Matt Ruskin'in kaleminden çıkan ve Disney+'ta seyircinin beğenisine sunulan Boston Strangler filmi, izleyiciye sunulduğu andan itibaren seyirciden tam not almayı başardı. Başrollerini Keira Knightley, Carrie Coon, Chris Cooper, Alekssandro Nivola ve David Dastmalchian gibi usta oyuncuların paylaştığı diziyi gelin yakından inceleyelim. Yazının bundan sonrası Boston Strangler filmi ile ilgili keyif kaçıran detaylar içermektedir. Keira Knightley'in canlandırdığı Loretta McLaughlin karakteri meraklı, hırslı, cesur ve kararlı biridir. İşine gönülden bağlıdır ve en iyisini yapabilmek için çabalar. Gazetenin ve toplumun kendisine çizdiği dar elbiseye sığamayan karakter, o elbiseyi yırtar ve kendi yerini kendisi belirler çünkü daha fazlasını yapabileceğini bilir. Gazetenin yaşam tarzı isimli, daha çok ev hanımlarına hitap eden bir bölümünde yazarlık yapan Loretta için bu yeterli değildir ve patronu Jack Maclaine'e cinayet haberini götürüp bunu yazmak ister ancak patronu önce buna cesaret edemez ve reddeder ama ısrarına dayanamaz. Loretta haberleri yapmaya başlar ve ilk yazan o olduğu için gazete ününe ün katar ancak cinayetler artmaya başlar. İşler bu hale gelince Loretta'ya meslektaşı Jean yardım eder. İkisi birlikte ününü bu cinayet haberi sayesinde arttırırken derin araştırma sonucu cinayetleri çözerler. Carrie Coon ile hayat bulan Jean Cole ise gözünü bu meslekle açmış birisidir. 18 yaşından beri bu işi yapıyordur ve tuttuğunu koparan biridir. Dediğim dedik ama görevlere ayak uydurmasını bilen sektörün kurdu olmuş biridir. Jean, Loretta ile beraber bu cinayeti aydınlatmak için çalışır ve ciddi emekler verir. Sektörde uzun zamandır bulunduğu için tanıdıkları fazladır ve tanıdıkları sayesinde işleri çözmede hızlı olur. Aile hayatı karışık olan Jean, bu cinayet haberi sayesinde hayata tekrar tutunur diyebiliriz. Bu davanın çözüme kavuşması ile Loretta ile olan bağları daha da sıkılaşır ve hiç ayrılmazlar. Chris Cooper ise Loretta'nın patronudur. Sektörde yıllarını harcamış, tabiri caizse sektörün kurdudur. İlk başta bir cinayet haberini kadına yazdırmanın sektörde alay konusu olacağına inansa da sonrasında stratejik zekası ile bunu PR olarak görmüş ve bunu kendi lehine çevirmiştir. Kadınların cinayeti çözme şekillerinin eski ekibinden daha hızlı ve etkili olduğunu fark etmesi üzerine Loretta ile Jean'e tam destek vermiştir ve tüm süreç boyunca yanlarında olmuştur. Alekssandro Nivola'nın oynadığı Detective Conley karakteri; cinayet araştırmasının ilk zamanlarında Loretta'nın en büyük destekçisi olmuş, idealist bir dedektifken sonralarında işin yoruculuğundan ve insanlardan beklediği takdiri göremediğinden dolayı işinden istifa eder ve bu cinayet ile ilgili bir dizi çekimine dahil olup ideallerini para ile değiştirir. Albert DeSalvo filmin ilerleyen kısımlarında görünür. Tüm suçlamalar bu karakteri işaret ederken bir anda Caninin DeSalvo olmadığı ve işlenen 13 cinayetten yalnızca birinin ona ait olduğu ortaya çıkar. İşin ucunda para ödülü vardır ve artık halk Caninin bulunmasını ve rahatlamayı ister. DeSalvo da ailesine para gönderebilmek için suçlamaları ve beraberinde getirdiği para ödülünü kabul eder ancak Loretta ile yaptığı görüşme sonucunda Loretta onun suçsuz olduğunu anlar ve bunu duyan gardiyan, DeSalvo'yu öldürür. Loretta, haberlerde 3 yaşlı kadının öldürüldüğünü duyar ve bu cinayetlerin gazetelerde yazılmadığını fark eder. Bunun üzerine bu haberlere kanalize olur ve bu cinayetleri araştırmayı başlar. Bunların seri cinayetler olduğuna fiyonk sembolü sayesinde kanaat getirir. Katil öldürdüğü tüm kadınların çoraplarından boyunlarına fiyonk şeklinde süs verir. Bunu tamamen keyfi yapar. Bu, Loretta'nın dikkatini çeker ve araştırmaya yoğunlaşır. Araştırmanın ilerleyen süreçlerinde Cani, maktul profilini değiştirir ve tek yaşayan genç kadınları öldürmeye başlar ama fiyonk sembolü devam etmektedir. Öldürülen kadınlara intihar süsü veren Cani yüzünden işler artık herkesin canını sıkar ve Boston artık güvenli bir şehir değil mi? sorusu akıllarda yer edinmeye başlar. Loretta, Jean'in de yardımı ile araştırmayı derinleştirir ve bir dedektif hassasiyeti ile işlerini yürütür. Oklar önce çok belirgin değildir, herkes suçludur ve bir o kadar da suçsuz. Ancak öldürülen kadınların eski sevgilileri araştırılınca iş yavaş yavaş ayyuka çıkmaya başlar. Bu araştırmaya Beverly Samans sayesinde başlanır çünkü Cani bu cinayete intihar süsü vermemiştir. Beverly'nin Daniel Marsh adındaki takıntılı eski sevgilisinin kadını taciz ettiği ortaya çıkar ve adamı Loretta sorgulamaya gider. Buna benzer bir olay da Patricia adındaki bir sekreterde meydana gelir. Patricia, evli ve çocuklu patronu Gordon Nielson tarafından hamile bırakılır ve çocuğun aldırılmaması üzerine Patricia'nın öldürülmesi akılları karıştırır. Zamanla maktul profili ile birlikte işler arapsaçına döner. Cinayet şehirler arasına taşınır ve diğer şehirlerden de haberler gelmeye başlar. Loretta ve Jean, şüpheli tüm katilleri araştırır ve hepsinin aynı akıl hastanesinde ve hatta aynı hücrede kaldığı ortaya çıkar. Bunun üzerine akıl hastanesinin müdürü ile görüşür ve itiraf ses kayıtlarındaki tutarsızlığı keşfeder. Loretta, bu tutarsızlık üzerine DeSalvo ile görüşür ve ona suçsuz olduğunu itiraf ettirecekken gardiyan DeSalvo'yu öldürür. Olay yerine giden Loretta'nın eline bir hastabakıcı tarafından bir isim ve adres bilgisinin olduğu kağıt tutuşturulur. O adreste üç baş şüpheli ile aynı koğuşta yatmış diğer kişi ile buluşur ve ondan itirafları alır. 13 cinayetten yalnızca sonuncusunu DeSalvo istemiştir. Ancak başına konan ödül parası yüzünden George Nassar ona avukatını verir ve Daniel Marsh da ona cinayetler ile ilgili bilgileri ezberletir ki itiraf ederken şaibe olmasın. Bu üçlünün ortak olmasının sebebi ile hepsinin paradan pay alacak olmasıdır. Bu sayede gerçek anlaşılır. Aslında tek Cani yoktur. Canını sıkan her kadını öldüren erkek Cani kılığında cinayetlerini işlemektedir. Yani aslında Cani, kendi çıkarlarını korumaya çalışan ve hayatın kendisi ve keyfinden ibaret olduğuna inanan aptal erkeklerdir. Sıkı tutunun çünkü filmi izlerken kendinizi bir zaman makinesi içinde bulabilirsiniz zira filmde kullanılan telefonlar, televizyon, arabalar, sokak lambaları, küllükler, binalar, kıyafetler, çantalar, daktilo, saç modelleri, gazete dağıtımı ve kitaplar dahil olmak üzere filmdeki her şey kesinlikle 60'lar havasındaydı. Filmi izlerken her an yanı başınızda bulunan ve adeta mısırınız gibi sürekli elinizin altında olan unsurları sizler için sıraladık. Her an elden düşmeyen sigaralar, sürekli bardaklarda dolu ve hazır bekleyen filtre kahveler, nizami dizilmiş kaldırımlar, dosya incelemeleri ve saman rengi sayfalar, kristal bardaklarda viskiler, uzun kabanlar, el freni yukarıda araçlar ve tabii ki erkek egemen toplum. Film, gerçek hayattan alınan bir hikayenin beyaz perdeye aktarımıdır ve gerçek hayatta Loretta McLaughlin, Boston Globe'da ödüllü bir sağlık muhabiri oldu. AIDS krizini ilk haber yapan muhabirlerden biriydi. Loretta ve James önce ayrıldı sonra da boşandılar. Jean 30 yıl boyunca araştırmacı gazeteci olarak çalıştı. Daniel Marsh hiçbir cinayetle suçlanmadı. George Nassar hala hapiste. Ödül parasından hiç almadı. 2013'te DNA kanıtlarıyla Albert DeSalvo'nun 13. cinayetle bağlantısı kesinleşti. Diğer 12 cinayet çözülmeden kaldı. Loretta ile Jean yakın arkadaş olarak kaldılar.


Tarihe adını MS 61'de Kral Prasutagus'un ölümünden sonra yaşanmış olaylarla yazdıran Boudicca, varlığını Roma Britanyası'nda sürdürmüş olan Iceni kabilesinin Kelt kraliçesidir. Küçük yaşlarına dair herhangi bir bilgi sahibi olmamakla birlikte kendisi hakkında bildiklerimize Tacitus'a ait ''Agricola'', ''Annals'' kayıtlarından ve Dio'nun ''Boudicca İsyanı'' adlı eserinden günümüze kaldığı kadarıyla ulaşmaktayız. Boudicca, MS 30 yılında dünyaya geldi. Ebeveynleri hakkında kayda geçen tarihi bir bilgi ne yazık ki bulunmamakta. Boudicca, 18 yaşında Kral Prasutagus ile evlenerek Iceni kabilesinin kraliçesi olmuştur. Iceni kabilesi, geçimini öncelikli olarak tarımdan sağlamış, buna ek olarak çömlek ve yün ticareti de yapmıştır. Iceni, vasal bir devlet olarak varlığını sürdürmekteydi: Yani Kral Prasutagus, işgalci devlet Roma'ya sadık olmak koşuluyla kral tahtındaydı. Kelt kültüründe, cinsiyet ayrımı gözetmeksizin savaşçı olan herkese saygı duyulurdu. Savaş eğitimlerinden en az erkekler kadar yararlanabilen kadınlar, bu eşitliğin getirisi olarak liderlik rolü söz konusu olduğunda da söz sahibi olabilmekteydi. MS 60'da hayatını kaybeden Kral Prasutagus, ölümünden önce kabilenin sahip olduğu toprakları ve kendisine ait serveti iki kızı ile Roma İmparatoru Nero arasında eşit olarak paylaştırmıştı. Kral Prasutagus, arkasında bıraktığı bu kararla kızlarının da kendisi gibi Roma ile barışçıl bir politika izleyeceğini ve böylece ailesinin yasal olarak güvende olacağına inanmıştı. Lakin toprakların ve servetin bölünmesine tamamıyla karşı olan Roma İmparatorluğu, Iceni kabilesini istila etti. Büyük vahşet içeren bu istilada, yıkım da fazlasıyla büyüktü ve Boudicca bu duruma sessiz kalmayınca şiddete görmüş, kızları ise tecavüze uğramıştı. Boudicca'nın ilk ciddi saldırısı, yerleşimin tamamıyla yerle bir ettiği ve halkını kılıçtan geçirdiği Antik Roma şehri Camulodunum şehrinde gerçekleştirildi. Eyalet valisi Suetonius, Mona Adası'nda çıkan isyanı bastırmakla meşgul olduğundan halk, imparator vekili Catus Decianus'u yardımına çağırdı. Catus Decianus, bölgeye iki yüz kişiden oluşan hafif silahlı bir ordu göndererek şehrin savunmasının güçsüzlüğünü tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Mon Adası dönüşünde Londinium'a doğru yola çıkan Suetonius, Boudicca'nın sayıca kendinden daha güçlü bir birliğe sahip olmasından dolayı şehri terk ederek savaş için uygun alan bulma arayışına girdi. Bu sırada Boudicca'nın ordusu Londinium'u yağmaladı ve halkı kılıçtan geçirdi. Savaşın tam olarak nerede yapıldığı bilinmese de Northamptonshire'ı içine alan bir bölgede yapıldığına dair atıflar bulunmaktadır. Boudicca ve ordusu, bu savaşı kazanacaklarından emin olarak bölgeye geldiklerinde, savaş işaretini veren Suetonius'un emriyle mızraklar üzerlerine fırlatıldı. Britanyalılar sayıca fazlalardı lakin Suetonius tarafından belirlenen kuzey kısmında şansları yoktu: Romalılar tarafından kullanılan taktik onları yenilmesi kolay hale getirmişti. Boudicca ve ordusu geri çekilirken, Romalılar'a ait destek kuvvetleri ve atlı süvariler bölgeye çağrılıyordu. Britanyalılar savaş alanından kaçmayı kararlaştırdıklarında ise arkalarına dizilen yük arabaları tarafından engellendiler ve bu durum, devasa bir kayıp vermelerine sebep oldu. Tacitus bununla ilgili, ''Kaçış yollarını yük arabaları ile kapatmalarından dolayı Britanyalılar zor da olsa kaçmayı başarmışlardı. Romalılar kadın erkek ayırmamış, yük hayvanlarını da silahlarla sersemleterek öldürmüşlerdi.'' şeklinde yazmıştır. Bu konuya ilişkin iki ayrı iddia bulunmakta: Birincisine göre Boudicca ve kızları kaçışlarını planlamış ve kaçmışlardı lakin sonrasında yakalanmamak adına kendilerini zehirleyerek ölmeyi tercih etmişlerdi. İkinci iddia ise savaş alanında can verdikleri yönünde. Boudicca ve ordusunun yenilgisi ardından Suetionius, bölgeyi Roma hakimiyeti altına almış ve Britanya halkını zorlayan kararlarla yönetim sağlamıştır. Bu savaşı ve Boudicca'nın başkaldırısını takip eden yıllarda yayılım bakımından daha küçük ayaklanmalar çıkmış ama hiçbiri yeterli itibarı görmemiştir. Maddiyat yetersizliği bir yana, manevi anlamda da insanları harekete geçirecek güçlü bir adım atılmamıştır. Dolayısıyla Roma İmparatorluğu, sahip olduğu Britanya topraklarını uzun bir süre boyunca yönetmiştir. Newcastle Üniversitesi'nden araştırmacı Marguerite Johnson, Boudicca için Boudicca, İngiliz ulusal tarihinin bir simgesi haline geldi ve şimdi sadece İngiliz özgürlüğünün değil, aynı zamanda kadınların gücünün de bir sembolü oldu. diyor. Joshua J. Mark ise buna Boudicca'nın savaşının amacını bir süre sonra yitirdiğini eklemekte. Ulaşabildiğimiz bilgi kaynaklarının azlığına rağmen, Boudicca günümüzde de ulusal bir kahraman olarak anılmaktadır. Özgürlüğün ve adalet isteğinin, verdiği mücadele ile sembolü haline gelen Boudicca güçlü bir kadın figür olması ile de büyük bir önem taşımaktadır. Geer, Jessica. Boudica The Warrior. https://study. com/learn/lesson/boudicca-celtic-queen-warrior-biography-facts. html. 12 Ekim 2022 tarihinde erişildi. Mark, Joshua J. Boudicca. https://www. worldhistory. org/Boudicca/. 12 Ekim 2022 tarihinde erişildi. Boudica https://penelope. uchicago. edu/~grout/encyclopaedia_romana/britannia/boudica/boudicanrevolt. html. 12 Ekim 2022 tarihinde erişildi. Tikkanen, Amy. Boudicca. https://www. britannica. com/biography/Boudicca. 12 Ekim 2022 tarihinde erişildi. Pruitt, Sarah. Who Was Boudica? https://www. history. com/news/who-was-boudica. 12 Ekim 2022 tarihinde erişildi.


