Özel efekt denince çoğumuzun aklına John Wick ve Marvel evreninde izlediğimiz gibi bol patlamalı filmler gelir. Ancak özel efektler sadece patlamalardan ibaret değiller. Özel efektler çok uzun süredir film yapımlarında farklı teknikler yardımıyla gerçekliği baştan yaratmak için kullanılmakta. Sinema evreninin vazgeçilmez bir parçası olan özel efektler çağımızın ürünleri gibi görünseler de 19. yüzyıldan beri var olmayı sürdürüyorlar. Özel efektlerin evrimini ilham verici filmler üzerinden sizler için derledik. Özel efektlerin icadı küçük bir teknik arızayla başlayan kelebek etkisine dayanır. 19. yüzyılda Fransız yönetmen ve illüzyonist George Melies'ın kamerası Paris'te bir sahne çekerken sıkışır ve görüntüyü oynattığında Melies bazı karakterleri yok edebileceğini ve sahnedeki bazı elementleri değiştirebileceğini fark eder. Bu teknik günümüzde pek kullanılmasa da zamanında çok ses getirerek Stop Trick adını almıştır ve Melies'ın ilk bulduğu özel efekt olmuştur. Sonrasında Melies, Split-screen yani iki kişinin aynı anda kadrajda bulunabilmesini sağlayan bu teknik gibi birçok tekniğe imza atmıştır. Özel efektler Melies öncülüğünde sonraki yıllarda birçok insan tarafından ciddiye alınarak geliştirilmeye devam etmiştir. Godzilla, Alien ve daha bir çok canavarın atası olan King Kong ilk yüksek bütçeli animasyonlu karakter içeren film olarak 1933 yılında kayıtlara geçmiştir. Özel efekt yapımcısı Willis O'Brien bilgisayar çağından önce bu filmde yaratıcılığını çok yönlü kullanarak adeta sihirli bir şekilde filme gerçeklik kazandırmayı başarmıştır. Filmde minyatür tekniği oldukça sık kullanılmıştır. Bu teknik şehir, kalabalık gibi yüksek mahalli sahnelerin detaylı maketler ve perspektif kullanılarak çekilmesidir. Bu tekniğin yanı sıra cam boyalamaları ve matte painting tekniğiyle detaylı arka planlar oluşturulmuş ve kamera açıları korkusuzca kullanılarak ortaya çığır açan sahneler çıkarılmıştır. King Kong karakteri ise demir, latex ve tavşan tüyü içeren bir kukla olarak yapılmıştır. Karakter stop-motion tekniği ile farklı karelerin birleştirilmesiyle canlandırılmıştır ve tek bir film şeridi kullanılarak oyuncular ve stop-motion sahneleri birleştirilmiştir. King Kong'un etkisiyle Godzilla özel efektleri ileri taşımış ve King Kong'a kafa tutan bir ikon olmuştur. 1954 yılında yayınlanan ve hala günümüzde filmleri çekilen bu film özel efektleri bakımından şu an izleyicilerine komik gelse de özel efektleri için ödül alan bir filmdir. Filmin özel efektlerini yapan Eiji Tsuburaya, King Kong'dan farklı olarak kukla yerine suitmation tekniğine öncülük etmiştir. Bu teknik oyuncunun kostüme girerek minyatür setler ile sahnelerini çekmesiyle yapılmıştır. Godzilla' da bu teknik oldukça geniş çaplı kullanılmış ve sonraki yapımcılara ilham olmuştur. Bilim kurgu filmlerinin öncüsü olan ve bilim kurgu film algısını yaratan Star Wars' dan bahsetmeseydik olmazdı. Teknolojik gelişmelerle birlikte özel efektlerin de kapasitesi artmıştır ve 1970'li yıllarda George Lucas Star Wars serisiyle özel efektleri üst seviyeye taşıdı. Star Wars filmlerinde matte painting gibi eskiden gelen teknikler sıkça kullanılsa da İkinci Dünya Savaşı belgesellerinden etkilenen Lucas'ın istediği görüntülere ulaşmak için Dykstraflex denen ilk hareketli kamera sistemi John Dykstra tarafından icat edilmiştir. Bu sistem üst üste konulan hareketli sahnelerin senkronize olmalarını ve aynı hareketleri bozulmadan elde etmelerini sağlamıştır ve stop-motion tekniği yerine go-motion kullanılmaya başlanmıştır. Bu buluş sinema dünyasında yeni bir çığır açmıştır ve özel efektlerin sınırlarını daha ileriye taşımıştır. Bisikletleriyle karakterlerin ayın üzerinden uçmaları neredeyse hepimizin aklına kazınmış olan bir sahnedir. Özel efektleri hikayeye özenle entegre ederek filmin adeta nefes almasını sağlayan Spielberg E. T ile birlikte özel efekt kullanımının hikaye anlatıcılığında ne kadar etkili olabileceğini kanıtlamıştır. Pratik olarak çok farklı teknikler kullanılmasa da bu filmde Star Wars sonrası popülerleşen go-motion tekniğinin devamını görmekteyiz. Ünlü bisiklet sahnesi de bu teknik ile çekilmiştir. Milyonlarca insanın kalbini kazanan uzaylı E. T bilim kurgu ve özel efektler bakımından kendisinden sonra gelenlere ilham kaynağı olmuştur. Bilgisayarların da gelişimiyle CGI teknolojisini kullanılmaya başlandı ve Jurassic Park dinozorları bu teknolojiyle büyük bir başarı elde etti. Günümüzde de sıkça kullanılan CGI, bu filmde pratik özel efektlerle birleştirilerek unutulmayacak sahnelere imza atmıştır. Özel efektlerinin hala akıllarda canlı kalmasıyla oldukça başarılı olan Titanic CGI kullanımını daha da yaygın kullanmıştır. Bilim kurgu yerine dramatik ve gerçekçi hikaye örgüsüyle pratik özel efektlerin ve CGI teknolojisinin farklı kategorilerde nasıl kullanılabileciğini göstermiştir. Pratik özel efektler ve CGI efektleri büyüleyici derece de olan bu film hala izleyicilerin beğenilerini toplamaktadır. Pop kültürde baş köşede yer alan sahnelerden biri olan Matrix kurşun sahnesi özel efektlere yenisini eklemiştir. Bullet Time adı verilen bu teknikte bilgisayarlar kullanılarak zaman algısı yavaşlatılır ve panoramik bir açı kullanılır. Bu teknik Matrix Effect olarak da geçer. Matrix bu yenilikle birlikte özel efektleri daha da geliştirmiştir. CGI gelişimiyle birlikte pratik özel efektlerin bilgisayarlardan daha gerçekçi filmler yarattığı görüşü ortaya çıkmıştır. Guillermo Del Toro da Pan's Labyrinth filminde pratik özel efektlerin ne kadar özel olabileceklerini ortaya koyarak oldukça az bilgisayar kullanarak detaylı kuklalar, makyajlar ve set tasarımlarıyla büyüleyici bir peri masalının kapısını izleyicilere açmıştır. Filme verilen özen birçok film için ilham kaynağı olmuştur ve pratik özel efektlerin tadının gerçekten de daha farklı olduğunu bizlere hatırlatmıştır. Pan's Labyrinth'e zıt olarak Avatar pratik özel efektlerden çok CGI kullanarak bilgisayarlarla üretilmiş ve modern zamanda benzerlerini daha çok gördüğümüz bir film olmuştur. CGI kullanımında aktörlerin performansı tamamen kendi hayal güçlerine bağlı olduğu için filmin gerçekçiliğinin zarar görmemesi adına gelişmiş sensörler kullanılmış ve oyuncuların tüm mimiklerinin bilgisayara aktarılmaları başarıyla sağlanmıştır. Aynı zamanda normalden altı kat büyük bir set alanı oluşturulup kamera hareketlerinin kısıtlanması engellenmiş ve gerçeklik hissinden ödün vermeyen sonuçlar elde edilmiştir. Avatar, özel efektleri bakımından oldukça başarılı sayılmış ve modern özel efekt algısını bilgisayarlara yöneltmiştir. Özel efektleriyle izleyicilerini ekrana kilitleyen bu film CGI ve pratik özel efektlerin mükemmel bir uyumudur. Patlama sahneleri gibi çoğu sahne sette pratik olarak çekilmiştir. CGI teknolojisi de katlanan Paris sahnelerinde olduğu gibi etkileyici olarak kullanılmıştır. Bu filmin en can alıcı sahnesi olan koridor sahnesi ise CGI olmadan çekilmiştir. Pratik özel efektlerle başarıyla çekilen bu sahne gerçeklik algısı üzerinde duran bu filmin anlamını daha da derinleştirmiş. Inception, özel efektlerin geldiği noktayı CGI ve pratik özel efektleri harmanlayarak başarıyla izleyicilere sunmakta.


İngiltere ve İskoçya arasındaki savaşlar bağımsızlık isteği, toprak ve güç kavgası, din ve kültürel farklılıklar, siyasi nedenler yüzünden yapılmıştır ve birçok kez İngilizlerin üstünlüğüyle sonuçlanmıştır. Son olarak İskoçya, 1707'de İngiltere Birleşik Krallığı'nın kurulmasından sonra İngiltere'nin yönetimi altına girmiştir. Bu birleşme İskoçya'nın ekonomik, siyasi ve askeri açıdan güçlü bir İngiliz devletiyle birleşmesine olanak tanımıştır. Birinci İskoç Bağımsızlık Savaşı, İngiliz ve İskoç güçlerinin arasındaki ilk savaştır. İskoçya Kralı III. Alexander'ın 1286'daki ölümünden sonra İskoç tahtı boş kalmış, İskoç soyluları da iç savaş korkusuyla İngiltere Kralı I. Edward'ı hakem olarak İskoçya'ya davet etmişlerdir. Edward, İskoçların kendisini Paramount Lordu olarak tanımasını istemiştir. Tahta Alexander'ın kızı ile evli olan bu yüzden tahtta en çok hakkı olan John Balliol'u geçirmiştir. 30 Kasım 1292'de Edward, İskoçya'nın feodal efendisi olarak resmen kabul edilmiş, aynı zamanda İskoç Kralı Balliol'un otoritesinin kaynağı olarak örtülü bir şekilde tanınması anlamına gelmiştir; ancak aralarındaki ilişki kısa süre sonra bozulmuştur. Edward, 1296 yılında İskoçya'yı fethetmeye ülkenin en önemli limanlarından biri olan Berwick'i ele geçirip halkı katlederek başlamıştır. Sonraki hedefi Dunbar'ı ele geçirmek olmuştur. İskoçya'nın doğusundaki en önemli kaleleri fethederek, kiliseleri yıkıp yağmalayarak ülkeyi ateş ve savaş yoluyla boyunduruğu altına almıştır. Bu sırada Andrew Moray ve William Wallace, ilk önemli İskoç vatanseverleri olarak ortaya çıkmışlardır. İskoçya Bağımsızlık Savaşı içerisinde 11 Eylül 1297 tarihinde Forth Nehri üzerindeki Stirling Köprüsü'nde William Wallace ve Andrew Moray komutasındaki İskoç askerlerinin İngilizlere karşı galip geldiği muharebedir. İki ordu, köprünün iki tarafında karşılaşmıştır. Köprü sadece iki adamın geçmesine izin verecek kadar dar olan köprüde Wallace, İngiliz ordusu geçene kadar birliklerine ilerleme emrini vermemiştir. William Wallace, İngiliz süvarilerini genellikle kargılardan oluşan kompakt bir birlik grubu olan İskoç Schiltrons ile savuşturmuştur; İngilizler çamurlu arazi ve kısıtlı giriş nedeniyle kötü bir şekilde engellenmişlerdi. Muharebede binlerce kişi hayatını kaybetmiştir. Stirling Köprüsü Muharebesi, İskoç Bağımsızlık Savaşı'nda bir dönüm noktası olarak kabul edilir ve William Wallace'ı ulusal bir kahraman olarak ölümsüzleştirmiştir. 22 Temmuz 1298'de gerçekleşen İskoçya'nın özgürlük savaşı niteliğini taşıyan ilk savaşıdır. Stirling zaferinden sonra saldırıya geçen I. Edward önderliğindeki İngiliz ordusu, William Wallace önderliğindeki İskoç ordusunu mağlup etmiştir. Norfolk, Hereford ve Lincoln İngiliz ordusunun sol kesimini komuta etmiştir. Sağ kesimi ise Durham Başpiskoposu Anthony Bek yönetirken; Kral I. Edward öncü kuvvetlerin hemen arkasında ve merkez ordunun başında bulunmuştur. İskoç ordusu ile ilk karşılaşan Norfolk ve ona bağlı birlikler ilk hücumu gerçekleştirmişlerdir. Ancak İskoç birliklerin bir bataklığın arkasında olması saldırıyı başarısız hale getirmiştir. Bu durumda İngilizlerin saldırılarını bataklık çevresinden dolaşarak gerçekleştirmeleri gerekmiştir. Sağ tarafı komuta eden Anthony Bek'in ordusunun, geç pozisyon alması ve merkez kuvvetlere bağlı süvarilerin sabırsız davranmaları ordunun düzenini tamamen bozmuştur. Sir John Stewart, kardeşi ve onlara bağlı uzun menzilli okçu birlikleri durumu fırsat bilerek İngiliz birliklerine ağır zarar vermiştir. İngiliz süvarilerinin sayıca üstünlüğü saldırıyı etkiliyordu. Kral I. Edward'ın uzun menzilli okçuları öne çıkarması İskoç birliklerinin zayiatlar vermesine neden olmuştur; ama İngiliz birliklerinin ordu düzeni bozulunca, İskoç orduları hücuma geçmiştir. Sol kısımda hazır bekleyen zırhlı süvari birlikleri Kral I. Edward'ın emri ile harekete geçmişlerdir. Böylece İngiliz birlikleri İskoç ordusunun etrafını sararak savaşı kazanmıştır. Kral I. Edward'ın İskoçlara karşı kazandığı ilk zaferi olmuştur. Bu savaşla birlikte William Wallace vatan haini ilan edilerek, tutuklanıp idam edilmiştir. Robert Bruce komutasındaki İskoç kuvvetleri, 1314 yılında, 1304 yılından beri İngiltere egemenliğindeki Stirling Kalesi'ni kuşatmışlardır. İngiltere Kralı II. Edward bu duruma karşı çok iyi silahlanmış bir ordu kurmuş sonrasında kuzeye doğru ilerlemiştir. Bruce, askerlerini Stirling yakınlarındaki Bannocburn'daki bir tepeye konumlandırmıştır. Ordusunu iki kanada ayıran Bruce, sol kanadı sık bir ormana sağ kanadı ise bir ırmağın kıvrımına uzatmıştır. Kanatlar iki bin fitlik bir cephe oluşturmuşlardır. İngilizler yalnızca tepeye tırmanmamış, bir de bataklık geçmek zorunda kalmışlardır. İskoç oklarının ve İngiliz ordusunun üzerine yağmasıyla, saldırı emrini veren İngilizlerin ağır zırhlı şövalyeleri bataklığa batmıştır. Hem bataklıkla hem de üzerlerine yağan oklardan korunmaya çalışan İngilizler, geri çekilmeye başlamışlardır. Bunun üzerine İngiltere kralı paniğe kapılıp askerleriyle birlikte kaçmıştır. İskoçlar savaşın ardından bağımsızlıklarını ilan etmişler ama İngilizler bunu tanımamışlardır. İngiltere Kralı II. Edward'ın ölümünün ardından yerine gelen oğlu III. Edward, iki ülke arasında huzuru sağlamıştır. Robert Bruce, Edinburgh Northampton Barış Anlaşması'nı imzalamış ve anlaşmanın bir parçası olarak oğlunu III. Edward'ın yeğeniyle evlendirmiştir. Nihayet, ilk