Günümüz film endüstrisinin aradığı oyuncu profili dolayısıyla son zamanlarda yeteneğe hasret kalmıştık. Baktığınız zaman sadece kaslı veya yakışıklı olduğu için bile evrenlerin birinde kendisine bir başrol bulabilen oyuncular var piyasada. Dijital platformların durmadan ürettikleri yapımlarda da güzel ama oyunculuk yeteneğinden yoksun bir sürü kişiyi görebilirsiniz. Belki onlar haklıdır. Bu ekranlarda yakışıklı, karizmatik, güzel oyuncular isteniyordur. Benedict'i bir film afişinde gördüğünüz zaman dikkatinizi çeken ilk şey role uygun saçları olabilir. Oynadığı neredeyse her rolde onu karakterin özelliklerine uygun bir saç stiliyle görürüz. Karaktere uygun saç yeterli değil tabii ki. Bir de üstüne olması gereken hareketler, bakışlar ve mimikler eklenince rol tam oturuyor. Yüzünü kontrol etme konusunda kendisi gerçek bir ustadır. Kendisine bir lakap takmamız gerekseydi Mimiklerin Efendisi lakabı belki de onun için en çok yakışan olacaktır. Sadece insan tepkilerini değil aşağıdaki fotoğrafta göründüğü gibi bir su samurunu bile canlandırabiliyor. O inanılmaz sekansı aşağıdaki videoda izleyebilirsiniz. Her oyuncu yüz kaslarına bu kadar hükmedebiliyor mu? Bunu bilmiyoruz. Ama Benedict'in çok büyük bir avantajı vardı. Çoğu meslekte olduğu gibi altyapı. İkisi de oyuncu olan ebeveynleri sayesinde zaten bu sanatın içinde doğmuştu. Henüz 12 yaşındayken William Shakespeare'in A Midsummer Night's Dream adlı tiyatro oyununu oynadı. Daha sonra ise Manchester Üniversitesi'nde aldığı eğitim ile tiyatroda kendini ilerletti. Çok önemli oyunları oynayan Cumberbatch, Frankenstein oyunundaki performansıyla Society of London Theatre tarafından yılın en iyi erkek oyuncusu ödülüne layık görülmüştür. Tiyatro dışında radyo konusunda da oldukça aktif yıllar geçirdi kendisi. Sahip olduğu ses zaten bunun önünü oldukça açmaktaydı. Muazzam ses tonunu olabilecek en iyi diksiyon ile birleştirmesi onu daha da özel kılar bu konuda. Hem BBC'nin radyo programlarında hem de sesli hikayelerde seslendirme yaptı uzunca bir süre. Kendisi buram buram yetenekti zaten bunu keşfetmek çok zor olmamıştır herhalde. Sinemaya girdiği ilk yıllarda İngiliz gazetesi The Guardian'ın büyük filmlerdeki küçük roller diye nitelendirdiği rollerle yetindi. Kimi zaman da özel ses rengiyle belgeseller de seslendirdi. Her ne kadar van Gogh'u, Stephen Hawking'i daha önce düşük bütçeli yapımlarda da olsa canlandırmış olsa da o zamanlar Doctor Who ile ilgilenen Stephen Moffat'ın dikkatini çekmesi ve Sherlock rolünü alması onun hayatını değiştirdi. -Alo, Ben Stephen Abin Sherlock gerçekten Cumberbatch için büyük bir fırsattı ama aynı zamanda daha ağır bir sorumluluktu. Bu rolü batırması halinde bu leke onu kariyeri boyunca takip edebilirdi. Ayrıca bu Sherlock Holmes hikayesi diğerlerinden farklı olarak günümüzde geçtiği için zaten bir dezavantajla başlıyordu. Çünkü alışılmışın dışında bir işi kabul ettirmek daha zordur. Ama gerek enerjisiyle gerek o zekanın kendisinde parlamasıyla belki de herkesin hayalinin ötesinde bir Sherlock Holmes izledik. Bu diziyle beraber büyüdükçe büyüdü Benedict. Kariyeri hep daha ileri gitti. İleri giden kariyerinde geriye dönüp birkaç sezon daha Sherlock için bakmaması hayranlarını ilk başta sadece üzerken daha sonraları bayağı sinirlendirdi. Kendisi hakkında Sherlock çekmemek için Güldür Güldür kadrosuna bile katılabileceğini söyleyenler bile var:) Bütün bunlar bir yana dursun Benedict Cumberbatch her şeyden önce mükemmel bir Sherlock Holmes idi. -Sonsuz alabilirsin Diziden sonra işin sinema tarafına daha fazla önem verdi kendisi. Önce Sherlock'taki rol arkadaşı Martin Freeman'ın da yer aldığı Hobbit: Beklenmedik Yolculuk filmiyle bu seriye bir ejderha olan Smaug ile dahil oldu. Hareket yakalama teknolojisinin kullanılması ile bir ejderhayı nasıl canlandırdığını bir görelim. Benedict'in hünerlerini çok net olarak seyirciye yansıttığını gördüğümüz Enigma filmi bizim şu anda kullandığımız bilgisayarlar başta olmak üzere yapay zekanın ilk olarak nerede kullanıldığını ve hangi ihtiyaçtan doğduğunu bize gösteren bir tarih filmidir. Filmde imkansız durumlar karşısında kendisinde oluşan çıkmazı, çözüm arayışlarını, hissettiklerini, umutlarını gözlerinde bile görebilirsiniz kendisinin. Ayrıca dramın olduğu yerlerde de sahneyi büyütmeyi çok iyi başarıyor. Bu filmdeki performansıyla En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödüllerine de aday gösterilmiştir. Bilim tarihinden devam edersek herkesin hemfikir olduğu bakış Nikola Tesla'nın yaşarken hak ettiği değeri göremeyip emeklerinin karşılığını alamamış olması ve bunun yanında Edison'un ne kadar gaddar olduğu. Ama işte Benedict'in Edison canlandırmasını izlerken hikayeyi çok iyi bilenler bile Edison'a sempati duyamadan edemiyor. Buna karar vermek için Elektrik Savaşları filmine bakabilirsiniz. Filmlerine devam etmeden önce sesine ve diksiyonuna bir kere daha gelelim. En üst seviyelere çıkmış olmasına rağmen seslendirme projelerine her zaman sıcak bakıyor kendisi. Yeri geliyor bir penguen yeri geliyor bir şeytan seslendiriyor. Sherlock çekmemek için radyodan bile çıkmaz gerekirse. Zeki veya eğlenceli rollerden sonra Kara Düzen filmi ile sert bir rol ile karşımıza çıkıyor bu defa. Johnny Depp ile kardeş oldukları gerçek bir hikayeden alıntılanan bu yapımda Depp bir çete lideriyken Cumberbatch kanun adamıdır. Biz film boyunca bu gerginliği hissederiz. Benedict Cumberbatch her ne kadar büyük projelerde daha önce yer almış olsa da beyazperdede kocaman bir Marvel evreni ve kitlesi var. Bu evrene girmek demek hitap ettiği kitleyi de oldukça genişletecekti. Her ne kadar büyük bir fırsatmış gibi görünse de bu aslında yine Sherlock'ta olduğu gibi riskli bir roldü. Çünkü özellikle kendi içinde bir evrene sahip yapımların sıkı takipçilerini tatmin etmek her zaman kolay olmayabilir. Hele ki o güne dek efsanevi filmler çıkarmış olan stüdyonun yepyeni bir karakteriyle bunu yapmak. 2016 yılına gelindiğinde mistik sanatlar ustası olan Doctor Strange ile Marvel Sinematik Evreni'ne bu evrenin üçüncü fazından katılmıştır. Yine oldukça zeki ve akıllı ikisi farklı kişiler- bu karakteri Doctor Strange filmlerinin yanı sıra Avengers, Thor, Örümcek Adam filmlerinde canlandırmıştır. Zaten önemli karakterlerden biriyken Kaptan Amerika ve Demir Adam karakterlerinin ayrılmasının ardından dördüncü faz ile birlikte ekranlarda daha da sık gördüğümüz ve sinematik evrenin merkezine yerleşen bir karakter oldu. Belki yandım kısmı için henüz biraz erken ama Köpeğin Gücü Benedict'in oyunculuk hünerlerini belki de en net şekilde gösterdiği yapımdır. Gerçek anlamda olgunluk eseri diyebiliriz. Hani Türk sinemaseverlerin kullanmayı çok sevdiği bir söz vardır, gözlerle oynamak diye. Bu filmde yönetmen Jane Campion özellikle gerilimi hissettirmek istediği sahnelerde buna önem vermiş olacak ki karakterin keskinliğini Benedict'in gözlerinde çok net görüyorsunuz filmi izlerken. Hani ortamda hemen sinirlenen biri vardır da küçük çocuk yaramazlık yapıp onu sinirlendirmesin diye içinizi yediğiniz anlar olur ya, işte o gerilimi film boyunca bize her hücresiyle hissettirir Benedict. Bir Western filmi altyapısında geçen hikayede Cumberbatch, baştan sona maskülen özelliklerle donanmış Phil Burbank karakterini canlandırıyor. Phil'in kardeşi George ise tam tersi, nazik ve kibardır. İki kardeş uzun yıllar vadinin en büyük çiftliğinde yaşarken George, genç bir oğlu olan dul bir kadınla evlenir. Bu andan sonra Phil ve genç çocuk arasındaki ilişkiyi, Phil'in toplumsal cinsiyet rollerine bir din gibi bağlılığı, iki karakterin zaman içindeki birbirine etkisini amansız bir gerilim altında izleriz. 2021 yılında Netflix'te yayınlanan film gösterime girdiği dönemde oldukça ses getirmiş ve hem en iyi film hem de en iyi yönetmen dallarında ödülleri toplamıştı. Genel bir toparlama yaparsak konu oyunculuk olduğunda Benedict Cumberbatch'in bu sektördeki yeri daha ilk işlerinde bile kendini belli ediyordu aslında. Elmas bir şekilde parlar sonuçta. Pek inandırıcı gelmese de kendisi 46 yaşında ama sinemada bir dev olmak için genç sayılabilecek bir yaş. Şimdiden buralarda olması ve potansiyelinin daha da yukarılarda olması heyecan veriyor. Ne mutlu bize ki bu sanatı bize gerçek bir sanatçı edasıyla sunan Benedict Cumberbatch var.


Tarihin ilk doktorunun aslında Hipokrat'tan tam 2000 sene önce yaşamış olan Antik Mısırlı bir bilge olduğunu biliyor muydunuz? Kendisi dünyanın en eski piramidi olan Zoser Piramidi'nin de mimarı olmakla birlikte; aynı zamanda gökbilimci, vezir, mühendis, yazar ve heykeltıraş kimliklerine de sahip. Bir dönem araştırmacılar ve arkeologlar tarafından bu kadar yüksek niteliklere sahip bir insan olamayacağının düşünülmesi sebebiyle gerçekten yaşayıp yaşamadığı bile sorgulanmış olan bu esrarengiz kişilik Antik Mısırlı Imhotep'ten (M. Ö. 2690-2610) başkası değil. Kendisinin bu kadar çok yetenekli bir insan olması, yaşadığı dönemde de taşıdığı onursal unvanlarla resmileştirilmiştir. Bu unvanlar Sakkara'da bulunan Zoser Piramidi'nin tabanında yazdığına göre Aşağı Mısır Kralı'nın Veznedarı, Büyük Sarayın Yöneticisi, Yukarı Mısır Kralından sonra İlki, Herediter Lord, Heliopolisteki Ra'nın Başrahibi, inşaatçı ve vezir olarak tüm taş eserlerin gözetmeni Imhotep şeklinde uzayıp gitmekte. Kendisine kadar firavunun adı yanına yazılmış kimsenin olmadığı bu kadar çok yönlü bir kişiliğe sahip Imhotep'in adının anlamı da kendisi kadar özel: Barıştan ve huzurdan gelen. Ünlü John Hopkins Hastanesi'nin kurucu üyelerinden olan Sir William Osler de ondan Antik Çağ'ın gizeminin içinde dikkatleri üzerine çeken ilk doktor diye bahsederek kendisinin önemini, ölümünden yüzyıllar sonra da vurgulamıştır. Kendisinin ve kültünün merkezi Memphis olan Imhotep'le ilgili ölümünden yaklaşık 1200 yıl sonrasına kadar hiçbir kaynak bulunmamakla birlikte mezarı da henüz keşfedilmiş değil. Hastalarını muayene ve tedavi ettiği odası hariç izine rastlanmayan Imhotep'e ilk atıfın yapıldığı metin, Firavun III. Amenhotep zamanından. İnsan olarak doğduğu düşünülen Imhotep, zamanla ve görev yaptığı dönemde yarı-tanrı statüsünde hürmet görmüş olup tıbbi öğretileri onu yaşamından yüzyıllar sonra şifa ve tıp tanrısı statüsüne ulaştırmış ve Memphis'teki üçlüden Nefertem olanının yerini almıştır. Hatta en sonunda kendisi tıp ve katiplerin koruyucu tanrısı Thoth ile eşdeğer görülmüş, aynı zamanda akıl, yazma ve öğrenme tanrısı Tehuti ile de özdeşleştirilmiştir. Eski Yunanlılar dahi Imhotep'i bilmekteymiş ve kendi sağlık tanrıları Asklepios ile karşılaştırmış, kendi eserlerinde Imhutes olarak geçirmişlerdir. Ancak Imhotep'in Mısır tıbbına en büyük katkısı bu kadar çok tanrıyla eşdeğer görülmüş ya da özdeşleştirilmiş olduğu halde ona laik tıbbı getirmek olmuştur. Yani o zamana kadar tüm hastalıkların tanrıların ya da kötücül varlıkların getirdiği şeyler olduğuna inanılırken artık Imhotep tıbbi dokümanlarında belirttiği açıklamalarıyla bu hastalıklara bilimsel bir yaklaşım getirmiştir. Tarihte ilk cerrahi doküman olarak kabul gören Edwin Smith Papirüsü'nün yazarının da Imhotep olduğu düşünülmekte. Bu papirüs, özellikle travma ve yaraya dair 17 sayfalık 48 olgudan oluşmakta ve Imhotep'in bu papirüsteki olgular olarak mimarı ve mühendisi olduğu Zoser Piramidi yapılırken yaralanan işçileri seçtiği iddia edilmekte. Imhotep bu olguların cerrahi dahil her türlü tedavisini gerçekleştirmiş ve bunu tıbbi yazılarında belirtmiştir. Ayrıca iki yüzden fazla hastalığı da tedavi edebilmiş ve birçok bitkisel ilacı da zamanında medikal tedavi olarak kullanmıştır. Imhotep'in yine Mısır tıbbının yazılı dokümanlarından Eber Papirüsü'ne de katkısının olduğu düşünülmekte. Bu papirüste mental hastalıklardan, aile planlamasından, dişçilikten, bazı bağırsak hastalıklarından, parazitlerden, yanıklardan ve tümörlerden bahsedilmiştir. Ayrıca Imhotep'in tarihte ilk kez kalp atımı ve kan dolaşımı ilişkisinden bahsettiği de düşünülmekte. Imhotep tıp alanında aslında hastalara yaklaşımının modern tıbba epeyce benzer oluşuyla ilgili de adından söz ettirmekte. Olguları ele alışı, onlara yaklaşımı günümüz modern tıbbındaki gibi tepeden tırnağa ve holistik yaklaşıma oldukça yakın olmuştur. Bugün artık sinir sistemimizin en hayati bileşenlerinden olduğu bilinen beyin-omurilik sıvısının da Edwin Smith Papirüsü'nde geçtiği bilinmekte ve eğer Imhotep bu papirüsü gerçekten yazan kişiyse tarihte ilk kez BOS'tan Imhotep bahsetmiş diyebiliriz. Bir kısım araştırmacılar da Edwin Smith Papirüsü'nde yazarın Imhotep olduğu geçmediğinden BOS'tan ilk bahseden Imhotep olamaz da demektedir; bu konudaki her görüşü bildirmek amaçlı burada bahsetmeden geçmeyelim. Imhotep, dünyanın en eski piramidi olan Sakkaradaki Zoser Piramidi'nin mimarı ve mühendisi olup bu piramidi veziri olduğu Firavun Zoser'a mezar olarak tasarlamıştır. Bu sayede mimari alanda birçok ilki gerçekleştirmiş olup aynı zamanda Antik Mısır'da mezar olarak piramit kullanılması geleneğini de başlatan isim olmuştur. Imhotep bu piramitte üçgeni ilk kez basamaklı olarak kullanmış olup inşasında da önceden biçimlendirilmiş taşları kullanarak bir ilke imza atmıştır. Ayrıca mimaride kolonları ilk kez kullanan ve papirüs rulolarını bulan isimdir. Bir felsefeci ve şair de olan büyük bilgenin bir de Ahlak Bilgileri isimli kitabı olduğu söylenmekte. Kendisiyle ilgili magazinel gündemden de bahsedecek olursak; Imhotep ve Hz. Yusuf'un hayatındaki benzerlikler sebebiyle aynı kişi olup olmadığını hala tartışan belli kesimler bulunmaktadır. - Tunç, Şafak. Eski Çağların Arasında Ortaya Çıkan İlk Hekim: IMHOTEP. Hekimce. https://www. hekimce. com/blog/makale/eski-caglarin-sistemleri-arasinda-ortaya-cikan-ilk-hekim-imhotep. Erişim Tarihi: 24.05.2003 - Colgan, Richard. Imhotep: The Physician/Architect Who Led Us From Magic to Medicine. Consultant360, Eylül 2012. https://www. consultant360. com/article/imhotep-physicianarchitect-who-led-us-magic-medicine. Erişim Tarihi: 24.05.2003 - Imphotep. Biyografi. info. https://www. biyografi. info/kisi/imhotep. Erişim Tarihi: 24.05.2003 - Imhotep: Antik Tarihin Bilinen İlk Mimarı, Piramit İnşaatçısı, Gökbilimcisi ve Mühendisi. Nereye, 12 Ağustos 2018. Erişim Tarihi: 24.05.2023 - Karaarslan, S. Vedat. Mısırlı Mimar ve Sinu Imhotep Günümüz Tıbbına Nasıl Yön Verdi? Arkeotekno. https://www. arkeotekno. com/pg_463_misirli-mimar-ve-sinu-imhotep-gunumuz-tibbina-nasil-yon-verdi. Erişim Tarihi: 24.05.2023 - Karaca, Rüştü. Dünyanın İlk Mimar/Mühendisi Imhotep. Informadika. 5 Temmuz 2014. http://informadik. blogspot. com/2014/07/dunyann-ilk-muhendisi-imhotep. html. Erişim Tarihi: 24.05.2023 - Lopez-Carmen, Victor A. Recognizing Imhotep, the world's first doctor. theithacan. 29 Mart 2017. https://theithacan. org/columns/recognizing-imhotep-the-worlds-first-doctor/. Erişim Tarihi: 24.05.2023 - Barton, Marc. Imhotep The First Physician Past Medical History. Past Medical History. 28 Mayıs 2016. https://www. pastmedicalhistory. co. uk/imhotep-the-first-physician/. Erişim Tarihi: 24.05.2023 - www. ncbi. nlm. nih. gov/pmc/articles/PMC3972951/ Web. 24.05.2023. - www. ncbi. nlm. nih. gov/pmc/articles/PMC3874314/ Web. 24.05.2023.


