Türkiye Cumhuriyeti'nin havacılık serüveni, 1911 yılının Temmuz ayında Yüzbaşı Fesa ve Teğmen Kenan'ın Fransa'ya Bleriot Uçak Fabrikası'nın okuluna gönderilmeleriyle başlamıştır. I. Dünya Savaşı'nın kaybedilmesinin ardından askeri teknolojilerin önemi daha iyi anlaşılmıştır ve Kurtuluş Savaşı'nda Anadolu'ya kaçırılan kırık dökük uçaklarla keşif ve bombalama görevleri yapılmıştır. Bu dönemde hem savaşın yol açtığı kayıplar hem de ekonomik yetersizliklerden dolayı uçak imalatına bir türlü geçilememiş, atılan adımlar sadece bakım ve onarım işlerinin yapıldığı birkaç hangar ve istasyonla sınırlı kalmıştır. Uçak imalatımız 24 Haziran 1923'te Vecihi Hürkuş'un Halkapınar Tayyare Atölyesi'nde Vecihi K-VI uçağını yapmasıyla başlamıştır. Atatürk'ün ileri görüşlülüğü, 1926 yılında Kayseri Tayyare Fabrikası'nın kurulmasını sağlar. En gelişmiş teknolojiyle kurulan fabrika 1939 yılına kadar 212 adet uçak imal edilmiştir. Cumhuriyet tarihimizin kahraman pilotlarından Vecihi Hürkuş, 6 Ocak 1896'da İstanbul'da doğmuştur. Tophane Sanat Okulu'nda güzel sanatlar eğitimi almıştır alan Hürkuş; 1914 yılında İstanbul-Kahire Seferi'nde Fethi, Nuri ve Sadık Beylerin şehit olmasından etkilenerek pilot olmaya karar vermiş ve Yeşilyurt Tayyare Makinist Mektebi'nden 1915 yılında mezun olmuştur. I. Dünya Savaşı'nda Bağdat cephesine tayin edilen Vecihi Hürkuş, burada uçak mühendisi olarak görev aldı. Tecrübe uçuşunda geçirdiği kazadan dolayı İstanbul'a dönmek zorunda kalsa da bu olay onu pilot olma sevdasından vazgeçmedi ve Yeşilköy'de bulunan Tayyareci Mektebi'ne giderek 1916 yılında diplomasını aldı. Hürkuş, 1917 sonbaharında Kafkas Cephesi 7. Tayyare Bölüğü'ne atandı ve burada Rus uçağı düşüren ilk Türk tayyareci oldu. Kurtuluş Savaşı'na da katılarak İnönü ve Sakarya Savaşlarında keşif ve destek uçuşları yaptı. Kurtuluş Savaşı'nın ilk uçuşunu yapan ve Yunan ordusuna bomba atarak ilk hava savunmasını gerçekleştiren kahraman pilotumuz ayrıca Seydiköy Hava Meydanı'na inerek savaşın son uçuşunu gerçekleştirmiştir. Bu başarılarından dolayı TBMM tarafından üç kez takdirname alan Vecihi Hürkuş, kırmızı şeritli İstiklal Madalyası kazanmıştır. Savaş döneminde malzeme sıkıntısı çekiliyor, askeri teçhizatlar yetersiz kalıyordu. İmkansızlıkların güçlüğü ortasında harekete geçmeye karar veren Vecihi Hürkuş, uçak tasarımları yapmaya başladı. Yaptığı bu tasarımları projelendirerek bir ilke imza attı ve ilk Türk uçağını ortaya çıkardı. Hürkuş tarafından projelendirilen ilk uçak, 1923 yılında yanlışlıkla Edirne'ye inan yolcu uçağını almakla görevlendirildi. Görevin sonunda isminin uçağa verildiğini gören Vecihi Hürkuş gururlanarak uçak yapma fikrini iyiden iyiye aklına yerleştirir. Edirne'ye yanlışlıkla inen uçağın isim babası Muzaffer Bey'e projelerini sunan Hürkuş'un fikirleri çok beğenilerek onay alır. Hürkuş, aldığı onay ardından 24 Haziran 1923'te Vecihi K-VI adlı uçağını tasarlar ve teknik çizimlerini kısa süre içinde detaylandırır. Gencecik Cumhuriyet'in pırıl pırıl pilotu Vecihi, 1924 yılında tamamladığı uçağı Seydiköy Hava Meydanı'na taşır; on beş dakikalık test uçuşunu başarıyla tamamlayan pilotumuz Türkiye'nin havacılıkta geri planda kalmadığını ispatlar. Ne yazık ki bu başarısı fazla uzun sürmez ve izin almadan uçuş yapması gerekçesiyle uçağın yapımı için yetki veren Albay Muzaffer Ergüder tarafından cezalandırılır. Bunun üzerine Hava Kuvvetlerindeki görevinden istifa eden Hürkuş, Türk Tayyare Cemiyeti'ne katılır. Vecihi Hürkuş'un da yazılmasında büyük rol oynadığı Cemiyet Tüzüğü, TBMM'de kabul edilir ve böylelikle Türk Hava Kurumu kurulur. Hürkuş, Vecihi K-VI adlı uçağını geri alıp Türk Tayyare Cemiyeti'ne bağışlamak ister ancak hurdaya çıkarıldığından dolayı uçağını hiçibr aman geri alamaz. Türk Tayyare Cemiyeti'nin kurulması ardından Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün de desteğiyle Kayseri'de uçak fabrikasının açılması için çalışmalara başlandı. Berlin Büyükelçisi Kemaleddin Sami Paşa, Almanya'daki Junkers Uçak Fabrikası'nın yardımının dokunabileceğini düşündü ve sunduğu raporu inceleyen Türk Hükümeti, Junkers Firması ile şirket kurulmasına izin verdi. 15 Ağustos 1925'te imzalanan anlaşma ile TOMTAŞ kuruldu. Şirket hisselerinin yüzde 51'i T. C. Milli Savunma Bakanlığı'na ait olduğundan TOMTAŞ'ın başına Refik Koraltan getirildi. Şirket sözleşmesi gereği Kayseri'de uçak imalatı, Eskişehir'de ise uçak bakım ve onarımı yapmak üzere fabrikalar kuruldu. Kayseri Tayyare Fabrikası'nın açılışı 6 Ekim 1926'da dönemin Milli Savunma Bakanı Recep Koraltan tarafından gerçekleştirildi. Fabrikada üretilen uçakların test uçuşları ve kontrollerini baş tecrübe pilotu Vecihi Hürkuş yaptı. Fabrikadaki Alman işçilerin ücretlerinin yüksekliği, onarım ve malzemelerin maliyetlerinin artması, Türk işçilere daha düşük ücret verilmesi gibi sorunlar baş gösterince TOMTAŞ krize girmiş ve 28 Haziran 1928 tarihinde faaliyeti son bulmuştur. Kurulduğu dönemde dünyanın en büyük uçak fabrikalarından biri olan TOMTAŞ'ın sonunu, havacılık sanayisinden bihaber kişilerin yönetimde olması, Almanlara daha fazla söz hakkı tanınması gibi nedenler getirmiştir. TOMTAŞ'ın 1928'de kapanması ardından Vecihi Hürkuş THK'de teknik şubede çalışmaya başlamış fakat eski çalışma ortamını bulamamıştır. Bu dönemde yine bir uçak projesi üzerinde çalışan Hürkuş, THK'de uçak yapma fırsatı bulamadığı gibi yapmaması için uyarılır. Hiçbir şekilde destek göremeyeceğini anlayan Vecihi kendi imkanlarıyla projesini hayata geçirmeye karar verir ve Vecihi XIV'ü hazırlar. Çalışmalarında malzeme bakımından hiçbir sıkıntı çekmez çünkü yerli malı malzeme kullanmıştır. XIV sayısı, Vecihi Hürkuş'un 1930 yılına dek geliştirdiği projelerin on dördüncüsü olmasından ileri gelmektedir. İlk Türk spor eğitim uçağı Vecihi XIV, 16 Eylül 1930'da ilk uçuşunu başarılı bir şekilde gerçekleştirir. 1933 yılında Kadıköy'de kurduğu fabrikada kendi projesi olan uçakların üretimini gerçekleştiren Vecihi Hürkuş, yalnızca uçak üretmekle kalmamış, Türkiye'nin ilk sivil uçuş okulunu kurarak sivil pilotlar yetiştirmiştir. Dönemin şartları göz önünde bulundurularak değerlendirdiğimizde; Vecihi Hürkuş, o tarihin dünyadaki sayılı pilotlarından biridir. THK bünyesinde çalışırken Türkiye'deki havacılık çalışmalarına işe yarayacak gözlemlerde bulunmak için Fransa, İngiltere ve İtalya'ya seyahatler gerçekleştirmiş, farklı yerlerde gördüğü değişik uçaklarla tecrübe uçuşları yapmış ve Avrupalıların hayranlığını kazanmıştır. Fransız gazetelerinde Türk Ası olarak anılan Hürkuş, dış ülkelerde gördüğü saygıyı ne yazık ki kendi ülkesinde görememiştir. Türk havacılığında çığır açacağını umduğu uçağı, üst makamlarca onaylanmamış ve kullanılmasına izin verilmemiştir. Fuat Bulca'nın uzun uğraşları sonucunda THK'den çıkan izin belgesiyle uçağı sertifikalandırmak için parçaları sökerek Prag'a götürülür. Çek Hükümeti, Türk Büyükelçiliği'nin girişimleri ile Hürkuş'un uçağını sertifikalandırılır. Yüksek irtifalarda düşük sıcaklık testinden geçen uçak için dünyanın en iyi spor tayyarelerinden biridir ifadesi kullanılmıştır. İlerleyen dönemlerde Vecihi Hürkuş, THK adına iki turne gerçekleştirir. Binlerce kilometre uçarak THK'yı tanıtır ve Türk gencine havacılığı sevdirir. Gezileri büyük bir başarıyla tamamlamış ve kurumun bağışları artmıştır. Fakat gittiği yerlerden günlük rapor çekmediği bahanesi sunularak 3 Kasım 1931'de yardımcı makinist Hamit'in görevine son verilir. Vecihi'ye ödenen uçuş tazminatı kesilerek Vecihi-XIV uçuştan men edilir. Bundan sonraki uçuşlar Milli Savunma Bakanlığı bünyesine devredilir. Vecihi Hürkuş bu muameleden sonra THK'den tamamen ayrılır. Türk sivil havacılık sanayisinin en önemli isimlerinden biri olan Nuri Demirağ, 1886'da Sivas'ta doğmuştur. Ziraat Bankası sınavlarını kazanarak bankanın birkaç şubesinde çalışmaya başlamış; ardından Maliye Bakanlığı sınavını kazanarak memurluğa adım atmış ve İstanbul'a taşınmıştır. 1919'da Yunan askerin ettiği hakaret ardından memurluktan istifa eden Demirağ, çalıştığı dönemde edindiği birikimleri kullanarak Türk Zaferi adını verdiği sigara kağıdını çıkarmaya başlar. Sigara kağıdı işi, kendisine fazlasıyla kazandırmıştır. Kurtuluş Savaşı ardından Cumhuriyet'in Demiryolları projesinde müteahhitlik yapar. İş insanı Nuri Demirağ, 548 km uzunluğundaki Samsun-Erzurum demiryolu hattı ile Fevzipaşa-Diyarbakır, Afyon-Antalya, Sivas-Erzurum hatlarında toplam 1012,50 km demir yolu yaparak ana yurdu dört baştan demir ağlarla örmüştür. Türk sanayisinde neler yapılabileceğini en güzel şekilde ispatlayan Nuri Demirağ'dır. Genç Cumhuriyet'in tam bağımsız adımlarını gerçekleştirmiş, demir yollarını yaparken burada çalışan yirmi yedi bin kişiyi başarılı şekilde yönetmiştir. Bu başarılarından dolayı 1934 yılında Soyadı Kanununu'nun çıkmasıyla Atatürk tarafından Demirağ soyadına layık görülmüştür. Cumhuriyet'in önderleri havacılık sektörünün sadece askeri alanda sınırlı kalmasını istememiş, toplumun her kesimini gökyüzüne aşina hale getirmeye önem vermişlerdir. Bu bağlamda 1935 yılında Türk Kuşu kurulmuştur. Burada Rusya'dan gelen eğitmenler gençleri eğitiyor, bazıları da yurtdışına eğitime gidiyordu; Sabiha Gökçen de yurtdışına gönderilen bu öğrencilerin öne çıkan ismidir. Nuri Demirağ, uçak mühendisi Selahattin Alan'la birlikte 1936'nın ortalarına doğru uçak fabrikasının hazırlıklarına başladı. 17 Eylül 1936'da faaliyete geçen modern üretim binası Beşiktaş'a yaptırıldı. 22 Ocak 1937'de THK, Nuri Demirağ'a 10 eğitim uçağı ve 65 planör siparişi verdi. Bu siparişler üzerine protokol imzalayan Demirağ bundan cesaret alarak 10 Şubat 1937'de Beşiktaş'taki binayı uçak fabrikası olarak resmen açtı. Bir süre sonra burası üretim için yetersiz gelmeye başlayınca Yeşilköy'de bir çiftlik satın alınarak üretim buraya taşındı. En gelişmiş havaalanlarından biri olan Amsterdam Havaalanı'nın benzeri Yeşilköy'e yapılır ve fabrikayı da bu havaalanının yanına kurulur. 17 Ağustos 1941 tarihinde, Yeşilköy Nuri Demirağ Tayyare Fabrikası ve Gök Okulu birlikte açılmıştır. Nuri Demirağ'ın Selahattin Alan'la çalışmasının en büyük nedeni, yerli üretim ve yerli tip uçağın Türk havacılık tarihine kazandırmak istemesiydi. Selahattin Alan'ın MMV-1 uçağının dönüştürülmesi uzun sürmedi ve Nu. D 36 adlı uçak çıkarıldı; isim olarak Nuri Demirağ'ın baş harflerinden ve uçağın üretim yılından esinlenilmiştir. Kontrol uçuşu sırasında Eskişehir'de kaza geçiren Nu. D 36'nın tasarımcısı ve Selahattin Alan hayatını kaybetmiş ve bu vahim olay üzerine THK verdiği tüm siparişleri iptal etmiştir. Demirağ bu iptale itiraz ederek mahkemeye başvurmuştur ancak karar onun aleyhine çıkmıştır. Bu olay ardından 10 Ocak 1941'de fabrikada üretilen yolcu uçağı ilk uçuşunu gerçekleştirmiş, 7 Haziran'da ise Etimesgut Fabrikası'nda yapılan ilk uçak havalanmıştır. 1937 yılının sonlarına doğru Mustafa Kemal Atatürk'ün yönlendirmesi artık kendi yerli uçağımızı ve motorumuzu yapmamız yönünde olmuştur. Bu planlamayla Etimesgut Uçak Fabrikası 1939 yılında, Gazi Uçak Motor Fabrikası 1945 yılında planlanmış ve yapılmaya başlanmıştır. 1939-1940 yıllarında inşaatı tamamlanan fabrikada, on dört uçak ve bir planör imal edilmiş ancak THK-16 jet eğitim uçağı sadece proje olarak kalmış ve üretimi gerçekleştirilememiştir. 1945 yılında fabrikaya paralel olarak uçak motor fabrikası projelendirilmiş ve 1948 yılında Atatürk Orman Çiftliği arazisine kurulmuştur. Bir süre yabancı lisanslı uçak motoru imalatı ve onarımı yapan fabrika kapasitesinin çok altında çalıştırılmış, pek çok yan üretimde bulunmuştur. THK Etimesgut Fabrikası için havacılığımızın esas başladığı yer dersek yanılmış olmayız. Bu fabrikada yapılam tüm projeler özgün ve yerli üretimdi. İstanbul Teknik Üniversitesi mezunu nesil burada kendine yer bulmuş ve kendi uçaklarını tasarlamıştır. Bu projelerin en önemlileri THK-2, THK-5, THK-10, THK-11, THK-13, THK-15 uçaklarıyla THK-16 jet eğitim uçağıdır. Fabrikada 1941-1950 yılları arasında özgün projeler şöyledir: Mile Magister Uçağı, THK-1, THK-2, THK-3, THK-4, THK-5, THK-5A, THK-12. Uçak üretiminde büyük başarılara ve özgün projelere imza atan fabrika, 1951'de kanunla MKE Kurumu'na devredildi ve böylece Türkiye'nin uçak üretme serüveni tarihe karıştı. Türk Havacılık Endüstrisi'nin 1911 yılından başlayarak Etimesgut Fabrikası'nın kapanmasına kadar geçen süreçte en büyük ilham kaynağı dışa bağımlılığı azaltarak yerli üretimi desteklemekti. Türkiye'nin bu dönemlerde izlediği sanayileşme politikası sayesinde genç Cumhuriyet, havacılık sektöründe diğer ülkelerden geri kalmayacağı ve fırsat verildiği anda ilklere imza atacağını kanıtlamış oldu. Atatürk'ün vefatından sonra uygulanan yanlış politikalar ve yanlış yönetim yüzünden uçak serüvenimiz rafa kalkmış olsa da İstikbal göklerdedir! diyen bir liderin izinden gitmek için girişimlerde bulunmak, bu denli önemli ve köklü bir havacılık tarihine sahip olmak bizim için gurur vericidir.


