Sinema okullarında yıllardır çeşitli eğitimler verilmektedir. Perde arkasındaki teknik işlerden senaryo yazımına kadar her türlü eğitimi bulabilirsiniz. Verilen senaryo eğitimleri de her bir tür için farklı bir matematik üzerinden ilerler. Türün gerektirdiği bazı gereksinimler vardır. Siz bir bilim kurgu filmi çekiyorsanız seyirciyi ikna edebilmek adına filmin altyapısındaki bilimi, gelişen olaylarla tutarlı bir şekilde açıklamalısınız. Aksi halde film havada asılı kalır. Alfred Hitchcock, korku filmlerindeki endişe ve sürpriz hali için masanın altında duran bir bomba örneğini verir. Restorandaki bir akşam yemeği sırasında aniden bomba patlarsa seyirci şaşırır. Seyircinin endişe içine düşmesi için patlama olmadan önce masanın altında bomba olduğu seyirciye gösterilmelidir. Bu tip formüller öğrenilip ustaca kullanılabilir. Ankara Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi'nin resim bölümünü bitirdikten sonra, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik bölümüne giren Feyyaz Yiğit, aslında bir gitaristti. Okan Bayülgen'in 2008'de yayınlanmaya başlayan gece kuşağı talk Show programı Disko Kralı ekibine dahil oldu ve müziğe bu şekilde giriş yapmış oldu. Gitaristti, ama ondaki doğal olan bazı yetenekler daha o zamandan kendini belli ediyordu. Program sırasında Bayülgen ve konuklarıyla girdiği diyaloglar izleyenlere biz nereye düştük hissini yaşatıyordu. Gerek diyaloglar gerekse program için çekilen skeçler, bizim şimdilerde güldüğümüz absürt mizahın küçük bir fragmanı gibiydi. Zira 2012 yılına gelindiğinde Feyyaz Yiğit, Türkiye'deki ilk profesyonel internet dizisi olan Feyyaz adlı diziyi izleyenlere sundu. Ya güzel kardeşim bir şeyin tam tersini söyle al sana farklı bakış açısı. Hali hazırda tutulan bir yolu denemek kimilerine garanti gelebilir; ama Feyyaz Yiğit'in genç ve tanınmamış olmasına rağmen, yapmak istediği mizahı, kendini rahat hissettiği daha önce görmediğimiz şekilde yapması değerlidir burada. Yaratıcılık isteyen bir işi yaparken ilham aldığımız ve onlardan beslendiğimiz kişi veya ekoller tabii ki olabilir, Feyyaz Yiğit de bu yolda gördüğü öğretileri muhtemelen kullanmıştır, ama bunun yanında bir türe yön vermek istiyorsanız bir fikir üretmelisiniz, zaten hali hazırda üretilmiş fikirleri uygulayarak bir anlayışı etkileyemezsiniz. İşte kilit nokta buydu. Feyyaz dizisi ile başladığı güldürü şeklini sinemada, dijital ortamlarda devam ettirecekti. Feyyaz Yiğit öncesinde albüm yayınlamayı seçti, araya da kitap sıkıştırdı. Manifestolar özeldir, değerlidir. Bir manifesto yayınlanması demek bir yerlerde yeni bir akım olduğunu anlatır. Şimdiye kadar izlenilen yoldan farklı bir yolu tanıyacağımızı biliriz. Okuyan Us Yayınları, Üç Günlük Dünya Edebiyatı Adlı manifestoyu duyurdu. Kendi deyimleriyle bu manifesto savaş görmemiş, devrim yaşamamış işkence çekmemiş, hiç meydan okumamış ve hiç af dilememiş böyle bir ara neslin basit bir konfor ihtiyacından doğdu. Bildiriden birkaç ay sonra gezi parkı olaylarının gerçekleşmesiyle manifesto güncellendi ve daha önce yaşamadıklarını belirttikleri olayların hepsini kısa bir süre içinde yaşadılar. Kendilerine artık Gezi Çocukları da diyorlardı. Kötü beslenen, sportmen ruhlu olup spor yapmayan kişiler olduklarını söylüyorlardı. Ayrıca hayatı gözlemleyerek değil yaşayarak yazıyoruz diye de ekliyorlardı. Kısaca kendilerini tarif eden şeylerin tümüne Üç Günlük Dünya Edebiyatı adını vermişlerdi. Çeşitli yazarların içinde olduğu bu akımda Feyyaz Yiğit üç tane kitap çıkarmıştı. Şimdi de kendisinin birden var olmadığını, aslında uzun yıllardır yazar olduğunun ispatı olan kitaplarına bakacağız. Yukarıda bahsedilen akım doğrultusunda yayımlanan ilk kitaptır. Biz bu kitapta Halil ve Suat'ın 11 gününe tanık oluruz. Olayları Halil'in ağzından, onun bakış açısı ve efsanevi yorumlarıyla görürüz. Misafir geldikleri İstanbul'da ayrıntılarda boğulan ikili, girdikleri tuhaf ortamlar ve yaşadıkları sonucu hayata dair aforizmalar vermeyi de ihmal etmez. Kendi başımıza gelse küplere bineceğimiz bu yaşanmışlıklar dışarıdan bakınca eğlenceli gelebilir. Feyyaz Yiğit bir komedyen mi, yoksa varoluşçu mu? Albert Camus'nun kitaplarını okur gibi mi okumalıyız, yoksa bir mizah dergisi gibi mi yaklaşmalıyız? Belki de Feyyaz Yiğit varoluşa bir mizah gözüyle bakıyordur. Bu kitapta kahkaha atarak okuyacağınız sayfaların yanı sıra yazarın içini döktüğü psikolojik bazı dramlara da tanıklık ederiz. Yeni yetme Feyyaz bu kitapta başarılı bir şekilde derdini anlatmayı başarmıştır genel olarak. Dünyanın neresine giderseniz gidin Thunder&Shadows isimli bir kahvehane bulamazsınız. Feyyaz'ın zihni sağ olsun mekan seçiminde çok farklı noktalara ulaşabiliyor. Farklı kahramanlarımızın hayatlarına konuk olurken her ne kadar üzülsek de gülmekten de kendimizi alamıyoruz. Bu kitaplar Feyyaz Yiğit'in birdenbire ortaya çıkmadığını, aslında uzun zamandır kendine has mizahını pişirdiğini anlatıyor. Şimdi izlediğimiz mizahı onun ulaşabileceği en üst seviye midir? Bunu daha ne kadar devam ettirebilir? Daha ne kadar yukarı taşıyabilir? Bunları şimdiden kestirmek biraz zor. Vurgulanması gereken konu, ilk işlerinde bile mizahının farklı olduğunu ve kalite koktuğunu anlayabilmemiz. Feyyaz Yiğit belki de bunun için doğmuştur. Müzik ile bağlantısını hiç koparmayan Yiğit, sinemadan önce bu alanda eserler vermek ister. 2016 yılında Misal adlı sadece müziğin olduğu tekli parçayı yayınlar. 2017 yılına gelindiğinde iç dünyasını iyice açarak tamamının kendisini anlattığı 12 şarkılık Teşekkür Ettim Ve Yanından Ayrıldım adlı albümü tanıttı. Kendine has mizahını şarkı sözlerinde de görürüz. Hatta şarkıların isimlerinde bile muziplikler bulabilirsiniz. İçinde sadece müzikten oluşan parçaların da olduğu bu albümdeki sözlerin tuhaflığı da dikkat çeker. Örneğin Samsunlu Değilim adlı şarkıya Çok güzel bir gülümsemen var, bence sen de Samsunlusun benim gibi girip şarkıyı Sana yalan söyledim, ben aslında Samsunlu değilim diye bitirecek kadar ne yaşadığı belli olmayan bir insandır kendisi. Albümden bir yıl sonra 2018'de Tedbir, Ibraz, Iftar, Iptal diye dört parçadan oluşan Grand Vuslat albümünü yayınladı. Bu albümde hiçbir söz bulunmamaktadır. Kütüphanenizdeki yan masada elli soruluk ödevi olan bir öğrencinin hocasına ya hocam neden elli, sizi ellide durduran şey neydi? diye serzenişini duyabilirsiniz. Siyasi bir tartışma içerisindeyken karşınızdaki kişi solun en büyük probleminin kendi içinde fraksiyonlara bölünmesi olduğunu söyledikten sonra ortamda bir gülümseme olabilir. Bunlar hep Feyyaz Yiğit komedisinin halka iyice nüfus etmesinin sonucudur. 1988 doğumlu olan komedi adamı özellikle Gibi dizisinden sonra geniş kitlelerce tanındı ve o geniş kitlelerin mizah anlayışına hitap etmekle kalmadı, onların mizah anlayışını da değiştirdi. Gelin filmlerine ve dizilerine bir bakış atalım. Mynet'in kurduğu bir platform olan Sebastiyan'da yayınlanan diziye Feyyaz Yiğit'in çıraklık eseri diyebiliriz. Dizi yayınlandığı dönemde platformun en çok izlenen yapımı olmuştur. Şimdilerde olgunlaşmış olan bu mizahın çekirdek hallerini bu dizide net bir şekilde görebilirsiniz. Dizinin, yazarın toyluğundan kaynaklanan dinamizm olarak bazı sıkıntıları olsa da güldürme konusunda hiçbir eksiği olmadığını kahkaha atarken fark ederiz. Mynet'te kolayca bulabileceğiniz 8 bölümü ile hala orada durmaktadır dizi. Feyyaz karakterimizin hayattan tek beklentisi küçük bir kitapevi açıp huzurlu bir yaşam sürmek aslında. Ama biraz fazla heyecanlı olan bu arkadaşımız için serüvenler bitmez. Gerek sevgilisiyle gerek ev arkadaşıyla gerekse sosyal çevresi ile ilişkisini tanımlamak çok zordur. Bu şekilde bir yaşamı düzene oturtmak onun için kolay olmaz. Feyyaz Yiğit Ölümlü Dünya'nın başlangıç hikayesini bu şekilde anlatıyor. Bu şekilde aslında Feyyaz Yiğit'in hayata bakışını anlatıyor. Öyle karmaşık, alengirli düşünüp ona göre yaşamak istemez kendisi. Ali Atay ise filmin çıkış noktasında biraz daha ayrıntıya iniyor. Neşeli Günler ile Hollywood filmlerini karıştırıp biraz daha aksiyon eklemeyi düşünerek başladıklarını söylüyor. O sırada bir diğer değerli isim Aziz Kedi de Londra'da. Ali Atay, Feyyaz Yiğit ve Aziz Kedi... Üç senarist kesintili video bağlantılarıyla da olsa bu filmi yazıyorlar. Aile restoranı işleten baba ve çocuklarının sakin bir şekilde devam eden hayatıyla başlayan film, bu ailenin aslında serbest karakterinin de kimi zaman kendilerine isyan ettiği- köklü örgüte bağlı çalıştığını anlamamızla devam eder. Aile aslında bu örgüt tarafından belirlenen hedefleri öldürmekle görevlidir. Bazen bir silah, bazen bir sehpa, bazen de yine Serbest'in isyan ettiği bir yöntem olan paspasla yaparlar bu işi. Beklenmedik bazı olayların yaşanmasıyla olaylar gelişir. Serbest karakterini Feyyaz Yiğit canlandırıyor. İlk uzun metrajlı filmi olmasına rağmen muazzam bir iş başardığını söylersek kimse itiraz etmez herhalde. Özellikle onun olduğu sahnelerin büyümesi, söylediği sözlerin düşündürürken güldürmesi bu filmin repliklerinin seyirciler tarafından ezberlenmesinde önemli rol oynamıştır. Hele ki elinde paspas tutmuşken kardeşlerine Ben bu aileden değil miyim ya? şeklindeki tiradı Türk sinemasındaki kült sahneler arasında yerini almıştır. Feyyaz Yiğit, Serbest rolü ile 23. Sadri Alışık Ödülleri'nde komedi dalında yılın en iyi yardımcı oyuncu ödülünü almıştır. Ödülü alırken son bir yılını herkese oyuncu olmadığını, aslında yazar olduğunu anlatarak geçirdiğini söylüyor. Devamında ise bunlara çok takılmadan canı ne istiyorsa onu yapması gerektiğini düşünerek bu ödülü aldığını ekliyor. Filmin devam hikayesinin hazır olduğunu film çıktıktan hemen sonra zaten belirtmişti yazarlarımız. Birsen Altuntaş'ın geçtiğimiz yaz verdiği habere göre Ölümlü Dünya 2 filmi için Disney Plus ile kesin olarak anlaşıldı. Ali Atay, hem Aziz Kedi hem de Feyyaz Yiğit ile görüştükleri ilk anda birbirlerine aşık olduklarını söylüyor. Bu tanışmanın gerçekleşmesi konusunda izleyiciler olarak şanslı hissedebiliriz. Ölümlü Dünya'yı da yazan bu üçlünün ara vermeden çıkardıkları filmin replikleri, yine öncekinde olduğu gibi ezberlendi. Aslında Feyyaz'ın da dediği gibi bu filmde herhangi bir şaka yok. Ama karakterlere bakınca onların dünyasına ışınlanıp ya kardeşim sen şaka mısın? diye soru sormak isteyebilirsiniz. Makyaj yapılmış ve etrafı boyanmış bir cesetle karşılaşan cinayet masası neye uğradığını şaşırır. Bu tip cinayetlerin devam etmesi ile beraber iyice çaresiz kalan ekibe Feyyaz Yiğit'in canlandırdığı suç uzmanı Dizdar Koşu katılır. Dizdar Bey bir vaka ile karşı karşıya geldiğinde her zaman sorduğu 13 soruyu sormasıyla beraber ortam iyice gerilir. Halkın ve basının iyice olaya dahil olmasıyla beraber usta oyuncu Uğur Yücel'in canlandırdığı başkomser Emin iyice çıldırır ve işler çığırından çıkar. Ölümlü Dünya'yı izledikten sonra bu adamların komediye bir tat bıraktıklarını söyleyebilirdik. Ama Cinayet Süsü artık bu adamların kavurucu Akdeniz yazlarında anlık esen bir rüzgar olmaktan çıkıp yavaş yavaş bir komedi ekolü olabileceklerini gösteren bir işaretti. Kafada soru işaretleri vardı, ama sağlam bir mizah DNA'larının olduğu belliydi. Özellikle Feyyaz Yiğit üzerinde. Ne de olsa pek bir tecrübe sahibi değildi. Bu soru işaretleri daha çok oyunculuğu ile ilgiliydi aslında. 2019 yılında ODTÜ'de Ali Atay ve filmin yardımcı komseri Alaattin'i canlandıran Mert Denizmen ile katıldığı söyleşide Ali Atay'a yöneltilen oyuncu belirlemeleri ile alakalı bir soruda Ali Atay'dan önce sözü alıp yapımcı da dahil kimsenin kendisinin oynamasını istemediğini belirtmişti. Günün sonunda karakteri canlandıran kendisi oldu ve biz bu filmleri sevdik, onun karakterlerine ayrı bir bakış attık. Hani sporda bir söz vardır ya, kazanan her zaman haklıdır diye. Başarmışsan mutlaka doğru yapmışsındır, kaybetmişsen zaten yanlışsındır. Neyse ki Feyyaz Yiğit tercihi herkese kazandırdı. Gibi dizisinin gerekse mizahının anlaşılması gerekse dilden dile yayılması için mutlaka belli bir zamana ihtiyaç vardı. Tabi bu mizaha alışkın olanlar için sorun yoktu; ama ilk defa izleyen birinin neye uğradığını şaşırması oldukça doğal bir sonu su götürmez bir gerçek ki daha bugünden kült olan Gibi'nin geleneksel medyada yaşamını sürdürmesi mümkün değildi. Bu kadar büyümesinde belki de en önemli nokta insanların dilden dile birbirine önermesidir. Gibi dizisi ile beraber artık iyice tanınmıştı Feyyaz Yiğit. Muhtemelen artık hiçbir yapımcı onun oynamasına şüpheli davranmaz, tersine adamın peşinden koşarlar. Feyyaz Yiğit dizinin senaristliğini aziz dostu Aziz Kedi ile paylaşırken aynı zamanda Yılmaz karakterini de kendi oynuyor. Mazbut bir hayat ve sağlam bir ahlak sahibi Yılmaz ve dostu İlkkan'ın genel olarak anlamlandıramadığımız maceralarına tanıklık ederiz. Aslında bu dizide de şaka yoktur. Olayların akış şekli bizi hem gerer hem düşündürür bazen de güldürür. Aslında iki dostun maceraları olarak planlanan dizinin ana planına ilk olarak dördüncü bölümde gördüğümüz Ersoy karakterinin de tutulmasıyla beraber ikinci sezondan itibaren üçüncü bir dost eklenir. Bölümlerin birbiriyle bağlantısı yoktur. Ekip bir şekilde her bölüm farklı konuları içlerine dert edinir. Diziyi izlerken atasözleri ve deyimler kitabıyla beraber not defteri bulundurmanız önerilir. Çünkü İlkkan'ın aforizmalarını not etmek ve kullandığı atasözlerinin anlamlarını araştırmak isteyebilirsiniz. Dost kötü günde belli olur gibi daha önce pek duyulmamış sözleri de hayatınıza katabilir. Feyyaz Yiğit'in mizahını konuşturduğu ilk film için bir tat, ikinci film için ekolleşme demiştik. Bu dizi ile beraber artık komediye yön verdiğini söyleyebiliriz. Ya daha genç adam iki filmi iki dizisi ile mi bu adam yön veriyor? Evet, iki film iki dizisiyle. Eğer ki insanlar yılgın bir hoşgörüyle birilerinin benimsenmesine ihtiyaç duymadıklarından bahsediyorlarsa eğer doğru telaffuzun iban mı yoksa ayben mi olduğu tartışılıyorsa bunu başarmış sayabiliriz. Bugün siyasilerin bile bu repliklerden beslendiğini görüyoruz. Bunu başarırken kendi mizahlarıyla yapması, yeni bir akım ortaya koymaları Feyyaz Yiğit'i ve tabi bu yapımları beraber yazdığı arkadaşlarını daha da değerli kılar. Şimdilik bu yapımlara imza attı Feyyaz. Eğer bir derdiniz varsa kendisine Youtube'da Kafa TV kanalında yayınlanan Dert Dinleme Servisi programından ulaşabilir ve dertlerinize çözüm bulması konusunda kendisine danışabilirsiniz. Eğer kendisini daha önce hiç izlemediyseniz çok şanslısınız çünkü önünüzde geçirebileceğiniz kaliteli saatler bulunmakta. Eğer zaten izlediyseniz bilirsiniz ki bu fikir adamının projeleri mutlaka olacaktır, dolayısıyla biz de şanssız sayılmayız. Sanırım Feyyaz Yiğit'e sahip olduğumuz için hepimiz çok şanslıyız.