Bir Ada İcat Etmek, İş Bankası Kültür Yayınları aracılığıyla 2023 Nisan ayındaki Fransız aslından ilk çevirisiyle dünya edebiyatından hazinemize kazandığımız en yeni kitaplardan biri. Yazarı olarak karşımıza çıkan Alain Gillot ise Fransız televizyonunda hava durumu sunuculuğu yaptığı kariyerindeki mizahi sunumuyla tanınmıştır. Yazarlığa kadar birçok işi deneyimlemiş olan Gillot'un Bir Ada İcat Etmek adıyla dilimize çevrilen kitabı S'inventer une ile orijinal adıyla 2019'da yayımlanmıştır. Bir Ada İcat Etmek, evladını kaybeden bir anne ve babanın yaslarını yaşama sürecini anlatıyor. Anne ve babanın yaslarını yaşama şekilleri birbirinden oldukça farklı ve kitap daha çok babanın yasına yöneliyor. Baba Dani, oğlu Tom'un ölümünün getirdiği yası, oğlunun hayaletiyle yaşıyor. Onun hayali varlığıyla gidemedikleri bir ada tatiline çıkıyorlar, adayla birlikte yeni bir dünya icat ediyorlar kitabın ismindeki gibi. Tüm bunlardan anladığımız gibi Dani oğlunun ölümünü kabullenemiyordur. İşinden dolayı baba-oğul yeterince vakit geçiremeden her şeyi bitiren bu ölüm, Dani'yi bir baba olarak içindeki pişmanlıklar yumağıyla baş başa bırakıyor. Bu kabullenemeyişi, ölüm haberini alır almaz zihninden geçenlerle baştan anlıyoruz aslında. Dani'nin kabullenemeyişi cenazeden sonra da devam ediyor. Bu sefer oğlunun ölüm beyanını vermeyi, mezar taşıyla ilgilenmeyi erteliyor. Birkaç gün geçse de kabullenemediğinden dolayı yasını yaşayamıyor aslında. Eşi ağlarken o da ağlayamıyor en basitinden. Ağlamayı istiyor içindeki ağırlık geçsin diye ama ağlayamıyor. Dani, oğlunun bir kutu eşyasıyla baş başa kaldığında günlerden sonra ilk kez iyi hissediyor. Bundan aldığı güçle yıldızlara bakarak oğlundan ilk defa af dileyebiliyor. Ona veda bile edememişken özrünü diliyor ve bu özür ona nefes aldırıyor. Tam o anda oğlunun hayalini ilk kez bahçelerindeki ağacın altında görüyor ve ona baba diye sesleniyor. Gördüğü bu ilk hayalden sonra aslında Dani durumu mantığıyla analiz edebiliyor. Kabullenememenin getirdiği sinirsel yıpranma ve Nora'nın gidişiyle bu hayalin tetiklendiğini tüm mantıklı yanıyla kendine açıklıyor. Oğlunun hayali, dayanılmaz acısının getirdiği basit bir yanılsama durumu aslında. Ama bir yandan da bu hayalin kendisini heyecanlandırdığının da farkında. Karşı çıksa da o hayali çağıranın kendisi olduğunu kabulleniyor. Çünkü kendisinin oğluna, onunla geçiremediği tüm zamanlara ihtiyacı vardı. Oğlunun kutudaki eşyalarına bakarken bile iyi hissederken hayalinin iyi gelmemesi imkansızdı. Yani oğlunun hayalini hayatına kabul etmesi, onun için bir delilik değil ona yaşayabilme gücü verendi. Ona ne yapmak istediğini sorduğunda ise oğlu verdiği ada sözünü hatırlatıyor. Böylece Dani, oğlunun hayalini yanına alarak sözünü tutuyor, sadece ikisi için bir ada icat ediyorlar. Dani, bu tatilde aslında tam olarak bir babadır. Sadece oğlu için vardır orada. Ona istediği yemekleri yapar, yaptığı krepi sevmesi için uğraşır, yeni bisiklet alıp vaktinde geç kaldıkları o turu atarlar. Attığı her adımda ise gerçek bir baba olamadığıyla yüzleşme korkusu vardır. Kitapta anlatılanlar genel olarak kısa, yalın ama derinlikli. Bizi hayatın gerçekleriyle yüzleştirmesi, dolandırmadan olurken aynı zamanda da bir o kadar sert oluyor. En başta en gerçek olan ölümün vakitsiz oluşuyla yüzleştiriyor. Ertelemenin yersizliğini, pişmanlıkların fayda etmediğini, düşündüğümüz kadar çok da zamanımızın olmayışını anlıyoruz. Okuyucu olarak bizlerin yüzleşmesinin yanında Dani'nin de yüzleştikleri var elbette. Mesela en son küçükken hissettiği çizim yapmanın huzuruna tekrar erişiyor. Çocukluğuna dönerek kendi anne babasıyla arasındaki mesafeyi ve bu mesafenin onun seçimlerini etkilediğinin farkına varıyor. Meslek seçiminde çocukluğunda duruşundan çok etkilendiği bir komşularının payı olduğunu yeni anlıyor. Babasında aradığını çocukken onda bulmuştu ve büyüyünce de onun gibi evinden uzakta havalı bir meslek seçiyor. Ama bu gösterişli hayata duyduğu hevesin yersizliğini de oğlunun ölümüyle en sert şekilde öğreniyor. Dani, oğlunun hayalinin korkusuz oluşundan sıklıkla bahsediyor. Kendisinin kaçtığı şeylerden oğlunun hayalinin korkmamasını, içten içe her seferinde takdir ediyor. Oğlunun cesur hayaleti inatla denize girmek istiyor. Dani onun aksine hayalinin de ölecek olmasından delicesine korkuyor, denize girmek istemiyor. Tom ise denize girme isteğinden vazgeçmediğinde denize giriyorlar. Babanın korktuğu oluyor, Tom'un hayali de yine bir denizde gidiyor. Dani başta yıkılsa da eşini kaybetmiş ama onunla hala konuşabilen bir adamla karşılaşmasıyla bu yasla yaşayabilmenin yolunu tekrar hatırlıyor. Ne de olsa oğlunun hayalini tekrar görebilmek kendi elindedir. Dani, oğlunun hayaliyle adadayken Nora'nın psikiyatri kliniğinde olduğunu öğrenir. Eşini yalnız bırakmamak için geri dönecekken Tom'un hayalini ise adalarına emanet etmek zorundadır. Eşinin yanına geldiğinde oğlunun mezarını ziyaret etmek için kendini zorlar. Ama yine yapamaz, bir sürü mezarın içinden oğlunun mezarını bulmak istemez. Çünkü adada bıraktığı oğlu, ona bir mezar aracılığıyla ulaşmaktan çok daha fazlasını vermiştir. Nora ise eşinin acısını her şeyden uzakta yaşadığı o adaya kendisini de götürmesini ister. Dani bunu her ne kadar kabul etse de korkmaktadır. Nora, oğlunun hayaliyle yaşadığını o eve girdiğinde oğlu için aldığı eşyalardan anlayıp delirdiğini düşünecektir. Kaçınılmaz son gelir ve Nora her şeyi görür, eşinin yapmaya çalıştığını anlar. Dani, eşine delirmediğini nasıl açıklayacağını bilemezken tam da bu çıkmazda yardımına yine Tom'un hayali yetişir. Oğlu sözleriyle o çıkmazda babası için bir çıkış yaratır. Dani, eşinin yanında alışagelmiş dünyayı yaşarken sadece oğlunun hayalinin olduğu huzurlu dünya da hep kalbinde olacaktır. O dünya bazen kaçışı olacak, bazen de ona yol gösterecektir. Her şeye rağmen en kötüsü oyundan çekilmek, yaşayacaklarından korkma ve deneme şansını kabullenmemekti. Son olarak yayınevinin kitabın tanıtımı için hazırladığı aşağıdaki kısa video her şeyin gözünüzde daha iyi canlanmasını sağlayacaktır. Bir Ada İcat Etmek, Alain Gillot, Çeviren: Birsel Uzma, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2023, 168 sayfa.