bağımsızlık savaşı sona ermiştir. İskoçya artık bağımsızdır ve Robert Bruce kral olarak kabul edilmiştir. İngilizlerin İskoçlara karşı kazandığı savaş, Northumberland şehrinin Braxton yakınlarında gerçekleşmiştir. İskoçlar, 1295 yılında Fransa ile Aul İttifakı'nı kurmuşlardır ancak bu ittifak felaketlere yol açmıştır. IV. James Fransız müttefikini desteklemek amacıyla 22 Ağustos 1513'te İngiltere'yi işgal etmiştir. Buna karşılık olarak İngiltere Kralı VIII. Henry Fransa'ya savaş açmıştır. İskoçya Kralı IV. James, Henry'nin dikkatini dağıtmak için Henry'e savaş açarak dikkatini Fransa'dan başka yöne çevirmek için güneye yönelmiştir. Surrey Kontu Thomas Howard, acilen İngiliz ordusunu toplamış ve İskoçlarla buluşmak için kuzeye yönelmiştir. İki ordu Northhumbria Flodden'da buluşmuş ve aralarındaki en büyük savaş olan Flodden Savaşı gerçekleşmiştir. İskoç ordusu savaş için bir tepeye çıkmıştır. Kont Howard ise cesurca bir hamle ile ordusunu İskoçların arkasına hareket ettirerek onları pozisyonlarını tersine çevirmeye zorlamıştır. Surrey, hareketini uzun menzilli topçu bombardımanı ve okçuların oklarıyla karşılamıştır. İskoç askerleri de tepeden aşağı hücum etmişler ve yakın mesafede dövüşmüşlerdir. Savaş sonunda İngilizler İskoçları kademeli olarak geri püskürtmüşlerdir. IV. James ve önde gelen soylular da dahil olmak üzere yaklaşık on bin İskoç ölmüştür. -Birinci İngiliz İç Savaşı (1642 1646) -İkinci İngiliz İç Savaşı (Şubat Ağustos 1648) -Üçüncü İngiliz İç Savaşı (1650 1651) Kralcılar ve parlamenterler arasında şiddetli çatışmalar yaşanmıştır. Savaşın nedenleri arasında kralın verdiği kanlı hükümler ve aşırı güç kullanımı, parlamentoyla ters düşülmesi, parlamentonun kralın yetkilerini kısıtlamak istemesi ve kıtadaki soyluların aşırı zenginleşmesi ve güçlenmesi yer almaktadır. Kraliyet taraftarları ilk önce Kral I. Charles'ı (1625 1649) ardından oğlu Kral II. Charles'ı desteklemişlerdir. Nihai galip olan parlamenterler, İngiliz Reformu'nu tersine çevirmek için monarşinin anayasal yetkilerini azaltmak, Katolik esinli komplo olarak gördükleri şeyi engellemek istemişlerdir. Parlamentonun Oliver Cromwell gibi üstün kaynaklara, profesyonel savaş gücüne sahip isimleri ülkeye Yeni Model Ordu adını verdikleri cumhuriyet rejimini getirmek istememişlerdir. Bu çatışmalar, İngiltere, İrlanda ve İskoçya'da üç bölümden oluşan bir iç savaş çıkartmış ve Kral yanlıları bu savaşları kaybetmiştir. Savaşlar sonucunda Kral Charles idam edilmiş, monarşi kaldırılıp yerine cumhuriyet rejimi gelmiş ve Oliver Cromwell İngiltere'nin Lord Protector'u ilan edilmiştir. İngiltere İç Savaşı'nın üçüncü aşamasının ana çatışması, Eylül 1650'deki Dunbar Savaşı'dır. Oliver Cromwell cumhuriyet rejimini İngiltere ve İrlanda'dan sonra İskoçya'ya götürmek için İrlanda'dan İskoçya'ya geri dönmüştür. Sınırın hemen yanındaki Dunbar'ı tedarik üssü olarak kullanmıştır. Cromwell birkaç kez Edinburgh'a saldırmaya çalışsa bile başarılı olamamış ve İskoçlar Dunbar'a çekilirken onları takip etmiştir. İskoç birliklerinin zayıf konumları onu tuzağa düşüp felakete uğratmadan ağır süvarilerini kullanıp zafer etkisi yaratabilecekti. Savaşta üç bin İskoç ölmüş, yaklaşık altı bin İskoç esir alınmıştır. 1650 yılının Noel arifesinde Edinburgh ele geçirilmiştir. Geriye kalan İskoç ordusu da 1651 Eylül'ünde yapılan Worcester Savaşı'nda yenilmiştir. Böylece İngiliz İç Savaşları sona ermiş, II. Charles Fransa'ya kaçmış ve Oliver Cromwell sonunda İngiltere'de Lord Protector olmuştur. Prestonpans Savaşı, 21 Eylül 1745 tarihinde gerçekleşmiştir. Jacobite İsyanları olarak bilinen savaşların en sonuncusudur. III. James'in genç oğlu Charles Edward Stuart, Fransa ve İngiltere'nin savaşta olmasını fırsat bilerek İskoçya'ya gitmiş ve klanlardan bir ordu toparlayarak Londra üzerine yürüyüşe başlamıştır. Savaş çok kısa sürede sonuçlanmış ve İngilizler yenilgiye uğramışlardır. 1689 1746 yılları arasındaki Jacobite İsyan hareketinin en ciddi sonuçlarından biri bu savaşta alınmıştır. İskoçlar bu zaferle moral bulmuşlardır. Bu savaşın mağlubu İngilizler olsa bile en çok kaybı İskoç ve İrlandalılar vermiştir. İki ülke hem isyanlar hem de savaş sırasında binlerce insan kaybetmiştir. Culloden Savaşı, İngiliz İskoç savaşı olarak bilinse de doğrusu Katolik İskoçlar ve İngilizler arasında gerçekleştiği şeklindedir. Savaşta yer alan İskoçlar nüfusun azınlığını oluşturan Katoliklerdir. Protestan İskoçlar bu safta yer almamışlardır. İngiltere Kralı James 1689'da tahttan indirilmiş ve taraftarları yeniden tahta geçmesi için isyanlar çıkarmışlardır. Siyasi hareket olarak başlayan bu isyanlar her seferinde bastırılmıştır. İsyanlar Kral James'in ölümünden sonrada devam etmiştir. Yerine geçen oğlu James Francis Edward, III. James olarak İspanya ve Fransa tarafından tanınmıştır. III. James 1708 1715 1719 tarihlerinde üç kez başarısızlıkla sonuçlanan isyanlar çıkarmıştır ve bu başarısızlıklarının ardından Roma'ya gitmiştir. III. James'in ölümü ardından isyanları yerine gelen oğlu Charles Edward Stuart devam ettirmiştir. Fransa İngiltere savaşını fırsat bilen Prens Charles 1745 yılında İskoçya'ya gelerek son hamlesini yapıp isyanlar çıkarmıştır. Birkaç küçük zafer kazanmış olsa da 16 Nisan 1746 yılında Culloden Moor'da büyük bir yenilgiye uğramış ve ordusu tamamen yok edilmiştir. Kendisi de bu yenilgiden sonra Roma'ya kaçmış ve hayatını orada geçirmiştir. - Göktürk, Ayberk. Birinci İskoç Bağımsızlık Savaşı: Robert Bruce I. Edward'a Karşı. Ungo. 25 Mart 2023. https://ungo. com. tr/2023/03/birinci-iskoc-bagimsizlik-savasi/. Erişim: 15.05.2023 - Adams, Simon. Battle of Flodden. Britannica. https://www. britannica. com/event/Battle-of-Flodden. Erişim: 23.05.2023 - İngiliz İç Savaşları. Hayatın İçi. 28 Haziran 2022. https://www. hayatinici. com/yazidetay?yazi_sef=ingiliz-ic-savaslari&id=1396. Erişim: 24.05.2023 - Prestonpans Savaşı ne zaman, nerede ve kimler arasında yapılmıştır?. SendeÖğren. 2 Eylül 2022. https://sende-ogren. com/d/387-prestonpans-savasi-ne-zaman-nerede-ve-kimler-arasinda-yapilmistir. Erişim: 22.05.2023 - Jacobite İsyanları (1689 1746). Telegraph. 11 Kasım 2020. https://telegra. ph/Jacobite-İsyanları-11-11#:~:text=Jacobite%20İsyanları%2C%201688%20darbesi%20ile, tahtına%20oturtmak%20amacıyla%20çıkan%20isyanlardır. Erişim: 22.05.2023 - Culloden Savaşı Tarihi ve Önemi Culloden Savaşı Tarafları, Nedenleri ve Sonuçları Kısaca Bilgi. Hürriyet. 3 Mayıs 2021. https://www. hurriyet. com. tr/egitim/culloden-savasi-tarihi-ve-onemi-culloden-savasi-taraflari-nedenleri-ve-sonuclari-kisaca-bilgi-41802218. Erişim: 23.05.2023


Kuzey Amerika'nın Kristof Kolomb tarafından keşfedildiği bilgisi neredeyse herkes tarafından bilinen bir şeydir. Fakat Kristof Kolomb'dan bile yüzyıllar önce Amerika'ya ayak basan ve hatta ticaret bile yapmış olan birileri vardır. Bu kişiler, denizcilik ve savaş becerileriyle bir dönem Avrupa'yı domine etmiş ve korku salmış olan İskandinav halkından başkası değildir. Amerika'nın İskandinavlar tarafından keşfinden ilk olarak yüzyıllar önceki efsanelerde bahsedilmeye başlanır. Avrupa kıtasının batısında Avrupalılar tarafından keşfedilmemiş toprakların ve yerli halkların olduğu bilgisi belirli bölgelerde yayılır. Yakın yüzyılda ise yapılan arkeolojik çalışmalar, efsanelerde bazı açılardan tam olarak uyuşmasa bile bu iddiaları doğrulayan sonuçlar verir. İskandinavların üstün denizcilik becerileri, merakları, maceracı ruhları ve belki de kontrol etmekte zorlandıkları öfkeleri yeni keşiflerin nedenlerinden bazıları haline gelmiştir. Keşif serüvenine katkıda bulunan ve önemli işler başaran kişilerin ise aynı ailenin bireyleri olması da ilginç bir durumdur. Efsanelerde her şey Thorvald Asvaldsson'un Norveç'ten sürgün edilmesiyle başlar. İzlandalıların efsanelerini anlatan Gr nlendinga saga'ya göre keşif ve yayılma serüveni yine bir öfke patlamasıyla başlar. Kızıl Erik'in babası olan Thorvald, komşularıyla bir kavgaya girer ve kavga sonucu sayısı net olmayan bir grup insan hayatını kaybeder. Cinayetin cezası olarak Thorvald Norveç'ten kovulur ve oğlu Kızıl Erik de babasıyla İzlanda'ya gitmek zorunda kalır. Thorvald, zaten bir süre önce keşfedilmiş olan İzlanda'ya gider, orada yerleşim yerleri kurar. Hayatının geri kalanını orada ailesiyle sürdürür ve bir daha Norveç'e dönmez. Kızıl Erik de İzlanda'da büyür ve erişkinliğe ulaşır. Fakat İzlanda'daki hayatı babasının yaptığı hatanın aynısını yaptıktan sonra sona erer. Eiriks saga rauoa olarak Kızıl Erik Efsanesi'ne göre, Kızıl Erik de babasının öfkesini miras edinir. Tıpkı Thorvald gibi Erik de bulunduğu yerleşim alanındaki kişilerle birkaç kavgaya dahil olur ve birkaç kişinin ölümüne neden olur. İlk adımda bulunduğu yerleşim alanından, daha sonra ise bütün İzlanda'dan sürgün edilen Kızıl Erik, gitmek için bir yer aramaya başlar. İzlanda'nın batısında bir yer olduğu dedikodularını duyan Erik Grönland'ı bulur ve oraya ayak basar. Grönland'da sürgün süresini dolduran Erik, en sonunda İzlanda'ya geri döner. Kızıl Erik, Grönland'a yerleşim kurma hayaliyle İzlanda'da Grönland'ı tanıtmaya başlar. Planlarının gerçekleşmesi için daha fazla insana ihtiyacı vardır ve Grönland'ı insanlara sevdirmek için uğraşır. Buzlarla kaplı olan bu ülkeye Grönland yani Yeşil Ülke ismini verir. Bu isim değişikliği gerçekten de işe yarar ve sonuç olarak Kızıl Erik, ailesi ve yakın arkadaşları oraya taşınarak Grönland'ın ilk yerleşim yerlerini oluşturur. Kızıl Erik'in Grönland'da yerleşim yerleri kurmasıyla birlikte çocukları orda büyür ve yetişkinliğe ulaşırlar. Erik'in Thorstein, Thorvald, Leif ve Freydis isimli dört çocuğu burada hayatlarını devam ettirirler. Bu dört çocuğun her biri önemliyken en ünlü olanı Leif'tir. Eriksson yetişkinliğe ulaştığında Norveç'e seyahat eder ve Norveç kralı I. Olaf Tryggvason tarafından Hristiyan yapılır. Grönland'a döndükten sonra ise Eriksson Hristiyanlığı tanıtmaya ve yaymaya başlar. Eriksson'un hayatı aynı zamanda denizlerde geçmektedir. Fakat hayatının en önemli noktası Kuzey Amerika'ya ayak basması olmuştur. Bazı kaynaklar Eriksson'un Kuzey Amerika'ya gidişinin kazara olduğunu ifade ederken bazıları ise Eriksson'un Batı'da bir yerde bilinmeyen bir yerin var olduğu dedikodusu sonucu denizlere açıldığını iddia eder. Sonuç olarak Eriksson, Kuzey Amerika'ya Kristof Kolomb'dan önce ayak basarak Amerika kıtasına ayak basan ilk Avrupalı olur. Eriksson'un Kuzey Amerika'da ayak bastığı ilk yerin günümüzdeki Baffin Adası olduğu düşünülmektedir. Eriksson bu çorak ve kayalı bölgeye Helluland ismini verir. Eriksson ve arkadaşları daha sonra kereste açısından zengin olan bir bölgeye yani güneye iner ve günümüzün Labrador'u olarak tahmin edilen bu bölgeye Markland adı verirler. Bu bölgeden de ayrıldıktan sonra nihayet Newfoundland'e varırlar ve burada bir üs kurarlar. Eriksson ve mürettebatı kışı burada geçirmeye karar verirler ve bu süre boyunca çevreyi keşfederler. Çevrede üzüm bağlarıyla dolu bereketli bir bölgeyle karşılaştıktan sonra Eriksson buraya Vinland adını verir. Kışı bittikten sonra Eriksson ve mürettebatı buradan aldıkları üzüm ve kerestelerle Grönland'a geri dönerler. Grönland'a dönünce, hayatını kaybeden babası Kızıl Erik'ten sonra liderlik konumuna geçer ve bir daha Amerika'ya dönmez. Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfi daha bilinen bir hikaye olmasına rağmen Leif Eriksson da son yüzyılda yapılan keşifler nedeniyle unutulmamış bir kişidir. 1964 yılında ABD başkanı Lyndon Johnson 9 Ekim'i Leif Eriksson Günü olarak ilan etmiştir. - Albert, Daniel. Erik the Red: The Norse Explorer who Settled Greenland. Life in Norway. 06.04.2023. https://www. lifeinnorway. net/erik-the-red/ Erişim Tarihi: 30.09.2023. - Campbell, Gordon. The Norse in America: Fact and Fiction. World History Encyclopedia. 22.11.2023. https://www. worldhistory. org/article/1880/the-norse-in-america-fact-and-fiction/ Erişim Tarihi: 30.09.2023. - Groeneveld, Emma. Leif Erikson. World History Encyclopedia. 20.09.2023. https://www. worldhistory. org/article/1880/the-norse-in-america-fact-and-fiction/ Erişim tarihi: 30.09.2023. - Klein, Christopher. The Viking Explorer Who Beat Columbus to America. History. 25.05.2023. https://www. history. com/news/the-viking-explorer-who-beat-columbus-to-america Erişim Tarihi: 30.09.2023. - Price, Neil. Vikings in North America? Here's what we really know. National Geographic. 13.01.2023. https://www. nationalgeographic. co. uk/history-and-civilisation/2023/01/vikings-in-north-america-heres-what-we-really-know Erişim Tarihi: 30.09.2023.


