Söylenti Radarında Bu Hafta serisinin bu haftaki ismi: rody dünyada. Açılımı rekabet olmadan da yaşanır dünyada olan rody dünyada grubu, 2017 yılında kurulmuştur. İlk olarak grubun solisti ve aynı zamanda ritim gitaristi Ümit Sergin ve elektrik gitaristi Abdülkadir Demirci tarafından kurulan grup, 2021 yılında bas gitarist Berkay Aykut'un katılması ile üye sayısını artırdı. Ümit Sergin ve Abdülkadir Demirci ikilisinin birlikteliği lise yıllarına kadar uzanmaktadır. İkili, lise yıllarında beraber gitar çalmayı öğrenmiş ve yaşadıkları yer olan Bursa'da müzik yaparak dostluklarını pekiştirmişlerdir. Üniversite dönemi ile araya giren üç yıllık bir aranın ardından ikili İstanbul'da tekrardan bir araya gelir ve asıl istedikleri şey olan müzik yapmayı devam ettirirler. İlk başta bestelerini bağımsız bir şekilde müzik dünyasına paylaşan ikili, yaklaşık iki yıl boyunca sadece iki gitar ile kaydettikleri parçaları paylaştılar. Bu şekilde geçen iki yılın ardından grup büyüme kararı alır. Bu aşamada ise yolları üniversite döneminde tanışıp ilişkileri dostluğa dönen Berkay Aykut ile kesişir. Aykut, 2021 yılında gruba dahil olur. Bizden Olmaz, Türkü, Uçar Gider Hepsi, Bir Yaş Günün Daha, Yüzleşmek Bu Sonla, Keşif, Hazan ve son çıkan şarkıları Yok Sana Tamam. Grubun en çok dinlenen şarkıları ise Türkü ve Bizden Olmaz. Türkü, birçok müzik sever tarafından grubun ilk dinlenen şarkısı diyebiliriz. Grubun en sevilen şarkılarından biri olan Türkü, grubun ilk şarkılarından biridir. Dört yıl önce çıkan şarkının söz ve müziği Ümit Sergin'e, düzenlemesi ise Abdülkadir Demirci'ye ait. Grubun son şarkısı Yok Sana Tamam, 8 Nisan 2022 tarihinde müzikseverlerle buluştu. Söz ve müziği grubun bas gitaristi Berkay Aykut'a ait olan şarkının kapak görseli Emre Güngördü'ye ait. Indie-folk türünde dikkat çeken müzikler yapan rody dünyada, rekabetten ve baskıdan kaçınan üyelerden meydana geliyor. Tam da bu yüzden bu zamana kadar müziklerini sürekli olarak bağımsız paylaşmış, kimselere dil dökmek zorunda kalmamışlardır. Besteledikleri parçalara baktığımız zaman, müzikleri ile adeta özgürleşiyor sanki rody dünyada. Grubun 2017 yılında kurulduğunu göz önünde bulundurursak gerek maddi sıkıntılar gerekse COVID-19 ile beraber gelen eve kapanmalar ile grubun bir çok sıkıntı yaşadığını tahmin edebiliriz. Fakat tüm bu sıkıntılar özgürlüğüne düşkün bu grubu yıldırmamış, pes ettirmemiş. Tam aksine kendi yollarında kendi yöntemleri ile ilerlemeye devam etmişlerdir. Hala da ilerlemeye devam ediyorlar. Şu anda kemik dinleyici kitlesi bulunan grubun yakın zamanda daha da keşfedileceğini ve bu kemik kitlenin katlanarak büyüyeceğini düşündüğümüz rody dünyada grubunun diğer şarkılarını dinlemek için Spotify adresini ziyaret edebilirsiniz! - Öne çıkan görsel rody dünyada YouTube hesabından alınmıştır.


Ozbi mahlasıyla tanınan Onur Dursun, gerek içinde bulduğumuz sistemi, çevremizdeki insanları eleştiren gerek duygularımıza dokunan gerekse kendini anlatan şarkılarıyla dinleyenlerin büyük beğenisini toplamış ve kendisine has bir tarz geliştirip ülkemizde çağdaş müziğe büyük katkıda bulunarak dinleyicilerin ilgisini üzerine çekmiştir. Anlamadın mı? ve Popüler Fetiş şarkılarında kendisini Şehrin Serseri Şairi olarak tanıtmıştır. 1986 yılında doğan Onur Dursun, Anadolu Üniversitesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü yarıda bırakıp Craft Tiyatro'da oyunculuk eğitimi almış. Verdiği bir röportajda bu eğitimin oyuncu olmaktan ziyade kendini tanıma, keşfetme ve sahnede duruş gibi eğitimlerin üzerinde durarak kendisine katkısı olduğunu söylemiş ve hangi şarkıyı söylerse söylesin o şarkıyı yaşadığını belirtmiştir. Ozbi'nin şarkıları seslendirmesine bu eğitimlerin çok katkısı olduğunu ve kendisinin şarkıyı yaşamasından daha da ileri giderek dinleyicilerine de yaşattığını söylemek çok yerinde olur. 2014 yılında Halk Edebiyatı isimli ilk albümüyle müzik dünyasına giriş yapmıştır. Gezi Parkı olayları döneminde Asi parçasını çıkaran Onur Dursun, bu parçasında birçok konuya değinmiştir. Bu şarkısının başarılı bir protest-rap eseri örneği olduğu söylenebilir. Onur Dursun'un sisteme ve insanlara karşı yaptığı eleştiriler bu şarkıya sığmayacak ve ilerleyen yıllarda Olmazlara Yandım, Sana Sormam, Asi, Popüler Fetiş, Anlamadın mı?, Rant Hilafeti gibi eleştirel şarkılarına da taşacaktır. 2016 yılında Gülce Duru ile sözleri Ozbi'ye ait olan şarkılarını Rakılı Live 1. Seri ile düet yaparak seslendirmeye başladılar ve bunun devamı 2017 yılında Rakılı Live 2. Seri ve 2020 yılında Rakılı Live 3. Seri olarak geldi. Ozbi'nin bir diğer albümü ise 2018 yılında Serserilik ve Şiir adıyla çıktı. Albümleri haricinde Ozbi'nin single şeklinde çıkardığı birçok şarkısı da mevcut. 2019 yılında ise Şanışer'in öncülüğünde çıkan Susamam şarkısındaki Sorgulamak bölümünü seslendirmiş ve dinleyicilerinden büyük bir beğeni toplamıştır. Susamam projesinde bulunan diğer sanatçılar gibi bu şarkı Ozbi'nin daha da ün kazanıp, şarkılarını duyurmasını sağlamıştır. Özellikle Popüler Fetiş şarkısı, şarkı sözlerini görselleştirmesi ve şarkının sadece kulaklarımıza değil gözlerimize de hitap etmesi ve klibe yerleştirilmiş semboller yoluyla izleyiciye aktarılması yönünden önemli bir eser. Bu şarkının klibinde Ahmet Mümtaz Taylan, Devrim Yakut, İpek Bilgin, Bülent Emrah Parlak gibi tanıdığımız oyuncuları görüyoruz ve şarkı bizlere çok güçlü şarkı sözü sunmasının yanında çok güçlü bir imgelem sanatı da sunuyor: At kafalı öğretmen, belli bir kalıba sokulmak için uğraşılan çocuklar, telefon ekranlarında yaşayıp fiziksel olarak yakın ama duygusal olarak uzak çift ve daha birçoğu. Bu Ozbi'nin görselliğin gücünü kullandığı tek kullandığı klibi değildir. Sana Sormam, Kim?, Kazulet görsellik olarak çok güçlü müzik videolarından bazılarıdır. Bir kuştan haber geldi ilk önce haberi gömdüm. Bilmezsin sihirim sen, sinirim el, yokluğuna zifirim ben. Bilmezsin bir yel savurur senin kokuna. Bilmezsin ya işte o bilmediklerinin içindeki çukurum ben. Bu işin sağında solunda durmak yok, durmak yok! Zor zor işler görüyorum hisler yok, Bol bol işlev yok ama söylev çok, Sana hava atan o geveze kuşa takılı kaldı aklın! Sıkıya geldi ya tetiği kafama dayayıp işi dolandır ulan! Kime göre diyemeden evimize niye gece girdiğimizi soran herkese söve söve bitemedi yargılayanlar. Sevemedi bizi hiç sevgiyi yaftalayanlar, korkuyu pompalayanlar. Ele güne rezilliğimiz olsun size ne! Sen susuyorsun ya, sağlam bir köteği hak ettin! -Voltaire


Bu senenin en çok beklenen filmi Spider-Man: No Way Home, dünyanın her yerinden herkes için bir yeni yıl hediyesi tadında vizyona girdi. Jon Watts imzalı film, vizyona girdiği ilk günden gişe rekorları kırmayı başardı. Aşağıda yazdığımız inceleme ise spoiler içermektedir. Spider-Man: No Way Home'daki tüm çoklu evren olayı bir yana, burada Peter Parker'ın en kötü kabusunun gerçekleşmesiyle ilgili bir hikaye var. Tüm dünya Spider-Man'in gizli kimliğini biliyor. Bu durum hem kendisini hem de sevdiklerini büyük riske atıyor. No Way Home bize Peter'ın bunu düzeltmek için yapacağı aşırılıkları ve bu seçimin geniş kapsamlı sonuçlarını gösteriyor. Peter'ın kimliğinin açığa çıkmasıyla dünyası artık alt üst olur. May, Ned ve MJ'in hayatları da Peter ile sahip oldukları yakınlıktan ötürü kötü bir girdaba kapılır. Bu yüzden Peter aklına gelen tek mantıklı şeyi yapar: Bir Avenger arkadaşından yardım ister. Spider-Man: No Way Home'da Peter için ortaya çıkan ikilem, neredeyse klasik bir Spider-Man çizgi romanından çıkmış bir bilmecedir. Peter basit olan yerine doğru olanı yapmaya karar verir. Eylemlerinin kendisi ve sevdikleri için bu genci daha önce hiç olmadığı gibi sarsan sonuçları vardır. Strange bir noktada Bazen hala bir çocuk olduğunu unutuyorum der. Bu, Peter'ın çektiği acıyı tek bir satırda özetlemeye yetiyor. Peter, hayatında gördüğü ve yaptığı her şeye rağmen, hala bir çocuk ve verdiği kararlar dürtüsel ve hatta yanlış olabilir. No Way Home'un ana hikayesi aşina olduğumuz büyük güç büyük sorumluluk getirir sözünü temel alıyor. Burada Peter, muhtemelen ölecek olsalar bile süper kötüleri kendi evrenlerine geri göndermek ile ilgili ahlaki bir çatışma yaşar. May hala insanların ikinci bir şansı hak ettikleri dersini verir. Böylece Peter altı süper kötüyü ölmemeleri için düzeltmeye ve onları bu şekilde eve göndermeye karar verir. Konu açısından bakıldığında, No Way Home'un sonunda biraz ritim bulduğu yer burası. Tanıdığımız kötü karakterlerin bir araya geldiği o nokta. Film, MCU'nun sahip olduğu en iyi kötü karakterleri bize hatırlatıyor. Willem Dafoe'nun 2004'ten beri oynamadığı Green Goblin rolünü yeniden canlandırmasını ve ona sahip olduğu her şeyi vermesini izlemek gerçekten heyecan verici. En iyi Spider-Man filmi olarak geçen, Tobey Maguire'ın 2. filminden Otto Octavius'u karşı konulamaz aksanıyla tekrar izliyoruz. Sonrasında hikayeye Sandman, Lizard ve Electro da ekleniyor. Film, tüm karakterleri bir odaya toplanıp birbirleriyle etkileşime girdiklerinde bir patlama yaşıyor. Peter bu kötü karakterleri iyileştirmeye çalışıyor. Fakat bir noktada bu iyi niyeti, geri dönüşü olmayan bir kayba neden oluyor. Bunun sonucunda gelen öfkeyi kontrol etmede pek başarılı olamıyor. Peter, düşmanlarına yardım etme içgüdüsü ile çok daha karanlık bir intikam alma dürtüsü arasında kalıyor. Tam burada ise yardım, aynı olayları başka evrenlerde tecrübe etmiş kendi alternatif versiyonlarıyla geliyor. Diğer yandan film Doctor Strange ile ne yapacağını bilmediği için onu uzun süre saf dışı bırakıyor. Cumberbatch ve Holland arasında çok fazla kimya yok. Strange, Peter'la olan ilişkisi yerine, sadece hikayenin işlenmesini kolaylaştırmak için filmde bulunuyor. Elbette, bu Strange'in filmi değil. Yine de bulunduğu her sahne önemli ve izlemesi keyifli. Bu filmi en iyi yapan olgunun, açık ara nostalji damarına dokunması olduğunu söyleyebiliriz. Kötü adamlar evrenler arası sıçrama yapabiliyorlarsa, diğer Spider-Man versiyonlarının da yapabileceği akla yatan bir fikirdir. Önce Garfield ve sonra Maguire, Peter'ın kötü adam istilası probleminde hızlı bir şekilde ortaya çıkıyor. Sevdiklerini kaybetmekten, romantik ilişkilerin zorlu bir hal almasına kadar, hepsi aynı zorluklarla ilgili varyasyonlarla karşı karşıya kaldıkları için, film kolayca ulaştığı komedi unsurlarını daha derin hayat dersleriyle dengeliyor. Garfield, kariyerinde her yeni filmiyle yeteneğini sergilemeye devam etti. Fakat burada iki Spider-Man arasında bu rol için doğmuş olduğunu tekrar göstermeyi başarıyor. Artık görece daha yaşlı ve bilge Maguire, yıllardır onu ekranda görmeyen izleyicilere onu neden bu kadar çekici bulduğumuzu hatırlatıyor. Spider-Man'in üç farklı versiyonu da bu karakterin insanlar için neyi temsil ettiğini tam olarak keşfetme fırsatı yaratıyor. İşin püf noktası, arka cebinde Maguire ve Garfield olduğu için bu film kötü eleştirilerden bir nevi paçayı sıyırabiliyor. Bu ikili ekrana çıktıklarında izleyici aklını kaybediyor. No Way Home, Spider-Man karakterini sahiplenmiş olan herkes için neredeyse bir ödül gibi geliyor. Bahsi geçen bu ödül, Holland, Garfield ve Maguire'ın ekranı birlikte paylaştığına tanıklık etmek. Bu üçlünün birlikte Özgürlük Anıtı'ndan atlamalarını izleyebilmek paha biçilemez. No Way Home, önceki filmlerin mükemmel olduğunu iddia etmiyor. İzleyicinin de beğenmediği unsurlarla dalga geçiyor. Son yirmi yıldır, Spider-Man öykülerini yakından takip eden izleyicilerin salondan mutlu ayrıldıkları bir film oluyor. Bu, Spider-Man olarak Holland'ın oynadığı altıncı film. Bu 6 farklı hikaye boyunca, Holland'ın karakterinin büyüdüğünü veya değiştiğini ya da onu bu hikayeler boyunca neyin yönlendirdiğini söyleyemeyiz. Çünkü bunca zaman, Spider-Man, o film için neye ihtiyaç varsa o oldu. Bu filme kadar farklı çatışmalar yaşasa bile filmler arasında karakter gelişimi göstermiyor. Bu durum diğer iki filmi ve Holland'ın versiyonunu başarısız kılıyordu. Fakat bu filmde küçük Tony Stark yerine gerçek bir Peter Parker izlemeye başlıyoruz. Gelecek Spider-Man filmlerinde Peter'ın üniversite maceralarını ve kaotik romantik hayatını bir arada yürüttüğü yeni bir dönem izleyeceğimizin sinyallerini alıyoruz.