Opera, işlediği konuyu müzikal ve teatral biçimde ortaya koyan bir sahne eseridir. Anayurdu İtalya olan operanın konusu; genellikle tarihsel olaylar, mitolojik anlatılar, efsaneler ve güncel olaylardan oluşur. Avrupa coğrafyasında çok sevilen opera ile Türklerin ilk temasları için gelin Türkiye'de operanın gelişim macerasına birlikte bakalım. Osmanlı İmparatorluğu döneminde opera ile ilgili ilk bilgilere, o dönem yurt dışında görevli elçilerin sefaretnamelerinde rastlanır. Bu sefaretnamelerden en bilineni Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi'nin Sefaretnamesidir. Mehmet Çelebi Sefaretnamesi'nde opera binalarını iç ve dış mimari yapılarını, opera salonunun dekoru ve ihtişamını, operaların konusunu hayranlıkla anlatmıştır. Bir süre sonra bu anlatılar sarayın ve padişahların ilgisini çekmiştir. İlk kez III. Murad döneminde sarayda müzikli bir oyun sergilenmişse de ilk opera temsili 1797 yılında III. Selim döneminde Topkapı Sarayı'nda sahnelenmiştir. II. Mahmud ve Sultan Abdulmecit dönemlerinde İtalya ve diğer Avrupa şehirlerinden gelen opera toplulukları, İstanbul ve İzmir'de temsiller sergilemişlerdir. Sultan Abdülmecid döneminde Dolmabahçe Sarayı'nda bir opera binası yaptırılmıştır. Sanata ve özellikle operaya düşkün olduğu bilinen II. Abdulhamid, 1889 yılında Yıldız Sarayı Tiyatrosu'nu inşa ettirmiş ve İtalyan Arturo Stravolu'yu yönetmen olarak atamıştır. Bu sarayda bir çok opera ve operet sahnelenmiştir. Türkiye'de operanın asıl gelişimi ve nispeten halk arasında yaygınlaşması Cumhuriyet'in ilanından sonra gerçekleşmiştir. Cumhuriyetle gelen devrimlerden biri de müzik devrimi olmuştur. Böylece Türk müzik kültürü, cumhuriyetin kuruluşu ile yeni bir sürece girmiştir. Mustafa Kemal Atatürk genelde sanat, özelde ise müzik alanında gelişim kaydetmenin halk üzerindeki etkisinin önemine inanıyordu. Her zaman Türk halkının gelişmiş bir kültürel yapıya ve zevke sahip olmasını arzu ediyordu. Bunu yapmak için Türk müziğinin kendi dinamikleri korunarak batı medeniyetlerinin örnek alınmasını istiyordu. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Atatürk, 1934 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yaptığı bir konuşmada; Bir ulusun yeni değişikliğindeki ölçü, musikideki değişikliği alabilmesi, kavrayabilmesidir. Ulusal ince duyguları toplamak, onları bir an önce genel musiki kurallarına göre işlemek gerekir. Ancak bu şekilde Türk ulusal musikisi yükselebilir, evrensel musikide yerini alabilir. demiştir. Türk operasında Cumhuriyet Döneminin önemi çok büyüktür zira bu dönem operanın gelişimi için büyük çabalar sarf edilmiştir. Fakat sonraki dönemlerde, özellikle 1950'li yıllardan sonra Türk siyasi hayatının aktörleri değiştikçe müzik devrimi önemini kaybetmiştir. Bazı önemli kazanımlar ve nitelikler kaybedilmiştir. Türk müziğinin gelişimi bir devlet politikası olmaktan çıkarılmıştır. Opera, en nihayetinde elit bir zümrenin tekelindeki bir sanat dalı haline dönüşmüştür. Birçok yetenekli besteci ve yorumcularımız yurt dışına gitmek zorunda kalmıştır. Bunlardan en bilineni ise La Diva Turca lakabıyla dünyaca ünlü soprano Leyla Gencer'dir. Günümüz Türkiyesi'nde ise opera sanatının makus talihini döndüren kişi, 2018 yılından bu yana görevini sürdürmekte olan Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürü ve Genel Sanat Yönetmeni Murat Karahan'dır. Kendisi de uluslararası üne sahip bir tenordür. - İstanbul Uluslararası Opera ve Bale Festivali - Aspendos Uluslararası Opera ve Bale Festivali - Efes Uluslararası Opera ve Bale Festivali - İstanbul, Ankara, Çanakkale, Konya ve Diyarbakır'da düzenlenen Kültür Yolu Festivalleri Bunların yanı sıra, Murat Karahan'ın opera sanatını geniş kitlelere ulaştırmak için kişisel çabaları da söz konusudur. Bir kesim tarafından eleştirilse de Türk halk ve Türk sanat müziği eserlerini opera formunda okumaktadır. Bir dönem ünlü İtalyan tenor Luciano Pavarotti'nin yaptığı gibi ünlü isimlerle düetler yapmaktadır. Bugün artık opera salonlarında toplumun her kesiminden yaşlı veya genç insanımızı görmek mümkün. Bunlar ise Atatürk'ün hayalini kurduğu müzik devrimi ve Türk opera sanatının gelişimi için çok önemli adımlar olarak görünmektedir. Cumhuriyetin kuruluşuyla müzik ile ilgili çalışmalara hız kesmeden devam etmiştir. 1924 yılında, saray orkestra ve bandosu Mızıka-i Hümayun Ankara'ya getirilerek, Riyaset-i Cumhur Musiki Heyeti'ne dönüştürülmüştür. Aynı yıl müzik öğretmenleri yetiştirilmesi amacıyla Musiki Muallim Mektebi açılmıştır. İstanbul'da bulunan Darülelhan, 1927'de Belediye Konservatuvarına dönüştürülmüştür. Bu yeni yapılanmanın programında batı konservatuvarları örnek alınmış ve eğitim buna uygun olarak yapılmıştır. Ayrıca yurt dışından Paul Hindemith ve Carl Ebert gibi tanınmış besteciler ve yönetmenlerin Türkiye'ye gelmesi sağlanmıştır. Arzu edilen kültürel dönüşümün gerçekleşmesi, Türk müziğinin evrensel düzeye ulaşması için iyi eğitimcilerin olması gerekliliğine inanan Atatürk, bugün Türk Beşleri olarak bildiğimiz; Hasan Ferit Alnar, Ulvi Cemal Erkin, Cemal Reşit Rey, Necil Kazım Akses ve Ahmet Adnan Saygun gibi yetenekli gençleri yurt dışına eğitim almaya göndermiştir. Eğitimlerini tamamladıktan sonra ülkelerine dönen bu eğitimciler, çağdaş Türk müziğinin gelişimine çok önemli katkılarda bulunmuşlar ve yüzlerce Türk genci yetiştirmişlerdir. Bugün Klasik Türk müziğinin değerli sanatçıları Aykal Gürer, Rengim Gökmen ve Gülsin Onay onların öğrencilerindendir. Özellikle Türk operasının yapı taşlarını oluşturan bu kıymetli insanlar, eserlerini oluştururken hakim Türk kültürünü yadsımamışlardır. Eserlerinde geleneksel müzik öğeleri, halk ezgileri, halk destanları ve zaman zaman İslam ilahilerine yer vermişlerdir. Çocukların ve gençlerin eğitimi ile ilgili ise, Paul Hindemith'in Türkiye 'de yaptığı inceleme ve gözlemler sonucu oluşturduğu rapor dikkate alınarak Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı okullarda çalgı, şan ve çok sesli müzik eğitimi alınması mecburi hale getirilmiştir. Cumhuriyet kültürü ve onunla birlikte gelen yeni müzik kültürünün halk geneline yayılması için halkevleri ve köy enstitüleri kurulmuştur. Köy enstitüleri ile ilgili Atatürk'ün sağlığında başlayan kuruluş çalışmaları, İsmet İnönü döneminde Hasan Ali Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç himayesinde gerçekleştirilmiştir. Süreç içinde Türk müziği devrimi devam etmekteyken kurumlar yıllara yayılan süreçlerde değişmiş ve dönüşmüştür. Her disiplin kendi dinamiklerine uygun olarak ayrışmıştır. 16 Mayıs 1940'da, Musiki Muallim Mektebi Meclis'te çıkarılan kanun ile müzik, opera, bale ve tiyatro bölümleri olan Ankara Devlet Konservatuvarı'na dönüştürülmüştür. Gerçek anlamda opera çalışmaları bu sayede, Ankara Devlet Konservatuvarı'nda başlamıştır. 1942 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı Şan ve Opera Bölümü ilk mezunlarını vermiştir. 1970 yılına kadar konservatuvarın bir bölümü olan opera ve bale, 1970 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü adını almıştır. Ardından zaman içinde İstanbul ve taşrada kurulmuş olan müdürlükler de Ankara'daki bu merkezi yapıya bağlanmıştır. Gerçekleştirilen müzik devriminin ilk eseri, Atatürk'ün isteği ile A. Adnan Saygun tarafından bestelenen ilk Türk operası Özsoy Destanı Operası'dır. Firdevsi'nin Şehnamesi'nden uyarlanan eserin Türkçe librettosu Münir Hayri Egeli tarafından yazılmıştır. Eser 1934 yılında İran Şahı Rıza Pehlevi'nin Türkiye ziyareti sırasında, Ankara Halkevi'nde sahnelenmiştir. Aynı yıl, Atatürk'ün Ankara'ya geliş yıl dönümünü kutlamak için A. Adnan Saygun tarafından Taş Bebek, Necil Kazım Akses tarafından Bay Önder adlı operalar Ankara Halkevi'nde sahnelenmiştir. Atatürk bu operaların hazırlanmasını sadece teşvik etmemiş bizzat opera metinleri üzerinde çalışmış ve tavsiyelerde bulunmuştur. Bu eserleri A. Adnan Saygun'un Kerem Operası, Cemal Reşit Rey'in Çelebi Operası takip etmiştir. Sonraki yıllarda ise Carl Ebert yönetiminde uluslararası ünlü opera eserleri Türkçeye çevrilerek sahnelenmiştir. Bu eserlerin ilki Wolfgang Amedeus Mozart'ın Bastien und Bastienne adlı eseridir. - Cemal Reşit Rey - Ahmet Adnan Saygun - Necil Kazım Akses - Salahaddin Kalender - Nevit Kodallı - Ferit Tüzün - Cengiz Tanç - Çetin Işıközlü - Okan Demiriş - Hasan Uçarsu - Ertekin, Sibel. Türk Operası'nın Gelişim Süreci. Yüksek Lisans Tezi, T. C Başkent üniversitesi, 2007. Erişim Tarihi: 05/06/2023 - Özhancı, E. (2009). TÜRKİYE'DE OPERA, BALE ve DEVLET OPERA ve BALESİ'NİN EVRİMSELLİĞİ. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi. Erişim Tarihi: 05/06/2023 - T. C. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü. Web. Erişim Tarihi: 08/06/2023 - Serenti. Türkiye'nin Opera İle Tanışması. Web. Erişim Tarihi: 08/06/2023


Geçmiş ve günümüz arasında adeta köprü kuran, pikap iğnesi plağa değdiği anda dinleyicisine zamanda yolculuk yaptıran, nostalji tutkunlarının göz bebeği plağın Türkiye'deki serüveninde tarihi bir yolculuk yapalım. Teknik yollarla üzerine ses kaydedilen, her iki yüzünde de analog bir ses kaydı bulunan disktir. Plaklar şarkı kaydetme sayısına göre üçe ayrılır: Long-Play (33'lük), 45'lik ve taş plak. Long-Play'in her iki yüzüne de 9 parçaya kadar şarkı kaydedilebilir. Bütün bir albümü bünyesinde barındırabilir. 45'lik plakların ise her bir yüzeyinde birer şarkı bulunur. Pikap üzerinde bir dakikada 45 devir döndüğünden ismini de burdan alır. Taş plaklar ise en eski plak türü olup 78 devire sahiptir ve sadece gramofonda çalınır. Yapımında ebonit maddesi kullanıldığı için ülkemizde taş plak olarak bilinir. Fonograf, Thomas Edison tarafından icat edilmiştir ve tarihteki ilk ses kaydı bu alet sayesinde gerçekleşmiştir. Ses kaydının yanı sıra o dönemde üretilen plakları da çalan bu aletin en büyük dezavantajı sesi yalnızca kulaklıkla aktarabiliyor oluşuydu. Bu nedenden dolayı fonograf piyasada çok uzun süre dayanamadı ve yerini gramofonlara bıraktı. Gramofonun çalışma mantığı fonografla aynıdır ancak gramofonda sesi duymak için kulaklığa ihtiyaç yoktur. Fonografta olduğu gibi çatlak ve bozuk bir ses çıkmaz. Bu nedenle daha çok tercih edilmiştir. Gramofonlar sadece taş plak çalar ve maliyeti yüksektir. Pikap ise taş plak haricinde 33'lük ve 45'lik plakları çalar. Gramofonla fonografa göre sesi daha temiz, pürüzsüz iletir ve kullanımı daha basittir. Ses ve müzik kayıt tarihimiz fonografla başladı desek yanılmış olmayız. Fonograf ilk olarak takvimler 1895 yılını gösterirken Osmanlı başkenti İstanbul'da ortaya çıkmış ve Beyoğlu'nda bir piyano satıcısının mağazasının vitrininde sergilenmeye başlamıştır. 1896 yılında Dellasuda Faik Paşa tarafından Beyoğlu Parmakkapı'daki bir eczaneye fonograf getirilmiştir. İsteyenler, bu eczaneye girip 1 kuruş karşılığında 1-2 adet şarkı dinleme şansına sahip oluyorlardı. Fonografın her ne kadar dezavantajları olsa da sesi kaydetmesi açısından o dönemde büyük bir kolaylık sağlamıştı. Gramofonun ulaşılabilirliği daha kolay olsa da sesi kaydetmesi o dönem ki teknolojide pek mümkün değildi. Teknolojik yetersizlikler ve ülkemizde plak fabrikasının olmayışından dolayı fonograf üzerinden alınan kayıtlar Almanya'yla İngiltere'ye gönderilmiş, burada basıldıktan sonra İstanbul'da satışa çıkarılmıştır. 1900'lerin başında yapılan bu ilk plak kayıtları Türkçeye taş plak olarak geçmiştir. İlk plak sanatçıları arasında olan Tanburi Cemil Bey musiki içinde çok önemli bir yer tutmaktadır. 1900'lerin başında plak üreticileri İstanbul'a gelmiştir. 1908 yılında Odeon, 1912 yılında Bluementhal Plak firmaları ülkemizde faaliyet göstermeye başlamıştır. 5 yıl sonra ise Tanburi Cemil Bey'in ilk plak kaydı yapılmıştır. Türk musikisinin en büyük tanbur virtüözlerinden olan Cemil Bey bu alanda bize birçok güzide eser bırakmıştır. Daha sonra basılan plakların türleri ağırlıklı olarak Karagöz, meddah gösterileri ve gazellerdir. İlk plak çıkartan sanatçılara baktığımızda, Fikriye Hanım, Madam Eugeni, Gülistan ve Gülfidan hanımlar gibi isimler vardır. O dönemin şartlarında, müzik sektöründe kadın sanatçıların ağırlıkta oluşu oldukça gurur verici bir tablo olarak çıkıyor karşımıza. Ülkemizde plakçılık sektörüne damga vuran, birçok değerli sanatçıyı Türk musikisine kazandıran ve tanıtan ilk Türk plak fabrikası Orfeon Records'tur. Orfeon Records'a değinirken Çiçek Vadisi anlamına gelen Bluementhal ailesinin adını anmadan olmaz. Taş plakları ilk etapta Almanya'da bastıran Bluementhaller, 1912 yılında İstanbul'un Feriköy semtinde Orfeon Records'u kurmuştur. 