Mihri Müşfik, 1886 yılında İstanbul'da doğmuştur. Babası Tıbbıye Nazırı Rasim Paşa'dır. Küçüklüğünden itibaren çeşitli sanatların derslerini alan Mihri Müşfik, resim sanatına olan tutkusu üzerine bu alana yönelir. Kişiliği ve zarafetiyle herkesi kendine hayran bırakan Müşfik, 1914 ressamlar kuşağı ile aynı dönemde yaşamış ve Türk kadın ressamların yetişmesine öncülük ederek eğitim alabilmeleri adına, Osmanlı İmparatorluğu döneminde kız sanat okulu olan İnas Sanayi Nefise Mektebi'nin kurulmasına öncülük etmiştir. Hayatının önemli yıllarını yurt dışında geçiren Mihri Müşfik hakkında ve özellikle de yurtdışındaki eserleri hakkında ne yazık ki yeterli çalışma yoktur. Ayrıca Sultan Abdülmecid'in annesi Bezm-i Alem Sultan, Mihri Hanım'ın büyük halası olur. Sultan Abdülmecid'in eşi Verdicenan Kadınefendi ise Mihri Hanım'ın öz halasıdır. Eserlerinde empresyonizm akımının etkisini gördüğümüz Mihri Müşfik, Osmanlı Ressamlar Cemiyeti'nin ilk kadın üyesidir. Eserlerinde genellikle natürmort; güçlü, eğitimli kadınların portrelerini yapan Mihri Müşfik, Mustafa Kemal Atatürk, Tevfik Fikret, Roosevelt Franklin gibi önemli tarihi kişiliklerin otoportrelerini yapmıştır. Eserlerinde kadın figürlere sıkça yer veren sanatçı, halktan kadın figürlerine çok az yer verir. Eserleri, II. Meşrutiyetin ilanı, Osmanlı'da yeni yeni başlayan modernleşme ve Batılılaşma sürecinde kültürel bir bağ kurulmasında oldukça önemli bir rol oynar. Mihri Müşfik, dönemin saray ressamı olan İtalyan sanatçı Fausto Zonaro'dan dersler aldı ve Zonaro'nun eserlerinden etkilendi. Zonaro'dan aldığı dersler onun resim sanatına olan tutkusunu daha da körüklemişti ve yurtdışına giderek orada eğitimine devam etmek istiyordu. Ancak yaşadığı dönemde kadınların yurtdışına giderek eğitim alması engelleniyor, toplum tarafından hoş karşılanmıyordu. Mihri Müşfik yine de toplumun hoşgörü ile karşılamadığı resim sanatı konusunda eğitim almaya kararlıydı. Resim tutkusu onu İtalya'ya gitme kararını verdirdi ancak bu onun için oldukça zorlu bir yolculuk olacaktı. Toplumun ileri gelenlerinden bir aileye mensup olması ve hatrı sayılır dostlukları sayesinde kendisine dönemin Fransız elçisinin eşi Madam Barrer'in yardımıyla sahte pasaport çıkmayı başardı ve Galata'dan hareket eden bir İtalyan gemisi ile İtalya'ya gitti. Roma'ya giden Mihri Müşfik, burada bir süre Madam Barrer'in evinde misafir oldu ancak beklediği ortamı bulamayan sanatçı dönemin sanat başkenti olan Paris'e yerleşmeye karar verdi. Burada sanat çalışmalarına devam eden Mihri Müşfik, Selami Paşa'nın oğlu Müşfik Selami Bey ile tanıştı ve çift bir süre sonra hayatlarını birleştirme kararı aldılar. Bir süre sonra yurda döndüler ve ailelerinin anlaşamaması nedeniyle evliliklerinde sıkıntılar başlayınca ve ayrılmak durumunda kaldılar. Ancak Mihri Müşfik eşinin Müşfik ismini soyadı olarak kullanmaya devam etti ve ülkmizde de bu isimle tanındı. 1913-1922 yılları arasında İstanbul'da yaşayan Mihri Müşfik, yurda döndüğünde birçok yeniliğe imza atmıştır. Modernleşme hareketlerinin de hazırladığı zeminle yeniliklerin öncüsü olacaktır Mihri Müşfik. Dar'ül-muallimat ismiyle açılan kız öğretmen okulları, bu dönemde kadınların gidebileceği en yüksek okullardı. Mihri Müşfik, kadınların güzel sanatlar eğitimi almasını da istiyordu. Kız öğrencilerin Sanayi Nefise Mektebi'nde eğitim alamamaları ve güzel sanatlar üzerine derslerin verildiği bir okulun olmaması oldukça üzüyordu. Bu konuda aldığı kararları ve fikirleri uygulamak için gerekli makamlar ile görüşmelerine başladı. Dönemin hatrı sayılır ailelerinden birine mensup olduğu için, dostlukları sayesinde çevresinde her zaman saygın bir kişiliğe sahipti. 13 Ekim 1914 yılında, İnas Sanayi-İ Nefise mektebinin açılmış olması kadınların yüksek öğrenim kurumlarına olan ihtiyacını karşılamıştı, İnas Sanay-i Nefise'den önceki kurumlar bu ihtiyacı karşılayamıyor, sadece dönemin saygın ailelerinin kızları yüksek eğitimlerine konaklarda devam edebiliyordu. Mihri Müşfik'in yoğun girişimleri neticesinde, İstanbul'da kadınlar için Güzel Sanatlar Fakültesi açılmıştı. Burada uzun zaman öğretmenlik yapan sanatçı, öğrencilerine tam zamanlı eğitim imkanı sağlamış, kız öğrencileriyle açık havada ders yapma olanağı bulmuş ve İstanbul Arkeoloji Müzesi'nden getirilen heykeller ile dersler vermişti. Diğer yandan, canlı model çalışmalarına devam edilmesi konusundaki sorunlar Mihri Müşfik'in özverili çalışmaları neticesinde çözülmüştü. Mihri Müşfik eserlerinde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kurucularından Viyana Sefiri, İstanbul şehreminlerinden Ali Rıza Bey'in annesi Naile Hanım'ın resmini yapmıştır. Otoriter bir yüz ifadesi ile oturur vaziyette tasvir edilen Naile Hanım'ın, yılların verdiği yorgunluğa rağmen kazandığı otoritesi yüz hatlarından ve duruşundan anlaşılır bir şekilde Mihri Müşfik tarafından tasvir edilmiştir. Geçmiş ile şimdiki zaman unsurlarını bir arada kullanır sanatçı; geleneksel kıyafetler içinde oturan Naile Hanım elinde bir tesbih tutar vaziyettedir. Tesbih burada geçmişi sembolize eder. Naile Hanım'ın geleneksel kıyafetlerinin üzerine aldığı ceket ve rokoko tarzı süslemeler ise Batılılaşma'nın izlerini bizlere aktarır. İlerleyen zamanlarda Osmanlı'daki politik nedenlerden dolayı Mihri Müşfik, İnas Sanay-i Nefise Mektebi'nde dört yıl kadar eğitim verdikten sonra, İtalya'ya gitmek zorunda kalır. İttihat ve Terakki Partisi'nden ileri gelenler tutuklanır. Mihri Müşfik de parti ileri gelenleri ile olan yakın dostlukları nedeniyle yurttan ayrılmak zorunda kalır. İtalya'dan sonra Amerika'ya geçer. Amerika'ya ne zaman geçtiği konusunda net bir bilgi mevcut değildir. Ancak 1928 yılında Amerika'da yaşadığını gazeteci Ahmet Emin Yalman aktarıyor. New York'ta sanatçı ile karşılaştığını, burada kişisel bir sergi açtığını, ayrıca geçimini kitap kapağı tasarımı yaparak sağladığı bilgilerini Yalman'dan öğreniyoruz. Kendisini Amerikan sosyetesine ve sanat çevresine kabul ettiren sanatçı, kalan ömrünü burada geçirir. Hayatına dair geniş çapta, detaylı bilgi olmayan sanatçı hakkında kimi kaynaklar; Amerika'da bohem bir hayat yaşadığını, sanat uğruna yaptığı çalışmalardan pişman olduğunu yazar. Kimi kaynaklarda ise çalışmalarını devam ettirdiği ve sanatının orada kıymet gördüğü ve rahat bir hayatı olduğunu yazar. Sanat hayatı boyunca Mihri Müşfik'in, Türkiye'de 32, Fransa'da 23, İtalya'da 36 ve Amerika'da 60 eseri vardır. 1954 yılında hayata veda eden sanatçı, şüphesiz dolu dolu bir sanat hayatı yaşamış ve birçok sanatçı kadına önderlik ederek, kadınların ülkemizde sanat eğitimi alabilmesine vesile olmuştur. Eserlerinde Modern Türkiye'nin izlerini yansıtan sanatçı ülkemizde hak ettiği kıymeti bulamamış kadın sanatçılar arasındadır. Birçok kadın sanatçının kaderini paylaşsa da Mihri Müşfik, hayallerinden vazgememiş ve kendisine biçilen kadere boyun eğmeyerek çağdaş resim sanatı tarihimize kıymetli eserler kazandırmış. Kendisi gibi güçlü kadınlardan ilham alarak modernleşme yolundaki ülkemizin sanatına yön vermiştir. Çaha, M., Türk Resminin Kadın Öncüsü: Mihri Müşfik, web.


Daha önce Cannes Film Festivali'nden bir Grand Prix (Bir Zamanlar Anadolu'da 2011), bir En İyi Yönetmen (Üç Maymun 2008) ve bir Altın Palmiye (Kış Uykusu 2014) ödülü ile dönmüş olan, sinemamızın en önemli yönetmenlerinden Nuri Bilge Ceylan'ın son filmi Kuru Otlar Üstüne, 19 Mayıs Perşembe günü, 76. Cannes Film Festivali'nde dünya prömiyerini gerçekleştirdi. Bitmesiyle birlikte salonda uzun süre ayakta alkışlanan filmin, aldığı tüm övgüleri ve belki de Altın Palmiye dahil olmak üzere çok daha fazlasını hak ettiğini gönül rahatlığıyla söyleyebiliriz. İlk bakışta yönetmenin çoğu filmi gibi incelikle işlenmiş bir karakter çalışması olarak göze çarpan film, daha derine inildiğinde aslında Ceylan'ın daha önce filmlerinde pek değinmediği meselelere değindiği, sinematik hikaye anlatımına önemli yenilikler getirdiği; kısacası, önceden kendisiden benzerini görmediğimiz ama yine de kendisinin alıştığımız auteur tarzıyla çelişmeyen bir film olarak öne çıkıyor. Özetle hem çok tanıdık, hem de çok yeni bir Ceylan filmi Kuru Otlar Üstüne. Filmde, ücra bir doğu köyünde resim öğretmenliği yapan, okulun diğer öğretmenlerine nazaran öğrencilerine samimi bir şekilde yaklaşan Samet'in, aslında bulunduğu yeri hiç sevmeyerek, hatta belki de küçük görerek, tayin alıp İstanbul'a gitmeye çalıştığını görüyoruz. Samet'in lojmanı paylaştığı meslektaşı Kenan ise, aslında halinden memnun, tam da bulunduğu yere ait olan doğulu bir öğretmen olarak karşımıza çıkıyor. Samet'in favori öğrencilerinden olan Sevim ise öğretmenine masum bir sevgi besliyor. Aslında bu sempatinin karşılıklı olduğunu, Samet'in yer yer Sevim'i derste kayırmasıyla ve ona küçük hediyeler armağan etmesiyle seyirci de hemen fark ediyor. Öte yandan Kenan'ın öğrenciler arasında Samet Hoca kadar popüler olmadığı ve bu durumu içten içten kıskandığı, gösterilmese de diyaloglar aracılığıyla ima ediliyor. Aynı zamanda Samet ve Kenan'ın, yakın ilçede daha büyük bir okulda İngilizce öğretmenliği yapan Nuray'dan hoşlanmaları da aralarındaki gerginliğin artmasına sebep oluyor. Türkiye'de benzer görüşleri paylaşsalar bile birbirleri tarafından sürekli eleştirilen gruplar olduğu gerçeğini naif bir şekilde yansıtıyor film. Samet aslında, toplumun aydın kesiminden kabul edilebilecek biri olmasına rağmen, ideallerini kaybetmiş ve memnun olmadığı halde içinde bulunduğu düzeni değiştirmek için çaba göstermeyi gereksiz bulan bir karakter. Ankara'dayken katılmış olduğu örgütlenmelerin sık sık altı çizilen Nuray ise tam tersi, ''değişim istiyorsan elini taşın altına koymalısın'' diyenlerden. Aslında benzer toplumsal görüşlere sahip oldukları halde zıt fikirleri olan Samet ve Nuray'ın bu konuyu uzunca bir süre tartıştıkları sahnede ise aralarında biriken gerilim, bir sürenin sonunda cinsel bir çekime dönüşüyor. Elbette senaryonun kusursuzluğu bu dakikalar süren diyaloglarla seyirciyi sıkmıyor, tam tersi tamamen içine almayı başarıyor. 2014 senesinde Kış Uykusu filmi Cannes'da gösterildikten sonra yaptığı basın toplantısında Ceylan, bu filmle yeni bir tarz denemek istediğini ve konuşmalara daha fazla odaklanmak istediğini söylemişti. Öyle ki bu tarzı edebiyatta, tiyatroda kabul ettiğimizi ancak sinemada hala kabul görmediğini belirtmişti. Söz konusu stili Kuru Otlar Üstüne'de de kullanan Ceylan'ın filmini izlemek, sanki bir roman okumakla benzer hissiyatı yaratıyor. Ancak tıpkı romanın içinde kaybolmak gibi, filmi izlerken tam da hikayenin içinde kaybolduğunuz spesifik bir noktada Ceylan, Brecht-vari denilebilecek bir tarzla, 4. duvarı kırmakla kalmayıp adeta paramparça ederek, seyircinin yüzüne bir film izliyor oldukları gerçeğini tokat gibi vurmayı da ihmal etmiyor. Nuri Bilge Ceylan ara ara hikayeyi durdurarak fotoğraflara yer veriyor filmde. Filmin ortasında adeta bir slayt gösterisi etkisi yaratan bu durum, aynı zamanda akan hikayenin ortasında bir süre durup, tüm bu gördüğümüz görüntülerin güzelliğini takdir etmemiz için bize zaman tanıyor. Fotoğrafların aynı zamanda Samet karakteri tarafından çekildiği belirtildiği için, aslında bir bağlamda umut ışığı görevi de görüyorlar. Çevresindeki manzaraların güzelliğini ve aslında nefret ettiğini söylediği insanların yüzlerini özenle çekişinden, aslında belki de Samet'in içindeki her güzel duygunun kaybolmadığına dair bir hissiyata kapılmak mümkün. Temmuz ayında Fransa'da vizyona giren Kuru Otlar Üstüne, 29 Eylül tarihinden itibaren Türkiye'de sinemalarda izlenebilecek. Bu yazı 20 Mayıs 2023 tarihinde yayımlanmış, 3 Ekim 2023 tarihinde güncellenmiştir.