Bugüne dek İstanbul'u yaşayan herkes, İstanbul'a karşı farklı hisler duymuş ve bu farklı hisler iç içe geçerek tek bir duyguya dönüşmüştür: İstanbul. İstanbul'un kendisi bir duygudur ve bu duygu hissedildikçe kağıtlara, şiirlere, şarkılara farklı renklerde akmaya devam edecektir. Boğazı, vapurları, yedi tepesi, semtleri, minareleri, sokakları, kaldırımları, insanı, her bir detayı için başka bir söz dökülmüş bu şehir adına bir o kadar da şarkı yazılmıştır. Münir Nurettin Selçuk'un Aziz İstanbul, Cem Karaca'nın Ceviz Ağacı, Sezen Aksu'nun İstanbul İstanbul Olalı, Teoman'ın İstanbul'da Sonbahar, MFÖ'nün Bu Sabah Yağmur Var İstanbul'da, Pamela'nın İstanbul, Athena'nın Beyoğlu isimli şarkıları gibi İstanbul denince akla gelen daha pek çok ünlü şarkının yanı sıra; İstanbul'u konu alan, biraz daha saklı kalmış, 13 şarkıdan oluşan bir liste ile karşınızdayız! Cem Karaca'nın sürgün yıllarında İstanbul hasretiyle yazdığı, özlem kokan bir şarkı Hep Kahır. Şarkının sözlerinin Nazım Hikmet'e ait olduğuna dair yaygın bir yanlış bilgi dolaşmasına karşın, sözü de müziği de Cem Karaca'ya ait olan bu şarkı, 1987 yılında çıkan Merhaba Gençler ve Her Zaman Genç Kalanlar isimli albümde yer almaktadır. Cem Karaca, İstanbul'dan gelen misafirine Bana İstanbul'u anlat, nasıldı? diye haykırır. Ne kahve ne televizyon, hiçbiri İstanbul'dan mühim değildir. Şehirlerin şehrini, boğazı, yedi tepeyi ve insanları sorar, İstanbul'un insanlarını. İnsanlar gülüyordu de/ Trende, vapurda, otobüste/ Yalan da olsa hoşuma gidiyor, söyle dediği gurbette, gerçeklerden kaçıp sevdiği bir yalana sığınır. O koyu mavilikte eridiğimiz İstanbul akşamlarına yazılmış Ümit Yaşar Oğuzcan şiiriyle Timur Selçuk bestesinin buluşması: Böyledir Akşamları İstanbul'un. İspanyol Meyhanesi isimli albümde yer alan bu şarkı; batan günle birlikte solan ümitleri, İstanbul'un kalabalığının ortasında büyüyen yalnızlık hissini öyle derinden tattırır ki ansızın bir vapur düdüğünün geceyi parçalaması gibi kendinizi dağılmış, renkleri kararmış bulabilirsiniz. Sözleri Teoman'a ait olan Rapsodi İstanbul, 2003 yılında yayımlanan Teo albümünde bulunmaktadır. Müziğini Teoman ve Volkan Başaran'ın beraber bestelediği bu şarkı, İstanbul'da Sonbahardan sonra, Teoman'ın İstanbul'un sonbaharını resmederek bizi acının sonbahara, sonbaharın İstanbul'a ait olduğuna inandırdığı bir diğer şarkısıdır. Ermeni asıllı, Fransa doğumlu, Belçikalı bir şarkıcı olan Marc Aryan, 1960'lı yıllarda pek çok kez Türkiye'ye gelmiş ve Türkçe plaklar doldurmuştur. Aynı yıllarda çok sevdiği İstanbul için Fransızca bir şarkı bestelemiştir: Istanbul. İri siyah gözlü bir akşam karanlığına benzettiği İstanbul; onun için temiz kalpli bir kız, sevdiği bir çocuktur. Et a tes longs minarets qui s'elancent vers le ciel. Sözü ve müziği kendisine ait olan İstanbul Hatırası ile Kayahan, 1978'de Türkiye Eurovision elemelerine katılmış ancak şarkı elemeleri geçememiştir. Buna rağmen Kayahan'ın çıkış şarkılarından olmayı başarmış bu şarkı; İstanbul'un sevinçli bir yüzünü yansıtmakta, bir vapur çığlığıyla size selam veren İstanbul'un coşkusunu yaşatmaktadır. Orhan Veli'nin İstanbul'u Dinliyorum isimli şiirinden uyarlanmış bilinen üç farklı beste vardır ve bunlardan ilki 1968 yılında çıkan bir Cem Karaca bestesidir. 1983'te ise Zülfü Livaneli aynı şiiri farklı bir besteyle buluşturmuş ve bu beste Leman Sam tarafından da seslendirilmiştir. Son olarak 2013 yılında Fazıl Say tarafından bestelenen, Serenad Bağcan tarafından seslendirilen şiir bir kez daha müzikle birleşmiştir. Bulutsuzluk Özlemi'nin 2009 yılında yayımlanan Zamska! isimli albümünde yer alan şarkının sözleri ve müziği, grubun kurucusu ve solisti olan Nejat Yavaşoğulları'na aittir. Rüzgar hep poyraz eser/ Lodos çıkar ansızın biraz diyerek kendilerine benzettikleri, sağı solu belli olmayan İstanbul'un neşeli şarkısı: İstanblues. Bir başka İstanbul şarkısı ise 2009 yılında yayımlanan Cihan albümündeki Birsen Tezer'e ait İstanbul. Martılarla vapurların telaşına karışmış insanların, bilinmezliklere doğru gidişini, Birsen Tezer'in dingin ve buğulu sesiyle gözümüzde canlandıran bu şarkı, İstanbul'u yansıtan en zarif şarkılardan. Şarkının içinde ansızın karşınıza çıkan Beyoğlu, size Öyle Bir Rüya'daki rüyanın İstanbul olduğunu düşündürebilir. Ancak 2015 yılında çıkmış Kırık Hava albümündeki bu Hüsnü Arkan ve Birsen Tezer düeti bir aşk şarkısıdır. Yine de bu şarkı; İstanbul'da bir trenin boşalışının, meydanlara kuşların inişinin, vapurların iskeleye yanaşışının ve tramvayların raydan çıkışının ritminde akıyor sanki. Kalabalık caddelerinde sürüklenen çaresiz yalnızlığa, sokaklarına sinen mutsuzluğa rağmen oysa İstanbul ışıl ışıl parlar diyen, Sezen Aksu'nun 1980 tarihli Sevgilerimle isimli albümünde yer alan, sözleri Nilüfer'e, bestesi Sezen'e ait Sürüklüyorum Çaresizliğimi; İstanbul'un vurdum duymaz, acımasız yollarına sitem etmektedir. İstanbul; Levent Yüksel'in 1993'te yayımlanan Med Cezir isimli albümündeki, sözleri Sezen Aksu'dan, bestesi Fahir Atakoğlu'ndan, düzenlemesi Uzay Heparı'dan olan, eskitilmiş zamanların şehri İstanbul'u, Yarim İstanbul diyerek bir sevgili gibi seven unutulmaz bir İstanbul şarkısı. İstanbul ağlarken ağlayan kalbiniz, siz ağlarken ağlayan İstanbul için yazılmış Ağlıyor İstanbul ve İstanbul'a yer veren daha fazla şarkı için; içindeki tüm şarkıların söz ve müziğine sahip İlhan Şeşen'in 2017 yılında yayımladığı, İstanbullu Şarkılar isimli albümü dinlemelisiniz. Listenin son ve en yaşlı şarkısı, 1953'te Kanadalı grup The Four Lads tarafından seslendirilen Istanbul ; sözleri Jimmy Kennedy'ye, müziği Nat Simon'a ait olan swing tarzında, keyifli bir şarkı. İstanbul'u konu alan daha fazla şarkı ya da şarkı sözlerinin arasından ansızın çıkan daha fazla İstanbul için Spotify listemize bakabilirsiniz. Keyifli dinlemeler.


İtalyan Yeni Gerçekçiliği, orijinal ismiyle Neorealismo; İkinci Dünya Savaşından sonra harap olan ve oldukça fakirleşen İtalya'da, sinemacıların ülkenin savaş sonrası halini yansıtmak istemeleri sonucu ortaya çıktı. İtalya'da özellikle Mussolini döneminde üretilen, doğruları yansıtmayan ve romantizme yönelerek halkı gerçeklerden uzaklaştırmaya çalışan filmlere bir yanıt olarak doğan Yeni Gerçekçiliğin, İtalya'nın ve hatta tüm dünyanın tam da ihtiyacı olan bir dönemde ortaya çıkarak, dünya sinema tarihini baştan yazdığı kabul ediliyor. Başta tartışmalı ve sakıncalı bulunan, hatta bu nedenle sansüre uğrayan Yeni Gerçekçi filmler, çekildikleri dönemde hem İtalyan hem de dünya sinemasında büyük yankı uyandırdı. 1940'lardan 50'lere kadar devam eden hareketin kendisi kısa sürse de, sinema üzerindeki etkileri uzun yıllar devam etti. Yeni Gerçekçilik günümüzde hala, sinema tarihindeki en önemli hareketlerden biri olarak kabul ediliyor ve mirası, filmlerin yapılma ve anlatılma biçimlerini şekillendirmeye devam ediyor. - Yeni Gerçekçi filmler konularını, İtalya'daki savaş sonrası işçi sınıfı ve alt-orta sınıfın günlük hayatlarından alarak, bu kişilerin verdikleri mücadeleleri ve yoksulluklarını, yalın bir anlatımla göstermeyi amaçlıyordu. Yani bu hareket, toplumsal adalete odaklanmanın yanı sıra; yoksullar, işçi sınıfı ve göçmenler gibi zor koşullarda yaşayan grupların mücadeleleri hakkında farkındalık yaratma arzusuyla şekillendi. Öyle ki, ünlü İtalyan yönetmen Michelangelo Antonioni daha sonra bu dönemden bahsederken ''Gerçek şu ki, etrafımızda yanıp tutuşan, olağanüstü bir gerçeklik vardı. Bunu nasıl görmezden gelebilirdik?'' derken; akımın öncülerinden olan Roberto Rossellini, meramını şu şekilde açıkladı: ''Savaş sonrası böyle bir yükümlülüğümüz vardı, hiçbirimizin derdi eğlenceli filmler yapmak değildi. Bizim için önemli olan, doğruları aramak ve gerçeklikle uyum içinde olmaktı.'' - Çekimlerin, film stüdyoları yerine gerçek mekanlarda yapılması Yeni Gerçekçilik hareketinin alametifarikalarından biriydi. Bu filmlerin çoğu, günlük hayatın gerçekliğini yakalamaya yardımcı olacağına inanıldığı için, genellikle İtalya'nın en yoksul mahallelerinde çekildi. Bu durum, zamanın, gerçeği yansıtmayan ve şaşaalı hayatlar gösteren stüdyo filmlerinden bir sapmaydı. Bununla birlikte, gerçek mekanda çekim yapmak, ışık ve sesle ilgili zorlukların yanı sıra, filmlerin ekseriyetle çekildiği yoksul mahallelerde güvenlikle ilgili endişeler de yaratıyordu. Tüm bu zorluklara rağmen yönetmenler, gerçek mekanlarda çekim yapma fikrinden vazgeçmediler çünkü bu, savaş sonrası ülkenin gerçekliğini tüm çıplaklığıyla yakalama çabalarının önemli bir parçasıydı. - Yeni Gerçekçi filmlerin bir diğer önemli özelliği, oyuncuların çoğunlukla profesyonel aktörler olmamasıydı. Dönemin yönetmenlerine göre, bu sıradan insanların gerçek hayat deneyimleri filmlere ayrı bir özgünlük ve gerçeklik duygusu katıyordu. Elbette bu film yapım tarzı o dönemin, hem yıldız aktörler hem de istedikleri dekoru kurabildikleri setlerle özdeşleşen stüdyo sisteminden büyük bir sapmaydı ve sinema sektöründe yeni bir yaratıcı dalganın başlamasını tetikledi. - Bu haraket ile alakalı bir diğer önemli bilgi ise, çoğu zaman yönetmenlerin de profesyonel film eğitimi almamış, hatta aslında gazetecilik, edebiyat gibi başka alanlarda mesleki geçmişe sahip kişilerden oluşmasıydı. Yönetmenlerin gelenekselleşmiş film yapım tekniklerinden uzak olmaları, aslında onların filmlere daha yenilikçi metodlarla yaklaşmalarını ve klasik sinema diline yeni bakış açıları getirmelerini sağladı. Bu yönetmenler kendilerini geleneksel film yapım tekniklerine bağlı hissetmediklerinden, yeni stiller denemekte özgürlerdi ve bu sayede Yeni Gerçekçiliğin kendine özgü tarzı ortaya çıktı. - Bu filmler, natüralist sinematografik stilleriyle de öne çıkıyorlardı. Örneğin, öncesinde benzerine çok rastlanmayan, el kameraları ile yapılan haraketli çekimler veya stüdyo ışıkları yerine ortamdaki doğal ışığın kullanılması, filmlerin gerçeklik duygusunu daha etkili yansıtabilmelerini sağladı. - İtalya'nın o dönemki lideri Benito Mussolini, sinemayı güçlü bir propaganda aracı olarak gördüğünden, 1937 yılında Avrupa'nın en büyük film stüdyosu olan Cinecitta'yı kurdu. Bu dönemde stüdyolarda 'Telefoni Bianchi' lakabı verilen; aslında savaştan harap olmuş İtalya'daki yaşamının idealize edilmiş versiyonlarını gösteren, çoğunlukla neşeli, romantik-komedi filmleri çekiliyordu. İşte İtalyan Yeni Gerçekçiliği, tam da bu gerçeklerden kaçan filmlere bir yanıt oldu ve savaş sonrası tüm ülkede bilfiil hakim olan zor yaşamları ve hayatın acımasız gerçeklerini tasvir etmeyi misyon edindi. Özellikle İtalya'da İkinci Dünya Savaşının bitişine, yani 1945 yılına kadar devam eden faşist sağ rejiminin karşısında duran sinemacılara ithafen; İtalyan film yönetmeni Mario Monicelli, yıllar sonra o dönemden bahsederken ''İtalya sağda, sinema ise soldaydı'' diyecekti. - Hal böyle olunca elbette