1926 yılına dek faaliyet gösterip Tanburi Cemil Bey gibi birçok değerli sanatçıyı piyasaya kazandıran bu plak fabrikası ve stüdyosu Columbia tarafından satın alınmıştır. Bir süre daha bu şekilde üretim yaptıktan sonra Yeşilköy'de Gramofon Fabrikası'nın kuruluşuyla kapanmıştır. Orfeon Records her ne kadar Türkiye'de müzik sektöründe çığır açsa da bu döneme damgasını vuran bir diğer fabrika Yeşilköy'deki plak fabrikasıdır. The Gramophone Company, Türkiye'de plak şirketi kurmaya karar verince Sahibinin Sesi firmasıyla ortak olurlar. Nobert Şor ve Aram Gesaryan ile Gramofon Türk Limited Şirketi'ni kurarlar. Bu fabrika plak üretmenin yanında müzik, saz ve şarkıların plağa kaydedilmesindeki teknik işlerle de ilgilenmiştir. Burada ortaya çıkan plaklar Türkiye'de satılmasının yanısıra aynı zamanda Musul, Beyrut, Kıbrıs, Arnavutluk, Yunanistan, Avrupa, Amerika'ya da gönderildi. Ne var ki o dönemde teknolojik imkanların yetersizliği kayıt almayı epey güçleştiriyordu. Fabrikada kullanılan mikrofonlar rüzgar sesinden bile etkilendiği için yapılan kayıtlar bozuluyordu. Yapılan kaydı dinlemekte mümkün değildi çünkü dinlenilirse kayıt yine bozuluyordu. Türlü zorluklara rağmen Yeşilköy Plak Fabrikası 1963 yılına dek 78 devirli plaklar bastı. Bu tarihten sonra taş plak üretimini bırakarak 45'lik ve 33'lük üretimine başladılar. 1973 yılında üretim durana dek sektörü domine ettiler ve ülkenin en etkili firması oldular. Gramofon Türk Limited Şirketi'nin plak üretimi 1971 yılında bir milyonun üzerindeydi. 1940'lı yıllarda İkinci Dünya Savaşı'nın getirdiği ekonomik zorluklar müzik sektörünü de sekteye uğratmıştı. Savaş nedeniyle hükümet Varlık Vergisi almaya başlayınca plak şirketleri bundan bir hayli etkilenmiştir. 1950 yılına geldiğimizde ise Grafson firmasının yerli sermaye olarak Türk müzik piyasasına girmesiyle plak sektörü yeniden hareketli günlerine dönmüştür. Bu dönemden itibaren radyo istasyonları da yaygınlaşmış ve yayınlarda Türk musikisi ağırlık kazanmıştır. 1950'li yılların ülkemize ve müzik sektörümüze en güzel armağanı şüphesiz, lakabı gibi sanat dünyasına adeta bir güneş gibi doğan, 7'den 70'e herkesin gönlüne taht kuran, yalnızların yalnızı Zeki Müren'dir. Sahibinin Sesi firması Zeki Müren'le anlaşmış ve Zehretme Hayatı, Bu Aşkın Izdırabı Bilmem Ne Zaman Biter? taş plaklarını piyasaya sürmüştür. Zeki Müren'in yanı sıra Perihan Altındağ Sözeri'nin Bir İhtimal Daha Var, Estergon Kalesi plakları da o dönem çok sevilmiştir. 60'larda plak sanayisine baktığımızda dönemin kralı Zeki Müren'dir. Onu Nesrin Sipahi, Mustafa Sağyaşar, Behiye Aksoy, Mediha Demirkıran gibi değerli sanatçılar izler. 1965 yılında taş plak üretimini son bulur. Taş plağın en son örneklerini Behiye Aksoy, Mustafa Sağyaşar, Coşkun Erdem, Nurinisa Toksöz gibi sanatçılar vermiştir. 70'lerin sonlarına dek en şatafatlı günlerini yaşar plak endüstrisi ancak 80'li yıllarda gurbetçi işçilerin Türkiye'ye teyp ve kaset getirmesiyle beraber hem ses kayıt sistemi hem de müzik dinleme alışkanlığı bir hayli değişir. Kasetçilik adıyla yeni bir piyasa oluşmuş ve birçok firma bu piyasaya yönelmeye başlamıştır. Hem kolay kayıt alınması hem de plağa göre daha ucuz olması açısından kasetlerin yıldızı parlamaya başlamıştır. Kaset döneminin en önemli firması ise Raks 1979'da boş kaset, 1980'de dolu kaset üretimine başlamıştır. Ferdi Özbeğen ve Ümit Besen ile şahlanan kaset sektörü daha sonra İbrahim Tatlıses'in Mavi Mavi albümü ile 2 milyon satışı yakaladı. Sezen Aksu ise rekorlardan rekorlara koşmuştur. Kasetin ardından CD devreye girince plak sektörü tamamen bitmiştir. Plak albümlerinin CD'ye aktarılmasıyla müzik herkes için ulaşılabilir olmuştur. Öte yandan plak koleksiyonculuğu da ivme kazandı. Taş plak koleksiyonerleri, 45'lik toplayanlar, LP meraklıları arttı. Plak meraklıları sayesinde sadece plak satan mağazalar yeniden açıldı. Zaman içinde CD'ye olan merak da azaldı ve internet üzerinden müzik dinleme furyası öne çıktı. Birçok savaş gören, tarihe tanıklık eden, türlü zorluklara göğüs geren plak sektörü dönem dönem çöküntüye uğrasa da tüm badireleri atlatarak ayakta kalmayı başarmıştır. Günümüzde, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de plak üretimi yeniden rağbet kazanmıştır. Birçok sanatçı albümlerini plak olarak piyasaya sürmeye başlamış ve bu albümler sayesinde esen nostalji rüzgarından dinleyiciler de etkilenmiştir. - Gökhan Akçura, Türkiye'nin İlk Plak Fabrikaları Web - Salih Zeki Çavdaroğlu, Türkiye'nin Ses Kayıt Tarihine Bir Bakış Web - Berk Plak, Türkiye'de Plak Tarihi Web güzel. Akıcı bir Türkçe, anlaşılır bir yazı. Elinize, emeğinize, yüreğinize saglık. Böylesi anlamlı yazıların devamını dört gözle bekliyorum.


Türklerde askeri müziğin ortaya çıkışı, M. Ö. 209 yılına kadar dayanmaktadır. Hun İmparatorluğu'nun kuruluşu ile ortaya çıkan askeri müzik; zaman içerisinde çeşitlere ayrılmış, etkilemiş, etkilenmiş ve günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. Yazı kapsamında ilk olarak İslamiyet Öncesi Türklerde askeri müziği, ardından İslamiyetle birlikte nasıl bir değişimin yaşandığını inceleyeceğiz. Müzik, Türkler için birçok anlam ifade etmektedir. Eğlencelerin vazgeçilmezi olan müzik, savaş meydanlarında orduya destek ve motivasyon sağlamada da kullanılmıştır. Türkler ile birçok yönden ortak bir bağ kurarak bütünleşen müzik, Hun İmparatorluğu'nun kurulması ile yerini sağlamlaştırdı diyebiliriz. Türklerin süreç içerisinde çok geniş bir coğrafyaya hakim olması, birçok farklı kültürle etkileşim halinde olmasını sağlamıştır ve bu durum da Türklerin kültürel ögelerine yansımıştır. Mete Han önderliğinde ilk düzenli ordunun kurulmasıyla birlikte Hunlar, savaş meydanlarında askerlerini cesaretlendirmek ve aynı zamanda düşmana korku salmak için müziği oldukça etkili kullanmışlardır. Öyle ki o dönem hakkında bilgiler barındıran kaynaklar, Hunlar zamanında Çinlilerin de askeri müzikten yararlandığını fakat Hunların bu konuda çok daha etkin olduğunu belirtmektedir. Hunlar zamanında kurulan ilk askeri müzik topluluğu, Tuğ Takımları'dır. Günümüzdeki isimleriyle; boru, davul, zil, kös çalgıları ve tuğdan oluşmaktadır. Hunlar ile başlayan askeri müzik olgusu, Türklerin göçebe yaşam tarzı ile birleşerek kısa sürede birçok yere yayıldı ve Hindistan'dan tutun Irak'a kadar birçok saray ve orduda benzer müzik takımlarının oluşturulmasına öncülük etmiştir. Mani dinini benimseyerek Türklerde görmeye alışık olduğumuz göçebe yaşam tarzını bırakan ve yerleşik yaşama geçen Uygurlar, temel alışkanlıkların yanında kültürel aktivitelerde de önemli değişikliklere gitmişlerdir. Elbette ki bu köklü değişimler müziğe de yansımıştır. Askeri müzikte kullanılan boru, davul gibi müzik aletlerinin birçoğu, Uygurların zamanında günümüzdeki hallerini almıştır. Askeri müzikte yer alan müzik aletlerinin Uygur döneminde gelişip modern hallerini almasının yanı sıra bu dönemde ilk defa zurna görülmektedir. Uygurlar, yerleşik yaşama geçerek savaştan uzaklaşmış olsalar da Türklerde devlet sembolü olan tuğ, bu özelliğini korumaya Tuğ Takımları ile devam etmiştir. Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte ortaya çıkan ilk Türk-İslam devletleri Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular askeri müzik geleneğini devam ettirmiştir. Askeri müzik devlet içerisindeki yerini korumaya devam etse de Tuğ Takımları, Tabılhane'ye dönüşmüştür. Hunlardan bu yana devam eden Tuğ Vurma veya Nevbet geleneği, Karahanlılar'da da devam etmiş; her güne ayrı bir kök adı verilen eser seslendirilerek müzikte zengin bir çeşitlilik sağlanmıştır. Nevbet, kelime anlamıyla fırsat, topluluk anlamına gelir. Aynı zamanda askeri müzik topuluğunun ortağı önünde davul aracılığıyla icra ettiği müzik anlamına gelir. Nevbet, ilk olarak Hun İmparatorluğu'nda ortaya çıkmıştır ve Türk kültüründe oldukça önemli bir yere sahiptir. Nevbet geleneği; uyanışı, uyarıyı ve haber vermeyi simgeler. İslamiyet'in kabulü ile yaşanan bu hızlı değişim, askeri müziğin yapısını değiştirmemiş; hatta kullanım alanının yaygınlaşmasıyla ilerlemeye devam etmiştir. Karahanlılar ile sarayda sıklıkla kullanılan Tuğ geleneği, sahneye Gazneliler'in çıkışı ile yeniden savaş meydanlarında yerini almıştır. Hem devlet sembolü olarak hem de savaş meydanlarındaki yeri ile önemli bir yere sahip olan askeri müzik, İslamiyet'in kabulü ile yayılma hızını artırmış ve Abbasiler gibi diğer Müslüman devletlerde de kendisini göstermeye başlamıştır. Hun İmparatorluğu ile çıktığımız bu yolda Uygurlar'a; İslamiyet ile tanışılmasının ardından Karahanlılardan Gazneliler'e, oradan da Selçuklular'a kadar uzanan bu uzun yolculukta askeri müzik birçok kez şekil değiştirse de özünü daima korumayı başarmıştır. Savaş meydanları veya saray duvarları içerisinde sıkışmak yerine genişleyerek gündelik hayata da göz kırpmıştır. İslamiyet sonrasında dini bayramlarda törenlere katılma, namaz vakti gibi günün belirli vakitlerini halka duyurma gibi durumlarda da kullanılarak halkla iç içe olmaya başlamıştır. Türklerde askeri müziğin bu derece önemli olmasının sebebi; özellikle davulun kullanımı ile savaş meydanlarında hem karşı tarafa korku salmak hem de davulun güçlü sesiyle Türk ordusunda milliyetçilik duygusunu harekete geçirmektir. Bundan dolayı İslamiyet öncesinde savaş meydanlarında müzik ile sıklıkla karşılaşılmıştır. Savaş meydanlarının yanı sıra eğlence ve din olgularında da kendisini göstermesi, müziğin başlı başına son derece etkili bir kültürel unsur olduğunu bizlere göstermektedir. - Uygur Akademisi. Türk Kültür Dünyasında Uygur Askeri Müziği. Erişim: 22.06.2023. Web - Çağlak, E., & Filiz, S. (2018). Türk devlet geleneğinde askeri müzik ve askeri müzik eğitimi. Sahne ve Müzik, (7), 29-56. - BAYBURTLU, A. S. (2017). TÜRKLERDE ASKERİ MÜZİK TARİHİ HAKKINDA BİR İNCELEME. Online Journal Of Music Sciences, 2(1), 7-30. - Öne çıkan görsel: banafikirver. com


Irreversible (2002), Love (2015) Climax (2018) ve Lux terna (2019) gibi sıra-dışı filmleriyle tanıdığımız Fransız yönetmen Gaspar Noe'nun 2021 yapımı, ilk kez Cannes Film Festivali'nde gösterimi yapılan yeni filmi Vortex, 41. İstanbul Film Festivali kapsamında da gösterime giren filmler arasındaydı. Film, festivalde Altın Ayı ve FIPRESCİ ödülü kategorilerinde yarışarak iki kategoriyi de kazandı. Diğer yandan, filmin senaryosunu da üstlenen Gaspar Noe'nun festivalin bitiminde kazananların açıklanacağı gün, söyleşi yapmak için gelmesi de kendisini ve filmlerini takip eden sinefiller için festivalin güzel yanlarından biri oldu. Biz de film festivallerini takip etmeyi seven, Gaspar Noe sinemasına ilgi duyan sinema severler olarak Söylenti Dergi'yi temsilen söyleşiye katıldık. Bu yazıda, festival öncesi ve sonrasında eleştirmenler tarafından da konuşulan Noe'nun yeni filmi Vortex'i inceleyeceğiz ve aynı zamanda Gaspar Noe'nun söyleşide film hakkında neler konuştuğundan söz edeceğiz. Yönetmen, filmin son gösterimi yapılmadan önce Atlas Sinema salonunu dolduran izleyicilerle buluştu ve film hakkında kısa ön bilgi verdi. Öncelikle uzun yıllar İstanbul'a gelmediğini ve İstanbul'da olmaktan, salonun dolu olmasından çok mutlu olduğunu dile getiren Noe, Biraz hayal kırıklığına uğrayacaksınız, bu filmde fazla seks yok ama bolca dram var. Mendillerinizi hazırlayın ve filmden sonra görüşmek üzere diyerek filmle ilgili beklentileri oldukça yükseltti. Yazının bundan sonraki kısmı filmle ilgili tat kaçıran bilgiler içerebilir. Vortex aslında yaşlı bir çiftin, Paris'teki kitaplar ve hatıralarla dolu dairesinde geçen ve bu çiftin son günlerini ekrana taşıyan oldukça sakin bir film. Gaspar Noe'nun Climax, Enter the Void gibi son dönem filmlerini düşündüğümüzde, Vortex'te yönetmenin ele aldığı konu biraz farklılaşıyor gibi görünüyor ancak anlatım tarzı ve çekim teknikleri açısından bakacak olduğumuzda, yine Noe'nun yaratıcılığından çıkan izlenesi bir filmle karşılaşıyoruz. Her ne kadar ilk bakışta yaşlılık, demans, alzheimer gibi bilindik ve alışılagelmiş konuları işliyor gibiyse de filmin alt metinlerine incelikle işlenen ölüme, yaşlılığa, yas tutmaya ve yaşamaya dair temalar, izleyiciyi hem sarsan hem de düşündüren türden. Yani kısaca söylemek gerekirse Vortex, yaşlılık döneminde birçok insanı bekleyen bunama, vücudun yavaşlaması ve bilişsel bozulma hakkında söz söyleyen dokunaklı ve şiddetli bir film. Film, klasik bir Gaspar Noe jeneriğiyle açılıyor ve ardından Françoise Hardy Mon amie la rose adlı dokunaklı şarkısını söylüyor. Şarkı, hem sözleri hem de müziğiyle film hakkında bir şeyler söylemeye