Kültürel miras sadece anıtlar ve nesne koleksiyonlarıyla sınırlı değildir. Aynı zamanda sözlü gelenekler, sahne sanatları, sosyal pratikler, ritüeller ve festival etkinlikleri, doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar veya geleneksel el sanatları için gerekli bilgi ve beceriler gibi atalarımızdan miras kalan ve torunlarımıza aktarılan gelenekleri veya yaşayan ifadeleri de içerir. Fransa'da ise çok az şey ülkenin bagetinden daha Fransız olabilir bu sebeple UNESCO tarafından da somut olmayan kültürel miras olarak onurlandırılmıştır. Gevrek bir kabuğa ve yumuşak, kabarık bir iç kısma sahip uzun, ince somun ekmek olan baget, Fransız mutfağının ve kültürünün temelidir. UNESCO, 30 Kasım 2022 tarihinde baget kültürünü insanlığın somut olmayan kültürel mirası listesine eklediğinde bir ürünü değil, kültürel bir pratiği tanımıştır. Burada söz konusu olan bageti niteliksel ya da ticari açıdan ayırt etmek değildir söz konusu olan. Esasında, zanaatkar fırıncıların bilgi birikimini tanımak, tüm sektörün değerini arttırmak, hamuru getirmesi için bir çocuğu gönderme geleneği, iyi pişmiş olmasını tercih edip etmemek gibi jest ve alışkanlıkları teşvik etmektir. Baget, Fransız kültüründe o kadar önemlidir ki 1993 yılında, Fransa'da geleneksel bageti tanımlayan ve belirli malzemeler ve tekniklerle yapılmasını gerektiren bir yasa çıkarıldı. Bu yasa, Fransa'daki bagetlerin kültürel mirasının korunmasına yardımcı olur. Fırıncılar federasyonu başkanı Dominique Anract bir basın açıklamasında, Baget un, su, tuz, maya ve ustanın bilgi birikimidir, demiştir (Drury, 2022). Fransız pastanesi Monique'de Yönetici Aşçı Maxime Montay, 'Fransız yasalarına göre baget sadece un, tuz, su ve maya ile yapılmalıdır. Boyu 65 cm olmalıdır ancak boyu 1 metreye kadar çıkabilmektedir. Ayrıca ekmeğin satıldığı yerde pişirilmesi gerekir. Dondurulamaz ve hiçbir koruyucu kullanılamaz,' demiştir (Tripathi, 2023). Ancak günümüzde buğdaya farklı tahılların eklendiği birçok varyasyonlar mevcut. Baget ekmeğini sıradan ekmekten ayıran ve onu özel kılan olay ya da olaylar nedir? Bunun üzerine söylenen birçok hikaye olsa da kesin kökeni bilinmemekte. Ancak bagetin birkaç ilginç hikayesi var. Ünlü bir hikayesi, Napolyon Bonapart'a atıfta bulunur. Montay, Ekmeğin askerlerinin ceplerine sığması veya koltuklarının altında kolayca taşınabilmesi için daha uzun ve daha ince yapılmasını emrettiği söyleniyor diyor. Bugün bile Fransızların çoğunun kollarının altında baget taşıdığını görürsünüz, diye eklemiştir (Tripathi, 2023). Fransız Devrimi öncesi köylüler kepekten ekmek yapıp yerdi ve sadece aristokratlar buğdaydan yapılan beyaz ekmek yerdi. Hatta bu sebep; ekmeğin Fransız Devrimi'nin nedeni bile olduğu söylenmekte, çünkü ekmek Fransız diyetinin temel dayanağı olduğundan ve köylülerin kıtlık yaşarken soyluların kıtır beyaz ekmekleri yediklerini görünce isyan çıkardıklarına işaret ediyor. Devrim sonrası ise hükümet 1793'te tüm fırıncıların yalnızca bir tür ekmek yapmasına yoksa hapis cezasına çarptırılmalarını kararlaştırdı. On yıllar boyunca buğday ucuzladıkça buğdaydan yapılan bagetler de yaygınlaştı. Bir başka hikaye ise, fırıncıların 22:00 ile 04:00 arasında çalışmasını yasaklayan ve ekmeğin kahvaltı için zamanında veya fırınların çalışma saatlerinde pişirilmesini imkansız kılan 1920 tarihli bir Fransız yasaya işaret ediyor. Bu kriz, ekmeğin daha hızlı pişmesini sağlayan uzun, ince bagetlere dönüştürülmesiyle çözüldü. Montay, bir bagetin pişmesinin sadece 10-15 dakika sürdüğünü, bir somun ekmeğin ise bir saat sürdüğünü açıklıyor. Ve bu sadece pişirme süresi. Bir somun ekmek yapmanın genel süreci, bir baget yapmaktan çok daha uzundur diyor (Tripathi, 2023). Sevilen başka bir efsane, 1898'de Paris metrosunun inşasıyla ilgilidir. Projede çalışmak üzere Fransa'nın dört bir yanından işçiler getirildi ve ekmeklerini kesmek için bıçak taşıdılar. Tartışmalar genellikle bıçaklı kavgalara da yol açtı. Bunun üzerine metro yönetimi, fırıncılardan elle parçalanabilecek bir ekmek yapmalarını istedi. Böylece baget doğdu ve bıçağa olan ihtiyaç ortadan kalktı. Sanatta ekmek, Hristiyan uygarlıklarında İsa'nın bedeninin sembolü olması nedeniyle ressamlar için favori bir çalışma nesnesi olmuştur. Hristiyan dininin Kutsal Yazılarında ekmekle ilgili yaklaşık dört yüz referans bulunmaktadır. Bagetler, Fransız sanatında, özellikle natürmort resimlerinde sıklıkla tasvir edilir. Fransız kültürünü ve mutfağını temsil etmek için kullanılırlar ve genellikle Fransa'daki günlük hayatı tasvir eden resimlerde yer alırlar. Ekmek Taşıyan Kadın, empresyonist ressam Albert Dubois-Pillet tarafından 1888 yılında yapılmış bir tablodur. Erik Dietman, ekmek kelimesini görmenizi ve okumanızı sağlayan bir çalışma yaratır. Ancak bu kelime İngilizce'de aynı anlama gelmiyor. Sıra dışı sanatçı Erik Dietman'ın hayatı boyunca ürettiği pek çok dil ve malzeme oyununun arasında, 1967 tarihli, pişmiş ekmeğin içine kalıplanmış PAIN harflerinden oluşan bu eser de yer alıyor. Fransızca konuşan bir izleyici için eser kendi adına konuşur aslında çünkü kelime yapıldığı şeye ekmeğe atıfta bulunur ve gündelik hayatın en gündelik ve gerekli unsurunu ele alır. Ancak İngilizce konuşan bir izleyici için ise bu sözcük acı anlamına gelir ve anlamı bagetlerin önüne geçer adeta. Ekmek ve acı, tıpkı dili sürekli yenileme ve şaşırtma ihtiyacı gibi, sanatçının ikircikli kişiliğini yansıtır bir bakıma. 1997'de Fendi, adını kadınların Fransız somun ekmeğini kollarının altında taşıma biçiminden alan Baget çantasını piyasaya sürdü. Baget çanta 25. yılını Eylül ayında New York Moda Haftası'nda kutladı. Sex and The City hayranlarının anılarına kazınmış pek çok anın içinde bir üçüncü sezonun bir sahnesinde Carrie Bradshaw silahlı bir soyguncuyla karşılaşması, Fendi'nin kültleşmiş Baget'inin pop kültür tarihindeki önemini pekiştirişi bulunur. Hırsız, çantasını vermesini istediğinde, perişan haldeki Carrie, onu unutulmaz bir şekilde düzeltir: This is not a bag, it's a baguette! diyen Carrie Bradshaw ile Fendi de Baguette çantalarını popüler bir kültür ikonu olarak pekiştirdi.


50 yılı aşkın bir süredir rock müzik dünyasında belirleyici bir güç olarak yer alan Fleetwood Mac; güçlü vokalleri, çeşitli müzik türlerini harmanlayan tarzları ve unutulmaz şarkı sözleriyle dinleyicilerini büyülemeyi başarmıştır. İster sıkı bir hayran olun, ister bu eşsiz parçalarla yeni tanışmış biri olun, Fleetwood Mac'in müzik endüstrisi ve tüm müzikseverler üzerindeki etkisi inkar edilemez. Fleetwood Mac, 1967 yılında Mick Fleetwood, Peter Green, John McVie, Bob Brunning ve Christine McVie tarafından Londra'da kurulmuş bir İngiliz-Amerikan müzik grubudur. Kariyerleri boyunca birçok müzik türüyle ilgilenen grup 70'lerin başına kadar İngiliz Blues akımı etkisinde müzik yaparken grup, Stevie Nicks ve Lindsey Buckhingham'ın gruba dahil olduğu dönemde daha çok pop-rock odaklı müzikler yapmıştır. Grup üyeleri yıllar içinde birçok kez değişmiş olsa da en başarılı ve popüler dönemlerini Stevie Nicks, Lindsey Buckingham, Christine McVie, John McVie, ve Mick Fleetwood zamanında yaşamıştır. 1975'ten 1987'ye kadar aktif olarak bu üyelerle müzik yapan grup en büyük hitlerine bu dönemde imza atmıştır. Elli yılı aşkın süren bir kariyere sahip olan grup, rock and roll tarihinin en ikonik parçalarından bazılarını üretmiştir. Blues ile yaptıkları başlangıçtan devam eden süreçteki pop etkisine kadar çok uzun bir dönem müzikleriyle birçok sanatçıyı ve hatta tüm dünyayı etkilemeyi başarmışlardır. Başarılı müzik kariyerlerinin yanı sıra grup, yaşadıkları romantik karmaşalar ve olaylı ilişkilerle de döneme damga vurmayı başarmıştır. Tüm bu olumsuzlukları avantaja çevirmeyi başaran grup, birçok şarkısında yaşanan olaylardan esinlenerek dinleyicilerine de kendi içlerinde yaşadıkları fırtınayı hissettirmiş ve şarkılarında kendilerinden bir parça bulmalarını sağlamıştır. Grup üyeleri arasında yaşanan tatsızlıklar, 1970'lerin ortalarında, Rumours albümlerinin kayıtları sırasında başlamıştır. Grup bu noktada birkaç yıldır birlikteydi ve belirli düzeyde bir başarı elde etmişti ancak aralarındaki gerilim de aynı oranda yükselmeye başlıyordu. Ana sorunlardan biri, Lindsey Buckingham ve Stevie Nicks arasındaki romantik ilişkiydi. İkili, Fleetwood Mac'e katılmadan önce çıkmaya başlamışlardı ancak Rumours'ı kaydetmeye başladıklarında ilişkileri sallantıdaydı. İkilinin kayıt seansları sırasında sık sık tartışması ve kavga etmesi stüdyoda gergin bir atmosferin oluşmasına sebep oluyordu. Aynı zamanda, Christine McVie ve kocası John McVie boşanıyorlardı. Grup üyeleri bir albüm oluşturmaya çalışırken aynı zamanda kendi kişisel sorunlarıyla uğraşmaları kayıt süreçlerinin çok daha duygusal bir hal almasına sebep olmuştur. Kişisel çatışmalara rağmen grup bu süre zarfında en ikonik şarkılarından bazılarını üretmiştir. Rumours albümündeki şarkıların çoğu grup üyelerinin deneyimleri hakkında yazılmıştır ve bu da albüme ek bir duygusal derinlik katmalarını sağlamıştır. Örneğin, Go Your Own Way, Lindsey Buckingham tarafından Stevie Nicks ile olan ilişkisi hakkında, Dreams ise Nicks tarafından kendi romantik mücadeleleri hakkında yazılmıştır. Don't Stop, Christine McVie tarafından zor bir döneminde umut ve iyimserlik mesajı vermek için yazılmıştır. Rumours albümü, dünya çapında 45 milyondan fazla kopya satarak büyük bir ticari başarı elde etmiş ve 1978'de Yılın Albümü dalında Grammy Ödülü kazanmıştır. Bu başarıya rağmen grup üyeleri arasındaki olaylar, 1987'de Lindsey Buckingham'ın ve 1991'de ise Nicks'in gruptan ayrılmasıyla devam etmiştir. Yıllar boyunca, Fleetwood Mac kadro değişiklikleri ve iç gerilimler yaşamaya hiç ara vermemiştir. Ancak Rumours'ın yapımında çok büyük bir katkısı olan ve hatta albüme ismini veren bu karmaşa grubun tarihindeki en çok konuşulan olaylardan biri olmuştur. 1975 yılında çıkardıkları ve hit şarkıları Landslide ve Rhiannon'ı içinde bulunduran Fleetwood Mac albümü, kariyerlerinde bir dönüm noktası olmuş ve ilk ticari başarıları haline gelmiştir. 1977'de grup, tüm zamanların en çok satan albümlerinden biri olan ikonik Rumours albümünü çıkarmış ve dünya çapında 40 milyondan fazla kopya satmayı başarmıştır. 1980'ler boyunca grup başarılı albümler çıkarmaya devam etmiş fakat kişisel mücadeleler sonucu grup kadrosunda bazı değişiklikler yaşanmıştır. Tüm bunlara rağmen beraber performans sergilemeyi ve müzik yapmayı bırakmamışlardır. 1998 yılında ise Rock and Roll Onur Listesi'ne girmeye hak kazanmışlardır. Grup, 50 yılı aşkın kariyerleri boyunca rock, blues ve pop müzikten etkilenerek sayısız derleme, canlı albüm ve 18 stüdyo albümü çıkarmıştır. Kariyerlerinin başından itibaren birçok önemli olaya imza atan grubun 3 Grammy ödülü, 1 Brit ödülü, 3 AMA ödülü olmak üzere toplam 23 ödülleri ve sayısız adaylıkları bulunmaktadır. Grupla aynı adı taşıyan ilk albümleri, gitarist Peter Green ve klavyeci Jeremy Spencer'ın da dahil olduğu orijinal Fleetwood Mac kadrosu tarafından oluşturulmuştur. Albüm, grubun blues etkisindeki erken dönem tarzını sergileyen Looking for Somebody ve I Loved Another Woman gibi parçalar içeriyor. Rumours, Fleetwood Mac'in tartışmasız en başarılı ve müzik tarihine adını altın harflerle yazdırmış albümüdür. Go Your Own Way, Don't Stop, The Chain ve Dreams de dahil olmak üzere grubun en büyük hitlerinden bazılarını içerir. Rumours albümü, grubun kariyeri için kritik bir başarı olmakla birlikte birçok ticari başarı da elde etmelerini sağlamıştır. Ayrıca gruba Yılın Albümü dalında Grammy ödülü kazandırmıştır. Tusk albümü için Fleetwood Mac'in farklı sesler ve müzik türleriyle yaptığı bir çeşit deney albümü diyebiliriz. Bu iddialı albüm, grubun daha yumuşak tarafını sergileyen Sara ve Sisters of the Moon gibi parçalarını içerirken aynı zamanda Tusk ve Not That Funny adlı şarkıları da içererek daha deneysel sesleri bünyesinde barındırmıştır. Tango in the Night, Fleetwood Mac'in Lindsey Buckingham, Stevie Nicks, Christine McVie, John McVie ve Mick Fleetwood'dan oluşan klasik kadrosuyla son albümü olma özelliği taşımaktadır. Albümde Everywhere ve Little Lies gibi hit parçalar yer almıştır. Behind the Mask, Lindsey Buckingham'ın gruptan ayrılışına ve yeni gitarist Billy Burnette ile klavyeci/vokalist Bekka Bramlett'in gruba katılmasından dolayı grubun kariyer hayatına damga vurmuş bir albümdür. Albümde Save Me ve In the Back of My Mind gibi hit parçalar yer almıştır. 50 Years: Don't Stop, Fleetwood Mac'in tüm kariyerini kapsayan 50 parça içeren bir derleme albümüdür. Albüm, Rhiannon, Landslide ve The Chain gibi hitlerin yanı sıra Skies the Limit ve Love in Store gibi daha az bilinen parçaları içermiştir. Sonuç olarak Fleetwood Mac, tüm zamanların en sevilen müzik gruplarından biridir. Eşsiz melodileri, büyüleyici şarkı sözleri ve güçlü performansları müzik dünyasında silinmez bir iz bırakmıştır ve günümüzde bile sayısız sanatçı onların müziklerinden hatta aralarındaki kimyadan ilham almaya devam etmektedir. Yazımızın sonuna gelirken sizleri Fleetwood Mac'in en sevilen şarkılarını içeren bir çalma listesiyle baş başa bırakıyoruz. - Rolling Stone. Fleetwood Mac's 50 Greatest Songs. Erişim: 07.04.2023. Web. - Britannica. Fleetwood Mac. Erişim: 09.04.2023. Web. - All Music. Fleetwood Mac. Erişim: 09.04.2023. Web. - Biography. Fleetwood Mac: Behind the Drama, Divorce, and Drugs That Fueled the Making of Rumours. Erişim: 18.04.2023. Web.