Caravaggio, Şubat 1986, İngiltere yapımı uzun metraj (93 dk) bir filmdir. Yapımcısı Sarah Radclyffe, yönetmeni ise Derek Jarman'dır. Steven Jay Schneider'ın meşhur seçkisini içeren Ölmeden Önce İzlenmesi Gereken 1001 Film isimli kitabı içerisinde yer alır. 1999 yılında İngiliz Film Enstitüsü, 20. yüzyılın en iyi 100 İngiliz filmi listesinde 93. Sıraya yerleştirmiştir. 1986 Berlin Film Festivalinde Gümüş Ayı, İstanbul Uluslararası Film Festivalinde (1987) Jüri Özel ödülünü kazanmıştır. Dini inancı ve cinsel kimliği her daim çakışmış olan Caravaggio'nun, portresini sinemaya yansıtırken onun renklerinden, ışık ve gölge tekniklerinden ilham alan Derek Jarman, kendini ikna edebilmek için çok fazla detayı filme yerleştirmiş ve anlaşılması için sahneleri uzatmıştır. Jarman, filmde Caravaggio'nun estetik tahayyülün bir ikonu olmasını istemiştir. İngiliz yönetmen, filmografisinin çoğunda olduğu gibi bu filminde de homoseksüel yansımalara sıklıkla yer vermiştir. Filmde çok fazla replik kullanılmamış, daha çok donuk mimiklere yer verilmiştir. Sahnelerin tiyatro sahnesi gibi kesik olmasına özen gösterilmiş ve duyguyu izleyiciye geçirdikten sonra sindirmesi için zaman tanınmıştır. Jarman'a göre Caravaggio, kutsal kitaptaki azizleri tanrısallaştırmadan, sıradan ve gerçekçi bir üslupla resmetmiştir. Zamanın önde gelenlerinin, haz düşkünlüklerini ve iki yüzlülüklerini örtmek yerine, tablolarındaki çağrışımlarla onları yüzleşmeye zorlamıştır. Filmin açılış sahnesinde Porto Ercole'de, Caravaggio'yu sıtma hastalığından ölmek üzere bitap bir halde yatarken görürüz. Yanında sadık kahyası Kudüs onu izler. Film, başından sonuna kadar Caravaggio'nun hasta yatağında geçmişe dönük yaşantısını anımsadığı varsayılarak kurgulanmıştır. Bu nedenle filmde sık sık zaman ve mekan algısı konusunda karmaşa söz konusudur. Fakat olay örgüsü sınırlı karakterler arasında geçtiği için anlaşılması güç değildir. Caravaggio, tam adıyla Michelangelo Merisi da Caravaggio, özel ismini doğduğu kasabadan almıştır. Geç 16. ve erken 17. yüzyılın en büyük Barok dönemi ressamlarındandır. Çocukken ebeveynlerini veba hastalığından kaybetmesinin ardından Roma'ya gitmesiyle hikayesi başlar. Burada zorlu hayat koşulları içerisinde yaşarken kurallara aykırı doğasına rağmen beğenilen tablolar üretir ve geçimini bu şekilde sağlar. Bu süreçte sokaklarda kalır ve ağır bir hastalık geçirir. Kendisini Cardinal del Monte bulur ve koruma altına alır. Kendisine göz kulak olur. Filmin bazı sahnelerinde kesik kesik Caravaggio'nun hasta yatağında giderek kötüleştiğini görürüz. Gençlik dönemlerinde Kardinal'den çok şey öğrenen Caravaggio, onun gözetiminde yetişkin bir delikanlı olur. Kardinal, Caravaggio'nun elinden çıkacak kaliteli resimleri görmek ister. Zamanının ileri gelenlerinden, tablolarının temaları konusunda eleştiri alsa da, estetik açıdan kullandığı ışık ve gölgeler o kadar başarılıdır ki eleştirileri ardında bırakır. Aynı dönemde köylü bir aileden ileride sadık kahyası olarak yetiştireceği sağır dilsiz bir çocuğu satın alır. Filmin ilk sahnelerinde karşımıza çocuk haliyle çıkan Jerusaleme Caravaggio'yu kendi eserlerinden Medusa'yı eline alıp ona karşı tutarak onu korkutmaya çalışır. Aldığı işlerden birinde Ranuccio Tomassoni ve eşi Lena bazı kaynaklarda Lavinia olarak da geçer- ile tanışır. Önce Ranuccio'nun paraya olan zaafını keşfeder, sonra eşinin de aynı şekilde lükse ve paraya düşkün olduğunu anlar. Onları modellik yapmaları için parayla besler. Böylece aralarında üçlü bir ilişki başlar. Özellikle Ranuccio ile Caravaggio arasında acı bir ölümle sonuçlanacak tutkulu bir ilişki doğar. Sonraki sahnelerde Michele'nin Lena'ya aldığı şık parti kıyafetini ve bu vesile ile Ranuccio'nun gözleri önünde bu üçlü ilişkiyi resmileştirdiklerini görürüz. Katıldıkları bir kokteylde Lena, Scipione Borghese adlı baron ile tanışır ve baron zenginliği ile onu baştan çıkarır. Bir sonraki sahnede 1594-95 yılında dini tema kullanarak tasvir ettiği ilk tablosu olan Penitent Magdalene Maddalena Penitente için Lena'yı model olarak kullandığını görürüz. Ancak Lena modellik yaptığı sırada Caravaggio'ya hamile olduğunu söyler. Lena'nın eşi Ranuccio da bu durumu öğrenir ve çok sinirlenir. Lena, bir sonraki sahnede bir derede ölü bulunur. Caravaggio 1601-1606 yılları arasında Lena'nın ölümüne ithafen Meryem'in Ölümü adlı tabloyu resmetmiştir. Bu tabloyu Roma'da bulunan bir kilise için yapmıştır ancak, kilisedeki yetkililer, Meryem Ana'nın tasviri için nehirde ölü bulunan bir kadının bedeninin model olarak kullanmasını kabul etmemiştir. Şunu da belirtelim ki, o dönemlerde sanattan para kazanmak için kilise ile arayı iyi tutmak gerekiyordu, dolayısıyla da sanatta özgür irade ve ifade söz konusu değildi. Caravaggio, bu tabuların her birine aykırı eserler üreterek akılcı cesaretini gözler önüne sermiştir. Caravaggio için, Lena'nın ölümü bir yıkım olsa da, onu Ranuccio'ya olan sevdasından vazgeçirmez. Hapse atılan Ranuccio, cinayeti kendisinin değil ondan kurtulmak amacıyla Scipione'nin yaptığını iddia etse de, sosyal sınıf farkı dolayısıyla kendisine söz hakkı verilmez. Filmin ilerleyen sahnelerinde Michelangelo da Merisi Caravaggio, 1605-1606 yılları arasında Scipione sayesinde tanıştığı Papa Paul V 'in bir tablosunu yapar. Scipione Borghese aynı zamanda hevesli bir sanat koleksiyoncusudur. Bu vesileyle Caravaggio onları etkilemiş ve Ranuccio'u azat etmeleri konusunda ikna etmiştir. Hapisten çıktıktan bir süre sonra Caravaggio, onunla ilişkileri üzerine derin bir konuşma yaptıkları esnada boğazını keserek öldürmüştür. Bu durum, filmin senaryosunda bu şekilde yansıtılsa da gerçekte tarihçiler halen Caravaggio'nun suçunun kökeninde ne olduğu hakkında şüphelidir ve bu konuda çeşitli spekülasyonlar söz konusudur. Derek Jarman, filmi son sahnesinde Caravaggio'nun ölümünü dramatize ederek sonlandırmıştır. Derin bir üzüntü içinde olan sadık kahyası Kudüs'ün acısını görürüz. Filmin izleyici yönünden beğeneni olduğu kadar, eleştireni de çoktur. Derek Jarman, filmdeki birkaç sahnede 1600'lü yıllara ait olmayan daktilo, pille çalışan eşyalar, hesap makinesi gibi ögeler kullanmıştır. Fakat bu ögeler o kadar açıkça izleyicinin gözüne sokulur ki, gözden kaçtığı düşünülmesinin aksine, bilinçli yerleştirilmiş olabileceğini savunanlar da vardır. Filmin içerisinde rahatsız edici özensizlikte arka planlar kullanılmıştır. Bazı eleştirmenler filmdeki karakterlerin eşcinsellik yönüne vurgu yapmak için rollerin saptırıldığını iddia etmektedir. Film akışı oldukça yavaş ilerlediği için olay örgüsü karmaşık olsa da, takip etmek zor değildir. Ancak sahneler arasındaki bağlantı kopuklukları, kafa karışıklığına sebep olabilmektedir. Filmde yansıtılan realist perspektif ne olursa olsun, bize Caravaggio'nun yaşadığı çağın çok ilerisinde bir ressam olduğunu açıkça gösterir. Caravaggio, saldırgan ve agresif doğasına rağmen Tanrı'yı gökte arayanların aksine, her daim onu yerde arayan, bunu eserlerine yansıtan biridir ve aslında bir ressamdan çok daha fazlasıdır. - biography. com/ Caravaggio: The Italian Painter Was Also a Notorious Criminal and Murderer Web. 14.07.2020 - sentieriselvaggi. it/ Caravaggio, di Derek Jarman Web. 19.07.2020 - soylentidergi. com/ Meryem'in Ölümü- Caravaggio: Tablo Okuması Web. Elif Şimşek 04.01.2023 - filmtv. it/ Caravaggio 1986 movie Web. - filmsinframe. com/ Caravaggio Dirty Pirate Web. Victor Mozorov 23.09.2023 - collections. louvre. fr/ ''La Mort de la Vierge'' Web. Louvre Collections. 18.10.2022


Cumhuriyet dönemi şiirinin en özel vitamini, Cemalettin Seber bilinen adıyla Cemal Süreya, 1931 yılında Erzincan'da doğdu. 1947'de ortaokulu bitirdikten sonra üvey annesi Esma'dan gizli parasız yatılı sınavlarını kazandı ve Haydarpaşa Lisesinde öğrenimine başladı. İlk şiir denemelerini ortaokul ve lise dönemlerinde aruz ile gerçekleştiren ve kendini aruzcu, eski edebiyatçı'' olarak nitelendiren Süreya, şiir çalışmalarına ve yayımlamalarına Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde Maliye ve İktisat bölümlerini okurken başladı. Bu dönemlerde eski şiiri bırakarak yeni şiire merak saldı. Sanat hayatı boyunca Hasan Basri, Cemasef, Ali Fakir, Ali Hakir, Dr. Suat Hüseyin, Charles Suares, Suna Gün, Birsen Sağanak gibi çeşitli mahlaslar kullanan Cemal Süreya, en çok çocukken kendine verdiği Cemal Süreyya takma adını kullandı. İsminde bulunan y harflerinden birini arkadaşıyla girdiği bir iddia sonucu kaybetti. Günlük dili kurmaca dil seviyesine eriştirmek, hem şiirin hem de metnin sınırlılıklarını ortadan kaldırmak, bir farklılık yaratmak amacıyla kullanılan yöntemlerden biri olan dil sapmalarını Türk şiirinde şüphesiz ustaca kullanan şairimiz Süreya, ilk başlarda Garip Hareketinden etkilense de ilerleyen süreçlerde modernist bir akım olan İkinci Yeni akımı ile kendini buldu. Genel anlamda cümlelerde sözdizimini bozmak, kelimelerde yazım, ses, anlam, ifade bakımından kasıtlı değişiklikler yapmak olarak nitelendirilen dil sapmalarının Cemal Süreya şiirlerinde çok fazla örneğini görebilmek mümkün. Yazım sapmaları Cemal Süreya şiirinde genel olarak kelimelerin farklı ya da kasti şekilde yanlış yazımı, kelimelerin bitişik yazımı, büyük harf kullanılması gereken yerlerde küçük harf kullanımı karşımıza çıksa da sözcükler arasına olağan olmayan şekilde boşluklar koyarak da Süreya'nın yazım sapması yaptığını görürüz. - Ellerinin bu kadar beyaz olmasından korkuyorum - Şimdi sen tam çağındasın yanına varılacak - Elma da elma ha allahlık - İşte do, sırasıyla - Şu karangu şu acayip şu asyalı aşkın - Dünyada - Güvercin kuşkusu cırlak güneş - Gündoğusu ensekökümüz sırtımız - Adam şapkasına rastladı sokakta - Bahar mezarına gömsünler sizi - Atı'lar deltalara gömülen atı'lar Kelime sapmaları, Genel, ortak ve yaygın dilde kullanılmayan kelime biçimlerine yer vermek. Kelimelerin bilinen yapılarını bozmak, ek ve köklerinin yerlerini değiştirmek, kelimenin önüne, içine veya sonuna bazı ekler ilave etmek, kullanımdan düşmüş eski kelimelere yer vermek... (Çetin, 2004: 173) olarak tanımlanır. Süreya şiirlerinde kelime sapmaları onun özgünlüğünü en çok yansıtan kullanımları olarak karşımıza çıkar. Gözleri göz değil gözistan'' mısrasını görünce Süreya'nın kaleminden damlayan o özgünlüğü fark etmemek elde değil. Aynı durum bir kadını bir öpüşlük canı var'' olarak tarif etmesinde de söz konusu. Kendi özgür biçimiyle yarattığı başka bir kelimeye daha göz atacak olursak güvercin kelimesinden g harfinin atılarak ka ise bazı dillerde kadınlar için kullanılan bir ek ile Üvercinka kelimesini oluşturduğunu görürüz. - Güzin utanmak gerektiğini ileri sürüyor - Üvercinka (Üvercinka, s. 38.) - Şimdi sen kalkıp gidiyorsun. Git Gözlerin durur mu onlar da gidiyorlar. Gitsinler. - Bulutu kestiler bulut üç parça - Başladı Afrikası uzun bir gece -Afrika dediğin bir garip kıta- - Sonra bulunmaz hint kumaşı lafbilirliğindi - Bir mıknatıs tutkusunda ufuk - Konuş akkavakkızı dereden tepeden - Çalgılar ikidurur sürgün ilinde - Ablasını o saat meryemsiyorum - Bir korkusuzluk aldı yürüdü çevremizde - Ben soluğu Meryem'in sokağında alıyorum - Benim öyle elmalara karnım tok - Saat Çin'i vurdu birden: p i r i n ç ç ç (Ülke, Göçebe, s. 48.) - Sen ne iydin güzeldiysen de çirkindiysen de - Sıçrayan kan selamlarıdır - Bir soru: niçin Spartaküs İkinci Yeni şiirinin olmazsa olmazı alışılmamış bağdaştırmalar, Süreya'nın şiirlerinde adeta Süreya'nın imzası'' olarak karşımıza çıkar. Yine bu dizeler benim dercesine kendisine aitliği buram buram dizeler içimize çoğu zaman sevgi ve umut doldurur. Süreya'nın alışılmamış bağdaştırmaları şiiri kanlı canlı yanımızdaymış gibi hissettirir. - Boşunaymış gibi bunca uzaması saçlarının - Başka evlerde karşılaştık - Hiçbir şeyim yok akıp giden sokaktan başka - Gece bitkilerinden korkuyorum, - Buruşur sevinci - Bahar mezarına gömsünler sizi - Sesinde ne var biliyor musun - Her şeyin fazlası zararlıdır ya, - Kızkulesi'nin düş getiren pay senetleri - Biri lambayı avucunun içiyle kapar - HARMANCI, Abdullah, (2013), Cemal Süreya Şiirlerinde Dil Sapmaları, Turkish Studies. Spring. - SÜREYA, Cemal, (2018), Sevda Sözleri Bütün Yapıtları- , Yapıkredi Yayınları. 72. Baskı. İstanbul. - TAYLAN, Hayrettin, (2019), Cemal Süreya Şiiri ve Sapmalar, Türk Dili Dergisi. Kasım. Başarılı ve bol örnekli bir yazı olmuş. Devamını bekliyoruz. İyi çalışmalar. Cemal Süreya çok sevdiğim bir şairdir kendi içimde düşündüklerimi siz yazıya dökmüşsünüz. Çok akıcı sonuna kadar merakla okuduğum emek dolu bir yazı olmuş kaleminize sağlık. Cemalettin Seber adına yazılmış güzel bir edebi tahlil. Yazarın kalemine sağlık.