çalışırken izleyiciyi de duygudan duyguya sürüklüyor daha başlangıçta. Ardından sinema ekranı ikiye bölünüyor ve yaşlı çifti canlandıran her iki karakter küçük renkli ekranlarda yerini alıyor. Film, açılış sahnesinden itibaren ani kamera hareketleri olmadan, kulakları rahatsız eden yüksek müzik olmadan sessizce sürecek bir gezintiye çıkacağımızın ve yönetmenin söylemek istediği bir şeyler olduğunun haberini veriyor. Yaşlı çiftin sabah uyandıklarındaki günlük rutinlerini izlemeye başladığımızda filmin sabır isteyen bir yavaşlıkta ilerleyeceğini anlıyoruz. Hikayenin kendini anlatması zaman alıyor ve Vortex, neredeyse film bitene kadar ekran ikiye bölünmüş biçimde ilerliyor. Ekranın sağ tarafında, emekli terapist ve demans hastası bir kadını, anne karakterini canlandıran Françoise Lebrun'u sol tarafındaysa sinema eleştirmeni bir erkeği, baba karakterini canlandıran Dario Argento'yu izliyoruz. Karakterleri, bu ikiye bölünmüş şekilde bazen ayrı mekanlarda bazense aynı mekanlarda izlemek izleyici açısından da farklı bir deneyim sunuyor aslında. Çünkü bu teknik, karakterlerin geçirdiği duygu değişimlerini, yüz ifadelerini hatta neredeyse akıllarından geçen düşünceleri oldukça net bir şekilde görebilmemize olanak tanıyor. Gençlik yılları artık geride kalan çift, hayatın karmaşasının ve geçen yılların hatıralarının dolu olduğu bir evde huzur içinde yaşıyor gibi görünse de sahneler ilerledikçe aslında çok da öyle olmadığını anlıyoruz. Yönetmen, evin her tarafına dağılmış kitaplar, biblolar, fotoğraflar ve tablolar aracılığıyla bu ikilinin hatıralarında yaşadığını ve geçmişleriyle sıkı bir bağ kurduklarını çok net bir şekilde aktarıyor. Aynı zamanda bu kişisel eşyalar, insanın hafızasının elle tutulur olmadığının da adeta bir kanıtı olarak öylece dururlarken; izleyiciye hayatın yakında sona erecek kısa bir parti olduğunun mesajını veriyor. Gaspar Noe, hem kadın karakteri hem de erkek karakteri ayrı portreler içinde sunmaya çalışırken her ikisine de geniş bir zaman ayırıyor ve film boyunca kamera, karakterleri tüm varlığıyla çekmeyi bir an olsun bırakmıyor. Bu, filmin anlatmak istediği şeye yani yaşlanmış, demans gibi kişinin hayatını oldukça kötü etkileyen bir hastalığa yakalanmış bir kadın ile ona bakmaya çalışan ve bir yandan da yazmak istediği kitaba odaklanmak isteyen kocasının bulundukları durumla mücadele etme biçimlerine yakından dahil olmamızı sağlıyor. Bu durum, iki ayrı ekranda iki ayrı karakterin yaptığı her şeyi gözlemleme isteği oluşturduğu için filmi izlemek bazen yorucu olabiliyor ancak yönetmen bunu biraz daha az yorucu kılabilmek için çifti; biri uyurken ya da otururken diğeri hareketli haldeyken ekrana yansıtıyor. Bunu yaparken izleyicinin odağının nerede olacağından da emin oluyor, dolayısıyla oldukça sürükleyici bir teknikle çekilmiş Vortex. Ayrı ekranların kullanılmasının filmin hikaye anlatıcılığına eklemlendiği bir nokta daha var ki o da çiftin deneyimlerinin birbirinden nasıl uzaklaştığını ve sonra nasıl tekrar bir araya geldiğini, yalnızlıklarını nasıl yaşadıklarını izleyebiliyor olmamız. Öte yandan, karakterler evin farklı bölümlerinde ya da şehrin sokaklarında dolanırken arkadan onları çeken kamera, izleyicinin filmin doğal koşullarına yerleşmesine imkan sağlıyor. Karakterlerin gezindiği pencereler, durdukları kapılar, oturdukları masalar; yas, yaşlılık, hastalık ve tüm bunlara rağmen aşk, kendinin ve bir başkasının yaşamının sonunu kabul etme üzerine düşünme alanları olarak konumlanıyor. Elbette yaşlı çiftten başka karakterler de film için önemli noktada; çiftin oğlu ve torunu. Çift, artık hem kendilerine hem de birbirlerine bakamayacak hale geldikleri için oğulları, anne ve babasını daha iyi bakım alabilecekleri bir bakımevine gitmelerini tavsiye ediyor, filmde bu konu hakkında tartıştıkları birkaç an olsa da çift evlerini ve hatıralarını bırakıp gitmek istemiyor. Filmin kaçınılmaz sonunu hazırlayan belki de bu tercihleri oluyor. Kocasının, oğlunun ve torununun kim olduğunu, nerede olduğunu, evini dahi hatırlamayan bir kadının; ani bir düşme ya da hastalanma durumunda yapabileceğinin kısıtlı olması ve oğlunun da uyuşturucu bağımlısı, sorumluluk almaktan kaçan biri olması aileyi çözülmesi gereken bir düğümün içine sürükleyen sebepler. Ancak tüm olumsuz koşullara rağmen çiftin birbirine olan bağlılığının ve aşklarının filmin sonuna kadar değişmeden kalması hikayeyi naif kılıyor. Bu noktada, filmin oyuncularının her birinin oldukça başarılı işler çıkardığını söylemek gerekli nitekim Dario Argento, Françoise Lebrun ve Alex Lutz rollerine öyle iyi adapte olmuşlar ki filmin genel atmosferini yansıtmada üstlerine düşeni yapıyorlar. Argento ve Lebrun yaşlılığın getirdiği homurdanmaları, mırıltıları, uykulu hali ve hayatlarının nasıl yavaş aktığını ekrana oldukça iyi bir performansla yansıtıyorlar. Çiftin torununu oynayan çocuk oyuncu dahil hikaye açısından önem taşıyor. Oyunculuklar ve kamera çekimleri dışında, filmin bazı sahnelerinde arka plandan duyulan radyo ve televizyon sesleri, hikayeye ve filmin temasına ayrı bir aura katarken; karakterlerin televizyon ekranından izledikleri görüntülerin de yine filmin içerisine güzel işlenmiş detaylar olarak konumlandığını belirtelim. Filmin hikayesinin gidebileceği nokta elbette baştan belli; film izleyiciyi gittikçe aşağı doğru çekiyor ve hüzün verici bir sonla bitiyor. Çoğu eleştirmen tarafından gerek teknik açıdan gerekse hikaye ve anlatım tarzı açısından Vortex, Gaspar Noe'nun en kasvetli ve olgunluk çağı filmi olarak nitelendiriliyor. Gerçekten de yönetmenin önceki filmlerindeki yüksek tempo, bu filmde neredeyse hiç yok; oldukça saygılı, sessiz ve kalbi kırık ama çıplak ve acımasız da bir film Vortex. Gaspar Noe, gerçekten de bir sanatçının bakış açısından, ağırbaşlılıkla, kamerasını hassas konulara nasıl doğrultacağını biliyor. Filmlerinin her birinin, sinemada estetiğin yeniden bir keşfi gibi olduğunu söyleyenler yok değil. Yine de Gaspar Noe sinemasıyla daha önce tanışmamış bir izleyici için izlenmesi biraz zor bir film olduğunu da söylemeden geçmeyelim ancak hayatın içinden, doğal ve dokunaklı bir hikaye izlemek isteyenler için Vortex güzel bir seçim olabilir. O halde tekrar söyleşiden bahsedelim. Filmin izlenmesiyle birlikte salondaki izleyiciyi oldukça sarsan yönetmen, büyük bir alkış aldıktan sonra film hakkındaki soruları yanıtlamak için salona geri döndü. Vortex'in pandeminin başlarında oldukça hızlı çekilen bir film olduğundan ve bazı sahnelerde doğaçlama ilerlendiğinden bahsetti. Filmin senaryosunu da yazan Noe, karakterleri kurgularken kendisinden, annesinden ve anneannesinden de esinlendiğini dile getirdi. Diğer yandan, geçtiğimiz yıl beyin kanaması geçirmesinin ardından ölüm ve yas tutma gibi konular üzerine düşünmeye başladığını ve Vortex'in bunun üzerine ortaya çıktığını da ekledi. Söyleşideki en heyecan veren konu ise Noe'nun, Vortex 2'nin de çekileceğinden bahsetmesi oldu. Devam filminin, anne ile babasını kaybeden bir yetişkinin ve oğlu Kiki'nin, ailelerinden kalan mirasla ne yapacakları üzerine olduğunu da belirtti. Son olarak, Vortex'in gelecek aylarda Türkiye'deki farklı sinema salonlarında gösterime gireceğini de söyleyelim. Festival filmlerini sevenler için oldukça iyi bir film olan Vortex'i mutlaka izlemenizi tavsiye ediyoruz. Filmin açılışında geçen bir cümle. Tebrik ederim. Çok başarılı bir incelemeydi, aşırı keyifle okudum. Eline sağlık.


Takvimler 18 Haziran 1815'i gösterdiğinde başta Avrupa'nın ve neticede tüm gezegenin kaderini tayin edecek olan muharebe Belçika'nın Waterloo Kasabası yakınlarında patlak vermişti. Napolyon Bonapart 1812 yılında 690.000 kişilik ordusuyla Rusya üzerine yaptığı seferde Moskova önlerine kadar gelse de; Rus birlikleri karşısında çıkmamış ve eksi otuz dereceye varan sıcaklık kış şartlarına hazırlıklı olmayan Fransız ordusunu savaşamadan, gerisin geri dönmek zorunda bırakmıştır. 690.000 kişilik Fransız Ordusu'nun yarısına yakını dönüş yolunda zorlu koşullara dayanamayarak ölmüş veya hastalanmıştır. Moskova seferi sonrası zayıflamış olan Fransız Ordusu, Leipzig Savaşı'nı kaybetmiş ve son olarak 1814 yılında Paris Muharebesi'yle Paris şehrinin anahtarları Fransız Dış İşleri Bakanı tarafından Rus Çarı'na verilmiştir. Paris'in Çar'a tesliminden sonra Napolyon, Elba Adasına sürgüne gönderilmiştir. Napolyon, Elba Adası'nda yaklaşık dokuz ay kalmış ve ülkesindeki gelişmeleri yakından takip etmiştir. Halkın mevcut durumdan rahatsız olduğunu gören Napolyon 26 Şubat 1815'te Elba Adası'ndan kaçmıştır. Waterloo'da karşı karşıya geleceği düşmanı General Wellington, asker kökenli ve başarılı bir figür olan Napolyon için onun sahada olması 40.000 kişilik bir etkiye sahipti demiştir. 1 Mart 1815 günü karaya çıkan Napolyon halkın sevgisini ve desteğini arkasına almış ve geçtiği yerlerden taraftar toplayarak Paris'e doğru ilerlemeye başlamıştır. 5 Mart günü Napolyon'u tutuklamakla görevlendirilen 7. Piyade Alayı toplu olarak Napolyon saflarına geçmiştir. Daha sonra ise Waterloo savaşında kritik görevler alacak olan General Ney, 6.000 askeriyle Napolyon'a katılmıştır. Monarşi yanlıları kendisine karşı ordu bile toparlayamamış ve Napolyon savaşmadan, tahtı Kral IVIII. Louis'den geri almıştır. Napolyon'un yeni hedefi ise kendisine karşı kurulan ittifakı yok etmektir. Müttefikler Napolyon'un kaçışını haber alır almaz 150.000 kişilik bir ordu kurulması için anlaşmıştı. Birleşik Krallık, Prusya Krallığı, Rus Çarlığı ve Avusturya Napolyon'a karşı birlikte hareket ediyordu. Britanyalılar ve Prusyalılar Napolyon'a karşı büyük bir ordu kurmak için Hollanda'da toplanıyorlardı. Napolyon, iki ordunun birleşmesi halinde zafer kazanmasının oldukça zor olduğunu gördü ve onlarla ayrı ayrı savaşmak için Belçika üzerinden saldırıya geçti. Lingy'de Prusya ordusunu mağlup eden Fransızlar savaşın ilk etabını kazanmıştı. General Blücher Komutasındaki 116.000 kişiden oluşan Prusya Ordusunu mağlup eden Fransız Ordusu General Wellington liderliğinde bulunan Britanya Birliklerine karşı topyekun bir saldırıya girişmek için fırsat kollamaktaydı. Lingy'de Prusyalıları yenen Fransızlar, Quatre Bras'da ise sayıca üstün olmalarına rağmen Britanyalılara üstün gelememiştir. Kavşak görevi gören Quatre Bras'yı tutan Britanyalılar güvenli şekilde daha kuzeye çekilmişlerdir. Quatre Bras'ya saldıran birliklere komuta eden General Ney üst üste hatalar yaparak Fransız Ordusu'nun çok sayıda kayıp vermesine sebep olmuş ve Quatre Bras hala alınamamıştır. Öte yandan Napolyon iki ordunun birleşmesini önlemek ve geri çekilen Prusya birliklerini takip etmek için General Grouchy'i görevlendirmiştir. Birliklerini daha kuzeye çeken General Wellington'ın askeri dehası gizlenme üzerineydi. Napolyon'un top atışlarından korunmak ve ordusunun niceliğini öğrenmesine engel olmak için Wellington birliklerini savaş alanında bir tepenin hemen arkasına konumlandırmıştı. Bu halde Napolyon düşmanının sayısını öğrenemiyor bu da stratejisini belirlemesine engel oluyordu. Nihayet 18 Haziran sabahı Napolyon birliklerine saldırı emri verdi. Fakat önceki iki gün çok şiddetli yağan yağmur savaş alanındaki killi toprağı adeta bataklık haline getirmişti. Çamur öylesine can sıkıcıydı ki Fransız Ordusu'nun en önemli üstünlüğü sayılan toplar ilerleyemiyor ve manevra yapamıyordu. Fransız Süvarileri tepeye konumlanan düşmanlarına karşı hücum ederken çok yavaş kalıyor ve dakikada en fazla 3-4 atış yapabilen misket tüfekleriyle bir bir yok ediliyordu. General Wellington tüm gücüyle savunma yapıyor ve her koşuldan faydalanıyordu. 18 Haziran akşamına kadar süren şiddetli çatışmalar Britanyalıları yerinden söküp atmaya yetmemişti. Tam da bu saatlerde General Blücher komutasındaki Prusya Birlikleri'nin yaklaştığını öğrenen Napolyon, piyadelerin ilerleyemediğini de görünce İmparatorluk Muhafızları'ndan oluşan birliğe tepeye doğru taarruz emri verdi. Muhafızların geldiğini gören Wellington ise çekilme emri verdi. Şimdi sıra Wellington'daydı. Fransız İmparatorluk Muhafızları 1792'den bu yana savaşan deneyimli askerlerden oluşuyordu. Piyadelerden ayrılarak tepeye kadar hücum eden muhafızlar tam tepeye vardıklarında Wellington'ın askerleri aynı anda gizlendikleri yerden çıkarak karşı saldırıya geçti. Muhafızlar bu saldırı karşısında şoka uğramış ve zayıf bir karşı koymadan sonra geri çekilmeye başlamıştı. Wellington'ın takip etme emri ile Britanya Ordusu askerleri, kaçan Fransız Muhafızlarına saldırmaya devam etti. Saatlerdir ele geçirmeye çalıştıkları tepeyi almaları için gönderdiği Muhafızların tepeden aşağı kaçtığını gören Napolyon oldukça şaşırmıştı. Wellington'ın bu hamlesi muharebede psikolojik üstünlüğü ele geçirmesini sağlamıştı. Saatler sonra General Blücher'in de desteğini alan Britanya Ordusu, sayı üstünlüğünü de ele geçirmişti. Prusya Birlikleri'nin savaş alanına gelmesiyle Napolyon'un tek şansı General Grouchy'nin bir an önce savaş alanına gelmesiydi; ancak bu hiçbir zaman olmadı. General Grouchy takip ettiği Prusya Ordusu'nun küçük birliklerine Wavre yakınlarında saldırırken Waterloo Savaşı artık bitmek üzereydi. Napolyon'un beklediği yardım gelmeyecekti ve ağır kayıplar vererek eriyen Fransız Ordusu mağlup olmuştu. 