Hemen hemen bütün edebi eserler kendinden önce yazılmış diğer eserlerden, ufak da olsa izler taşır. Ancak bazı eserler, kendinden önce yazılmış eserlerin bir yeniden yazımı olarak karşımıza çıkar. Metnin bu şekilde, kendi anlamını başka metinler üzerinden yapılandırmasına Edebiyat biliminde metinler arasılık adı verilir. Bu yazımızda ele alacağımız, 1818'de Mary Shelley tarafından Frankenstein: ya da Modern Prometheus adıyla yayınlanan roman da metinler arasılık yöntemiyle yazılan eserlerden biridir. Frankenstein, ünlü tragedya yazarı Aiskhylos tarafından Zincire Vurulmuş Prometheus adıyla tragedyaya uyarlanmış Antik Yunan'ın efsanelerinden biri olan Prometheus mitinin, kendi döneminin güncel atmosferinde eritilmiş bir yeniden yazımıdır. Prometheus'un Tanrılar arasındaki arkadaşı olan Athena, onun yaratıcılığından etkilendi. İnsanların ruhuna kendi bilgeliğinden üfledi ve böylece ilk insanlar var oldular. Fakat insanlar başta nasıl insan olabileceklerini bilmiyorlardı. Prometheus o zaman yardımlarına yetişti ve insanlara gemicilik, hayvancılık, tıp, astronomi, matematik gibi becerileri öğretti. İnsanlara kültür bahşetti. Bu açıdan Prometheus, edebiyatta karşımıza çıkan ilk kültür kahramanıdır. İnsanın doğayı rasyonalize etmesine yardımcı olmuştur. Ayrıca mitoloji biliminde kültür kahramanlarına verilen diğer isim Güneş Kahramanıdır. Kültürlenen insanlar Zeus başta olmak üzere gökyüzündeki Olimpik Tanrıların dikkatini çekti. Tanrılar, insanları koruma vazifelerinin karşılığında insanlardan tapınma ve saygı talep ediyorlardı. İnsanların geleceğine karar vermek üzere ölümlüler ve ölümsüzler Mekone ovasında toplanarak bir mahkeme başlattılar. Prometheus, bu mahkemede insanlığın savunuculuğunu yaptı. Ölümsüzlerin, insanların omzuna haddinden fazla yük bindirmesini istemiyordu. Bu savunuculuk, Tanrıları aldatmaya yönelik türlü oyunlar gerçekleştirmesine sebep oldu fakat bu oyunlar Zeus tarafından fark edildi. Bunun üzerine Zeus, Prometheus'u cezalandırmak ve ondan intikamını almak için sevgili kullarından yani ölümlü insanlardan, yaşamak için ihtiyaç duydukları ve en son onlara verilecek olan ateşi esirgedi. Ateş, sanatta kültürün ve Aydınlanma'nın bir sembolüdür. Bugün kurduğumuz medeniyete ilk adım ateşin ehlileştirilmesiyle atılmıştır. Ayrıca ateş sayesinde doğanın zorlu şartları bir nebze kolaylaştırılmıştır. Doğayı tanımlayabilme ve rasyonalize edebilme sürecini başlatmıştır ateş. Yani burada sembolize edilen durum Zeus'un, insanları kültürden mahrum bırakması, onları doğa durumuna terk etmesidir. Frankenstein: ya da Modern Prometheus İngiliz yazar Mary Shelley tarafından kaleme alınmış bir eserdir. Roman, Kaptan Robert Walton'un kız kardeşi Margaret Walton Saville'e yazılmış mektuplarla başlayıp son bulur. Eser, Victor Frankenstein'ın öyküsünü anlatmak amacıyla Kaptan Walton'ın mektuplarının çerçeve olarak kullanıldığı bir yapıya sahiptir. Bu çerçeve anlatı tekniği, romana aynı zamanda bir mektup roman özelliği katmaktadır. Eser; aşk, ölüm, doğa gibi konuları ele aldığı, yazıldığı dönem ve Klasik Aydınlanmacı söyleme karşı bir eleştiri niteliği taşıdığı için romantizm akımına dahil edilir. Victor Frankenstein, ölümsüzlüğe ulaşmayı amaçlayan bir doktordur. Yaşamın sırrını keşfeder ve farklı mezarlardan topladığı uzuvları birleştirerek bir ucube yaratır. Romanda, Victor Frankenstein tıpkı Prometheus gibi insanlığa hizmet etme amacıyla Tanrı'ya meydan okumaktadır. Victor Frankenstein'ın kendi elleriyle yarattığı canavarın dünyaya gelişinin ardından yaşadığı manevi acı, Prometheus'un hikayesiyle paralellik taşır. Küstahlık Prometheus ve Frankenstein'ın ortak özelliğidir. Hem mitte hem de romanda okuyucuya verilmek istenen öğüt, küstahlığa kapılarak doğanın işleyişine karşı gelen kişilerin sonunda doğa tarafından cezalandırılacağıdır. Doğanın işleyişinin bir parçası olan insan, zaman içinde geçirdiği evrimsel süreçlerin sonucunda geliştirdiği kültür sayesinde kendisini doğadan koparmış, bu işleyişin bir parçası olduğunu unutmuştur. 17-18. yüzyıllara geldiğimizde ise, özellikle Aydınlanma döneminde, insan kendisini ve yarattığı kültürü doğadan üstün görmeye başlamıştı. Shelley, bu pozitivist/rasyonalist düşünce sisteminin doğaya yaptığı baskının doğa tarafından geri püskürtülmeye başladığını ve bunun çok yakında daha çetin seviyelere ulaşacağını gözlemliyordu. Prometheus mitindeki öğüdü, kendi dönemine aktarabilmek için mitin yeniden yazımını yaptı. Yarattığı ucube, özünde iyi kalpli olsa da, Dr. Frankenstein'ın onu maruz bıraktığı yalnızlık ve sevgisizlikten ötürü, yaratıcısına ve sevdiklerine zarar vermeyi kafasına koyar. Aslında ucubenin istediği tek şey yalnızlığını giderebilecek bir eştir: Çok yalnız ve mutsuzum. İnsanlar yanıma yanaşmasa da benim kadar korkunç ve çirkin biri benden uzak duramaz. Eşimin de benim türümden olması ve benim kusurlarımı paylaşması şart. İşte onu sen yaratacaksın. Dr. Frankenstein onu bundan da mahrum bırakınca işler kontrol edilemez bir hal alır. Ucube, Dr. Frankenstein'dan sevdiklerini çalarak onu cezalandırır. Prometheus'un zincire vurulması Dr. Frankenstein için sevdiklerinin ölmesine eşdeğerdir. Binlerce yıl önce sözlü gelenekle aktarılmış, sonrasında yazıya geçmiş Prometheus miti, vermek istediği öğütler açısından, Mary Shelley'in döneminde güncelliğini koruyordu. Bugün ise hem mitin, hem de Frankenstein romanının öğütlerine insanlık olarak daha çok kulak vermeliyiz gibi gözüküyor. Dünya her geçen gün, kültürün duyarsızlığı ve doyumsuzluğu yüzünden geri dönüştürülemeyecek ekolojik felaketlere doğru ilerlemekte. Bugün insanlık, Prometheus ve Dr. Frankenstein'la aynı hastalığı paylaşıyor: kibir. Doğayla bu amansız mücadelemiz sonumuzu getirmeden önce, edebiyatın ve mitolojinin bize aktardığı kültürel öğütlere kulak vermekte fayda var: Doğanın efendisi değil, onun bir parçasıyız.