dönemin İtalyan hükümeti Yeni Gerçekçi filmlere ağır sansürler uyguladı. Hatta hareketin öncülerinden olan Rosselli'nin Roma citta aperta filmi bazı ülkelerde yasaklandı. Ancak yönetmenler, bu kısıtlamaların etrafından dolaşmanın ve politik meseleleri farklı şekillerde anlatmanın yeni yollarını keşfettiler. Mesajlarını iletmek için sembolik ve mecazi bir dil kullandılar. Örneğin, yönetmen Vittorio De Sica, İkinci Dünya Savaşı sonrası iki yakasını bir araya getirmeye çalışan ve dairesiyle birlikte köpeğini de kaybetme tehdidiyle karşı karşıya kalan Umberto isimli karakterin hikayesini anlattığı Umberto D. isimli filminde; köpek Flike'ı, Umberto'nun çektiği tüm sıkıntılar karşısında bir nevi umudun ve sadakatin sembolü olarak kullandı. Umberto'nun köpeğine tutunma mücadelesi aynı zamanda yoksulluk ve sosyal adaletsizlik karşısında, bağımısızlığını korumak için verdiği mücadelenin de bir simgesi oldu. Bu şekilde yönetmen De Sica, sansür yasalarına doğrudan karşı gelmeden, yaşlılar ve işçi sınıfının mücadeleleri hakkında vermek istediği mesajı, Umberto ve köpeği Flike'ın hikayesi üzerinden anlatmış oldu. - İtalyan Yeni Gerçekçiliği, Fransız Yeni Dalgası başta olmak üzere birçok önemli sinema hareketine zemin hazırladı. Yeni Gerçekçi filmlerin, özellikle hayatın gerçeklerine yaptıkları vurgu, sıradan insanların yaşamına odaklanmaları, profesyonel olmayan aktörlerin kullanımı ve nevi şahsına münhasır çekim stili; Jean-Luc Godard, François Truffaut ve Alain Resnais gibi Fransız yönetmenleri oldukça etkiledi ve benzer teknikleri benimsemelerini sağladı. Örneğin A bout de souffle filminde karşılaşılan, el kameralarının statik olmayan haraketleri ve belgesele yakın sinematik stil, Godard'ın İtalyan Yeni Gerçekçiliğinden ne kadar etkilenmiş olduğunu gözler önüne serdi. Yeni Gerçekçilikten esinlenen diğer önemli sinema hareketlerinin içinde Bağımsız İngiliz Sineması, Brezilya Yeni Sineması ve İran Yeni Dalgasını sayabiliriz. Şunu da belirtmeden geçmeyelim ki, İtalyan Yeni Gerçekçiliği, doğduğu zamanlardan itibaren hem İtalya içinde hem de dünyada, başka sanat dallarına da ilham oldu. Örneğin, söz konusu filmlerin gerçekliği ve içerdiği sosyal eleştiriler Cesare Pavese ve Natalia Ginzburg gibi birçok yazarı etkileyerek, hareketin edebiyatta da kendine yer bulmasını sağladı. Aynı şekilde, Luigi Crocenzi ve Mario Giacomelli gibi fotoğrafçıların günlük hayatın gerçekliğini yakalamak için benzer bir yaklaşımı benimsemesiyle, fotoğrafçılık üzerinde de etkilerini gözlemlemek mümkün oldu. - Bu önemli hareket, Federico Fellini başta olmak üzere Roberto Rossellini, Vittoria De Sica, Luchino Visconti gibi pek çok sinema dehasını tarihe kazandırdı. Söz konusu yönetmenler, hareketin kendisi sona erdikten sonra bile Yeni Gerçekçi tarz ve temalardan etkilenen filmler yapmaya devam ettiler. Mesela, De Sica, ikisi Yeni Gerçekçi dönemde çektiği filmlerle olmakla birlikte toplam dört Oscar ödülü kazandı. Rossellini ise Roma, Açık Şehir filmi ile Cannes'da Altın Palmiye ödülüne layık görüldü. Yaşça bu yönetmenlerden küçük olan ve hareketin sonlarına yetişen Fellini'nin ise, kariyerinin devamında daha çok öznel deneyimlere, rüyalara ve doğrusal olmayan hikaye anlatımına odaklanmış olsa da; özellikle Lo Sceicco Bianco, La Strada gibi ilk filmlerinde, Yeni Gerçekçilikten oldukça etkilendiğini gözlemlemek mümkün. Günümüzde, İtalyan sinemasının en büyük yönetmenlerinden biri sayılan Fellini, kariyeri boyunca, hepsi En İyi Yabancı Film kategorisinde olmak üzere toplam dört Oscar, bir Altın Palmiye ve bir Cannes Büyük Ödülü'nü evine götürdü. - Yeni Gerçekçiliğinin etkisi büyük olsa da, hareketin kendisi sadece birkaç yıl sürdü. İtalya'da değişen siyasi ve sosyal manzara sonucunda, ülkede hızlı bir ekonomik kalkınma ve modernleşme yaşanırken, doğal olarak hareket de ivmesini kaybetti. Hareketin gerilemesinin bir diğer nedeni ise, film üretiminin ve dağıtımının daha ticari hale gelmesi bu nedenle Yeni Gerçekçi filmlerin çoğunu üreten bağımsız film şirketlerinin, artık değişen sinema sektörüne ayak uyduramamaları oldu. Son olarak, bu dönem boyunca kilit rol oynamış film yapımcılarının ve aktörlerin çoğu, hareketin etkisi arttıkça isimlerini duyurdular ve başka tarzlaraki projelere geçmeye başladılar. Tüm bunlara rağmen günümüzde hala, İtalyan Yeni Gerçekçiliği tarihin en önemli sinema hareketlerinden biri olarak kabul ediliyor ve halen mirası etkilediği tüm filmlerde yaşamaya devam ediyor. - Roma citta aperta (Roma, Açık Şehir, 1945) Yön. Roberto Rossellini: İkinci Dünya Savaşı sonrası Roma'da geçen ve Alman işgaline karşı direnişi konu alan Roma, Açık Şehir; kimi araştırmacılar tarafından haraketin en önemli filmlerinden biri olarak anıldığı gibi, pek çok kaynakta tam anlamıyla Yeni Gerçekçi olan ilk film olarak geçiyor. - Ladri di Biciclette (Bisiklet Hırsızları, 1948) Yön. Vittorio De Sica: Yeni Gerçekçi filmlerin başyapıtı olarak kabul edilen Bisiklet Hırsızları, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Roma'da yaşayan ve işe gitmek için binbir zorlukla aldığı bisikleti çalınan yoksul bir adamın hikayesini konu alıyor. - La Terra Trema (Yer Sarsılıyor, 1948) Yön. Luchino Visconti: Luchino Visconti'nin en önemli eserlerinden biri olan Yer Sarsılıyor, Sicilya'da yaşayan fakir bir balıkçı ailesinin hayatını; yoksulluk ve sosyal eşitsizlik temaları doğrultusunda sarsıcı bir şekilde gözler önüne seriyor. - Umberto D. (1952) Yön: Vittorio De Sica: Dönemin bir diğer başyapıtlarından biri olarak görülen Umberto D., aynı zamanda yönetmen De Sica'nın da, Bisiklet Hırsızları ile birlikte en iyi filmlerinden biri olarak kabul ediliyor. Film, İkinci Dünya Savaşı sonrası geçim sıkıntısı çeken yaşlı bir adamın hikayesini konu alıyor. - Miracolo a Milano (Milano'da Mucize, 1951) Yön. Vittorio De Sica: Fantastik bir Yeni Gerçekçi film olan Milano'da Mucize, bir grup evsiz insanın buldukları sihirli güvercin sayesinde hayatlarının değişmesini anlatıyor. İçerdiği fantastik elementlerle dönemin diğer Yeni Gerçekçi filmlerden ayrılsa da, önemli sosyo-politik konulara yaptığı vurgularla, hareketin klasiklerinden biri olarak kabul ediliyor. Catena, Stelvio. Il Neorealismo: Dizionario del Cinema Italiano. Perugia: Guerra Edizioni, 2017. Faldini, Franca, Fofi Goffredo. L'Avventurosa Storia del Cinema Italiano: Da Ladri di Biciclette a La Grande Guerra. Bologna: Cineteca Bologna, 2011. Medici, Antonio. Il Neorealismo: Il Movimento Che Ha Cambiato la Storia del Cinema. Roma: Audino, 2008. Parigi, Stefania. Neorealismo: Il Nuovo Cinema del Dopoguerra. Venezia: Marsilio, 2014. ''Il Neorealismo '45-'52''. Cinescuola. Web. 22.02.2023. ''Il Neorealismo come atto di coscienza critica e desiderio di denuncia e condanna''. ArtsLife. Web. 22.02.2023. Metindeki alıntılar İtalyanca asıllarından yazar tarafından çevrilmiştir.


Sinema; seyircinin hayal gücünün sınırlarını zorlamakla kalmayan, aynı zamanda hayatın gerçekliğini yansıtarak insan deneyimini anlamamıza yardımcı olan bir sanat türü olarak hayatımın önemli bir parçasında konumlanır. Sinema tarihi boyunca çeşitli akımlar ve tarzlar ortaya çıkmış, farklı kültürler ve toplumsal olaylar sinemaya hafife alınmayacak ölçüde katkılarda bulunmuştur. Bu çeşitlilik içinde, özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında İtalyan topraklarından beslenen filmler, diğer bir deyimle İtalyan Neorealizmi akımı sıradan insanların yaşamlarını, zorluklarını ve duygusal deneyimlerini güçlü bir pencereden izleyiciye sunmayı başarmış ve sinema dünyasına da farklı bir bakış açısı getirmiştir. Vittorio De Sica'nın yönetmen koltuğunda oturduğu bu film, Neorealizm akımını yansıtan bir yapıttır. Savaş sonrası Roma'da ekonomik krizin yaşandığı bir ortamda geçen hikaye, ana karakter Antonio Ricci'nin çalınan bisikletini arayışı etrafında şekillenir. İzleyiciler, Antonio'nun arayışı sırasındaki hayal kırıklığını ve umutsuzluğunu onunla birlikte yaşayarak film boyunca duygusal anlar deneyimlerler. Film, Psikolojik Bir Sürecin Temsili Bir Metaforunu Başarıyla Yansıtıyor. İzleyiciler, Antonio karakterinin değişim sürecine şahit oluyorlar. Antonio, başlangıçta ahlaki değerlere sahip bir insan olarak tasvir edilirken, film ilerledikçe insanları cinayetle tehdit etme gibi birçok davranış sergileyerek değerlerini tehlikeye atıyor. Klasik Hollywood Filmi'nin aksine, bu hikayede mutlu bir son bulunmuyor. İzleyiciyi iyi hissettirme çabası yerine, filmde izleyicinin Antonio'nun yolculuğuna ciddi bir anlatı tonuyla eşlik ettiği hissediliyor. Başarısızlıklar, hayal kırıklıkları ve adaletsizlikler film boyunca yansıtılırken seyircinin bilinçaltında tetiklediği yaşanmış benzerlikler de bu yolculuğa dahil oluyor. 1945 yılında yayımlanan bu film, Nazi işgali altındaki Roma'nın yaşamını tasvir eder. Neorealist hareketin uluslararası arenada dikkat çekmesini sağlamış ve hareketin kült yapıtlarından biri olarak kabul edilmiş, sonraki birçok yönetmene ilham kaynağı olmuştur. Düşük bir bütçe ile doğal ışık kullanılarak, az müzik ve profesyonel olmayan oyuncularla çekilen filmin hikayesi; rahip Don Giuseppe Morosini'nin gerçek hayatta idamı ve hamile bir kadının vurulması gibi gerçek olaylara dayanmaktadır. Aynı zamanda bu film, neorealist filmler içinde ticari başarısı en yüksek olan film olarak da kabul edilebilir. Gösterime girdiği ilk aylarda 61 milyon liradan fazla gelir elde ettiği bilinmektedir. 1948 yapımı La Terra Trema, Neorealist akımın önemli bir örneğini sunar. Film, Sicilya'nın balıkçı köyü Aci Trezza'da yaşayan Vallastro ailesinin kaderini ve zorluklarını anlatarak yoksul ve sıkıntılı hayatların gerçekçi bir portresini çizer. Hikaye, ailenin en büyük oğlu 'Ntoni'nin askerlik görevinden geri dönmesiyle başlar. Kendi ve diğer balıkçıların aç gözlü toptancılar tarafından sömürülmesine dayanamayan 'Ntoni', toptancılara karşı gelmek için direniş arayışına girer. 