Padme Amidala'nın, Demek özgürlük böyle ölüyormuş, bir sürü alkışla. sözleri eşliğinde doğan İmparatorluk, aslında Cumhuriyet'in yıllardır savaştığı savaşa nokta koymak için getirdiği bir sistemdi. Klon Savaşları galaksinin dört bir yanında öylesine büyük bir yıkıma yol açmıştı ki, Galaktik Senato üyeleri geçen üç yıl boyunca hem askeri hem mali olarak çok fazla kayıplar vermişti. Naboo'nun güvenilir senatörü Palpatine ise bu kayıpları durdurabilmek için savaşın tek elden yönetilmesi gerektiğine inanıyordu. Jedi Konseyi savaşı kontrol altına almak konusunda yetersizdi, Güç olarak tabir ettiğimiz inançları onları durduruyor, baskılıyor ve zamana ayak uydurmaktan alıkoyuyordu. Kendi aralarında siyah, beyaz ve grinin etikliğini tartışmak onları, çevrelerini saran karanlığa karşı savunmasız bırakmıştı. Konsey'in koruması gereken denge, galaktik huzur ve hayatlar; kazanamadıkları bir savaşın, hatta düzenin kendisine karşı savaştıkları bir savaşın, yıkıntıları arasında hayata tutunmakta zorlanıyordu. Cumhuriyet'in insanları yalnız bırakılmıştı. İmparatorluk, yozlaşmış ama akıllıca yazılmış bir oyunun meyvesiydi fakat galaksiye hükmettiği yirmi dört yıl boyunca insanlarını korkuyla, tehditle ve baskıyla yönetmişti. Palpatine, Güç'ün karanlığını yeni düzenin her bir katmanına ilmek ilmek işlemeyi başarmıştı. Sadece yirmi dört yılda öylesine acımasız bir tiranlık kurmuştu ki, İmparatorluğun gücünü ve kudretini sorgulayan her insan, bunun bir bedelinin olacağını bilerek sessiz kalmaya itilmişti. Başından beri korktukları ve kendilerini savunmaya çalıştıkları düşmanın aslında onları yöneten eller olduğunu bilmeden, Palpatine'in İmparatorluğu için çalışmışlardı. Klasik Üçleme'den önce, İmparatorluğun fiziksel yıkılışından önce, Andor ve Rogue One bize insanlığın nasıl İmparatorluğa karşı birleşerek bir el olduğunu gösterirken, aynı zamanda Luke Skywalker'ın ve Eski Jedi Düzeni'nin zaferinin bir kıvılcımdan ibaret olduğunu da anlattı. Tony Gilroy'un kamerasıyla Star Wars evrenine baktığımızda, yenilmezi yenmek için kahraman olmamıza ihtiyaç olmadığını gördük. Sıradan insanlar, çiftçiler, pilotlar, askerler, çöpçüler, tamirciler, din adamları, politikacılar, memurlar; İmparatorluğun boynuna basıp emeğini elinden zorla aldığı her insan, özgürlük uğruna bir şeyler yapmayı göze almayı seçtiğinde savaş başlamıştı. Asiliğin tam olarak ne zaman bir birlik haline geldiğini şu an için detaylarıyla bilmiyoruz fakat Luthen Rael, Mon Mothma ve Saw Gerrera'nın gerillalar, casuslar, sabotajcılar ve suikastçılardan oluşturdukları ekiplerinin, Asi Birliği'nin temellerini atmış olduğu bariz. Luthen Rael kendi sözleriyle, düşmanının yolunu izlediği süreçte gözden çıkardığı hayatların ağırlığı altında ezilirken, Mon Mothma doğru olanı yapmak uğruna ailesinden ve değerlerinden vazgeçmiş, Saw Gerrera ise normal bir hayata giden tüm yollara sırtını dönmüş bir şekilde gerilla savaşı sürdürüyor. Galaksinin dört bir yanındaki ayaklanmaların kıvılcımlarını yakan şeyin bağımsızlık özlemi değil, bastırılmışlığın ve korkunun verdiği öfke olduğunu görmek seyirci olarak bizi üzse de aynı zamanda hepimize birer umut ışığı yakıyor. Yolun sonu ne kadar karanlık olursa olsun körleşmiş bir halkın farkında olmadığı baskı, asiliğin olaylara karışmasıyla yolu daraltıyor ve kimsenin nefes almasına izin vermeyecek bir raddeye getiriyor durumu. Sırtımızı döndüğümüz, başımızı eğdiğimiz müddetçe karanlığın üstümüzde durmayacağını düşünsek de Andor bunun mümkün olmadığını gözler önüne seriyor. Rogue One'ın açılışında da gördüğümüz gibi, nereye gidersek gidelim, nerede saklanırsak saklanalım İmparatorluk bir şekilde hayatımıza dahil olmanın bir yolunu buluyor. Rüzgarın dönmesiyle adaletin hiçbir noktaya erişememesi, suçsuz insanların İmparatorluğun çarkında işlemek zorunda bırakılan birer alete dönüşmesi, Luthen'ın baskılarıyla sürekli hata yapan hükümetin her geçen gün daha fazla insanın kuyruğuna basması birikerek belli bölgelerde patlak verirken İmparatorluk, Gerrera'nın askerlerini avlamaktan ve bununla övünmekten ileri gidemiyor. Birbirilerinin devamı olan iki hikayede de gördüğümüz gibi Galaktik İmparatorluk o kadar sert bir yapı ki, yıkılmıyor, bükülmüyor, eğilmiyor ve sırf bu yüzden hata yapmak İmparatorluğun dönülmesi imkansız yollara girmesine neden oluyor. Hem Andor hem Rogue One bize; umuda tutunmanın imkansızlaştığı, haklarımızın elimizden çekip alındığı, adalet için sesini yükselten herkesin cezalandırıldığı, suçlunun ve suçsuzun birbirine karıştığı en karanlık zamanlarda bile başımızı göğe kaldırmak için sadece cesarete ihtiyaç duyduğumuzu anlatırken, bizler seyirci olarak İmparatorluğun çatlaklarının yarıklar haline gelmesini izliyoruz. Bizi kurtaracak şeyin seçilmiş bir kişi olmadığını, eşi benzeri bulunmayan bir kahramanın gelmeyeceğini ve geleceğimizin bizim ellerimizde olduğunu hatırlıyoruz. Şu an durduğumuz yerden baktığımızda kırılmış, paramparça bir topluluk görebiliriz fakat umut tamamen yok olmuş değil. Biz savaşmaya devam ettiğimiz sürece umut da var olmaya devam edecek.


Star Wars Orijinal Üçlemesine ilk baktığımızda iyinin ve kötünün kalın bir çizgiyle birbirinden ayrıldığı, her şeyden habersiz büyüyen kahramanımızın yaşadığı macera sonunda gezegene huzur ve barış getirdiği, güçlü kötü adamların sevginin gücüyle yenildiği bir evren görmek mümkün. Fakat birer yap-boz parçaları gibi filmler birbirilerini tamamladıkça oluşan mitler, evrenler, hikayeler ve iki boyutlu olmaktan çıkan karakterlerle birlikte Star Wars kalbimizde, zihnimizde ve sinema tarihinde büyük bir iz bıraktı. George Lucas'ın etkisi altında büyüdüğü macera hikayelerine, bilim kurgunun gölgesinde küçük bir saygı duruşu olarak çekmek istediği Star Wars zamanla öyle bir hale geldi ki, sinema kültürüne yeni ifadeler eklerken kendisinden sonra gelen bilim kurgu filmleri için büyük bir ilham kaynağı oldu. Star Wars'un klasik bir hikayeye sahip olduğunu söyleyebiliriz fakat biliyoruz ki, sinemada 'mesih'in macerası' hareketini başlatan ve bu hareketin blockbuster öncüsü olan yönetmen George Lucas'dı. Sade ve neredeyse zarif bir dille başlayan seri, daha seyirciyle buluştuğu ilk günden bilim kurgu ve fantezi dallarında adını duyurmayı başarıyor. İnce işçilikle hazırlanmış evrenleri, karakterleri, trajedileri ve sadece teknik ekibin sıfırdan yarattığı galaksi bir yana, hikayeye hizmet eden diyaloglar ve alegorilerle de seyir zevkinizi ikiye katlıyor. Star Wars: A New Hope bir blockbuster filminden bekleyeceğiniz her şeyi içinde barındırıyor. Akıcı bir hikaye, ilginç karakterler, ritmik aksiyon sahneleri ve mutlu son. A New Hope devam filmleri olmadan kendi başına ayakları üzerinde durabilen tek Star Wars filmi olmakla kalmıyor, aynı zamanda çok kısa bir sürede bize tamamen sıfırdan yazılan bir evreni, başarılı bir şekilde, tanıtıyor. Gary Kurtz tarafından yapımcılığı üstlenilen, George Lucas'ın yönettiği film, güzel yazılmış bir destanı aratmıyor. Efektif kullanılan sahne aksesuarları, makyajlar ve dekorlar sayesinde bir saniye olsun baktığımız evrene yabancılaşmıyoruz. Lucas fantezi ve bilim kurguyu öyle başarılı bir şekilde harmanlamış ki, amcasının yanında çiftçilik yapan genç bir çocuğun büyüyüp kaderini yazması 2023 senesinde bile bize sıkıcı gelmiyor. Kalıplarından çıkarılmış, beklenmedik bir şekilde insanlaştırılmış, sevilmesi kolay karakterlerimizle maceranın içinde kaybolmamak neredeyse imkansız. Kötü adamlarımızın bile kendilerine ait sağlam hikayeleri olduğunu anlayabiliyoruz. A New Hope tüm derdini limitli bir süreyle, sadece başarılı oyunculuklarla ve John Williams'ın eserleriyle seyirciye aktarmayı başarıyor. Yılına göre denenmemiş kamera hareketleri, yapımcıların maliyetlerine bakmayı bile reddettiği set tasarımları, başarılı bir yazar ekibi, mükemmel bir ses tasarımı ve akıllı aynı zamanda takıntılı bir yönetmen, Star Wars'u Star Wars yapan her şey, yani A New Hope. Yönetmenin formülize edilmiş hikayelerde başarılı olmama şansı çok düşüktür fakat Lucas'ın 'kahramanın yolculuğu' olarak tanımladığı senaryo alışılmış anlatımlardan oldukça uzak. George Lucas'ın da belirttiği gibi aşırı tanıdık gelen fakat uzun zaman önce çok çok uzak bir galakside geçen macera, yönetmenimizin son anda umutlarını kaybetmesine neden olacak kadar özgün bir iş. Lucas'ın söylenilen her şeye rağmen sahip olduğu spesifik ve katı sanat görüşü anlatmak istediği hikayenin yarım kalmamasına neden oluyor çünkü Star Wars çıktığı dönem kapsamında aklı yerinde bir yönetmenin üstleneceği bir iş değil. A New Hope'un böylesine büyük bir riske rağmen başarılı olmasını ise yönetmenimizin sanat görüşüne borçluyuz. A New Hope sinematografik bir açından incelendiğinde çok parlak bir iş değil elbette fakat dahiliklerle dolu olduğunu inkar edemeyiz. Filmin bugün bile rahatlıkla izlenen bir görsele sahip olması, Lucas'ın istediği görüntüye sahip olabilmek için birçok yeni teknoloji geliştirtmiş olmasına borçlu. Aynısını klasikleşmiş hikaye için söylemek mümkün, mükemmel bir anlatım değil fakat tabuları yıkmayı ve seyirciyi kendisine çekmeyi başarıyor, bunların hepsini de sağlam bir kurgusal dünya inşasına borçlu. Lucas'ın esinlendiği işlere bağlı olması ve ilgi çekici bulduğu teknikleri dönüştürüp geliştirerek filmin her noktasında kullanması onun auteur bir yönetmen olduğu izlenimini veriyor. Empire Strikes Back için daha farklı konuşmak mümkün. Yönetmen koltuğuna Irvin Kershner'ın geçmesiyle sanat dili keskin bir Star Wars izlemeye başlıyoruz. Paralel hikaye anlatımı başarılı ve sırıtmıyor, karakterlerimizin gelişimlerini soluksuz bir şekilde izliyoruz. En önemlisi ise filmin elle tutulur bir sinematografiye sahip olması. Altın Oran tekniği sıkça gözümüze çarpsa da filmin karakterlere özel renk paletleri oluşturması bizi New Hope'un etkisinden hızla çıkarıyor. Star Wars, Empire Strikes Back ile gerçek bir bilim kurgu serisine dönüşüyor. Force'un kendine ait matematiğini, uzayın ve uzayda gerçekleşen savaşın kurallarını, ilk filmden beri bahsedilen kudretli İmparatorluğu ve gerçek bir asi üssünü görüyoruz. Büyüyen ve daha da ciddileşen bir savaş filmine sürüklenirken Lucas'ın özellikle savaş sahneleri için İkinci Dünya Savaşı'ndan esinlendiğini çok daha net görmek mümkün. Irvin Keshner'ın da etkisiyle evren daha da genişliyor fakat bu sefer hikaye ve karakterler de bu büyümede yerlerini alıyorlar. Luke'un başarısızlığı film boyunca güçlü bir lanet gibi onu takip ediyor, Leia politize olmuş karakterinden çıkıp savaş alanına inerken, Han ilk filmin aksine savaşmak için yeni değerlere sahip oluyor. Empire Strikes Back gerçek bir bilim kurgunun her notasına değinirken Star Wars'u asıl Star Wars yapan 'efsane' kimliğini kaybetmiyor. Serinin son filmi için yönetmen koltuğuna Richard Marquand geçiyor. Return of the Jedi, kendinden önceki tüm filmlere kıyasla masalsı bir anlatıma geçiyor. A New Hope'un yarattığı mitolojik esintiden ve Empire Strikes Back'in tüm ciddiliğinden uzakta kendi sesini bulmaya çalışıyor. Bir Star Wars final filmi olarak elbette seyirciyi ekran başında tutmayı başarıyor fakat ne ilk filmin başarılı evren kurgusuna, ne de ikinci filmin göze çarpan sinematografisine yaklaşamıyor. Return of the Jedi serinin belki de en zayıf halkası olarak anılmasına rağmen maceranın sonunu amaçladığı gibi, akıcı bir şekilde, seyirciye geçirmeyi başarıyor. Savaş sahnelerinin verdiği görsel seyir zevkini, Luke'un hikayesinin sonuna gelmesini ve belki de macera boyunca elde ettiği başarılardan biri olarak Darth Vader'ı kendi yöntemi ile yenmesini seyirci olarak zevkle izliyoruz. Elbette Star Wars yazımızı, müzikleriyle John Williams'a ve ses tasarımıyla Ben Burtt'a değinmeden bitiremeyiz. Bölümlerinde ustalaşmış, dahi olarak nitelendirebileceğimiz bu iki isim olmadan Star Wars kesinlikle bugün sahip olduğu başarıyı yakalayamazdı. Filmlerin başarılarının ardında sadece yönetmenin ve oyuncu ekibinin olmadığını kanıtlayan en güzel işlerden biri Star Wars. Set mekaniklerinden, sıfırdan inşa edilen mekanlara ve teknolojilere, daha iyi görüntü elde etmek için özel tasarlanan lenslerden ve ışıklardan, ses tasarımına, görüntü tasarımına, kostüm ve makyaj ekibine, senaryo ekibine; kısacası filmin elleri ve ayakları olan tüm set önü ve arkası ekibine ait bir iş Star Wars. Yalnız bir yetimin ailesini bulması ve tüm galaksiye barış ve huzur getirmesi belki çok daha farklı şekillerde anlatılabilirdi ama bu kadar aklımızda ve kalbimizde yer eder miydi bilmiyoruz fakat Lucas'a ve ekibine böylesine güzel ve detaylarla kurgulanmış bir evren yarattığı için teşekkür etmekten de kendimizi alamıyoruz.