Sosyolog, bestekar ve müzikbilimci olarak bilinen Theodor W. Adorno'yu duymamış olsanız bile bu sözü ile karşılaşmış olma ihtimaliniz çok yüksek. Adorno, Sosyoloji denince günümüzde akla gelen ilk isimlerdendir. Müzik sosyolojisinden iletişime; estetiğe, sözel ya da sözel olmayan dil kullanımına kadar toplumun farklı kesimlerini bir araya getiren düş- imgelerin zıtlıklar ile çözümlenmesine katkıda bulunur. Bu alanlardaki sorunlarına dek birçok konuda öncü çalışmaları sırasında yaşanan bir tartışmada Gelecekten bütünüyle umudu kesmek doğru değildir. Çünkü, ışıklar söndüğünde sinemalarda hala öpüşenler var. sözüne ya da En baskıcı yönetimlerde bile insanın yalnızca toplumsal boyutuna indirgenemeyeceği tezi ile karşılaşılır. Bu noktada onun kolay bir iyimserliğin temelinde barınan kötümserlikten çok, her şeyi en olumsuz yanları ile bile derinden irdeleyen zor bir iyimserliğin yandaşı olduğunu anlamak mümkün. Adorno'ya göre, Kültür Endüstrisi kavramında yer alan endüstri terimi; üretilen kültürel ürünlerinin sadece üretim sürecini değil, aynı zamanda ürünlerin standartlaşması ve dağıtım tekniklerinin de daha tedbirli bir hale gelmesini sağlar. Bu tedbirlilik durumu, kendine yabancılaşmış toplumun zor kullanarak yapması meselesidir. Kültür endüstrisinin temel iddiası, Teknoloji ve teknolojik bilincin kendisi eleştiriyi dilsizleştiren ve başarısız kılan, bir biçimli ve köksüzleştirilmiş kitle kültürü şeklinde yeni bir gözlem üretmektir. Bu nedenle kitle kültürünün ekonominin bir ürünü olarak liberal sanayi ülkelerinde doğmuş olması bir tesadüf değildir. Kapitalizmin egemen olduğu bu ülkelerde kültür, her ne kadar üst yapıyı oluşturan unsurlardan biri olsa da temel dayanağını ekonomide, üretimde ve kar oranlarında bulur. Bu sayede kültürün tüm doğallığı, otantikliği, aşağıdan yukarıya üretim, kullanım ve dağıtımla bir hayat tarzı olarak yaşanma şansı da tükenmiştir. Kültür Endüstrisi kuramı, basının, radyonun ve sinemanın baskın kültürel etkiler olarak en fazla dikkat çektiği dönemde gelişmiştir. Çünkü günümüzde kültür her şeye bulaşır; filmler, radyo ve dergiler bir sistemi meydana getirir. Bu alanların her biri, kendi içinde ve hep birlikte bir uyum içindedir. Bu kültürel üretim, bir bütün olarak kapitalist ekonominin ayrılmaz bir parçası haline gelir. Adorno'ya göre yönetilen dünyada yöneticiler de bürokratlar kadar günah keçisidir. Nesnel görev ve suç ikilisinin kişilerin üzerine yıkılması da egemen ideolojinin bir parçasıdır. Sisteme bulaşmamışlıklarıyla övünenler; kırsal alandaki sessizler, taşralı, küçük burjuva gericiler olma kuşkusunu uyandırır. Artık sığınacak bir köşe kalmamıştır; hatta Avrupa'da bile onurlu yoksulluk kalmamış, yönetilen dünyanın dışında kalanların, kışı mütevazı bir şekilde geçirme olanakları bile yok olmuştur. Theodor Adorno; sanatta, özellikle de müzikte, reklamın ve bu sayede dayatmanın önemini vurgular. Reklamın kültür endüstrisindeki zaferine parmak basar: Tüketicinin, gerçek olmadığını bildiği halde bastırılması zor bir istekle kültür ürünlerini almaya ve kullanmaya devam etmesi. şeklinde bu durumu yorumlar. Müzik sosyolojisi, müzik ve toplum arasındaki karşılıklı ve çok anlamlı ilişkiyi inceleyen sosyolojinin alt dallarından biridir. Bir sanat dalı olarak müziği; siyaset, din, ekonomi, kimlik, cinsiyet ve gündelik yaşantı gibi alanları barındıracak şekilde ele almayı hedefler. Vurgulanması gereken önemli bir detay, sosyolojinin bu dalının esas olarak yeni ve bağımsız bir disiplin olarak görülmediğidir. Müzik sosyolojisinin asıl sorunu, aracılıkla ilgili olandır çünkü müzik bir yönlendirme aracı olarak hor kullanılır. Adorno, bu durumun Doğu bloğunda var olduğundan şikayet eder. Orada müzik, direniş ve eleştiriyi güçlendirmek yerine etkisiz hale getirmede kullanılır. Adorno'ya göre müzik sosyolojisi, bütün toplumda müziğin yarattığı etkiyle ilgilenir. Çünkü esas olan müziğin tek kişide değil, tüm toplumun üzerinde yarattığı işlevidir. Aynı zamanda müzik sosyolojisi, her zaman sanattan çok toplumsal bir eleştiridir. Adorno'ya göre müzik, kendi toplumsal gerçeklik içeriğini, muhalefet yoluyla ve kendisinin toplumsal sözleşmesini ilga etmesiyle kazanır. Adorno, klasik müzik dışındaki bütün müzikleri hafif müzik olarak nitelendirir. Gündelik kullanımına karşılık popüler müzik ve pop müzik arasında büyük ayrılıklar bulunur. Pop müzik; popüler müziğin en yaygın olarak kullanılan olsa da popüler müzik, poptan ibaret değildir. Pop müzik; ezgi, armoni ve sözden oluşan, algılanması kolay, çok sesli ve kısa süreli tüketim müziğidir. Bu özellikleriyle pop müzik, modern toplumlara özgü en yaygın müzik türüdür ve çoğu zaman popüler müziği tamamen kapsadığı yanılgısına düşülür. Adorno, popüler müzik tartışmasını caz müzik üzerinden yapar ve popüler müziği tanımlarken pop müzikten değil; cazdan bahseder. Frankfurt Okulu'nun en önemli temsilcilerinden Adorno ve Horkheimer'a göre sanat, kültür endüstrisi aracılığıyla ürünleştirip çoğunlukla da eğlence içeriği şeklinde bireyleri yanlış bilinçlendirir. Adorno'ya göre bir ticari biçim olarak müziğin üretimi, artık sadece tüketim içindir. Müzik, popüler olabilmek için tüketilebilir bir şey olmalıdır artık. Bu nedenle kültür endüstrisi artık müziğin sanat olmasıyla değil bir tüketim aracı olmasıyla ilgilenir. Adorno müzik üzerine yaptığı incelemelerde kapitalist biçiminin siyasal ve estetiksel bakımlardan popüler müziği etkilemesi ve popüler müziğin ideolojisi üzerinde durmuştur. Adorno'nun modern toplumlarda popüler müziğin ideolojik işlevi konusunda birbiriyle son derce bağlantılı ve hatta iç içe geçmiş üç temel öngörüsü vardır: Standartlaşma, pasif dinleme ve toplumsal uyum. Popüler müzikte görülen bir özellik, tekrarlamadır. Aynı parçanın ve aynı müziğin tekrarlı olarak çalınması, sadece birkaç cümleyi baştan sona kadar tekrarlayan ürünlere dahi rastlanılır. Hatta popüler müziğin bütün ürünleri neredeyse aynıdır. Sürekli tekrar eden sözlerden ve benzer müzik yapılarından oluşur. Tıpkı endüstriyel üretim gibi pop müzik de artık standart üretimin bir parçası haline dönüşmüştür. Adorno'ya göre Kültür endüstrisi, müzikte sahte bireyselleştirilmiş oltalar ve sürekli yenilik hayalleri yaratır. İşçiler, bu uyuşmuş durumlarıyla tükettikleri kültürel ürünle mücadeleciliği gösterecek eğilime ve kapasiteye sahip değildir. En iyi ve en başarılı müzik, sürekli tekrar edene uyumlu olandır. Çünkü müzik, toplumsal bilinç üzerinde uyutucu bir etki bırakır. Günlük yaşamda sürekliliği güçlendirir ve müziğin şeyleşmiş yapısı ise unutkanlığa teşvik eder. Adorno'nun üçüncü iddiası ise popüler müziğin sosyal bir çimento olduğudur. Popüler müziğin sosyo-psikolojik işlevi müziğin tüketicilerin günlük hayatının düzenine fiziksel olarak uyumunu gerçekleştirmektir. Belirli bir formül bir kez tuttuğu zaman kültür endüstrisi, bunu tekrar tekrar kullanır ve tüketinceye dek piyasaya bu aynı ürünün benzerlerini sürer. Bu tarzda güçlendirilmiş ve mayalanmış toplum, atomize bir yapıya sahip olur ve iktidar tarafından rahatlıkla yönlendirilir. Adorno'ya göre sanatın kökenini gözden saklamak; insanları, saldırganlığa, şiddete ve egemen kurallara uymaya yönlendirir. Adorno, endüstrileşmeyle gelen standartlaşmadaki parçaların birbirinin yerini alabilmelerini ve sahte bireyselleşmeyi bir sorun olarak görür; sahte bireyciliğin ise satışı çoğaltma gereğinden doğduğunu dile getirir. - BAĞÇE, H. Emre. (2015), Frankfurt Okulu, Doğu Batı Yayınları, Ankara. - BOTTOMORE, T. (1997), Frankfurt Okulu ve Eleştirisi, , Vadi Yayınları, İstanbul. - HORKHEIMER, M., Adorno, T. (2010), Aydınlanmanın Diyalektiği, , Kabalcı Yayınevi, İstanbul. - KIZILÇELİK, Sezgin. (2000), Frankfurt Okulu, Anı Yayıncılık, Ankara. - JAY, Martin. (1992), Theodor W. Adorno: Örselenmiş Bir Hayat, , Marmara İletişim Dergisi, Sayı 1. - SELÇUK, Esra. (2016), Theodor W. Adorno ve Müzik Sosyolojisi, İ. Ü. Siyasal Bilimi Ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Bitirme Ödevi, İstanbul.


George R. R. Martin'in romanlarına dayanan destansı televizyon dizisi Game of Thrones, karmaşık olay örgüsü, çeşitli karakter kadrosu ve çarpıcı görsel efektleriyle yayınlandığı tarihten itibaren tüm dünyanın ilgisini üstünde tutmayı başardı. Dizinin en büyüleyici yönlerinden biri, her biri benzersiz geçmişleri, güçlü ve zayıf yönleri olan çeşitli Westeros Haneleri arasındaki karmaşık, entrika dolu ilişkilerdi. Gururlu ve onurlu Stark Hanesi'nden kurnaz ve hırslı Lannister Hanesi'ne kadar, Game of Thrones Haneleri, hikayenin birçok noktasında önemli bir rol oynadı. Bu yazımızda, Yedi Krallık içindeki en önemli hanelerden bazılarının zengin tarihini, güçlerini, zayıflıklarını ve onları birbirine bağlayan ya da parçalayan ittifakları keşfedeceğiz. Soyları Valyria İmparatorluğu'na dayanan Targaryen Hanesi, Valyria kıyametinden sağ kalmayı başaran birkaç soylu aileden biridir. Gümüş-altın rengi saçları, mor gözleri ve ejderhaları evcilleştirme yetenekleriyle tanınırlar. Kıyametten sağ çıkan Aegon Targaryen, kardeşleri Visenya ve Rhaenys ile birlikte diyarda hayatta kalan son üç ejderhadan aldıkları güçle Yedi Krallık'ı fethetmeye başlar. Böylece yaklaşık 300 yıl sürecek olan Targaryen hükümdarlığını başlatmış olurlar. Westeros'un ejderhalara sahip tek ailesi olmanın verdiği güç, ejderhalarının ölmesiyle beraber azalır. Bunun sonucunda Robert Baratheon önderliğinde bir isyan başlar. İsyan sonucunda tahttan inen Kral 2. Aerys ile birlikte Targaryen Hanedanı'nın sonu gelir. Hayatta kalan son Targaryenler olan Daenerys ve Viserys sürgüne yollanır. Yıllar sonra bir orduyla Westeros'a dönen Daenerys Demir Taht üzerinde hak iddia eder fakat yarattığı yıkım ve katliam sonucunda ölür. Targaryen Hanesi'nin arması, siyah zemin üzerine üç başlı bir ejderhadır ve aile sözleri Ateş ve Kandır. Stark Hanesi, Westeros'un en eski ve en saygın soylu hanelerden biridir. Soyları 8.000 yıl geriye, Kahramanlar Çağı'na kadar dayanır. Efsanelere göre Stark Hanesi'ni, Kışyarı ve Duvarı inşa eden Mimar Bran kurmuştur. Starklar, Fatih Aegon'a diz çöküp Kuzey'in Muhafızları olmadan önce yüzyıllarca Kuzey'in Kralı olarak hüküm sürmüşlerdir. Ana yurtları Kışyarı olan Stark Hanesi'nin aile sözleri Kış Geliyordur. Stark ailesi sadakatleri, onurlu duruşları ve ormanın eski tanrılarına olan bağlılıklarıyla tanınırlar. Uzun geçmişlerinde yaşadıkları zorluklara rağmen aile değerlerini ve Kuzey'e olan bağlılıklarını hiçbir zaman kaybetmemişlerdir. Stark Hanesi'nin arması beyaz zemin üzerine gri ulu kurttur. Lannister Hanesi, Westeros'un en zengin ve en güçlü ailelerden biridir. Kahramanlar Çağı'nda yaşamış olan Akıllı Lann bilinen ilk Lannister'dır. Casterly'nin eski yönetici ailesini kandırıp kalenin yönetimi ele geçirmiştir. Casterly Kayası Westeros'un en verimli altın madenleri üzerine kurulmuştur ve bu sayede çok zengin olmuşlardır. Aegon kıtayı keşfedene kadar Batı topraklarında kendi krallıkları olmuştur fakat sonrasında Targaryenlere bağlılık sözü vermişlerdir. Aile ayrıca Westeros siyasetinde önemli bir yere sahiptir. Kral 2. Aerys'e karşı çıkan isyanlarda Robert Baratheon ile ittifak kurmuşlardır. Westeros'un en iyi şövalyelerinden biri olan Sör Jamie Lannister bu isyanda Kral 2. Aerys'i öldürdükten sonra Kral Katili unvanını almıştır. Kurnazlıkları ve acımasızlıkları ile tanınan Lannister Hanesi'nin arması kıpkırmızı zemin üzerine altın bir aslandır ve aile sözleri Beni Kükrerken Duy şeklindedir. Ayrıca bir tehdit olarak da kullandıkları Bir Lannister her zaman borcunu öder. sözleri de oldukça yaygın kullanılır. Baratheon Hanesi, Robert Baratheon'un Targaryenleri devirmesinden sonra iktidara gelen bir ailedir. Ailenin kurucusu efsanevi savaşçı Orys Baratheon'dur. Fatih Aegon'a Westeros fethindeki yardımlarından dolayı Fırtına Toprakları, Lord unvanıyla beraber ona verilir. Güçleri ve inatçılıkları ile tanınırlar. Kral 2. Aerys'e karşı başlayan isyanın lideri olan Robert Baratheon, bu olay sonucunda Yedi Krallık tahtına oturmuştur. Saltanatı boyunca arkadaşları ve müttefiklerinin ölmesine sebep olan birçok entrikalı olay yaşanmıştır. Bunların en sonunda Robert Baratheon'un şaibeli bir şekilde ölmesi Yedi Krallık'da tekrardan bir güç mücadelesinin başlamasına sebep olmuştur. Baratheon Hanesi'nin arması sarı zemin üzerine taçlı bir geyiktir ve aile sözleri Öfke Bizimdir olarak bilinir. Tyrell Hanesi, geniş ve verimli toprakları sayesinde Westeros'un en zengin ailelerinden biri olmuştur. Menzil'in eski kraliyet ailesi Gardener Hanesi'ne uzun süre hizmet eden Tyrell ailesi, Fatih Aegon'un Kral ve mirasçılarını yakması sonucu Targaryen ailesine bağlılık yemini etmiş ve Yüksek Bahçe Lordu unvanını elde etmiştir. İsyan'da Baratheon Hanesi'ne karşı Targaryen Hanesi'ni desteklemişlerdir. Ancak Deli Kral öldükten sonra Kral Robert Baratheon'a bağlılık sözü vermişlerdir. Tyrell arması yeşil zemin üzerine altın bir güldür. Bunun sebebi ise gülün güzelliği yanında dikenlerinin de olmasıdır. Her ne kadar onurlu bir aile gibi görünseler de Westeros siyasetinde her zaman kazananın yanında olmaya gayret etmişlerdir. Aile sözleri Güçlenerek Büyürdür. Kıtanın en güneyindeki Dorne Yarımadası'na hükmeden Dorne Hanesi, Westeros'un diğer ailelerinden kendilerine has kültürleri ve tarihleri yönüyle ayrılırlar. Ailenin kökleri Valyrialılar tarafından yenilgiye uğratıldıktan sonra Essos'tan Dorne'a kaçan Rhoynar halkına kadar dayanmaktadır. Hanenin kurucusunun Valyria halkından kaçmak için halkını Dar Deniz'den geçiren Nymeria adında bir savaşçı prensese dayandığı söylenir. Lord Mors Martell ile evlenen Nymeria, Rhoynar ve Dorne halkını Targaryen Hanesi'ne karşı güçlü bir ittifakla birleştirmiştir. Marteller diğer hanelerin aksine Targaryenlerin Westeros işgaline direnmişlerdir. Evlilik yoluyla Yedi Krallık'a katılan Martell ailesi hiçbir zaman Westeros kültürüne tam olarak entegre olamamıştır. Martell Hanesi, benzersiz geleneklerini sürdürmeye devam etmişlerdir. Hanenin arması, turuncu zemin üzerine altın bir mızrakla delinmiş kırmızı bir güneştir. Aile sözleri Eğilmez, Bükülmez, Kırılmazdır. Tully Hanesi, Kuzey Krallığı ile güneydeki Yedi Krallık arasında yer alan verimli bir bölge olan Nehir Toprakları'nda hüküm sürdüler. Tully Hanesi, Kahramanlar Çağı'nda Adalet Çekici olarak da bilinen IV. Tristifer tarafından kurulmuştur. Tristifer'in, halkını Nehir Toprakları'nı işgal eden Demirdoğumlu akıncılara karşı koruduğu ve onları sihirli çekiciyle yendiği söylenir. Targaryen fethi sırasında Tully'ler, Fatih Aegon'u destekleyen birkaç soylu hanedandan biriydi. Bunun karşılığında Aegon, onları Nehir Toprakları'nın Azam Lordu mertebesine yükseltti. Beş Kralın Savaşı sırasında Tullyler, Kışyarı Lordu Eddard Stark'ın karısı Catelyn Stark tarafından yönetiliyordu. Catelyn Stark, o sırada Tully Hanesi'nin başı olan Lord Hoster Tully'nin kızıydı. Catelyn'in erkek kardeşi Edmure, Tully Hanesi'nin atalarının yaşadığı Nehirova'nın lorduydu. Tully Hanesi'nin arması kırmızı-mavi zemin üzerine gümüş alabalıktır, aile sözleri ise Aile, Görev, Onurdur. Arryn Hanesi, İlk İnsanlar'ı yenmek ve Arryn Hanesi'ni Arryn Vadisi'nin hükümdarı yapmak için dev bir şahinin üzerinde Vadi Dağı'na uçtuğu ve burada bulunan Dağ Kralı ile savaştığı söylenen efsanevi şövalye Sör Artys Arryn tarafından kurulmuştur. Robert'ın İsyanı sırasında, Arryn Hanesi başlangıçta tarafsız kaldı. Sonrasında Robert'ı destekleyen Arryn Hanesi'nin başı Jon Arryn, Targaryenler tahttan indirildikten sonra yeni Kral Robert Baratheon'a Kral Eli olarak hizmet etti. Jon Arryn'in ölümünün ardından eşi Lysa Arryn, Vadi'nin Leydisi oldu ve Arryn'lerin atalarının oturduğu Kartal Yuvası'ndan hüküm sürdü. Ancak, Lysa'nın saltanatı paranoyaklık iddialarıyla sarsıldı ve gizemli bir şekilde ölmesiyle sonlandı. Lysa'nın ölümünden sonra oğlu Robin Arryn, Petyr Baelish'in naibi olarak görev yapmasıyla Vadi'nin Efendisi oldu. Arryn Hanesi, Targaryenlere sadakatleriyle, Deli Kral'a karşı isyan hareketleriyle ve Beş Kralın Savaşı'ndaki Stark davasına destekleriyle Westeros tarihine damgasını vurmuştur. Bu hanedanın arması koyu mavi zemin üstüne beyaz hilal ve kartaldır, aile sözleri ise Onur Kadar Yüksek şeklindedir.