Pek çoğumuzun Rick and Morty dizisiyle duyduğu For The Damaged Coda şarkısının sahibi Blonde Redhead, müzik dünyasında kendine özgü bir yeri olan bir alternatif rock grubudur. Grup, Japon kökenli Kazu Makino ile İtalyan kökenli ikiz kardeşler Simone Pace & Amedeo Pace tarafından kurulmuştur. Bu üçlü, müziğin sınırlarını zorlayacak ve deneysel bir müzik anlayışını benimseyecek grubun temellerini 1993 yılında bir İtalyan restoranında atmıştır. Pace kardeşler grubun güçlü sesi Kazu Makino ile tesadüfen karşılaşmış ve gruba basçı Maki Takahashi'nin de dahil edilmesi ile grup oluşmuştur. Ancak, kısa bir süre sonra basçı Takahashi gruptan ayrılmış ve Blonde Redhead üç üye olarak yoluna devam etmeye karar vermiştir. Blonde Redhead, müzik kariyerine başladığı dönemde Sonic Youth'un bateristi Steve Shelley'in dikkatini çekerek önemli bir dönüm noktası yaşamıştır. Shelley, 1993 yılında grup tarafından çıkarılan aynı ismi taşıyan ilk albümlerinin yayımlanmasında yardımcı olarak grubun ilk kıvılcımlarını vermesini sağlamıştır. Üçüncü albümleri olan Fake Can Be Just As Good kayıtları sırasında ise basçı Vern Rumsey gruba misafir olarak katılmıştır. Fakat bu albümden sonra grup, basçı olmadan müziklerini icra etmeye karar vermiştir. Dördüncü albümleri olan In an Expression of the Inexpressible ise Fugazi grubundan Guy Picciotto'nun prodüktörlüğünde kaydedilmiştir. Picciotto, albümde bazı şarkılara katkıda bulunmuş ve sonraki iki albümleri olan Melody of Certain Damaged Lemons ve Misery Is a Butterfly'da prodüktör olarak çalışmaya devam etmiştir. Grubun rock müzik alanında ünlü isimlerle çalışması ve ortaklıklar kurması da yükselerek ilerlemesini sağlamıştır. Blonde Redhead'i, kendine özgü bir hayran kitlesini oluşturmayı başaran gruplar arasında gösterebiliriz. Başlangıçta Sonic Youth etkileri belirgindi fakat son albümlerinde tamamen farklı bir müzikal tarza evirilmiştirler. Blonde Redhead'in müziğinin temel bileşenlerini oluşturan çeşitli müzik akımlarının kullanımı; vokalist Kazu Makino'nun mistik, aykırı ve protest sesi ile birleşince onları özgün bir grup yapmaktadır. Blonde Redhead, isimlerini 80'lerin no-wave grubu DNA'in Blonde Redhead şarkısından almaktadır. Grup, DNA'in öncülük ettiği no-wave akımından etkilenmiş ve ilk stüdyo albümlerinde bu akımın izlerini sürdürmüştür. Noise rock tınılarını benimseyerek başladıkları müzik serüvenleri, zamanla noise rock ve alternatif rock'ı dream pop öğeleri ve elektronik müzik ile harmanlanarak ilerlemiştir. Kitlelerine sundukları bu harmanlanmış müzikal şölen ile dinleyicinin içinden çıkmak istemeyeceği rüya alemleri kurmuşlardır. Blonde Redhead, 1990'ların ortalarından bu yana müzikal yolculuğunda çeşitli değişimler geçirmiştir. Grubun adını taşıyan ilk albümlerinde, indie rock ve noise pop türlerinin etkilerini bir arada görürken daha sonra Melody of Certain Damaged Lemons albümüyle melankolik bir müzikal yapıya evrildiğini görüyoruz. Özellikle Misery Is a Butterfly albümü, grup için bir dönüm noktası olmuştur ve ticari başarı elde etmiştirler. Sonraki albümlerde ise pop öğelerini daha fazla kullanıp geniş bir dinleyici kitlesine ulaşmışlardır. Blonde Redhead, müzikal tutumunda deneyselliği ve özgünlüğü ön plana çıkararak ilerlemektedir. Grubun vokalisti Kazu Makino'nun etkileyici vokal yeteneği, tiz notalardaki mahirliği ve melankolik varoluşunun sesine yansıması, grubu yoğun bir müzik yapmaya yöneltmiştir. Enstrümanları deneysel ve karmaşık bir biçim geliştirerek şarkılarına entegre eden grup, müziklerinin dinleyiciye sıra dışı bir deneyim sunmasını sağlar. Blonde Redhead, geniş bir diskografiye sahiptir. Şu ana kadar sekiz stüdyo albümüne imza atmış olan grup, dinamikleriyle ve rock müziğin imkanlarını zorlamalarıyla dikkat çekiyor. Grubun adını taşıyan Blonde Redhead albümü, karakteristik bir müzik anlayışının ürünü olarak kendini gösterir. Bu albüm grup için sağlam bir başlangıç noktası olmuş ve ardından gelen ikinci stüdyo albümleri La Mia Vita Violenta ile karakteristik müzikal tavırları daha da yoğun hissedilmiştir. - Fake Can Be Just As Good (1997) - In an Expression of the Inexpressible (1998) - Melody of Certain Damaged Lemons (2000) - Melodie Citronique (2000) - Fake Can Be Just As Good (2002) - Elephant Woman (2004) - Misery Is a Butterfly (2004) - Equus (2004) - The Secret Society Of Butterflies (2005) - 23 (2007) - Penny Sparkle (2010) - Barragan (2014) Grubun tarzı ve oluşturdukları müzikal şölen, yıllar içinde değişerek ve daha önce hiç keşfetmediğiniz farklı bir evren oluşturmuştur. Bu bağlamda grubun en sevilen albümlerine gelin birlikte göz atalım. Grubun kendi adını taşıyan ilk albümü 1993 yılında Smells Like Records etiketiyle yayımlanmıştır. Grubun üyeleri bu albümde yer alan şarkıların sözlerini ve müziğini birlikte yazmışlardır. Blonde Redhead albümü, grup üyelerinin müzikal yeteneklerini sergilemelerini sağlayan bir albüm haline gelmiştir. Albümdeki şarkılar; alternatif rock, noise rock ve indie rock tarzlarını içermektedir. Girl Boy ve Swing Pool gibi güçlü parçalardan oluşan albüm, gitar ağırlıklı enstrümantal bir yapıdadır. Grubun karakteristik vokalleri, enerjik enstrümantasyonu ve çarpıcı ritimleri albümün dikkat çeken özelliklerindendir. Melody of Certain Damaged Lemons, grubun 5. stüdyo albümüdür. Touch and Go Records etiketiyle yayımlanan albümde For the Damaged Coda, This is Not ve A Cure gibi grubun müzik anlayışını temsil eden şaheserler bulunur. Kazuo Makino bu albümde de diğer albümlerde olduğu gibi güçlü ve melankolik sesiyle dinleyicisini büyülemeyi başarmıştır. 12 şarkıdan oluşan albüm, grubun müziğini duygusal atmosfer içinde hiç de klasik olmayan bir karakteristikle yansıtır. Genellikle ritim ağırlıklı ve melodik yapılarla inşa edilen albümde; Blonde Redhead'in karakteristik vokalleri, hüzünlü ve melankolik tınılarla birlikte, şarkıların duygusal derinliği kendini gösterir. Albümdeki şarkıları dinlerken sık sık kendinizi derin bir hüzün ve düşünce içinde bulabilirsiniz. Blonde Redhead'in 6. stüdyo albümüdür. Grup üyeleri Kazu Makino, Amedeo Pace ve Simone Pace tarafından yazılan şarkılarla dolu olan albüm, 4AD Records etiketiyle piyasaya sürülmüştür. Albüm, melankoli ve hüzün hissini yansıtan şarkı sözleri ile grubun başarılı ürünlerinden biridir. Grup telli çalgılar, davul, klavye ve elektronik denemeler ile deneysel müziğin sınırlarında gezinir. Shoegazevari tınılar, ritim ağırlıklı kompozisyonlar ve etkileyici vokaller albümü döne döne dinlememizi sağlayan etkenlerdendir. Eleştirmenlerden ve dinleyicilerden olumlu eleştiriler almış olan albüm; Elephant Woman, Misery Is a Butterfly, Magic Mountain ve Messenger gibi kendi hikayeleri olan şarkıları içerir. Grup, derin duygusal katmanlarla oluşan ve unutulmaz şarkılarıyla dinleyicilerini adeta sarsan bir müzik deneyimi sunar. Misery Is a Butterfly albümün genel teması olan melankoli ve hüzün hissini taşır. Albümde şarkı sözleri ve enstrümantasyon; karamsarlık, kaybolmuşluk ve boşluk hissi gibi duygusal deneyimleri müziğe entegre etmiştir. Genel olarak Blonde Redhead'i müzik dünyasında deneysel ve özgün bir ses olarak tanımlayabiliriz. No wave, shoegaze, alternatif rock ve art rock gibi müzik akımlarından etkilenerek kendi müzikal tarzlarını yaratmışlardır. Grubun solisti Kazu Makino'nun büyüleyici vokal yeteneği ve grup üyelerinin deneysel tutumları sayesinde, ortaya alabildiğine deneysel ürünler çıkmıştır. Blonde Redhead'in geniş diskografisi ve müzikal evrimi, müzikseverlere farklı deneyimler sunacağı için bir an önce keşfetmeniz gereken gruplara eklemelisiniz. Yazımızın sonuna gelmişken grubun en sevilen parçalarından biri olan Falling Man'in canlı performansını sizlerle baş başa bırakıyoruz. Müzikle kalın! - AllMusic. Blonde Redhead Biography. Web. - Pitchfork. Blonde Redhead. Web. - Sonic Youth Official Website. Blonde Redhead Artist. - 4ad. Blonde Redhead. Web.


Bu yazıda, 1997 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Dario Fo ve ödülünü kazanmasında büyük ilham kaynağı olan ve ödülünü İthaf ettiği eşi Franca Rame, yaptıkları çalışmalar ve şu an Bilkent AST Sahne'de sahne almakta olan Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü oyununun incelemesi yer alıyor ve yazıyı Dario Fo Tiyatrosu, Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü, Bilkent AST Sahne ve Oyunun Sergilenişi olmak üzere üç başlıkta ele aldık. Keyifli okumalar dileriz. Dario Fo (1926 2016), İtalyan avangart oyun yazarı, sahne ve kostüm tasarımcısı, müzisyen ve aktördür. 1997'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmış, ancak sosyal kışkırtma yeteneğine sahip bir teatral karikatürist olarak sık sık hükümetin kınama ve sansürlemeleriyle karşı karşıya kalmıştır. Tiyatro yaşantısı boyunca, Franca Rame Fo'nun hayat ve yol arkadaşı olmuş ve ikili birbirlerini büyük ölçüde etkilemişlerdir öyle ki Dario Fo, Nobel Ödülü'nü eşi Franca Rame'e ithaf etmiştir. Franca Rame (1929 2013), İtalyan tiyatro oyuncusu, oyun yazarı ve siyasi aktivisttir. Eşi Fo'nun Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanma yolunda büyük emeği olmuştur ve Rame, Fo ile tanışana ve kendi işlerini yapmaya başlayana kadar gezginci bir tiyatro topluluğunun bünyesinde çalışmalar yapıyordu. Bu sayede gelecekteki eşi Fo ile tanışır ve Fo bu gezginci tiyatrodan büyük ilham aldığını, kendi tiyatrosunu oluşturma yolunda büyük bir katkısı olduğunu belirtir. Metin Balay, Halk Tiyatrosu ve Dario Fo kitabında, Fo'nun tiyatrosunu çözmek mümkün olmasa bile, dört bölüme ayırarak incelemiştir. Her ne kadar sınırlarını kesin bir şekilde çizmek mümkün olmasa bile yapılan inceleme, Dario Fo'nun tiyatro özelliklerini ve bu özelliklerin nasıl ortaya çıktığını gösterir. Birinci bölüm (1958 Öncesi) Hazırlık Dönemi, bu dönemde ileride yapacağı çalışmaların temelini atmış ve halk tiyatrosuna yönelik araştırmalara başlamıştır. Bu dönemin sonunda Fo ve Rame'in tanışması ve kendi tiyatrosunu kurma kararını vermelerinden sonra ikinci bölüm, (1958-1968) Fo-Rame Topluluğu Dönemi'ne geçilmiştir. İkinci dönemde Fo ve Rame kendi tiyatrosunu kurmuş ve araştırmalarını yoğunlaştırmışlardır. Bu dönemde Farslar, Brecht etkisindeki oyunlar, Vodviller, tarihsel oyunlar, sirk gösterileri sahneye konmuştur. Üçüncü bölüm olan (1968-1973) Politik Oyunlar Dönemi'nde Fo ve Rame tiyatro oyunlarını halk tiyatrosunun özelliklerini koruyarak giderek politikleştirmişlerdir. Bu dönemde kukla tekniğine dayalı oyunlar, anlatıya dayalı oyunlar ve uzun oyunlar sahneye koymuşlardır. Dördüncü bölüm (1973 Sonrası), Fo ile Rame yine halk tiyatrosu özelliklerini korumuşlar ve bu dönemde anlatıya dayalı oyunlar, uyarlamalar ve reji çalışmaları ve uzun oyunlar üzerinde çalışmışlardır. - Güldürü esastır fakat bu güldürü ders alma amacıyla değil, enerji üretmek için kullanılır. - Genel üslubu, halk tiyatrosunun gerçekçiliğinden ziyade fantezi, clownesk, grotesk, taşlama ve anlatı üslubu kullanmak esastır. Ayrıca bu unsurlar gerçeği çarpıtmak değil gerçeği daha iyi sunmak için kullanılmıştır. - Halk tiyatrosunun klişeleşmiş konuları ve karakterlerini, oyunlarında farklı suretlerle seyirciye sunar. Örneğin commedia del'artenin Pantolone, Brigiella, Dottore'si veya Antik Roma tiyatrosunun ikizleri, kendileri olarak değil farklı meslek gruplarına mensup farklı insanlar olarak karşımıza çıkar, özellikleri bakımından tamamen halk tiyatrosundan alındıkları açıktır. - Dil özellikleri de yine halk tiyatrosuna benzerdir. Mesela, halk tiyatrosundan alışık olduğumuz lehçe kullanımları Fo tiyatrosunda da görülür hatta bunun biraz daha ilerisine gidilir. - Halk tiyatrosundaki gibi kısa oyunlar ve epizotlardan oluşan oyunları içerir. - Bir diğer ortak özellik ise oyuncunun profesyonelliğinin çok önemli ve merkezde olmasıdır. Oyunlarda kullanılan akrobasi, dans, şarkı söyleme, maskeli oyunculuk, kuklacılık, fars ve daha bir sürü unsurun ustalıkla kullanılabilme geleneği esastır. - Fo, halk tiyatrosu gibi büyük kitleye ulaşmaya çalışmış bunun için de en fazla nerede seyirciye ulaşabilecekse oyun yerlerini ona göre belirlemiştir. Ayrıca bu yerlerin her zaman sahne olması beklenmez ve eğer daha büyük bir kitleye hitap edeceğini düşünüyorsa sahne olmasa bile oyunlarını o yerlerde yine de sergilemiştir. Halk tiyatrosunun gezgincilik geleneğini de koruyarak oyunlarını gezerek sahnelemiş ve gezdikleri yerin seyircisine göre oyun metninde değişiklik yapılmıştır. Bu da yine halk-tuluat tiyatrosundan süregelen bir gelenek olarak Dario Fo tiyatrosunda kendini gösterir. - Fo'nun çok dikkat ettiği diğer bir unsur, seyirciye katharsis yaşatmamaktır. Bu da Brecht ve Piscator'un temellerini attığı politik tiyatronun getirdiği bir bakış açısıdır. Eğer seyirci tiyatronun sonunda katarsis, bir arınma yaşarsa bir şeyleri değiştirmek için adım atmayacak ve tiyatro, seyirci için sadece tatmin olma aracı olarak kullanılacaktır. Aristotelesçi tiyatronun aksine, katharsis yaşatılmadığında seyirci arınmış hissetmeyecek ve sahnedeki oyunun konu aldığı gerçek yaşamdan problemleri ve sistemi değiştirmek için rahatsız olacak ve böylelikle hareket alacaktır. Giuseppe Pinelli 15 Aralık 1969'da Milano polis merkezi binasında trajik bir şekilde hayatını kaybeden masum anarşist demiryolu işçisi. Morte accidentale di un anarchico oyunu, o zamanın gündeminde olan bir olaydan esinlenerek yazılmıştır. Daha henüz olayın üstünden kısa bir zaman geçmişken Fo, bu durumu sahneye taşır. Oyunun konusu; emniyet müdürlüğüne giren bir deli, binadaki pencereden polisler tarafından atılmış, ancak daha sonra kazara öldüğü bildirilmiş olduğu masum bir vatandaşla ilgili gerçeği açığa çıkarmaktadır. Deli, oyunda farklı karakterlere büründüğü için kılık değiştirir. Bu klasik bir commedia dell'arte lazzosu örneğidir ve ayrıca bir giullaredir de -yani kuralların dışında kalmış zeka olarak tanımlanan ortaçağ soytarısı geleneğini taşır oyun. Bu oyunda Fo, yine halk tiyatrosu çizgisinden şaşmamıştır. Aslında söz konusu oyunun büyük bir gelişim gösterdiğini, kesin bir noktaya vardığını görmeyiz. Deli sadece yaptığı oyunlar sonunda ortalığı karıştırır ve net bir olaya bağlamadan bırakır, tıpkı halk tiyatrosunda olduğu gibi. Şimdi bu konuyla ilgisi bağlamında AST'ın Füsün Demirel'in çevirisiyle sahneye konmuş ve hala sahnelenmekte olan Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü'nü irdeleyelim. Fotoğraftan görülebileceği gibi Bilkent AST Sahne bir çerçeve sahnedir. Çerçeve sahneyi genellikle yönetmenler illüzyon yaratmak ve seyirciyi bir nevi büyülemek için kullanır fakat Dario Fo'nun amacı seyirciyi zihinsel olarak oyunun içine çekmek ve zihinsel aktiviteyi devre dışı bırakacak olan illüzyonu elinin tersiyle itip seyirciden tüm oyun boyunca aktif olmalarını sağlamaktır. Bu beklentinin amacına ulaşması biraz zordur çünkü çerçeve sahnede seyirci ve oyuncu arasında çok net bir çizgi vardır ve dördüncü duvarın varlığı hissiyatı üst düzeydedir. Dolayısıyla aslında Fo'nun amaçladığını yapması zor olsa da oyunları o kadar kuvvetlilerdir ki Wagner'in tiyatronun ışıklarını ilk defa karartmasından sonra ortaya çıkan, Brecht'in tasvir ettiği uyuyan seyircinin Fo'nun oyunlarında uyanık olduğunu görürüz. Aynı şekilde, Bir Anarşist 'in Kaza Sonucu Ölümü oyunu sahnelendiğinde seyirciden büyük bir reaksiyon ve beğeni topluyor. Çerçeve sahnenin inşa ettiği dördüncü duvar yıkıldığında oyuncu ve seyirci arasında büyük bir etkileşim yaşanıyor. Ayrıca Fo'nun tiyatrosunda olayların güncelliğini yitirmemiş olaylardan konulardan aldığını belirtmiştik. Oyunun metni oynandığı coğrafyaya göre uyarlanıyor. Oyuncular, Füsun Demirel'in çevirisine ilaven Türkiye'nin güncel problemlerine vurgu yapıyor ve göndermelerde bulunuyor. Sahnedeki dekor, realist olmaktan uzak, grotesk bir özellik taşıyor. Milano'nun bir polis merkezinde geçiyor olay ve iki perdelik bu oyun boyunca aynı dekor kullanılıyor. Polis merkezinin bir odası dekoru örümcek ağı gibi dokunmuş halatlardan oluşuyor. Yerlerde dosyalardan dağılmış bir sürü kağıt dağınık halde duruyorlar. İki tane masa var ve üstlerinde daktilo, dosyalar ve kağıtlar duruyor, dekor bu kadarla sınırlıdır. Fo'nun tiyatrosunda, tüm dekorlar işlevseldir. Oyuncuların kostümleri ise memurlarınki çok kirli, tozlu ve çamurlu simsiyah kostümlerden oluşurken baş kahramanımız deli ise tertemiz kıpkırmızı bir kostüm giyiyordur ve elinde taşıdığı, içinde kişilik değiştirmesi için gerek duyduğu her şeyi bulunduran bir bavulu vardır. Oyuncunun esnekliği esastır. Deli rolündeki Mahir İpek güzel oyunculuğuyla karakter değişimini çok güzel bir şekilde sağlıyor ve Mehmet Ulusoy, Yıldırım Şimşek, Çağlar Deniz, Velican Demirel, Hazal Pekgöz oyunculuklarıyla oyunun muhteşem bir şekilde sahnelenmesini sağlıyorlar. Ayrıca güldürü unsuru oyun boyunca yer yer farslarla ve yapılan sözcük oyunlarıyla devamlılığını sürdürüyor. Toplum hakkında üzücü bir gerçekle karşılaşmamız bile seyircide trajik bir duygu uyandırmıyor aksine bu da yine güldürü oyunlarıyla yapılıyor. Son repliğe kadar seyirciyi güldürmeyi başararak seyirci oyun boyunca uyanık tutuluyor. Dario Fo'nun tiyatrosunun özelliklerine ve Ankara Sanat Tiyatrosunun oyunu sahneleyişine baktığımızda Fo'dan alınan geleneği gayet başarılı bir şekilde sahneye taşıdıklarını görüyoruz. Eğer yolunuz Ankara'ya düşer ve tiyatroya gitmek isterseniz kaçırmayın deriz. Balay, Metin A. Halk Tiyatrosu ve Dario Fo, Mitos-Boyut Yayınları. 1. baskı: Aralık/1995. Britannica, The Editors of Encyclopaedia. Dario Fo. Encyclopedia Britannica, 20 Mar. 2022, https://www. britannica. com/biography/Dario-Fo. Accessed 2 May 2022. Dario Fo Biographical. NobelPrize. org. Nobel Prize Outreach AB 2022. Sun. 1 May 2022. https://www. nobelprize. org/prizes/literature/1997/fo/biographical/. Accessed 2 May 2022. Fo, Dario. Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü, Açılım Yayınları, 2014. Nutku, Özdemir. Bertolt Brecht ve 'Epik Tiyatro' (sf. 182-207). Dünya Tiyatrosu Tarihi 2, Mitos-Boyut Yayınları, 3. Baskı: 2008. Temel, Tamer. Epik Tiyatro'da Siyasal Olan ve Gestus Kavramlarını Hannah Arendt ile Okumak. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi 0 (2011): 76-85 https://dergipark. org. tr/tr/pub/teddergi/issue/18476/194561. Accessed 2 May 2022.