7 Temmuz 1815'de Paris'e gelen Napolyon tahttan çekildi ve St. Helena Adası'na sürgüne gönderildi. Waterloo Savaşı, 1789 Fransız Devrimi ile başlayan Avrupa savaşlarına uzun sayılabilecek bir sürenin ardından son bulmuştur. Waterloo Savaşı ve öncesinde 23 yıl boyunca süren savaşlar, Fransa için Avrupa'nın hakimi olma mücadelesi anlamına gelirken Fransa'nın en önemli rakibi Britanya Krallığı olmuştur. İngiliz Donanmaları'nın denizde Fransa Donanması'na üstün olduğu tartışılmaz bir gerçek olduğu gibi Fransız Ordusu'nun karadaki üstünlüğü de ortadadır. Fransız Ordusuna üstünlük kurma şansı olmayan Britanyalıların stratejisi Napolyon'u yalnızlaştırmak ve Avrupa'da Fransız üstünlüğünün önüne geçmek olmuştur. Diplomasiyi daha o tarihlerde çok iyi kullanan İngilizler Fransa'ya karşı Prusya, Avusturya ve Rus Çarlığı ile anlaşma yapıp müttefik bloğunu oluşturmuştur. İngilizler başarılı olmuş müttefiklerin galibiyeti sonrası Kırım Savaşı'nın kısa sayılabilecek kesintisi dışında Avrupa'da I. Dünya Savaşı'na kadar çatışmasızlık hakim olmuştur. İngilizler burada edindikleri tecrübeyi yüz yıl sonra tüm Avrupa'ya savaş açan bir başka ülke için kullanacaklardı. - 988'de Rus Çarı Ortodoks Hristiyan olmak yerine Müslüman olsaydı ne olurdu? - II. Dünya savaşını Naziler kazansaydı ne olurdu? Bu sorular tarihe ve coğrafyanın kaderine yön veren tüm olaylar için tekrarlanabilir. Waterloo Savaşı da Stefan Zweig'in İnsanlığın Yıldızının Parladığı Anlar isimli kitabında Dünya Çapında Saniye: Napoleon Waterloo'da. Napoleon'un yardımcısı General Grouchy yardıma gelecek mi? başlığı ile ele alınmış ve tarihin dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçmiştir. - Ya General Grouchy yardıma gelebilseydi? Ya yağmur yağmasa ve Napolyon toplarını kullanabilseydi? Ya General Blücher Lingy yenilgisi sonrası Prusya topraklarına geri dönseydi ve Waterloo Savaşını Napolyon kazansaydı ne olurdu? O dönemde finans piyasası savaşlardan direkt etkilendiği için Rothschild, Mallet gibi aileler savaş alanına muhbirler göndererek savaşın sonucunu herkesten önce öğrenmeye çalışırlardı. Bilindiği gibi Rothschildler de servetlerini Waterloo Savaşı'nı İngilizlerin kazandığını herkesten önce öğrenerek elde etmiştir. İngilizler kaybetseydi şu an dünyanın en zengin aileleri denince ilk akla gelen isimlerden biri olan Rothschild ailesinin serveti bu denli büyük olmayabilirdi. Fransızlar kazansaydı Fransız Frankı'nın değer kazanması ve İngiliz Sterlini'nin değer kaybetmesiyle, yapacakları spekülasyonlarla muhtemelen bu defa Fransız Mallet ailesi Rothschildlerin servetine sahip olacaktı. Wellington Britanya başbakanı olamayacaktı. Fransızların üstünlüğünü kabul etmek zorunda kalan İngilizler onlarla anlaşma masasına oturacaklardı. İsveçli ABBA grubu 1974 yılında Waterloo isimli stüdyo albümlerini çıkarmayacaktı. Ünlü yazar Stendhal Dünya Klasikleri arasında yer alan romanı Parma Manastırı'nı yazmayacaktı. Hatta ada ülkesinde direksiyonlar solda bile olabilirdi. Ancak büyük olasılıkla Waterloo'yu kazansa dahi Ruslar'ın ve Avusturyalıların sayısı bir milyona yaklaşan ordularına karşı Napolyon galip gelemez ve sonuç değişmezdi. Çünkü Napolyon'un tüm planları Britanya ve Prusya ordularını yenmek üzerineydi. Rusların ve Avusturyalıların ise bu galibiyet sonrası korkup kendisine anlaşma önereceğini düşünmekteydi. Ancak bu sayıdaki bir orduya karşı Napolyon'un bir hazırlığı bulunmamaktaydı. - Zweig, Stefan. İnsanlığın Yıldızının Parladığı Anlar. İstanbul: Panama Yayıncılık, 2017. - Battle of Waterloo. National Army Museum.


Hepimizin. Yediklerime biraz dikkat edeyim., Bu ara kilo aldım. veya Sağlığıma biraz daha fazla özen göstermem gerek sanırım. diye düşündüğü zamanlar olmuştur. Mart 2023'te Netflix'te gösterime giren Wellmania dizisinin ana karakteri Liv de bunların hepsine aynı anda ve çok hızlı bir şekilde dikkat edip, çabalarını sonuçlandırmaya mecbur kalacağı zor bir durumun ortasında bulur kendini. Hayatı uçlarda yaşayan bu çılgın karakteri ve diziyi gelin yakından tanıyalım. Liv New York'ta yaşayan kırklı yaşlarında bir kadındır. Hızlı yaşayıp, içki içtiği, uyuşturucu kullanıp, yediklerine asla dikkat etmediği; kısacası kendisine hiç özen göstermediği bir yaşam tarzı vardır ve bunu oldukça kanıksamıştır. New York'taki hayatı görünürde oldukça iyi gitmektedir. Çok ünlü aşçı ve eleştirmenlerin katılacağı bir televizyon programında hakem olma ihtimali vardır. Ancak güvenilirliğini artırmak, kendini ispatlamak için patronu ona kaliteli bir yazı yazması gerektiğini, iyi bir hikayeye ihtiyacı olduğunu söyler. Birkaç günlüğüne çocukluğunun geçtiği Avustralya'ya ailesini ve arkadaşlarını görmeye giden Liv'in yaşadığı birtakım talihsiz olaylar dizisi neticesinde Amerika'ya dönebilmesi bir süreliğine imkansız hale gelir ve hayatının fırsatı olan televizyon programına yetişebilmek için türlü türlü planlar yapmaya başlar. Dizinin açılışını anlık ve uçlarda yaşayan, sonunu düşünmeyen halleriyle Liv yapıyor. Hijyenine pek dikkat etmediğini dizi boyunca pek çok kez duş almak yerine kendisini ıslak mendille silmesinden anlıyoruz. Arkadaşının doğum günü için sürpriz yapıp partisine habersiz gittiğinde daha ilk dakikadan üzerine çıktığı sehpayı kırması izleyiciye dizi boyunca biraz baş belası bir karakter izleneceğinin sinyallerini veriyor. Zaman zaman panik atak yaşasa da pek üzerinde durulmuyor. Ailesinin kalp geçmişi var, babası çok genç yaşta kalp krizinden vefat etmiş. Liv'in 16 yaşından beri en iyi arkadaşı. Küçükken Liv'in babasının öldüğü gün gittiği partide tanışıyorlar. O da kendi evliliğinde bazı sorunlar yaşıyor ve sezon boyunca eşini anlamak, sorunları çözmek için uğraşıyor. Zaman zaman derdini Liv'e açsa da bu ilişki dinamiğinde daha yetişkin ve sorumluluk sahibi olanın kendisi olması dikkat çekiyor. Liv'in erkek kardeşi. Liv ne kadar sağlıksız bir hayat sürüyorsa, Gaz da o kadar kendine dikkat ediyor, nitekim bir spor salonunda eğitmen. Bu noktada babasının ölümünün Liv'in aksine onu daha da sağlıklı yaşamaya iten bir sebep olduğu söylenebilir. Nişanlısıyla evlenmek üzereler ve tıpkı Amy gibi, Gaz da ablası Liv'e biraz daha güvenebilmek ve hazırlıklarda yardımını alabilmek istiyor ancak muhtemelen geçmiş deneyimlerinden ötürü ablasına hiç güvenmiyor. Diğer taraftan onun da dizi boyunca kendini sabote etme konusunda bazı sınavlara tabi tutulduğu görülüyor. Liv'in annesi. Kızının aksine hiç kendini bırakamıyor ve bir plana, kurallara ihtiyaç duyan yıllarca bu şekilde yaşamış bir karakter. Uzun zamandır çalıştığı işinden kovulup, mali durumuna göz attığında aslında artık çalışmasına gerek olmadığını öğrenmesine rağmen ne yapacağını bilemediği ve alışık olmadığı için bunun da keyfini çıkaramıyor. Diziyi izledikçe hikayenin yüzeysel komediden çok daha öte olduğu ortaya çıkıyor. En iyi arkadaşının Liv'den bir miktar bıktığını görüyoruz, zamanı çoğunlukla onu tolere ederek geçiyor. Liv'in sık sık fazla ileri gitmesinden bezdiği görülüyor. Diğer taraftan ailesi de sürekli dikkati üzerine çekmesinden bıkmış. Annesi de erkek kardeşi de onu pek ciddiye almıyorlar. İkisiyle de sorunları var; bunu annesine yardım etmeye çalıştığı bir anda annesinin Ne zaman yardım etmeye çalışsan bir şekilde daha kötü oluyor demesinden, kardeşinden yardım istediğinde Bizden kurtulmaya can atıyorsun değil mi? Bu işi çözmede başarılar! diyerek onu geri çevirmesinden de anlıyoruz. Bir yandan da eğlence deyince akıllara hep Liv geliyor. Amy'nin oğlu için düzenlediği doğum günü partisinde tüm çocukları o eğlendirip oyalıyor. Liv'in, kardeşinin düğünündeki eksikliği O eğlenmeyi bilirdi.'' gibi cümlelerden hissediliyor. Yine Amy'nin kızı, bir sorun yaşadığında annesi yerine onu arıyor ve lunaparktan onu almaya gelmesini istiyor. Liv madde etkisinde olmasına ve Amy ile araları bozuk olmasına rağmen gidip bir şekilde kızını alıyor; buradan da aslında umursamıyor olmadığını, sadece bazen düşünmeden hareket ettiğini anlıyoruz. Ana karaktere dizinin başlarında sempati duymak seyirci için biraz güç; herkese ve her şeye karşı umursamaz görünen, davranışlarının sonuçlarını ve insanları incitip incitmeyeceğini pek de düşünüyormuş gibi görünmeyen bu karaktere değil, yan karakterlere daha fazla yakınlık hissediliyor. Sezon boyunca Liv için dönüm noktası niteliğinde bazı olaylar gerçekleşiyor. Bunlardan birincisinde, yeni bir yazı için görüştüğü bir kişisel gelişim gurusu olan Camille aracılığıyla hiç hesapta yokken ve beklemediği bir anda kendisiyle yüzleşiyor. Birlikte yaptıkları meditasyon sırasında okyanus sesleri duyması ve ortamdan uzaklaşmak istemesi, Başarısız olmaktan korkuyorum! demesi, Camille'in Nerede başarısız oldun? Kimi hayal kırıklığına uğrattın? soruları, dizinin ilerleyen bölümleri için önemli bir ipucu niteliğinde. Bu sayede insanları yüzüstü bırakmaktan korktuğunu öğreniyoruz. İkinci ve çok daha derin anlamlar içeren deneyimi ise psikiyatriste gitmeye çalışırken bir şekilde yolunun bir ölüm doula'sı ile kesişmesi sonucu kendini bir cenaze evinde bulması. Bu vesileyle Liv'in kendi babasının ölümüne ilişkin anılarla ve yasıyla yüzleşmesine tanık oluyoruz. Burada gördüğü sevecen ve iletişime açık manzarayı, 16 yaşındayken kendi babası öldüğünde hakim olan, sevgisiz, annesinin hiçbir şey olmamış gibi davrandığı hatıralarla kıyaslamak onu zorluyor. Kendi deneyimi katıldığı ölüm merasiminden çok farklı ve tezat niteliğinde. Karakterler ölü yatağının başında şarkı söyleyip hem güler hem ağlarken, trajikomik ve insanın içine işleyen acı-tatlı bir an yaşanıyor. Bir anlamda Liv de kendi babasıyla çocukken bulamadığı vedalaşma fırsatını buluyor diyebiliriz. Bu vesileyle babasının öldüğü ve en yakın arkadaşı Amy ile tanıştığı güne gidiyoruz. Bu anıda üzücü ve çarpıcı olan nokta, Liv babasının öldüğü o gün lazanya tabağını alarak bir partiye gidip döndüğünde annesinin sadece tabağı sorması. Ne Liv'in iyi olup olmadığını merak ediyor ne babasından bahsediyor. Liv o küçük yaşında o yasla ve yoğun, zorlayıcı duygularla yalnız başına yüzleşmek zorunda kalıyor. Hayatının geri kalanında neden sürekli düşünmeden parti yaptığını ve kendinden kopuk yaşadığını anlamak ve Liv'e sempati duymaya başlamak da buradan sonra daha kolay oluyor. O gün o partiye gitmesinin ardında yatan neden ölümü düşünmemek; tıpkı sonrasında yaptığı her şey gibi. O günden sonra asla yavaşlamadığı ve durmadığı anlaşılıyor. Karşımızda hızlı bir yaşam ve zararlı alışkanlıklarla duygularını bastırmaya çalışan, görünenden daha karmaşık bir karakter olduğunu anlıyoruz. Sezon boyunca Liv'in babasının ölümüne ilişkin detaylar da seyirciye yap boz parçaları şeklinde veriliyor. Önce çok genç yaşta ve kalp krizinden öldüğünü öğreniyoruz. Dizi ilerledikçe Liv'in o sırada onun yanında olduğunu, neden her panik atak geçirdiğinde zihninde deniz kenarına gittiğini, okyanus sesleri duymasının nedenini, babasının ölümünde kendisine biçtiği rolü, derin pişmanlık ve suçluluk duygusunu öğreniyoruz. Nereden bakılırsa bakılsın 16 yaşında bir çocuğun omuzlarına çok ağır gelecek bu yükü çok uzun yıllardır taşıyan Liv'in muhtemelen içerde o yaşta takılıp kaldığı görülüyor. Dizide ana meseleye eşlik eden ve diziye renk katan yan hikayeler de var. Gaz'ın nişanlısıyla ilişkisindeki dinamik, Amy'nin eşiyle yaşadığı sıkıntılar ve bunları çözmek için bulduğu yaratıcı çözümler, Liv'in flörtüyle olan iletişimi bunlara örnek verilebilir. Sezon finalinde yaşanan beklenmedik gelişme izleyiciye Acaba bu olayı öğrenmek Liv'i tekrar tetikleyecek mi? Eski alışkanlıklarına geri düşürecek mi? Bir noktada Avustralya'ya geri dönecek mi? gibi sorular bırakıyor. Wellmania sağlıklı yaşam, aile ilişkileri, yüzleşme, travma ve bedene etkileri, kişinin kendisiyle olan ilişkisi gibi birçok alana dokunan, izlemeye değer bir dizi olarak öne çıkıyor. Dizinin 2. sezonunun olup olmayacağı ise hala bir merak konusu.