Söylenebilir ki geçmişten günümüze farklı türde birçok şarkı, rock müzik türünden klasik müziğe, jazz müzik türünde dan RNB'ye uzanan türler kendi içlerinde birbirinden etkilenmiş ve çeşitli sanatçılar tarafından yorumlanmıştır. Bu şarkıların kimisi farklı sözlerle fakat aynı müzikal altyapıyla; kimisi ise yalnızca sanatçının kendi diline çevirmesiyle; kimisi ise şarkıdan belli bir kesitinin alınmasıyla gerçekleştirilmiştir bu. Bu yazımızda da sizler için zamanında Türkçe yorumlanmış yabancı şarkıları derledik! Blues'un büyük isimlerinden Garry Moore'un Still Got The Blues şarkısının solo gitar ile yaptığı etkileyici girişi, Gönlümdeki Acın Silinmedi yorumuyla süslemiştir Asım Can Gündüz. Türk blues tarihinin gelmiş geçmiş en büyük ismidir aynı zamanda. Eminiz ki erken yaşta vefat etmeseydi çok daha başarılı işlere imza atacaktı. Oğlu Evrencan Gündüz ise günümüzde üretim yapmaya devam etmekte ve bazıları solo bazıları ise düet şeklinde albümler çıkararak babasının izinden gitmektedir. 'Ne me quittes pas' tıpkı 'Je t'aime' şarkısı gibi klasikleşmiş ve Türkçe diline çevrildiğinde 'Beni Terk Etme' olan Fransızca şarkılardan biri. Şarkı birçok farklı sanatçı tarafından seslendirilmiştir. Bitmekte olan bir sevgilinin arkasından yapılan son çağrı gizlidir şarkıda. Hüzün dolu bir melodisi olan şarkının 26 dile çevrildiği söyleniyor. Seslendiren sanatçılar arasında Edith Piaf ve Jacques Brell isimlerini sayabiliriz. Zeki Müren de o isimlerden biri. Fakat sözleri tamamen farklı birbirlerinden. Girişinde baskın bir bas sesi ile bizi karşılayan, şarkıcı Mina'ya ait olan İtalyanca şarkı Giorni, Ya Sonra adı ile yorumlanmıştır. Giorni, dilimizde günler anlamına gelir. Levent Yüksel ve Ajda Pekkan tarafından yorumlanmıştır. Dinlemeniz için sizlerle paylaştığımız yorum ise Ajda Pekkan'a aittir. Öyle Sarhoş Olsam ki, Aşkı Bulacaksın, Her Akşam Votka Rakı ve Şarap, Gülünce Gözlerinin İçi Gülüyor ve Koy Koy Koy gibi şarkıları ve yorumları ile bilinen Tanju Okan'ın iç işleyen melodisi karşılıyor bizi Kadınım'da. Şarkının aslı Serge Reggiani tarafından seslendirilmektedir ve asıl adı T'as L'air D'une Chanson olup yorumuna benzer olarak aynı hikayeyi işlemektedir: Terk edilme, ayrılık ve hüzün. Gür sesiyle kendisini herkese hayran bırakmış, Cher'in Dov'e l'amore yorumlanmış hali yine Ajda Pekkan'ın sesinden dinlediğimiz bir yorum Aşka İnanma. Melodileriye en bilinen, dizilerde çalan Düşünme Hiç, Boş Sokak, Sana Doğru, Bir Günah Gibi adlı ve daha birçok şarkısı vardır Fransızca aslından yorumlanmış olan. Zehir olur bazen dünya cennet ya. Memleketim şarkısı ile hepimizin yüreklerinde yer edinmiş, vefatı ile hepimizi derin bir üzüntüye boğan Ayten Alpman, Moris Albert'in Feelings şarkısını yorumlamıştır. İki şarkıda da duygulardan ve kırık bir kalpten bahsedilir. Wild World şarkısıyla tanıdığımız Cat Stevens'ın arka planında hüzünlü bir hikaye barındıran Lady Danvarbille'in yorumudur Özlem Rıhtımında. Lady D'anvarbille, Cat Stevens'ın Patti D'Arvanbille ile bitmiş ilişkilerini konu alır. Sanki aşkları ölmüştür ama şarkısında onu yaşatmaya çalışıyor gibidir. Şarkıyı yorumlayan isim Neşe Karaböcek'tir. Oya ve Bora'nın neşeli bir melodiyle bizleri karşıladığı, kalkıp dans etme isteği uyandıran ve birçoğunuzun aşina olduğunu düşündüğümüz Sevme Zamanı'nı klibiyle birlikte görüyorsunuz aşağıda. Orijinali Alkistis Protopsalti & Goran Bregovic ait olan şarkı yine neşeli bir melodiyle karşılar bizi. Nilüfer ve Kamuran Akkor gibi ünlü isimlerin yorumladığı El Cordobes adlı şarkı, repertuarımıza Seni Beklerim Öptüğün Yerde adıyla kazandırılmıştır. İki isimde de farklı tarzlarda yorumlanmıştır şarkı. Nino De Murcia ve Fransız şarkıcı Dalida seslendirir orijinal diliyle. Aşağıda gördüğünüz yorum Nilüfer'e aittir. Orijinali İtalyanca olup Salvatore Adao'ya ait, asıl adı Tombe La Neige olan şarkının Nilüfer yorumunu görüyorsunuz aşağıda. Aynı zamanda Ajda Pekkan da yorumlamıştır şarkıyı. Kar yağan günlerde bir yandan üşüyen bir yandan da üzülen yürekler içindir şarkı adeta. Dönsem köşeden şöyle, şarkı söylerim bak yine. Gönül Turgut tarafından seslendirilen Üzüntüyü Bırak, orijinal adı Those Were the Days, Mary Hopkins tarafından seslendirilmektedir. Sözleri birebir aynı olmasa da ikisi de günlerin sonlu olduğunu, bu yüzden zamanın kıymetini bilip elimizden geldiğince dolu dolu yaşamamız gerektiğini öğütler. Ayrıca şarkının bir de Bu Ne Biçim Hayat adıyla Semiramis Pekkan ve Ajda Pekkan yorumu vardır. Read, Herbert. Sanatın Anlamı. İş Bankası Yayınları, 1974.


Geleceği tahmin etmek mümkün mü? Günümüzde gerçekleşen bazı olayların geçmişte yazılmış bazı kitaplarla örtüştüğünü görüyoruz. Peki hangi yazar hangi kehaneti hangi eserinde bildirmişti? Hadi birlikte geçmişe giderek geleceği tahmin eden romanları keşfedelim. Keyifli okumalar! 1818 yılında İngiliz yazar Mary Shelley tarafından kaleme alınan Frankenstein ya da Modern Prometheus olarak da bilinen roman, gotik roman ve romantizm hareketlerinden etkilenerek şekillenmiştir. Yazıldığı yıllarda henüz organ naklinin yapılmamış olmasına rağmen kitapta, Victor Frankestein'ın bilimsel bir deney yapması üzerine alışılmış bilinenlerin dışında yarattığı garip şekilli olsa da akıllı bir yaratığın hikayesi konu edilmiştir. Kitapta hikaye örgüsü, baş karakter olan Victor Frankenstein'in çocukluğunu anlatmaya başlamasıyla başlayarak üniversitede insan türü yaratma hevesiyle şekillenir. Victor güzel bir yaratık yaratma istediğine rağmen küçük parçaların çalışmasını yavaşlatacağını düşündüğünden devasa boyutta çirkin görünümlü bir canavar yaratır. Günümüzde hala ölü bedeni canlandırmak mümkün olmasa da ölü bedenlerin organları kullanılmaktayken, kitabın yüzyıllar önce günümüzde yapılan organ naklini öngörüp bunu kurgulaması ise kitabın kurgusunu daha da enteresan hale getirmiştir. Bilimkurgunun ilk örneklerinden biri olarak da gösterilmektedir. Edebiyatta ve popüler kültürde önemli bir role sahip olan Frankenstein; günümüzde hala korku hikayelerinde, filmlerde ve oyunlarda yer almaya devam etmektedir. Geleceği öngören romanlardan bahsediyorken hemen hemen herkesin bir kez bile olsa adını duymuş olduğu 1865 yılında Jules Verne'in Aya Yolculuk ya da De la Terre a la Lune eserinin de listemizde bulunması gerektiğini düşünüyoruz. Bilimkurguyu eğlenceli bir şekilde ele alan kitap, Amerikan İç Savaşı sırasında, Maryland eyaletindeki Baltimore şehrinin zengin erbabının bir araya gelerek kurduğu Silah Kulübünün üyelerinin savaştan sonraki sessizliğe gömülerek bir kaç üye birleşerek yeni hedeflerini gerçekleştirmek için Ay'a gidecek bir uzay gemisi inşa etmeleri ve Ay'a gitmek istemeleri konu edilir. Kitabın ilginç yanı ise kitapta anlatılan bazı icat ve yenilikçi konseptlerin kitabın yazıldığı yıllarda henüz mevcut olmayışı. Neredeyse kitabın yazılmasının üstünden 100 yıl geçtikten sonra Ay hakkında bilgiler edinmek mümkün olmuştur. Eleştirmenler tarafından kitabın en çok beğenilen kısmının ise kitaptaki bir kahramanın phonotelephote adlı bir cihazı kullanarak karısıyla görüntülü konuşma yapıyor oluşudur. Adından sıkça söz ettiren bu eserin yazıldığı yıllarda 100 yıl sonrasını öngörmesi ise oldukça heyecan verici bir tartışma konusunda rol oynar. Son zamanlarda kitapseverlerin ilgisini yoğun bir biçimde karşılayan Fahrenheit 451 romanı Ray Bradbury tarafından 1953 yılında yayımlamıştır. Bu romanda insanlar; kitapların itfaiye ekipleri tarafından yakıldığı, okutulmadığı, yasak görüldüğü hatta kitaplardan korkulduğu bir dünyada yaşıyor. Bilimkurguda oldukça önemli bir yer edinen bu eser baskıcı gelenek toplumlarının da toplumsal yapısını anlatır nitelikte. Distopya olarak da sınıflandırılmasıyla geleceği öngören kitaplar listemizde yer alıyor. Kitapta anlatılan evrende kitapların bulundurulması, okunması ve paylaşılması yasak. İnsanların sadece televizyon izlemelerine izin veriliyor. Kurguda insanlar televizyonda izledikleriyle manipüle edilerek şekillendiriliyor. Kitabın en enteresan kısmı ise romanda yer alan kulak içi kulaklıkların henüz kitabın yazıldığı yıllarda var olmamasına rağmen kitapta insanların kulaklarına takıp müzik dinlemeleri olarak anlatılıyor. Peki bu nasıl mümkün diye sorarsanız o da kitabın bilinmez büyüsünü oluşturuyor. 1909 yılında E. M. Forsters tarafından kaleme alınan The Machine Stops adlı eser halk arasında pek bilinen bir eser olmasa da içeriği itibariyle geleceği öngörmesiyle tüyleri ürperten cinsten bir kitap. Kitapta yazar, kendi ütopyasının dile gelişi olarak dünyada yaşamın bitmesiyle insanların yer altında bir sisteme bağlı olarak yaşadıklarını konu ediniyor. İnsani temel ihtiyaçlardan olan yemek yemek, duş almak gibi eylemlerin bile teknoloji ve tuşlar ile gerçekleştirildiğini kurguluyor. Eserinde Forsters bu teknoloji ile insanın kendisine yabancılaştığını ve toplumsal bütünlüğün kalmayarak insanın bireysel faaliyetlerde bulunduğundan söz ediyor. Hayatlarını dev bir makineleşme sistemine kurgulayan insanlar arasında duygusal bağların da koptuğunu görülüyor. Kitap her ne kadar 1909 yılında yazılmış olsa da günümüzün bir yansıması olarak gerçekliğini yüzümüze vuruyor. Forster kitabı yazdığı yıllarda günümüzde yaşanan teknolojik olayları tahmin etmekle birlikte teknolojik aletlerin duygular üzerindeki etkilerine de değinmesi belki de kitabın geleceği öngörmesi noktasında en vurucu noktası olarak sayılabilir. Aldous Huxley'in ilk distopya eseri olan Cesur Yeni Dünya romanı 1931 yılında yayımlanmıştır. Romanın kurgusu Londra'da 26. yüzyılda geçmektedir. Huxley'in romanda üreme teknolojisi, öjenik ve hipnopedi ile toplumun değiştirilmesine yer vermesi kitabın yayıma alındığı tarihte sansasyon yaratacak düzeydedir. Romanda, insanın sağlıklı, teknolojik açıdan gelişerek savaşlardan ve yoksulluktan arınmış, herkesin birey olarak eşit ve mutlu olduğu bir toplumdan bahsedilir. Ama bu toplum da beraberinde aile, sanat, edebiyat gibi kavramsal değerleri toplumdan soyutlamaktadır. Kitapta sıkça insanın ruh halini değiştiren ilaçlardan söz edilirken gerçekliğe baktığımızda kitabın yayımlanma tarihinden 18 yıl sonra bu ilaçlardan söz edebilmek mümkün olmuştur. İnsanın genetik yapısına da vurgu yapan yazarın en çok ürpertici özelliği ise bu söylediklerinin 1972 yılında DNA'nın ilk kez değiştirilmesiyle gerçekleşebiliyor oluşu. Bir kez daha sanatın hayatın içinde var olduğunu görebilmek mümkün. Geleceği bilebilmek mümkün olmasa da hayallerimize sığdıramayacağımız kadar büyük bir gelecek olasılığının içinde yaşıyoruz.