Stefan Zweig'in kısa romanı Satranç, ana karakterleri Mirko Czentovic ve Dr. B'nin zihinlerine derinlemesine inen bir psikolojik edebiyat eseridir. Yüksek bahisli bir satranç maçının arka planında geçen bu kısa roman, bize onların hayatlarının büyüleyici bir incelemesini aktarır. Karakterlerin zıt kişilikleri, psikolojik zayıflıkları ve ruhlarının karmaşasını aktarmayı gerçekten başaran bir roman Satranç. Mirko Czentovic karakterinin özünde olağanüstü satranç yeteneği yatıyor. Küçük yaşlardan itibaren satranç oyununun karmaşıklıklarını kavrama konusunda doğuştan gelen bir yeteneği var ve bu onu satranç dünyasında tanınan ve asla yenilmeyen biri haline getirmiş. Mirko'nun satranç yeteneği, doğaüstü bir seviyede, doğal olarak gelişen ve sezgisel şekilde geliştiği ifade ediliyor. Bu inanılmaz yetenek, onun hem en büyük gücü hem de en büyük kırılganlığıdır. Mirko, küçük bir Yugoslav köyünde her şeyden izole bir şekilde yetişmesinden kaynaklı, içe dönük doğasıyla karakterize edilip hikayede böyle karşımıza çıkmakta. Yaşamında geçirdiği yılları, sıradan sosyal etkileşimlerden uzaktı ve bu da duygusal gelişiminin ilerlememesine yol açmıştı. Bu kısa roman, Mirko'yu sosyallikten uzak ve minimum konuşma becerisine sahip biri olarak karışımıza çıkarıyor. Satranç dünyasındaki asosyalliğinden dolayı insan ilişkilerinde başarılı değil. Klasik iletişimler bile ona karmaşık gelmekte ve bununla baş etme konusunda yetersiz bir karakter. Mirko'nun bu inanılmaz yeteneğinin getirdiği asla kaybetmeyen biri oluşu, onu kibirli ve olaylara karşı tepkisiz hale getiriyor. Olağanüstü yeteneklerinin farkında olan biri ve bu farkındalık onda bir egoya yol açmıştır. Kibirliliği, başkalarına karşı ilgisizliğinde ve zorluklara karşı küçümseyici tavrında açıkça görülmekte. O rakiplerinin satranç oyununa karşı yeteneğini ve psikolojik gücünü hafife alan biri. Görünüşteki yenilmezliğine rağmen Mirko Czentovic, duygusal ve psikolojik zayıflıklara sahip bir kişilik. Bu zayıf noktalar, Dr. B.'nin satranç mücadelesiyle karşı karşıya kaldığında ön plana çıkıyor. Maç esnasında üzerine hissettiği baskı ve dünyadaki tek satranç dehasının o olmayabileceğinin izleyiciler tarafından farkına varılması, ruhsal durumunu oldukça etkiler. Bu maçtan sonra kendine güvensizliğinin ve duygusal kırılganlığının ortaya çıkmakta olduğunu görürüz. Kitap, iki karakter arasında geçse de en dikkat çeken şüphesiz Avukat Dr. B'dir. Bu karakter, Nazi rejimi tarafından tutuklanır ve sorgulanmak üzere aylarca alıkonulur. Diğer tutuklular gibi Nazi kampına gönderilmez fakat kendisinin de deyimiyle, kendini daha büyük bir işkence bekler: Hiçliğe mahkum edilmek. Avukat Dr. B'yi okurken hiçlik ve yalnızlığın içinde bizi hayata bağlayanın, içimizdeki yaşama arzusu olduğunu ve bu yaşam arzusuna nasıl yön verebileceğimizin de bize bağlı olduğunu anlıyoruz. Dr. B, kendisini hayata o hiçliğin içinde olmasına rağmen satranç oynayarak bağlayan biri. Satrançtaki yeteneği zorunluluktan tutkuya dönüşen Dr. B, farklı iki beyinde gelişmesi gereken bu oyunda tek beyindir. O hem siyahtır hem beyaz. Dr. B'nin karakteri gizem ve bilinmezlik içindedir. Gerçek kimliği ve geçmişi asla tam olarak ortaya çıkmıyor, bu da onun kişiliğine bir çekicilik unsuru ekliyor. İkinci Dünya Savaşı'nın yarattığı kaosla dolu olan geçmişi, karakterin ruhunun temelini oluşturuyor. Savaşın travması ve yıllarca süren hücre hapsi onun üzerinde derin bir iz bırakıp ruhsal olarak ağır yaralar açmıştır. Karakter, savaşın ve esaretin psikolojik bedelini yansıtmakta, bu da onu karmaşık ve esrarengiz bir figür haline getirmektedir. Dr. B, geçmişiyle ve psikolojik yaralarıyla başa çıkmanın bir yolu olarak satranca yöneliyor. Aslında buna mecbur kalıyor. Oyun, onun düşüncelerini ve duygularını başka bir şeyle uğraşarak aşabileceği, bunları tolere edebileceği bir sığınağa dönüşüyor. Onun satranca yaklaşımı rekabetçi olmasından ya da hırsından kaynaklı değil, teselli bulma arzusundan ve zihinsel meşguliyetten kaynaklanmakta. Bu onu, satrancı öncelikli olarak bir onaylanma aracı olarak gören Mirko Czentovic'ten ayırıyor. Dr. B, rakiplerini tedirgin etmek için alışılmışın dışında psikolojik taktikler kullanan, stratejik ve hesaplı bir oyuncudur. Mütevazı görünümü ve tavrı, müthiş satranç becerilerini gölgede bırakmaktadır. Kısa roman, Dr. B'nin Mirko Czentovic'in umursamazlığına ve kibrine meydan okumak için nasıl psikolojik manipülasyon ve alışılmadık hareketler kullandığını aktarıyor bizlere. Mc. Connor, hikayede dünya satranç şampiyonu Mirko Czentovic ve gizemli rakip Dr. B ile aynı gemide seyahat eden varlıklı bir kişilik olarak tanıtılıyor. Yolculuk sırasında meydana gelen olaylarda, özellikle de Czentovic ile Dr. B. arasındaki satranç maçı hakkında gözlemci ve yorumcu olarak görev alıyor bu karakter. Mc. Connor, dünyanın esrarengiz satranç şampiyonu Mirko Czentovic ve hikayede gelişen satranç maçı hakkındaki merakı ile ön plana çıkıyor. Gemide meraklı olduğu kadar hırslı ve başarı saplantılı biri olarak da biliniyor. Buradaki kişiler ve olaylar ilgisini çekiyor ve bu da onun ilgili bir kişilik olduğu bilgisini veriyor bize. Mc. Connor, sıra dışı bireylerden oluşan bir dünyaya itilen, sıradan insanın tasviri. Tepkileri ve gözlemleri, diğer karakterlerin tuhaflıklarının ve karmaşıklıklarının vurgulamasını sağlıyor. Czentovic ve Dr. B'nin olağanüstü yetenekleri, tuhaflıkları ve çatışmalarıyla karşı karşıya kalan ortalama bir insanın bakış açısını temsil ediyor. Mc. Connor'ın varlığı, gemide geçen olayların ve kişiliklerin dışarıdan birinin bakış açısından keşfetmesine olanak tanıyan bir anlatı aracı işlevinde. Bu karakter sayesinde okuyucular, karakterlerin gerilimleri, çatışmaları ve psikolojik iniş çıkışlarının yanı sıra, satranç müsabakasının gelişen draması hakkında da fikir sahibi oluyor. Zweig, S. (2019). Satranç, (21. Basım), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.


Birden fazla türde yazarak her alanda büyük başarılara imza atan yazar Zweig, sadece günümüzde değil yaşadığı dönemde de ciddi etkiler yaratan, onlarca dile çevrilen kitaplarıyla Çok Satanlar listesinde ismini korudu. Psikolojik çözümlemelerini sadelikle, ustaca anlatan Zweig bizleri eserlerine hayran bıraktı. En verimli zamanı 1. Dünya Savaşı ve 2. Dünya Savaşı arasına denk geldi. Zweig yapıtlarında, kadın duygularını ve psikolojisini okuyucusuna çok iyi aktaran bir yazardı. Bir Kadının Yaşamından Yirmi Dört Saat ve Bilinmeyen Bir Kadını Mektubu adlı kitaplarının ana karakterlerini kadın karakterlerden oluşturdu. Bütün yönleriyle ele aldığı kadın duygularını, çarpıcı ifadelerle okura aktardı. Sadece romanları ve kısa öyküleriyle değil biyografileriyle de tanındı Zweig. Üretimi zor bir tür olan biyografi, Zweig'in elinde başka bir boyut kazandı. Zweig, kanıtlama derdine düşmeden, dipnotların kullanılmadığı edebi biyografiler yazarken bu yazıların da psikolojik yönü ağır bastı. İncelikli araştırmalarla ortaya çıkardığı çalışmaları, detaylarla yüklü yapıtlardı. Biyografilerinde yersiz uzatmalara, gereksiz ve süslü sözlere yer vermedi. Aynı zamanda hiciv ya da övgü kullanmanın da uygun olmadığını, bahsedilen kişinin ilgi çekeceğini dile getirdi. Kaybedenin yazgısının ilgisini çektiğini söyleyerek psikolojik olarak yakın hissettiği kişilerin hayatlarını yazmayı tercih etti büyük çoğunlukla. Erasmus'un, Maria Antoinette'in, Macellan'ın, Dostoyevski'nin, Dickens'in, Balzac'ın ve başka pek çok kişinin biyografilerini yazarken nesnel kalmayı başardı. Zweig'in Salzburg'daki malikanesinde geniş bir yazma koleksiyonu ve Beethoven'ın yazı masası da bulunan muhteşem bir kütüphanesi vardı. En önemli çabalarından biri bu koleksiyonunu zenginleştirmekti. En verimli yılları olan Salzburg yılları bir süre sonra sona erdi ve bu muhteşem koleksiyonları, kitapları arkasında bırakarak ülkesini terk etmek zorunda kaldı. Sahaf Mendel adlı öyküsünde bu tutkunun izleri vardı. Dünyaya kendini kapatmış, kitaplardan başka bir şey görmeyen, kafede kendisine ayrılmış bir köşede kitaplarıyla vakit geçiren Mendel'in önce hapse atılması sonra da toplama kampına gönderilmesini aktardı bu öyküsünde. Zweig'ın Görünmeyen Koleksiyon adlı öyküsünün kahramanı Herwarth da, sayısız nadir eserleri topladı ve çok önemli bir koleksiyon oluşturdu. Günden güne gözleri görme yetisini kaybetti ve Almanya'nın savaş sonrası zor yıllarında ailesi bütün koleksiyonu satarak geçinmeye çalıştı. Zavallı adam koleksiyonunun olmadığından bihaber ziyaretçilere olmayan koleksiyonu gezdirdi. Hayatı boyunca siyasetle hiç ilgilenmeyen, savaş karşıtı olan Zweig son ana kadar içindeki insan sevgisini hiç bırakmadı. Hep savaşa karşı savaştı, bunun için konferanslar düzenledi. O zamanlarda savaş karşıtı olmak vatan hainliği ile eş değerdi. Buna rağmen tarafı belli olan Zweig, hümanist düşünce yapısına sahipti. Dünün Dünyası adlı eserinde tarihte en çok çile çekmiş kuşağın kendileri olduğunu söyledi. 22 Şubat 1942'de bütün bu sıkıntılara, kaçmalara, vatansız ve yurtsuz yaşamalara daha fazla katlanamadığı için eşi ile birlikte ölümü seçti.