Lully, Lulla, Lullay diğer adıyla Coventry Carol, 16. yüzyıldan günümüze kadar uzanan bir Noel ilahisidir. Şarkı geleneksel olarak The Pageant of the Shearmen and Tailors adlı oyunda söyleniyordu. Oyun, Matta İncili'nin 2. bölümünü anlatmaktadır. Şarkı ise Kral Hirodes'in Beytüllahim'deki iki yaş altındaki bütün çocuklar için verdiği ölüm emri sonrası annelerinin bebeklerine olan vedalarını anlatmaktadır. Büyük Herod ismiyle de anılan Kral Hirodes bir Roma Yahudisidir. Kral Hirodes, peygamber İshak'ın büyük oğlu Esav'ın soyundan, varlıklı ve zengin bir Edomlu aileden gelir. Roma İmparotorluğu tarafından Yahudiye Eyaleti'ne kral olarak atanır. Yahudiye, Filistin'in güneyinde yer alan ve Yahudilerin yaşadığı bir Roma eyaletiydi. Kral, yaptırdığı mimari eserlerle ve acımasız kararlarıyla tanınmaktadır fakat Masumların Katliamı olayı ile hiç unutulmayacak biri olmuştur. Yahuda önderleri arasında hiç de en önemsizi değilsin! - Kutsal Kitap, Yeremya Kitabı Bölümleri. Erişim Tarihi: 06/06/2022, kutsalkitap. info. tr - İncil-Tevrat-Zebur Kutsal Kitap, Yıldızbilimcilerin Ziyareti. Erişim Tarihi: 06/06/2022, incil. info - Stringfixer, Coventry Carol. Erişim Tarihi: 06/06/2022, stringfixer. com - Stringfixer, Büyük Hirodes. Erişim Tarihi: 06/06/2022, stringfixer. com


Ünlü İtalyan ressam Tiziano Vecellio'nun, Rönesans dönemini aydınlatan, çağdaşlarından ayrılan ve kendisinden sonraki dönemlere ışık tutan Venüs ve Adonis isimli tablosunu sanatçının hayatı, tablonun mitolojisi ve tekniği üzerinden inceleyelim. Rönesans döneminin ünlü ve yenilikçi ressamlarından biri olan Tiziano Vecellio Alplerin güneyinde yer alan Cadore'de doğmuştur. Resim hayatına dönemin ünlü ressamı Giovanni Bellini'nin yanında başlamış ama kısa süre sonra Giorgione de Castelfronco'nun üslubunu kendine etüt edip, kendi sanatını hayata geçirmeye başlayarak yenilikçi ruhunu ortaya koymuştur. Yaşamış olduğu uzun hayatında neredeyse Michelangelo kadar üne sahip olmuştur. Titian'ın biyografisini kaleme alan erken dönem yazarları, İmparator V. Charles'in sanatçının elinden düşürdüğü fırçasını eğilip, yerden alarak kendisine verdiğini şaşkınlık ve dehşet verici bir hayranlıkla anlatmaktadırlar. Titian, yaşamının erken dönemlerinde ünlü ailelere, bazen de soylu ailelere İncil'den sahneler yapmıştır. Ünü öylesine yayılmıştır ki, dönemin en soylu aileleri hatta imparatorlar bile Titian'dan portrelerini yapmasını istemiştir. Titian, dönemindeki diğer sanatçılar gibi çok yönlü değil ressam kimliğiyle öne çıkmıştır. Boyaları öylesine ustalıkla kullanmıştır ki geçen zaman içerisinde resimlerinde kendi uyumunu yakalamak için boyalara sarılmıştır. Eserlerinde alışılagelmiş kompozisyonların dışına çıkarak, resme yenilik getirmiş ve kendinden sonrakilerin de yolunu açmıştır. Öyle ki ondan kendinden 300 yıl kadar sonra yaşamış olan ünlü ressam Edouard Manet, Olympia (1863) isimli eserini Titian'ın en ünlü eserlerinden biri olan Urbino Venüsü'nden (1534) esinlenerek yapmıştır. Titian'ın söz konusu yazımızdaki eseri olan Venüs ve Adonis tablosu, sanatçının son dönem eserlerinden biridir. Titian'ın son dönem resimleri, erken dönem resimlerinden daha farklı bir üsluba sahiptir. Erken dönem resimleri daha titiz ve ince fırça darbelerine sahipken, son dönem resimleri kalın ve geniş fırça darbelerine sahip, daha iri renk alanları hakimdir. Sonuç olarak Titian'ın erken dönem resimleri daha ince ayrıntılar içerip, yakından bakıldığında da etkilerken, son dönem resimleri yakından izlenemez ama uzaktan da bir o kadar muhteşem görünürler. Venüs ve Adonis isimli eser günümüzde sanatçının birkaç eseri ile birlikte ABD'de bulunan Getty Center'da bulunmaktadır. Efsane odur ki: Suriye Kralı Theias veya Kıbrıs Kralı Kinyras'ın Myrra adında bir kızı varmış. Myrra öylesine güzelmiş ki tüm dünyaya yayılmış bu güzelliği. Hatta babası Theias kızının güzelliğini Venüs'ün güzelliği ile bir tutmaktaymış. Bunu öğrenen Venüs Myrra ile görüşmek istemiş fakat Myrra Venüs'e yeterince saygı göstermemiş, hatta onu oldukça kızdırmış. Bunun üzerine güzellik ve şehvetin tanrıçası Venüs, Myrra'yı cezalandırmak için aşk tanrısı Eros ile bir olup, gönlüne bir baba arzusu düşürmüş. Babasıyla beraber olabilmek için hizmetçisiyle çeşitli oyunlar yapan Myrra, en sonunda istediğine kavuşmuş ve günler, gecelerce bu istediğini gerçekleştirmeye devam etmiş. Son gecelerinde hamile olduğunun farkına varan Myrra, babasından kaçmaya başlamış. Aynı gece babası, günlerdir birlikte olduğu kişinin kendi kızı olduğunun farkına varmış ve onu öldürmek için yollara düşmüş. Babasından kaçan ve çocuğunu korumak isteyen Myrra, Olimpos tanrılarına yalvarmış. Tanrılar da Myrra'ya acıyarak, onu bir Mersin ağacına dönüştürmüşler. Aradan geçen dokuz ay sonunda ağacın kuru gövdesi çatlamış ve Adonis doğmuş. Adonis'i bulan Venüs, henüz küçücük bir bebek olmasına rağmen Adonis'in güzelliğinden büyülenmiş ve ona aşık olmuş. Başkasının onu almasından korkan Venüs, Adonis'i bir sandığa saklayarak, kimselere gösterme! diyerek Persephone'ye emanet etmiş. Fakat Adonis öylesine büyüleyiciymiş ki bu defa da Persephone tutulmuş Adonis'e ve onu Venüs'e geri vermek istememiş. Bunun sonucunda iki tanrıça kavgaya tutuşmuş ve en sonunda Zeus'a gitmişler. Zeus da bu anlaşmazlığa bir çözüm bularak; Adonis'in yılın 4 ayı Venüs ile, 4 ayı Persephone ile, 4 ayını da istediği biri ile geçirmesine karar vermiş. Adonis Persephone'nin yanına, yer altına inince Venüs'ün üzüntüsü tüm dünyayı kaplar ve sonbahar gelirmiş, yeryüzüne çıktığında ise Venüs'ün mutluluğundan yeryüzü çiçeklerle kaplanır ve ilkbahar gelirmiş. Ne var ki Adonis yılın 8 ayını Venüs ile birlikte geçirince, Persephone buna çok öfkelenmiş ve Adonis'i bir yaban domuzu ile öldürmüş. Bazı mitlere göre de Venüs'ün aşıkları Adonis'i kıskanmış ve onun üzerine bir yaban domuzu salarak, ölmesine sebep olmuştur. Sevgilisinin çığlıklarını duyan Venüs ayağına sandeletini bile giyemeden koşmaya başlamış fakat yolda ayağına beyaz bir gülün dikeni batmış ve Venüs'ün akan kanı, en sevdiği çiçeğin rengini beyazdan kırmızıya dönüştürmüş. Sevgilisine yetişemeyen Venüs acısından tanrılara yalvarmış ve tanrılar da ona merhamet ederek, Adonis'i yeniden canlandırmış. Titian'ın tabloyu oldukça renkli bir şekilde izleyiciye sunduğunu görüyoruz. İzleyici ilk olarak sahnenin baş kahramanları Venüs ve Adonis'e odaklanıyor. Bu iki figürün kutsallığından kurtulabilirsek, resmin geri kalanını inceleyebileceğiz.. Resmi biraz incelersek, tablonun ortasına değil de biraz daha soluna yerleştirilmiş olan Venüs ile Adonis, hemen arkalarında oklarını bir ağaca asmış, yarınlar yokmuş gibi uyuyan Eros, sağ tarafta ise Adonis'in zorla zapt ettiği köpekleri, yukarıda Tanrının kutsal ışığı ve ağaçlar ile dağlar yer almakta. Venüs ve Adonis'ten başlayalım: Adonis bir elinde oku, diğer elinde köpeklerinin ipini tutarken bir yaban domuzu avına çıkmak üzere olduğunu bizlere göstermektedir. Titian, Adonis'in ipleri tutan elinin kıvrımının köpekleri zaptetmekte zorlandığını açıkça göstermiş. Burada köpeklerin doğası gereği sabırsız ve hareketli olduğunu da çok rahat görebilmekteyiz. Venüs ise sevgilisinin gitmesini istemediğini ona sarılarak belli etmiş. Titian, Venüs'ün yüz ifadesini öyle güzel yerleştirmiş ki, sanki sevgilisinin başına neler geleceğini biliyor gibi endişeli durmaktayken, Adonis de bir o kadar umarsız. Figürlerin kompozisyonlarından koltuk benzeri bir nesnenin üzerinde oldukları belli. Titian, Adonis'i, bir avcı gibi özenli ama biraz da az önce yaşananlardan dolayı üstü başı dağılmış olarak resmetmiş olmasına karşın, Venüs'ü sanki mermer bir heykel canlanmışçasına pürüzsüz, başka bir dünyaya ait olduğunu da bembeyaz teniyle izleyiciye göstermek istemiş. Gökyüzünde bulunan bulutların arasından sızan ışık hüzmelerinin günün renkleriyle canlı bir şekilde buluşması izleyicinin heyecanlanmasına yol açıyor. Sarı, turuncu, kahverengi renklerinin yoğun şekilde kullanıldığı gökyüzünün hemen altında resmin ana renklerine kontrast oluşturan dağların koyu mavi rengi, gökyüzünün daha açık mavisiyle buluşarak, eserin geri kalanını nötrler gibi durmakta. Resmin geneline hakim olan kahverengi, bordo gibi koyu tonlar, figürlerdeki açık renkle zıtlık oluşturarak, izleyiciyi ilk olarak figürlere, ardından diğer canlılara ve sonra da doğaya yönlendirmekte. Titian Venüs ve Adonis ile tablonun ön tarafında bir üçgen oluşturarak, resmin formunu belirlemiş, ardından da geri kalan ayrıntıları bizlere göstermiştir. Titian'ın yumuşak fırça darbeleri, resme kendiliğindenlik ve bir devinim hissi vermekte. Kompozisyonların dinamizmi, figürlerin hareketleriyle doğru orantılı şekilde verilmiş. Titian, tablonun çağrıştırıcı ve dokunaklı havasını yaratmak için zengin renkler, ışıkla beraber parlayan vurgular ve yeşil ile mavinin hakim olduğu manzara kullanmıştır. Özetlemek gerekirse Titian'ın Venüs ve Adonis tablosu bizlere kıskançlık gibi kötü bir duygunun ne denli kötü sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Bazı zamanlar olur ki kendimizi unutup, kötü duyguların esiri oluruz. Bu bazen aşk olabilir, bazen de aşktan doğan kıskançlıklar. Erhat, Azra. Mitoloji Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitapevi, 1997. Cömert, Bedrettin. Mitoloji ve İkonografi, Ankara, 2015. İpek, Ayşenur, Seniha Ünay Selçuk, Sanat Eserinin Kendisinden Başka Referansı Yok Mudur?, AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6. 15 (2018): 900. Vasari, Giorgio. Sanatçıların Hayat Hikayeleri, Çev. Elif Gökteke, İstanbul: Sel Yayıncılık, 2013. Kara, Erdal. Giorgiona, Tiziano, Manet: Üç Sanatçı, Üç Venüs, Journal of Arts, 2. 1 (2019): 41-42.