Kentler bizi doğadan uzaklaştırdıkça bambaşka alanlarda kendimizi doğayla yüzleşirken buluyoruz. Sanat da bu alanlardan biri. Kendimizi doğadan izole ettiğimiz sürece ötekileştirdiğimiz canlıları anlamamız mümkün değilken sanat, insan dışındaki canlılarla düşünsel etkileşime girebileceğimiz bir karşılaşma alanı oluşturuyor. Sanatçıların gözünden doğayı izlemek karşı karşıya olduğumuz ekolojik krizlerin nedenlerini daha iyi anlamamızı sağlarken; kendimizi ötekileştirdiğimiz canlılar karşısında izole etmek üzere konumlandırdığımız noktanın dışına çıkarak yeniden sorgulamamızın yolunu açıyor. Bu içerikte sizleri, görmezden gelinen hatta belki de ürkütücü ve tiksindirici bulunan canlıları, böcekleri, tuvaline taşıyan bir sanatçıyla tanıştırmak istiyoruz. İçeriğimize, önyargılara karşı sanatla tavır alan genç sanatçı Nisa Nur Kurt'u kendi cümlelerinden tanıyarak başlayalım. Sanatçının kim olduğu, kime sanatçı denileceği elbette tartışmaya açıktır. Sanat veya sanatçı gibi kavramların tek bir tanım üzerinden açıklanması da yanıltıcı olabilir. Belki de, sanatla uğraşan ve yaratım süreci içinde yaşayan kişilerden bu kavramları dinlemek gerekir. Ülkemizdeki genç sanatçıların tek bir kimlik üzerinden yaşamını sürdürmesi her koşulda mümkün olmasa da yetenek, ilham ya da tutku -adına ne dersek diyelim, genç sanatçıların yaşamın içindeki zorlayıcı koşullar karşısında bile kendini ifade etmesinin bir yolunu bulmasını sağlıyor. Eser, izleyici ve sanatçı arasındaki ilişkiye dair tartışmalar halen daha sürmekte. Eserde anlatılmak istenen ve izleyicinin yaptığı çıkarım üzerinden kurulmaya çalışılan bağlantılar kimi zaman izleyici ile sanatçıyı birbirinden koparmakta kimi zaman da eser üzerinden kurulan uzlaşımlar üzerinden birbirine yakınlaştırmaktadır. Bu ilişkilendirme sürecini koşullandıran pratikler elbette değerlendirmeyi yapan kişilere göre değişecektir. Bakış açımız, sosyalizasyon sürecinde içinde bulunduğumuz mekanlardan iletişim kurduğumuz insanlara kadar pek çok şeyden izler taşır. Ancak sosyalizasyon sürecindeki etkileşimimiz sürdükçe, bakış açımıza yerleşmiş kabuller üzerine yeniden düşünmemizi sağlayacak fırsatlarla karşılaşmamız da olasıdır. Her canlının yaşadığı alanı algılama ve iletişim kurma biçimi farklı. Tıpkı sanatın içinde binlerce farklı yorumu barındırması gibi. Doğa gözlemcilerinin yakın çekim böcek fotoğraflarıyla karşılaştığımda yürürken belki de hiç fark etmeden yanından geçtiğimiz ne güzel canlılar var diyoruz. Onlarla göz göze gelmemize neden olan bu fotoğraflar, sizin eserlerinizde de görünür kıldığınız gibi korkudan ileri gelen önyargıyla bir an için karşı karşıya kalmamızı sağlıyor. Henüz oldukça genç olduğunuzu da dikkate alarak kaç serginiz olduğunu/kaç sergide yer aldığınızı sormak isterim. Görsel sanatlar üzerine yaptığımız sohbetimizi edebiyat alanına kaydırıyoruz ve genç sanatçıya çok popüler olmuş romanlarda, öykülerde, şiirlerde kullanılan böcek metaforu hakkında ne düşündüğünü soruyoruz. Yaptığımız içeriğin en az sanatçının çalışmaları kadar farkındalık uyandıracağını düşünüyor, Nisa Nur Kurt'a çarpıcı cevapları ve duyarlılığı adına Söylenti ailesi olarak teşekkür ediyoruz.


George Orwell'in yapıtları, insan özgürlüğü, siyasi güç, toplumsal baskı, manipülasyon, sansür ve propaganda gibi konuları ele alır ve bu konular günümüzde de hala ciddi sorunlar olarak karşımıza çıkar. Orwell, özellikle 1984 ve Hayvan Çiftliği adlı eserleriyle tanınır. Bu eserler, totaliter rejimlerin tehlikelerini ve insanların kontrol altında tutulmasına yönelik tehditleri gösterir. İnsanların düşüncelerinin ve davranışlarının sonuçlarını sorgulamalarına da olanak tanır. George Orwell, insanların yaşadığı toplumlar hakkında düşüncelerini sık sık ele alan ve açıkça ifade eden bir yazar olarak bilinir. Orwell'in aynı zamanda, insanların günlük hayatındaki tehlikeli eğilimleri ve insanların kontrol altında tutulmasına yönelik tehditleri göstermeyi amaçladığını da eserlerinde görürüz. Yazdığı eserlerde, toplumsal adaletsizlik, siyasi baskı, manipülasyon ve özgürlük konularına odaklanan Orwell; siyasi ve toplumsal aktivizminin yanı sıra, kendisi de bir gazeteci olarak faaliyet gösterir, İspanya İç Savaşı'nda faşistlere karşı savaşan Uluslararası Tugaylar'da gönüllü olarak yer alır. Özellikle 1984 romanı, günümüzdeki toplumsal ve siyasi durumlara dair birçok kritikle ve yorumla ele alınır. Roman, totaliter bir rejimin kontrolü altındaki bir toplumun yaşamını anlatır ve bu rejim; insanların özgürlüklerini kısıtlayan, tarihlerini manipüle eden, sözde bir düşman yaratan ve propaganda yoluyla halkı yöneten bir rejim olarak karşımıza çıkar. Benzer şekilde, Hayvan Çiftliği romanı da totaliter bir rejime karşı mücadele eden hayvanların hikayesini anlatır ve insanların siyasi güçlerini kötüye kullanma eğilimlerini eleştirir. Bu kitap günümüzdeki siyasi manipülasyonlar ve baskılar hakkında tartışmaları da yeniden canlandırır. Bu durum bize tanıdıktır ve günümüzde bazı ülkelerde yaşananları çağrıştırır. George Orwell'in romanlarında, manipülasyon sıklıkla işlenen bir tema olarak karşımıza çıkar. Manipülasyon kelime anlamı olarak, bir kişinin veya grubun, başka bir kişi veya grubu istekleri doğrultusunda yönlendirmeye çalışmasıdır. Özellikle 1984 ve Hayvan Çiftliği gibi eserlerinde Orwell, manipülasyonun toplumlar üzerindeki etkisini ve sonuçlarını ele almaktadır. 1984 romanında, hükümetin çeşitli propaganda teknikleriyle insanların düşüncelerini kontrol ettiği ve tarihi yeniden yazarak gerçeklik algısını değiştirdiği görülür. Bu şekilde, insanlar hükümetin kontrolündeki gerçeklikle yaşamaya zorlanmaktadır. Hayvan Çiftliği romanında da ise manipülasyon, kötü niyetli liderlerin hayvanlar üzerinde uyguladığı taktiklerle ortaya çıkar. Bu liderler, hayvanların güvenini kazanmak için sözlerinde çelişkiler oluşturarak, gerçekleri çarpıtarak ve tarihleri yeniden yazarak hayvanları manipüle eder. Orwell'in eserlerinde işlediği manipülasyon teması, okuyucuların insanların kontrol edilmesi ve yönlendirilmesi gibi toplumsal konularda düşünmelerine ve eleştirel bir bakış açısı geliştirmelerine olanak sağlar. Sansür kelime anlamı olarak, bireylerin ya da hükümetlerin haberleşme yoluyla yayımlanacak bilgiyi kısıtlaması ya da engellemesi anlamına gelir. Orwell'in en önemli eseri olan 1984 romanında sansür, hükümetin ve Büyük Birader'in kontrolü altında gerçekleşir. Hükümet, kontrol edemediği ya da hoşuna gitmeyen her şeyi sansürleyerek insanların düşüncelerini ve davranışlarını kontrol etmeye çalışır. Aynı zamanda, tarih değiştirilerek ve gerçekler çarpıtılarak, insanların kendi hafızalarının bile manipüle edilmesi sağlanır. Bunun yanı sıra, Hayvan Çiftliği romanında da sansür teması işlenir. Hayvanlar, liderleri tarafından gerçeklerin çarpıtılması ve tarihin yeniden yazılması yoluyla manipüle edilir. Liderlerin, hayvanların düşüncelerini kontrol altında tutmak için sansürü kullanıp gerçeklerin ortaya çıkmasını engellediklerini görürüz. Orwell'in en önemli eserleri olan 1984 ve Hayvan Çiftliği romanlarında güç temasını da görürüz. 1984 romanında, hükümet ve Büyük Birader, insanların düşüncelerini ve davranışlarını gücü kullanarak kontrol eder ve insanların özgürlüklerini kısıtlarken, aynı zamanda da sahte bilgilerle insanların gerçekliği algılamasını da engeller. Hayvan Çiftliği romanında ise güç, lider hayvanların diğer hayvanlar üzerindeki kontrolüyle işlenir. Lider hayvanlar, diğer hayvanların güvenini kazanarak ve onları manipüle ederek, kendi güçlerini sürdürmeye devam ederler. - Sosyal eleştiri: Orwell, insanların yaşadığı toplumlar hakkındaki düşüncelerini açıkça ifade eden ve insanların günlük hayatlarındaki tehlikeli eğilimleri ve insanların kontrol altında tutulmasına yönelik tehditleri gösteren bir yazardır. - Politik mesajlar: Orwell'in çoğu eseri, insanların siyasi hayatı hakkındaki endişelerini ve insanların kontrol altında tutulmasına yönelik tehditleri gösterir. - İçgörü: Orwell, insanların düşüncelerinin ve davranışlarının sosyal ve politik sonuçlarını açıkça gösterir ve okuyucularına düşüncelerini sorgulamalarına olanak tanır. - Yazım tarzı: Orwell, sade ve etkileyici bir yazım tarzına sahip ve okuyucularının kitabın içeriğine bütünüyle dalmalarını sağlar. Sonuç olarak, George Orwell'in yapıtları günümüzde hala ilgi görür, toplumsal ve siyasi durumlara dair önemli tartışmalara da katkıda bulunur. Orwell, 20. yüzyılın en etkili yazarlarından biri olarak kabul edilmeye ve günümüzde de hala okunmaya devam eder.


20. yüzyıl sanatının en göze çarpan ve konuşulan yeteneklerinden biri olan Pablo Picasso'nun gizemli yaratıcılık süreci kuşkusuz merak konusu olmuştur. İşte tam da bu noktada Fransız yönetmen Henri-Georges Clouzot'un fikri ve yönetmenliğinde ortaya çıkan Picasso Gizemi adlı belgesel bu gizeme ışık tutuyor. 18 Mayıs 1956'da Fransa'da gösterime giren filmin teknik ekibinde yer alan diğer isimler: kurguda Henri Colphi ve sinematografide ise Claude Renoir. Bir sanat filmi olarak gerek kurgusu gerekse de konuyu ele alış şekliyle benzersiz olan yapım, 1956 Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü'ne layık görüldü. 1984 yılında ise Fransa'da ulusal hazine olarak kabul edilmiştir. Belgeselin derinliklerine inmeden önce Pablo Picasso ve sanatına dair önemli ayrıntıları hatırlamakta fayda var. Pablo Picasso, 25 Ekim 1881'de İspanya Malaga'da orta halli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Sanata ve özellikle resme olan yoğun ilgisi ise çok küçük yaşlarda başladı. Bu ilgisini fark eden sanat profesörü babası ise 7 yaşında Picasso'ya figür ve model çizimlerini öğretmeye başlayarak ona küçüklükten geniş bir perspektif sunmuş oldu. Daha sonrasında yaratıcılığının ve yeteneğinin ulaştığı sınırlar ise herkes gibi babasını da şaşırtmıştı. Picasso, aynı zamanda en üretken sanatçıların da başında geliyor. İmza attığı binlerce eser ile Guinness Rekorlar Kitabı'na girerek dönemindeki sanatçılardan üretkenliğiyle ayrılıyor. En bilindik eserleri ise kübizmin doğuş eseri Avignonlu Kızlar ve İspanya İç Savaşı'ndaki katliamın yansıması olan Guernica. Eserlerinin dışında katkısının olduğu birçok sanat akımı ve terimi vardır. Özellikle kendi sanat anlayışında da sıklıkla karşılaştığımız kübizmin temelini Georges Braque ile atmıştır. Sanatın şu anda olmazsa olmazlarından kolaj ve asamblajın ortaya çıkışında da büyük rolü vardır. Picasso'nun yaratma sürecini izleme şansı bulduğumuz bu sanat belgeseli için iki arkadaş Clouzot ve Picasso 1955 yılında bir araya geldi. 75 dakikadan oluşan belgeselde Picasso'nun 20 eserini görüyoruz. Bu eserler, siyah-beyaz çizimler ve renkli resimlerden oluşuyor. Bu yaratım süreci kayıt altına alınırken ise özel olarak tasarlanmış bir şeffaf tuval kullanılıyor. Böylece tuvalin arkasında Picasso sanatını icra ederken, kamera ise tuval üzerindeki darbelere, renklere ve desenlere odaklanıyor. Yani Clouzot'un kamerası ile Picasso'nun tuvali seyirci gözünde birleşiyor. Açılış sekansında yönetmen Henri-Georges Clouzot'dan dinlediğimiz metin aslında belgeselin amacını ve önemini çok güzel ve anlamlı bir şekilde özetliyor. Yönetmen Clouzot, ressamın yaratma eylemini filmine stop motion animasyon tekniğiyle aktarıyor. Kullanılan bu teknik, izleyicinin eserdeki gelişim sürecini daha canlı ve hareketli algılamasını sağlayarak bir yerde de daha iyi odaklanmayı beraberinde getiriyor. Öyle ki izlerken bir sonraki hareketin ne olacağını ve bunun çalışmayı nasıl etkileyeceğini merakla bekliyoruz. Picasso'nun belgeselin ilk başlarında yaptığı eserler daha basite kaçan siyah-beyaz çizimlerden oluşuyor. Fakat daha sonrasında yavaş yavaş seviyeyi artırıyor ve eserler daha karmaşık ve aşamalı bir hale bürünüyor. Aslında çoğu eserine ilk olarak baktığımızda anlayamadığımız daha doğrusu anlamlandıramadığımız çizgilerin karmaşasını görüyoruz. Eserin en son şekline geldiğimizde ise taşlar yerine oturuyor ve zihnimizde bir şeyler kendimizce anlam buluyor. Ama tabi ki de bizdeki ile Picasso'nun zihninde yer alan resmin örtüşüp örtüşmediği bilinmezliğini korumaya devam ediyor. Picasso'nun karmaşık olarak nitelendirilen anlaşılmaz ruh halinin, tuvaline de yansıyarak çoğu noktada gizemini hala koruduğunu düşünürsek bu oldukça normaldir. Zaten belgeselin amacı da bu değil, biz sadece yaratıcı dehanın dışa dönümüne tanık oluyoruz. Çünkü tam Picasso'nun tuvaline yansıttığını anladığımızı düşündüğümüzde yaptığı tek bir hareketle kendimizi bambaşka bir yerde buluyoruz. Mesela belgeselde kara kalem çizdiği yatan bir kadın portresinde her geçişte kadının yüz ifadesi başka bir hal alırken en sonunda bir netliğe kavuşuyor. Belgeselde Clouzot ve Picasso arasındaki oldukça az olan diyaloglardan birinde ise Picasso bu karmaşıklığı istediği derinlik olarak nitelendiriyor. -Bir resmin altındaki resimleri göstermek istiyorsun. Bunu şeffaf tuval ile yapamazsın. Bu diyalogdan sonra Picasso dediği gibi çalışmalarında artık yağlı boyayı da kullanmaya başlıyor. Ama bundan sonraki eserlerde sadece yağlı boyayı değil sentetik kübizmi de görmeye başlıyoruz. Renkli, renksiz ya da desenli kağıt parçalarını tuvale ekleyerek çalışmalarını eşsiz kolajlara dönüştürüyor. Özellikle yaptığı son çalışmasında bunu net bir şekilde görüyoruz. Öncesinde çizip renk verdiği bir sahil resmini, daha sonrasında yaptığı yağlı boyama ve eklediği kağıt parçalarıyla inanılmaz bir değişime uğratıyor. Bunu yaparken ise filmi ve seyircileri düşünmediğini belirterek kendisi için önemli olan tek şeyin, zihnindekileri tuvaline yansıtmak olduğunu belirtiyor. Picasso görsel bir şölen yaratırken fonda ona eşlik eden ve sürekli değişen müzikler ise ayrı bir haz vererek izlemeyi daha da keyifli hale getiriyor. Hafif bir tını eşliğinde ruhumuzu dinlendiren müzik eserin gelişimiyle eş zamanla bir anda keskin ve yüksek bir noktaya ulaşıp çarpıcı bir etki bırakıyor, adeta uyanmamızı sağlıyor. Tüm bunlarla birlikte Picasso Gizemi büyüleyiciliğiyle sanat belgeselleri arasında unutulmazlara giren bir yapımdır. Picasso'nun yaratıcılığı ve gizemiyle baş başa kalıp sorgulamak eminiz ki büyük keyif verecektir.


