan Aşık Veysel'in hayatının anlatıldığı Karanlık Dünya'yı çekti. Film, tarlalardaki başakların kısa gösterilmesi, köydeki kadınlarının ayakkabısının olmaması gibi nedenler yüzünden Türk Sinemasının ilk ağır sansürüne uğradı. Bu başarısızlığının ardından para kazanmak için ticari filmler yaptıktan sonra Erksan, Dokuz Dağın Nefesi filmi ile gerçek sanatını sergilemiştir ve benim filmim diyebildiği ilk filmini çekmiştir. Usta-çırak ilişkisi olmadan sinemaya adımını atan Erksan'ın asıl çıkışı Acı Hayat ile oldu. Kuyu, Suçlular Aramızda, Susuz Yaz gibi filmlerle kendi üslubunu oluşturmuştur. Susuz Yaz filminin ilk gösterimi Berlin Film Festivali'nde yapılmış ve Altın Ayı ödülünü almıştır. Bu sayede Türk Sineması yurtdışında da tanınmıştır. 1974 yılından itibaren ise Erksan İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Film Arşivi'nin başlattığı sinema eğitim kurslarında eğitim görevlisi olarak çalıştı. Sinemayı bıraktıktan sonra Mimar Sinan Üniversitesi Sinema-Televizyon Bölümü'nde Sinema Kuramı üzerine ders verdi. Son yönetmenlik işi ise TRT adına yönettiği Preveze'den Önce dizisi oldu. Çalışmaları yurtdışında yoğun ilgi gördü ve birçok film festivalinden ödüller aldı. 1997'de Mimar Sinan Üniversitesi Senatosu kararı ile Onursal Profesörlük unvanı verildi. 4 Ağustos 2012'de ise hayata gözlerini yumdu. Türkiye fiilen İkinci Dünya Savaşında bulunmasa da bundan etkilenmiş, ekonomik buhran yaşamıştı. Bunun ardından Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle ülke toparlanmaya başlamıştı. Refah seviyesi artmaya başlayınca canlılık artmış, tabii doğal olarak sosyal hayata da yansımıştı. İlerleme oldukça kapitalizm de artmaya başlamış, buna bağlı olarak işçi kesim hakkını aramıştır. Aynı zamanda yollar yapıldıkça köy insanının İstanbul gibi büyük şehirlere ulaşması kolaylaşmış, köyden kente göç doğmuştur; buna bağlı olarak da gecekondu problemleri ortaya çıkmıştır. Bu olaylar Türk Sinemasına yansımış, toplumsal gerçekçilik akımı ortaya çıkmıştır. Bu dönemde insanların alıştığı Yeşilçam'dan farklı olarak, zamanın olaylarını objektif bir biçimde ele alan, göçü, gecekondulaşma problemlerini ve kadının toplumdaki yerini sorgulayan filmler ortaya çıkmıştır. Bu döneme damgasını vuran en önemli filmlerden biri Metin Erksan yönetmenliğinde çekilen Gecelerin Ötesi olmuştur. Gecelerin Ötesi toplumsal gerçekçilik akımının ilk örneği ve öncüsüdür. Her mahallede bir milyonerin türediği devirdi, aynı mahallerde bu gençler de türedi diye başlayan film, o dönemin iktidarının yarattığı sistemin harcadığı gençlerin hikayesini anlatmaktadır. Erksan, film çekimlerine başladığı sırada 27 Mayıs İhtilali gerçekleşmiştir. Film birçok sansüre uğraşmış, senaryosu sürekli değiştirilmiştir. Erksan, bu filmde Kötü insan nasıl olunur? sorusunu sormuştur. Film, yerli sinemamızın ilk politik filmi olma özelliğine sahiptir. Metin Erksan 60'lı yıllarda insanlığın en önemli kavramlarından olan mülkiyet meselesiyle ilgili üç film çeker: Susuz Yaz, Yılanların Öcü ve Kuyu. Her bir film insanlığın sahiplik meselesinin derinliğini işler ve bazı sorulara cevap arar. Yılanların öcü filmi toprak mülkiyeti, Susuz Yaz su mülkiyeti, Kuyu ise bugünlerde asla kabul etmeyeceğimiz ancak halen daha gizliden gizliye devam eden insanın insan üzerindeki mülkiyetini işler. Erksan verdiği bir röportajda yıllarca mülkiyet kavramının kafasının içinde dolandığını söyler. Yılanların Öcü, mülkiyet üçlemesinin ilk filmidir. Fakir Baykurt'un aynı adı taşıyan romanından yola çıkarak senaryosu yazılmıştır. Filmdeki problem ortak mülkiyet idaresinden doğar. Köy meydanındaki ortak olan arazinin muhtar tarafından köy kurulu üyelerinden birine satılması, ortak mülkiyetin ihlal edilmesine neden olur. Muhtar, siyasi olarak güçlenmek için köyün ortak toprağını satsa da köylüler hiçbir şekilde ses çıkarmaz. Evlerinin önüne ev yapılacak olan aile, itiraz eden tek aile olur ancak davalarında yalnız kalırlar. Susuz Yaz, 1963 yılında Metin Erksan tarafından yazılıp yönetilmiştir. Film, Necati Cumali'nin 1962'de yazdığı aynı adlı hikayesinden uyarlanmıştır. Türkiye'de sansüre takılmış ve gösterimi yasaklanmıştır. 1964 yılında Berlin Festival'inde Altın Ayı ödülünü kazanarak Türk Sinemasının ilk uluslararası ödülünü kazanan film unvanını ele geçirmiştir. Film bizlere iyi-kötü çatışmasını göstermektedir. Metin Erksan, iki kardeşi çatıştırarak su üzerindeki mülkiyet sorgulamasının derinliklerine iniyor. Osman, topraklarında çıkan suyu köylülerin kullanmasına engel olurken; Hasan ise köylülerin kullanması gerektiğini savunuyor. Bu durum sonucunda çıkan anlaşmazlık toplumda huzursuzluk, adetsizlik ve asayiş problemleri doğuruyor. Akrabalık ilişkisi, düşman ilişkisine dönüşüyor. Kuyu filmi ise Metin Erksan'ın gazetede okuduğu bir haberden yola çıkarak senaryosunu yazdığı filmdir. Mülkiyet üçlemesinin son filmi olan Kuyu, 1968 yılında çekilmiştir. Film, kadına şiddet teması altında erkeğin üzerindeki hak iddiasını işler. Kuyu'da mülkiyet kadın bedenidir. Metin Erksan, toplumumuzun en büyük ve halen devam eden sorunlarından biri olan kadını bir nesne, bir mülk olarak algılama problemini sinemada ustalıkla işlemiştir. Erksan, cinsel sahneleri kısa tutarak; kamerayı yüze odaklayarak filmin dramdan erotiğe kaymasını engellemiştir. - Kayalı, Kurtuluş. Metin Erksan Sinemasını Okumayı Denemek. Ankara: Dost - Altıner, Birsen. Metin Erksan Sineması. İstanbul: Pan Yayıncılık 2005 - 1960'lı Yıllarda Türk Sinemasında Toplumsal Gerçekçilik Dergi Park. Web 06.06.2012 - Türk Sinemasında Sansür ve Metin Erksan Örneği Selçuk Üniversitesi Dijital Arşiv Sistemi. Web. 2010