Bisiklet Hırsızları, senaryosunu Cesare Zavattini'nin yazdığı Vittorio De Sica taratından yönetilen 1948 yapımı filmdir. Birçok sinemacı tarafından dünyanın en iyi filmi olarak gösterilen film; Yabancı Dilde En İyi Film Akademi Onur Ödülü, BAFTA En İyi Film Ödülü ve Yabancı Dilde En İyi Film Altın Küre Ödülü de dahil olmak üzere birçok önemli ödülü kucaklamıştır. Bu yazımızda İtalyan Yeni Gerçekçilik Akımının ikon filmi haline gelen zamansız başyapıt Bisiklet Hırsızları'nı yeniden keşif kapsamında inceledik. İkinci Dünya Savaşı sonrası dünyanın her yerinde yoksulluğun kol gezdiği karamsar bir hava hakimdi. Hiçbir zaman içinde bulunduğu ortamdaki ekonomik, siyasi ve sosyokültürel gelişmelerden bağımsız düşünülemeyecek bir alan olan sanat; savaş sonrası yıkımdan da nasibini aldı. Bu durum sinemaya toplumsal gerçekçi bir sinema dilinin yaygınlaşarak yükselişe geçmesi olarak yansıdı. Estetik alt yapısı olan sofistike dertlerdense tüm insanlığın temel sorunları sayılabilecek toplumsal ve politik meseleler sinemada kendine yer bulmaya başladı. Sinemada izleyicilere hoş vakit geçirtmek ya da estetik haz vermek gibi kaygıların ötesine geçen Gerçekçi Sinema Anlayışı; alıcıyı etkileme, bilinçlendirme, değiştirme ve dönüştürme fırsatını geri tepmedi. Bisiklet Hırsızları savaş sonrası Roma'da geçim derdi ve yoksullukla boğuşan yüzlerce aileden biri olan Ricci ailesine odaklanıyor. Ailenin babası Antonio Ricci, ailesini geçindirebilmek için işsizlik ve sefalet ile bocalayarak kendine bir iş aramaktayken iş bulma kurumundan aldığı haber ile yüreğine su serpilir. Belediye tarafından hazırlanan afişleri sokak sokak gezerek asabilecek bir işçinin arandığı bu iş için onlarca kişi arasından seçilen Antonio, çok rahatlamış olsa da kabul edilebilmek için sunulan tek şartı karşılayamıyor olmanın gerginliğiyle irkilir. Tek şart, işe alınacak kişinin bir bisikleti olmasıdır. Fakat Antonio geçim sıkıntısından dolayı bisikletini çoktan rehinciye vermiştir. Yine de bu işe çok ihtiyacı olduğundan bisikletini rehinciye verdiğini, yeni bir bisiklet alacak gücü de olmadığını söylemeye korkar. Çünkü 'bisikletim yok' dediği anda, bisiklete sahip olan ve en az Antonio kadar o işe ihtiyacı olan sabırsız kalabalıktan birinin işi kapacağının farkındadır. Bisikleti olmadığı için böylesine umutlandırıcı bir habere sevinememenin burukluğuyla eşi Maria'nın yanına giderek durumu anlatır. Maria ve Antonio son çare olarak çarşaflarını rehinciye vererek bir bisiklet almaya karar verir. Artık bir bisikleti ve işi olan Antonio, nihayet rahatlamıştır. On yaşındaki oğlu Bruno'yu da yanına alarak Roma sokaklarında sevinçle afişleri asmaya başlar. Fakat bu sevinç de uzun sürmeyecektir. Antonio'nun bisikletini bir kenara bırakıp afiş asmaya odaklandığı sırada bir hırsız bisikleti çalar. Filmin asıl hikayesi bu noktadan sonra başlar. Antonio, oğlu Bruno ile birlikte kayıp bisikleti Roma sokaklarını arşınlayarak aramaya başlar. Daha önce sevimli sokaklarıyla romantik aşklara ev sahipliği yapan Roma, bu sefer kocaman caddeleri ve tüm keşmekeşi ile çaresizce kaybettikleri bisikleti arayan bir baba ve oğlunu ağırlamaktadır. Üstelik genellikle cazip taraflarıyla öne çıkarılan Roma kenti, bu sefer hiç misafirperver değildir. Karşımızda daha gerçek, daha acımasız ve önceki tasvirlerden tamamen farklı bir Roma vardır. Antonio ve Bruno, kentin büyük ve kalabalık sokaklarında bisikleti ararlarken biz de onlarla birlikte kayboluruz. Geniş açı ile yapılan çekimler, seyirciye bu karmaşanın içinde bisikleti bulmanın ne denli imkansız olduğunu fısıldar sanki. Antonio ve Bruno kalabalığın içinde bir nokta gibi kalır. Yaşanan kaybolmuşluk hissi çekim tekniğiyle de izleyiciye başarıyla aktarılır. Ayrıca filmdeki tüm mekanlar gerçek mekanlardır. Dolayısıyla görüntüler gerçekten de Roma'nın o dönemki durumunu yansıtır. Oyuncular ise günlük hayatın içinden seçilen sıradan ve yoksul kişilerdir. Sözgelimi Antonio karakterini canlandıran Lamberto Maggiorani, o dönem için son derece etkileyici bir oyunculuk sergilemesine karşın profesyonel bir oyuncu değildir. Maggiorani, gerçek yaşamında torna işçisidir. Roma kazan, Antonio ve Bruno kepçe! Bisikleti kendi başlarına arayarak bulamayacaklarını fark eden Antonio, bürokratik yollara başvurmaya karar vererek bir darbe de burada alacağından habersiz biçimde karakola gider. Polis memuru, alt tarafı bir bisiklet için zaman ve enerji harcayamayacaklarını, daha önemli işleri olduğunu söyleyip Antonio'yu başından atınca sadece Antonio değil, seyirci de midesine yumruk yemişe döner. Polis memurunun sadece bir bisiklet olarak tanımladığı şey, Antonio'nun ailesini geçindirmek için son umududur. Bir eşyanın anlamı herkes için ne kadar da farklıdır! Konu Bisiklet Hırsızları olunca sinema tarihine adını altın harflerle yazdırmış çarpıcı final sahnesinden bahsetmemek olmaz. Bisikleti bulma konusundaki umudunu kaybeden Antonio, yaşadıkları talihsiz olaylardan ötürü sık sık azarlayıp sinirini çıkardığı oğlu Bruno'ya da kendine de acıyarak tüm dertleri unutup son parasıyla oğluna ve kendisine şarap eşliğinde güzel bir yemek ısmarlamaya karar verir. Ölüm harici her derdin çaresi vardır, içelim ve her şeyi unutalım! diyerek kendini ana bırakmak isteyen Antonio, bisikleti bir türlü kafasından atamaz. Yemek esnasında dahi bisikleti çaldırmasa ne kadar rahat bir yaşam süreceklerini hesaplamaktan kendini alıkoyamaz. Final sahnesinde film boyunca ahlaklı yollardan bisikletini bulmaya çalışan Antonio, tamamen çaresiz kaldığını anlar. Durumu telafi etmek için yüzünü karartıp bir başkasının bisikletini çalmaya karar verir. Bruno'yu babasının hırsızlık yaptığını görmemesi için kendinden uzağa yollar. Fakat girişimi başarısızlıkla sonuçlanır, filmin başında kendisini zor duruma düşüren hırsızın yerindedir artık. Tek fark, onun bisikletini çalan hırsız onca çabaya rağmen yakalanmamıştır ama kendisi hemencecik yakalanıp dövülmeye ve linç edilmeye başlar. Babasının lafına uymayıp ortamdan uzaklaşmamış olan Bruno, babasının hırsız damgası yemesine, çevredeki öfkeli kalabalık tarafından sövülerek hırpalanmasına tanık olur. Bruno durumu görünce kalabalığın arasına dalarak babasını kurtarmaya çalışır. Kalabalık oğlundan dolayı Antonio'ya merhamet ederek onu polise vermez. Uzaklaşmalarına izin verirler. Utancından yerin dibine giren ve oğlunun yanında bu şekilde hırpalanmaktan dolayı gururu onarılamayacak şekilde incinen Antonio, acı ve utanç içinde ürkek adımlarla kalabalıktan uzaklaşırken gözlerinden yaşlar boşalmaya başlar. Babasının ağladığını gören Bruno, babasına destek olmak için hüzünle babasının elini tutar. Baba ve oğul usul usul yürüyerek uzaklaşırken gösterişsiz bir biçimde sinemanın en unutulmaz final sahnelerinden birine imza atılmaktadır. Filmin son sahnesinde Antonio'nun başka birinin bisikletini çalmaya karar vermesi filmin katmanlılığını arttırır. Yoksulların birbirlerinden çalarak hayatta kalmaya çalıştıkları bu çarpık düzende suçlu ve suçsuz arasındaki çizgi silikleşir. Doğru ve yanlış ayrımı yapmak güçleşir, sınırlar bulanıklaşır. Antonio ve Maria'nın çarşaflarını satarak bin bir güçlük ve umutla aldıkları bisikletin fütursuzca çalınması hem Ricci ailesini hem de izleyiciyi öfkelendirir. Film boyunca tüm kalbimizle Antonio'nun hırsızı yakalamasını ve çalınan bisikletini bulmasını dileriz. Fakat Antonio hırsızlık yaptığında tam tersi bir şekilde dileklerimiz Antonio'nun yakalanmaması üzerine yoğunlaşır. Bunun tek sebebi Antonio'nun ana karakter olması ve onun hırsızlığının arka planına hakim olmamız değildir. Ortaya çok basit ama çok düşündürücü bir ahlaki ikilem çıkmıştır. O noktadan sonra Antonio'nun bisikletini çalan hırsızla da empati yapabilecek duruma gelmişizdir. Artık öfkemiz hırsızları değil, onları birbirinin sırtına basarak yaşamaya mecbur eden çürük düzeni hedef almaya başlar. Bütün dramatik yapısını sadece bir bisiklet üzerine kuran film, böylesine sade ve gerçekçi bir anlatıyla işin içinden çıkılmayacak karmaşık sorular sormayı başarıyor. Film boyunca bir baba ve oğlun ellerindeki tek ve en önemli varlık olan bisikleti aramaları dışında belli bir olay olmamasına rağmen film seyirciyi sürüklemekten geri durmuyor. Final sahnesi ile hem unutulmayacak ahlaki ikilemler yaratılıyor hem de acındırmaya başvurmadan yaratılan dokunaklı durum ile seyirci beyninden vurulmuşa dönüyor. Baba ve oğul ilişkisinin dinamiklerini de ustalıkla işleyen film, kendine yöneltilen tüm övgüleri fazlasıyla hak ediyor. Nereden bakarsak bakalım, Bisiklet Hırsızları'na dünya sinema tarihinin en iyi filmlerinden biri demek yanlış olmayacaktır! Karatay, A. (2014). Cennetin Çocukları ve Bisiklet Hırsızları Filmleri Bağlamında Sinema, İdeoloji ve Gerçeklik. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 3(11), 99-114. Önbayrak, N. (2014). Sanatta Gerçeklik İçerisinde İtalyan Yeni Gerçekliği. Marmara İletişim Dergisi, 13(13), 187-203.