'Ntoni'nin umutları ve çabalarıyla dolu bu adım, aile için daha iyi bir yaşamın ilk adımı olarak görülür. Ancak işler beklenmedik bir şekilde kötüleşir ve durmaksızın devam eder. Film boyunca yaşanan bu zorlu süreçte izleyici kendisini acımasız bir deneyimin ortasında bulur. Zamanla artan trajediler zincirinde, izleyici zaman zaman bir sabun operasının içine çekilmiş gibi hissetse de film, gerçekçi oyunculuk ve çekim tarzı hikayenin içinden çıkmamak için seyirciyi ikna etmekte yeterlidir. La Terra Trema, çoğu sinemasever tarafından anlatısal açıdan daha iyi geliştirilebilecek bir film olarak değerlendirilse de, tarihsel önemi ve sinematografik becerisiyle dikkat çeker. Gerçek oyuncuların ve mekanların doğallığı ile neorealizmin temel prensiplerini yansıtarak sinema tarihinde önemli bir yere sahip olmakta haklı bir başarı taşır. Yaşlı Umberto Domenico Ferrari'nin zorlu yaşam mücadelesini takip eden hikaye, yoksulluk ve insanlık değerlerine sadık kalma arasındaki zorlu dengeyi anlatır. Umberto, emekli bir kamu görevlisi olarak sınırlı bir gelirle yaşamaktadır. Ancak bu gelir, hem kendi ihtiyaçlarını hem de sadık köpeği Flag'ı geçindirmek için yeterli değildir. Dahası, Umberto, acımasız bir ev sahibesi tarafından evden çıkarılma tehdidiyle karşı karşıyadır. İzleyiciler, Umberto'nun iç dünyasına dahil olur ve Umberto D. sadece anlatılmış bir film olmaktan çıkarak seyircinin de duygusal bağ kurduğu ortak bir mücadele hikayesi haline gelir. Neorealizmin temel prensiplerinden biri olan gerçekçi oyunculuk, bu filmde önemli bir rol oynar. Umberto, gerçek bir oyuncu olmayan 70 yaşındaki bir üniversite öğretim üyesi olan Carlo Battisti tarafından canlandırılır ve Battisti'nin performansı izleyicilere gerçeklik duygusu kazandırır. Ayrıca, filmdeki diğer oyuncular da profesyonel olmayan kişilerdir ve bu da filmin gerçekçiliğini ve samimiyetini artırır. Paisan, 1946 yılında yayınlanan önemli bir neorealist film örneğidir. İkinci Dünya Savaşı'nın hemen sonrasında, savaşın yarattığı tahribatın ve toplumsal değişimin etkilerini yansıtarak, savaş sonrası İtalya'nın gerçekçi ve dokunaklı bir portresini çizer. Paisan, altı ayrı bölümden oluşan bir antoloji filmidir ve bu bölümler İtalya'nın farklı bölgelerinde ve farklı zaman dilimlerinde geçen hikayeleri anlatır. Her bir bölüm, farklı karakterler ve diller arasındaki iletişim zorluklarını, insanların savaş sonrası travmalarını ve toplumsal değişimlerle nasıl başa çıkmaya çalıştığını ele alır. Filmde her bölüm, belgesel tarzı yaklaşım ve amatör oyuncuların kullanımı ile gerçekçi bir atmosfer yaratır. İnsanlığın evrensel temasına da dokunan bu hikaye, dil, kültür ve geçmiş farklılıklarına rağmen, insanların birbirleriyle nasıl iletişim kurabileceği ve anlayış geliştirebileceğini özenle dokuyarak sinema tarihine adını yazdırmıştır. Film, yetimhanede büyüyen ve yetişkinlik döneminde Milano'ya taşınan Toto karakteri etrafında şekillenir. Toto, dünyaya saf bir bakış açısıyla yaklaşan, içindeki iyilik ve umudu hiç kaybetmeyen bir genç adamdır. Milano'nun kenar mahallelerinde geçen hikaye, Toto'nun sıkıntılı yaşamına rağmen çevresindeki insanlara yardım etmeye ve umut saçmaya devam etmesini anlatır. Film, gerçekçi sahneleri ve doğal oyunculuklarıyla Neorealist akımın özünden kopmayarak, toplumsal adaletsizlikleri ve ekonomik sıkıntıları yansıtır. Ancak Miracolo a Milano, sıkıntıların üstesinden gelmeye çalışan insanların dayanışması ve iyilikseverliğinin de altını çizer. Toto'nun sıradışı yetenekleri ve etrafındaki insanlarla kurduğu bağlar, filmi sadece dramatik bir anlatı değil, aynı zamanda insanlığın temel değerlerine odaklanan bir eser haline getirir. Çocukluğun masumiyeti ile savaş sonrası İtalya'nın acımasız gerçekleri arasında sıkışan iki genç çocuğun hikayesini anlatarak, insanın içindeki umudu ve sevgiyi vurgulayan güçlü bir anlatıya sahip bu film Giuseppe ve Pasquale'nin hikayesi etrafında şekillenir. Sokaklarda boyacılık yaparak geçimlerini sağlayan bu iki küçük çocuğun hayatları yoksulluk ve sıkıntıları doludur, ancak çocukların saflığı ve içlerindeki iyilik, onları bu hayatta ayakta tutmaya devam eder. Film, bu iki çocuğun arkadaşlığını ve sıkıntılarını takip ederek, Neorealist akımın en özgün örneklerinden birini sunar. Sciuscia, sadece savaşın yıkımının değil, çocukların da hayatını nasıl etkilediğini anlatır. Giuseppe ve Pasquale, yetişkinlerin dünyasının karmaşıklığına rağmen, hala saf duygularla ve sıkı bir arkadaşlıkla dolu olan bir dünya yaratırlar. Ancak bu masumiyet, çocukları acımasız gerçeklerle yüzleşmek zorunda bırakırken çarpıcı bir şekilde sarsılır. Gelsomina adlı genç bir kadının hayatını merkeze alan hikaye insan ilişkilerinin karmaşıklığını derinlemesine inceleyerek, hayatın acı tatlı yüzünü resmeder. Gelsomina, köyünden alınıp sirk gösterilerine katılmak üzere satılan bir kadındır. Zampano adlı bir sokak sanatçısının yanında çalışmaya başlar. Zampano, sert ve duygusal olarak soğuk bir adamdır ve Gelsomina ile olan ilişkisi karmaşıktır. Film boyunca ikilinin sirk turneleri, onların ilişkisinin seyrini ve Gelsomina'nın içsel değişimini izleriz. Film, sirk sahneleriyle birlikte, Gelsomina'nın masumiyeti ile Zampano'nun duygusal yoksunluğu arasındaki tezatı vurgular. Bu tezat, insan doğasının çelişkilerini ve insanların hayatta karşılaştığı zorlukları anlatan bir alegori olarak öne çıkar. La Strada, aynı zamanda müzikal bir ritme sahip olan Nino Rota'nın unutulmaz müziğiyle de dikkat çeker. Müzik, filmin duygusal tonunu derinleştirirken, karakterlerin iç dünyalarına daha fazla derinlik katar. Europa '51, modern dünyanın yabancılaşmış ve soğumuş yüzünü ele alırken, insanların daha anlamlı bir hayatı nasıl arayabileceğini gösterir. Film, Irene'nin içsel çatışmasını ve toplumsal beklentilere karşı çıkışını anlatarak, insanın kendi içindeki çatışmayı ve toplumun dayattığı değerleri nasıl sorgulayabileceğini işler. Film, modern toplumun yüzeyselliğine ve bireylerin içsel çatışmalarına cesurca bir ayna tutarak, insan doğasının karmaşıklığını ve insanın yerini araştırır. Hikaye, Irene Girard adlı bir kadının yaşamını merkezine alır. Irene, zengin bir aileden gelen sosyal statüsü yüksek bir kadındır. Ancak, trajik bir olayın ardından hayatı altüst olur ve Irene, hayatını toplumsal sorumluluklara adama kararı alır. Bu karar, onu Romen mahallelerine ve yoksul semtlere yönlendirir. Irene'nin içsel dönüşümü, hem kendi yaşamını hem de toplumsal normları sorgulamaya başladığı bir dönemi temsil eder. Hikaye, küçük bir İtalyan sahil kasabasında yaşayan beş genç arkadaşın hayatını merkezine alır. Bu arkadaş grubu, Vitelloni olarak adlandırılan, eğlenceye ve rahat bir yaşama önem veren gençlerden oluşur. Ancak, zaman ilerledikçe, her bir karakter kendi kişisel sorunları ve hayal kırıklıklarıyla yüzleşmek zorunda kalır. Film, bu gençlerin olgunlaşma yolculuğunu ve gerçek dünyayla yüzleşmelerini anlatarak, gençlik ve olgunluk arasındaki geçişi vurgular. I Vitelloni, karakterlerin hayatlarındaki değişimleri ve içsel çatışmalarını derinlemesine işlerken, toplumsal normlara ve aile baskısına da eleştiri getirir. Gençlerin hayatlarındaki sıradanlık ve rutin, hayal kırıklıkları ve yitirilen umutlarla doludur. Bu unsurlar, gençlerin kendi kimliklerini ve hayat amaçlarını arama sürecini anlamamıza yardımcı olur. I Vitelloni, gençliğin eğlencesini ve özgürlüğünü kutlarken, aynı zamanda bu özgürlüğün sorumluluklarla dengelenmesi gerektiğini hatırlatır. Değerli yorumun ve eleştirin için çok teşekkür ederim. Bu benim için çok kıymeti. Diğer yazılarımda daha dikkatli olacağım. İtalyan sineması ve neorealizm hakkında okuduğum kayda değer yazılardan biriydi. Yalnızca yazıyı okurken bazı cümle ve yapı bozukluklarına denk geldim. Onun dışında başarılı bir yazıydı. Ellerine, emeğine sağlık.


Amerikalı soyut dışavurumcu ressam Paul Jackson Pollock (28 Ocak 1912) 20. yüzyılın en önemli sanatçılarından biridir. New York Art Students League okulunda Thomas Hart Benton'ın öğrencisi olarak eğitim gören Pollock, 1930'lu yıllarda Benton gibi yerel ressamların etkisini taşıyan ilk dönem resimlerinden sonra bilinçaltı ve gerçeküstücülük akımına ilgi duydu (Antmen:154). Jack the Dripper lakabıyla da anılan ressam 1940'lı yılların başlarında damlatma tekniği ile boya karıştırma, fırça kullanımı gibi alışılagelmiş uygulamaları bir kenara bırakmış, yere serdiği devasa boyutlardaki tuval bezleri üzerinde dans ediyormuşçasına hareket ederek boyayı dökme, damlatma, fırlatma teknikleriyle, sonradan aksiyon/hareket resmi adı verilen resimler yapmıştır. Pollock'un aksiyon resimleri bize sanki bir performans sanatının izlerini taşıyormuş izlenimini verir. Bunu eserlerini yaparken çekilmiş fotoğraflarında ve özellikle videolarında görebilirsiniz. Pollock'un eserlerine dikkatlice baktığınızda yalnızca boya fırlatmaktan ibaret olmadığını, elini boyaya ardından da kanvasa bastırdığını görebilirsiniz. Bazı kaynaklara göre Pollock taş devrine ait mağara resimlerini ve o resimlerdeki el izlerini incelemiş ve onlardan esinlenmiştir. Belki de Pollock ilkel insan deneyiminden çok etkilenmişti, bunun için de bizi ve mağaralar dönemindeki sanatçıları ayıran 30.000 yılı, zeki bir şekilde bir araya getirmişti. Pollock'un kişisel hayatı ve yaşadığı zamana bakarsak, onun psikanaliz ve ruhun derinliklerine inmekle ilgilendiğini biliyoruz. Dolayısıyla Number 1 gibi eserlerinde hem bireysel hayatını hem de içinde yaşadığı kültürü daha geniş bir bağlamda yansıttığını görebiliyoruz. Pollock psikiyatri tedavisi görmesine sebep olan bir alkol bağımlılığı yaşıyordu. Bu tedaviden sonra kendisi gibi sanatçı olan Lee Krasner ile tanıştı ve iki ressam 1945 yılında evlendi (Düz:109). Pollock, 1949 yılında Life dergisine konu olduktan sonra ünlendi ve çoğu insan tarafından yaşayan en büyük ressam olarak kabul ediliyordu. Damlatma, fırlatma, ve sıçratma sanatının ustası olmuştu. Bu başarısına rağmen onun bir sahtekar olduğunu söyleyen eleştirmenler vardı. Çok geçmeden alkol bağımlılığına geri döndü ve eserleri iyice karanlıklaştı. Kısa bir süre sonra siyah-beyaz resme geçiş yaptı (Düz:110). Alkol bağımlılığına halktan gelen baskılar da eklenince evliliği ve sanatı bundan kötü etkilendi. 1956'da resim yapmayı bıraktı ve karısından uzaklaştı. Kısa bir süre sonra Pollock yanında iki yolcu daha varken sarhoş bir halde kullandığı arabasıyla evinin yanındaki ağaca çarparak hayatını kaybetti (11 Ağustos 1956) (Düz:111). Pollock kötü adam imajı ile çokça eleştiriye maruz kaldıysa da kendi çağından bu zamana, soyut sanatın en önemli figürlerinden biri olduğu sugötürmez bir gerçektir. Pollock, ilk damla resmini 1947'de yeni ve radikal bir şekilde üretmişti. Autumn Rhythm ise 1950 yılının Ekim ayında yapıldı ve sanatçı bu dönemde gücünün zirvesindeydi. Bu temsili olmayan resimde, bir şövale üzerine yaslanmak yerine zeminde düz duran astarsız, gerilmemiş tuvale inceltilmiş boya uygulandı. Dökülen, damlayan, sallanan, karıştırılan, hafifçe vurulan ve sıçrayan pigment alışılmışın dışında yöntemlerle kullanıldı. Yüzeyin her bir parçasının eşit derecede önemli olduğu bu kompozisyonda merkezi bir odak noktası, hiçbir öğe hiyerarşisi yoktur (Autumn Rhythm, Number 30). Pollock'un bir müzeye giren ilk eseri The She Wolf, Roma'nın ikiz kurucuları Romulus ve Remus'u emziren hayvana gönderme yapıyor olabilir. 2006'da Pollock'un 5 No'lu 1948'i 140 milyon dolara satıldığında dünyanın en pahalı tablosu oldu. Ayrıca, eğer sanatçının hayatını daha detaylı öğrenmek isterseniz, biyografi niteliğinde başrollerinde Ed Harris ve Marcia Gay Harden'in olduğu 2000 yapımı Pollock filmini mutlaka izlemelisiniz! The She Wolf, 1943 by Jackson Pollock. jackson-pollock. org, web, 22.05.2022.