Bu klişe konuda sayısız film çekilmiş, bu filmleri çoğu kişi en az bir defa duymuş ya da seyretmiştir. İlk önemli örneklerini 70'lerde çıkaran ve 80'li yıllarda oldukça popülerleşmeye başlayan slasher'ı korku sinemasının bir alt türü olarak tanımlayabiliriz. Slasher, İngilizce slash kökünden gelmektedir. Bu tür filmlerde genellikle bir katil ve bir veya bir grup kurban bulunur. Eğer kurbanlar gençse, bu tür filmlere de teen slasher adı verilir. Katil ve kurbanlar arasında kedi fare kovalamacası yaşanırken kurbanlar kimi zaman savunma yaparak kimi zamansa atağa geçerek hayatta kalma mücadelesi verir ve bu sırada katil tarafından -genellikle keskin bir aletle- tek tek katledilirler. Bu mücadele esnasında şiddetin dozu kızıştıkça kızışır, ortalık kan gölüne döner ve kesilmiş vücut parçaları etrafta uçuşur. Seyircinin orantısız şiddete karşı tahammül seviyesi zorlanır ve sabrı test edilir. Peki, bu kadar işkence ve dehşete rağmen neden slasher türünün azımsanamayacak bir izleyici kitlesi vardır? İnsanın bilinçaltındaki şiddet eğilimi gibi birçok psikolojik çözümleme bir kenara, slasher'ların izlenmesi ve sevilmesindeki temel sebeplerden biri seyircinin kurban ile empati kurarak günlük hayatta sık sık hissetmediği bir duygu hissetmesidir: korku. Ölüm korkusu, elbette her insanın açık açık ya da gizli bir şekilde hissettiği bir duygudur fakat mutluluk, hüzün gibi günlük hayatın içine tamamen sızmış bir duygu değildir. Dolayısıyla sinema aracılığıyla bu duyguyu simülatif bir şekilde de olsa yaşayabilmek izleyiciye heyecan verici ve besleyici gelir. Tıpkı filmin içindeki karakterler için olduğu gibi seyirci için de o an aşk, arkadaşlık, insan ilişkileri, ailevi sorunlar, maddi sorunlar, mesleki sorunlar önemsizleşir ve yerini çok ilkel ve temel bir güdü olan hayatta kalma güdüsüne bırakır. Hayatta kalmak dışındaki her şey bulanıklaşır ve seyirci de tıpkı filmdeki karakterler gibi tamamen bu güdünün peşinden sürüklenir. Belli bir kesim slasher türünün ilk güçlü örneği olarak Alfred Hitchcock'un Norman Bates karakterini sinemaya kazandırdığı 1960 yapımı Psycho filmini ve yine 1960 yapımı Micheal Powell tarafından yönetilen Peeping Tom filmini gösterse de bu filmler slasher türünün birçok tipik özelliğini içermezler ve psikolojik korku başlığı altında değerlendirmeye daha uygun bulunurlar. Slasher türünün hem içerik hem de teknik açısından standartlarını belirleyen ve furyayı başlatan film olarak ise bugün hala remake'leri çekilen, John Carpenter'ın yönetmen koltuğunda oturduğu 1978 yapımı Halloween filmi görülmektedir. Bununla birlikte 1974 yapımı Teksas Katliamı, 1980 yapımı 13. Cuma ve Wes Craven tarafından çekilen 1984 yapımı Elm Sokağında Kabus filmleri de slasher türünün ilk güçlü örnekleri arasındadır. Çoğu slasher film, kanlı bir cinayetle sonuçlanan kısa bir giriş sekansından sonra neşeli bir yolculukla açılışı yapar. Gençlerimiz, sadece basit bir hafta sonu eğlencesi amacıyla çıktıkları tatilde başlarına geleceklerinden habersiz bir biçimde eğlenirler, birbirlerine sataşırlar. Bu görüntüler sonraları meydana gelecek dehşete bir kontrast hazırlar. Bu gizemli kişi, gençlere genellikle gitmekte oldukları yere gitmelerinin tehlikeli olduğunu ima eder. Fakat gençlerimiz tabii ki de oralı olmaz. Slasher'larda gençler etraftan gelen bütün uyarıları, tehditleri ve işaretleri ölüm kapıya dayanıncaya kadar ciddiye almaz. Bir slasher filminde genellikle grubun en umursamaz, en şakacı ve şişman tiplemesi katilin ilk kurbanı olur. Böyle bir klişenin kendini tekrarlıyor olması, slasher filmlerde Hristiyanlığın yedi ölümcül günahından tembellik ve oburluğun cezalandırılıyor oluşu fikrini gündeme getirmiştir. Slasher'lar sinemaya final girl kavramını da sokmuşlardır. Teen slasher filmlerde, gençler teker teker öldükten sonra geriye son bir karakter kalır. Bu karakter genellikle bakire bir kadındır. Herkes öldükten sonra final kızının katili öldürmesi ile film biter. Slasher'larda cinsellik yaşayan kadın karakterler ilk katledilenler arasındadır. Bu durum tıpkı şişman karakterin ilk öldürülen karakter olmasının oburluk günahıyla ilişkili olabileceği gibi, cinsellik yaşayan karakterlerin öldürülmesinin de yedi ölümcül günahtan şehvet ile ilişkili olabileceği fikrini doğurmuştur. Bu kalıp ve klişeler, slasher filmlerin yozlaşmış Amerikan gençliğine bir tenkit niteliği taşıdığı ve 80'li yıllarda Katolik kilisesi tarafından fon alarak desteklendiği iddialarını güçlendirmiştir. Sonraları bu kalıplar zamanla kırılmış, özellikle Scream serisi ile tür yepyeni dinamikler kazanmıştır. Sinemanın en ikonik final kızı, Wes Craven'ın çektiği Scream filmi ile hayatımıza giren ve Neve Campbell tarafından canlandırılan Sidney Prescott karakteridir. Sidney karakteri Neve Campbell'in kariyerinde tam bir dönüm noktasıdır, onu büyük bir üne kavuşturmuştur. Bir başka ikonik final kızı ise yine Wes Craven'ın çektiği Elm Sokağında Kabus filminin ana karakteri Heather Langenkamp karakteridir. Slasher filmlerde katil genellikle sürekli maske taktığı için yüzünü tam olarak göremediğimiz gizemli ve ikonik bir tiplemedir. Psikolojik olarak sorunlu ve travmatiktir. Travmaları genellikle çocukluğuna dayanır. Halloween'in ikonik katili Micheal Myers ilk cinayetini küçük bir çocukken işler, Teksas Katliamı'nın ikonik katili Leatherface psikopat yamyam bir aileden gelmektedir, 13. Cuma'nın ikonik katili Jason ise küçükken dış görünüşünden ötürü dışlanmış ve sonunda kamp personelinin ihmali sonucunda gölde boğulmuştur. Yönetmen koltuğunda Wes Craven'ın oturduğu, ilk filmi 1996'da gösterime giren Scream serisinin slasher türünde bir kilometre taşı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Scream ile 90'lara doğru duraklama dönemine giren slasher türü tekrardan canlanmıştır. Sinema sektöründe slasher türüne karşı olan tavır ve muamele değişmiş, türe yeni bir soluk gelmiştir. Scream serisi, 90'ların ve 2000'lerin korku filmi kültürüne yön vermiştir. Kurgusal bir kasaba olan Woodsboro'da geçen filmde kasabanın gençleri, Ghostface adı verilen maskeli bir katil tarafından tek tek öldürülmektedir. Katilin esas hedefi ise 17 yaşında bir lise öğrencisi olan Sidney Prescott'dur. Ghostface'in maskesi, Edvard Munch'ın Çığlık tablosundan esinlenilerek oluşturulmuştur. Craven; Ghostface ile slasher'ların ulaşılmaz, yenilmez, travmatik, amaçsız biçimde cinayetler işleyen katil karakter algısını kırar. Elinde bıçak ile koşuştururken hem komik hem de korkunç gözükebilen, espri yapabilen, bazen kaçmaya çalışan karakterlerden dayak yiyen, öncekilerden farklı bir katil tiplemesi ortaya çıkmıştır. Scream, teen slasher türü ile hem alay eder hem de türe saygı duruşunda bulunmayı da ihmal etmez. Kendi içinde büyük bir yenilik yapmıştır fakat büsbütün deneysel bir tekniği ya da olay örgüsü de yoktur. Klişeleri kullanarak hem güldürebileceğini hem de korkutabileceğini ispatlamıştır. Komedi ve korkunun dozu çok iyi ayarlanmıştır. Buna filmden bir örnek verilebilir: Filmdeki karakterlerden biri televizyonda korku filmi izliyordur. İzlediği filmdeki karakterin peşinde katil vardır. Fakat karakter bir türlü arkasını dönüp katili görmez. Filmi izleyen karakterimiz arkana baksana ahmak! diyerek izlediği filmdeki karaktere feveran ederken aslında kendi arkasında da katil vardır. Fakat o da bir türlü arkasına bakıp katili fark etmez. Bu noktada seyirci de kendi izlediği karaktere arkana bak demek ister, fakat acaba kendi arkasında da mı biri vardır? İşte bu, çok zekice düşünülmüş bir dördüncü duvarı kırma yöntemidir. Bu ve bunun gibi sahneler ile seyirci aktif bir konuma gelerek sinematik sürece katılır. Ayrıca bu tarz sahnelerle Craven, klişelerin zekice kullanıldığında hala korkutma potansiyeli olduğunu da hatırlatır. Elm Sokağında Kabus'un 1984 yılında büyük bir başarı elde etmesinin ardından farklı yönetmenler tarafından birçok devam filmi çekilmiştir. Fakat yazılı olmayan bir başka slasher kuralı da şudur: Devam filmleri asla ilk filmin tadını vermez! Scream'in açılış sahnesinde, Craven bu duruma gönderme yapmıştır. Devam filmi ya da remake'i çekilmeyen ünlü bir slasher filmi bulmak neredeyse imkansızdır. 70'lerde ve 80'lerde ünlü olan çoğu slasher film 2000'lerde ve günümüzde tekrardan çekilmektedir. Slasher'lar düşük bütçe ile gişede büyük başarı elde etme fırsatı verdiğinden, seri üretim sinema endüstrisinin sıcak baktığı bir alandır. Fakat bu durum, halihazırda sıradanlaşmış bir türü iyice kısırlaştırmaktadır ve çoğu slasher takipçisi devam filmlerinin ya da remake'lerin ilk filmin tadını vermediğinden yakınmaktadır. Fakat Craven, Scream'e üç tane devam filmi çekmiştir ve devam filmleriyle de beğeni kazanarak bir klişeyi daha yıkıp geçmiştir. Scream'in 90'ların sonuna doğru açtığı yenilikçi yol ile 2000'ler sonrasında orijinal fikirlere dayanan ve klişelere zeka tohumu eken slasher'lar da çekilmiştir. Korku-komedi türü popülerlik kazanmıştır. Wes Craven, hem ürkütücü hem mizahi olmayı başaran üslubuyla korku sinemasında unutulmaz bir yer edinmiştir. İlk filmi Soldaki Son Ev'in gerçekçi şiddet sahneleriyle gündeme bomba gibi düşmüş; kültleşen filmi Elm Sokağında Kabus ile çocukları uyudukları an öldürmeye gelen, parmaklarının yerinde bıçaklar olan, kırmızı-yeşil tişörtü, fötr şapkası, yanıklarla dolu yüzü ve şakacı tavrı ile bir neslin kabusu olan Freddy Krueger karakterini sinemaya kazımış; Scream serisi ile slasher türünde yenilik rüzgarları estirip kendi klişesini yaratmıştır. Craven, 2015 yılında 76 yaşında hayata gözlerini yummuştur. Fakat geriye her zaman kendisini yaşatacak ve yıllar geçse de unutulmayacak filmler bırakmıştır. Hem slasher türü hem de Wes Craven filmleri hakkında toparlayıcı ve bilgilendirici bir yazıydı. Kalemine sağlık!


Batı Yakasının Hikayesi, William Shakespeare'in Romeo ve Juliet'inden esinlenerek, Arthur Laurents tarafından yazılmış ve Broadway'de sahne almış bir müzikaldir. Orijinal adı West Side Story, usta yönetmen Steven Spielberg'in son filmi olmakla beraber, aynı zamanda bir remake olma özelliğini taşıyor. İlk filme uyarlandığı tarihse 1961'dir. West Side Story pek çok ülkede sahneye uyarlanmış bir eser. Çoğu seyircinin de bir şekilde sahnede ya da beyazperdede izleme şansı bulduğu bir yapım. Yılların eskitemediği Spielberg'in ilk müzikal denemesi aynı zamanda. Geçen 60 yıldan sonra 2021'de tekrardan filme uyarlanarak bu yılın Oscar adayları arasında yerini aldı. En iyi film, en iyi görüntü yönetimi, en iyi yardımcı kadın oyuncu, kostüm tasarımı, yapım tasarımı, en iyi ses ve en iyi yönetmen dahil toplamda 7 dalda Oscar adaylığı mevcut. En iyi yardımcı kadın oyuncu kategorisinde kazanma şansı en yüksek olan film diyebiliriz. Çok sevilen bu eserin, Spielberg'in son uyarlaması olan hali de seyirciyi beğenenler ve beğenmeyenler olarak ikiye böldü. Kostümleri, mizanseni ve prodüksiyonuyla dikkat çeken film; unutulmaz şarkıları, başarılı dansları ve izleyicide duygusal etki bırakan diyaloglarıyla güzel bir film olsa da başrollerin zayıflığı ve uyumsuz kimyası nedeniyle yeterince iyi diyeceğimiz bir uyarlama olarak kalbimizde yer etmiyor. Başrollerinde Ansel Elgort ve Rachel Zegler'ın olduğu filmde, yardımcı rollerde onlara Ariana DeBose, Mike Faist ve David Alvarez eşlik etmiş. Gerçi kim kime eşlik etmiş filmi izledikten sonra bir kez daha düşünülebilir. Filmin konusuna gelirsek; birbirine düşman iki sokak çetesinin üyeleri arasında yaşanan sürtüşmeler, atışmalar, kavgaların yanı sıra yaşadıkları aşklar, zorluklar anlatılıyor. Romeo ve Juliet eserinde yaşanan Montague ve Capulet ailelerinin düşmanlıkları ve bu düşmanlığa rağmen filizlenen büyük aşktan beslenerek ortaya çıkan West Side Story, müzikal seviyorsanız oldukça seveceğiniz bir film olacaktır. Seyircide Romeo ve Juliet'in aşkları kadar etki bırakmasa da kavuşamayan ve sonsuzluğa uğurlanan aşk hikayelerinden biri daha diyerek izleyebilirsiniz. Leonard Bernstein'in unutulmaz müzikleriyle hikayeye 60 yıl öncekinden çok farklı sorumluluklar ve güncel sosyal sorunlar eklenmiş. Filmdeki temel unsur olan ırkçılık, daha ziyade sınıfsal farklılıklara bağlanmış. Elbette aralarındaki sınıfsal farklılıklar dönüp dolaşıp yine renklere, ırklara geliyor; ama yine de yönetmen bunu sınıfsal farklılığa vurgu yaparak temellendirmiş. Bu da aslında filmi doğru okumakla alakalı. Dikkatsizlikle hikayenin sadece ırklar arası olduğu fikrine takılıp kalınabilir. Bu ince detaylandırma filmin usta bir elden çıkmasının avantajı sayılabilir. Yönetmenin ustalığını konuşturduğu kamera hareketlerinden etkilenmemek mümkün değil. Buna bir de geniş renk paleti eklenince ortaya nefis bir prodüksiyon tasarımı çıkmış. Bu da Oscar'da bu kategori için öne çıkan isimlerden biri olmasına yetiyor. Spielberg, bir müzikalde olması gereken bütün görkemi seyirciye filmin içinde sunmuş. Tabii teknolojinin 60 yıl önceye göre çok daha ileride olduğunu düşünürsek, tüm bunların filmin görseli ve tekniği için normal sayılacak şeyler olduğunu söyleyebiliriz. Hikayede bir de erkek gibi görünen, ama aslında transgender olan Anybodys karakteri mevcut. Eski filmde göremeyeceğimiz bir yenilik diyebiliriz bu karakter için. Hikayeye yeni dokunuşlar eklenmiş. Görünürlük açısından iyi bir şey bu. Eskiyi cilalamak fikri bazı konularda o kadar da kötü bir fikir olmayabiliyor. Eski hikaye, yeni bakış açıları ile geliştirilmiş. Zaten yönetmenin eskiye göz kırpan bir uyarlama çekmesini tercih ederiz. Neticede karşımızdaki yılların eskitemediği isim Steven Spielberg... Filmde illaki kendine ait dokunuşlarını hissedecektik. Kime sorsak çektiği filmlerle ilgili yaşadığı bir anısını anlatacaktır. Oscar Ödül Töreni'nden kaç adet ödülle dönecekler bilinmez, ama Spielberg'in sinemaya kattıkları ayakta alkışlanacak kadar önemli. West Side Story'e Oscar yarışında başarılar diliyoruz.