Arkadi Natanoviç Strugatski ve Boris Natanoviç Strugatski kardeşler tarafından kaleme alınan 'Uzayda Piknik' eseri 1971 yılında bilim kurgu alanında yayımlanmıştır. Yokuştaki Salyangoz, Tanrı Olmak Zor İş ve Kıyamete Bir Milyar Yıl, romanları olmak üzere ortak romanları bulunan Strugatski kardeşler bilim kurgu kategorisine farklı bir pencereden bakma deneyimi bizlere sunuyorlar. Uzayda Piknik kitabı ile uzaylıları farklı bir yönden tanıyoruz. Romanın konusuna özetle değinecek olursak: Uzaylılar dünyaya ziyarete gelirler ve bu ziyaretleri sonunda yeryüzünde bulunan beş bölgede kalıntılarını/artıklarını bırakırlar. Henüz ne olduğu ve neler doğurabileceği bilinmeyen bu olayda bu bölgelere giriş yasaktır. Bölge isimli bu alanlarda girişin herkese yasak olduğu gibi bu bölgenin dışında halk ve çevre bundan olumsuz yönden etkilenmektedir. Tehlikeyi göze alan kişiler geçimlerini sağlamak için bu bölgeden uzaylı atıkları diğer bir deyişle 'zamazingoları' adı verilen maddeleri gizlice alıp satmaktadır. Stalker olarak adlandırılan bu kişilerden biri Kiril ve Redrick' idi. Geçmişinin yükünü henüz omuzlarından ve zihninden atamayan Red evli ve bir çocuk babasıdır. Lakin Guta ile olan çocuğunda bir gizem vardır. Red ve bir grup arkadaşı bölgeye bir gezintiye karar verirler. Karakterlerimiz hikaye boyunca birbirleri hakkındaki düşünce ve davranışlarının yanında kendi iç durumları geçmiş, şu an ve gelecek üzerine düşüncelerinin karmaşıklaşması stresi altında kendilerine bir yol bulmaya çalışırlar. Roman Sci-Fi'nin En İyi 100 Bilim Kurgu Kitabı listesinde 89. sırada yer alırken ayrıca 1977 yılında keşfedilen 3054 Strugatskia asteroidi, adını yazarlardan almıştır. Yönetmenliğini ve senaristliğini Tarkovski'nin yaptığı İz Sürücü filmi, Strugatski kardeşler tarafından kaleme alınan Uzayda Piknik romanının serbest uyarlaması olarak sinemaya yansımaktadır. Tarkovski'nin Solaris filmindeki başarılarından sonra çok büyük bütçe ayrılan film 1979 yılında yayıma girmesiyle; özel efektler olağanüstü olaylar olması bekleniyordu. Oysa Tarkovski romanı kendi renovasyonuyla olağanüstülükleri hikayeden çıkararak asıl vermek istenilen mesaja odaklandı. Bu mesaj: Eğer en derindeki dileğinizi gerçekleştirme fırsatınız olsaydı, bunu gerçekten ister miydiniz? 'idi. Filmin çekildiği yerin özel bir anlamı vardı; 1957 yılında Mayak nükleer kazasına maruz kalan bölge geride bıraktığı izler ile Tarkovski'yi çok etkilemişti. Filmin ilk çekimleri bitirilip geri dönüldüğünde filmin yanmış olduğunu gören film ekibi filmi yeniden çekmek için bölgeye giderler. Bölgenin durumundan dolayı ikinci film çekiminde oyuncular etkilendikleri atmosferden dolayı ikinci gelişlerinde tedirginlikleri artmıştır ve filmde yansıyan duygular karakterlerden ziyade kendi duygu durumlarını yansıttığı düşünülmektedir. Filmde çok fazla karakter bulunmazken Filmin başrol oyuncuları; İz Sürücü rolünde Alexander Kaidonovsky, yazar rolünde Anatoly Solonitsyn ve profesör rolünde Nikolai Grinko'dur. Alice Friendlich de İz Sürücü'nün karısı rolünde iken İz Sürücü'nün kızı rolünde Natasha Abramova yer almaktadır. Filmdeki hikaye genel olarak Strugatski Kardeşlerin romanına benzerlik göstermektedir. Çok ayrıntı verip tadını kaçırmadan filme değinecek olursak; Bölge adı verilen bir alan bulunmaktadır. Bu alana giriş yasaktır çünkü bu bölgede bulunan bir odaya girdiğinizde en içten dileklerinizin gerçekleştiğine inanılır. İz sürücümüz geçimini sağlamak için insanların bu bölgeye nasıl gireceklerine yardım eder. Filmdeki gezimizde ona bir yazar ve profesör eşlik eder. Bu üç adam bu bölgeye girmeye karar verirler fakat bilinmeyen tehlikeler bulunmaktadır bundan dolayı çok dikkatli olmamalılardır. Dileklerin gerçekleştiği bu oda gerçekten var mıydı ya da var olmasını mı istiyorlardı? Bölgede geçirdikleri zamana tanıklık ettiğimiz olayda bilim kurgu yapısının ötesinde felsefi görüşlerinin de harmanlanmasıyla bu kategorinin farklı bir penceresini bizlere göstermektedir. Geçmiş, pişmanlıkları, umutları, umutsuzlukları, hüzünlerinin onlara eşlik ettiği bu yolculuk benlikleri ile bağlantıları filmin atmosferini daha da etkileyici kılmaktadır. Ayrıca filmde iz sürücü ve kızı da bulunmaktadır. İz sürücün kızının gizemi ise düşündürücü niteliktedir. Strugatski kardeşlerin kaleme aldığı bu roman bilim kurgu yönüne farklı bir bakış açısı sunarken, film ise çekilen bölgenin anlamı ve özellikleri ile Tarkovski'nin anlamlı filmleri arasında yerini almaktadır. İkisinin de ayrı etki ve özellikleri olduğunu düşündüğümüz bu roman okumanızı ve filmi de farklı bir bakış açısı önerisi sunduğu için izlemenizi tavsiye ediyoruz. Şimdiden keyifli seyirler.


Eserlerini İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nin Zamanımızın ızdırabı ve cesareti için bir abide. olarak tanımladığı Belaruslu Yazar Svetlana Svetlana Aleksiyeviç, savaşın sadece cephede savaşanların savaşı olmadığını; geride kalan ailelerinin, çocuklarının, eşlerinin de aynı ölçüde savaştığını ve yaralandığını çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Kendisini bir yol insanı olarak gören yazar, bu acıları yaşamış insanların hikayelerine kitaplarında yer vererek birinci ağızdan savaşı dinleyen biri olarak karşımıza çıkıyor. Savaşı erkek dünyasıyla ilişkilendiren, savaşın meşru amaçları olduğu söyleyen düşünceyi savunan ideolojilere karşılık kadınların ve çocukların gözünden hiçbir savaşın adil olmadığına vurgu yapan Svetlana Aleksiyeviç hakkındaki yazımızı bu minvalde yazdığı kitaplar üzerinden ele alacağız. 31 Mayıs 1948'de Ukrayna SSC'nin Stanislav kentinde Belaruslu bir annenin ve Ukraynalı bir babanın çocuğu olarak dünyaya gelen Svetlana Aleksandrovna Aleksiyeviç, hem gazeteci hem de yazar kimliğiyle yaşayan en önemli kadın yazarlarından biridir. Çocukluk çağları Belarus'ta geçen Aleksiyeviç, burada gazetecilik bölümünü bitirip bazı yerel gazetelerde çalıştıktan sonra bir edebiyat dergisinin muhabiri olarak görev yapar. Tarihin en kanlı, acı veren savaşlarını ve felaketlerini tecrübe eden ve savaşın kötü etkilerine maruz kalan insanlarla röportajlar yaparak bu acı tecrübeleri belgeleyen yazar yeni bir edebi tür yaratmıştır. Edebiyat ödülünü kazanan 14. kadın olan Aleksiyeviç, İsveç Akademisi yazarın eserlerini çok sesli yazıları, çağımızda acı ve cesaret anıtı olarak anıyor. 2. Dünya Savaşı, Çernobil Faciası, Sovyet-Afgan Savaşı, SSCB'nin dağılması gibi tarihin kilit olaylarını yaşayan insanların izlerini her eserinde görmek mümkündür. Bu tarz konuları eserlerinde işleyen yazar; yazılarının SSCB'nin dağılmasından sonra Belarus devlet başkanı seçilen Aleksandr Grigoryeviç Lukaşenko rejimini rahatsız etmesi sebebiyle 2000 yılında hakkında yasal kovuşturma başlatılır. Bu kovuşturmanın sonucunda siyasi sürgün olarak Berlin, Paris gibi şehirlerde hayatını sürdürür. Şimdiyese sürgünden dönünce yerleştiği Minsk şehrinde yaşamına devam ediyor. Eserlerinde savaşı yaşamak zorunda kalan insanların ilk ağızdan anlattığı ifadelere yer veren Aleksiyeviç'in kitapları; SSCB'de yaşamış insanların, hem o dönemde hem de sonrasında yaşadıkları duygusal ve manevi hayatlarındaki dönüşümlerin edebi kroniği olarak görülüyor. Örneğin 1986'daki Çernobil Nükleer Faciası'nda bu trajediyi yaşamış olan insanları merkeze aldığı Çernobil Duası isimli kitabında bireysel tanıklıklardan yararlanarak onlarca insanın felaketten sonra yaşadığı korkuyu ve belirsizliği gözler önüne seriyor. Felakete dair hafızalarına kazınan acı veren anılara sahip itfaiye erlerine, masum yurttaşlara ve karar mercii olan parti yöneticilerinin tavırlarına dair ibret verici diyalogların yer aldığı metin, nükleer bir felaketin yarattığı yıkımın kanıtı niteliği taşıyor. Svetlana Aleksiyeviç'in ilk eseri ve kurduğu yeni türün ilk örneği olan Kadın Yok Savaşın Yüzünde kitabında tarihin en büyük savaşlarından birinin yaşandığı ve bu uğurda en az 20 milyon kayıp verildiği SSCB'de pilottan çamaşırcısına, askeri cerrahından keskin nişancısına kadar faaliyet göstermiş kadınların, Nazilerle olan mübadeleyi nasıl göğüslediklerini, böylesi bir dramda kadın olarak deneyimlerini ülkenin dört bir yanından topladığı birinci ağızdan belgelerle gözler önüne seriyor. Yazar, Çinko Çocuklar adlı kitabında Sovyet insanın kaderini geri dönülemez bir şekilde değiştiren, derin yaralar bırakan Sovyet-Afgan savaşında hayatını kaybeden, yaralı dönen insanlara odaklanarak etkileyici sözlü tarih çalışmaları arasında bir yenisini daha eklemiştir. Eserinde; askerlerin, cephe gerisinde bekleyen hemşirelerin ve doktorların hayatlarını kaybettiği, Afgan tarafının da çok büyük kayıplar yaşadığı savaşı anlatırken savaş sonrasında yara alan eşlerin, annelerin, babaların ve çocukların trajedilerine de yer veriyor. Yazar kendine açılan davalardan da bahsederek yazdıklarının okuyucu vicdanında değerlendirilmesi gerektiğini öngörüyor. Kitaplarını duyguların ve ruhun bir tarihi olarak niteleyen yazar, İkinci El Zaman metninde komünizmin çöküş döneminde ve sonrasında oluşan yeni Rusya'da yaşayan insanların hikayelerine odaklanıyor. Yapılan röportajlar aracılığıyla açlığa, kıtlığa, propagandaya, teröre aynı zamanda da gurura ve umuda dair birinci ağızdan dökümlere ulaştığımız kitap, bu acıları yaşayan sıradan insanların hikayeleri için birer mikrofon görevi görüyor. Nazi İşgalinde Kadınlar isimli kitabındaysa Nazi işgaliyle yüzleşen kadınların hikayelerine odaklanıyor. 2. Dünya Savaşı'na erkeklerle eşit şartlarda katılan kadınlar sadece savaşan askerlerin yaralarını sarmadılar, iz sürdüler, köprüler patlattılar, keskin nişancı oldular. Aleksiyeviç'in dört yılda onlarca şehir ve köye giderek belgelediği hikayelerde, kadınların savaş zamanlarında hem fiziksel hem de duygusal olarak verdikleri mücadelelere rastlanıyor. Kitap, savaşın kadınların ruhlarında nasıl yaralara yol açtığına dair birinci ağızdan ve döneme tanıklık eden ifadelerden oluşuyor. Savaşı yaşayan çocukların anılarının yer aldığı The Last Witnesses: The Book of Unchildlike Stories isimli kitabında sadece erkek gözünden anlatılan savaşların, kadınların ve çocukların gözünden yeniden anlatılarak, savaşın taze ve belki de üzerinde pek durulmamış yönlerine dikkat çekiyor. Tema olarak, 1993 yılında SSCB'nin dağılması sebebiyle umutsuzluğa, belirsizliğe kapılan ve intihar teşebbüsünde bulunan insanların hikayelerinin anlatıldığı Ölümle Efsunlananlar kitabı da yazarın yarattığı yeni bir türde anılan kitapları arasındadır. Kitapta çok sayıda Sovyet vatandaşının kendisini komünist ideoloji ile özdeşleştirmeleri sebebiyle ortaya çıkan yeni düzeni kabul etmekte zorlanması ve tarihsel bir gerçekliği algılama noktasında sorunlar yaşaması sebebiyle yaşamlarına son verme kararlarına odaklanmaktadır. Kurt Tucholsky Ödülü (1996), Leipzig Avrupa Anlayışı Kitap Ödülü (1998), Herder Ödülü (1999), Sandro Onofri Ödülü (2002) olmak üzere çok sayıda edebiyat ödülü kazanan yazar uluslararası bir itibara sahiptir. Aynı zamanda Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü (2005), Oxfam Novib/PEN İfade Özgürlüğü Ödülü (2007) ve Prix Medicis Essai (2013). Kitaplarını daha iyi anlamak için göz atabileceğiniz Cumhuriyet gazetesinin yazarla gerçekleştirdiği röportaja buradan ulaşabilirsiniz.