Bir yönetmenin derdini sinema yoluyla anlatması ve meselenin özüne bir film ile değil üç filmle inilmesine üçleme denmektedir. Ayrıca üçlemeler bir temayla farklı senaryolarla öne çıkmaktadır. Gelin, Düğün ve Diyet üçlüsü ise Türk sinemasının en çok üçlemeye sahip yönetmenlerinden biri olan Lütfi Ömer Akad'ın imzasını taşımaktadır. Bu üçleme toplumsal sorunlara, göçün yarattığı yıkıcı etkilere, kır ve kent hayatını birbirinden ayıran derin çizgilerle yöresel meseleleri konu alarak evrensel mesajlar verir. Göç üçlemesine değinmeden önce bize bu filmlerin mimarı olan yönetmenden bahsetmek istiyorum. Lütfi Ömer Akad, sinema yönetmeni ve yazarıdır. 2 Eylül 1916 yılında İstanbul'da doğmuştur. Fransız Sainte Jeanne D'arc Okulu ve Galatasaray Lisesi'nde okumuştur. İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu Maliye Bölümü'nü bitirmiştir. Daha sonra Sema Film'in Mali Danışmanı ve Yapım Yönetmeni olarak çalışmıştır. Seyfi Havaeri'nin yarım kalan Damga adlı filmini 1947 yılında tamamlayarak yönetmenliğe başlamıştır. Yapımcı Hürrem Erman'ın isteği üzerine ilk bağımsız filmi olan Vurun Kahpeye eserini yönetmiştir. İkinci Dünya Savaşı'nın etkilerinin sürdüğü zamanlarda Türkiye'de hala Muhsin Ertuğrul tiyatrocu yaklaşımının devam ettiği bir sinema anlayışı vardı. Sinema severler ise Mısır'da çekilen fakat Türkçe seslendirmeli arabesk filmlerine yoğun ilgi göstermekteydiler. Aynı zamanlarda bu coğrafyada kendine özgü kimliği bulunan sinema içerikleri de yoktu. Ayrıca sinema dilinden anlayan, kendine özgü olabilen, öykülerini ve bu öykülerdeki düşüncelerini rahatça ifade edebilen yönetmen sayısı yok denecek kadar azdı. İşte Lütfi Ömer Akad'ın önemi bu zamanlarda kendini göstermeye başlamıştır. Filmleriyle Türk insanını etkili bir biçimde sinema aracılığıyla aktaran Akad 1970'lerin sonlarında çektiği televizyon dramları ile izleyicilerim gönüllerine taht kurmuştur. 1978 yılında ise günümüzde bile popülerliğini kaybetmeyen Vesikalı Yarim'in yönetmenliğini yapmıştır. Bu filmin başrollerini Türkan Şoray ve İzzet Günay üstlenmiştir. Fakat 1970'li yıllarda büyük şehirlere kırdan yoğun bir göç başlayınca Gelin, Düğün ve Diyet üçlemesini yapmaya karar vermiştir. Anı-deneme türünde Işıkla Karanlık Arasında (2004) adlı bir de kitabı olan Lütfi Ö. Akad; 1967 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi 2. Dram Filmi Ödülü, 1968 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi 2. Film Ödülü, 1974 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi Yönetmen Ödülü, Kültür Bakanlığı 1988 Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, 13. Ankara Film Festivali 2001 Aziz Nesin Emek Ödülü'nü aldı. Kendini çok farklı konularda ve farklı sinema gözüyle, sinema severlere kanıtlamış olan Ömer Lütfi Akad ardından unutulmaz eserlerini bırakarak 19 Kasım 2011'de hayatını kaybetmiştir. 1973 yılından vizyona giren ve yayınlandığı ilk yıllarda yoğun ilgi gören serinin ilk filmidir. Filmin başrollerine Hülya Koçyiğit ve Kerem Yılmazer hayat vermiştir. Film Yozgat'tan İstanbul'a göç eden kalabalık bir ailenin şehirdeki yabancılaşma ve alışma sürecini anlatmaktadır. Meryem küçük oğlunun hastalığına aileden kimseyi inandıramamıştır. Ailesinden gizli saklı hastaneye giden Meryem oğlunun en kısa sürede ameliyat olması gerektiğini öğrenir. Fakat ev sakinleri çocuğun hastalığına inanmaz ve yeni bir dükkan açtıkları için ameliyat parasını Meryem'e vermek istemezler. Meryem ameliyatını yaptıramadığı oğlunu kaybetmiştir. Bunun üzerine evi terk edip fabrikada çalışmaya başlar. Fakat bu durum öncelikle kayınbabasından başlayarak tüm aileyi rahatsız eder ve gurur meselesine dönüşür. Kayınbaba, Veli'ye kirlenmiş olarak düşündüğü namusu temizlemesi görevini verir. Fakat Veli Meryem'in çalıştığı fabrikanın çıkışında Meryem ile farklı bir hayata başlamaya niyetlidir. Filme baktığımızda Yozgat yaşamından kopamamış fakat İstanbul'a da alışma sürecinde olan bir aileyi görmekteyiz. İki farklı kültürün tam anlamıyla benimsenememesi bir yabancılaşma sürecine yol açmıştır. Büyük şehre uyum sürecinde İstanbul'u diğer bir dünya olarak görmeleri geleneklerini, ataerkil yapıyı ve günlük yaşamlarını muhafaza etmeye çalışmaları bu yabancılaşmanın örneğidir. Ayrıca hayatta kalma mücadelesini sürdürmekte, kapitalist düzene eklemlenme sürecinde de bu düzeni kandırabileceklerini ve bu büyük şehrin avantajlarından kendi istedikleri gibi yararlanabileceklerini düşünen bu aile, bunun imkansız olduğunu bilememiş ve düzenin eksenleri içinde hem ezmiş hem de ezilmiştir. Ünlü yönetmen Ömer Lütfi Akad'ın göç üçlemesinin ikinci filminde Şanlıurfa'dan İstanbul'a göç eden altı kardeşin şehre alışma ve hayat mücadelesini anlatmaktadır. Film birbirlerini bağlı olmalarına rağmen büyük şehrin onlar üzerinde yarattığı ekonomik buhran ile birlikte, kendi emellerine ulaşma uğruna birbirlerinden nasıl vazgeçtiklerini seyirciye göstermektedir. Büyük abla Zelha kardeşlerine İstanbul'da sahip çıkmak için çok sevdiği nişanlısı Ferhat'tan vazgeçmek zorunda kalmıştır. İstanbul'a yerleştikten sonra ağaları ailenin ekonomik sıkıntılarının çözümü olarak en küçük kız kardeşlerini evlendirmeyi kafaya koyunca Zehra bu evliliğe karşı çıkmış ve evliliği önlemek için büyük bir savaş vermiştir. Fakat bu evlilik bütün karşı çıkmalarına rağmen gerçekleşmiştir. Zamanla ağaları istekleri uğruna diğer kardeşlerini de tek tek küçük kardeşi gibi kurban vermeye başlayınca Zelha, sonunda isyan edip ezilen tüm kardeşlerini kanatlarının altına toplamıştır. Düğün göç temasının yanında aile ilişkilerini de getirdiği farklı bakış açısıyla Türk Sinema Tarihi'nin önemli eserlerinden biri olmuştur. Film 11. Antalya Film Festivali'nde en iyi yönetmen ve en iyi film ödüllerinin de sahibi olmuştur. Serinin son filmi olan Diyet'in başrollerini Hülya Koçyiğit, Erol Taş ve Hakan Balamir üstlenmiştir. Filmin konusu ise köyden kente göç etmiş iki çocuklu bir kadınla, aynı fabrika da çalışan bir işçinin öyküsüdür. Bu kadının ekseninde ilerleyen film bir fabrika ve çevresindeki işçi ve işveren ilişkilerini anlatmaktadır. Filmde göç olgusu bir demir-çelik fabrikasında çalışan işçiler üzerinden yoğun bir şekilde bahsedilirken, dönemin başlıca sorunlarından biri olan gecekondulaşma sürecinden ve sendikalaşmanın önemi de filmin ana teması olarak işlenmektedir. Hacer çocuklarına bakabilmek için çalıştığı fabrikada arkadaşının bir iş kazası sonucu engelli kalmasından dolayı büyük bir üzüntü duymaktadır. Bu olaydan sonra fabrikadaki sendikalı işçilerin, iş kazalarına son vermek ve işçi haklarını savunmak amacıyla verdikleri mücadelede Hacer yıllardır çalıştığı fabrikaya ihanet etme korkusuyla bocalar. Bu zor hayatına Hacer'e fabrikaya yeni girmiş Hasan umut ışığı olur. Bu ikilinin sevgisi zamanla evliliği dönüşmüştür. Fakat Hacer'in sendikaya yakınlaşması ve haklarını işverenin rızasına bırakmamayı düşünmesi Hasan ile ilişkisini geri dönülmez bir şekilde etkilemiştir. 12. Antalya Film Festivali'nde Hülya Koçyiğit En İyi Kadın Oyuncu ve Erol Taş En İyi Erkek Oyuncu ödüllerini Diyet filmindeki üstün başarıları sayesinde almışlardır.


Orhan Koçak için yaşamın şairi, çoğumuzun ise göğe baktıran şair olarak tanıdığı Ahmet Turgut Uyar, 4 Ağustos 1927 yılında dünyaya geldi. Öğrenimini askeri okullarda tamamladı, çeşitli yerlerde çalıştıktan sonra askerliğin hiç bir zaman kendisine uygun olmadığını düşünen şairimiz 1958 yılında Ankara'dayken istifa etti. İlk eşi Yezdan Şener ile üç çocuğu olan Uyar, 1966 yılında Şener ile yollarını ayırdı. İstifasının ardından yerleştiği İstanbul'da unutulmaz aşkı yazar Tomris Uyar ile tanıştı ve 1969 yılında dünya evine girerek ömrünün son yıllarını onunla geçirdi. Tomris Uyar ile de Hayri Turgut Uyar adında bir çocuğu daha dünyaya geldi. Müzikle iç içe bir ailede büyüyen Uyar'ın şiire yatkınlığı küçük yaşlarda kendini göstermeye başladı. İlk şiiri Yad 1947'de, o zamanların bilinen dergisi Yedigün'de yayımlandı. Bir Şiirden başlıklı şiiri, İkinci Yeni öncülerinden olan Cemal Süreya'nın dergisi Papirüs'te yayımlandı. Daha sonra bir yarışmada Arz-ı Hal adlı şiiriyle ikinci olarak ilk ödülünü almanın sevincini yaşadı. İlk kitabına da aynı ismi verdiği Arz-ı Hal, hece ölçüsünü kullandığı ve bu deneme kalıplarını günümüze taşıdığı şiirlerinin toplandığı kitap oldu. Şiirinde daha çok yaşamın trajik yönlerini, çıkmazın çekiciliğini ele almıştı. Sevdanın bin bir haline değinerek içten, doğal anlatımı ve güçlü ritmi ile okuru kendine çağıran şiirler yazmayı başardı. Başlarda Garip akımından etkilenip çoğu şair gibi aşk, ayrılık, ölüm temalarına daha çok yönelmiş fakat kendini hiç bir zaman sınırlamamıştı. Sonraları arayışına özgün yorumlarıyla devam etti ve İkinci Yeni şairlerinin öncülerinden biri oldu. Şiiri öz veya biçim bakımından sürekli değişen Uyar, kültür birikimini kendince değerlendirebilen bir şairdi. İyi bir gözlemci olan şairimiz insanı ve yaşamı tüm karmaşıklığıyla şiirlerine taşır, farklı yaşantıları, insanlar arası ilişkileri, nesneleri en ince ayrıntısına kadar işlerdi. Soluklu, uzun dizeli, düz yazı görünümlü şiirleri döneminde de büyük etki uyandırmıştı. Uyar bu dizelerde nokta ve virgül kullanmayarak yolda hızla seyreden bir otobüsün camından bakarken gördüğümüz manzarada ardınca geçen nesneleri bize anımsatıyor. Zihninin dağınıklığını toparlamak istercesine zamanı durdurmayı ve yalnızca bir kişiyle olmayı istiyor. Bir şeyler arıyormuş gibi duran ellerinden tutması için bir sevgiliye sığınıyor. Hayatın telaşından dolayı güzelliklerden mahrum kalan gözlerini sevindirmek istiyor. Ve yeryüzünün tam zıttı olan, sakinliği ve huzuruyla insana iyi gelen gökyüzünü seçiyor kaçış olarak. Yeryüzündeki kalabalıktan kaçıp sevgilinin elleriyle kurtuluyor yalnızlıktan. Gözlerine baktığında huzurlu ve nostaljik anlar yaşıyor. Başka havaları soluma, başkalarla değil ikimiz olalım diyerek üstlenilen tüm rollerin bir kenara bırakılmasını istiyor. İki kişilik yalnızca gidiş biletini ayırdığı bu yolculukta bir daha dönmeyeceği, her şeyden uzak, huzurlu bir yer düşlüyor. Gökyüzünü birbirlerini yansıtan bir ayna gibi görüyor ve her şeyi unutup bir anlığına da olsa sadece birbirimizi, bizi hatırlayalım diyerek göğe baktırıyor. Turgut Uyar bu düşündüren dizeleri ve anlatımı ile hepimizi birkaç saniyeliğine de olsa dünyaya farklı bir pencereden bakmaya davet ediyor. Böylesi yoğun ve telaşlı bir çağdayken insanı anlayan ve anlatan şairimizin diğer eserlerine de göz atmayı unutmayın deriz. Göğe bakalım, içimizde sebebini bilmediğimiz öfkeyi unutmak için, unuttuğumuz nice güzel değeri hatırlayabilmek için ve bazen teşekkür etmek için. Uyar, Turgut. Göğe Bakma Durağı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2015.