Dünyanın en çok ödül alan kadın şarkıcısı olup gelmiş geçmiş en iyi ses olarak kabul edilen ve bu yüzden The Voice olarak anılan Whitney Houston, 11 Şubat 2012 tarihinde kalp hastalığının ve uyuşturucu kullanımının neden olduğu kazara boğulmayla aramızdan ayrılmıştı. Ölümünden sonra birçok kitap yazıldı, hayatının anlatılmaya çalışıldığı birçok film çekildi, şarkıları yeniden düzenlenip yayınlandı, toplama albümleri piyasaya sürüldü, hatta amaçsız bir şekilde hologram turnesi bile yapıldı. Fakat bunları bir kenara bırakın, yaşarken verilmeyen değer öldükten sonra verilmeye çalışıldı. Ölümünün üstünden neredeyse 11 yıl geçti ve bizler bir kez daha hayatının farklı bir pencereden anlatıldığı 23 Aralık'ta vizyona girmiş olan ve yönetmen Kasi Lemmons tarafından yönetilen Whitney Houston: I Wanna Dance With Somebody filmiyle karşı karşıya kaldık. Whitney Houston, I Will Always Love Youdan çok daha fazlası aslında. Filmin fragmanından ilk izleyişte bunu anlayabiliyoruz ama film her ne kadar Whitney (2015), Whitney: Can I Be Me? (2017) ve Whitney (2018) belgesel filmlerine nazaran Whitney'in müzikal mirasını daha iyi yansıtıyor olsa da filmdeki kopuklukları ve Whitney'in etrafındaki herkesi ultra yardımsever olarak göstermeleri fark edilmeyecek şeyler değil. Filmin dram ve mizahın doğru dengesini sağlamakta başarısız olmadığı bir gerçek ancak senaryo biraz aceleye gelmiş gibi. Her biyografik filmde olduğu gibi sanatçının bütün hayatını iki saate sığdırmak tabii ki de mümkün değil ama filmi izlerken kopukluk olduğunu fark ediyorsunuz. Filmin normalde 4 saate yakın olduğu ve birçok sahnenin çıkartıldığı da konuşulanlar arasında. Filmde göze çarpan şeylerden birisi filmdeki şarkılar söylendikleri ortama göre yeniden prodüksiyon sürecinden geçmişler. Bazı şarkılarda stüdyo yankıları kaldırılmış, Whitney'in vokalleri film için yeniden mixlenen şarkılara eklenmiş. Bu da seyirci üzerinden doğrudan bir etkiye sahip. Whitney Houston sanki yanımızda şarkı söylüyor gibi adeta. Jermaine Jackson ile yaptığı düette Whitney'in önceden kaydedilmiş yeni vokallerini duyabilirsiniz. Filmde Whitney Houston'ı İngiliz oyuncu Naomi Ackie canlandırıyor. Kendisi filmdeki ilk şarkı söylenildiği sahne ve ofiste şarkı mırıldandığı sahneler hariç filmi %97.9'la Whitney'in sesinden duyduğumuzu söylüyor ki bunu hemencecik fark edebiliyoruz. Ayrıca Ackie, Whitney'in tavır ve mimiklerini en iyi şekilde taklit edebilmek için üç farklı aksan koçuyla çalışmakla birlikte, Bohemian Rhapsody (2018) filminde Rami Malek'e, Elvis (2022) filminde Austin Butler'a koçluk yapan Polly Bennett'l çalışmış. Whitney Houston'ın uyuşturucu bağımlısı olduğu su götürmez bir gerçek fakat filmde uyuşturucuyu sürekli olarak hayran kılığına giren bir satıcıdan aldığı gösteriliyor. Whitney'i uyuşturucuyla tanıştıran kardeşleri filmde 5 saniye görünüp ardından yok oluyorlar ve uyuşturucu bağımlılığı Whitney'in kendi seçimimiymiş gibi lanse ediliyor. Whitney'in ayrıca birçok kez rehabilitasyona gittiği görülüyor. Garip olan şey ise onu kurtarmaya çalışanın Whitney'in ölene kadar prodüktörlüğünü yapan ve Whitney'i ilk keşfeden prodüktör olarak bilinen Clive Davis olduğu gözümüze sokuluyor. Ayrıca bütün stüdyo kayıtlarında Whitney'in yanında olduğu gösteriliyor. Gerçek olan şey ise Clive Davis'in Whitney stüdyo kayıtl yaparken yanında hiç bulunmadığı. Filmin baş yapımcısı Clive Davis olunca kendisini yardım meleği olarak göstermesi kaçınılmaz olacaktı tabii ki. Filmde bahsedilen diğer bir şey ise Whitney Houston'ın babası John Houston'ın, ölmeden önce kendini zorla sahibi yaptırdığı ve Whitney'in takma adının verildiği Nippy, Inc. şirketine olan borcunu ödemediği gerekçesiyle kızına 100 milyon dolarlık tazminat davası açtığı. Bununla birlikte Whitney Houston'ın Bobby Brown ile olan çalkantılı ilişkisi ise neredeyse hiç yaşanmamış gibi davranılıyor filmde. Bobby Brown'ın Whitney'in düşüşüne gerçekten nasıl neden olduğu, başını her zaman nasıl belaya soktuğu, Whitney'in şöhretini kıskanması zar zor gösteriliyor. Brown'ın alkol bağımlısı olduğu Whitney'in yüzüne tükürmesi, kontrol edici davranışları ve uyguladığı duygusal taciz ise hiç gösterilmiyor. Ailesi Whitney'e yardım etmek için sürekli çaba harcamış gibi yansısın diye filmin ilerleyen dakikalarında Whitney'i kelepçeli olarak tutuklandığını göstermek biraz dengesizce. Whitney'in 7 yıl aradan sonra 2009'da I Look to You albümünü çıkartması ve Oprah Winfrey Show'unda I Didn't Know My Own Strength şarkısıyla sahnelere geri dönmesini yansıtmaları güzel bir ayrıntıydı. The Bodyguard (1992) ise filmin ve I Will Always Love Younun ne kadar büyük olduğunu göstermek açısından kesinlikle daha fazla parlatılabilirdi. Whitney Houston ayrıca şarkıları tek seferde söyleyip kaydetmekle ünlüydü. Filmde buna dair bir şey de göremiyoruz. Öte yandan Whitney'in can alıcı performansı olarak 1994 yılında Amerikan Müzik Ödülleri'nde inanılmaz bir şekilde söylemiş olduğu I Loves You, Porgy, And I Am Telling You ve I Have Nothingi içeren potporisi seçilmiş. Son derece doğru bir seçim olmakla birlikte filmin ortalarında Whitney'in ilk önce bu potporiyi şarkı geçişlerinde nefesinin yetmeceği ve şarkılarının zaten her birinin söylenmesi zor olan şarkılar olduğu düşüncesiyle reddettiği görülüyor. Filmin kapanışında ise Naomi Ackie'nin Whitney Houston'a bürünmesiyle Whitney'in sesi bizi o müthiş 1994 gecesine ışınlıyor ve potpori nasıl yapılırmış öğrenmiş oluyoruz. Film müzikal anlamda beklentileri karşılamakla birlikte Whitney Houston'ın yaşadıklarına ve hayatına dair gelişigüzel bilgiler vermekte. Naomi Ackie'nin oyunculuğu ise kayda değer. Kendinizi bir Whitney Houston konserinde hissetmek isterseniz filmi izleyebilirsiniz. Yoksa filmde anlatılan ya da çarpıtılan çoğu şeyi Wikipedia sayfasında da bulabilirsiniz. Bizce Whitney Houston daha fazlasını hak ediyor.


Ti West'in sekizinci ancak ilk slasher filmi olan X, modern çağın otantik retro filmleri arasında şüphesiz en popülerlerinden birisi. A24'un prodüksiyonunu üstlendiği film, aynı sene çıkan Pearl ve henüz çıkış tarihi belli olmayan MaXXXine filmlerinden oluşan üçlemenin ilkidir. Eliot Rockett'in sinematografik dehası, Tyler Bates ile Chelsea Wolfe ortaklığında gerçekleşen ve kulakları bayram ettiren müzikleriyle ön plana çıkan bir yapımdır. Özellikle eski dönem korku filmlerinin göz nuru cinsel birliktelikleri, teması gereği bolca barındırdığını söyleyebiliriz. Bu süreci aktörler için fazlasıyla kolay bir hale getirebilmek adına, bir intimacy coordinator ile de çalışmışlardır. Bu görevin anahtar ismi Tandi Wright, çekim süreci boyunca karakterlerin arasındaki dinamiği sağlayabilmesi ve cinsel birlikteliklerin gerçekleştiği sahnelerin herkes tarafından sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için kilit olan koordinasyonu üstlenmiştir. Aktörler, verdikleri röportajlarda sıkça çalışma ortamının sağlıklı oluşundan ve aktörlerin birbirine karşı samimi tavırlarıyla çekimlerin kimse için sancılı bir süreç olmadan gerçekleşmesinden bahsetmişlerdir. Eleştirmenler tarafından, X filminin birçok filmden esinlendiği ve etkilendiği tekrar tekrar belirtilmiştir. En bariz olanı ve herkesçe kabul edilen The Texas Chain Saw Massacre (1974) filminin X üzerindeki etkisi bir hayli fazla. X, özellikle tematik olarak ve sinematografik referanslarıyla klasiğe saygısını açık bir şekilde sunuyor. Bunu yaparken de basit bir taklit olmanın çok uzağında bir tutum sergiliyor. Özgün, derinlikli karakter tasvirleriyle, klasik anlatıdan sıyrıldığı beklenmedik olay örgüsüyle, klasiklere şapka çıkarttığı ikonik ölüm sahneleriyle ve teknik başarısıyla X; Ti West'in vizyoner kişiliğini en iyi yansıttığı işlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Diğer bir yandan, Psycho (1960), Alligator (1980), Boogie Nights (1997) gibi yapımların yanı sıra; Blue Movie (1969) ile Deep Throat (1972) gibi pornografik filmlerin izlerini de taşıdığını belirtebiliriz. Yazının bu kısmından sonra filmle ilgili sürpriz bozan detaylara yer verilecektir. Film; prodüktör Wayne'in liderliğinde, yönetmen ve asistanı ile bir grup oyuncunun, 70'ler Teksas'ında porno filmi yapma hayalleriyle ücra bir yerdeki çiftliğe gitmesini konu alıyor. Yaklaşan tehlike öncesi endişe ve gerilim yaratımı, merak uyandırma çabası türünün başarılı örneklerindeki gibi ustaca yapılıyor. Kanlı bir slasher filmi olarak baştan sona kendi tarzında kalmayı başarıyor. Tam olarak ne olduğunu ne anlatmak istediğini biliyor ve bu tarzını her sahnede bütünlüğünü koruyarak benimsemeye devam ediyor. Bolca kan ve çıplaklık barındırması, porno film aktını sansürlememesi açısından eski korku hayranlarını sevindiriyor. Yaratıcı çerçeve kullanımı, karakter tiplemelerine uyumlu kara mizah eklentili diyaloglarıyla, izleyiciyi korku sinemasının altın çağına döndürüyor. Her bir oyuncunun farklı bir şeyler sunduğu oyunculuk performanslarıyla karakterler, hikayenin akışının beklenmedik eksende ilerlemesine izin veriyor. Mia Goth'un öne çıkan performansı yanı sıra; Jenna Ortega ile Brittany Snow ikilisi de fazlaca kendilerini adadıkları bir performans sergiliyor. Daha filmin açılış sekansından teknik açıdan kuvvetli bir başlangıç gözümüze çarpıyor. Başta ahırın içinden yapılan çekimde 4:3 çerçeve oranına sahip gibi gözüküyor. Kısa süre içerisinde çerçeve gibi gözükenin ahır kapısı olduğunu, kamerayla dolly yapılmasının ardından filmin asıl çerçeve oranının 16:9'a geçmesiyle anlayabiliyoruz. Bu küçük gözüken ancak etkileyici kamera kullanımı, filmin devamında güçlü bir teknik altyapının olacağının bir habercisi. Öte yandan, West'in ses ve müzik kullanımı da oldukça etkileyici, Tyler Bates'in hazırladığı müzikleri sahnelerin ritmine uygun şekilde kullanması filmin başarısına direkt etki ediyor. Gotik tarzda şarkılarıyla ünlü Chelsea Wolfe da film için özgün müzikler besteledi. X'in müziği için Wolfe, Pearl'ün özlemini ve öfkesini mükemmel bir çabayla yakalayan müzikal bir ses olarak hareket ediyor. Ancak, film için asıl kritik müzikal kısım, RJ'in öldürüldüğü, diagetic ile nondiagetic vokallerin iç içe geçtiği sahnede çalan The Reaper şarkısının çaldığı yer. Müzik, sahnenin değişen ruh halinin bir yansıması: şiddetle başlayan sahne, Pearl'ün kurbanın cesedinin yanı başında dansçı günlerine geri döndüğü ve stilize bir şekilde sergilediği bale performansıyla; sessiz, şaşırtıcı bir zarafetle akan ana dönüşüyor. Klasik slasher filmlerinde gördüğümüz, tamamıyla ölmek için orada olan yüzeysel karakter tiplemeleri yerine; üzerine uğraşılmış, dikkat çekici karakter tasarımları filmi farklı kılan unsurlardan birisi. Seksenler filmlerinin ahlakçı tutumuna kafa tutar nitelikte olan bu unsur, izleyici gözünde karakterleri daha sempatik kılıyor. Etkilendiği filmlere kıyasla, karakterler porno endüstrisinde çalıştıkları için veya cinsel birliktelik yaşadıkları için öldürülmüyor, meslekleri üzerinden yargılanmıyorlar. Filmin katilleri olan yaşlı çiftlik sahipleri bile karmaşık duygulara sebep olacak bir yapıda tasarlanmışlar. Yaşlılığın götürdüklerini iliklerimize kadar hissettiren plastik makyajları bir yana, gençliğe ve bu gençliğin yaşadıkları cinsel özgürlüğe karşı kıskançlıkları onları sempatik kılıyor. Yaşlanmaktan korkmaları, hayatlarındaki eksiklerin ve yaşanmamışlıkların üzerlerindeki etkisi, cinsel olarak arzulanma güdüsünü kaybetmeleri katilleri izleyici gözünde insanlaştırıyor. X'in Macguffin'inin porno filmi olduğunu söyleyebiliriz. Porno filmi, karakterler için ziyadesiyle önemli ancak izleyici için kilit bir konumda değildir. Her bir karakterin çekmek istedikleri filme yüklediği anlam farklıdır. Hepsi için benzer seviyede önem arz etse dahi karakterlerin kendilerince anlam yüklediği bir kavram olduğunu görüyoruz. Filmin prodüktörü Wayne için çekmek istedikleri film bir