İsmini çoğunlukla yaptığı filmlerdeki görsel efektlerle ve başarılı bilim kurgu öğeleriyle duyduğumuz James Cameron'ın bu başarısının arka planında neler olduğunu hiç merak etmiş miydiniz? James Cameron başarılı bir film yapımcısı olmasının yanı sıra idealist vizyonu ile hem kendi kariyerini hem de filmlerinde yer verdiği oyuncuların isimlerini sinema tarihinde zirvelere taşımıştır. Kendisini ürettiği filmlerdeki görsel efektlerin yanı sıra filmlerinde yer alan mesajları ve ince düşünülmüş ayrıntılar ile de tanırız. En son çıkardığı filmi Avatar: Suyun Yolu (2022) 13 yılın ardından gelen bir devam filmi olmasına ve neredeyse ilk filmi Avatar (2009) ile aynı temayı işlemesine rağmen yakaladığı başarı bir tesadüf olmamalı. Bu yazımızda James Cameron'ın yakalamış olduğu bu başarının arkasında neler olduğunundan bahsedeceğiz. Bir mühendisin oğlu olarak Kanada'da dünyaya gelen Cameron çocukken çizim yapmakla uğraşmış ve üniversitede fizik okumuştu. Fizik üzerinden bir kariyer yapmak istemeyen Cameron sinema ile çoktan tanışmıştı. Genç yaşlarında özellikle de o dönemlerde yeni çıkmış olan George Lucas'ın yazıp yönettiği Star Wars (1977) filmi onu çok etkilemişti. Burada Cameron'ın Star Wars'tan etkilenmesi önemli bir detay çünkü Star Wars serisi, kendisinin yarattığı çoğu bilim kurgu, fantastik ve aksiyon filminin öncüsü olmuştur. James Cameron yaşı ilerledikçe sinemaya ve görsel efektlere daha da ilgi duymaya başlamıştır. Kendisini tır şoförlüğü dahil olmak üzere çeşitli işlerde çalışarak ekonomik açıdan ayakta tutan Cameron, daha sonra film setlerinde çalışmaya başlayarak ilk profesyonel deneyemini film setinde sanat yönetmeni olarak yapmıştır. Film üretmeye başladıktan sonraysa ilk parlayışı Pirhana 2: The Spawning (1982) filminde senaristliğini ve yönetmenliğini yaparak gerçekleşmiştir. Daha sonra Teminator (1984) ile kariyerini zirvelere doğru taşımaya başlamıştır. Döneminin bilim kurgu üstadı olan Steven Spielberg'ün yönettiği Jaws(1975) filminden sonra ''Creature Feature'' denilen ölümcül yaratıklar ile film yapma modası oldukça popülerdi. Fazla uzun sürmeyen bu moda Cameron için kariyerinin ilk basamakları haline geldi. İsminden dolayı yönetmenliğini Joe Dante'nin yaptığı Piranha (1978) filminin devamı olduğu düşünülse de bu filmle tamamen alakasızdır. Piranha 2, Karayipler'de bir tatil yerine ölümcül derecede tehlikeli piranaların saldırısını anlatan bir korku filmidir. Döneminin imkanlarını düşündüğümüzde bile kötü sayılabilecek görsel efektlerle çekilmiştir fakat eğer bir Cameron filmografisine göz atacaksak bu filmden mutlaka söz etmeliyiz çünkü yönetmen bu filmi insanlara anlattığı hikaye ile izletebilmiş ve başarılı bir iş ortaya koymuştur. Ayrıca Cameron'ın ilk profesyonel işlerinden biri olmasından dolayı da oldukça önemlidir. Her ne kadar Piranha 2: The Spawning (1982), Cameron'ın ilk profesyonel filmi olsa da kendisini asıl ortaya çıkardığı filmi, senaristliğini ve yönetmenliğini yaptığı Terminator (1984) filmidir. Gelecekten gelen bir siborg tetikçinin geçmişe gelerek Sarah'yı öldürmeye çalışmasını anlatıyor; Sarah'ın doğmamış oğlu gelecekte insanlığı kurtararak skynet adı verilen ve insanlığın düşmanı olan sistemi yok edecektir ve bu yüzden ölmesi gerekmektedir. İçinde bulundurduğu aksiyon ve özellikle de ikinci filmde kullanılan görsel efektler epeyce konuşulmuş ve çokça beğeni almıştır. Terminator (1984) filminden sonra sadece James Cameron değil filmin iki başrolü olan Arnold Schwarzenegger ve Linda Hamilton da kariyerlerinde parlamıştır. Bu film özellikle Arnold Schwarzenegger için bir dönüm noktası diyebiliriz. Terminator öncesinde Conan: The Barbarian (1982) filmi ile kariyerine ivme kazandıran oyuncu, Terminator filmi ile adını kitlelere duyurmuştur. Bu iki oyuncu James Cameron'un daha sonra çıkardığı filmlerinde de yer almıştır. Terminator filminden sonra aksiyon, bilim kurgu türlerinde başarılı olabileceğini düşünen James Cameron bu tarzda filmler üretmeye devam etmiştir. Aliens (1986), The Abyss, Terminator 2: Judgement Day, True Lies ve Strange Days filmleri ile başarısını korumuştur. Bu dönemde ayrıca dönemin öncü aktörü Sylvester Stallone ile birlikte Rambo: First Blood Part 2 filminin senaryosunu da yazmıştır. Her ne kadar komedi-aksiyon türü filmler yaparak içeriğini zenginleştirmeye çalışsa da filmlerindeki içeriğin tatmin edici olmadığını düşünen izleyici tarafından eleştirilere maruz kalmıştır. Bu eleştiriler neticesinde aksiyon türüne bir ara veren Cameron hayatının en önemli işi için kolları sıvamıştır. James Cameron'ın kariyerindeki en büyük dönüm noktası diyebileceğimiz Titanic; gerçekleri neredeyse kusursuz şekilde yansıtması, hikaye anlatımı ve kullanılan görsel efektler ile muhteşem bir kült olmuştur. James Cameron bu filmin çekimlerinde en küçük hatalardan bile kaçınmış ve bu filme neredeyse hayatını adamıştır. Gerçekteki Titanic Gemisinin batması olayından esinlenilen bu filmde James Cameron önce batığı görmeye gitmiş ve uzun süren araştırmalar yapmıştır. Filmin çekimi için öncelikle gerçek bir gemi yaptırıp onu uygun şekilde batırmayı düşünen ünlü yönetmen bu fikrinden fazla maliyet ve ikinci bir çekim yapamama riski de taşımasından dolayı vazgeçmiş ve geminin bir maketi ile çekimleri gerçekleştirmiştir. Çekimlere başlamadan önce defalarca maketler üzerinde geminin batışının ne şekilde olduğunu inceleyen Cameron, her şeyin gerçeğe uygun olması için her şeyi ince ince işlemiş. James Cameron'ın bu film için ne kadar detaylı düşündüğünü ''James Cameron ile 20 Yıl Sonra Titanik'' belgeselinden izleyebilirsiniz. Ayrıca Titanik filmi tarihin en maliyetli filmi olmasıyla ve o zamana kadar ki en çok kazanç getiren filmi olmasıyla da hatırlanır. Filmde titanik 1. Sınıf yolcularından Rose ile gemiye tesadüf eseri binen bir Jack'in gemide yaşadıkları aşk anlatılıyor. Film iki ayrı zamanda geçiyor; geminin yola çıkmasından, kaza olana kadarki süreç ve kazadan yıllar sonra batıkta bulunan bir tablodan yola çıkılarak ulaşılan Rose'un gazetecilere verdiği röportaj anı. Film bu iki zaman arasındaki gelgitlerle ve Rose'un yaşadığı geriye dönük hatıralarıyla ilerler. James Cameron ayrıca verdiği röportajlarda filmi çeken iki genç başrol oyuncusunun ve diğer bütün ekibin de çok hevesli çalıştığını hatta hiçbir sette böyle bir çalışma ortamı görmediğinden de bahseder. Titanik filmi hem Cameron'ın idealist yaklaşımı hem de oyuncuların ve diğer set çalışanlarının da çok iyi bir performans göstermesiyle sinema tarihinin en başarılı filmlerinden birisi olmuştur. Titanik filminde gösterdiği başarının ardından uzun metraj filmlere ara veren James Cameron televizyonda yayınlanması için Dark-Angel adında bir bilim kurgu dizisi yapmıştı. Bu dönemde belgesel çekimleriyle de uğraşan James Cameron bu alanda da idealist yaklaşımı sayesinde başarı elde etti. Expedition: Bismarck (2002) belgeselinde Atlantik okyanusunun derinliklerine inerek bir Emmy kazanmayı başardı. 2009 yılına geldiğimizdeyse James Cameron uzun metrajlı film üretmeye Avatar (2009) ile geri döndü. Avatar filmi bu zamana kadar bahsettiğimiz Cameron filmleri gibi muhteşem ötesi görsel efektleri ve işlediği konunun orijinalliği sebebiyle çok başarılı oldu. Titanik filminin de rekorunu geçerek 2,7 milyar dolarlık kazancı ile en çok gelir sağlayan film oldu. Filmin ana temasından bahsedecek olursak; dünyadaki enerji krizini çözmek adına Pandora gezegenine gidilir ve oradan dünyada bulunmayan kaynakları toplamak adına bir görev düzenlenir. Pandora'da yaşayabilmek için bir cihaz yardımıyla oranın yerlileri olan Na'vi ırkından avatarların bedenlerine girerler. Bu görevde filmin baş karakteri Jake Sully yer almaktadır. Jake'in bir yerli olan Neytiri tarafından kurtarılması ile Jake Na'vi kültürünü ve yaşamını benimsemeye başlar ve her şey planlandığından çok farklı ilerler. James Cameron Na'Vi ırkının rengini seçerken hiçbir uzaylının mavi renkte olmadığını düşünmüş ve ayrıca kendine has bir mavi olması için Hindu inancındaki Tanrı Vişnu'dan esinlenilmiştir. Bunun gibi birçok detayıyla Avatar fazlasıyla kendine has bir film olmuştur. James Cameron ikinci ve sonraki filmlerdeki gecikmeyi de bu detaycılığına bağlıyor. İkinci ve üçüncü film tutmazsa dört ve beşin de gelmeyeceğini belirten Cameron, ikinci filmde yakaladığı başarıyla bizlere devam filmleri için de mesajını vermiş oldu.


Zen Budizmi'nde yer alan gündelik yaşantının farkında olma hali, yani anda kalma oldukça önemli bir noktayı temsil eder. Farkındalık hali tam olarak bulunduğumuz anın farkında olma durumunu belirtir. Zen yani meditatif hal sezgisel bilgeliği temsil ediyor. Böylelikle kişi iç gözlem halinde kalıyor. Zihniyet, zen pratiğinde önemli bir nokta çünkü yapılan işe dikkatini vermek bu kültürde oldukça önemli sayılıyor. Japon kültürüne baktığımızda ise zen ve çay seremonisinin bir araya getirilip harmanlandığını görmekteyiz. Çay seremonisi, birçok kültürde ikonikleşmiş, Japon kültürünün temsili olarak bilinir. Japonya'da çay, bir içecek olmaktan çok daha fazlasını ifade eder. Bu yazımızda sizlerle birlikte bir Japon geleneği olarak bilinen çay seremonisine ait bilgi yolculuğuna çıkacağız. Japonya ve Çin'den gelmekte olan çay, cermoni kelimesi zen ile benzer anlamları taşımaktadır. Çay Çin üzerindeki Ch'an rahipleri tarafından meditasyonda kullanılırdı. Dokuzuncu yüzyıldan itibaren Çin'e gitmek üzere seyahat eden Japon Budist rahipler çay ile geri döndü. Bir efsaneye göre ise, zen kurucusu Bodhidharma meditasyon esnasında uyanık kalmak için göz kapaklarını çıkardı ve çay bitkileri Bodhidharma'nın göz kapaklarından döküldü. Şimdilerde çay seremonisi olarak bilinen tören eski bir zen rahibi tarafından yaratıldı. Japonlar, Budist inancından dolayı çaya sanatsal bir anlam yüklemişlerdir. Çin'de Japonya'ya göre 900 yıl daha eski bir kültür olmasına rağmen bir çoğumuz Japon seremonilerini daha iyi biliyoruz. Kökeni 15. yüzyıla kadar giden geleneksel bir tören olan Çay seremonisi tam anlamıyla the way of tea olarak bilinir. Chado yani Cha çay anlamına gelir, do yapmak yapılış yöntemi anlamlarını içerisinde barındırır. Öyle ki Çay seremonisi kültürüne baktığımızda yüzyıllardır kullanılan çayın daha önceleri ilaç olarak da kullanıldığı bilinmekteydi. Meditasyon sırasında bir şifalanma aracı olarak kullanıldığından söz etmiştik. Çaya sadece yönetici sınıflar ve asil soylu aileler ulaşabiliyordu. Samuray sınıfı, siyasi ittifak yolları kurmak amacıyla çay törenleri düzenlerdi. Geleneksel Japon savaşçıları olarak bilinen samuraylar başlangıçta paralı asker birliklerinden oluşmaktaydı. Zamanla kendi kültürlerini geliştirerek Japon sanatına katkıda bulundular. Japon halkı zaman içerisinde çay içme törenlerini bir gelenek haline getirdi ve çay içmenin huzurlu bir ritüel haline gelmesiyle birlikte Japonya'da eşsiz bir kültür ortaya çıkmış oldu. Osaka bölgesindeki Sakai şehrinde yaşamını sürdürmüş olan Sen no Rikyu tarafından başlatılmış bir gelenek olduğu düşünülüyor. Rikyu, wabi-sabi felsefesiyle çay içme etkinliğini birleştirerek yaşama minimalist bir yaklaşım getirmiş oldu. Tüm çay ustaları düşünüldüğünde Rikyu onların en önemlilerindendir biridir. Rikyu aracılığıyla wabi-sabi bugünün sanat formu olmuştur. Çay törenlerini özel kılan en önemli şey ise zamanın sadece bir kez yaşandığını anlatmaktı. Törene katılım sağlayan herkes o anda her şeyi unutarak sadece orada bulunan diğer insanlarla birlikte çay içiyorlardı. Törende önemli olan dört tema vardı bunlar; Uyum, saygı, saflık ve huzurdu. Çay törenlerinde anda kalarak yaşanılmakta olan zamanın farkındalığı sağlanmış oluyordu. Manevi uyanışların en önemlisi kabul edilen bu törende, çay hazırlama sürecinden içilme anına kadar yapılan tüm eylemler oldukça önemlidir; insanın ruhsal deneyimlerini ve sessizliği simgeler. Bu dört tema şunları ifade eder; konuklar, ev sahipleri, doğa ve diğer her şey birlikte uyum içerisindedirler. Herkes aynı seviyededir, herkes birbirine saygı duyar sonsuz bir etkileşim içinde olur. Saf kalpli olmak, yani açık bir kalbe sahip olarak her şeye aynı değerde bakmak anlamına gelir. Aydınlanmış bir kalple hayata bakmak bu sonsuz döngünün farkında olmak önemlidir. Japonca Chadou olarak da ifade edilen çay seremonisi, ikamet edilen noktalardan uzakta, doğaya yakın hatta doğanın içerisinde küçük yerlerde yapılmaktaydı. Yapılacak törende mekanın doğal olmasına ve sade görünmesine oldukça dikkat edilirdi. Mekan içerisinde mevsime özgü doğal çiçekler kullanılırdı. Tüm eşyaların birbirine uyumlu olması önemli değildi çünkü bu seremoni, sessizliği öğreten bir kültürün etkisindeydi. Konuklara ikram edilecek olan çay, bölgenin en taze yapraklarından yapılırdı. Çoğunlukla kama ismi verilen çaydanlıklar kullanılır, chawan isimli çay sunulan kaseler konuklara servis edilirdi. Çay içerken mükemmel olmayan hatta kusurlarla dolu bardak ve demlikler kullanılırdı bu tercihin sebebi, hayatı olduğu gibi kabul ederek yaşamaktan geçiyordu. Ritüel sırasında belirli konular konuşulmaktaydı. Törende sosyal engel bulunmazdı ve politikadan söz etmek yerine gündelik yaşamın konuları sohbet havası içerisinde konuşulurdu. Bütün misafirlere eşit davranılmaktaydı, konuklar odaya alçak bir kapıdan dizlerinin üzerinde girerlerdi, en kısa seremonilerin 45 dakika boyunca sürdüğü bilinmekte. Ayrıca törene katılan konuklarında abartı ve süsten uzak kıyafetler tercih etmeleri beklenir, sade bir kimono giyerek törene katılabilirlerdi. Konukların ağır kokulardan kaçınmaları istenmekte ve mücevher takmamaları gerekmekteydi. Bunun nedeni ise törende sosyal engelin bulunmamasıydı, törene katılan tüm konuklara eşit şekilde davranılırdı. Ev sahibi için konukların birbirlerinden hiçbir farkı yoktu. Onları ayrıcalıklı kılan hiçbir şey olmamalıydı. Bu sebeple törene katılan konukların kıyafetleri de oldukça sade olmalıydı. Japonya'da çay seremonisi chadou ismiyle biliniyor ve çaya giden yol anlamını taşıyor. Japonya'da chadou sanatı üzerine eğitim veren okullar da bulunuyor. Bu eğitimde Japon kültürü ön planda tutulmakta. Halen çok değer verilen bu kültür, görgü kazanımı açısından ülkede çeşitli kurslar aracılığıyla insanlara aktarılıyor. Öyle ki, Japonya'da bir çay seremonisi deneyimlemek, kültürel önemi büyük tarihi bir geçmişe yolculuk yapmanızı sağlıyor.