Gelin bu sendromun ne olduğuna yakından bakalım. Chandler Bing, 1994 yılında başlayan ve hala etkilerini sürdüren efsane dizi Friends'den bir karakterdir. Genellikle yaptığı şakalarla tanınır. Ancak bu şakaların altında elbette trajik olaylar yatmaktadır. Bu nedenle de ismini verdiği bir sendrom ortaya çıkmıştır. Chandler'ı daha yakından tanımak isterseniz buraya tıklayabilirsiniz. Öncelikle Chandler karakterinin ailesine ve geçmişine kısa bir yolculuk yapalım. Chandler, boşanmış bir anne babaya sahipti. Hatırlarsanız Şükran Günü'nden bile ailesi yüzünden nefret ediyordu. Çünkü anne ve babasının boşanacağını bir Şükran Günü'nde öğreniyordu. Bu yüzden Şükran Günü'nden iyi bir şeyler yaşamayı ummayı çoktan kesmişti. Chandler'ın babası bir eşcinsel olduğu için, anne ve babasının evlilikleri sona ermişti. Aslında dizi boyunca eşcinsel zannedilmek bu nedenle Chandler'ı bu kadar rahatsız etmişti. Yani bu rahatsızlığının sebebi tamamen ailesiyle alakalı bir durumdu. Mizah, yaşadığımız kötü ve karanlık her şeyi kapatmak isteyen bir yara bandı olarak düşünülebilir aslında. O yara bandını kaldırdığınızda geçmek isteyen ancak yara bandı yüzünden de bir türlü geçmeyen bir yarayı görebilirsiniz. Savunma mekanizmaları, yaşanılan kötü şeyleri zararsız bir hale getirerek stres olmayı engeller. Çoğu zaman savunma mekanizmaları bizleri, yaşanılan olayı kapatmaya ve o olayın dışında yaşamaya iter. Mizahı bu şekilde kullanmak, çoğu şeyden uzaklaşmanıza yardımcı olur. Freud'a göre sosyal dünya, insanın saldırgan ya da cinsel davranışların ortaya çıkmasına izin vermemektedir. Bu bastırılmış duyguların ortaya çıkması şaka yoluyla gerçekleşebilir. Mizah, kaygıyı azaltır ve bir savunma mekanizması olarak kullanılabilir. Chandler Bing sendromu, mizahı bir savunma mekanizması olarak kullanmaktır aslında. Ciddi sorulara bile alaycı cevap vermek ve ciddiye alamamaktır. Chandler Bing sendromu, sosyal kaygılar ve bağlanma problemini de beraberinde getirir. Chandler'ın kendini iki cümleyle özetlediği bu replik, bize karakterine dair çok fazla şey anlatıyor aslında. Chandler rahatsız hissettiğinde, yani id ve süperegosu çatıştığında mizahı bir savunma olarak kullanmıştır. Aynı zamanda dizi boyunca Chandler'ı her zaman bağlanma problemiyle de karşı karşıya görmüştük. Chandler, kendi içinde yaşadığı çatışmaları ve zorlukları her ne kadar mizahının arkasına gizlese de aynı zamanda bağlanma sorunları yaşıyordu ve yalnız ölmekten çok korkuyordu. Bu durum da elbette başka bir sorundu. Ancak bu sorun, Monica ile evliliği ile son buluyordu. Böylece aslında bu çatışmaya da bir çözüm getirmişti. Chandler her ne kadar yıllar boyu bizi şakalarıyla ekrana kilitlese de aslında bu şakaların ardında ciddi sorunlar da barındırıyordu. Ancak bize bunları hep mizah yoluyla anlattı. Tam olarak bu nedenle Chandler Bing Sendromu ortaya çıktı. Günlük hayatımızda fazlasıyla başvurduğumuz bir yol aslında bu. Bu nedenle de Chandler Bing'e her bölüm biraz daha yakınlaştık ve bizden biri olarak kabul ettik.


1812 1870 yılları arasında yaşayan Charles Dickens, İngiliz edebiyatında Viktorian dönemin ve Sanayi Devrimi'nin önemli bir figürüydü. Romanları ve hikayeleri, 19. yüzyıl İngiltere'sinin yaşamına o kadar canlı bir şekilde tanıklık etti ki açıklayıcı yazıları ve duygusal gerçekçiliğiyle dönemin canlı bir belgesi haline geldiler. Sisteme boyun eğmiş alt sınıfların, yetimlerin ve kadınların hikayeleri, mevcut sosyal ve hukuki sistemde değişikliklere öncülük etmiş ve İngiltere'deki sosyal güvenlik ağının gelişmesine katkıda bulunmuştur. Dickens'ın gerçekçi ve yaşamla sıkı sıkıya ilişkili romanları olan Büyük Umutlar, OliverTwist ve Kasvetli Ev aynı zamanda kitle iletişimiyle rastlantısal bir şekilde örtüşmüş ve onun oluşumuna yardımcı olmuştur. Aslında Dickens'ın romanları modern romanların ilk örnekleriydi. Bu üretken yazarın ürettiği her şeye anında ve öyle büyük bir talep vardı ki bu talebi karşlamak için eserlerinin birçoğunu ayda bir bölüm halinde yayınladı. Dickens'ın yirminci yüzyılın ünlü, marka değeri olan yazarlarının öncüsü olduğu söylenebilir. İngiliz alt sınıfının kasvetli dünyası hakkında yazmak Dickens için doğal bir şeydi. Çünkü çocukluğunda ezilmişliği ve yoksulluğu deneyimlemişti. İki kardeşini çocukken kaybettikten sonra ailesi Londra'ya taşındı. On iki yaşında, bir ayakkabı cilası fabrikasında kavanozları etiketlediği bir iş buldu. Bu iş ona ebeveynlerinin borçlular hapishanesine gönderildiği zamanlarda bir pansiyonda oda kiralayabilecek kadar para sağladı. Dickens yetişkinliğe geçtikçe hukuk katipliği, gazete muhabirliği ve o zamanlar ortaya çıkan dergi formatı için kısa öykü yazarlığı gibi çeşitli işlerde çalıştı. Adı sıfata dönüşecek kadar silinmez iz bırakan çok az yazar vardır; Shakespearean William Shakespear, Kafkaesque Franz Kafka, Shavian Bernard Shaw'dan etkilenen eserleri anlatırken, Dickensian sıfatı gerçek dünyadan kopup gelen ve acıklı yoksulluğu anlatan bir olguya dönüşmüştür. Kendi döneminde bu kadar etkili olmuş bir yazarın eserlerini okumak için öne çıkan sebeplerden bazılarını kısaca değinelim. Dickens eserlerindeki olay örgüsünü tüm açılardan ele alıp, hiçbir şeyi şansa bırakmayacak şekilde kurgulamıştır. Okurken romanın veya hikayenin bir parçası gibi hissetmenizi sağlar. Mekan olarak genelde Londra'da geçen romanlarının hikayelerini halkın beğenisine uygun olarak oluşturmuştur. Eserlerinin toplumsal sorunları eleştiren yapıda olması sebebiyle çoğunluğun duygularına tercüman olmuştur. Aynı zamanda oluşturduğu olaylar silsilesi okuru romana bağlı tutar. Mesela Müştererek Tanıdık kitabı Thames nehrinde intihar edenleri sandalıyla toplayan adam ve kızının hikayesi ile başlar ki, Dickens romanlarının genel bir özelliği olan akıllara kazınacak kadar çarpıcı başlangıçlarla başlamasına en iyi örnektir. İkinci bölümde ise olaylar ve karakterler tamamen değişir ve kendimizi bir sonradan görme birinin akşam yemeğini anlatan bir komedinin içinde buluruz. Ancak bölüm sonunda yemektekilerin büyük bir servete konacağı anda boğulan bir adam hakkında konuşmaları ile tekrar ilk bölüm ile bağlantı kuran bir gizem oluşur. Sonraki bölümlerde mirası bırakanın bir çöp toplayıcı olduğunu ve mirasının emanet edildiği kişinin de eski hizmetkarı olduğunu öğreniriz. Bu şekilde birbirinden farklı hikayeler bir şekilde birbirine bağlanarak sürükleyici bir gizem hikayesi oluşturmuştur Dickens bu eserinde. Dickens'ın harika karakterler yaratma konusunda özellikli bir hüneri vardı. Bu da büyük ihtimalle yaşamının belli evrelerinde hikayelerindeki karakterler gibi yaşamasından ve bir şekilde yolunun kesiştiği kişilerin etkilerinden kaynaklanan hayat birikiminden beslenmesindendi. Hikayelerini 1800'lü yılların ortalarında yazmış olmasına rağmen karaterleri o kadar hayatın içindedir ki onlardan birini komşumuz ya da iş arkadaşımız ile çok rahat özdeşleştirebilirsiniz. Bir Noel Şarkısı'ndaki Ebenezer Scrooge'un cimriliği ile noel ruhuna uygun olmayan davranışlarının, gece evine ziyarete gelen üç hayalet ile 180 derece değişmesi gibi, önceden kötü olarak bildiğimiz kişilerin başlarına gelen kötü olaylardan sonra tamamen farklı bir kişiliğe büründüğüne tanıklık etmişizdir ki bu klişe bir çok film ve ya kitapta karşımıza çıkar. En bilinen eseri olan Olivet Twist'teki Artful Dodger gibi çocuk olmasına rağmen hayatında yaşadıklarından dolayı bedeninde bir yetişkin ruhu taşıyan küçük adamlar her yerde karşımıza çıkar. Dickens eserlerinde betimleyici dili o kadar ustalıkla kullanır ki, okuyuculara karakterlerle aynı odada olup, aynı hisleri hissetirecek kadar gerçekçi bir okuma deneyimi sunar. Her ne kadar bu detaylı tasvir ve anlatım cümleleri okumak için biraz uzun yapsa da aynı oranda okuma deneyimini yukarı taşır. Eserlerini haftalık bölümler halinde yayımladığı için her bölüm ayrı bir tat bir doku taşımaktadır. Hikayeleri uzun olmasına rağmen içerdiği kahramanları, ikincil karakterleri ve klişeleri ile o kadar hayata dairdir ki okuması hayatı yaşamak gibi akıcı ve sürükleyicidir ve her okumanızda bir başka detay bulmak mümkündür. Bazen okuduğumuz bir kitap veya seyrettiğimiz bir filmin hikayesinin biraz eğreti durduğunu hissederiz. Çünkü hikayeyi anlatan aslında hikayeyi yaşamamıştır ya da bulunduğu yer, zaman, sosyal statü hikaye ile çok örtüşmediği için okuyucuya anlatmak istediğini aktaramaz. Dickens'ın eserlerinde ise yaşadığı dönemin zorluklarını birebir deneyimlemiş, Londra sokaklarını adım adım gezmiş, bütün karakterlerle bire bir konuşmuş veya hikayeler onları yaşayanlar tarafından birebir anlatılmış birinin bilgeliği ve yaşamışlığını hissedersiniz. Her ne kadar çok bilinen eserlerinde dramatik hikayeler ve kahramanlar olsa da bazı romanlarında heyecan, komedi ve gizem öne çıkan öğelerdir. Müşterek Dostumuz eserinde sosyal sınıfların eleştirisini yaparken eserdeki sosyete arasındaki kumpaslar komik durumlara yol açmaktadır. Polisiye türünün ustası olan Edgar Allan Poe ilk eserlerini yayınladığı sıralarda, Dickens da bu türde çalışmaya başlamıştı. Kasvetli Ev romanında dedektif Bucket'ı tanıtırken, ölümünden dolayı yarım kalan Edwin Drood'un Gizemi hala çözülmeyi bekleyen sorularla doludur. - Boone, Brian. English Literature 101. Massachusetts : Simon & Schuster, Inc., 2017. - Calvino, Italo. Klasikleri Niçin Okumalı?. Çev. Kemal Atakay. İstanbul : Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, 2007. - https://books. allwomenstalk. com/reasons-to-read-at-least-one-charles-dickens-novel/. Erişim Tarihi : 12 Temmuz 2023., - https://www. christopherfowler. co. uk/blog/2016/03/22/six-reasons-why-you-should-read-dickens/. Erişim Tarihi : 10 Temmuz 2023


Dünyanın önde gelen çağdaş sanatçılarından kabul edilen Cindy Sherman 19 ocak 1954 yılında beş kardeş arasından en küçüğü olarak New Jersey, Glen Ridge'de dünyaya geldi. Doğumundan sonra ailesiyle birlikte Long Island Huntington kasabasına taşınan Sherman'ın ailesinin sanata dair pek ilgisi yoktu; babası Charles Sherman mühendis, annesi Dorothy Sherman ise okuma güçlüğü çeken öğrencilere yardımcı olmakta olan bir öğretmendi. 1972 yılında Cindy, resim yapmaya başladığı Buffalo State Collage'da görsel sanatlar bölümünü okudu. Burada okuduğu süre boyunca sanata olan yeteneğinin ilk ve en temel adımlarını atmış etrafındakilerin de ilgisini çekmeyi başarmıştır. Hem ikinci el dükkanlarından hem de kendi tasarımlarıyla oluşturduğu giyim tarzının, onu başkalarından farklı kılan karakterini yansıttığı söylenir. Kendi yarattığı tarzıyla, imgelerde bulduğu insan türlerinin ve klişelerin çeşitliliğini sergileyerek sanatını dönüştürmeye başlamıştır. Başlangıçta bu fikirleri resmetmeyi denese de daha sonra resmin istediği mesajları vermesi için yeterli olacağını düşünmeyip fotoğrafçılığa yönelmiştir. Fotoğrafçılığa yöneldikten sonra da günümüzde adını en çok duyuran modern ve sosyal eleştiri fotoğrafçılığının çağdaş ustası olmaya adım adım yaklaşmıştır. Şöhretinin herkes tarafından duyulduğu New York Eyalet Üniversitesi'nde 1977 yılında, ulusal burs ile resim sanatı okumaya başlamıştır. Lakin daha sonra okuduğu bu bölümden ayrılarak fotoğrafçılık bölümüne yönelmiştir. Mezun olduktan sonra sanat camiasında adını, model olarak kendi bedenini kullandığı çığır açan çalışması; genellikle performans sanatı olarak tabir edilen tipik kadın rollerini, özellikle sanat filmlerini anımsatan 70 siyah beyaz fotoğraftan oluşan Untitled Film Stills sergisinde yaptığı çalışmalar ile duyurmuştur. 50'ler ve 60'lar Hollywood filmlerinden ve Avrupa sanat filmlerinden esinlenerek oluşturduğu kadın karakterlerin olduğu fotoğraflara bakıldığında sanki bir şey olacak gibidir ya da olmuş ve bitmiş gibi. Sherman'ın yakaladığı bu anlar elbette döneme damga vuran çalışmalardan biri olmuştur. Yaptığı bu çalışma 1995 yılında, MOMA tarafından bir milyon doların üzerinde bir fiyattan satın alınmıştır. Aynı zamanda New York'taki Modern Sanatlar Müzesi'nde 2012'de yapılan bir retrospektife Cindy'nin çalışmalarını etkileyen filmlerden oluşan bir film serisi eşlik etti. 2016'da Sherman, fotoğrafçılığı da kapsayan bir kategori olan praemium imperiale resim ödülüne layık görüldü. Aynı yıl Broad Museum, Los Angeles ve Metro Pictures, New York'taki Imitation of Life sergisine bir dizi yeni fotoğrafla giriş yapmıştır, böylece Cindy'nin sanat dünyasındaki yeri de tartışmasız hale gelmiştir. Bir yandan da sanatını icra ettiği dönemde damga vurduğu konu; eserlerinde yansıttığı feminizm esintileridir. Fakat bu feminizm hepimizin sandığı gibi liberal, radikal, sosyalist veya marksist feminizm gibi türlerine ayrılmadan hatta teorik taraflarına değinmeden işlediği bir düşüncedir. Otoportrelerinde de görüleceği üzere genellikle perukları kaymıştır, protezleri soyulmuştur ve makyajı kötü bir şekilde harmanlamıştır. Bunun sebebi, tüm kimlik yapılarının yapaylığı için bir metafor olan bu uydurmaların toplumsal kurgular olduğunu vurgulamayı hedeflediğindendir. Bu sırada feminizm esintileri görülen çalışmalarıyla beraber fotoğraflarında model olmaya devam etmiştir; reklam, televizyon, film ve moda alemlerinden aldığı kadın erkek eşitsizliği görüntülerini uyandıran kılıklara girmiştir ve bu sayede medya tarafından desteklenen bu eşitsizliğe de meydan okumuştur. Lakin hiçbir zaman feminizmi eserlerinde açıklama, daha doğrusu yapıcı eleştirel yaklaştığı bu durumu başkalarına kanıtlama ihtiyacında bulunmamıştır. Bunu da şu sözleriyle Çalışma neyse odur ve umarım feminist çalışma ya da feminist tavsiyeli bir çalışma olarak görülür, ama feminist şeyler hakkında teorik saçmalıklar yapmayacağım ifade etmiştir. Sherman'ın fotoğraf portreleri ikinci tür politik hiciv, karikatür, grafik roman, pulp fiction, stand-up komedisi ve diğer sosyal eleştirel disiplinler arasında; izleyicileri sanattaki ortak klişeleri ve kültürel varsayımları yeniden düşünmeye zorlayan gelenekleri genişletirken, günümüze uzanan yolculuğunda da yoğun bir şekilde temellenmiştir. Sherman, farklı karakterlere büründüğü fotoğraf çalışmalarının hepsinde kendi bedenini kullanmış ve bu çalışmalarına herhangi bir isim vermemiştir, genellikle çalışmalarına Untitled denir ve ardından bir rakam eklenir. Böyle bir yöntemi tercih etmesinin sebebi, çalışmalarında evrenselliğe önem vermesi ve eserlerine bakan izleyicinin var olan yorum yelpazesine müdahale etmek istemeyişidir.