Jan Van Eyck'ın bu tablosu Sacra Conversatione sahnesinin bilinen en eski örneklerindendir. Resmin merkezine baktığımızda Meryem; saflığı ve bakireliği temsil eden beyaz çiçeklerle bezeli, altın ayrıntılar içeren bir dekorun önünde basamaklarla yükseltilmiş bir tahta yerleştirilmiştir. Taht arkası dekorun ihtişamı, şark esintileri içeren ve basamaktan aşağı uzanan halının desenlerinde de devam etmektedir. Resmin sol tarafında gördüğümüz altın desenli koyu mavi cüppe içerisindeki kişi Aziz Donatian'dır. Elinde üzerinde mumlar olan bir tekerlek tutmaktadır. Bu tekerlek bizi Donatian efsanesine götürür. Efsaneye göre Donatian Tibet Nehri'ne atıldığında, Papa Dionysius üzerinde beş adet mumun olduğu bir tekerlek getirtmiştir. Bu yüzden tekerlek Donatian'ın sürüklendiği yerde durmuştur. Bu panel Bruges'daki St. Donation Kilisesi papazı George Van Der Paele tarafından sipariş edilmiştir. Ayrıca bu kilise Reims Piskoposu St Donatian 'a adanmıştır. Resmi sipariş eden Van der Paele sol tarafta dizlerinin üzerinde dua ederken resmedilmiştir. Elinde tuttuğu dua kitabı ve gözlüğü sahneyi bu bağlamda desteklemektedir. Yüzüne, dua sırasında tefekküre dalmış bir ifade hakimdir. Yüzündeki mimik çizgileri ve gölgeler Jan Van Eyck'ın detaylarda başarısını kanıtlar niteliktedir. Van Der Paele'nin yanında bulunan Aziz George bir eliyle miğferini kaldırıp Meryem'i selamlarken, diğer eliyle Van Der Paele'yi Meryem'e takdim etmektedir. Aziz'in elinde üzerinde kırmızı bir haç bulunan bayrak bulunmaktadır. Hıristiyan inancında İsa ölümünün ardından üçüncü günde dirilmiştir. Bu sahne tasvir edilirken de İsa beyaz kumaş üzerinde kırmızı haç çizili bir bayrağı elinde tutar. Bu sahne İsa'nın ölüme karşı zaferinin tasviridir. Çocuk İsa'ya baktığımızda bir elinde çiçek demeti, diğer elinde papağan görürüz. Orta Çağ'da papağanların insanları Ave diyerek selamladığı inancı vardır. Ave Eva kelimesini çağrıştırmaktadır. Çiçekler ise Meryem'in saflığını ve masumiyetini temsil etmektedir. Tahtın iki yanına baktığımızda karşımıza yontulmuş Adem ve Havva figürleri çıkmaktadır. Papağan figürü burada Van der Paele'nin cennete kabul edilmesini vurgulamaktadır. Van Eyck'ın eserlerini başyapıt kılan özelliklerden biri, detaylara gösterdiği özendir. Tahtın kollarındaki kabartmalara baktığımızda Kabil'in Habil'i öldürme sahnesini ve İbrahim'in İshak'ı kurban edişini görürüz. Tahtın sütunlarında ise bir tarafta Samson'un aslanı öldürme sahnesi yer alırken diğer tarafta Davut'un Golyat zaferi gösterilmiştir. Böylece resmin sol tarafı İsa'nın çarmıha gerilmesine atıfta bulunurken, sağ tarafındaki ikonografi dirilişine atıfta bulunmaktadır. Büyük meşe üzerine yağlı boya ile yapılan bu panel ikonografilerde sunulan ayrıntı ve hatlarla; renkleriyle ve çizgilerinin ahengiyle Van Eyck şaheserlerinden biri olarak kabul görür. Bu başyapıt Fransız Devrimi dönemine kadar bulunduğu yerde kalmış ve ziyaretçilerin gözbebeği olmuştur. Tablo; devrim yıllarında Musee du Louvre tarafından satın alınmış ve 1816'da Bruges'a iade edilmiştir. Sacra Conversazione olarak da bilinen bu sahnede Meryem ve Çocuk İsa Azizlerle birlikte resmedilir. Resme eklenecek azizler, betimleme tipleri ve detaylar bu resmin amacına bağlı olarak farklılık gösterir. Bu altar panosu 1445- 47 arasında Santa Lucia de Magnoli Kilisesi ana sunağı için resmedilmiştir. Predella kısmında küçük paneller de bulunmaktaydı ancak bunlar sonradan bölünüp farklı koleksiyonlara aktarılmıştır. Gotik formların kullanıldığı bu eser, altın renkli bir arka planın kullanılmadığı ve yenilikçi ışık efektlerinin uygulandığı bir eserdir. Resmin merkezine yerleştirilen Meryem ve çocuk İsa'nın yüzlerinin dönük olduğu sol tarafta Aziz Francesco ve Vaftizci Yahya bulunmaktadır. Aziz Francesco bir keşiş elbisesi içerisinde okurken resmedilmiştir. Yırtık giysileri içerisinde Meryem ve Çocuk İsa'yı takdim ederken çizilen Vaftizci Yahya eseri inceleyenlerin ilk bakışta dikkatini çekmektedir. Vaftizci Yahya'nın bu takdimi İncil'de İsa'yı müjdeleme rolünün resimdeki yansımasıdır. Resmin diğer tarafına geçtiğimizde karşımıza çıkan Piskopos Zenobius ve Azize Lucia Floransa'nın bilinen koruyucularıdır. Panel Floransa'da resmedilmiştir ve resimlerde seçilen azizler için kriterlerden biri de şehrin koruyucusu vazifesine vurgu yapılmasıdır. Azize Lucia elinde bir palmiye dalı tutmaktadır. Palmiye dalı Hıristiyan inancında cennet, yeniden diriliş, kurtuluş gibi anlamlarla ilişkilendirilir. Palmiye yaprakları dönem dönem bekaret, doğum ve saflığın sembolü olarak da kullanılmıştır. Burada da tüm bu anlamları karşılayacak biçimde konumlandırılmış olduğu söylenebilir. Arka planda, mimari kompozisyonda üç portakal ağacının tepe noktası gözümüze çarpmaktadır. Portakal ağacı veya çiçeği masumiyeti, iffeti ve doğurganlığı simgelemektedir. Tam tepe noktasına yerleştirilen bu üç ağaç adeta Meryem'i gölgeleri altına alarak onun bu yönlerini işaret etmektedir. Resmin yaratıcısı Domenico Veneziano adeta bir ışık ressamıdır. Burada kullandığı tonlar, ışığın dozu ve renklerin birbiriyle sade uyumu bunu kanıtlar niteliktedir. Giovanni Bellini renk ve ışıklar şehri olan Venedik'in önemli ressamlarından biriydi. Ününün çoğunu yaptığı dini temalı resimler sayesinde sağlamış olan Giovanni; çoğu günümüze ulaşabilmiş Meryem ve çocuk İsa resimleri çizmiştir. Bunlar arasında en ünlüsü de San Zaccaria Altarpiecedir. Bu eser Kutsal Sohbet temalı resimlerin en önemlilerinden biri olabilir. Resimde azizler, Meryem ve çocuk İsa hariç; tahtın önüne keman türü bir çalgıyla melek olduğu düşünülen bir figür eklenmiştir. Bu panodaki figürler arasında etkileşim yok denecek kadar azdır. Resme adeta sessiz bir tefekkür hali hakimdir. Esere yakından baktığımızda sol tarafta turuncu ile mavi cüppesi içerisinde bizi Aziz Petrus karşılar. Bir elinde cennet kapısının anahtarlarını tutarken, diğer elinde kitap tutmaktadır. Aziz Petrus'un yanında elinde zafer şehit palmiyesi olan Azize Katerina vardır. Azize Katerina olduğunu, elini koyduğu çarktan ve elindeki şehit palmiyesinden anlayabiliriz. Kendisine işkence etmek için çivili çarklara bağlandığında, Tanrı'nın araya şimşekler sokarak çarkı yok ettiğine inanılır. Sonrasında ise başı kesilerek şehit edilmiştir. Palmiye dalı bu şehitliğin sembolü olarak kullanılmıştır. Aynı zamanda zafer sembolü olarak da anılmasının sebebi, palmiye dalını Romalıların zafer alaylarında taşımasıdır. Hıristiyan inancında da palmiye dalı, şehitlerin zafer sembolü haline gelmiştir. Meryem ve çocuk İsa diğer figürlerden yüksekçe bir tahtta tasvir edilmişlerdir. Çocuk İsa'nın kutsama işareti yaptığı görülmektedir. İsa'nın parlaklığı, tahtın mermeri ve Meryem'in beyaz şalı, adeta resmin merkezini aydınlatarak odak noktası haline getirmiştir. Tahtın arkasında modellenen mimari üç boyutlu olarak sunulmuştur. Yumuşak geçişli tonlar, koyu ve açık sarı geçişler, keskin kırmızılar, merkezdeki mavi renk ve yoğun ışık kullanımı ile bu tablo bize adeta Bellini'nin yeteneğini sergilemektedir. Tepeden sarkan lambaya baktığımızda, lambanın üst kısmında büyük bir yumurta olduğunu görürüz. Bu elbette rastgele bir seçim değildir. Hıristiyan inancında kabuğu kırılan yumurta İsa'nın dirilişini temsil ederken, yumurtanın kendisi bekareti ve saflığı temsil eder. Ayrıca yumurta kozmik de bir semboldür. Gökyüzü yumurta şeklinde tasvir edilmiş ve yumurtanın da gökyüzü gibi yedi katmandan oluştuğu kabul edilmiştir. Burada da kubbe şeklindeki tasvirin ortasında bizi ortamı aydınlatacak bir lambaya bağlı yumurta karşılar. Sağ tarafa geçtiğimizde kırmızı cüppe içerisinde Aziz Jerome 'yi görürüz. Aziz Jerome; kutsal kitabı Latinceye çeviren bilgin bir kişi olduğundan ötürü, kilise babası olarak tasvir edilir. Burada da bu bilginliğin simgesi olarak çevirdiği kitabı okurken resmedilmiştir. Aziz Jerome'nin yanında Azize Lucia bulunmaktadır. Azize Lucia olduğunu bize işaret eden elinde tuttuğu kaptır. Hakkındaki efsanelere göre gözleri ya şehit edilirken oyulmuştur ya da mahkemede ceza olarak geneleve gönderilmesine karar kılındığında, erkeklere çekici gelmemek için gözlerini kendisi kasten oymuştur. Burada elindeki kapta gözlerine bakmaktadır. Tabloya dışarıdan baktığımızda mermer ve işlemeli bir tak ile çerçevelendiğini görürüz. Bellini; tablonun kilisenin hangi duvarında olacağını ve ışığı hangi yönden alacağını bildiği için ışığın tabloya düşeceği açılara göre renkleri ve parlaklıkları ayarlamıştır. Işık vurduğunda, tablo izleyiciye adeta bir gerçeklik algısı yaşatmaktadır. Kullanılan tonlara, renklerin uyum ve ahengine baktığımızda Bellini; tahtın önünde elinde çalgısı olan meleğin yaptığı müziği, adeta bize bu armoni ile yaşatmaktadır. - Cumming, R. (2008). Sanat. . İstanbul: İnkılap Kitabevi. - Gordon, J.(1984). Resim Sanatı. , İstanbul: Remzi Kitabevi. - Kırçiçek, M. (2017). Hıristiyan Tasvir Sanatında Jan Van Eyck, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Gül Tunçel, Ankara. - Şentürk, L. V. (2012). Analitik Resim Çözümlemeleri. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. - Yılmaz, B., Palmiyenin Sembolik Anlamı ve Antik Dönem Sanatına Yansıması, Doğudan Batıya 70. Yaşında Serap Yaylalı'ya Sunulan Yazılar, Ed. A. Erön- E. Erdan, 2019, 123- 137. - Kara, E. (2018). 16. Yüzyıl Venedik Sanatında Mimari Mekan ve Resim İlişkisi. Sanat Dergisi, (31) , 69-79. - Tükel Uşun, Serap Yüzgüller, Sözden İmgeye Batı Sanatında İkonografi, İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2018.


Tango, hüzün ve isyanın, tutku ve zarafetle birleştiği dans. Dünyayı sarıp sarmalayan bu büyüleyici dansın kökünde, iç isyanını yaşayan insanların, hüzünlü ve tutkulu yaşamları yatıyor. Hayatını tangoya ve tangoyu araştırmaya adamış, sahne sanatları ve müzik alanında eserler vermiş olan yazar Fehmi Akgün, Kadın ve erkek, bedenleriyle ve dokunuşlarıyla bir şeyler anlatıyorlar birbirlerine dans ederken. Diğer müzik türleri yaraları tedavi ederken tango, dansı ve müziğiyle yaraları deşiyor sözleri ile tangoyu son derece net tanımlıyor. Bir salon dansı haline gelmeden önceki yolculuğu ve yükseliş hikayesi, tangoyu daha büyüleyici hale getiriyor. Tango, ilk olarak 1800'lerin sonlarında Güney Amerika'da bir sokak dansı olarak hayat buldu. Avrupa'da savaşlar, kıtlık, sefalet süregelirken; kendilerine yeni bir yaşam kurmak isteyen yoksul tabaka, Güney Amerika'ya göç etmeye başladı. Özellikle Arjantin ve Buenos Aires kıyıları, yeni bir hayat kurabilmek için en güvenli yerler olarak görülüyordu. İspanya, Almanya, Portekiz, İtalya gibi birçok Avrupa ülkesinden Güney Amerika'ya gelen insanlar ne yazık ki umduklarını bulamadılar. Kültürel farklılıklar, ekonomik zorluklar, sınıf ayrılıkları, ırkçılık gibi etkenler, geldikleri ülkelerden daha da zor yaşamlara sürüklenmelerine neden oldu. Göçmenler, yaşamaya çalıştıkları topraklarda hayatta kalabilmek için direnmeye başlamıştı. Yoksul göçmen kadınlar genelevlerde çalışmaya başlayınca, bu yaşam tarzı bir endüstri haline dönüştü. Pavyonlarda ve sıradan eğlence yerlerinde dans gösterileri yapılmaya başlandı. Latince tangere fiilinden türeyen tangoya ait figürler de bu mekanlarda ortaya çıktı. Bedenlerin birbirine fazlasıyla yakın ve figürlerin oldukça sert olduğu bu dans türü, Arjantin'in üst tabakası tarafından bayağı bulundu ve kesinlikle benimsenmedi. Daha sonraları üst tabakaya hitap eden bir salon dansı haline gelecek olan tango; başka bir kıtada yaşam savaşı veren insanların hüznü, içten içe başkaldırıları ve karamsarlığın içindeki mutluluk arayışının dansı olarak ortaya çıktı. Deniz yolu ile artan göçler, Arjantin'in Buenos Aires şehrindeki liman trafiğini de arttırdı. Denizciler, limana yakın eğlence yerlerinde, karşılarına bir pavyon dansı olarak çıkan tango ile tanıştılar. Uzun deniz yolculuklarında, keyifli vakit geçirebilmek için çoğunun akordeon, gitar, keman, flüt gibi enstrümanlar çalabildiği denizciler, tango dansı ve müziğinin gelişimindeki ilk adımlar oldu. Buenos Aires, deniz yolu ile gelen kimi profesyonel kimi amatör olan müzisyen ve dansçılara da ev sahipliği yaptı. Tango, bu yolcuların, farklı kıtalardan taşıdığı müzik ritimlerinin etkisiyle, yeni bir forma kavuşmuş oldu. Böylelikle tango, varoşlardan çıkıp göçmen işçi mahallelerine ve tiyatro sahnelerine taşınmaya başladı. 20. yüzyılın başlarına gelindiğinde, Buenos Aires'li genç dansçılar ve orkestralar, bu kez Avrupa'ya seyahat etmeye başladı. İlk olarak Paris'te büyük bir yankı uyandıran tango, giderek diğer Avrupa şehirlerinde de yükselmeye başladı. İspanya, Berlin, Londra hatta New York ve Finlandiya'da da tango rüzgarları esmeye başladı. Vücut temasının daha az, müzik ritmi ile güçlü vuruşların daha ön planda olduğu bu yeni versiyon, Arjantin'in üst tabakası tarafından da benimsenmeye başladı. Carlos Gardel'in, sokak ve pavyon kültüründen uzaklaşarak, sahnede smokin ile tango söylemesi, üst tabakadaki bu geçişi hızlandırmış oldu. Tango dansını büyüleyici hale getiren en önemli etken, kuşkusuz kendine has ezgileri taşıyan tango müziği. Tango müziğini bu denli etkileyici yapan ise gelişim sürecinde birçok ülkenin dokusunu üzerinde barındırması ve bu sayede zengin bir melodik alt yapıya sahip olması. Buenos Aires'ten doğan tango ezgilerinin alt yapısında; Habanera, Milonga ve Tango Andalüz türlerinin yer aldığı biliniyor. Habanera, İspanyol kökenli bir Küba müziği. Tango Andalüz de yine İspanyol asıllı bir dans ve müzik türü. Milango ise habaneranın melodik yapısı ile o dönemde Buenos Aires'de bulunan siyahilerin koreografik gösterilerinin bir harmanı. Milango, habanera ve tango andalüze göre daha hızlı bir ritme sahip. İnsanlar tarafından da oldukça benimsenen milango için, bugün dünyanın birçok yerinde milango geceleri düzenleniyor. Tango, genel olarak dört zamanlı bir ritmik yapıya sahip. Birinci ve üçüncü vuruşlardaki kuvvet ile yükselen melodi ve dans figürleri, görsel ve işitsel bütünlüğü sağlıyor. Tango müziğini ortaya çıkaran enstrümanlar da son derece önemli. Bandoneon, tangonun özel çalgısı olarak biliniyor. Müziğin büyüleyici ezgilerine vurgu yaparken, etkileyici koreografilerin de ortaya çıkmasını sağlayan bandoneon, Almanya kökenli bir müzik aleti. Tango bestecisi Enrique Santos Discepolo'nun bandoneon hakkında söyledikleri son derece etkileyici: Hiçbir enstrüman hatta keman bile bizim duygularımızı, sevinçlerimizi ve hüzünlerimizi anlatmakta bandoneon kadar başarılı olamaz. Bandoneon tangonun lirik ruhudur; bandoneon, tangonun olmazsa olmaz enstrümanı ve simgesidir. Akordeon benzeri bu müzik aletinin, Buenos Aires'ten çıkan bir dansı bu denli yükseltmesi de tangonun farklı kültürlerden ne denli etkilenmiş olduğunun bir göstergesi. Bandoneon'un yanı sıra gitar, keman, piyano ve zaman zaman klarnet de orkestralarda yer alıyor. Güney Amerika'ya göç eden Avrupalılar, Afrikalı kölelerin torunları olarak bilinen yerli halk ile kaynaşarak hayatlarını sürdürdüler. Gelenekleri, inanç ve ritüellerini harmanlayarak kendilerine yeni bir kültürel kimlik oluşturdular. Bu kimliğin, bütün dünya tarafından bilinen en önemli örneği tango dansı ve müziği oldu. Tango, doğduğu topraklar olan Arjantin'de, alt ve üst tabaka olarak ayırt edilen iki kesimin ortak kültürü haline geldi. Tango, Buenos Aires'den yola çıktığında hala bir sokak dansı sayılırken, uğradığı ülkeler ve kültürlere uyum sağlayarak gelişti. Tangoyu özel yapan, bu gelişim sırasında, içinden çıktığı topluluğun ruhunu tüm dünyaya yayması oldu. Bu topluluğun yarattığı müzik ve dans sayesinde, bugün dünyada tangoya hizmet eden onlarca müzisyen, dansçı, söz yazarı, besteci yer alıyor. Çeşitli müzik türlerini harmanlayan, farklı kıtalara ait kültürleri içine alan Tango, Unesco tarafından 2009 yılında İnsanlık Kültür Mirası kategorisine seçilerek koruma altına alındı. Bir İnsanlık Kültür Mirası: Tango, web.