24 Mart 2023 tarihinde Netflix'te yayına giren suç ve gerilim türündeki dizi, yayımlandığı günden beri oldukça ses getirdi ve şu anda da birçok ülkede platformun en çok izlenen yapımlarından biri. Ayrıca Netflix'in yerli dizileri arasında ilk üç gün izlenmesine bakıldığında en iyi açılışı yapan dizi konumunda olmayı da başardı. Dizinin bu başarısında, fragmanının merak uyandırıcı ve gizemli oluşunun etkisi ise şüphesiz görülüyor. Biz Kimden Kaçıyorduk Anne, genel olarak yan hikaye olarak görmeye alışık olduğumuz farklı bir anne ve kızının hikayesini ana konu olarak 7 bölümde işleyerek seyirciye sunuyor. Perihan Mağden'in 2007 yılında yayınladığı aynı adlı romanının bir uyarlaması olan dizinin yönetmen koltuğunda ise Umut Aral ve Gökçen Usta'yı görüyoruz. Dizinin başrolünde, oynadığı karakterle izleyenlere oyunculuk resitali veren Melisa Sözen yer alıyor. Melisa Sözen'e kızı rolüyle ise Eylül Tumbar eşlik ediyor. Tumbar'ın ilk oyunculuk denemesi olmasına rağmen ortaya koyduğu etkileyici performans, anne-kız hikayesinin iyice içine girmemizi sağlıyor. Odağına anne ve kız ikilisini alan dizide yan rollerde gördüğümüz isimler ise şu şekilde: Musa Uzunlar, Birand Tunca, Başak Daşman, Işıknaz Özedgü ve Hakan Emre Ünal. Dizinin ilk sahnesinden itibaren yaratılan anne ve kızın çok farklı olduğunu hissediyoruz. İkilinin otele görkemli girişindeki diyaloglarında ve kızdan dış ses olarak dinlediğimiz anlatımda bu farklılığın izlerini görüyoruz. Anne ve kızı kalabalıktan uzak kendi yarattıkları dünyalarında yaşarken aynı zamanda gizemli bir kaçışın da tam merkezindeler. Bu kaçışın durakları her seferinde değişiyor. Burası bazen deniz kıyısı yazlık bir beldeyken bazen de Kapadokya'nın karlar içindeki masalsı atmosferi oluyor. Anne ve kızın kurdukları masalsı dünyanın çevresinde onları istemeyen, farklı bulan ve bazen de zarar verecek birileri hep var. Anne ise her zaman diken üstünde, gelecek tehlikeye karşı tetikte bekliyor. Bu gerginlik, annenin dışarıya karşı soğuk ve sert bir tavır takınmasına sebep olurken kızıyla kurduğu bağ ise içimizi ısıtıyor. Fakat annelik içgüdüsünün getirdiği kızını koruma duygusunu da en üst seviyede yaşıyor. Öyle ki kızına en ufak zarar verecek birini hissettiği anda her şeyi yapabilecek tehlikeli ve psikopatik tarafı ortaya çıkıyor. Kızına karşı bu aşırı sevgi ve bağlılığının altında ise çocukluğundan gelme bir travma yatıyor: sevgisizlik. Küçük bir çocukken kaşı karşıya kaldığı bu sevgisizlik, anneyi içindeki nefret duygusuyla yavaş yavaş bir canavara dönüştürüyor. Dizide anne ve kızın gerçek isimlerini hiçbir şekilde öğrenemiyoruz. Dizi, bu yönüyle uyarlandığı kitabın izinden gitmiş. Perihan Mağden de kitabında yarattığı karakterlere isim vermiyor. Bunun sebebini ise şu sözlerle açıklıyor. Yazarın bu düşüncesiyle birlikte kız her zaman annesine 'annem' diye seslenirken annenin kızına hitap şekli ise 'Bambi'm' oluyor. Çünkü anne ve kızın bu yoldaki kılavuz kitabı, çocuk kitabı olarak bildiğimiz Bambi. Anne ve kız, kendi yarattıkları bir masalda yaşarlarken otel odalarını da kendilerine özel gizli bir yuva haline dönüştürüyorlar. Zamanı geldiğinde ise kısa süreli yarattıkları bu yuvadan kaçıp yeni yuvalarını bulmaları gerekiyor. Kaçarken arkalarında bıraktıkları tek şey otel odaları değil, onlara eşlik eden cesetler de var. Anne, kendisini siyahların karanlığına hapsederken kızını ise çocuksu ve rengarenk kıyafetlerle çocukluğunda hapsediyor. Aslında kızının hep çocuk kalıp kendisinden kopmasını istemiyor. Çünkü onun hayattaki tek bildiği şey, Bambi'nin annesi olmak. Anneliği elinden alındığında ise geriye kendisinden hiçbir şey kalmayacağının farkında. Annenin içerisinde sevgisiz hatta tam tersine annesinin nefretiyle büyümek zorunda kalmış bir çocuk yatıyor. Çocukluğunda kendi annesinden küçük bir sevgi kırıntısına muhtaç oluşunun acısını kızını sevgiye boğarak çıkarıyor. Küçükken yolda bulduğu yaralı kargayı tedavi ettirmek için aldığında anne karganın saldırısına uğradığını kızına anlatırken içindeki annelik duygusunun temelini de görüyoruz. Kızının Anne karga seni görünce ne yaptı? sorusuna verdiği cevap aslında kendisini anlatıyor. Tıpkı anne karga gibi o da kızına zarar verene pençelerini gösterip, kanatmaktan hiç çekinmiyor. Kızına ucube diyen otel müdürü ve kızını taciz etmeye kalkan otelin doktoru da bu pençelerin ilk hedefi oluyor. Annenin içindeki canavar ilk hamlesini annesinin katili olarak yapıyor. Annesinin katili olmasına neden olan son darbe ise annesinin daha doğmadan Bambi'yi istememesi oluyor. Yani annenin kızını korumak için ilk öldürdüğü kişi annesi oluyor. Bambi, genç kız olduğunun farkındayken aynı zamanda annesinin onun üstünde sevgiyle kurduğu bağın hakimiyeti altındadır. Kız, içindeki özgür ruhun her geçen gün daha çok farkına varsa da hayatındaki tek kişi olan annesine de karşı koyamamaktadır. Çünkü annesi ondan uzaklaştığını hissettiği en küçük bir olayda bile kırılıyordur. Bambi, bir yandan da kimden kaçtıklarını, neden kaçtıklarını merak ederek sorgulamaya başlıyor. Ama her ne olursa olsun annesine güveni ve inancı tam, bir an bile olsun şüphe duymuyor. Eğer annesi bir şey yapıyorsa bir bildiği muhakkak vardır. Ama en çok merak ettiği ise şüphesiz babası fakat annesinin onu anlatacağı zamanı da sabırla bekliyor. Babasına ne olduğunu ise bir türlü öğrenemiyoruz, bu konu dizide gizemini koruyor. İlerleyen bölümlerde Bambi, annesinin içindeki canavar tarafla da birebir yüzleşiyor. Fakat annesinin öğrendiği bu tarafı, onun annesini sorgulamasına ya da ondan soğumasına sebep olmuyor. Tam tersine annesini anlayan, onun geçmişte yaşadıklarına üzülen bir çocuk Bambi. Annesinin her şeyi onu korumak için yaptığının farkındalığı ve içindeki minnet duygusuyla beraber annesi gibi o da kontrolsüz bir sevgi yaşıyor. Dedesiyle karşı karşıya geldikleri sahnede annesi için gözünü kırpmadan içindeki canavarı ortaya çıkarması, annesinin izinden tıpkı annesi gibi gittiğini gösteriyor. Anneye göre çevrelerindeki insanları tanımlayan ifade: takma ruhlar, kötü kalabalıklar. Anne, insanların gözlerinin her zaman kendilerinin üstünde olduğunun ve fazlaca dikkat çektiklerinin oldukça farkındadır. Bunu da anne-kız olarak herkesten farklı olduklarına bağlıyor. İnsanların ise onları ezip hor görmesine tahammülü hiçbir zaman yok. Kendilerini kabul etmeyen her kim olursa olsun dersini veriyor. Annenin dediği gibi de gittikleri her yerde karşılarına kötü ve onları kabul etmeyen mutlaka bir kişi çıkıyor. Aslında bunu kötülüğün ve kötü insanların her yerde olduğuna dair bir mesaj olarak da görebiliriz. Anne ve kızının kaçış hikayesinde anne tarafından Peşimizdeler, bizim için geliyorlar. cümlesini sık sık duyuyoruz. Anne, herkese karşı temkinli fakat kızına ve kendisine gerçekten zarar verecek kişilerden en başından itibaren şüpheleniyor. Tıpkı ormanda avını arayan yırtıcı bir hayvan gibi burnu çok iyi koku alıyor. Bu özelliğini doğduğu andan beri kendi canavarıyla burun buruna yaşamış olmasından aldığını düşünebiliriz. Annenin 'peşimizdeler' olarak bahsettiği bazen polisler bazen de geçmişin ta kendisi oluyor. Bir noktada ise geçmişten kaçamıyor ve en zor yüzleşmelerden birinin vakti geliyor. Maddi olarak zor durumda kaldığı ve kalan son arsasını satmak istediğinde yıllardır görmediği babasıyla karşı karşıya geliyor. Babasıyla yüzleştiğinde ise onun tek varlığı olan kızını almak istediğini öğreniyor ve dersini alma sırası bu sefer babasına geliyor. Fakat artık yalnız değil, tam canavarına yenileceği sırada Bambi'si elini uzatıyor ve onu kurtarıyor. Ne kadar kızının hep saf duygularla kalıp kendisi gibi olmasını istemese de kızı da artık kendisi gibi. Dizide kitaptan farklı olarak anne-kızın kaçış hikayesinin yanına polisiye bir taraf da eklenmiş. Perihan Mağden, kitapta daha çok anne ve kızın ilişkisine ve annenin geçmişine odaklanarak travmatik durumun kökenlerine inmiş. Fakat dizide gerilimi yüksek tutmak amacıyla dikkatlerin polisiye tarafa daha çok çekildiğini görüyoruz. Bu bakış açısı, izleyiciler olarak bölümler arasında kendimizi anne ve kızın polisler tarafından yakalanıp yakalanmayacağının merakı içerisinde bırakıyor. Doğal olarak kitabın aksine asıl olan anne ve kızının ilişkisini odağa almamızda bir engel yaratıyor. Dizi, annenin geçmişine daha fazla odaklanarak anne ve kızı arasındaki bağı anlatsaydı yerli yapımlar arasında kesinlikle benzersiz bir işe imza atmış olurdu. Fakat polisiye tarafın bazı klişe mantık hatalarını beraberinde getirmekle birlikte dizideki heyecanı zirvede tutmayı sağladığı da su götürmez bir gerçek. Dizinin son bölümünde anne ve kızın başından beri kurdukları peri masalının sonuna geliniyor. Peri masalındaki lüks oteller yerini basit pansiyonlara bırakıyor. İkilinin tüm parası bitmişken peşlerindeki onca polisten kaçmak artık eskisi kadar kolay olmuyor. Ama bölümün duygusal atmosferini asıl yaratansa bölüm boyunca annenin başına bir şeyler geleceğini hissettiriyor olmaları oluyor. Anne-kızın dua kitabı olan Bambi'deki gibi anne için yolun sonuna geldiğimizi ilk andan itibaren anlıyoruz. Annenin bunun bilincinde olması, kızını annesinin olmadığı bir dünyaya hazırlaması ise izlerken içimizde burukluk yaratıyor. Anne, kızının kendisinden sonraki hayatını garantiye almak için yeni kanlı bir plan kuruyor. Annenin elindeki kanın sebebi bu kez kendilerini savunmak değil, paradır. Kendilerine hiç zararı dokunmamış birine zarar vermenin zorluğunu annenin yüzünde görsek de kızı için her şeyi yapacağını artık biliyoruzdur. Sıra artık son kaçıştadır. Bu sefer tehlikenin kokusunu alan Bambi'dir. Anne ve kız, pansiyondan kaçmadan önceki son sarılmalarında kitabın ortasına gelmediklerine kendilerini inandırmaya çalışıyorlar. Bu yüzden tekrar kaçıyorlar, teslim olmuyorlar. Ama ne kadar çabalasalar da son kaçınılmazdır, polisin nefesi hemen enselerindedir. Bu kez en başından beri belli olan plan devreye giriyor. Bambi'de de olduğu gibi yavrusu kaçıyor; annesi geride kalıyor, anne geyik gibi kızı için kendisini feda ediyor. Annenin gözlerini kapamadan önce kötü ruhlara tiksinirmiş gibi attığı son bakışı ise etkileyici bir final sahnesine imza atıyor. Biz Kimden Kaçıyorduk Anne, sunduğu benzersiz anne-kız ilişkisini samimiyetle seyirciye geçirmeyi başarması ve seri katil olan bir anneyle bile bizi empati yapabilecek noktaya getirmesiyle kalbimize dokunan, son zamanların en farklı yapımı diyebiliriz.


Doğu Avrupa, İtalya, Kafkasya ve daha birçok bölgede izlerini bırakan Bizans sanatı; modaya da etki edip, ünlü tasarımcıların koleksiyonlarına tema olmuştur. Bu yazı boyunca Bizans sanatına ve ondan alınan ilhamla oluşturulan moda koleksiyonlarına birlikte göz atacağız. Her zamanın, dönemin bir zeitgeistı vardır. Zamanın ruhu olarak bilinen zeitgeist, din, felsefe ve sanat tarafından belirlenir; bu üçlü hep birbirleriyle bağlantılı ve paralel ilerler. Bizans İmparatorluğu'nun (4. yüzyıl-15. yüzyıl) dini ve politik yaşamı, tabii ki Bizans sanatına da yansımıştır. Bizans sanatı, Antik Roma ve Erken Hristiyan sanatının etkilerini taşırken aynı zamanda Doğu Hristiyan kültürünün benzersiz özelliklerini yansıtır. Bu etkiler ve özellikler, dönemin sanatının icra ediliş şeklinde de bariz bir şekilde görülür. Bizans sanatı denince akla gelen, tanınmış birkaç unsur vardır. Bunlardan biri olan ikonalar, manevi dünyayı yansıtarak insanları dine ve ibadete yönlendirme amacıyla oluşturulmuş Hristiyan azizlerin, İsa, Meryem ve diğer dini figürlerin resmidir. Bir diğer unsur olan, kilise ve sarayların iç kısımlarını süslemek için yaygın olarak kullanılan mozaikler; genellikle azizleri ve dini sahneleri betimler. Yapımlarında altın ve renkli cam parçaları, mermer ve taş gibi malzemeler kullanılan mozaiklere Ravena'daki San Vitale Kilisesi'nin mozaikleri gösterilebilir. Bizans sanatının yapı taşlarından olan ve Bizans kiliselerinin iç mekanlarını süslemek için kullanılan freskler, duvar resimleri ya da tavan resimleri olarak bilinir. Islak sıva üzerine boyanarak yapılan fresklerde parlak renkler ve detaylı tasvirler kullanılır. İsa'nın hayatını ya da dini sahneleri anlatan sahneler gibi temaları vardır. Bizans İmparatorluğu, önemli kilise ve saray komplekslerinin inşasıyla tanınır. Mozaikler, kubbeler, yuvarlak kemerler ve çan kuleleri gibi mimari unsurlar Bizans sanatının özelliklerinden bazılarıdır. İstanbul'daki Ayasofya da en ünlü Bizans kilisesi ve mimarilerinden biridir. Renklerin kullanımı Bizans sanatının diğerlerinden ayrılmasını sağlayan unsurlardandır. Işıltı ve zenginliği temsil eden altın rengi, kraliyet rengi kabul edilen mor, tutkuyu ve dini temsil eden kırmızı; doğayı ve bereketi temsil eden yeşil, cennet ve göksel dünyayı simgeleyen mavi ve saflıkla temizliği simgeleyen beyaz bizans sanatında sıklıkla tercih edilen renklerdir. Moda dünyasına sıklıkla ilham kaynağı olan Bizans sanatı, birçok ünlü moda tasarımcısının Bizans İmparatorluğu'nun zengin kültürel mirasından ve sanatsal dokusundan etkilenerek koleksiyonlar hazırlamalarına sebep olmuştur. Ünlü moda evi, 2013 yılında Bizans sanatının zengin mozaiklerinden aldıkları ilhamla tasarladıkları ready-to-wear koleksiyonlarını tanıttı. Daha önceki Helenistik mozaiklerin aksine cam parçalarını ıslak sıvaya yerleştiren Roma yöntemini adapte edip son derece temiz ve düzenli bir görüntü veren Bizans mozaiklerinin bu özelliklerini tasarımcılar koleksiyondaki giysilerine yansıttı. Bizans sanatında sıklıkla kullanılan altın işlemeler, inci, zümrüt, akit gibi değerli taşlarla bezeli kumaşlar, Bizans tarzında desenler ve Bizans sanatında büyük bir role sahip olan kırmızı renginin baskınlığı koleksiyonun temel öğeleriydi. Santa Maria Nuoa Katedrali'nin zengin mozaiklerinin baskılarını kullanan Dolce & Gabbana, yalnızca elbiselerde değil; taç, küpe, kemer, çanta ve adeta bir sanat eseri gibi gözüken ayakkabılarında da Bizans ruhunu ortaya koydu. Koleksiyondan birkaç tasarım Museum of the Bible'da yer aldı. Yer alan elbiselerden biri Meryem Ana'yı betimleyen, Cefalu Katedrali'ndeki 12. yüzyıl mozağinden doğrudan ilham alan bir görüntüye sahipti. Bu elbiseyi tamamlayan mücevherlerle süslü taç da, Ravenna'daki San Vitale Kilisesi'ndeki 6. yüzyıl mozağinde görülen Bizans İmparatoriçesi Theodora'nın başlığına benzer bir tasarımdı. Kare mozaik deseninin ön plana çıktığı, bir meleği betimleyen straplez bir elbise, taşlarla süslü bir clutch, bir haç kolye ve bir taç gibi koleksiyon parçaları da müzede sergilenmek üzere yerini aldı. Chanel'in Pre-Fall 2011 Paris-Byzance koleksiyonunda Karl Lagerfeld, Bizans İmparatorluğu ve sanatından esinlendi. Koleksiyonda bizans sanatının önemli bir parçası olan mozaik desenleri yine Bizans döneminde cömertçe kullanılan tüvitlerle kombine edildi, zenginliğin simgesi altın rengi, renkli büyük taşlar ve kemerler öne çıkarıldı. Zaman zaman farklı kültürlerden ilham alan Chanel, 1920 senesinde Coco Chanel'in çıkardığı ilk mücevher koleksiyonunda da Bizans'tan ve sanatından ilham almıştı. Karl Lagerfeld yapılan röpörtajda, Coco Chanel'in kabaralardan modanın imparatoriçeliğine yükseldiğini ve bunu hayranı olduğu Bizans İmparatoriçesi Teodora'ya benzettiğini belirtti. 