Popüler kültür ve medyaya baktığımızda tüm karikatür, grafik roman, manga gibi çizgi roman olarak sayılabilecek eserler geçmişten günümüze büyük bir evrim geçirerek gelmiştir. Özellikle 1930'lu yıllarda, Birinci Dünya Savaşından sonra insanların gerçek dünyadan etkilenip uzaklaşmak isteyerek; kendi hayal ve zihin dünyalarına dönmeleri ile beraber çizgi romanlar görülmeye ve büyük oranda popülerlik kazanmaya başlamıştır. Çizgi romanlar hikayeleri, fikirleri ve duyguları aktarmak için hem görsel hem de yazılı unsurları birleştiren benzersiz ve çok yönlü olarak ele alınabilen bir eser türüdür. Bu açıdan bakıldığında, çizgi romanların edebiyat dünyasındaki yeri oldukça büyüktür. Bu edebi türler sahip olduğu eşsiz süper kahramanlar, ilgi çekici hikaye akışları ve fantastik evren kurulumu ile beraber özellikle günümüzde birçok kitleye hitap etmesinin yanı sıra önemli toplumsal sorunlara ve konulara, düşünce dünyamızda Neden? diye sorguladığımız bitmek bilmeyen sorulara, bireylerin psikolojik dünyalarına ve içsel gelişimlerine oldukça farklı bir bakış açısıyla okuyuculara sunmaktadır. Bu nedenle çizgi romanlar sadece eser değil; aynı zamanda bir düşünce akımı olarak görülebilir. Çizgi romanlar, bir hikaye anlatmak için görsellerin ve metnin kombinasyonunu kullanmaktadır. Bu görsel bileşen, sanat eserinin hem içerik olarak hem de üslup olarak anlatımı zenginleştirip tamamlayabileceği farklı türde bir hikaye anlatımına olanak tanır. Metin ve görseller arasındaki etkileşim, okuyucular için daha zengin ve daha sürükleyici bir okuma deneyimi yaratabilir. Ek olarak, yazarın ve çizerin hayal dünyasının birleştiği ve ortaya hem görsel hem yazınsal olarak ortaya harika ürünlerin çıktığı bu türde, okuyucular kendi hayal dünyasını da zenginleştirip yaratıcılığını kullanarak kendi potansiyelini daha iyi bir şekilde kullanmaktadır. Çizgi romanlar, toplumsal konular ve sorunlar için bir aktarım aracı olmuştur. Okuyucuların ve yazarların kendi zamanlarının değerlerini, kaygılarını ve isteklerini eleştirmesine, analiz etmesine ve yansıtmasına olanak tanımaktadır. Bu da onları farklı dönemleri sosyo-politik bakış açısında anlamak adına değerli eserler haline getiriyor. Çizgi romanlar, ilk çıktığı zamandan beri mevcut normları, inançları ve güç yapılarını eleştirmeleri ve onlara meydan okumaları adına önemli bir tür olmuştur. Bu eleştirileri görsel olarak ilgi çekici bir formatta sunarak daha geniş bir izleyici kitlesine ulaşmakta ve karmaşık fikirleri etkili bir şekilde aktarabilmektedirler. İşte bu yüzden çizgi romanlar, popüler kültürü şekillendirmede ve ilgili dönemlerin sosyo-politik olayları yansıtmada önemli bir rol oynamıştır. Bu noktada, örnek olarak, Çizgi romanların geçmişte de günümüzde de hala büyük bir problem olan ayrımcılık, ırkçılık, cinsiyetçilik, ekolojik problemler gibi konulara değinerek insan haklarını, eşitliği ve birçok önemli kavramı savunması edebiyat adına oldukça önemlidir. Örneğin, Stan Lee ve Jack Kirby tarafından yaratılan Marvel'ın X-Meni genellikle insan hakları hareketinin ve dışlanmanın bir alegorisi olarak görülmektedir. Wolverine, Magneto, Storm, Cyclops, Emma Frost gibi Mutant olarak sayılan mutant ırkına karşı ayrımcılık ve önyargı temalarının özüne inilmekte ve gerçek dünyada da problem olan ayrımcılığın ırksal eşitlik mücadeleleriyle paralellikler kurulmaktadır. Bu yüzden X-Men ekibinin ve birçok hikayesinin bu toplumsal konulara değinerek edebiyat dünyasına katkı sağladığını hatırlamakta fayda var. Çizgi romanlar aynı zamanda anlatı ve sanatsal tekniklerin gelişmesine de katkıda bulunmuştur. Birçok çizgi roman yazarı, geleneksel olarak görülen türleri, anlatım tekniklerini yıkarak karmaşık temaları ve duyguları aktarmak için doğrusal olmayan hikaye anlatımı, sembolizm ve yenilikçi bakış açılarını denemişlerdir. Alan Moore ve Dave Gibbons'ın Watchmeni, süper kahraman türünün temelini ve ahlak ile gücü keşfetmesiyle değiştirmektedir. Watchmen'in özellikle klasik süper kahraman türünü yıkarak toplumsal konulara katı gerçekçi bakış açısıyla yaklaşımı, varoluşsal problemleri derin karakter portreleriyle ele alması, savaş ve suç gibi kavramların nasıl sonuçları olabileceğine dair dönüm noktası olarak sayılabilecek bir çizgi romandır. Bu çizgi romanın modernist ve yenilikçi anlayışı o kadar özeldir ki New York Times'ın en çok satan romanı olarak seçilip Hugo, Locus, Eısner gibi birçok edebiyat ödülüne layık görülmüştür. Bu noktada Watchmen ile beraber Batman, Superman, Wonder Woman, Spider-Man, Daredevil, Green Lantern, Flash ve birçok karakterin ve evrenin bazı hikayeleri birçok çizgi romandan farklı olarak olayların ve karakterlerin ardındaki politik ve toplumsal mesajlara odaklanan, temsil ettikleri karakterler ve ideolojileri ele alan ve hepsini bir arada harmanlayan, yaşadığımız dünyanın en büyük konularını ve sorunlarını okuyucuya sunmakta ve edebiyat dünyasına oldukça özgün bir şekilde katkıda bulunmaktadır. Çizgi romanlar toplumsal konulara değinmesinin yanı sıra karakterlerin psikolojik ve zihinsel durumlarını okuyuculara da hissettirmektedir. Özellikle yazılı ve görsel anlatının birleştiği bu durumlarda çizgi romanlar bu tarz içsel konuları derinlemesine ele almaktadır. Sıklıkla ruh sağlığı ve psikolojik konuları bütün derinliği ve karmaşıklıkları ile ele almıştır. Bu karmaşıklıklar okuyuculara genellikle Batman gibi ikonik karakterlerin merceğinden bakarak zihinsel dünyanın inceliklerini daha iyi anlama, onlarla etkileşime geçme ve zihinsel yolculuklarındaki gelişme sürecini de deneyimleme fırsatları sunmaktadır. Bruce Wayne'in Batman olmasına yol açan travmatik olaydan sonra geriye kalan depresyon ve kaygı ile mücadelesi, çizgi romanların zihinsel sağlık sorunlarıyla nasıl yüzleşildiğinin somut ve kaliteli bir örneğidir. Özellikle Batman karakteri bu noktada oldukça büyük bir önem kazanmaktadır çünkü kendisi süper kahraman evrenlerinde yegane olarak görülen İnsan karakterlerden birisidir. Kendisinin iç dünyasında yaşadığı problemler aslında bir insanın yaşayabileceği, herhangi birimizin yaşayabileceği problemlerdir. Batman 'in bu problemlerle herhangi bir süper güç olmadan başa çıkması okuyucunun zihinsel olarak böylesine güçlü bir karakterin nasıl süper kahraman olabileceğini ve insan potansiyelinin ne kadar sürprizlerle dolu olabileceğini gerçekçi bir şekilde göstermektedir. Hiçbir zaman pes etmeyerek, adaleti sağlamak isteyen Batman'in yaşadığı içsel diyaloglar edebiyat dünyasındaki birçok kişiye ilham kaynağı olmuştur ve olmaya da devam edecektir. Bazı Batman çizgi romanları hem kahramanların hem de kötü adamların psikolojik karmaşıklıklarını derinlemesine incelemektedir. Alan Moore ve Brian Bolland'ın yazdığı Batman: The Killing Joke buna güzel bir örnektir. Bu özel grafik roman, Joker'in başlangıç hikayesini ve deliliğe düşüşünü araştırıyor ve akıl sağlığı ile delilik arasındaki bulanık çizgilere ışık tutmaktadır. Batman'in Joker'le olan etkileşimleri de böyle bir karakterle yüzleşmenin psikolojik bedellerini de okuyucuya güçlü bir şekilde hissettirerek vurgulamaktadır. Moore, yaşam tercihlerinin hedef belirleme ve karakter üzerinde nasıl bir etkiye sahip olabileceğini bu çizgi romanda göstermektedir. Delilik ve Sağ duyulu olmanın bu amansız savaşında, Batman kendince suçla mücadele edip adaleti sağlayarak trajedisinin farkına varırken, Joker şaka adı altında işlediği suçlarla hayatın absürt yanını göstermektedir. Her iki karakter aslında hayatını sonsuza dek değiştirecek kötü bir gün yaşamıştır fakat her ikisi de farklı yolları tercih ederek hayatın bu zıt iki yanını temsil etmektedir ve okuyuculara her seferinde bunun etkilerini göstermektedir. DergiPark. Çizgi Roman Olayı ve Toplum. Web. DU Beat. Why Comic Books Should be Recognized as Literature. Web. Cedar Mill & Bethany Community Libraries. Growing Readers with Graphic Novels and Comic Books. Web.


Tarih ve tarih öncesi dönemler boyunca insan yaşamında yer edinen inanç konusu, dinlerin ortaya çıkışına ve gelişimine ön ayak olmuştur. Kabilelerde görülen totemizm ve tabu örneklerinden, günümüzdeki tek tanrılı inanç sistemine kadar uzun bir değişim ve evrimsel süreç bulunmaktadır. Bu yazıda, evrim sürecindeki inancın büyük bir parçası olan çok tanrılı dinlerden tek tanrılı dinlere kadar olan süreci sosyolojik açıdan inceliyoruz. Dinin ilk safhalarında, bazı fiziksel fenomenleri kişileştiren Doğa Tanrılarına tapılırdı. İlerleyen süreçte ise tanrı algısı doğadan uzaklaştı ve birden fazla yeni özellik ile kutsallaşarak yeni bir sosyolojik olgu olan politeizmi ortaya çıkardı. Bu safhada, dinin ve tanrıların detaylandırılması ve özelliklerinin genişlemesiyle beraber, din yörüngesindeki tabuları ve kuralları yöneten ruhban sınıfı ortaya çıktı. Bu toplumsal sınıf, toplumdaki diğer herkesi dini açıdan yönetmekte ve yönlendirmekteydi. Avusturyalı nörolog Freud'a göre toplumsal sınıftaki rahipler sürekli tabulardan sayılırdı. Zira, o dönemden bugüne kadar inanç biçimleri ve ilkeleri değişime uğrasa da bu safhadan sonra din adamları sınıfı toplumsal yerini kaybetmemiştir. Çok tanrılı dinlerin ilerleyen sürecinde, insan nüfusunun çoğalması ve sınıf ayrımlarının artması nedeniyle tanrılar farklılaşmaya ve çoğalmaya başlamıştır. Bu yüzden çok tanrılı din dönemleri incelendiğinde bir çok farklı inanç biçimi ve tanrı sistemine rastlanmaktadır. Bazı çok tanrılı dinlerde, bir önceki doğa dinleri safhasında olanlara benzer şekilde, fiziki fenomenleri kişileştiren ve kutsallaştıran varlık veya nesne formundaki tanrı örnekleri bulunmaktaydı. Örneğin, Eski Mısır'da birçok tanrıya inanılmaktaydı ve bazen tanrılar hayvan suretine büründürülürdü. Ayrıca, onlara göre tüm tanrıların kralı, yine sembolik bir isimle, adını bir figürden alan güneş tanrısı Ra'ydı. Bir başka örnek ise, Sümer tanrılarında görülen, tanrıların genel hatlarıyla insan formunda olmasıydı. Bu safhada, tanrı fenomenlerinin daha çok doğadaki güçlerle ve nesnelerle bağdaştırıldığını açıkça görebiliriz. Dinler, ilerleyen süreçte tüm tanrıların yüce varlık adı altında tek bir tanrıya atfedildiği döneme doğru evrilmeye devam etti. Ortaya çıkan bu yeni sosyolojik olguya ise Yunanca bir anlamına gelen Monos ve tanrı anlamına gelen Theos kelimelerinin birleşmesiyle oluşan monoteizm adı verildi. Evrimin bu aşamasının en somut başlangıcı ise Eski İran coğrafyasında Zerdüşt isimli peygamberin ortaya çıkışıydı. Zerdüşt, Mecusilik isimli tarihteki ilk sistemli ve tek tanrılı dini ortaya çıkardı. Ortaya çıkardığı bu yeni din anlayışıyla çok tanrıcılığı ve mevcut inanç sistemi üzerinde bir reform hareketi başlatmıştı. Ayrıca, rahip bir aileden geldiği tahmin edilen Zerdüşt kendisini bir peygamberden ziyade nitelikli bir rahip olarak tanımlıyordu. Mecusiler, genel hatlarıyla Ahura Mazda adındaki tek bir tanrıya ve Avesta olarak adlandırılan kutsal kitaba inancı ilke edinmekteydi. Mecusilerde iyilik ve kötülüğün ikili bir düzende, yani düalizm içinde bulunduğu inancı vardı. Mecusilik, başta semavi dinler olmak üzere bütün tek tanrılı dinlere sağlam bir temel atmış ve birçok iz bırakmıştır. Örneğin, Mecusilikteki iyi ve kötünün düalist yapısı; Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'daki melek ve şeytan ikililiğinin temelini atmıştır. Doğa dinlerinden başlayarak çok tanrılı dinlere ve son durak olarak tek tanrılı dinlere doğru ilerleyen bir dönüşüm süreci olduğunu görebiliriz. Bu süreci bir evrim olarak nitelendirmekle beraber, net bir şekilde ilerleme veya gerileme olarak adlandıramayız. Çünkü günümüzde inanç sistemleri ve dinler olarak adlandırdığımız bu ilkeler, ilkel yaşam biçimindeki totem ve tabulardan başlamak üzere insanoğlunun varoluşundan beri onunla beraberdir. Sadece zamanla kültürel olgulara ve dönemsel şartlara göre farklı şekillerde biçimlenmiştir. Zira, günümüzde büyük kesimleri kapsayan tek tanrılı Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın yanı sıra yadsınamayacak kadar büyük bir kesimi kapsayan, Hinduizm gibi çok tanrılı din örnekleri de bulunmaktadır. Tüm bu evrimsel geçiş sürecine bütüncül olarak baktığımızda inanç sistemlerimizin ve genel anlamda dinlerin birçok safhadan geçerek en yüksek aşama olarak görülen dini fenomene doğru evrilmiştir. Bu evrimin doğa tanrılarından, sembolik ve figürlerle donatılmış çok tanrılı dinlere ve daha sonra da Zerdüşt'ün ortaya çıkışıyla başlayan Yüce Varlık kavramına dayalı tek tanrılı dinlere doğru yol aldığını görebiliriz. Ancak çok tanrılı dinlerin günümüzde hala yer bulduğunu ve bu süreçte kültürel farklılıklar nedeniyle varlıklarını devam ettirebildikleri toplumların da bulunduğu söyleyebiliriz. - Denova, R. (2019). Monotheism in the Ancient World. - Ferrero, M. (2021). From Polytheism to Monotheism: Zoroaster and Some Economic Theory. Homo Oecon 38, 77 108. - Freud, S. (1913). Totem ve Tabu. . İstanbul: Say Yayınları. - Karataş, İ. E. (2006). Max Müller: Hayatı, Eserleri Ve Dinler Tarihindeki Yeri. Doktora Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir. - Özcan, Ş. (2019). Geçmişten Günümüze Dinler Tasnifinde Morfolojik Yaklaşım. Bilimname. (38), 355-388. DOI: 10.28949/bilimname.520260 - Whitcomb, I. (2021). What led to the emergence of monotheism?. livescience. com/polytheism-to-monotheism. html