Jim Jones, People's Temple kilisesinin kurucusu olan kült bir liderdir. 1978 yılında Guyana'da kendisi ve müritlerine has kasabası Jonestown'da 911 müridini aynı anda intihar etmeye ikna etmiş ve kendisi de müritleriyle birlikte ölmüştür. Halk Tapınağı'nın kült lideri Jim Jones, siyahi ve beyazlara eşit muamelesiyle diğerlerinden ayrılıyordu. Bu yüzden tarikat üyelerinin %68'ini siyahi Amerikan vatandaşlar oluşturmaktaydı. Müritler, Jones'a Baba diyorlardı. Jones, onlar için ilahi bir varlıktı. Travis Jones adıyla 1931'de Lynn, Indiana'da dünyaya geldi. Babası Ku Klux Klan üyesiydi. Eğitimini burada tamamladı. Josef Stalin, Karl Marx, Mao Zedong, Mahatma Gandi ve Adolf Hitler gibi liderleri dikkatle okumuş, her birinin güçlü ve zayıf yanlarını öğrenmişti. Jones'u çocukluğundan tanıyanlar, sonradan onu din ve ölümle saplantısı olan çok garip bir çocuk olarak tanımlayacaktı. Bu kimseler, Jones'un evinde küçük hayvanlar için sık sık cenaze törenleri düzenlerdi. 1948 Aralık ayında Richmond Lisesi'nden vaktinden önce ve yüksek başarıyla mezun olmuş, hemşire olarak çalışan Marceline Baldwin ile 12 Haziran 1949'da evlenmiştir. 1950'lerde vaiz olan Jones, 1952 yılında Sommerset Southside Metodist Kilisesi'nde öğrenci vaizi oldu; ancak anlattığına göre kilise yöneticileri siyahilerin cemaate katılmasına izin vermeyince bu kiliseden ayrıldı. Kendi kilisesine para yardımı olsun diye kapı kapı dolaşıp evcil maymun sattı. Sonraları kilise büyüdü ve Halkın Tapınağı adında bir tarikat kurdu. Tarikat üyelerinin toplantıları kilisede halka kapalı bir şekilde oluyordu. Dolayısıyla halk, üyelerin toplantılarını ve içeride neler olup bittiğini merak ediyordu. Üyeler çoğalınca bu ilgi de arttı. Jones, itibar kazanarak ülke çapında Hristiyan birliklerinde önemli görevlere geldi. 1960 yılında Indianapolis'in Demokrat Partili belediye başkanı Charles Boswell, Jim Jones'u İnsan Hakları Komisyonu Başkanı olarak görevlendirdi. Kendine özgü koyu renk gözlükleri, takım elbiseleri ve arkaya taranmış siyah saçlarıyla Jones, kürsüde etkileyici bir liderdi (Editors, 2017). 18 Kasım 1978'de, Jonestown Katliamı olarak bilinen olayda Jones, siyanürlü yumrukla toplu bir intiharda 900'den fazla erkek, kadın ve çocuğu ölüme götürdü. Jones'un oğlu sonradan basına yaptığı açıklamada babasının yoğun amfetamin, marihuana ve LSD deneyimlerinin aile arasında iyi bilindiğini söylemiştir. Özetle Jones; biseksüel, manüplatif, madde bağımlısı ve sosyalist bir tarikat lideriydi. Irkçılık karşıtı hümanist tutumu ve sevecenliğiyle özellikle toplumdan dışlanmış, Afrika kökenli ve inançlı kişilerin güvenini kazanan Jones, zaman zaman kilisede vaazlar verdi ve insanları bazı mucizeleri olduğuna inandırdı. 1950'lerin ortalarında Indianapolis'te ilk Halk Tapınağı Kilisesi açıldı, böylelikle sosyalist bir ütopyanın temeli atılmış oldu. Jim ve Marceline Jones, ırken beyaz olmayan çok sayıda çocuğu evlat edinmişti. Jim Jones, ailesine gökkuşağı ailesi adını veriyordu. Çeşitliliğe sahip bir grup olan Halk Tapınağı üyeleri ortak bir hedefi paylaşıyordu: sınıf ve ırk sorunlarından arınmış eşitlikçi bir toplum yaratmak. Jim Jones, cemaatini ırksal olarak bütünleştirmiştir. 1960'ların ortalarında küçük cemaatini Kuzey Kaliforniya'ya taşıdı. 1961 yılında ise yakalandığı ülser nedeniyle bir hafta kaldığı hastanenin siyahi doktoru kendisini yanlışlıkla siyahiler koğuşuna yatırdığında Jones, beyazların koğuşuna geçmeyi reddetmiş ve siyahi hastaların yataklarını yapmaya, lazımlıklarını boşaltmaya başlamıştı. 1970'lerin başında hırslı vaiz, örgütünün genel merkezini San Francisco'ya taşıdı ve Los Angeles'ta da bir tapınak açtı. 1974'te Jones'un müritlerinden oluşan küçük bir grup, küçük Guyana ülkesindeki ormanda bir tarım kooperatifi kurmak için Guyana'ya gitti. 1977'de Jones ve 1000'den fazla tapınak üyesi onlara katılarak Guyana'ya taşındı (Editors, 2019). Üyeler arasında iş bölümü yapılarak herkese tarım alanında, çiftlik hayvanlarının bakımında veya gündelik işlerde görevler verildi. Kasabanın her yanına Jim Jones'un telkinlerini ve emirlerini iletmek üzere hoparlörler yerleştirildi. Böylece Jim Jones, kendi deyimi ile sosyalist ütopyasını kurmuş oldu. 1978 yılına dek bu ütopyada insan yaşamının sömürgecilik politikasını devam ettiren Jones, müritlerine sık sık toplu intihar provaları yaptırıyordu. Nitekim kendi ve müritlerinin fani yaşamının sonunu getirdi. Uçak pistindeki cinayetlerle aynı gün Jones, takipçilerine askerlerin onlar için geleceğini ve onlara işkence edeceğini söyledi. Herkesin ana binada toplanmasını ve devrimci eylem dediği şeyi yapmasını emretti. Jones'un müritleri siyanür, yatıştırıcılar ve toz meyve suyunun güçlü bir karışımını çocukların boğazlarına atmak için şırınga kullandığından Halk Tapınağı'nın en genç üyeleri ilk ölenler oldu. Daha sonra yetişkinler, silahlı muhafızlar pavyonun etrafını sararken zehirli karışımdan içmek için sıraya girdi. Bu korkunç olay, Kool-Aid içmek ifadesinin kaynağıdır. 304'ü çocuk olmak üzere Jonestown sakinlerinden 909'u siyanür zehirlenmesinden öldü. Ölümlerin çoğu, yerleşkenin ana binasında ve çevresinde gerçekleşmişti. İntihar etmek istemeyenler vurularak öldürüldü. Tarikat üyelerinden sadece 33 kişi canlı olarak kurtuldu, bunu da Jonestown yerleşkesinde bulunmamalarına borçlulardı. Bu olay, 11 Eylül 2001 tarihindeki terör saldırılarına kadar kasıtlı bir eylemde en çok Amerikalı sivilin kaybedildiği olay olmuştur. Daha sonradan FBI, intihar eylemi devam ederken yapılan 45 dakikalık bir ses kaydı bulmuştur (Conroy, 2018). Guyanalı yetkililer, ertesi gün Jonestown yerleşkesine vardıklarında bölgenin yüzlerce cesetle kaplı olduğunu gördüler. Birçok insan, kollarını birbirine dolayarak can verdi. 47 yaşındaki Jim Jones, bir sandalyede kafasına aldığı tek kurşun yarasıyla ölü bulundu (Editors, 2019). Bölgede yapılan araştırma sonucunda 870 pasaport ele geçirildi. Katliamda 900'den fazla kişinin öldürülmüş olduğu hesaba katıldığında 40 kadar bebeğin Jonestown'da dünyaya geldiği tespit edildi (Editors, 2017). Bu katliam, tarihin tozlu sayfalarına modern çağın en büyük toplu intihar eylemi: Jonestown katliamı olarak geçmiştir. Katliamdan önce ölümlerinin son derece kutsal olacağını söyleyerek 45 dakika boyunca vaaz veren Jones'un ses kaydına buradan ulaşabilirsiniz. Ses kaydında ağlayan çocukların, bebeklerin ve bağıran insanların sesi çok net duyuluyor. Editors, B. (2020, 15 Eylül). Jim Jones. Biography. 15 Aralık 2021 tarihinde https://www. biography. com/crime-figure/jim-jones adresinden alındı. Editors, H. (2019, 20 Kasım). Jonestown. History. 15 Aralık 2021 tarihinde https://www. history. com/topics/crime/jonestown adresinden alındı. Jonestown Katliamı. Tarihi Olaylar. 15 Aralık 2021 tarihinde https://www. tarihiolaylar. com/tarihi-olaylar/jonestown-katliami-90 adresinden alındı. Conroy, J. (2018, 17 Kasım). An apocalyptic cult, 900 dead: remembering the Jonestown massacre, 40 years on. The Guardian. 15 Aralık 2021 tarihinde https://www. theguardian. com/world/2018/nov/17/an-apocalyptic-cult-900-dead-remembering-the-jonestown-massacre-40-years-on adresinden alındı.


19. yüzyılın en önemli ve inovatif fotoğrafçılardan biri olarak tarihe geçen Julia Margaret Cameron, 1863 yılında kızı ve damadı tarafından boş vakitlerini değerlendirmesi için kendisine bir fotoğraf makinesi verildiğinde henüz 48 yaşındaydı. Daha fotoğrafçılığın bir sanat olarak görülmediği yıllarda, Britanya tarihin en büyük fotoğraf mirasını oluşturacağından habersiz bir şekilde, deneme yanılmalarla ilk fotoğraflarını kurgulamaya ve çekmeye başladı. İyi eğitimli bir aileden gelen Cameron, sanat hayatı boyunca içlerinde ünlü astronom Sir John Herschel, yazar Thomas Carlyle, evrim bilimcisi Charles Darwin ve şair dostları Alfred Lord Tennyson, Henry Wadsworth Longfellow'un da bulunduğu 19. yüzyılın birçok önemli figürünün portrelerini ortaya koydu. Hristiyanlıktan ve edebiyattan karakterleri tasvir eden illüstratif görüntüleri ile tanınan Cameron, soft-focus olarak bilinen yenilikçi bir tekniği fotoğrafçılık dünyasına kazandırmıştır. 12 yıllık kısa ama üretken fotoğrafçılık hayatında 900 esere imzasını atan, sanatına büyük bir aşkla bağlı olan bu kadının hayatına ve eserlerine gelin daha yakından bakalım. Julia Margaret Cameron 1815 yılında Hindistan'ın Kalküta şehrinde kültürleri, cazibeleri, zekaları ve güzellikleriyle tanınan Pattle ailesinin ikinci kız çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası James Pattle, Doğu Hindistan Şirketi için çalışan saygın bir memurdu. Annesi Adeline Pattle ise Fransız Kraliyet yanlılarının kızıydı. Gençliklerini Hindistan, Versailles ve İngiltere arasında geçiren Pattle kardeşler eğitimlerinin büyük bir bölümünü Fransa'da gördüler. Genç yaşında bilinmeyen bir hastalığa yakalanan Julia Margaret Cameron 1836 yılında Ümit Burnu'nda bu hastalıktan kurtulmayı başarırken aynı zamanda ileride eşi olacak olan hukuk komisyonu üyesi liberal reformcu Charles Hay Cameron ile de burada tanıştı. 1838 yılında kendisinden yirmi yaş büyük olan Charles Hay Cameron ile Kalküta'da evlendi ve biri evlatlık olmak üzere toplam altı çocuğa ebeveynlik yaptılar. Cameron ailesi sanatçılar ve entelektüellerle sık sık bir araya gelen kültür ve nüfuz sahibi bir aileydi. Henüz fotoğrafçı olmayan Cameron, yakın arkadaşı ünlü astronom Sir John Herschel ile o dönemde hala sanat olarak görülmeyen fotoğraf pratiğinin trendleri hakkında sık sık mektuplaşıyorlardı. Kültürlü çevresi ve yaşadığı farklı şehirler sayesinde hayatı boyunca sanat dünyasını yakından tanıyan Cameron, ünlü şair ve aynı zamanda en yakın arkadaşı olan Alfred Tennyson'a komşu olmak için 1860 yılında Wight adasına, Dimbola Lodge adındaki bir malikaneye taşındı. Kızının ve damadının 1863 Noel'inde ona sürgülü fotoğraf makinesi hediye etmesiyle beraber, bu yeni malikane, fotoğrafçılık kurallarını baştan yazarak Cameron'ın ikonik sanatçılarından biri haline gelme yolculuğunun ilk basamağına ev sahipliği yapacaktı. Kendinden sonraki birçok sanatçıya ve sanat eserine ilham olan Julia Margaret Cameron, ömrünün son yıllarını yoksulluk içinde geçirdi ve 1876 yılında Seylan'da şiddetli bir soğuk algınlığına yakalanarak vefat etti. 1874'te, Cameron'ın arkadaşı ve komşusu Alfred Lord Tennyson, ondan, Viktorya toplumunun çöküşünü Arthur efsanesiyle yeniden yorumlayıp anlattığı Idylls of the King adlı eserinin yeni baskısını resimlemesini istedi. Daha öncesinde Gustave Dore ve Ön Raffaelocu sanatçılar tarafından resimlenen diğer baskılar göz önüne alındığında, Cameron'ın on iki büyük orijinal fotoğraf ve Tennyson'ın bir ön portresini içeren folyosu çok daha etkileyiciydi. Cameron, son projesi olan bu çalışmaya büyük özen göstermiş, eserin ahlak dersi veren bölümlerinin canlı birer örneği olarak ailesinin ve arkadaşlarının poz verdiği 180 fotoğraf çekmiştir. Yukarıda gördüğümüz eserde fotoğrafçının kocası olan Charles Hay Cameron'ı gücünün kaynağını saflığından alan Tennyson'ın yazdığı büyücü Merlin karakteri rolünde ve kimliği belirsiz bir kızı da, onu büyüleyen Vivien rolünde görüyoruz. Vivien'in hayranlık uyandırıcı şekilde dönerek işaret eden pozu ve Merlin'in transa geçmiş hali, bir efsunlama sahnesini gözler önüne seriyor. Julia Margaret Cameron'ın Freshwater'daki evinin genç ve güzel bir hizmetçisi olan Mary Hillier, Cameron'ın Bakire Meryem portreleri için sık sık poz vermiştir. Çeşitli kılıklara bürünmeyi son derece bilinçli bir şekilde başarmış, hem kibarlığını hem de karakter gücünü büyük bir samimiyetle kameraya yansıtmıştır. Yukardaki fotoğrafın Cameron'ın da üyesi olduğu Arundel Society tarafından dağıtılan İtalyan tabloların kromolitografik kopyalarından esinlenildiği düşünülmektedir. Cameron'ın aynı resmin bir başka baskısına Adriana adını koyması dikkate alındığında, antik dönemin en büyük kadın şairlerinden biri olan Sappho ismini esere verme nedeni tam olarak bilinmemektedir. Cameron çoğu zaman belli bir ideali resmetmek üzere yola çıkmış olsa da, bazen fotoğrafın belli bir edebi eseri ya da İncil'den çıkma karakteri yansıtıyormuş gibi göründüğünü, bazen de sıradan kişilerin Bakire, Sappho ya da Christabel tasvirleriyle adlandırılmasının daha fazla ilgi getireceğini göz önünde bulundurmuş ve fotoğraflarına ona göre isimler vermiştir. Odysseia ve İlyada'nın bir bölümünü Spenservari dizelere çeviren Oxford'lu ünlü şair Philipp Worsley, Mayıs ayında, 30 yaşındayken tüberkülozdan öldü. Worsley'nin öldüğü yıl çekilen bu fotoğrafı, entelektüel yaşamının yoğunluğunu ve trajedisini canlı bir şekilde izleyicisine aktarıyor. Durumun hipnotik bir şekilde önemini yansıtmak amacıyla ölüm döşeğindeki bu şairi dramatik bir karanlığın içine hapseden Cameron, onu sanki masum bir kurbanmış gibi çekti. Julia Margaret Cameron, en sevdiği yeğeni ve aynı zamanda adaşı olan Julia Jackson'ı her zaman saflığın, güzelliğin ve zarafetin doğal bir timsali olarak gördü. Julia Jackson'ın dillere destan güzelliği, onu favori fotoğraf modeli konumuna getirmiş ve Cameron onun düzinelerce fotoğrafını çekmiştir. Nisan 1867'de, Jackson'ın ilk kocası Herbert Duckworth ile evlenmesinden bir ay önce, Cameron, genç gelin adayını fotoğrafladı. Dönemin tipik portreleri keskin bir şekilde odaklanmış ve eşit şekilde aydınlatılmış küçük bir figür sunarken Julia Jackson'ın portesi; öznenin başına odaklanıyor, yüzünün sadece sınırlı düzlemlerini net bir şekilde gösteriyor ve yarısını gölgede bırakıyor. Saçları dökülmüş ve gözleri kocaman açılmış olan genç kız, kendi kişisel ve toplumsal dönüşümüne doğru kararlılıkla ilerlemektedir. Bu şiirsel görüntü, Virginia Woolf'un 1927 tarihli büyük romanı Deniz Feneri'ndeki güzel Bayan Ramsay'e model olan kadını tasvir ediyor. Annesi Julia Jackson Stephen'ın asaleti ve entelektüelliğinin en büyük yansıması olan ünlü yazar Virginia Woolf, 1926'da, ilk kitabını büyük teyzesinin ideale öncülük eden fotoğraflarından ilham alarak ortaya koymuştur.