2011 koleksiyonunu sergiledikleri defilede, modellerin saçları yine imparatoriçe Teodora'dan esinlenerek yapıldı. Alexander McQuenn, 2010 sonbahahar koleksiyonunda özellikle elbiselerin üzerinde Bizans mozaiklerinden ilham alarak kimisine karmaşık gelebilecek desenler ve renkli detaylar kullandı. Buna ek olarak, Bizans sanatının işlemeleri ve nakışlarına atıfta bulunarak, özellikle koleksiyondaki ceket ve elbiselerde Bizans döneminin zanaatkarlığını yansıtan detaylara yer verdi. Ünlü moda evi Bizans sanatından aldığı ilhamı tasarımlarında yüksek yakalar, kemerler ve asimetrik kesimler kullanıp gotik estetikle birleştirerek Bizans sanatına koleksiyonlarında yer veren diğer modacılardan farklı bir yol izledi. Valentino 2016 ilkbahar koleksiyonunda Bizans sanatının önemli bir parçası olan kırmızı, altın, bronz gibi dikkat çeken renklere ağırlık verdiği tasarımlarını sergiledi. Özellikle cüppeler için tercih edilen zengin renklere ek olarak, diğer moda evleri gibi Valentino da Bizans sanatı denince akla gelen ilk unsur olan mozaik görünümüne tasarımlarındaki süslemelerde yer verdi. Defilede kıyafetleri tamamlayan aksesuarlarında da Bizans esintisini eksik etmeyen Valentino, değerli taşlarla süslenmiş takı ve aksesuarları sergiledi. Koleksiyonunda Bizans sanatının yanı sıra Bizans İmparatorluğu'nun aristokratik tarz ve giyim geleneğini yansıtan pelerin gibi detaylara yer vererek geçmişe yolculuk tadında son derece başarılı ve ikonik bir iş çıkardı. Başarılı tasarımcı Özgür Masur, 2020 senesinde Bizans sanatıyla modern moda anlayışını birleştirdiği Byzantium adlı koleksiyonunu çıkardı. Bizans'ta İslamiyet'in varlığının son derece belirgin olduğunu söyleyen Masur, bundan dolayı koleksiyonunda İslamiyet'in getirdiği bordo, mürdüm, erguvan ve yeşil renklerini kullandı. Koleksiyonunda yer alan tasarımlarında, Bizans döneminde önemli bir sanat formu olan fresklerden aldığı ilhamla baskılara yer verdi Masur. Tasarımlarına haç da işleyen tasarımcı, diğer moda evlerinden farklı olarak bu haçları altından değil daha koyu renklerde kullanmayı tercih etti. 3D efektli çalışmalara ve katmanlı formlara yer veren Masur, Bizans sanatının yapı taşı olan mozaikleri şekillerine göre kesip, tasarımlarına işledi. Bunun yanı sıra tasarımlarında Bizans aynalarına ve çalgılarına da yer verdi. Defilede giysilerle uyumlu bir şeklide tasarlanmış, koleksiyonun tematik unsurlarını tamamlayan taç ve baş aksesuarları da dikkat çekti. Bizans sanatının büyüleyici dünyası, moda tasarımcılarının yaratıcılığını ateşlemiş ve benzersiz koleksiyonlar çıkarmalarını sağlamıştır. Mozaiklerin parlak renkli parçaları, fresklerin duvarlara can veren figürleri, Bizans'ın göz alıcı ve uyumlu renkleri moda dünyasında özgün ve göz alıcı tasarımların temelini oluşturmuştur. Ünlü markalar ve tasarımcılar, Bizans İmparatorluğu'nun tarih kokan sanatını modern zamanla buluşturarak koleksiyonlarında benzersiz bir nostalji ve zarafet sunmuşlardır. Bizans sanatının büyüleyici izleri, moda dünyasında hala canlı ve etkileyici bir şekilde varlığını sürdürmektedir. - https://www. dailyartmagazine. com/byzantine-art-in-fashion/ - https://www. vogue. com/fashion-shows/fall-2013-ready-to-wear/dolce-gabbana - https://www. vogue. com/fashion-shows/pre-fall-2011/chanel - https://www. vogue. com/fashion-shows/fall-2010-ready-to-wear/alexander-mcqueen - https://www. vogue. com/fashion-shows/spring-2016-couture/valentino - https://www. elle. com. tr/moda/moda-haberleri/insan-icin-sanat-ve-byzantium - https://www. nationalgalleries. org/art-and-artists/glossary-terms/byzantine-art - https://www. metmuseum. org/toah/hd/byza/hd_byza. htm - https://www. hurriyet. com. tr/kelebek/istanbul-la-bizans-in-alakasi-yok-istanbul-tarih-degil-bugundur-16504879


Ünlü Yönetmen Ridley Scott'un yönettiği, Hampton Fancher ve David Webb Peoples'ın kalemleri altında şekillenen ilk Blade Runner, 1982 yılında yayınlandı. Blade Runner dışında o yıl; E. T. The Extra-Terrestrial, The Thing ve Star Trek II: The Wrath of Khan gibi oldukça merak uyandıran önemli bilim kurgu filmleri de sinema salonlarıyla buluşmuştu. Blade Runner ise ilk çıktığı yıllarda muadilleri kadar başarı yakalayamadı. Eleştirmenler tarafından küçümsendi ve gişede hedeflenen sayıya ulaşamadı ancak günümüzde, çok geniş bir türün en sağlam öncülerinden ve örneklerinden biri olarak adından hala söz ettirmekte. Ünlü bilim kurgu yazarı Philip K. Dick'in 1968'te yayınlanan eşsiz romanı Do Androids Dream of Electric Sheep?ten esinlenilen bu filmin başrollerinde Harrison Ford, Rutger Hauer ve Sean Young yer alıyor. Filmin ezgilerinin altındaki imza ise Yunan besteci Vangelis'e ait. Kendisini 17 Mayıs 2022'de kalp yetmezliğinden kaybettiğimiz başarılı besteci, bilim kurgu temasına uygun harika besteleriyle öne çıkmayı başarmıştı. Blade Runner filminde yıl 2019'dur. Teknoloji ilerlemiş, uzay kolonileri kurulmuş ve insanlık, kendisiyle aynı görünen robotlar yapmayı başarmıştı. Bu türe ise Replicant adını vermişlerdi. Replicantlar köle gibi çalıştırılıyor, başka gezegenleri kolonize etme gibi tehlikeli ve ölümcül görevlerde zorla yer alıyordu. Başka bir gezegendeki kolonide Replicantların başlattığı kanlı bir isyan sonucu, Replicantlar, Dünya'da yasaklandı. Replicantların izini sürüp onları emekliye ayırmak ile görevlendirilmiş Blade Runner'dan birisi olan Rick Deckard, Los Angeles'a gelen isyancı Replicantları etkisiz hale getirmek ile görevlendirilir. Replicantların Dünya'ya gelme amaçlarıysa, dört yıllık kısa ömürlerini uzatabileceğine inandıkları, Replicantların yaratıcısı Tyrell ile yüzleşmektir. Replicant birliğinin gelmek için kırk takla attığı bu Dünya, nasıl bir hale gelmiştir peki? Yağmurun, karanlığın ve kasvetin eksik olmadığı bu oldukça çarpık ve endüstriyelleşmiş dünyayı izlerken insanın içi daralıyor. Sanki yaratıcıya ulaşmak istercesine yükselmiş uzun binaların içinde; soğuk, donuk ve oldukça mutsuz insanlar yaşamakta. Dikkatlerden kaçmayan bir nokta ise, filmde net bir devlet tasvirinin olmayışıdır. Sanki tüm dünyayı devasa şirketler yönetiyor gibi betimlenmiştir. Ayrıca Los Angeles şehrine Asya kökenli kişilerin hakim olduğunu görüyoruz. Distopik bir biçimde kurgulanmış bu dünyada geçen filmin, Neo-noir türünde olduğunu söylemek mümkün. 1940'larda ortaya çıkan Noir film kültürünün yenilenmiş bir tekrarı olan Neo-noir filmlerde tıpkı o zamanlar olduğu gibi karanlığın baskın olduğunu gözlemliyoruz. Zaten Neo-noir ile bilim kurguyu birleştirdiğimizde, ortaya yüksek teknoloji fakat kötü hayat şartlarını baz alan Cyberpunk türü ortaya çıkıyor. Han Solo ve Indiana Jones rolleriyle akla gelen Harrison Ford, Blade Runner'daki yapayalnız dedektif Rick Deckard'ı da muazzam bir performansla oynamayı başarmış. Philip K. Dick, bir önceki romanı The Man in the High Castleı yazmaya başlayacağı zaman İkinci Dünya Savaşı'nı yakından incelemiş ve Nazi subaylarının ne kadar da soğuk ve acımasız bir ruha sahip olduğundan etkilenmiş. Daha sonra Androidler Elektrikli Koyun Düşler Mi?yi yazarken de, Philik K. Dick'in Replicantlar için ilham kaynağı Nazi subayları olmuş. Nexus-6 modeli olan Roy Batty rolüne de, Aryan tiplemesine uyduğu için, aslen Hollandalı olan Rutger Hauer'i getirmişler. Philip K. Dick'in de içine bu seçim hemen sinmiştir. 2019 yılında hayata gözlerini yuman tecrübeli oyuncunun Roy karakterindeki dokunuşları o kadar önemli ki, Roy'a yaptığı eklemeler ve doğaçlamalar olmadan filmin atmosferinin büyük bir kısmı adeta uçup gidiyor diyebiliriz. Rutger Hauer olmasa Blade Runner'ın o harika final sahnesini izlememiz mümkün olmayacaktı çünkü başta senaristlerin kafasındaki şey, Roy ile Deckard'ın karate yaparak dövüşmesiydi. Filmin ağırlığını, akışını ve ciddiyetini bozabilme ihtimaliden dolayı böyle bir şey yaşanmamış. Bunların çok operevari ve teknolojik monologlar olduğunu hisseden Rutger Hauer, bir replicantın böyle cümleler kuramayacağını düşündü ve bunları değiştirmeye karar verdi. Sonuç olarak, ortaya bizim bildiğimiz, o hiç eskimeyen tirat ortaya çıktı: Siz insanların inanamayacağı şeyler gördüm. Orion'un omzunda yanıp tutuşan muharebe gemileri... Tannhauser Kapısı'nın yakınlarında, C-ışınlarının karanlıkta parlayışını seyrettim. Tüm bu yaşananlar zamanda yitip gidecek, tıpkı yağmurdaki gözyaşları gibi. Ölme vakti. Ek olarak, yine final sahnesinde, elinde beyaz güvercin tutma fikri de Rutger Hauer'den çıkmış. İyi de Roy Batty, kendisini öldürmeye gelmiş olan dedektif Deckard'a neden merhamet ediyor ve ona bu sözleri söylüyor? Nexus-6 modelli Replicantların dört yıl ömre sahip olduklarını biliyoruz. Ölümüne çare bulmak için geldiği Dünya'dan umduğunu bulamayan Roy Batty, vadesi dolmadan önce hatırlanmak, kendisinin de tıpkı Deckard gibi insan olduğunu göstermek ve birilerinin anılarında yaşamaya devam etmek istiyordu. Böylece aradığı ölümsüzlüğe erişmiş olacaktı. Binanın içindeki kovalamacada da Roy, Deckard'ı köşeye sıkıştırıyor ve avıyla oynayan avcı gibi oynuyor onunla. Çatıdan çatıya atlayıp kaçmaya çalışan Deckard, düzgün bir sıçrama yapamayıp binanın kenarındaki parmaklıklara zar zor tutunduğunda düşmek üzeredir. Zaten Deckard'ın, Sebastian'ın evine gelmesiyle yavaş yavaş başlayan rol geçişinin burada arşa çıktığına şahit oluyoruz. Artık Roy, Deckard'tan üstündür. Korku içinde yaşamak ne de acı, değil mi? İşte köle olmak da böyle bir şey. diyen Roy'un asıl amacını da burada anlıyoruz: Deckard'a, bir Replicant'ın neler yaşadığını hissettirmek. Replicantlar vasıtasıyla Blade Runner'da işlenen hayvan motiflemesini de görmek mümkün. Hayvan varlığının oldukça kıtlaştığı bu dünyada ilk olarak dikkatimizi Voight-Kampff testinde tosbağa sorusunda afallayan Kowalski çekiyor. Daha sonra Tyrell Şirketi'nde geçen sahnede Rachael ile yapay baykuş arasında bir ilişki kurmak mümkün. Replicant olduğunu öğrendikten sonra şoka uğrayan Rachael'in, baykuş üzerinden, yapay bir bilgelik ve varoluşçuluğu temsil ettiğini söyleyebiliriz. Zhora karakteri ise bariz bir şekilde yılan ile özdeşleşiyor. Ayrıca Zhora'yı canlandıran Joanna Cassidy, gerçekte de yılanlara pek düşkündür. Hatta Zhora'nın elindeki yılan da normalde Cassidy'nin evcil yılanıdır. Pris'i canlandıran Daryl Hannah da, çöplerin içine gizlenip Sebastian'ın karşısına çıkmasından ve yaptığı makyajdan yola çıkarak, rakun imajıyla izleyicilerin önüne sunuluyor. Son olaraksa, efsanevi karakterimiz Roy'un da bir kurt motifini canlandırdığını, Deckard'ı kovalarken yaptığı ulumalarından çıkartabiliriz. Roy'u ayrıca barışın ve merhametin sembolü olan beyaz güvercin ile ilişkilendirmek de mümkün. Her ne kadar Blade Runner 1982 yılında sinema salonlarıyla buluşmuş bir film olsa da, hem aynı yıl içinde hem de ilerleyen yıllarda, filmin pek çok farklı kurgulamaları ve senaryoları olması planlanmıştı. Yapımcı ve dağıtım sorunları nedeniyle filmin yedi tane kurgusu var ancak en çok bilinen ve büyük değişikliklerin yaşandığı üç versiyonundan ilki, Amerika sinemalarında yayınlananıydı. Sinemada yayınlanmadan önce Blade Runner bazı izleyicilerin beğenisine sunuldu ve görüşleri alınıp analiz edildi. Sonuyla alakalı net bir duruşa sahip olmadığı ve anlaşılamadığı üzerine gelen eleştiriler sonucu filme stüdyo zoruyla mutlu son eklendi. Filmin bu versiyonu, Deckard ve Rachael'ın Los Angeles'ın boğuk ve karamsar atmosferinden kaçıp güneşli bir yere doğru araba sürmeleriyle bitiyor. Bu son, çoğu şeyin miladı olan Blade Runner'ı klişeleştirip yapmacık hale sokarak, filmin oluşturmaya çalıştığı felsefeyi çöpe atmıştı. Ön izleyicilerden gelen eleştirilere karşı stüdyonun aldığı başka bir önlem ise Rick Deckard'a üst ses eklenmesiydi. Bir sanat eserine ticari ürün gözüyle bakıp, senaristi ve yönetmeni göz ardı ederek, piyasaya film sunma fikrinin yanlış olduğu için: eklenen üst ses, bizce muğlaklık ile yükselen Blade Runner'ı basitleştirmiş ve izleyicilerin film üzerine düşünmesini kısıtlamıştı. Yine de filmin bu halini beğenenler de var. Bu konuda takdir tabi ki size kalıyor. Ayrıca Deckard'ı canlandıran ünlü oyuncu Harrison Ford da karakterine üst ses eklenmesinin filmin havasını öldüreceğini düşündüğünden, belki stüdyo bu fikirden vazgeçer diye, seslendirmeyi kasıtlı olarak kötü yaptığı iddia edilmişti. Yeri gelmişken Rick Deckard ile Fransız filozof Rene Descartes'ın isimlerinin ne kadar benzediğini görebiliriz. Ayrıca Descartes'ın meşhur Düşünüyorum, öyleyse varım. ifadesini Pris'in Sebastian'a söylediğini biliyoruz. Daha sonra, 1992'de, çıkış tarihinden on yıl sonra Director's Cut yayınlandı. Ridley Scott aslında bu kurgu ile pek ilgilenemedi zira o yıllarda Conquest of Paradise adlı filmi çekmek ile meşguldü. Ancak yirmi beş yılın ardından, 2007 senesinde çıkacak olan Son Kurgu ile beraber, ünlü yönetmen, nihayet Blade Runner'ı istediği forma sokmayı başarmıştı. Aslında Director's Cut ile Final Cut birbirine benzerlik göstermektedir. Aralarındaki en büyük farksa, Final Cut ile iyileştirilen görsel efektler ve aksiyon sahneleri idi. Şimdi bahsedeceğimiz değişiklikler, Final Cut ve 1982'de sinemada gösterime giren ilk versiyona dayanıyor. Bu son kurgularla oldukça fazla şey değişti. Bunlardan en önemlileri ise Deckard'ın kaldırılan üst sesi ve filmin sonuydu. 