Albüm bizleri Life in Technicolor isimli şarkı ile karşılıyor, eski Coldplay albümleri tadında, elektronik ögelerin bulunduğu bir giriş yaparken birden akustik enstrümanlar şarkıya giriş yapıyor. Bu durumu aslında Coldplay'in değişiminin bilinçli ve kasıtlı olduğu şeklinde yorumlayabiliriz. Şarkının devam eden dakikalarında ise önce davul şarkıya giriş yapıyor. Şarkıya bas gitarın girmesi ise işleri birazcık değiştiriyor, üstüne geri vokaller de katılınca işler bambaşka bir hal alıyor ve şarkı giderek yoğunlaşıyor, kulak kabartmamak imkansız hale geliyor. Bizler buradayız ve değiştik! diye bağırıyor Coldplay bu şarkı ile adeta. Albümün ilk şarkısı olan bu parçanın bir mesaj niteliğinde olduğunu söyleyebiliriz. Değişimin ve hatta gelişimin mesajı. Coldplay'in vokali Chris Martin ise bu şarkıyı İlk şarkımızın vokalsiz olmasını biz istedik. Çünkü bu bizim en akılda kalıcı şarkılarımızdan biriydi ve bunu birkaç şarkı sözü ile mahvetmek istemedik. Bu yüzden bütün şarkı sözlerini şarkıdan çıkardık. şeklinde yorumluyor. Albümün 2. şarkısı olan Cemeteries of London konusu ile çok dikkat çekici bir şarkı. Şarkıyı orta çağ dönemi ile düşündüğümüz zaman, şarkı daha oturaklı bir hale geliyor. O dönemki Londra'da bilgeliğin üstüne oturmuş, kalkmayan bir kilise yapısı var ve insanların, insan gibi yaşamasına engel oluyor, şarkıda da belirttiği gibi Tanrıyı bahçemde gördüm ancak ne dediğini bilmiyorum, kalbim açık değildi. Bu sözü, bizlere anlatılan kurallar her zaman en iyisi değildir, kimi zaman duymamak gerekir şeklinde yorumlayabiliriz. Yazımıza 3. şarkı olan Lost! ile devam edelim. Şarkı adından da belli olduğu üzere kaybolmuşluk durumunu işliyor ancak asla pes etmemek gerektiğini ve kaybolmanın her zaman kaybolmak anlamına gelmediğini söylemek istiyor. 42 isimli şarkı ise tam olarak bizlere deneysel bir çalışma sunuyor. Chris Martin Radiohead'in OK Computer albümünden etkilendiğini söylemişti. Bu şarkıda da Radiohead esintileri bolca hissedilmiş. Lovers in Japan şarkısı ise bizlere yeni Coldplay'i tam olarak tanıtan şarkılardan birisi diyebiliriz. İlk başlarda şarkı çok yavan ve aynı devam eden, sadece seslerin ve enstrüman sayısının arttığı bir yapı gibi geliyor bize ancak şarkının ikinci bölümünde daha az enstrüman ve daha az ses ile şarkının ilk yarısındaki yükseliş ve heyecan duygusunu hafif bir şekilde indiriyor. Şarkının sonunda geriye sadece şarkının bıraktığı tatmin ve huzur duygusu kalıyor. Yes şarkısı da 42 şarkısı gibi deneysel bir yapıya sahip ve yine önceki iki şarkı gibi bu şarkıyı da iki kısımda inceleyebiliriz. İlk kısım Lovers in Japan benzeri, ikinci kısımda ise Radiohead havasında bir yapı bizi karşılıyor. Kirli bir gitar tonu eşliğinde yankılı bir vokal. İki kısmın ortak noktası devamlı bir yapıya sahip olmaları ve giderek seslerin yoğunlaşması, farklı olarak ikinci kısımın daha soyut bir yapısı var diyebiliriz. Bu şarkı üstüne oturup uzun uzun konuşmak istedik çünkü Viva La Vida, albümün adını taşıyan çok önemli bir şarkı. Sürekli bahsettiğimiz Coldplay'in değişimini hissettiren ve aynı zamanda albümün en sevilen şarkısı olmuştur. Bu şarkıyı diğer şarkılardan ayıran hoş melodisi ve sözleri haricinde çok önemli bir etken var, Frida Kahlo. Kendisi hakkında dergimizde birçok yazı bulunuyor, bir tanesini buradan okuyabilirsiniz. Biz Kahlo'nun bu albüme olan etkisini konuşacağız. Chris Martin Meksika turnesindeyken bir müzeye girer ve Frida Kahlo'nun Viva La Vida isimli eserinin görür. Bu bir şarkıya verilebilecek harika bir isim diye düşünür ve isimi hazır şarkısını yazmaya başlar. Pek çok denemenin ardından kendi ifadesiyle bu isime sahip, olabilecek en güzel şarkıyı yazar. Viva La Vida kalıbı İspanyolca bir kalıptır ve Türkçesi hayatı yaşa gibi bir anlama gelir. Bu şarkı ve albümü de en güzel özetleyen cümle Viva La Vida'dır. Çünkü şarkı bize devamlı olarak önceden krallar gibi çok güçlü birisi olduğunu ancak artık bunlara sahip olmadığını çünkü hayat denilen olgunun sahip olmaktan çok var olmak ile alakalı olduğunu anlatır. Hayata sahip olamazsın onu yaşarsın demek istiyor, diğer bir değişle Viva La Vida! Albümün yükselişini yaşadıktan sonra hız kesmeden devam edebilmek gerekir ve Violet Hill ile bu iş başarılmış gibi duruyor. Şarkı genel olarak sert bir yapıya sahip, hatta albümdeki en sert tonlara sahip şarkı diyebiliriz. Strawberry Swing şarkısında ise U2 grubunun esintilerini hissedebiliriz, daha efektli bir U2. Şarkının gitar tonlarında bolca efekt olduğunu fark ediyoruz, ve sanki çözülmeyi bekleyen bir düğüm gibi devamlı olarak kulağa batan bir yapısı var. Şarkıda ikinci defa Bugün harika bir gün dediği an sanki düğümün çözülmesi gerektiği değil, tek parça haline gelmesi gerektiği, düğüm yok edilse dahi etkilerinden kurtulmanın imkansız olduğu hissiyatı karşılıyor bizleri, ve şarkının yapısı sanki ağlamak için kendini tutan ancak bir noktada dayanamayıp ağlayan birinin duygusal yapısını anlatıyor. Bu şarkıyı üç bölümde incelemek gerekirse bunları ilk üç albüm, kısaca Viva La Vida albümü ve bir sonraki albümlerinin habercisi olan kısımlar olarak inceleyebiliriz. Aslında başlıklardan da her şey belirgin bir şekilde anlaşılmıştır. Şarkı ilk başlarda sanki uyumaya gidiyormuşsunuz ve bir şarkı dinlemeye ihtiyacınız varmış gibi bir yapıya sahipken bir süre sonra bizleri dans etmeye teşvik ediyor! Şarkının son bölümünde ise Viva La Vida albümünden sonraki albümleri olan ve çokça elektronik müzikten beslenen bir yapısı olan Mylo Xyloto albümünün habercisiymiş gibi yoğun bir elektronik altyapı bizlere sesleniyor. ... Ve kaçışımızın hayalini kurarız diyor bizlere. Frida Kahlo'nun ne olursa olsun yaşa felsefesi ile yola çıkılarak ve Coldplay'in değişimini yaşama sevinci ile harlayan bu albüm üzerinden 15 yıl geçmesine rağmen hala sevilerek dinleniyor. Bu yazımızın sonuna gelmişken sizleri albümün en sevilen şarkısının konseri ile baş başa bırakmak isteriz. Bol sağlıklı ve müzikli günler dileriz.


Virginia Woolf, 20. yüzyıl İngiliz edebiyatının önemli bir yazarıdır. Woolf, Dalgalar romanı ile okurlara farklı bir kapı aralar. Roman bir şeyleri kanıtlamak için yazılmamıştır, karakterlerin gözlerinden hayatı olduğu gibi, saf bir biçimde gösterir. Şiirsel bir dille kaleme alındığı için, kitabı okurken sakin bir şekilde, bir şiiri okur gibi cümlelerdeki nükteleri hissederek okumak gerekir. Kitap, şiirsel biçemiyle Woolf'un edebiyat anlayışını kanıtlar. Dalgalar kitabı Edebi Modernizm'in doruk noktasına ulaştığı 1920'lerde yazılmıştır. Bu yıllar 1. Dünya savaşının etkisiyle Avrupa'da; sosyal, sanatsal, kültürel alanlarda büyük değişimlerin yaşandığı yıllardır. Savaş, insanların dünyaya ve kendilerine olan inancını sarsmış, üstelik insanlar hızla gelişen teknolojiyle yüzleşmek zorunda kalmıştır. Bu yıllarda sanatçılar gelenekselliği reddedip, modern dünyanın sorunlarını ve insan üzerinde bıraktığı etkileri farklı yöntemlerle eserlerine işlemişlerdir. Savaş sonrası edebiyatta genellikle; varoluşsal sorunlar, toplumsal sorunlar, bireysel deneyimler ve insan psikolojisi incelenmiştir. Savaşın bu etkileri Dalgalar romanında da görülür. Dalgalar romanı; özgün anlatımıyla, olaylar yerine olayların karakterlerde yarattığı duygusal, zihinsel etkilerine odaklanmasıyla ve dünyayı okurlara yansıtış şekliyle önemli bir edebi temsilci sayılır. Woolf, bu romanda birinci tekil kişi anlatımı yerine, yazarın karakterlerin iç dünyalarına dalmasını ve onların düşüncelerini, hislerini ve duygularını okuyuculara aktarmasını kolaylaştıran çoklu üçüncü kişi anlatımı kullanmıştır. Woolf romanı yazarken kendine özgü bilinç akışı tekniğini kullanmıştır. Bilinç akışı tekniği sayesinde karakterlerin zihnine kolaylıkla dalabilir ve onlarla empati kurabiliriz. Woolf'un bu tekniği bizi kitaba seyirci kalmak yerine direkt kitabın içine çeker. Ancak karakterlerin iç monologlarına odaklanmak biraz zor olabilir çünkü düşünceler arasında hızlı bir geçiş vardır. Romanın ana karakterleri, Bernard, Neville, Louis, Jinny, Susan ve Rhoda'dır. Roman boyunca karakterlerin düşünceleri, hisleri ve yaşamları, birbirleriyle iç içe geçen monologlar, çeşitli zaman ve mekan geçişleri ile okuyucuya aktarılır. Woolf karakterleri aracılığıyla, zaman ve kimlik konularını ele alır. Karakterlerin hayattaki yerlerini ve kimliklerini bulma çabaları, romanın ana temasını oluşturur. Roman oldukça detaylı betimlemelerle başlar. Bir grup çocuk deniz kenarında oynarken, çocukların deniz hakkında neler düşündüklerini, dalgaların çocuklarda ne tür izlenimler yarattığını okuruz. Woolf kitabında dalgaları hayatın bir yansıması olarak ele alır. Karakterlere gelecek olursak hepsinin kendine özgü yanları vardır. Tavırları, hayatı anlamlandırışları, hayata verdikleri tepkiler oldukça farklı ama buna rağmen bir aradalardır. Yazarın vurguladığı nokta da zaten budur: Bireysellik ve farklılıkla bezenmiş, bütün bir dünya. Bireysellik diğer bir deyişle özgünlük, hayatın insanlara getirdikleri ve insanların bununla ne yapmayı seçtikleri ile alakalı bir durumdur. Rhoda, içe dönük ve hassas bir kadındır. Kendini ifade etmekte zorlanır ve kendini yalnız hisseder. Diğer karakterlerin düşüncelerine ve hislerine sıklıkla mesafeli kalır. Rhoda, kimliğinin bulanık olduğunu düşünür ve dünyaya karşı yabancılık hisseder. Rhoda'nın iç monologları sayesinde onun korkularını, acılarını, özlemlerini hissedebiliriz. Jinny ise dışa dönük ve sosyal bir karakterdir. Güzel ve çekici bir kadındır. Kendinden emin ve hareketlidir. Ancak, içinde bazı şeylerin eksik olduğunu hissedip zaman zaman kendini yalnız hisseder. Louis, karakterler arasında en gizemli olanıdır. Hayatı boyunca depresyonla mücadele etmiş bir karakterdir. Kendini yalnız ve anlaşılmaz hisseder ve genellikle iç dünyasında kaybolur. Louis'in karakteri diğerlerine göre daha az geliştirilmiştir ve okuyucular, onun hakkında sınırlı bilgi sahibidir. Diğer karakterlerden farklı olarak, gerçeklik algısı bozuktur. Susan, anne rolüne odaklanmış ve aile hayatına dair derin bir özlem duyan bir karakterdir. Çocuklarına ve ailesine bağlıdır ve onların ihtiyaçlarını karşılamak için çabalar. Neville sorgulayıcı bir zihniyete sahiptir. İnsan doğası ve gerçekliği hakkındaki felsefi sorulara meraklıdır. Bernard ise kendini keşfetmek, yaşamın anlamını aramak ve insan doğasını anlamak gibi konulara ilgi duyar. Diğer karakterlerin düşüncelerini ve hislerini sıklıkla tartışır. Romanın en önemli temalarından birisi de zamandır. Zaman insanın en büyük düşmanı sayılır; insan için adeta bir dayatmacadır, geçip gitmektedir ve ona müdahale edemeyiz. Buna rağmen geçirdiğimiz zamanlar içimizde anı olarak birikir ve anılar iyisiyle kötüsüyle kişiliğimizi oluşturur. Romanın biçimi de zaman kavramı açısından önemlidir. Karakterler arası geçişler, zamanda ileri geri gidip gelmeler, zamanın doğrusal olmadığını, aksine iç içe geçmiş olduğunu gösterir. Bilindiği gibi Virginia Woolf, kadınların toplumsal açıdan, cinsiyetçi yaklaşımla ayrımcılığa uğramasına karşı çıkan bir feministtir. Kendine Ait Bir Oda adlı eseri feminizm mücadelesini anlatan baş yapıtlardan biri sayılmaktadır. Dalgalar, kitabında da feminizme değinmektedir. Örneğin, Bernard'ın arkadaşları olan Jinny ve Rhoda, geleneksel kadın rollerini reddeder ve özgürlüklerini savunurlar. Rhoda, erkek egemen toplumun onu kabul etmediğini hisseder ve bu nedenle kendini yalnız ve yabancı hisseder. Jinny ise, erkeklerle eşit olmak istediği için geleneksel kadın rolünden vazgeçer. Kadınlar için yapabilecekleri birçok şey var, ama kızlar için yapabilecekleri çok az şey var. Kızlar sadece bekleyebilirler. Rhoda, bu cümleyi kullanarak kadınların toplumda sadece bekleyen ve pasif olarak kalan bir konumda olduklarını ifade eder. Geleneksel cinsiyet rolleri ve toplumsal sınırlamalar, kızların özgürlüklerini ve potansiyellerini sınırlar. Bir öğüt vermek yerine, özgür bırakın onları, ne istiyorlarsa onu yapsınlar. Jinny'nin babası, kızlarının özgürlüklerini sınırlar ve onların ne yapacaklarını belirlemeye çalışır. Bu alıntı, karakterlerin kendi hayatlarını yönetebilmeleri ve özgür iradelerine sahip olmaları gerektiği mesajını verir. Erkekler her zaman kadınların hayatlarına müdahale etmek istiyorlar. Neville ve Bernard, erkek egemen toplumunun temsilcisi olarak kadın karakterlerin hayatlarına müdahale etmeye çalışırlar. Louis ve Neville, kadınların sadece erkeklerin arzularına hizmet etmek için var olduklarını düşünen geleneksel erkek anlayışını temsil ederler. Fakat Woolf, kadın karakterleri ile, kadınların kendi hayatlarını kendilerinin yönetebileceği mesajını verir. Romanın son bölümünde, karakterlerin yaşadıkları değişimler ve kendi kimliklerini bulmaları sonucunda, karakterlerin bir araya geldiği bir parti verilir. Bu parti, karakterlerin birbirleriyle olan ilişkilerini ve hayatlarında yaşadıkları değişimleri yansıtır.