Sanatçılar, hayal ve düş alemi ile ilgilendiklerinden dolayı görünür evrenin bilgisine tam olarak sahip olamazlar. Buna rağmen sanat görüneni yansıtmaz, görünmeyi görünür kılar der Paul Klee. Sanat eserine bakarız ve o an orada olmayan bir şeyi bize yansıttığını görürüz ya da bir şiiri okuruz ve bu şiirin imgeler yoluyla doğanın en saf halini bizlere hissettirdiğini fark ederiz. O halde sanat bakıp da göremediğimiz şeyleri bize göstermek için en iyi aynadır. Gerçekliğe tüm karanlığıyla delik açan şair Baudelaire ile gerçekliğin içinden kara mizah ile geçen Gogol'un eserlerini incelediğimizde dolaysız olarak yansıtılmış toplumsal gerçeklik kavramını ne ulaşılabilir ne de bekleyebiliriz. Çünkü bize sunulan gerçeklik her zaman bir dolayım işleminden geçer. Dolayımın, yansımanın inceltilmiş halinden fazlası olmadığı düşünülebilir. Bir sanat eseri dünyayı ancak onu oluşturduğu ölçüde ifade eder. Gerçekliğin hakikatini vurduğu ölçüde, gerçeklik sanat yapıtı aracılığı ile konuştuğu ölçüde bir dünya oluşturur. Bir sanat eserinde, gerçeklik insana seslenir. Dünyanın gerçekte nasıl göründüğünü anlamak için sanat yapıtları tek başına yeterli olmasa da tamamlayıcı bir araç olabilir diyebiliriz. Bu perspektif ile Gogol'un Nevski Bulvarı'na doğru yönümüzü değiştirdiğimizde ışıl ışıl süzülen bir bulvar görmekteyiz. Gösterişli elbiseleriyle etrafa ışıltı saçan hanımefendiler ve kalantor beyfendiler, arz-ı endam ettiği Petersburg'un en meşhur caddesinin panoramasını çiziyor bizlere. Ancak bu bulvar öyle bir bulvar ki, herkes kendini olduğundan farklı gösterme çabasına bürünmüş. Lüksün, gösterişin ve sınıf ayrımının doruğa ulaştığı bir bulvar Nevski Bulvarı. Daha ilk sayfalarda dönemin havasını içimize çekerken Palto öyküsü ile çaresizliğin doruk noktasına varıyoruz. Gogol bu öykü ile toplumsal normların ipliğini pazara çıkarıyor. Düzenin çarkları arasında sıkışmış bireylerin nasıl ezildiğini gerçekçi bir dille ortaya koyuyor. Sıradan bir yaşam süren Akakiy Akakiyeviç, birden toplumun bireyi dönüştürücü çarkına takılıp mevcut düzenin gücüne boyun eğiyor ve yeni bir paltoya sahip olmak için verdiği mücadelede hayatını kaybediyor. Petersburg öyküleri dünyanın tüm sabahlarına uyanmak gibi aslında. Dünyanın tüm sabahlarını bir şehirde topluyor Gogol. Burun öyküsü ile dünyanın eğlenceli bir yer olduğunu, Portre öyküsü ile korkutucu ve Palto ile de acımasızlığı görüyoruz. Tüm bu anlatılan olayların yaşanıp yaşanmaması önemli değildir. Sanat yapıtlarının kendine özgü bir dünyası ve gerçeği vardır. Sanatçı, gerçeğe kendi hayal dünyasını ekler, gerçekliği kendi imgelem dünyasında yeniden yoğurur, biçimlendirir ve tanımlar. Platon ise sanatı ve sanat yapıtlarını mimesis olarak düşünür. Ona göre; sanatçı, renkleri ve şekilleri gerçeğin kendisi sandığından ve nedenlerini bilmediği şeyleri asıllarına benzer kıldığından mış gibi bir dünyanın mimarı olur. Sanatın topluma sunduğu şey sahte bir gerçeklik, sahte bir bilgi, sahte eylemler ve söylemler yumağıdır diyerek sanatı tam anlamıyla bir yalan olarak görür. Ancak Platon,; sanata episteme açısından yaklaşırken, sanatın kendine göre bir hakikatinin, kendine göre bir güzellik ve gerçeklik yapısının olması gerektiğini göz ardı etmiştir. Bunalım ve çöküntü çağı olan 19. yüzyıl Avrupa'sında Baudelaire, yaşadığı kentin zamanından ve renklerinden söz etmek için kendini sokaklara atar. Paris'i dinlemeye, hissetmeye ve benimsemeye başlar. Kentin tüm huzursuzluğunu ise onun dizelerinde görür, hissederiz. Ancak kitap boyunca huzursuzluk maskesinin ardına saklanan Baudelaire'in tek gayesi; 'bütünlüğünü kaybetmiş kişiliklerin eksik parçalarını güzellik ve tutku ile geri verebilmektir.' Bir flaneur olarak kentin sokaklarında gezen Baudelaire'in tek derdi bu eksik parçaları bulmak değildir yalnızca. Hep esrik olmalı insan. Tüm sorun buradadır. Zamanın, omuzlarınızı çökerten ve sizi yere eğilmeye zorlayan o korkunç ağırlığını duymamak için, sürekli sarhoş olmanız gerek. Neyle mi? İster şarapla, ister şiirle, ister erdemle, bu sizin bileceğiniz iştir. Ama kendinizden geçin Baudelaire, huzursuzluğu eğlenceye dönüştürmemizi ister bizlerden. İmgenin ön plana çıkması için müziği susturmak, en azından sağırlaştırmak istemiştir. Zaten esin kaynağı çoğunlukla imgeler ve imge değişimleridir. Nasıl olur! Renkli camlarınız yok mu? Dedim ona. Geçip giden bulutlar, saydam bulutlar, bulutların gölgesi, usul usul yürüyen ateş rengi bulutlar, fırtınanın peşinde koşan bulutlar, bulut tüccarı vb. gibi betimlemeler, Baudelaire'in birçok dizesine yansımış. Bu bulutlar belki de şairin kentte bulamadığı ve ulaşmak istediği bir kaçış noktası haline gelmiştir. -Sevdiğin nedir o halde, garip yabancı? Bulutları severim... şu geçen bulutları... şuradaki... şuradaki... güzelim bulutları! Sanat hiçbir şeyi doğrudan anlatmaz; göstergeleri, imgelere ve simgelere dönüştürerek anlatır. Düşündüklerimiz ile etrafımızı saran gerçeklik arasında bir mesafe olabilir. İşte bu noktada John Berger, imgelerin gördüğümüz şeylerden çok daha baskın olduğundan bahsediyor. Yani her imgede farklı bir düşünme biçimi vardır. Görme aslında gören ve görülen arasında tek taraflı gerçekleşen bir eylem değildir; insanlar ve imgeler arasında karşılıklı bir etkileşim vardır. Sanatçı, gerçeğe kendi hayal dünyasını ekler, gerçekliği kendi imgelem dünyasında yeniden yeşertir, besler ve büyütür. Sanat, doğaya katılmış güzellik bilincidir. Sanatın hakikati öznellik, güzellik ve içtenliktir. O, bu özellikler sayesinde kendi doğasına yaklaşır, bu özellikleri yitirdikçe kendi doğasından uzaklaşır. Bir sanat eserinde aslında merak ettiğimiz gerçekliğin ne olduğu değil; sanatçının onu nasıl gördüğü, nasıl algıladığı, onu nasıl anlamlandırdığı ve nasıl sunduğudur. Toplumun alt kesimine övgüler yağdırırken bile aslında mümkün gerçekliğin hep kıyısındadır şair. Bu gözlerin karşısında susuzluğumuzdan daha büyük olan bardaklarımızdan utandım der Yoksulların Gözleri'nde. Pasta şiirinde ise ekmeğin pasta diye adlandırıldığı, tam bir kardeş kavgası doğuracak kadar ender bir katık olduğu görkemli bir ülke varmış demek diye ekler Baudelaire. Sanat yapıtlarının en önemli özelliklerinden biri de budur işte; görünür olmaktan ziyade içsel tecrübe. Sanatçının eserine kendini katması ve onunla birlikte kendini ifade etmesi; insanlık adına ve insanların kendilerinde görebileceği bir duyguyu dile getirmektir belki de. Gogol'un kara mizahı ile çevrili Petersburg Öyküleri, Baudelaire'in buhran dolu Paris Sıkıntısı; hem o dönemin dünyasını algılamamıza hem de günümüz dünyasının gerçekliğini benimsememize yardımcı olan iki önemli yapıttır. Herbert Marcuse'in de dediği gibi; dünya gerçekte sanat yapıtında göründüğü gibidir. Sanat yapıtları, doğayla bizler arasına gerilmiş olan perdeyi kaldırır ve kaldırdığı an nesneleri en saf haliyle görmeye başlarız. Baudelaire'in Paris'i; Gogol'un Nevski Bulvarı; Benjamin'in Pasajları; Van Gogh'un Buğday Tarlası ve Orhan Veli'nin İstanbul'u gerçek dünyanın en iyi pusulasıdır. Çok guzel bir yazi olmus kaleminize saglik. Evde gecirdigimiz bu tatsiz gunlerde icimizi isittiniz.


Çağımızın büyük problemlerinden biri olan farkındalık akın akın gelişmemeye devam ediyor. Toplumun rayına oturmuş belli bir düzeni varsa, insanoğluna sorgusuz sualsiz adeta bir makine gibi istediğiniz her şeyi yaptırabilirsiniz. Gelecek yüzyıllarda bir sorun oluşturması düşünülen teknoloji devriminin aslında somut bir teknolojiden ziyade, çağımız insanlarının algılarıyla oluşturulan soyut bir makineleşmeye yönelik olması muhtemeldir. Filmin senaryosunu yazıp, beraberinde yönetmenliğini de yapan Erdem Tepegöz, aklındakini tam anlamıyla kağıda dökmüş ve sonrasında gerek kullanılan kamera açıları ve tekniklerle, gerekse çekilen dehliz sahnelerinin boğucu bir görüntüye sebebiyet vermemesi bakımından, bu filmde anlatmak istediği şeyi açıkça izleyiciye aktarmıştır. Özellikle yansıtma tekniğinin kullanımı ve geniş plan çekimlerinin, filmin çekildiği mekanla ilişiği bakımından bir bütünü oluşturuyor olması kesinlikle yadsınamaz. 2020 çıkışlı, Bilim Kurgu/Dram türündeki filmimizin başrollerinde Numan Acar, Ahmet Melih Yılmaz, Emrullah Çakay, Vedat Erincin, Muharrem Bayrak ve Selin Kavak yer alıyor. Gölgeler İçinde filmi kendi döneminde Altın Portakal'dan 6 ödül alarak ayrılmıştır. Bunlardan bazıları; En İyi Film, En İyi Görüntü Yönetmeni ve En İyi Müzik şeklindedir. Sonraki senelerde farklı festivallerde ödüle layık görülmeye devam etmiş ve başarısını sürdürmüştür. Bunlara ek olarak film, bu sene 2.'si düzenlenen İzmir Müzik ve Film Festivali'nde tazecik bir başarı için yarışıyor. Gölgeler İçinde filmi konu bütünlüğü bakımından belli grupların bir işçiden ziyade bir makine gibi, önceden belirlenmiş düşük yaşam standartlarında, hayatlarını bir maden fabrikasında idame ettirmeye çalışmalarını anlatmaktadır. Tabii bu filmin anlattıkları bu kadarla kalmaz. Yazımızın en başında belirttiğimiz gibi insanların stabil bir yaşantıya girmeleri durumunda farkındalıkları oldukça düşer ve yaşamak için sadece rutin işleri yapmaları gerektiği yönünde adapte olurlar. Bu bağlamda beyin, farklı bakış açıları yaratma ve fikir olanağı olarak da düşünme yetisini, farkındalık yoksunluğu ile kendi içinde bastırır. Bu konumdaki bir kişinin varlığı soyut manada Klasik Spiritüalizmdeki ''Spatyom'' kavramını akıllara getirir. Spatyom, bedenin ölmesi doğrultusunda ruhun perispri'leriyle bulunduğu aleme denir. Perispri ise ruhun beden ile bağlantısını sağlayan bağdır. Az önce değindiğimiz konuda farklı kıldığımız Zait karakteri üzerinden bir şeyler daha aktaralım. Zait bu sistemin en kilit parçası ve aynı zamanda bu sistemi kırıp dağıtan öncü karakterdir. Yine az önceki paragrafta bir hiyerarşiden bahsetmiştik, işte Zait bu hiyerarşide yeni gelen işçileri karşılayan sorumlu kişi konumundadır. Daha sonra bazı olaylar doğrultusunda iş makinesi bozulur ve o esnada gizemli tamirci ile tanışır. Tamirci diğer işçiler gibi gözetlenmez, kendine özel bir mekana sahip, olağan dışı bir kimsedir. Zait'e tuhaf gelen ve onu düşünmeye sevk ettiren şeyler söyler. Hatta film içerisinde ''Spatyom'' kelimesini aralarında geçen bir diyalogda Tamirci tarafından duyuyoruz. Devam eden sahnelerde Zait madende bir kapak bulur ve onu bir şekilde açar. Kapağın içinden böceğe benzer sıvı bir şeyler Zait'in boynuna gelir ve onu günden güne hasta etmeye başlar. Bu olayla beraber kendi barakasındaki borudan sesler gelmeye başlar, fakat gelen seslere ne yaparsa yapsın engel olamaz. Bir gün değirmen benzeri bir düzenekle, kapalı bir bölmeden işçilere erzak dağıtımı yapılır fakat Zait'e erzak verilmez. Oldukça şaşırır, çünkü sistemin işlemesi adına farkında olmadan işini tüm özverisiyle yapmaya devam eder. Aynı günün gecesi barakasından ayrılır. Peşine yardım etme amaçlı, yeni gelen işçilerden bir çocuk takılır. Zait ve yeni çocuk erzak dağıtılan yapının içerisine girerek kilitli bir kapının önünde dururlar ve görevli ile görüşme talebinde bulunurlar. Kapının üzerinde bir kamera onları izlemektedir. Ortamda onlardan başka kimse yoktur. Birkaç denemeden sonra pes ederler. Tam geri dönecekleri esnada yeni çocuk ''boşluktan içeriye bakalım'' fikri ile öne atılır ve kamera kablolarını çekiştirmeye başlar. Bu sahnede oldukça ilginç, fakat konumuza nokta atışı yapan bir olay yaşanır. Kamera kabloları çekiştiren yeni çocuk, kabloların elinde kalması ile bu kabloların içeride de boşta durduklarını anlar, fakat kamera halen çalışmaya devam etmektedir. Bunun gizemini çözemeyen Zait ve yeni çocuk, hemen ortamı terk ederler ve bu gerçeği bir bağlamda açıklığa kavuşturmaya çalışırlar. Sonrasında bir dizi olay gelişir. Süregelen olaylardan ziyade analizimiz için önemli olan noktalarla devam edelim. Bu olayın ardından yeni çocuk bir kaza yaşar ve ortadan kaybolur. Değişimin başladığını daha ilk olaydan -Zait'in bulduğu gizemli kapak anlıyoruz. Bunun devamındaysa, yeni çocuğun yerine geçmek için getirilmiş yeni işçiler vardır. Zait bu işçilerin gelişini sonradan öğrenir. Bu da demektir ki fabrikanın düzeninde kaymalar oluşmaya başlamış ve dolaylı yoldan Zait'in rütbesi düşürülmüştür. Sonrasında tamircinin yanına gidip olağan dışı tamirciden bulundukları yer için bilgi almak ister, tabii bunu isteme şekli biraz insanlık dışı bir biçimde gerçekleşir. Tamirciye saldırır. Tamirci Zait'i alarak onu uzun yollara götürür. Oldukça uzaklaşırlar, farklı mekanlardan geçerler. En sonunda bir binanın yanında dururlar ve merdivenleri çıkarlar. Tamirci Zait'e kapıdan geçmesini söyler. Zait kapıdan geçer geçmez neye uğradığını şaşırır. Başladıkları alana, Tamircinin yerine geri dönmüşlerdir. Zait meraklı gözlerle ''O yollar?'' diye sorar, Tamirci ise: ''Bildiğim tek şey şu an buradayız. Şu an burada geleceği değil, geçmişi şekillendiriyoruz. Bütün bu teller, kablolar, borular makinelara, madenler fabrikalara bağlanıyor. Bu alanda bütün her şey birbirine dolanıyor. Bu düzeneği ben çözemedim, kuranı da yürüteni de!'' diyerek oktavlı bir karşılık verir. Yine devam eden repliklerde tamirciden: ''Her makine, her madde hayatta kalmak zorundadır. Korkutur ama hemen vazgeçemez.'' cümlesini duyarız. Bu cümleler, her şeyin birbiriyle bağıntılı olması ve onca yolun sonunda yeniden başlangıç noktasına dönülmesi, hareket ve değişimin etkisinde ve diyalektik bir bütünde akıllara ''varoluş paradoksunu'' getiriyor. Son olarak Zait'in, bu sistemin en kilit parçası olduğunu söylemiştik, ama aynı zamanda bu sistemi kırıp dağıtan öncü bir karakter olduğunu da söylemiştik. Filmin bitişine doğru Zait artık çalışmayı bırakır ve gözlerini açarak katı bir karar verir. Onları her alanda gözetleyen ve özel yaşam kavramını ortadan kaldırarak, onları birer makineye çevirme yolunda etkin rol oynayan bütün kameraları kırarak, fabrikayı ateşe verir. Fabrika cayır cayır yanmaktayken Zait elindeki çok sayıda kamerayı ve kabloları bir çukura atar ve ruhani hipnozundan sıyrılarak gerçek hayata kucaklarını açar. Bu esnada farklı bir grup insan gelerek ''Siz de mi burada çalışıyorsunuz?'' diyerek yüzlerde tatlı bir tebessüme yol açtırır.