1992 versiyonunda film, Deckard ve Rachael'ın bindikleri asansörün kapanması ile son buluyordu artık. Ayrıca 42. dakikada, piyano başında uyuklayan Deckard'ın rüyasında tek boynuzlu at gördüğü bir kısım eklendi. Bu da bizi, Deckard'ın asansöre binmeden önce koridor zemininde fark ettiği, filmin finalindeki tek boynuzlu at origamisi sahnesine götürüyor. Origamileri Blade Runner'ın en gizemli ve ikonik karakterlerinden biri olan Gaff'ın yaptığı bilindiğine göre, ortaya ilginç bir teori çıkıyor: Deckard'ın da aslında bir replicant olması. Eski Nexus modellerinin insansı davranmayı öğrenmeleri için yeterli ömürleri olmadığından duygusal olarak geride kalıyorlardı. Bu sebeple Replicantları daha kontrol edilebilir ve İnsandan Daha İnsan yapabilmek için Tyrell, yeni modellerine sahte anı yüklemeye karar verdi. Eğer onlara bir geçmiş bahşedersek, duyguları için bir temel yaratırız ve onları daha iyi denetleyebiliriz. diyor Replicantları üreten iş insanı Tyrell. Bu anılar vasıtasıyla gerçek bir insan olmaya daha da yakınlaştılar. Öyle ki, kişinin Replicant olup olmadığını anlamak için yapılan Voight-Kampff testinde, ortalama yirmi-otuz soruda sonuca varabilmek mümkündü ancak yapay anılara sahip Rachael'in ne olduğunun anlaşılması yüz soruyu buldu. Son kurgularda değişen bir başka detaysa ölümünü engellemek isteyen Roy'un yaratıcısıyla yüzleştiği sahnedeki giriş diyaloğudur. Blade Runner'ın eski versiyonlarında Tyrell, Roy'a ne istediğini sorduğunda: I want more life, fucker! derken, yeni versiyonda bu değiştirilerek I want more life, father! yanıtını veriyor. Burada hayranlar hangisinin daha etkileyici olduğu konusunda ikiye bölünmüş durumda. Bir kısım fucker tercihinin, amacı için Dünya'ya gelmeyi bile göze alan bir kölenin üreticisine beslediği kini ve nefreti dışa vurması açısından, daha çarpıcı olduğunu düşünüyor. Diğer kısımsa, father ile hitap etmesinin Roy'a insansı bir boyut kazandırdığını savunarak, evladın babasıyla veya tanrısıyla olan hesaplaşmasındaki duygusal perspektifi daha dokunaklı buluyor. Roy'un yaratıcısına baba diye hitap etmesi, sahneyi mitolojik ve dinsel yönden okumayı mümkün kıldığı için daha sanatsal olmuş diyebiliriz. Doğal olarak aklımıza, kardeşlerini babası Kronos'un karnından kurtarıp ona savaş açan Zeus geliyor. Roy, tıpkı Zeus gibi, kendisiyle beraber yoldaşlarını kurtarmak ve daha fazla yaşamak istiyor. Blade Runner'daki Kronos da böylece Tyrell'e eşdeğer oluyor. Peki Kronos nasıl bir varlıktı? O da bir zamanlar, kardeşleriyle beraber, devasa çocuklarından tiksinen babası Uranus tarafından annesi Gaia'nın rahmine, yeryüzüne hapsedilmişti. Kronos'un annesi bu durumdan rahatsızdı ve evlatlarına baş kaldırmaları için çağrı yaptı. Bu çağrıya yanıt veren tek Titan, Kronos olmuştu. Kardeşlerin tek erkeği ve en genci olan Kronos, babasının testislerini orak ile kesti ve yerle göğü ayırıp serbest kalmayı başardı. Artık güç Kronos'un elindeydi. Ablası Rhea ile olan birlikteliğinden Demeter, Hestia, Hera, Hades ve Poseidon meydana geldi ama ilerde, çocukları tarafından alaşağı edileceğini bilen Kronos; doğan tüm yavrularını yedi ve onları karnına hapsetti. Rhea, eşi Kronos'tan habersiz bir çocuk daha doğurdu: Zeus. Bu çocuk, büyüdükten sonra kardeşlerini kurtaracak ve babasını yenerek onu hapsedecekti. Blade Runner evrenindeki devasa reklam panolarında yer alan Geyşa'nın yediği hapın doğum kontrol hapı olduğu varsayıldığına göre, belki de film burada, yaratıcısını engelleyen ve doğanın kontrolünü ele geçirmeyi arzulayan Tyrell'e atıf yapıyor olabilir. Roy'un Tyrell ile hesaplaştığı sahnede aklımıza gelen bir başka hikaye ise İsa'nın 12 Havarisinden biri olan Judas'ın öpücüğüdür. İsa'yı öldürmek için gelen Romalı askerlere İsa'nın yerini para karşılığı söyleyen Judas'tır. Son Akşam Yemeği'nin ardından, Judas, kalabalıkta İsa'yı öpmesiyle onu ifşa eder. Judas Öpücüğü, günümüzde Dostluk ve iyilik göstergesi sanılan ancak karşı tarafa zarar veren davranış anlamına gelir. Roy ise, yaratıcısını öldürmeden önce onu dudağından öpüyor. Tyrell'in her ne kadar bir hedefi ve ideali olsa da, yaptıkları hem evreni hem de tasarladığı Replicantları tehlikeye atıyor. Roy'un da Tyrell'i öldürmeden önce öpmesi, İncil'deki bu olaya benzemiyor değil. Roy ve Deckard arasında geçen final sahnesinde, Roy yakalamacanın ortasında eline sapladığı bir çivi ile, Judas olmaktan çıkıp daha çok İsa'ya benzemeye başlıyor. Deckard, binanın ufak bir çıkıntısına zar zor tutunmuş vaziyetteyken daha fazla dayanamıyor ve ellerini bırakıyor, kendisini ölümün kollarını teslim ettiğinde onu kurtaran ise Roy oluyor. Onu, çivili eliyle tutup binanın üstüne bırakıyor. Roy'un elindeki Stigmata'yı andırıyor. Dikkatliği izlendiğinde, Deckard'ın düşmeden önce Roy'un yüzüne tükürdüğü görülüyor. Aslında çok da önemli bir detay olmasa da, Deckard'ın Roy'a tükürmesi, insanlığı ve ona inananları günahlarından arındırmak için dünyaya gelen İsa'nın, yerel halk tarafından nasıl linç edilip çarmıha gerildiğine bir atıf yapıp ikisi arasında ilişki kurmamızı sağlıyor. Ayrıca göz teması da filmde sürekli önümüze çıkıyor. Blade Runner'ın açılış sahnesi, Los Angeles'ın karanlık ve endüstriyel dizaynını tepeden gösterirken bir göze yakın çekim yapılıyor. Kısa süreliğine, şehri bu gözden izliyoruz. Gözler ruhun aynası olarak kabul edilir. Göz teması, bilinçsizce niyet ve duyguyu gösteren beden dilinin bir ifadesidir ve bu durum, Blade Runner'da etkili biçimde işlenmiştir. İnsan ile Replicant'ı ayırmaya yarayan Voight-Kampff testi, göz bebeğinin dalgalanması ve irisin istemsiz genişlemesi gibi çeşitli biyolojik tepkiler yoluyla duyguları, özellikle empatiyi ölçer. Roy, kendi gözlerini tasarlayan Hannibal Chew'in yanına gittiğinde, Chew, ona bakarak Senin gözlerini ben tasarladım. Diyor. Roy da: Chew, keşke gözlerinle benim neler gördüğümü görebilseydin. diyerek karşılık veriyor. Buradaki yarı esprili ironiyse, Roy'un gözlerinin gerçekten de Chew'a ait olmasıdır fakat Roy burada, benliğin oluşumundaki kişisel deneyimin önemini vurguluyor. Özünde, Blade Runner'ın girift bir kurgusu ve hikayesi yok. Yer yer tipik bir trajediyi andıran bu filmin ana karakteri; diğer bilim kurgu filmleri gibi çok da büyük şeyler başarmıyor, dünyayı kurtarmıyor. Sadece, yalnız bir dedektifin yaşadığı içsel bir yolculuğu konu alıyor ve bu da filmi ikonik ve klişelerden uzak yapan unsurlardan biridir. Hiçbir olayı ağzımıza kaşık ile sokmayışı ve basit bir karakteri işlemesi, bu filmi ekstra canlı ve yoruma açık hale getiriyor. Cyberpunk türünün en iyi örneklerinden olan Blade Runner'a, ilerde pek çok filmden, bilgisayar oyunundan ve kitaptan göndermeler yapılacaktı.


Onur Saylak'ın yönetmenliğini ve Hakan Günday'ın kalemini ikinci kez bir uzun metrajda bir araya getiren Boğa Boğa, 21 Nisan'da Netflix kataloğundaki yerini almadan önce, 42. İstanbul Film Festivali'nde prömiyerini yaparak seyirciyle buluştu. Saylak ve Günday'ın birlikte yaptıkları ilk film olan Daha gibi, Boğa Boğa'da hikayesini tekinsiz ve karanlık bir yerden akıtarak, gerilimin dozunu adım adım arttırıyor. Başrollerde Kıvanç Tatlıtuğ ve Funda Eryiğit, uzaktan bakıldığında gayet sakin ve birbirlerine aşık bir evli çift olan Yalın ve Beyza olarak karşımıza çıkıyorlar. Daha önce İstanbul'da yaşayan bu çift, birtakım problemler dolayısıyla İstanbul'dan ayrılarak Asos'a yerleşiyorlar. Ortada büyük bir huzursuzluk olduğunu filmin daha ilk dakikalarından hissediyoruz, onların Asos'a yerleşmeleri hiçbir zaman bir tatil, bir kaçamak gibi gelmiyor bizlere, daha çok bir kaçış niteliğinde bu yeni yaşam. Geçmişten, tanıdık yüzlerden bir kaçış. Avcılık, tüfekle, sapanla yapılan bir şeyse Yalın avcılık bilmiyor evet. Fakat avcılık bundan ibaret değildir. Günümüzde de, tarihimizde de avcılığın temel öznesi insan. İnsan avlamakta bir avcılık. Masum insanların umutlarını avlamak, mutlu insanların gülümsemesini avlamak, hayal avlamak, tutunduğumuz değerleri avlamak, eve giren parayı avlamak... insanın insanı avlaması, günümüzün en büyük avcılığı. En büyük hırsızların gözlerimizin önündeki insanlar olduğunu bilen bir yazar olarak Hakan Günday, paranın hükümranlığını, güç dengesizliklerini, avcıların av durumuna düştüğünde bile bundan nasıl paçayı kurtardıklarını politik ve kanlı bir yerden ele alıyor. Yalın karakteri ilk bakışta bize öylesine çıkmazda bir karakter olarak sunuluyor ki, yeni bir hayata başlayıp her ne yaşandıysa onu geride bırakmasındaki bu yolda başarılı olmasını umuyorsunuz. Böyle hissetmekteki en büyük bir diğer etken ise karısı Beyza. İyi hissetmesi ve kötü günleri geride bırakması için Yalın'ın gözünün içine bakıyor. Yüzlerce insanı dolandıran, onların ölümüne sebep olan birinin yanında böylesine durup, her şey iyi olsun diye böylesine çabalamasının nasıl bir açıklaması olabilir ki? Aşk olabilir. Yalın'a ilk bakışta sempati duymamızın sebebi Beyza'nın ona olan aşkı. Asos'taki bu yeni hayata olan umudu, inancı, geride bırakmaya dair inancı. Dünyanın en temiz havasına sahip yerlerinden birine gitmelerine rağmen hava boğuculuktan kurtulamıyor. Boğa Boğa'nın ismi, nefessizlikten ve bu nefessizliğin çatışmasından geliyor. Verdikleri kararlar yüzünden git gide boğulan insanların, tek bir nefes alabilmek için yapabileceklerinden geliyor. Ekonomik krizin ve umutsuzluğun boğuculuğundan geliyor. Bir yılanın boynunuza yavaş yavaş dolanıp, sizi yavaş yavaş nefessiz bırakması gibi bir anlatım bu. Köy halkının Yalın'a baştan beri gelen bu tehditkar yaklaşımı, küçük bir hediyelik eşya arsasına girince ilk meyvesini veriyor. Yalın'a karşı girişilen bu ilk intikam eylemi ve sonrasındaki olaylarda insanlığın yitimi su yüzüne çıkıyor. Yalın tarafından boğulmuş her bir insan, bu sefer onu boğmaya çabalıyor. Nefes almasa da bir şekilde hayatta kalan insanlarla dolu bu hikaye. Bir zamanlar parasıyla güç sahibi olmuş, sahte umutlar satmış biri, şimdi şiddettin kucağında. Peki dayanışmalı şiddet ablukası mı daha güçlüdür, yoksa para mı? Yaptığı yanlış yüzünden yüzüne bakılmayan, her köşede öldürülmek istenen bu adam, parasıyla tekrar aklanabilir mi? En büyük haksızlıkların, yitip giden hayatların üstleri yine aynı parayla örtülür mü? Film final sekansında bunun cevabını vererek hikayesini kapatıyor. Güç çoğu zaman maddi kaynaklıdır. Fiziki varlıklar ve değerler üzerinden gösterir kendini. Paradan güç devşirmek, her toplumda olduğu gibi bizim toplumumuzda da var. Toplum içinde gücü ele geçiren kişilerin, hızla etik ilkelerini yitirip zalimce denilebilecek bir yönetim tarzı edinmelerine yabancı değiliz. İnsan, doğası gereği güç kazandığı zaman yozlaşmaya mahkumdur. Burada yozlaşma diye bahsettiğimiz şey, elbette ki ahlaki ve etik yozlaşma. Yalın gibi, para sahibi, yüksek mevkideki güç sahipleri, kendi çıkarlarını ne olursa olsun diğer insanların çıkarlarından üstün tutma eğilimindedirler. Gücü ele geçirdiği an, gücü kazanırken dayanışma içinde olduğu her bir insana ihanet ederler. Yalın, gücünü kazandıktan sonra ona güvenen her bir insana ihanet etti ve içeriden biri bunu dürüstçe çıkıp anlatana dek su altından onlarca insanın emeklerini çaldı. Fakat sonunda ne mi oldu? Para için kaybettiği o insanları, yine parayla satın alabildi. Kendi elleriyle öldürdüğü insanlar, dolandırarak ölümüne sebebiyet verdiği insanlar, bir şekilde hayatlarına kötü bir yerden dokunduğu insanlar... hepsini aynı masa etrafında toplaması yine paranın hükmü ile oldu. Baştan beri köy halkı tarafından bir sahtekar olarak yılan diye nitelendirilen Yalın, yeniden Yalın Bey konumuna erişebildi. Yalın'ın boğa boğa öldürdüğü insanların arasına Beyza'da eklenirken, sonunda evin penceresinden bir vicdan azabı gibi izliyor onu. Bu göz göze gelişler filmde önemli bir yer kaplıyor. Saylak ve Günday, birlikte yaptıkları ilk film olan Daha'ya bir selam çakarak, Gaza karakteri ile Yalın'ı göz göze getiriyor. Gecenin kör karanlığında iki suçlunun karşılaşması bu. Suçlular göz göze geliyor, bir süre bakışıyorlar ve ne yapıyorlarsa yapmaya devam ediyorlar. Birbirlerine bulaşmadan, hatta daha sonradan birbirlerine yardım ederek. Gaza'nın Yalın'a yardımının da ucu yine paraya çıkıyor.