Çoğumuzun bildiği ve sevdiği film Trainspotting'in yönetmeni Daniel Danny Francis Boyle, 1956 yılında Manchester'da İrlandalı Katolik bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluğundan beri eline geçen her fırsatta sinemaya giden Boyle, yönetmenlikten önce tiyatrolarda sanat direktörlüğü yaptı. 1994'te çıkış filmi Shallow Grave ile adını duyuran yönetmen, ikinci filmi Trainspotting (1996) ile uluslararası üne kavuştu. Sonraki iki filmi A Life Less Ordinary ile The Beach çok beğenilmese de 2002'de 28 Days Later (28 Gün Sonra) sayesinde başarıyı tekrardan yakaladı. 2008'de Slumdog Millionaire ve 2010'da 127 Hours (127 Saat) ile pek çok adaylık ve ödül aldı. 2011'de National Theatre'da Frankenstein'ı yöneterek tiyatroya geri dönse de sinemayı bırakmayan Boyle'ın son işi 2022'de yönettiği, Sex Pistols'ın gitaristi Steve Jones hakkındaki mini dizi Pistol oldu. Danny Boyle denince aklımıza alışılagelmemiş çekim açıları gelir. Tepeden, aşağıdan, yamuk veya tam karşıdan; yönetmenin yaptığı bu özgün seçimler, hem karakterlerin düşüncelerini ve duygularını daha iyi anlamamıza yardımcı olur hem de bizi tamamıyla filmin içine alır. Boyle sinemasında izlemesi sıkıcı sahne bulmak oldukça zordur, gözlerimizi ekrandan alamayız. Başta harika rüya sekansları olmak üzere filmlerindeki unutulmaz sahneler de bu çekim açılarının yardımlarıyla elde edilmiştir. Geniş açı çekimleriyle mekanın önemini vurgular. Örneğin Trainspotting filminde karakterlerimiz yürüyüşe çıkmışken onları uzaktan izleriz, bu da bize Edinburg'un yeşil tepelerini izleme fırsatı verir. Bu sahne bize bütün bu olayların Edinburg'da geçtiğini, şehrin ve kültürünün filmde önemli bir yer tuttuğunu hatırlatır gibidir. Aynısı Slumdog Millionaire için de söylenebilir. Filmin geçtiği Mumbai'yi uzaktan gördükçe şehrin ana karakterimizin ve problemleri üstündeki etkisini fark ederiz. Çoğu filmde mekan ve şehirler önemsiz bir detayken Danny Boyle'ın bu faktörü ustaca kullanması, onun imzalarından biridir. Başta elektronik müzik olmak üzere müzik kullanımı, Danny Boyle filmlerinin büyük bir parçasıdır. Müziği tempoyu ayarlamak, atmosferi değiştirmek, seyirciyi uyarmak gibi amaçlarla kullanır. Kullandığı şarkılar özellikle gerilim filmi olan 28 Days Later'da öne çıkar. Seçtiği şarkılarla seyircilerin duygularını manipüle etmeyi başarabilen Boyle, bu filmde de yeteneğini konuşturur. Shallow Grave ve Trainspotting gibi elektronik müzik ağırlıklı olmayan 28 Days Later film müzikleri, Boyle izleyicilerinin favorileri arasında yer alıyor. Danny Boyle'ın sık sık beraber çalıştığı yazar John Hodge olmasaydı bu filmlerin çoğunun var olamayacağını söylesek abartmış olmayız. Asıl mesleği hekimlik olan Hodge, üniversite yıllarında amatörce yazı yazarken gelecekte Shallow Grave'in senaryosu olacak olan bir senaryo yazar. Yapımcısı Andrew Macdonald sayesinde Boyle ile tanışana kadar bu senaryoyla ne yapacağını bilemez. Bu tanışma sonrası senaryoyu yeniden yazar ve bugün severek izlediğimiz Shallow Grave yazılmış olur. Onun dışında Boyle, Hodge ve Macdonald üçlüsünün Trainspotting, The Beach ve 28 Days Later filmlerinde de beraber çalıştığını görüyoruz; belli ki bu üçlü bir şeyleri doğru yapıyor. Danny Boyle filmleriyle özdeşleşmiş olan bir isim daha var: Ewan McGregor. Boyle'un çıkış filmi Shallow Grave'de ana karakterlerden birini canlandıran McGregor, adını böyle duyurdu. Bu filmden sonra Trainspotting'in senaryosunu okuyan McGregor, başrolü almak için çok çaba sarf etti. Bu çabayı fark eden Boyle, başta McGregor'ı kadroya almayı bile düşünmemesine rağmen McGregor'a istediği rolü verir. McGregor Trainspotting ile dünya çapında ünlendi. The Beach filminde McGregor yerine Leonardo DiCaprio başrol seçilince arası bozulan ikili, 2017'de Trainspotting'in devam filmi olan T2 Trainspotting çekimlerine kadar konuşmayı kesti. Buzları erittikten sonra katıldıkları bir programda bunca zaman beraber çalışamadıkları için pişman olduklarını söyleyen bu ikilinin sinemada çok sevilen bir ekip oldukları açık. Danny Boyle yıllardır aktif bir şekilde yönetmenlik yaptığından repertuarı geniş bir yönetmen. Zorluklardan kaçınmayan ve liderlik etmekten erinmeyen Boyle'un bu cesareti hemen hemen her türden bir filmin yönetmenliğini yapmasını sağladı. Bu filmler konu bakımından birbirlerinden ne kadar farklı olsalar da yönetmenimiz bahsettiğimiz tekniklerle hepsine kendi imzasını atmayı başarıyor. Boyle sinemasının en iyi temsilcileri olarak filmlerinden dört tanesini seçtik: Shallow Grave, Trainspotting, 28 Days Later ve Slumdog Millionaire. Danny Boyle'ın ilk sinema filmi Shallow Grave, Edinburg'da yaşayan üç ev arkadaşını konu alıyor. Gazeteci Alex, mali müşavir David ve doktor Juliet'in yeni bir ev arkadaşı bulmak için yaptıkları mülakatlarla başlayan bu filmin çok eğlenceli olacağını daha ilk sahnesinden anlarız. Yeni kiracı olarak Hugo'yu kabul ederler ancak çok geçmeden onu odasında bir çanta dolusu parayla ölü bulurlar. Film de bu paranın yol açtığı sorunları, arkadaşlığı ve hırsı ele alır. İşlerin gitgide ciddileşmesine rağmen daha da komik olmayı başaran Shallow Grave, film sona yaklaştıkça gerçek bir gerilim filmine dönüşür. Finali ise beklenmediktir ve epey güldürür. Yapımcılar bütçe kesintileri dolayısıyla setteki eşyaları satıp çekimleri bu parayla bitirebilirler; neyse ki film büyük bir ticari başarıdır. Ticari başarısının yanında eleştirmenler tarafından da beğenilir, Cannes Film Festivali'nde gördüğü talebi karşılayabilmek üç ek gösterim daha eklenir. Boyle'ın kariyerinin dönüm noktası olan Trainspotting, Edinburg'da madde bağımlısı dört arkadaşı konu edinir. Filmin açılış sahnesi son zamanların en ikonik sahnelerinden biridir: Hayatı seçin. İşinizi seçin. Kariyerinizi seçin. Ailenizi seçin. Büyük bir televizyon seçin. Çamaşır makinelerinizi, arabalarınızı, CD çalarınızı, elektronik konserve açacağınızı seçin. diye başlayan bu monolog, ana karakterimiz Mark Renton'ın böyle bir hayat istemediğini söylemesiyle son bulur. Kapitalist hayat düzeninin, bağımlılığın, ekonomik sınıfların ve İskoç kimliğinin sorgulandığı bu film aynı adlı romandan John Hodge tarafından senaryoya uyarlandı. İngiliz argosuna alışık olmayan seyirciler için filmin ismi mantıksız gelebilir. Şunu öğrenmek herkesi mutlu edecektir ki İngiliz argosunda Trainspotting hem herhangi bir konu hakkında bir sürü şey bilmek hem de eroin kullanmak anlamına geliyor. Bu sebeple Sean Connery'den futbola birçok konuda önemsiz bilgiye sahip olan bu arkadaş grubunu anlatan ve trenlerle çok da bir alakası olmayan filmimiz için yerinde bir isim olduğunu söyleyebiliriz. Filmin İngiltere'de, özellikle Edinburg'da geçmesinin bir başka etkisi daha var, o da filmde konuşulan İskoç aksanı. Bu aksanla ilgili bir soruyu Amerikan izleyicilerinin anlaması için diyalekt ile oynasaydık senaryodaki dokuyu kaybederdik. Bu dokunun anlaşılabilirlikten daha önemli olduğuna karar verdik. Her şeyi aynı kalıba dökmeye gerek yok, bazen sadece deneyimden keyif almalıyız. diye cevaplayan Boyle'un en iyi kararı verdiğine şüphe yok. Gerçekten de Trainspotting'i çoğu filmden ayrı bir yere koyan faktörlerden biri de İskoç kültürü ve Edinburg'ta nasıl konuştukları. Baş rolünde Cillian Murphy'i ve yan rolde Brendan Gleeson'ı izlediğimiz 28 Days Later, bir zombi istilası filmi. Bu istila yüzünden Londra boşaltılır, yirmi sekiz gün sonra ana karakterimiz Jim bir hastanede komasından uyanır. Cillian Murphy'nin de bir fanı olduğu Boyle, çekim açıları ve şarkı seçimleriyle bu filmi sıradan bir korku filmi olmaktan çıkarıyor. Christopher Nolan'ın Murphy'yi 28 Days Later ile keşfettiğini de düşünürsek bu filmin sinemaya çok şey kattığını söyleyebiliriz. Bir televizyon yarışmasında büyük ödülü kazanan çaycı Cemal hile yapmakla suçlanır ve polis tarafından sorguya çekilir. Yarışmadaki sorulara verdiği cevapları nasıl öğrendiğini anlatırken anılarını da anlatan Cemal'i izlediğimiz bu film çocukluğu, aileyi, aşkı ve sınıfsal problemleri ele alıyor. Senaryonun en sevdiği filmin senaristi Simon Beaufoy tarafından yazıldığını öğrenince bu filmi yapmaya karar veren Boyle'ı en çok birçok küçük hikayenin asıl hikayeyi beslemesi etkilemiş. Ayrıca Hintçe sahnelerde İngilizce alt yazı gözükmesiyle de sıra dışı bir filmdir. Yine de, içerdiği şiddet dolayısıyla izlemesi zor olan Slumdog Millionaire, kimse için fazla bir şey vadetmiyordu. Buna rağmen 2009'da Danny Boyle en başta yapmak istemediği Slumdog Millionaire ile Oscar ve BAFTA'ya layık görüldü. Kimilerine göre Boyle'ın en iyi filmi olan Slumdog Millionaire'in sayısız adaylığı ve ödülü bulunmaktadır.