Şamanizm'in temsilcisi olan Şamanlar, eski çağlardan beri çeşitli toplumlarda ve kültürlerde var olan mistik figürler olmalarının yanı sıra yetenekleri ve bilgileriyle toplumlarının dini veya dinsel olmayan ritüellerini yönetirler. Transa geçerek ruhlar dünyasıyla iletişim kurma yeteneğine sahiptirler. Bundan dolayı, doğaüstü yeteneklere sahip olarak kabul edilirler ve toplumlarının tıbbi ve spiritüel ihtiyaçlarını karşılamak için ritüeller gerçekleştirirler. Toplulukları içinde geleceği tahmin etme, hastaları iyileştirme, nesneleri şifalandırma gibi görevler üstlenmektedirler. Şamanların toplumlarında yüce bir konuma sahip olmaları yaygındır ve genellikle topluluklarına liderlik ederler. Günümüzde de hala bazı toplumların ritüellerinde ve dinsel uygulamalarında şamanlar yer almaktadır ancak şamanlığın popülaritesi ve varlığı, kültürlere ve toplumlara bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Özellikle Orta Asya'da, Sibirya'da ve Kuzey Amerika yerlilerinde şamanlara rastlamak mümkündür. Şamanlar, genellikle kendilerine özgü kostümler giyerler ve tılsımlar, semboller veya eşyalar kullanırlar. Yaşadıkları toplumdaki işlevlerini kıyafetleri ve kullandıkları eşyalar aracılığıyla görmek mümkündür. Şamanların giydikleri kıyafetlerin ve kullandıkları eşyaların neler olduğunu ve ne anlama geldiğine birlikte bakalım. Şamanların kıyafetleri genellikle doğaya uyumlu renklerde ve doğal malzemelerden yapılır ve deri veya kürklü kumaşlar tercih edilir. Günlük kıyafetleri ile ayin sırasında giydikleri kıyafetler birbirinden farklıdır. Kendi avladıkları hayvanın derisinden yapılmış kıyafet giymeleri toplum içindeki lider konumlarını gösterir. Aynı zamanda kıyafetin özelliği şamanlar arasındaki hiyerarşik yapıyı da işaret etmektedir. Yeni şaman olmuş birinin kıyafeti oldukça sadeyken, derece ve seviye olarak yüksek konumda olan bir şamanın kıyafetinin ekleri fazladır. Şamanın kıyafetinin yapımı, bağlantılı olduğu ruh tarafından söylenir ve oldukça maliyetli olduğu bilinmektedir. Şamanın kıyafeti ayin sırasında ruhlarla iletişim kurabilmesini ve görevini yerine getirebilmesini sağlayan bir aracıdır. Bu nedenle üzerinde bulunan semboller oldukça önemlidir. Şaman kötü ruhlarla iletişim kurmak zorundaysa veya Erlik'e ulaşacaksa kıyafetinin üzerinde yılan, kurbağa gibi yeraltına ilişkin sembolleri kullanmaktadır. Şaman iyi ruhlarla veya Gök-tanrıya ulaşarak görevini yerine getirecekse kıyafetinin üzerinde kartal gibi kuş sembollerini kullanır veya kuş tüylerinden faydalanır. Şamanlar ruhlar alemine yaptıkları yolculuklarda koruyucu ve yardımcı ruhların hayvan sembollerini kullanırlar ve bazı bölgelerde şamanların bu hayvanların kılığına bürünerek ruhlar aleminde gezindiklerine inanılmaktadır. Şaman kostümünün kollarında ve etek kısmında bulunan saçaklar, kuşları sembolize etmektedir. Genellikle kuşa dönüşerek öte aleme geçtikleri düşünülür. Kuş haricinde şaman kıyafetinde ayı ve geyik tasvirleri de kullanılır. Bu hayvanların koruyuculuk vasfına gönderme yapılmaktadır. Ayrıca kıyafette yardım alınan hayvanların ruhlarını temsilen onlarla ilgili parçalara veya motiflere de yer verilir. Sincap, tavşan gibi hayvanların derileri, kuş tüyleri veya pençeler kıyafetin üzerine asılır. Şamanın kıyafeti kötü ruhlardan korunması için zırh görevi de görmektedir. Kıyafetin kol ve göğüs kısmına kemik asılması yeniden dirilişi simgelerken, kıyafetin arka kısmına asılan çıngıraklar, ses çıkararak kötü ruhları kovmak içindir. Bu kötü ruhları kovmak ve korunmak için aynı zamanda kıyafetin üstüne çanlar asılmaktadır. Çanlardan çıkan seslerin kötü ruhları korkuttuğuna inanılır. Çanların üstünde küçük yaylar da bulunur. Bütün bunlar şamanın kıyafetini bir zırh gibi korumaktadır. Kıyafetin sırt kısmında yıldızları temsil eden madeni parçalar bulunmaktadır. Gök Tanrı inancıyla bağlantılı olarak güneş ve ay işlemelerine de yer verilir. Bu figürler Güneş ana, ay baba olarak tasvir edilir ve koruyuculuk sağladığına inanılır. Dolayısıyla ruhlarla iletişim kurduğuna inanılan şamanın kıyafeti, yolculuğu esnasında şamanı koruyan hayvanlarla, şekil değiştireceği hayvanlarla ve kötü ruhları korkutacak araçlarla donatılmıştır. Kıyafetin üzerindeki her eklenti ve sembolün işlevsel bir görevi ve anlamı bulunmaktadır. Şaman ayini ve ritüellerin en önemli unsurlarından biri şaman/kam davuludur. Bölgelere ve topluluklara göre farklılık gösterebilen şaman davulu, kutsal kabul edilen kayın veya sedir ağacından yapılmaktadır. Bu durum ağacın kutsallığını vurgular. Davul, şamanın diğer alemlere giderken kullandığı bir binek veya taşıt işlevi görmektedir. Bu bazen at, bazen kayık, bazen bir kuş olarak sembolize edilmektedir. Yakut şamanları, davulu şamanın atı olarak tanımlamaktadır. Davulun yüzündeki çizimler evreni yansıtır. Yatay ve dikey hat dört ana yöne işaret edebileceği gibi, dünyayı gök ve yer olmak üzere iki parçaya da böler. Şaman, ayin ve ritüel sırasında transa geçmek için bu davulu kullanır. Davuldan çıkardığı sesler işine yoğunlaşmasına ve manevi alemle irtibata geçmesine yardımcı olur. Ayrıca trans sırasında kötü ruhları uzaklaştırmak için de davul sesi kullanılmaktadır. Ses ile alakalı kötü ruhları korkutmanın yanı sıra tabiat seslerinin taklit edilmesi açısından da davul önemli bir yere sahiptir. Şamanın ilahiler söyleyerek göklere çıktığı sırada kullandığı davulun sesi gök gürültüsünü temsil etmektedir. . Davulun üzerine çizilen sembollerin de anlamları vardır. Genel olarak şaman davulu gökyüzü, yer ve yer altı olarak ayrılacak şekilde çizilir. Yukarıya doğru sağda at, solda güneş ve aralarında yıldızlar ile Ülgen'in kızlarını sembolize eden çizimlere yer verilir. . Altay şamanlarının davulunda üst çizgide baş, alt çizgide bacakların çizildiği bir tasvir bulunmaktadır. Başın iki yanında yer alan kulakların biri güneşi, biri ayı simgelemektedir. Davulun üzerindeki güneş ve ay sembolleri yolculuğu sırasında şamanın karanlığı aydınlatması ve güneş ana ile ay babanın koruyuculuğundan yardım alması anlamlarına gelmektedir. Kartal gibi kuş çizimleri Gök-Tanrı'ya ulaşmada aracı ve koruyucu ruh olarak sembolize edilir. Eski Türklerde kartal sembolü önemli bir yere sahiptir. Kartal, hakimiyet ve güç anlamlarına gelmektedir. Geyik, at, koç gibi hayvanlar av törenlerinde avın bereketi, kurban törenlerinde kurbanın kendisi ve şamanın yolculuğun sırasında kılık değiştirmesine yardımcı olan hayvanlar ve koruyucu ruhları simgelemektedir. . Yılan, böcek, kaplumbağa gibi sürüngen çizimleri yer altı ile iletişime geçilirken, yer altına kurban sunulurken ve ölülerin ruhlarını taşırken şamana yardımcı olan hayvanları sembolize etmek için kullanılır. Son olarak davul üzerinde yer alan ağaç çizimleri kutsal kabul edilen hayat-evren-kayın ağacıdır ve Gök-Tanrı'ya ulaşmak için basamak işlevi görmektedir. . Çok yaygın olmasa da maske kullanıldığı da görülmektedir. Şamanlarda maske, daha çok Sibirya, Buryat ve Kuzey Asya'da kullanılmaktadır. Maske, ayin sırasında ölen kişinin şamanı tanımaması için kullanılır. Bazı inanışlarda maske, büründüğü varlıkla bütünleşmesi içindir. Altay ve Yakut şamanları ise sadece yüzlerini boyamaktadırlar. Şaman kıyafetlerinde ve yanlarında taşıdıkları eşyalarda ayna ve metal gibi ayna işlevi gören eşyalar görmek mümkündür. Taşıdıkları aynanın anlamı ve görevi diğer alemleri görmek ve ruhların yerini tespit etmektir. Şamanlar, çeşitli ritüellerde ve şifa uygulamalarında kullanmak üzere bir asa ya da baston taşıyabilirler. Bu, güç sembolü olarak kullanılır ve aynı zamanda şamanın enerjisini yöneltmesine yardımcı olmaktadır. Tüyler, şamanların ritüellerinde bir aksesuar olarak kullanılmakla birlikte kıyafetlerinde ve başlıklarında bolca görülmektedir. Tüyler, genellikle kuşların kanatlarından alınır ve enerjiyi taşıdığına inanılmaktadır. Şamanlar, taşların enerjisinden faydalanır ve bu nedenle farklı taşları kullanırlar. Örneğin, kuvars kristalinin şifa verdiği ve enerji taşıdığı düşünülmektedir. Şamanlar, doğanın şifalı bitkilerinden faydalanırlar. Ritüellerinde ve tedavi süreçlerinde bu bitkileri kullanarak iyileşme sağlayarak şifa dağıttıkları düşünülmektedir. Şamanların kullandıkları bu kıyafetlerin ve eşyaların her birinin kendi anlamı ve kullanım amacı vardır. Şamanlar, bu semboller ve araçlar aracılığıyla enerjiyi yönlendirebilir, doğa güçleriyle iletişim kurabilir ve şifa sağlayabilirler. Ancak, şamanlık kültürleri ve uygulamaları birçok farklı kültürde ve coğrafi bölgede farklılık gösterebilir, bu nedenle kıyafetler ve eşyaların anlamları da değişebilmektedir. - Yerlikaya, Cihan. 1950 Sonrası Türk Resim Sanatında Kam Rİtüellerinde Kullanılan Enkarnatif Nesnelerin Göstergebilimsel Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya 2019 - Alp Kafiye Özlem, Serviye Mutlu. Şaman Sembollerinin İşlem ve Anlam Kodları. Motif Akademi Halkbilim Dergisi. 2021, Cilt.14, Sayı:35, 1008-1028 - Zümbül, T. ve Geyik Değerli, N. Şaman Giysileri Üzerindeki Desenler ve Semboller, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal. 2022. (Issn:2630- 631X) 8(65): 2004-2017 - Coruhlu, Yasar. Türk Mitolojisinin Ana Hatlari. 2020.