Türkiye'de ilk olarak gösterimini 40. İstanbul Film Festivalinde gerçekleştiren, Romanya Yeni Dalgası'nın son dönemlerde dikkat çeken yönetmeni Radu Jude'un yazıp yönettiği Kaçık Porno filmi, 71. Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı ödülüyle taçlandırıldı. 4. Başka Sinema Ayvalık Film Festivali'nde seyredebilme fırsatı bulduğumuz filmin, 5 Mart'ta MUBİ platformunda yer alacağını da ekleyelim. Yönetmen Radu Jude'un Romanya yeni dalgasının önemli bir temsilcisi olarak görülmesinden hareketle, yeni dalganın referans aldığı tarihselliğe kısaca değinmek gerekmektedir. Öncelikle Romanya'nın eleştirilen Komünist Rejimi ile birleşmesinin tarihsel arka planına bakmak gerekir. I. Dünya savaşı sonunda Büyük Romanya Krallığı'na dönüşmesinin ardından yaşanan 1929 Büyük Buhranı ile yoksullaşan Rumen halkı, bir de II. Dünya savaşının patlak vermesiyle daha da çöküşe uğramıştı. Bu sırada SSCB'nin müdahale ve yardımlarıyla birlikte 1947 yılında Romanya Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Tek partili siyasi sistem ve devletçi politikalar ile birlikte geçen yıllar, muhalif seslerin bastırıldığı dönemleri beraberinde getirdi. Eğitimin ve sağlık sisteminin ücretsiz oluşu, Romanya'nın 1960'lı yıllarda kendi otomobilini üreten bir ülke haline gelmesi gibi ekonomik ve sosyal gelişmeler, diğer bir yandan dış borçları da arttırmıştı. 1980'lere gelindiğinde dış borçların ödenemez duruma gelişi ve ülke siyaseti içerisinde devam eden Çavuşesku'nun tek parti tek adam rejiminin toplumda yarattığı rahatsızlıklar, devletçi ve sosyalist rejime olan güveni sarstı. 1980'lerin sonunda anti-komünist güçler Ulusal Kurtuluş Cephesi'ni kurdu ve kapitalist ABD ve Avrupa'nın desteğiyle güçlendi. Aralık 1989'da Ulusal Kurtuluş Cephesi tarafından Çavuşesku ve komünist siyasete yönelik başlatılan ayaklanma, başarıya ulaşarak Nikolay ve Elena Çavuşesku, ayaklanmacılar tarafından kurulan bir mahkemede televizyonda naklen yayınlanarak, yargılandı ve kurşuna dizildi. Romanya sinemasının son dönemlerde yer aldığı konumu göstermek üzere kısa bir tarihsel anlatımın ve yönetmenin kendi anekdotunun ardından inceleyeceğimiz filme dönebiliriz. Kaçık Porno, sinematografik açıdan izleyicisine üç bölümden oluşan bir anlatı sunuyor. Filmin ilk sekansı, Emi ve eşinin amatör bir seks videosu ile başlıyor. Üç bölümden oluşan filmin ilk bölümü, Emi'nin Bükreş'te acele bir yürüyüşle okul müdürünün evine gidişini izliyoruz. Ev içerisinde gerçekleşen müdür ve Emi'nin konuşmalarından, seks videosunun Emi'nin eşi tarafından internet paylaşımına açıldığını ve Bükreş'in prestijli okullarından birinde öğretmen olan Emi'nin hem sosyal hem de mesleki hayatının tehlikede olduğunu anlıyoruz. Seks videosu okul içerisinde yayıldığı için okul müdürü, Emi'ye olay hakkında kendini ifade edeceği bir toplantı hazırladığını söyler. Yönetmen filmin yarım saati bulan ilk kesitinde, izleyiciye vermiş olduğu bu bilgilerin yanında Romanya'nın gündelik yaşantısını ve çeşitli sahneleriyle yozlaşan halkı göstermek üzere, kadrajını Emi'nin yürüyüşleriyle kente çevirmektedir. Kent içerisinde yer alan halk pazarları, alışveriş merkezleri, eğlence parklarıyla izleyici yaşantıya dahil edilir. Seyyar bir stant açarak fermuar tamiri yapan bir insandan, market kasasında indirim konusunda tartışan insanlara, arabasını kaldırıma park edip eril bir dille hakaretler savuran insan lara kadar hem ekonomik hem de sosyal yozlaşmanın birçok tezahürünü görürüz. Şehrin yoğun gürültüsünde telefonu çalan Emi'nin konuşabilmek için kapalı bir alan ararken slot oyunlarının oynandığı mini bir kumarhane içerisine girmesi ile yönetmen kent tezahürlerini seyirciye iletmeye devam eder. Emi, bu konuşmada seks videosunun kontrolden çıktığını ve neredeyse her platforma defalarca kez yüklendiğini öğrenir. Filmin üç bölümden oluşan ikinci parçasında Radu Jude, tarihi video arşivleri ve kişisel perspektifinden ortaya çıkmış videolar ile Romanya'nın ideolojik, siyasi, kültürel, ekonomik, sosyal yönlerini karmaşık konular ve parçalarla izleyiciye aktarır. Sovyet montaj sinemasının yöntemlerini, oldukça eleştirel bir dil ile seyirciyle buluşturan yönetmen, geçmiş ve günümüz sinemasıyla bir köprü kurar. Türkçeye Küçük fıkralar, işaretler ve harikalar sözlüğü olarak çevrilen bu bölüm, isminden de anlaşılacağı üzere imgeler üzerinden yönetmenin adeta kendi zihinsel süreçlerinin ifşasını içermektedir. Öyle ki kuşkusuz her film, senaryosuyla, kurgusuyla, planlarıyla nihayetinde bir eser olarak, yönetmenlerin bilinç düzeylerinin bir ifşasıdır. Ancak, Kaçık Porno filminin özellikle de ikinci bölümünü oluşturan bu aşama, örneğine az rastlanılacak bir samimiyet gösterisidir. İzleyici, seks videosu sosyal medyada yayılmış bir öğretmenin savunmasını izlemeden önce, toplumun değer yargılarını oluşturan tarihsel bir geçmiş ile yüzleştirilmektedir. Böylece yönetmen, her şeyden önce ahlak ve değer kavramlarını tartışır. Son bölümde Emi, düzenlenen toplantıda kendisini açıklamak ve okuldaki diğer meslektaşlarına hesap vermek üzere görev aldığı okula gider. Pandemi koşullarına denk gelen filmin bu sahnesi sosyal mesafeler de dikkate alınarak okulun bahçesinde çekilir ve herkeste maske vardır. Tuhaf bir şekilde bu sahnede herkesin maske takması, yarım saatten uzun süren toplantının havasını oldukça olumlu etkilemiş gözüküyor. Yönetmen, Emi'ye yönelik hakaretleri, eleştirileri, zorbalıkları mimik kullanmaya yer vermeyerek sözel şiddetin çarpıcı unsurlarıyla gerçekleştiriyor. Toplantı, pornonun bir tabletten herkese izletilmesiyle başlayarak, videoda yer alan fantezilerle dalga geçmeler ve aşağılamalarla devam ediyor. Videoda izlenen şeyin normal seks olmadığı fahişelerin yaptıklarıyla benzer olduğu, videodaki kişinin eşi olmadığı gibi türlü söylemler karşısında Emi, cevaplarını hiç sakınmadan ve net bir şekilde veriyor. Öğretmenlerinin pornosunu izleyen çocukların psikolojisini olumsuz yönde etkilediğini öne süren ebeveyn ve meslektaşlarına Emi'nin cevabı haklı olarak, yetişkin platformlarına çocukların erişim sorumluluğunun ailelerin kontrolünde olması gerektiğine yöneliktir. Ancak, tüketim kültürünün bir parçası olan porno sektörünün diğer tüm tüketim alanları gibi kontrolsüz bir hale gelmesi, Emi'yi öğretmen kimliği nedeniyle açık bir hedef haline dönüştürüyor. Seks videosundan çıkan tartışmalar dallanıp budaklanarak, Emi'nin ahlak yargılarına, tarih derslerinde çocuklara ideoloji aşıladığına, bir Yahudi olduğuna, derslerde eşcinselliği savunarak çocukları etkilediğine yönelik kaçık iddialara kadar varıyor. Okul müdürünün Emi'nin okuldaki geleceğine ilişkin oylama önerisiyle son bulan bu bölüm, yönetmenin 3 alternatif final tercihiyle taçlandırılıyor. Kaçık Porno, karakter ile izleyicinin bağının başarılı bir şekilde kurulduğu, yaşanan olayları gerçekçi bir şekilde aktaran bir film. Böyle bir projeye denk geldiği bir haber sonrasında başlayan yönetmen, tek bir olay içerisine yerleştirdiği temel kavramları özgün bir sinema diliyle birleştiriyor. Radu Jude, bir porno kaydı etrafında toplum, cinsiyet, değer yargıları ve siyaset gibi kavramları kimi zaman gerçekçi kimi zaman absürt tercihlerle izleyiciye aktarıyor. Filmin ilk bölümünde yer alan özellikle de kent sahneleriyle Romanya'nın, Türkiye ile benzer dokular taşıyan unsurlarını görebilir, ikinci bölümünde daha önce örneğine rastlamadığınız bir anlatım yöntemine şahit olabilir, üçüncü bölümde ise kimi zaman ülkemiz siyaseti içerisinde rastladığımız seks kaseti ve tape kavramının bir öğretmenin yaşantısını nasıl etkilediğini ve tüm bunlara rağmen savunmasını gerçekleştirebildiğini görebilirsiniz.


19. Yüzyıl Fransız şairi ve sanat eleştirmeni olan Charles Pierre Baudelaire'in ilk şiir kitabı olan Kötülük Çiçekleri aynı zamanda şairin en önemli eseridir. 1857 yılında bu kitabı yayınladıktan sonra içerisindeki bazı şiirlerden dolayı toplum ahlakını bozma, ahlakı hiçe saymakla suçlanan şair para cezasına çarptırılmış ve kitabında bulunan 6 şiir 1949 yılına kadar Fransa'da yasaklanmıştır. Lirik bir söyleyişin hakim olduğu bu yapıttan bugün Albatros adlı şiiri sizler için inceledik. İlk Albatros çevirisi Safahat-i Şiir ve Fikir mecmuasında Şahabettin Süleyman tarafından yayımlanmıştır. İlerleyen yıllarda da birçok çevirisi ve basımı bulunan bu eseri biz, Erdoğan Alkan tarafından yapılan çevirisiyle sizlere sunuyoruz. Keyifli okumalar! Şiirde başlığından da anlaşıldığı üzere ana karakter bir deniz kuşu olan Albatros'dur. Kanatlarını açtığında yaklaşık dört metreyi bulan bu büyük kuşun adeta bir tavuk kadar ufak olan gövdesi kanatlarıyla tezat oluşturmaktadır. Açık denizlerde hiç durmadan yıllarca uçabiliyor olmasından gemide uzun zaman yol alan tayfaların eğlence aracı haline gelmektedir. Şair de ilk ve ikinci dörtlükte deniz tayfalarının Albatros ile ilişkilerinden bahseder. Tayfalar, eğlence uğruna Albatros kuşuna zarar verir, onu yaralarlar. Albatros'un, karanlık ve ürkütücü sularda yol alanlara yıllardır dostluk yaptığı anlatılırken sırf eğlence için tayfaların kuşa zarar vermeleri okuyucuya salt kötülüğü ve acımasızlık duygusunu sezdirir. Yorgun kürekler gibi sular üstünde kayan. Şair, ikinci dörtlükte utangaç krallar tabirini kullanırken Albatros kuşunu kastetmektedir. Onlar gökte oldukları zaman dertsiz ve özgürlerdir. Nadiren bir yere konarlar, kanatları çok büyük olduğundan yürümekte ve tekrar uçmakta zorlanırlar. Şairin burada Albatros'un uçmaktan yorgun düşmüş kanatları ile denizde ilerlemeye çalışırken dalgalarla çarpışan yorgun kürekler arasında ilişki kurduğunu görürüz. Nasıl ki suyun üzerinde yol alırken kürek çekmekten bitap düşmüş insanlar dinlenmek için küreklerini bırakıyorlarsa Albatros da kendisini güvende hissettiği için güverteye konmuş kanatlarını aynı sular üzerinde kayan kürekler gibi rahatça bırakmıştır. Fakat bu güvenin sonucunda tayfalar tarafından zarar görmüş, yaralanarak acı çekmiştir. Tıpkı güvendiği kişiler tarafından hüsrana uğratılmış insanlar gibi. Sen ey kanatlı yolcu, bir zaman ne güzeldin, Bak gaganı dürtüyor hoyrat tayfanın biri, Ya öteki, bilir mi bu hale nasıl geldin, Üçüncü dörtlükte ise şair, Albatros'a kanatlı yolcu diye seslenmiştir. Yaralanmadan, yorgun düşmeden önceki hallerinin güzelliğini vurgulayarak tayfaların yaralı haline rağmen onu rahatsız ettiklerinden bahseder. İnsanların eğlence uğruna tüm acımasızlıkları yapabileceğini anlatmaya çalışır. Albatros, okyanusları aşan görkemli ve güçlü bir kuştur. Diğer tayfalar da sıradan insan olduklarından kuşun bu görkemliliğini, güçlülüğünü idrak edemezler. Topallayarak, kuşun uçtuğu günleri taklit ederek alaya alırlar. Zira bundan başka bir başarıları yoktur. Şair, Albatros'un düştüğü bu durum karşısında büyük üzüntü duyar. Ozan, ey bulutlardan toprağa sürgün ece, Yürümene engel olur, ağır dev kanatların. İlk üç dörtlükte yalın bir anlatım kullanarak Albatros kuşunun tayfalarla ilişkisinden bahseden şair son dörtlüğünde Albatros'u şair'' imgesine dönüştürür ve Albatros'u, aslında kendisine yani şairliğine benzettiğini okuyucuya anlatmış olur. Albatros havada uçarken rüzgarlardan bile etkilenmeyen tüm güzelliğini gözler önüne seren bir kuştur. Fakat yere indiğinde ona ayrıcalık sunan dev kanatları yüzünden yürüyemez ve yeryüzünde insanların alaylarına maruz kalır. Bu durum onu çaresiz bir hale düşürür. Şair de kendisini anlatmak, yazdıklarını okuyuculara tüm duygularıyla aktarmak için uğraşır. Şairin şiirleri, fikir dünyası Albatros'un kanatları gibi geniş ve görkemliyken, okuyucular tayfalar gibi sıradan ve duygusuzdur. Yapıtlarındaki yoğun anlamları anlamayarak onları alay konusu yaparlar. Nasıl ki Albatros kuşu tayfalar tarafından yaralanıp ızdıraba uğruyorsa şair de özellikle acımasız, cahil ve duygusuz kişiler tarafından genellikle küçük düşürülüp eleştirilerek derin bir yalnızlık hissiyle baş başa bırakılmıştır.