Metal müziğin önde gelen isimlerinden Dave Mustaine'in iniş çıkışlarla dolu hayatı birçok kişiye ilham olabilecek cinsten. Alkol kaynaklı aşırı geçimsizlik sebebiyle Metallica'dan kovulduktan sonra hayata küsüp annesinin garajında tüm hayatını bir kaybeden olarak sürdürebilirdi. Her şeye rağmen Mustaine boyun eğmedi. Tarihin en ikonik thrash metal gruplarından Megadeth'i kurdu ve aktif olarak müzik kariyerine burada devam etmekte. Dahil olduğu ilk grup Panic, 1981 yılında yaşanan vahim bir trafik kazası sonucu dağıldığında Mustaine bir dergide gördüğü solo gitarist ilanına ulaşır ve Metallica'nın kurucuları James Hetfield ve Lars Ulrich ile tanışması sonrasında gruba katılır. Grubun ismini duyurma çalışmalarının sürdürüldüğü bu dönemde Mustaine müthiş yeteneği, riff yazma konusundaki üretkenliği ve sahnedeki enerjisi ile ekibin tam da aradığı kandı. Bu süreçte grubun birkaç kalibre altında çalan vasat basçısı Ron McGovney ile yolların ayrılıp bu boşluğun bir metal efsanesi olan Cliff Burton ile doldurulması pastanın üstündeki çilek olur. Kaliforniya'da yerel bir grup olarak başladıkları yolculuk 1983 senesinde yaptıkları plak anlaşmasıyla New York'a taşınır ve Kill'em All albümünün kayıtları başlar. Fakat ciddi bir problem artık dayanılamayacak seviyeye ulaşır; Dave Mustaine. Alkol ve uyuşturucu bağımlılığının etkisinde bir hayat süren Mustaine gruptakiler için çekilmez biri haline gelir. Özellikle de bu kişi sürekli birlikte seyahat edip, sahneye çıkıp, gecenin sonunda eve geldiğiniz kişiyse... O dönemde grubun diğer üyeleri de fazlasıyla alkol tüketmekteyken kendilerine Alcoholica lakabını bile yakıştırır ama şişede durduğu gibi durmayan alkol Dave Mustaine'in vücuduna girince onu adeta bambaşka bir canavara dönüştürür. Herkes içtiği alkolün etkisiyle yumuşayıp eğlenirken Mustaine saldırganlaşarak etrafa fiziksel ve psikolojik şiddet eğilimindedir. James Hetfield ile yaşadığı tartışmaların küfürleşme ve yumruklaşmaya kadar gitmesi bardağı taşıran son damla olur. Bu geçimsiz ama bir o kadar da yetenekli gitaristin yerini dolduracak arayışları Kirk Hammett ile son bulunca Mustaine'in fişini çekmenin vakti gelir. Tarih 11 Nisan 1983'ü gösterirken bir sabah gözlerini açar açmaz karşısında Lars Ulrich ve James Hetfield'ı gören Mustaine duyduğu cümle ile sarsılır Gruptan kovuldun!. Eline apar topar buruşuk bir otobüs bileti tutuşturulur ve New York'tan Kaliforniya'ya giden 4 gün sürecek bir hayal kırıklığı yolculuğuna katılması söylenir. Metallica'dan kovulmasıyla ilgili ilerleyen yıllarda bir röportajda açıklama yapan Mustaine olgun bir bakış açısıyla yaşananları kabullenerek alınan karara saygı duyduğunu belirten sözler kullanır. Bitmek bilmeyen malum otobüs yolculuğu Dave Mustaine için adeta bir meditasyon ve beyaz bir sayfa niteliğindedir. Suya düşen hayalleri, yaptığı fedakarlıklar ve bu yoldan onu çeviren hatalarıyla yüzleşmesi ve kafasını toplaması için uygun bir fırsattır. İşte tam da burada kolay yolu seçerek kabuğuna çekilip büyük bir utanç ile hayatını mahvetme ihtimalinin kıyısından dönen Mustaine küllerinden doğacak ve müzik tarihinin en başarılı metal gruplarından birini kuracaktır. David Ellefson ile tanışması üzerinde 1983 yazında Megadeth'i kuran Mustaine ve ekibi albüm çalışmalarına tam gaz devam eder. Bağımsız plak şirketi Combat Records ile anlaşan grup haziran 1985'te ilk albümleri Killing Is My Bussiness... And Business Is Good! ile piyasaya çıkarlar. Albüm eleştirmenler tarafından olumlu yorumlar almayı başarsa da büyük ses getirmez. Bir yıl sonra çıkaracakları Peace Sells... But Who's Buying? albümü ile daha geniş kitlelere ulaşmayı başaran Megadeth yine de Metallica'nın aynı yıl piyasayı kasıp kavuran Master Of Puppets albümünün bir hayli gölgesinde kalır. Tarih 1990 yılını gösterdiğinde Megadeth ve Dave Mustaine için dönüm noktalarından biri gerçekleşir. Davulcu Nick Menza ve solo gitarist Marty Friedman'ın gruba katılarak getirdikleri derinlik ve teknikler müzikaliteyi bambaşka bir çıtaya taşır ve thrash metalin en klasik albümlerinden biri olarak gösterilen Rust In Peace doğar. Gitar partisyonlarının ve davul tekniklerinin birçok nesil için ilham kaynağı olduğu albüm Amerika ve İngiltere'de listeleri alt üst ederek Megadeth'i bambaşka bir klasmana geçiren şaheser olarak kayıtlara geçer. Tam işler rayına oturdu derken 2002 yılında Dave Mustaine tedavi için bulunduğu sağlık merkezinde talihsiz bir şekilde sol kolundan sakatlanır. Bu sakatlık üzerine kendisine radyal nöropati teşhisi konan usta sanatçı sol elini kullanamaz hale geldi ve doktorları tarafından artık gitar çalmasının imkansız olacağı kendisine bildirilir. Bu sebeple grubu dağıtma kararı alan Mustaine pes etmez ve gitar çalmayı sil baştan öğreneceği bir döneme girer. Uzun ve sancılı bir süreç olan elektro şoklu fizik tedavi döneminden sonra elinin kontrolünü tekrar kazanır ve gitar pratikleri üzerine yoğunlaşır. Sahnelere geri dönebilecek forma ulaşmasıyla grubu tekrar bir araya getiren Mustaine 2004 senesinde The System Has Failed albümü ile geri dönüşünü duyurur. Mustaine'in sancılı bir süreçten geçtiği bu dönemde eski grubu Metallica'da sular durulmaz; James Hetfield rehabilitasyon tedavisi görmekte ve grup ilk ve son kez dağılmanın kıyısından döner haldedir. Bu kaotik sürecin ve St. Anger albümünün kaydedildiği dönemin konu alındığı Some Kind Of Monster belgeseli 2004 yılında Sundance Film Festivali'nde izleyiciyle buluşur ve bu belgeselde Dave Mustaine ile Lars Ulrich'in yüzleştiği kesit fazlasıyla dikkat çeker. Bu yüzleşmede Mustaine'in yaşananlara yönelik yaptığı açıklamalar oldukça samimi ve olayı onun penceresinden görmek isteyenler için çok kuvvetli bir kaynak niteliğindedir. Yaşadığı tüm dibe vuruşların üstesinden gelip zirvede kalmayı hayatı boyunca bir alışkanlık haline getiren Mustaine 2019 yılında konulan gırtlak kanseri teşhisiyle bir başka meydan okuma ile karşı karşıya gelir. Diz çökmenin hayatında yer edinmediği metal efsanesi girdiği tedavi süreci sonucu 5 ay içerisinde kanseri atlatır ve ekibe geri döner. Günümüzde bahar aylarında çıkması beklenen The Sick, the Dying and the Dead albümünün hazırlıklarını sürdüren grup aktif olarak konserlerine devam etmekte. Mazisine 12 defa Grammy adaylığı, 50 milyondan fazla satışa ulaşmış 15 adet stüdyo albümü ve milyonlarca sadık hayran sığdıran Megadeth her ne kadar sık sık değişen grup üyeleri, siyasi şarkı sözleri ve Mustaine'in katı tutumu sebebiyle bir kesim tarafından eleştirilse de metal müziğin en iz bırakan gruplarından biri olarak tarihe adını altın harflerle yazdırmayı başarmıştır. - Dave Mustaine's recovery. Metal Insider. Web. 16.02.22 - Dave Mustaine Fired From Metallica. Loudwire. Web. 17.02.22


Ünlülerin toplum üzerindeki etkisini yok saymak imkansız, hatta bazılarının bıraktığı izler geçmişten günümüze birer gelenek gibi aktarılmış durumda ama David Bowie'nin yıktığı ve yeniden kurduğu dünyalarla kıyaslanamayacağı kesin. Bowie hayatı boyunca ittiği sınırlarla ve yıkmaya çalıştığı önyargılarla savaşırken birden fazla jenerasyonun kahramanı haline gelmişti ve bu sadece müzik dünyasıyla sınırlandırılamazdı. Sinemanın, modanın ve sanatın sıkı sıkı tutunduğu kuralları baltalamakla yetinmemiş, aynı zamanda kendini ifade ediş biçimi milyonlarca insana ilham ve cesaret vermişti. Başarısızlığa uğramış başlangıçlardan bir punk rock tanrısına dönüşürken Bowie, dünyadan öylece geçip giden sıradan bir ruh olmayı hep reddetti. Kendi sesini bulmakta zorlanmadığı gibi, müziğiyle hayatlarına dokunduğu insanlara da seslerini bulmak konusunda yardımcı olmuştu. Bir şarkıcı, söz yazarı, aktör, yapımcı, dansçı ve gerçek bir gösteri adamı olarak müzik dünyasına büyülü bir sürrealizm ve yaratıcılık eklemişti. Bowie'nin ilham verdiği sanatçıların, onun adımlarını her geçen yıl doldurmaya devam etmesi ise Bowie'nin ne kadar büyük bir efsaneye dönüştüğünün canlı kanıtlarıydı. Tabii ki her efsane gibi Bowie de bir gecede mutlu sona ulaşmamıştı. David Robert Jones adıyla, 8 Ocak 1946 tarihinde dünyaya gözlerini açmış olan Bowie, savaştan sonra hayatını dengede tutmaya çalışan Jones Ailesi'nin yeni üyesiydi. Annesi Margaret garsonluk yapıyor, babası Haywood ise bir hayır kurumunda çalışıyordu. Küçükken bile monotonlaşmış hayat şartlarından nefret eden ve bütün gücüyle bundan kaçmaya çalışan Bowie, hayatının ilerleyen zamanlarında müziğe aşık olmuştu. Abisinin rock grubunun albümlerini dinleyerek büyüyen Bowie, on üç yaşına geldiğinde usta bir şekilde saksafon çalmaya başlamıştı. Kendisinden on yaş büyük olan abisi Terry, Bowie'nin müzikle tanışması ve hayatının büyük bir parçası haline gelmesinde büyük bir rol oynamıştı. Daha David Bowie çocukken onu rock müzikle ve ritim edebiyatıyla tanıştırmış olan abisi, Bowie'ye görebileceği en iyi eğitimi vermişti. Terry, Bowie'nin hayatındaki rolünü şizofreni tanısı konduktan sonra intihar ederek sonlandırdığında, Bowie yaşadığı travmatik olaya sıkı sıkı sarılmış, bunu müziğine etki eden büyük bir ilham kaynağına dönüştürmüş ve All The Madmen ve Jump They Say gibi şarkılarını da bu doğrultuda çıkarmıştı. Lise zamanlarında sesi orta seviyelerde sınıflandırılan David, dans, sanat ve enstrümanlarda olan yeteneğiyle ilgiyi üzerine çekmeyi başarmıştı. On altı yaşında liseden mezun olduktan sonra da müzikten ve şarkı söylemekten vazgeçmeyen David, tam o sıralarda arkadaşı George Underwood'la hoşlandıkları bir kız üzerine tartışmaya başlamıştı. George'la ettikleri kavga sırasında arkadaşının sol gözüne gelen yumruğuyla ciddi bir şekilde yaralanan Bowie, üst üste birçok ameliyat geçirse de sol gözbebeği kalıcı olarak genişlemiş ve bu da gözlerinin farklı renkte olduğu illüzyonunu yaratmıştı. Renklerin farklılığı, onun iki farklı dünyaya bakan gözlere sahip oluşunu temsil ettiğini söylesek de aynı zamanda gözleri ona şöhret yolunda ikonik bir görüntü de vermişti. David Bowie ilerleyen yıllarında arkadaşına yumruk için teşekkür etmiş ve eserinin kariyerinde ona çok yardımcı olduğunu da söylemişti. Liseden sonra Bowie kariyerine reklamlarda çalışarak devam etmiş ve dağılması öngörülen birden fazla grup kurmuş; the Konrads, Davy Jones and the Lower Third, Davie Jones and The King Bees gibi özgün ama uzun ömürleri olmayan gruplara hayat vermişti. David sonrasında ismini değiştirirken hata yaptığını fark ederek soyadını Bowie yapmaya karar vermişti. İlerleyen zamanlarda David sahnede öylesine kaybolmuş hissediyordu ki, sahneye çıkmasıyla birlikte ortaya çıkan karakterlerini de farklı birer ruh gibi sınıflandırmaya başlamıştı. Performansını daha da geliştirmek için Pandomim üzerinde çalışmaya başlayan Bowie, zamanla kendisine yabancılaşmaya başlayan karakterleriyle birlikte daha özgüvenli bir şekilde hareket edebildiğini dile getirmişti. 1967 tarihinde ilk albümü olan David Bowie büyük bir hüsrana ve başarısızlığa uğradığında Bowie, İskoçya'daki bir Budist manastırında haftalarca kaldıktan sonra tekrar kendini hazır hissettiğinde Londra'ya döndü. Bu sefer aktör ve film müzisyeni olarak şansını denemek isteyen Bowie tekrar başarısızlıkla yüzleşince fakirleşti ve arkadaşlarının yardımlarıyla hayatını devam ettirmeye başlamıştı. Onca hayal kırıklığına rağmen pes etmeyen ve müzisyenliği bırakmayan Bowie, 1969 yılında tam zamanlı olarak müzisyenlik işine geri dönmüştü. Sonunda şansı yaver giden Bowie, Mercury Records ile anlaşma imzalayarak kariyerine yön veren Space Oddity şarkısını çıkarmıştı. Space Oddity, Stanley Kubrick'in 2001: A Space Odyssey filminden ilham alınarak yazılmış bir şarkıydı ve dünyanın dört bir yanında popüler olmaya başlamış ve listelerde yerini almıştı. BBC, Apollo 11'in aya inişini Space Oddity eşliğinde yayımlamış ve Bowie'nin popülaritesini ikiye katlamıştı. Kariyeri hızlı hızlı başarının basamaklarını tırmanırken evlenen ve çocuk sahibi olan Bowie, art arda çıkardığı The Man Who Sold The World ve Hunky Dory gibi albümlerle kendi kurduğu tahta oturmayı başarmıştı. Ünü daha da artarken elbette Bowie'nin sıra dışı tarzı medya ve fanları tarafından tartışılırken, artık medya Bowie'nin seksüel yönelimi konusunda manşetler atmaktan da kaçınmıyordu. Bu sıra dışı feminen görünümden vazgeçmeyen ve rock müziğin temellerine bu femineniteyi de atan Bowie, kendisinden sonra gelen sanatçılar için de büyük bir ilham kaynağı olmuştu. Olduğumuz kişiyi saklamamamız gerektiğini bağıra bağıra belirten tarzıyla The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars albümünü çıkaran Bowie, aynı zamanda yeni personası olan Ziggy Stardust'ı dünyaya tanıttı. Fütüristik tarzı ve yeni rock müziğinin öncüsü Ziggy Stardust olarak Glam Rock'ı tanıtan Bowie, sonrasında yeni personası olan The Thin White Duke'u buldu. Mükemmel bir gösteri adamı olmasına rağmen Bowie'nin hayatı müzikten ibaret değildi. Tiyatro ve sinemaya olan aşkının peşinden gitmiş ve aktör olarak da çalışmaya devam etmişti. Son albümü olan Blackstar'la birlikte tüm sanat formlarını bünyesinde toplayan Bowie, neredeyse dünyaya ve sahneye veda ediyor gibi görünüyordu. Blackstar'ın çıkışından iki gün sonra David Bowie hayata gözlerini yumdu. Hayatının en zor zamanlarından, umudunu kaybedişinden ve dibe vuruşundan en tepeye doğru duygularını birer birer işlediği albümlerini, filmlerini ve resimlerini geride bırakırken onun sanatıyla öyle ya da böyle karşılaşmış her insanın ruhuna dokunmuştu. Bowie Efsanesi'ni elbette kısa bir yazıya sığdırmak imkansız ama rahatlıkla söyleyebiliriz ki, bu dünyadan bir David Bowie geçti.