Tarih boyunca bilgeliğin ve gücün sembolü olan Güneş erkeklerle bağdaştırılırken deliliğin ve doğanın karanlık tarafının sembolü olan Ay kadınlarla özdeşleştirildi. Doğa'nın kendisinin de dişi bir sembol olarak kabul edilmesi ve dilimizde de bulunan Doğa Ana, Toprak Ana gibi söz kalıpları ilk etapta kadınları ve kadınlığı bir yüceltme olarak düşünülse de, erkeklerin insanlık tarihinin başından beri doğayı domine etme çabaları göz önünde bulunduğunda durum oldukça ironik bir hal alıyor. Uzun yıllar boyunca erkeklerin güneş gibi sabit ve güçlü olduklarına inanılırken, kadınların onların aksine ayın bir döngü boyunca değişen evreleri gibi duygusal olarak sallantılı ve güvenilmez olduğu düşünülmekteydi. Bu sembolizmlere ve inanışlara ek olarak insanlar Ay'ın döngüsünü tamamladığı 29 gün ile bir kadının 28 gün süren menstrual döngüsünün de bağlantılı olduğuna inanıyorlardı. Antik Çağlarda Ay'ın insan davranışları üzerinde etkili olduğu inancı da oldukça güçlüydü. Deli anlamına gelen Lunatik kelimesi Latince bir kelime olan ve dilimize Ay olarak çevrilen Luna'dan türemişti. Luna, aynı zamanda Roma Mitolojisi'nde Ay Tanrıçası'nın da adıydı. Bütün bunlardan yola çıkarak kadınların Ay'la olan bağlantıları yüzünden deliliğe yatkın oldukları inanışı yıllarca süregeldi. Deli Kadın figürü mitolojide de önemli bir yere sahipti. Örneğin: Maenadlar. Yunan Şarap Tanrısı Dionysus'un kadın takipçileri. İsimleri tam olarak çılgın olanlar, gözü dönmüş olanlar anlamına gelmektedir. Ay ışığı altında şarap içen, alemler yapan, kendilerini kaybeden deli kadınlar olarak tasvir edilirler. Sembolik olarak vücudunu yiyip, kanını içtikleri Dionysus tarafından ele geçirilmişlerdir. Eski insanlar için Maenadlar, erkek otoritesi olmadan kadınların ne kadar tehlikeli bir hal alabileceklerinin göstergeleri olarak kabul ediliyordu. Mitolojideki bir başka deli kadın figürü olarak Medea'yı örnek verebiliriz. Medea sevdiği adam olan Jason'ın istediği her şeyi elde etmesi için ona yardım eden güçlü bir büyücüdür. Tüm yardımlarının sonucunda Jason daha da fazlasını elde etmek için bir prenses ile birlikte olmaya karar verir. Sinirden aklını kaybeden Medea, tüm çocuklarını ve sevdiği diğer herkesi öldürerek Jason'dan intikam alır. Orta Çağ'a baktığımızda ise ruhsal hastalıkları olan kadının kötülüğün tezahürü olarak kabul edildiğini görürüz. İblisler tarafından ele geçirildikleri ya da kara büyü yaptıkları düşünülüyordu. Bunların tedavisi ise şeytan çıkarma oluyordu ama çoğunlukla bir tedavi uygulanmıyor ve cadı ilan edilip diri diri yakılıyorlardı. Phyllis Chesler, Kadın ve Delilik adlı klasik çalışmasında, kadınlarda veya erkeklerde ortaya çıkan ve bizim delilik olduğunu düşündüğümüz şey ya değeri olmayan kadın rolünün canlandırılması ya da kişinin cinsiyet rolü stereotipinin tamamen veya kısmen reddedilmesidir diye yazıyor. Yani bir kadının deli sayılabilmesi için ataerkil düzenin kendisine dayattığı itaatkar eş ve damızlık anne rolünü oynamayı reddetmesi yeterliydi. Ancak, sözde görevlerini yerine getiren kadınlar için de delirmemek hala zordu çünkü kadınlar hiçbir zaman üstün bir cinsiyet olmadılar ve ataerkil toplumun erkeklere sunduğu fırsatlara hiçbir zaman sahip olamadılar. Sandra Gilbert ve Susan Gubar, Tavan Arasındaki Deli Kadın adlı kitabında ataerkil düzenin kadınları hem fiziksel hem de zihinsel olarak hasta ettiğini yazıyor. - Nefes darlığı - Anksiyete - Bayılma - Gerginlik - Uykusuzluk - Cinsel açlık - Sinirlilik - Yiyecek veya cinsellik için iştahsızlık Kısacası normal bir insanın hayatın her döneminde yaşayabileceği her şey. 19. Yüzyıldaki birçok toplumun -özellikle İngiltere'nin- çok katı ahlaki normlara sahip olduğunu ve bu normların kadınlara her zamankinden daha sert dayatıldığı biliniyor. Bu nedenle bir çok kadının sinir krizi geçirmesi sadece doğal olarak görülebilir. Bunun sebebi de rahme değil, sırf bir rahme sahip oldukları için onlara dayatılanlara bağlanabilir. Kadın histerisi için en yaygın tedavi dinlenme tedavisi idi. Kadınların okumasına, yazmasına ve hatta düşünmesine bile izin verilmeyen bu tedavide onlardan beklenen tek şey gün boyunca sadece uyumalarıydı. Ve elbette kadın histerisinden bahsediyorsak, Charlotte Perkins Gilman'dan ve onun 19. yüzyıl klasiği kısa öyküsü Sarı Duvar Kağıdı'ndan bahsetmeden konuyu sonlandıramayız. Sarı Duvar Kağıdı bu ortamda yazılmıştır. İlk çocuğunun doğumunun ardından anlatıcıya geçici depresyon hafif bir histerik eğilim teşhisi konur. Doktor olan kocası tarafından bir kır evinde dinlenme tedavisine alınır. Anlatıcı bu fikre karşıdır. Uzakta olmanın ve hiçbir şey yapmamanın kendisine bir faydası olmayacağını düşünür ama düşüncelerini bir türlü ifade edemez. Her denediğinde ise kocasının anlamayacağını bilerek sadece ağlar. Yapmaktan en çok zevk aldığı şey olan yazmaya bile izni yoktur. Bu sebeple gizlice yazar ve biz okuyucular aslında onun bu gizli yazılarını okuruz. Odasındaki duvar kağıdına takıntılı hale gelir. İlk başta kendini korkutan duvar kağıdında hapsolmuş bir kadın figürü görmeye başlar. Ancak daha sonra kendini bu kadınla özdeşleştirir. Son sahnede ise artık duvar kağıdında hapsolanın kendisini olduğunu düşünmektedir. Aslında bir nevi kendi zihninde kapana kısılmış durumdadır. Hikaye aslında bir yarı otobiyografidir. Gilman bu hikayeyi kendi sözleriyle onu zihinsel ıstıraba sürükleyen doktoru Silas Weir Mitchell'e bir yanıt olarak yazar. Mithcell aynı zamanda dinlenme tedavisini önerdiği bir diğer kişi olan Virginia Woolf'un da doktoruydu. Görünen o ki parlak zihinleri olan birçok kadın, bu zihinleri kullanmalarının yasak olduğu dinlenme tedavisi ile cezalandırılıyordu. Sözün kısası, eğer bir kadın olarak geleneksel rolün dışında kendi fikirlerine sahip olmak ve onları ifade etmek gibi şeyleri yapıyorsan, hastasın. İyileşmek istiyorsan en başta sana söyleneni yap, düşünme. Bu erkeklerin işi. Neyse ki kadın histerisi artık tıbbi bir rahatsızlık olarak kabul edilmiyor. Ama ne yazık ki, günümüzde kadınlara teşhis konulan birçok başka akıl hastalığı var. Depresyon, anksiyete bozuklukları, OKB, TSSB, şizofreni, Kişilik bozuklukları, yeme bozuklukları ve bağımlılık yapan davranışlar gibi. Tabii bunlar sadece kadınlara özel değil. Erkekler de günümüz dünyasında zihinsel hastalıklardan muzdarip. Ve belki de bunun hakkında konuşmaktan çok daha fazla korkuyorlar. Ancak günümüz kadınları ve ruh sağlığı sorunları ile ilgili garip olan şey, bir kadının akıl hastalığının artık onu tanımlayan şey haline gelmesi. Onu özel kılan, farklı kılan, diğer kızlardan ayıran bir özellik gibi görülmesi. Neredeyse her insanın benzer sorunları olmasına rağmen.


Fotoğrafçılık; bize anı dondurma, tarihi en kolay ve en etkili yol ile kaydetme fırsatı sunar. İlk fotoğrafın çekildiği günlerden bu yana birçok tarihi olay, fotoğraflar sayesinde günümüze kadar taşınmıştır. Üstelik fotoğrafçılıkta çekilen öznenin mimikleri de kaydedildiğinden dolayı kişi, tarihe dair nesnel bilgilere sahip olmanın yanında öznel çıkarımlar yapma şansı da bulur. Tarihe tanıklık eden fotoğraflardan bazı akılda kalmayı başarmış olanları siz okurlarımız için listeledik. Bahçe penceresinden bir görüntüyü bize sunan bu fotoğraf, tarihte çekilmiş ilk fotoğraftır. Joseph Nicephore Niepce tarafından 1827 yılında çekilmiştir. Fotoğrafçı, bir camera obscura içerisine ışığa duyarlı kimyasallarla kaplı plakaları yerleştirdi. Sekiz saat sonra ise plakta oluşan görüntüyü netleştirmek amacıyla lavanta yağı ve beyaz petrol karışımı kullandı. Steve McCurry, bu ünlü fotoğrafı 1984 yılında Afgan mültecilerin göçünü belgelemek için Afganistan'a yaptığı bir gezi sırasında çekti. 17 yaşındaki Shorbat Gula'nın bu fotoğrafı Nasir Bagh mülteci kampında çekildi. Afgan mücadelesinin sembolü haline geldi ve Haziran 1985'te National Geographic'in kapağında yer aldı. Philippe Halsman'nın kariyer hayatının en önemli fotoğraflarından biri olan bu sıra dışı fotoğraf Dali Atomicus 1948'te çekildi. Fotoğraf; üç canlı kedi, çeşitli dekor eşyaları ve Salvador Dali havada asılı kalacak şekilde kurgulandı. Sağ tarafta bulunan ve ismi Leda Atomica olan tablo ise henüz tamamlanmamış olan bir Salvador Dali tablosudur. Fotoğrafın ismi de bu resimden gelmektedir. Su ve kediler, asistanlar tarafından sahneye fırlatılırken sandalye Phillipe'in eşi tarafından tutuluyordu. O zamanlar dijital kameralar yerine filmler olduğundan her detayın istenilen gibi olması için 26 farklı çekim gerçekleştirildi. Dali ile Phillip, benzer ve sıra dışı zevklere sahip olduklarından bundan farklı olarak daha birçok projede beraber çalıştılar. Phillipe; Salvador Dali'den farklı olarak Albert Einstein, Alfred Hitchcock, Marilyn Monroe gibi sanatçıların da portrelerini çekti. 1946'da LIFE dergisinin ilk kadın fotoğrafçısı Margaret Bourke-White'a Mahatma Gandhi'yi fotoğraflaması için ender bir fırsat sunuldu. Bourke-White, Hindistan'ın ideolojik liderinin fotoğrafını çekerken ilk iki çekimde başarısız oldu. Bunun sebebi, Bourke-White'in sahneyi tasarlarken Gandhi'nin çarkının dönüyor vaziyette olmasını istemesiydi. Üçüncü çekimde her şey yolunda gitti ve ünlü ideolojik lider Mahatma Gandhi'nin ikonik fotoğrafı tarihi fotoğraflarda yerini aldı. 1932'de çekilen bu fotoğrafın kim tarafından çekildiği belirli bir döneme kadar gizemini korusa da Charles C. Ebbets tarafından çekildiği 2003 senesinde onaylanmış oldu. Bir gökdelenin tepesinde öğle yemeği için mola veren işçiler, Rockefeller Center'ın inşasında görev alan işçilerin bulunduğu ağır şartları seyirciye taşıyor. Fotoğrafın çekiliş anı ve amacı ise aslında önceden planlanmıştır. Fotoğrafın çekildiği dönemde Empire State'in inşası da dahil birçok benzer fotoğrafın bir reklam aracı olarak kullanıldığını görmek mümkündür. Bu fotoğraf, 1937'de Sam Shere tarafından Hindenburg felaketini tarihe taşımak için çekilmiştir. Kaza sonucunda 38 kişi hayatını kaybetti. Yolcu taşıyan zeplinlerin parlak geleceği de bu fotoğrafla beraber tarihe kazındı. Sam Shere, çekim sırasında kameraya iki kurşun isabet ettiğini fakat her şeyin çok hızlı olduğunu, yapacak bir şeyinin olmadığını ve o fotoğrafı çekmesi gerektiğini söylemiştir. Bu fotoğraf ise bilim adamı Albert Einstein'ın 1952'deki 71. yaş dönümünde Arthur Sasse tarafından çekilmiştir. Einstein, fotoğraflara gülümsemekten bıktığını söyleyerek dilini çıkarmıştır. Sonrasında fotoğrafı çok beğenmiş ve Arthur'dan dokuz kopya istemiştir. Bu fotoğraf, birçok fotoğrafçıyı siyasi liderlerin daha gerçekçi ve siyasi fotoğraflarını çekmeleri konusunda cesaretlendirmiştir. Bu fotoğraf ise 1945'te Times meydanında Alfred Eisenstaedt tarafından çekildi. Bir deniz kaptanı ile diş hekimi hemşiresinin fotoğrafı savaş yıllarının bittiği haberini coşkulu bir kavuşma anı ile ölümsüzleştiriyor. Dünya'nın Doğuşu isimli bu fotoğraf ise 1968'te William Anders tarafından çekildi. William Anders, Apollo 8 ile Ay'a seyahat eden ilk üç insandan biridir ve bu fotoğraf da ayın yörüngesinden çekilmiştir. Fotoğraf ilk çekildiği zaman basına siyah beyaz olarak sunuldu ancak sonrasında William Anders, renkli bir film kutusu buldu. Böylece fotoğraf tüm eşsizliği ile tarihte yerini aldı. Fotoğraflar, zamanda yolculuğu bir yönden de olsa bize sunan değerli bir araçtır. Anlatılması gerekenleri direkt birinci kaynaktan görmek, hissetmek en az okumak kadar değerlidir. Bu yazıda tarihe tanıklık eden yüz binlerce fotoğraftan sadece on tanesi incelenmiş olsa da buz dağının görünmeyen kısmında çok değerli bir hazinenin keşfedilmek üzere bizi beklediği de unutulmamalıdır. - https://www. artalistic. com/en/blog/10-famous-photos - https://rarehistoricalphotos. com/100-influential-historical-pictures-all-time/ - https://www. digitalphotomentor. com/20-most-famous-photographs/amp/ - https://edition. cnn. com/2013/09/01/world/gallery/iconic-images/index. html - http://https://www. photographytalk. com/photography-articles/8082-lunch-atop-a-skyscraper-the-story-behind-the-death-defying-1932-photo


Günümüzde farklı dijital tekniklerle sanat tarihinde önemli yer tutmuş tablolara bambaşka müdahalelerde bulunmak mümkün. Amerikalı fotoğrafçı Ed Wheeler da 2011 yılından bu yana Noel Baba kıyafetleri giyip komik ve ikonik pozlar vererek sanat dünyasında klasikleşmiş yapıtların içine kendini de dahil ediyor ve ortaya oldukça eğlenceli görüntüler çıkıyor. Yılbaşı'na çok az bir zaman kalmışken bu ilgi çekici fotoğrafları sizler için derledik! Dünya'nın en bilinen tablolarından biri olan ve Venüs'ün denizden doğuşunun betimlendiği İtalyan ressam Botticelli'ye ait Venüs'ün Doğuşu, fotoğrafçı Wheeler'in Noel Baba müdahalesi ile oldukça enteresan görünüyor. Wheleer, Van Gogh'un ikonik resmi Yıldızlı Gece'deki ağaca yılbaşı süsleri asarak resme eğlenceli bir görünüm yaratıyor. Fotoğrafçı, Gogh'un bu ünlü eserine bambaşka bir aura da katmış. Amerikalı fotoğrafçıyı, Monet'in 1899 yılında tamamladığı Nilüferler ve Japon Köprüsü eserinde köprüye renkli lambalar takarken görüyoruz, Monet'in tablosu bu haliyle bir şenlik havasına bürünüyor. Dünya'nın en bilinen bir başka tablosu olan Edvard Munch'un Çığlık tablosunda Noel Baba'yı bu kez ana figürün arkasında komik bir poz verirken görüntülüyoruz. Cassius Marcellus Coolidge'in Dogs Playing Poker adlı resim serisindeki eserlerden birinde köpeklerle birlikte poker oynayan bir Noel Baba; fotoğrafçı Wheeler resme oldukça sürrealist bir etki katıyor. İtalyan ressam Caravaggio'nun Emmaus'da Akşam Yemeği tablosunda Wheeler, Noel Baba kılığıyla sofraya ana figürlerden biri olan İsa'nın verdiği pozu vererek dahil olmuş. 1434 yılına tarihlenen ve Hollandalı ressam Van Eyck'in en ünlü, karmaşık eserlerinden biri olan Arnolfi'nin Evlendirilmesi tablosunda ise Noel Baba'yı Arnolfi figürünün yerine geçmiş halde buluyoruz. Wheeler, uyguladığı bazı tekniklerle tabloların orijinal hallerine sadık kalarak renkleri düzenliyor ve kendini çektiği Noel Baba figürlerini eserlere bu şekilde dahil ediyor. Fransız ressam Jacques Louis David'in klasisizme ait tarihi eseri Socrates'in Ölümü'nde Wheeler, Noel Baba figürünü Socrates'e zehri veren figür olarak konumlandırmış ve ayrıca bunu yaparken esere komik bir mimik eklemeyi de unutmamış. Ayrıca sonradan eklediği bu figürde diğer tüm tablolarda olduğu gibi- ressamın ışık tekniklerini ve ton değerlerini de orijinale sadık kalarak düzenlemiş. Romantizm akımının temsilcilerinden İspanyol ressam Francisco Goya'nın 3 Mayıs 1808 adlı, savaş yıllarının anısına resmettiği bu eserinde de Noel Baba figürünü, resmin ana figürlerinden birinin yerinde görmekteyiz. Resme dikkatli bakıldığında Wheeler, sanatçıların kullandığı fırça tekniklerini dahi detaylıca inceleyerek onları değişime uğratmamak için ayrı bir çaba sarf etmiş. İtalyan resminin romantik özelliklerini taşıyan, İtalyan ressam Hayez'e ait olan Öpücük adlı bu tutkulu tablodaysa Wheeler, Noel Baba figürünü resimdeki öpüşen çiftlerden biri olan ana karakterler yerine konumlandırmış. Eserin orijinal haliyle kıyaslandığında Wheeler neredeyse tablodaki erkek figürle birebir aynı pozu vermiş. Ed Wheeler'in sanat tarihinin en bilinen tablolarına yaptığı bu ikonik müdahalelerden oluşan serisinin adı ise Santa Classics. Bazen ana figürlerin yerine geçtiği bazense resmin kompozisyonuna kenarda köşede dahil olduğu bu sıradışı ve eğlenceli resimlerle Wheeler uluslararası alanda oldukça ilgi çekmiş. Ed'in amacı, sanatseverlere gülümsemek için ek bir neden sunarken bir yandan da klasik tablolara saygı göstermek. Tabloların orijinal halini değiştirmemek için oldukça yoğun bir çalışma gerektirdiğini söylemeden geçmeyelim. Wheeler'in Santa Classics serisi, kesinlikle başka türlü bir sanat deneyimine yol açıyor, daha fazla eseri görmek için sanatçının web sitesini ziyaret edebilirsiniz.