kurtuluş yoludur. Striptiz Kulübü'nden edindiği parayla çekmek istediği film, onun günü geçirmek için yaşamaktan sıkıldığının bir göstergesi. O, sektörün içerisinde kaliteli bir işle adını duyurmanın peşindedir. Amacı uğruna beraber çalıştığı ve X faktörüyle dikkatleri çeken nişanlısı Maxine ise, baskıcı ailesinin evinden kaçtıktan sonra yıldız bir isim olma peşindedir. Yönetmen RJ ise, daha avangart vizyonu ile porno filmlerine yenilikçi, sıradışı bir bakış sunmak istiyordur. RJ, bariz bir şekilde Ti West'in kendisinin yansımasının görüldüğü bir karakter. Tıpkı bağımsız film yapımcısı Ti West gibi, karakterler de Amerikan Rüyası peşinde koşarak bağımsız işleriyle başarıyı yakalama çabası içerisindedirler. Hitchcock'un Psycho'sunun anlatımında uyguladığı birtakım kurnazlıklar, döneminde birçok izleyiciyi etkisi altına almıştır. Filmin ortasında kimsenin beklemediği bir şekilde anlatının perspektifini değiştirmesiyle, klasik formül yapılanmasının dışına çıkmıştır. Üçüncü şahıs kısıtlı ve ilahi anlatım içerisinde daha önce benzeri görülmemiş bu bakış açısının değişimi, izleyicileri etkilediği kadar yönetmenleri de kıskacına almış, filmlerinde bunu farklı biçimlerde kullanmaya çalışmışlardır. Ancak bu yöntemi gereğince uygulayabilmeye sayılı düzeyde yönetmen layık olabilmiştir. X içerisinde bunu başarıyla uygulayabilen Ti West, diğer yetenekli kişiler arasına adını yazdırabilmiştir diyebiliriz. Filmin bütün parçaları arasında belki de en göz alıcı yanı foreshadowing kullanımı. Belki izlediğiniz süre zarfında tam anlamıyla farkına varmamış olabilirsiniz. Ancak filmin her bir karakterinin nasıl öleceği, önceden filmde sezgilerimize yönelik imgelerle veya diyaloglarla belli ediliyor. Wayne, yine Psycho göndermesi içeren sahnede gözetleme deliğinden bakarken, gözüne dirgen saplanarak öldürülüyor ve gözü yerinden fırlıyor. Filmin erken safhalarında ise, çekmek istedikleri filmi; İnsanlar bunu gördüğünde gözleri yerinden çıkacak. diye nitelendiriyor. Filmin başlarında, Bobby-Lynne ile ilk karşılaştığımız sırada, Bobby-Lynne bulunduğu binayı terk ediyor. Binanın duvarında sarışın bir kadının mayosunun, timsah tarafından yırtıldığı imge ile karşılaşıyoruz. Devamında Pearl'e yardımcı olmaya çalışan Bobby-Lynne, Pearl tarafından suya itiliyor ve timsahın saldırmasıyla ölüyor. Jackson, askeriyede görev aldığından ve Vietnam'da çok fazla çiftçinin ona silah tuttuğundan, bunu bir daha yaşamak istemediğinden bahsediyor. Hayatı ise Howard tarafından silahla vurulup öldürülerek son buluyor. Lorraine, film boyunca sessiz olduğu için kimse tarafından sevilmezken, çığlıklar içerisinde kaçtığı tek an öldürülüyor. Howard, kalp krizi geçiriyor; bu durum Wayne'in daha önceden ona kalp krizi geçirtmek istemediğiyle alakalı demecini akıllara getiriyor. Pearl'ün de ölümü, filmin erken safhasında ineğin ölüsünün üzerinden arabayla geçildiği gibi, Maxine'in Pearl'ün kafasını arabayla ezmesiyle gerçekleşiyor. Bütün bu filmin içerisine ince ince yerleştirilmiş sezdirme kullanımı, Ti West'in serpiştirdiği mizahi zerreciklerin küçük bir kısmı sadece. Daha nice nüanslar anlatı içerisinde gizlenmişler, dikkatli gözlere hitaben gülümsemişlerdir. Kurbanların iyi kalpli olmaları, Howard ve Pearl'ün yardım isteklerine sırtlarını çevirmemeleri, onları sevilesi kılıyor. Hikaye kırılma noktasına geldiğinde karakterlerin hiçbirinin ölmesini istemiyoruz. Ancak, filmin müzikleri arasından Bates ve Wolfe'un Oui Oui Marie adlı şarkılarının çalmasıyla hayatta kalan tek kişi Maxine oluyor. Şarkı, Pearl'ün geçmişteki ilişkileri ve kaybedilen ancak unutulmayan bağlarına gönderme yapması nedeniyle filmin temasına uygun bir seçim olarak görülüyor. Tahmin edilemeyen korku sahneleriyle, heyecan verici kovalamaca sahneleriyle, gerçekmiş gibi hissettiren kişisel dramalarıyla X; klasik korku filmi sevenler veya bir eğlence arayışı içerisinde olanlar için retro bir yolculuk vaat ediyor.


Xavier Dolan, 20 Mart 1989 tarihinde Kanada'da doğdu. Montreal, Quebec asıllı olan Xavier Dolan oyuncu ve yönetmendir. Annesi, Genevieve-Beatrice Dolan öğretmendir. Babası, Manuel Tadros oyuncu ve şarkıcıdır. Annesi Kanadalı, babası ise Mısırlıdır. İki yaşındayken ebeveynleri boşanmıştır. Xavier Dolan kariyerine televizyon dizilerinde çocuk oyuncu olarak başladı diyebiliriz. Kendisini hiçbir zaman ders çalışırken düşünmemiştir. Bundan dolayı olacaktır ki Dolan, üniversiteyi bırakmış ve dublaj işi için Hollywood'a gitmiştir. Ron ve Jacob Black karakterlerinin Fransızca dublajı kendisine aittir. Dolan; Eddie Redmayne, Timothee Chalamet, Aaron Taylor-Johnson, Josh Hutcherson ve Dylan O'Brien aktörlerinin Quebec Fransızcası sesidir. Kendi yönettiği filmlerin dili Fransızca olduğu için İngilizce altyazılarını da kendisi hazırlamaktadır. Ünlü sanatçı Adele'in, 2015 yılındaki Hello ve 2021 yılındaki Easy on Me müzik videolarını da Xavier Dolan yönetmiştir. 2009 yılında, 19 yaşında oynadığı ve yönettiği ilk filmi Annemi Öldürdüm ile Cannes Film Festivali'ne gitti ve sekiz dakika boyunca ayakta alkışlandı. Altın Palmiye ödülünü alamasa da uluslararası film dünyasına adını ve işini duyurdu. 19 yaşında elde ettiği bu başarıdan dolayı birçok eleştirmen, yönetmen ve oyuncu tarafından eleştirildi. 2010 yılında, oynayıp yönettiği Hayali Aşklar filmi ile Cannes Film Festivali'nin yolunu tuttu. Cannes'da ayakta alkışlanan film Sydney Film Festivali'nde en üst düzey ödülü kaptı. Yirmilerinin başında olan Dolan'ın çabalarının meyvesini yemeye başladığını görmekteyiz. 2012 yılında, Laurence Anyways filmi ile kariyerine devam etti. 2013 yılında Tom Çiftlikte filmini Venedik Uluslararası Film Festivali'nde tanıttı. Dolan, 2014 yılına geldiğinde Mommy filmini Cannes Film Festivali'nde dünyaya tanıttı ve Jüri Ödülü'nü aldı. Alt Tarafı Dünyanın Sonu filmiyle 2016'da Cannes'dan Jüri Büyük Ödülü ile döndü. 2018 yılına geldiğimizde The Death & Life of John F. Donovan filmini yayınladı. Bu film, Dolan'ın yönettiği dili İngilizce olan ilk filmdir. 2019 yılında Dolan, Matthias and Maxime filmiyle tekrardan oynayıp yönettiği film tarzına döndü denebilir. En son 2013'te Tom Çiftlikte filminde kendisini gördüğümüz Dolan'ı burada tekrardan görüyoruz. 2021'de ise Dolan, Balzac'ın aynı isme sahip eserinden uyarlanan filmi Lost Illusions ile Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan ödülü için yarıştı. Film, Hubert adlı lise eğitimi gören bir ergenin ve annesinin kompleks ilişkilerini yansıtmaktadır. Ebeveynlerin boşanmış olması ve eşcinsel olmasıyla birlikte gelen isyankarlığın Hubert'in karakterine işleyişi muazzam. Sanatçı olmasını da bu denkleme eklediğimizde sıradan bir anne oğul ilişkisini görmemiz mümkün değil. Sevgilisinin annesinin eşcinsel bir ilişkide bulunmalarını dert etmemesini ve öğretmeninden anaç davranışlar gören Hubert'in kendi annesine nefreti giderek büyümektedir. Aynı zamanda video günlüğünde annesine olan sevgisini ve onun için her şeyi yapabileceğini dile getirdiğini görmekteyiz. Nefretle, uyumsuzlukla ve kavgalarla ilerleyen anne oğul ilişkisi filmin sonunda sadece birbirilerine sahip olduklarını fark etmeleriyle sonlanır. 19 yaşında oynayıp çektiği bu film bize Xavier Dolan filmografisi hakkında çok şey anlatmaktadır. Anlam yüklü monolog ve diyaloglar, renklerin ve müziklerin uyumu, kostümlerin ve mekanın kusursuzluğu, kadrajda iki kişiden fazlasını içermeyen sahneler bir nevi Dolan imzasıdır. Tom, ölen sevgilisinin yasını tutmaktadır. Cenaze için sevgilisinin annesi ve abisinin yaşadığı çiftliğe gider. Burada öğrenir ki kadın ölen oğlunun cinsel yöneliminden habersizdir. Francis, Tom'un kardeşinin sevgilisi olduğunu anlar ve ikili arasında izlemesi zor, manipülatif bir ilişki gelişir. Aile Tom'un çiftlikte kalmasına izin verir fakat, Francis Tom'u bir nevi ev hapsine zorlamıştır. Şehre geri dönemeyen Tom çiftlikte aileye yardım etmeye başlar. Stockholm Sendromu tarzı bir ilişkide olduğunun farkında değildir. Filmin sonuna doğru Tom'un manipüle edildiğini ve psikolojik olarak tutsak olduğunu fark etmesi, çiftlikten kaçışıyla sonlanır. Xavier Dolan'ın psikolojik gerilim tarzındaki tek filmidir. Bu film de aynı Dolan imzalarını taşır fakat, bu sefer bize aşk kavramını kayıp, ölü, yitirilmiş bir açıdan sunar. Bireyde aşk konseptinin bir anda ölümle yitirilmesi ve kişinin kayıpla başa çıkamayıp rüzgar onu nereye götürürse oraya savrulmasını görsel ve sözel olarak tatmin edici bir şekilde anlatmıştır. Diane, bekar bir annedir. Oğlu Steve ise DEHB sahibi bir gençtir. Diane, oğlunu yaşamakta olduğu bir enstitüden almak zorunda kalır çünkü Steve başka bir gencin yaralandığı bir yangın çıkarmıştır. Enstitü görevlisi, başka bir yere gönderilmesi gerektiğini düşünse de Diane oğluyla beraber yaşayabileceğine inanır. Yan komşuları olan Kyla bir süre sonra ikilimizin arkadaşı olarak aileye dahil olur. Kyla, öğretmen olduğundan dolayı Steve'e özel ders verir. Bir süre boyunca Diane, Steve ve Kyla ilişkisi sağlıklı bir durumda devam etse de Steve'in problemleri artmaya başlar. Filmin sonunda oğlunu tekrardan başka bir kliniğe yatırmak zorunda kalan Diane'i izlemekteyiz. Bunun sonucunda Diane ve Steve, Diane ve Kyla gibi ikili ilişkilerin parçalandığını görüyoruz. Dolan'ın en büyük başarılarından olan Mommy filminin çoğu 1:1 oranında çekilmiştir. Bir sahnede Steve kendi elleriyle gelir ve ekranı genişletir. Bunun ardından film normal boyutlarda devam eder. Kostümlerin arka planla uyum içinde oluşunu da burada fazlaca görmekteyiz fakat en ilgi çekici noktalardan birisi ise filmde kullanılan müziklerdir. Dolan'ın müzik zevkinin ne kadar iyi olduğunu biliyoruz. Bu filmde de diğer filmlerde olduğu gibi mükemmel müzikleri bulmakla kalmamış sahnelere uyan en iyi müzikleri kullanmış. Her Dolan filminde olduğu gibi klasik ögelerimiz burada da vardır. Diyalog ağırlıklı bir filmdir. Louis'in diyalog kurduğu kişilere göre diyaloğun gerçekleştiği mekan da değişmektedir. Bu mekanlar her bir aile üyesinin kişiliğini yansıtmaktadır. Film sıcak bir havada geçtiği için herkesin terlemesi, kullanılan sıcak tonlar, ağustos böceği sesleri gibi arka plan ögeleri izleyiciyi filmin içine rahatça çekmektedir. Bu sayede diyaloğu fazla olan bu filmi sıkılmadan izleyebiliyoruz. Dolan, verdiği bir röportajda Alt Tarafı Dünyanın Sonu filmiyle hatırlanmak istediğini söylemiştir. Louis'i oynayan Gaspard Ulliel'in 2022 yılında vefat etmesinin ardından Dolan 25 Şubat 2022 tarihinde Cesar Ödülleri seremonisinde Ulliel'in annesine yazdığı mektubu okumuştur. Matthias ve Maxime, çocukluktan beri arkadaşlardır. Matthias'ın kız kardeşinin kısa filminde, öpüşme sahnesi olan ikilinin paylaştıkları öpücükten sonra hayatları değişecektir. Maxime, Avustralya'ya yeniden başlamak için gidecektir ve sayılı günü vardır. Matthias ise şirkette avukat olarak çalışmaktadır. Öpücükten sonra birbirlerine olan tavırlarındaki değişiklikler, yakınlaşmaya başlamaları ve cinsel yönelimlerini keşfedişlerini izlemekteyiz. Arkadaşlık ilişkisinin romantik ilişkiye dönüşümünü gözlemliyoruz. Filmin sonunda çoğu kuir filminde olduğu gibi depresif bir sonla karşılaşmasak da mutlu bir sonla da karşılaşmıyoruz. Dolan'ın hemen her filmindeki karakterlerimiz kuirdir fakat, burada daha önceden kendisinden görmediğimiz bir tür görüyoruz. Odak noktası iki erkeğin romantik ilişkisi olan tek filmi. Hubert, Tom ve Louise karakterleri de eşcinseldi fakat, filmlerinin konuları asla romantik ilişki değildi. Laurence Anyways ve Hayali Aşklar filmleri de kuir karakterler içermekte fakat romantizm türleri farklılaşmakta. Xavier Dolan, genç yaşında sinema dünyasının en büyük platformlarında boy göstermeyi başarmıştır. Kendisini daha tecrübeli olan büyük balıklara yem etmeden hala hem oyunculuk hem yönetmenlik yapmaya devam etmektedir. Sinemanın genç dehası olmayı başarmıştır.