Yaptığı her albümle milyonlarca insanı etkilemeyi başaran Taylor Swift, folklore ve evermore albümleriyle bizlere bambaşka dünyaların kapısını aralayarak adeta bir masalda gibi hissettirdi. O zaman gelin, bir masal niteliğinde olan folklore albümündeki şarkılara biraz daha yakından bakalım. Albümün ilk şarkısı albümün özeti gibi karşılıyor bizleri. Şarkı, albümün diğer şarkılarında göreceğimiz kaybedilen aşkı konu alıyor. Geçmiş ve günümüzün harmanlandığı bu şarkı, Swift'in söz yazarlığındaki ustalığını gözler önüne seriyor yine. Eskiden dilediği her şeyin gerçekleştiği bir evren yaratan Swift, bu şarkıda bizleri bu evrene davet ediyor. folklore ve evermore albümlerinde yer alan şarkıların Taylor Swift'in yarattığı hikayelerdeki farklı bakış açılarına sahip olduğunu söylemiştik. Swift bu albümünde bir aşk üçgenini merkeze alıyor. Bu şarkısını da aldatılan kadının bakış açısından veriyor. Şarkıyı tam anlamıyla anlamak için erkeğin bakış açısından yazılan şarkıya da göz atmak gerekiyor. Hiç vakit kaybetmeden ilerleyelim! Swift bu şarkısında ise ünlü sosyetelerden biri olan Rebekah Harkness'i merkeze alıyor. O ve kendisi arasındaki benzerliklere değinen Swift, zamanında sert eleştirilere maruz kalmış Rebekah'ın evini 2013 yılında satın almıştı. O zamandan bu yana onun hakkında bir şarkı yazmayı planlayan Swift, şarkısını bu albüme gizlemiş. 4. sırada bizi karşılayan şarkı ise enfes bir düet. Swift'in Justin Vernon ile yaptığı bu düet, vokallerin uyumundan şarkının etkileyiciliğine kadar her şeyiyle mükemmel denebilir. Şarkıyı; Swift, Vernon ve William Bovery takma ismiyle Swift'in o zamanlar erkek arkadaşı olan Joe Alwyn yazmıştır. Şarkı genel olarak bize iki eski sevgilinin diyaloğunu sunuyor. Vernon'ın bu ilişkinin neden erken bittiğine dair sorgulamaları sürerken Swift'in bu ilişki içinde mutsuz olduğunu ve bunu verdiği sinyallerle karşıya asla geçiremediğine şahit oluyoruz. Baştan sona kafamızda bir sahne gibi gibi canlanan bu şarkı, albümün en iyileri arasında. Swift'in albümlerindeki 5. şarkı takıntısını biliyorsunuzdur. En hüzünlü şarkılarını hep 5. sıraya saklar. Bu albümde de albümün en üzücü ve en karanlık şarkısı elbette 5. şarkı olarak karşılıyor bizleri. Albümlerindeki her şarkıda bizlere farklı açılar sunmayı başaran Swift, bu şarkısında bizi bir ölünün gözlerine götürüyor. Şarkıyı bir ölünün gözünden yazıyor. Albüm bizlere farklı hikayeler anlatsa da bu şarkının otobiyografik izler taşıdığını söylemeden edemeyeceğiz. reputation albümüyle eski Taylor'ın öldüğünü savunan Swift, adeta o Taylor'ın gözünden yazıyor bunu. Eski albümlerinin hakkını kaybeden Swift, eski şirketinin CEO'su ve yakın arkadaşı olan Scott Borchetta'ya yazıyor şarkıyı. Swift'in bu şarkısı ise hem sözleri hem de melodisiyle yaptığı metaforu tam olarak anlatıyor diyebiliriz. Şarkıda kendini bir disko topuna benzetiyor Swift. Etrafı eğlendiriyor aslında ama binlerce kırılmış cam parçasından oluşuyor. Şarkının melodisi de her ne kadar hareketli gibi dursa da sözleriyle bizi üzmeyi başarıyor. Ayrıca şarkının pandemide Swift'in bütün sahnelerinin iptal olduğunu öğrenmesinden sonra yazıldığını hatırlatmakta fayda var. Yeniden başka bir kişiliğe bürünen Swift, bu kez çocukluğuna, yedi yaşlarına dönüyor ve evinde şiddet görüp istismara uğrayan arkadaşı için bu şarkıyı ortaya çıkarıyor. Swift bu şarkıyı, çocukluğundaki masumiyetin her sorunu çözeceğini inanarak yazmış diyebiliriz. Albümde bir aşk üçgeninin anlatıldığından bahsetmiştik. Bu aşk üçgeni; Betty, James ve Augustine arasında geçiyor. Betty'nin bakış açısından cardigan'ı dinlemiştik. Albümün en etkileyici şarkılarından biri olan august ise diğer kadınımız Augustine ağzından yazılıyor. James'e bir yaz aşkından daha fazla hisler beslediğini gördüğümüz kadının, aslında yalnızca hislerine yenik düştüğünü görüyoruz şarkıda. Swift, şarkılarında kendini eleştirebilen bir sanatçı. Bunu; Afterglow, Back to December ve Anti-Hero gibi şarkılarında görüyoruz. Bu şarkı da onlardan biri. Sorunun kendisinde olduğunu ancak çabaladığını anlatıyor şarkısında Swift. Albümün en hüzünlü şarkılarından biri olan bu şarkı, Swift'in bağımlılık konusunda düşünürken ortaya çıkardığı bir şarkı. Swift bu şarkısında da yasak bir ilişkiyi ele alıyor. mirrorball ve august gibi diğer kadın ağzından yazılmış diyebiliriz aslında. Sonunu bilse de, zor ve yasak bir ilişki içinde de olsa kahramanımızın hissettikleri gerçek ve özeldi. Bu şarkı ise bizi albümün hikayesinden biraz uzağa, Swift'in Alwyn ile olan ilişkisine götürüyor. Görünmez İp ile Çin halk hikayelerinde yer alan iki ruh eşini birbirine bağlayan kırmızı kader ipliğine gönderme yapıyor. Ayrıca tıpkı Lover şarkısında olduğu gibi, geçmişteki ilişkilerindeki başarısızlıklara minnettarlığını dile getiriyor. Şarkının isminden de anlaşılacağı gibi bu şarkı, Blank Space ve Look What You Made Me Do izleri barındırıyor. Şarkıyı, albümlerinin yasal haklarını kaybetmesine neden olan Scooter Braun ve Scott Borchetta ile ilişkilendirebiliriz. Swift bu şarkıda da geçmişi ve günümüzü harmanlıyor. Büyükbabasının ve bir hemşirenin İkinci Dünya Savaşı'nda gördüklerini anlatıyor dinleyicilere, tıpkı bir ilahi gibi. Ancak umutsuzluk ve ölüm alt yapılı olan bu şarkı, pandemide insanların hissettirdiklerini de yansıtıyor. 13 sayısının Swift için önemini göz önüne aldığımızda büyükbabası için yazdığı şarkıyı buraya uygun görmüş. Ayrıca bir sonraki albümü olan evermore'da da 13. şarkı, büyükannesi için yazdığı marjorie şarkısı. Swift'in yarattığı aşk üçgenine bu kez James'in bakış açısından bakıyoruz. Şarkıda James'in Betty'e seslendiğini görüyoruz. Betty'den özürler diliyor ve durumun bir yaz kaçamağından ibaret olduğunu anlatıyor. Böylece bu şarkıyla birlikte hem cardigan hem de august şarkısı daha da anlamlı hale geliyor. Swift yine şarkıda vermek istediği tüm mesajları hem sözlerle hem de altyapıyla veriyor. Swift'in kendi hayatına odaklandığı bu şarkıda, sakin bir melodinin arkasında devamlı bir halde süren rahatsız edici bir ses var. Swift: Bu şarkı benim için çok kişisel bir şarkı çünkü hayatımda öyle dönemler oldu ki her şey kontrolüm altındayken kendimi çok anormal bir hayatı olmayan biri gibi gösterebilirim dedim. Hayatımın bir parçası olacaksan bununla gelen bazı şeyler olacak ve bunları engelleyemem. diyerek aslında ilişkisine ve kariyerine atıfta bulunuyor. Bu şarkıda ise Swift, zehirli bir ilişki içinde yaşadığı zorlukları bizlere yansıtıyor. İlişkiden vazgeçemediğini gördüğümüz şarkıda, hislerin yoğunluğu göze çarpıyor aslında. Albümüne noktayı koyarken son derece hüzünlü bir veda ediyor bizlere.


Tevfik Fikret'in Rübab-ı Şikeste kitabında yer alan Beyaz Yelken şiirinde şair, tabiat tasvirlerine ve sevgiliye kavuşma arzusuna yer verir. En önemli özelliği tablo altına yazılması olan bu şiirde, tabloda bulunmayan çağrışımlar da zengin bir biçimde ifade edilmiştir. Biz bugün Beyaz Yelken şiirini sizler için incelemeye çalıştık. Keyifli okumalar! Tevfik Fikret ilk mısralarında okuyucuyu bu tabloyu incelemeye çağırır. Tablodaki yelkenin içini ferahlattığını, ağır ağır hareketlerinin gönlünü süslemesini anlatır. Akşamın durgunluğunun, huzurunun parlayan yelkene yakışmasından bahseder. Bu görüntü onu adeta mest etmiştir. Bir sonraki mısrada Ey neşe diyerek nida sanatını kullanır ve neşeye seslenir. Neşe, kanatlanıp kuş gibi uçsa bile şairi bu manzara kadar mutlu edemez, ona bu manzaranın verdiği huzuru veremez. Şair, neşe ve kuş arasında kapalı istiare yapmıştır. -sanki meczub u mest ü müstağrak, Şair, teşhis sanatından yararlanarak yelkene insani özellikler yüklemiştir. Yelken, dalgaların kucağında kendisinden geçmiş denizin maviliğine kapılmış vaziyette gerçekleşmesini istediği hayalleri düşünen bir insan gibidir. Nasıl ki hayale kapılan insanlar yalnız, durgun bir şekilde hareket ediyorsa yelken de dalgaların arasında usul usul ilerlemektedir. Dalgaların sesi, şaire sevdalı insanların kalp çarpıntılarını anımsatır. Bu yüzden yelkenle birlikte giden dalgalar şairi hüzünlendirmiştir. Pak ü nevvar olan şu manzaranın. Şiirin üçüncü bentinde yelken, Marmara denizinde kanatlarını açmış bir peri olarak tasvir edilir. Denizin o muhteşem, parlak manzarasının içerisinde işveli, çiçeklerle bezenmiş, güzel ve dikkat çeken bir kelebek gibi kavuşacağı adaya doğru ilerlemektedir. Şiirin Gece mersa-yi naz olur mutlak, ona aguş-i aşkı bir adanın mısralarında şair, sevgilisine duyduğu özlemi okuyuculara hissettirir. Nasıl ki yelkene, bir adanın aşk kucağı liman olacaksa, sevdalı insanlara da sevgililerinin kucağı, onların bulunduğu yer en huzurlu limandır. Yelken, limanına yani sevgilisine kavuşacaktır fakat şair kavuşmanın ancak hayalini kurar. Süt beyaz bir deniz, beyaz kayalar, bir sema, sonra bir beyaz sandal. Şair, dördüncü bentte bir hayalinden bahseder. Bununla birlikte sevgilisine duyduğu kavuşma isteğini tam anlamıyla okuyucuya yansıtmış olur. Denizdeki bu yelkeni görünce, hayallerinde sevgilisiyle yaptığı sandal gezintilerini anımsar. Hayalindeki her şey bembeyazdır. Gök, sandal, kayalar hatta deniz bile. Denizin beyazlığını tasvir etmek için süte benzetmiştir. Nasıl ki beyaz renk temizliği, masumiyeti temsil ediyorsa şairin de sevgilisine duyduğu aşk ve kavuşma isteği de beyaz kadar temiz ve masumdur. Bu yüzden hayalindeki her şeyi beyaz olarak anlatır. Sevgilisiyle yelken arasında bir ilişki kurar. İlk dizelerinde yelkenin parıltısı, ağır hareketleri onu nasıl mest ettiyse, sevgilisinin de yelken gibi parlak güzelliği, durgun, ağırbaşlı hareketleri şairi kendisinden geçirir. Yelkene her baktığında sevgilisiyle hayallerinde yaşadığı güzel günler gözünün önünden geçer. böyle saf u sefid bir yelken. Şiirin sonuna geldiğimizde şair, gözlerinin önünden ne zaman temiz, ak bir yelken geçse kendisine hayalini hatırlattığından bahseder. Mehtaplı beyaz bir gecede, yelkenin nameler yakan beyaz bir kuş gibi kendisine sevdasını tasvir ettiğini söyler. Yelkeni kuşa benzeterek teşbih sanatını da kullanmış olur. Tevfik Fikret, bu şiirini benzetmelerden ve betimlemelerden yararlanarak oluşturmuş, kurduğu hayali ise okuyucunun zihninde canlandırmayı başarmıştır.