Ömer Zülfü Livaneli, edebi bir tür sanatçısı olarak şüphesiz ülkemizin en çok satan yazarlarından biridir. Dil ve üslup kullanımındaki başarısının getirisi sayesinde ise her yaştan insana hitap edebiliyor. Akıcı ve sinematografik anlatım ise yine Livaneli deyince akla ilk gelen özelliklerden. Anlatım tarzı ve hikayeyi yönetme gücündeki başarısıyla Livaneli kitaplarını elinize aldığınızda bırakamaz ve tam bir merak haliyle finale gelmek için can atarsınız. İşte bizi alıp götüren, gittikçe içine daha çok çeken kitaplarındaki tüm sır burada saklı: Kurgulama başarısını birleştirdiği anlatımında. Zülfü Livaneli ve edebi anlayışı hakkında daha ayrıntılı bir inceleme için bir diğer yazımıza göz atabilirsiniz. Kardeşimin Hikayesi, Zülfü Livaneli'nin 2013 yılında yayımlanan romanıdır. Kitap aynı zamanda 2013 yılının en çok okunan kitabı olarak büyük bir başarıya da imza atmıştır. Livaneli verdiği bir röportajda Kardeşimin Hikayesi'ni Tayland'da bir köyde yazdığını söylüyor. Kendini sadece yazacağı kitaba adadığını ve romanın içine girip yarattığı karakterlerle yaşadığını belirtiyor. Romanını okurken aslında biz de Livaneli gibi oluyoruz, kitabın içine girip sürüklenip gidiyoruz. Kardeşimin Hikayesi'nde neredeyse tüm okurların ortak noktada buluştuğu nokta, kitabı bitirmeden elinizden bırakamayacağınız oluyor. Gerçekten de Kardeşimin Hikayesi bir çırpıda okuyup bitirebileceğiniz bir roman. Bunun temelinde de diyalog ve monologlarla anlatımın sekteye uğramadan ilerlemesi ve kitabın bölümlere ayrılıp her bölümün sonunun merak uyandırıcı bitiyor olmasının yattığını söyleyebiliriz. Kitabın bir diğer önemli başarısı ise kesinlikle dahice işlenmiş kurgusudur çünkü kitabın sonunda sarsıcı gerçeklerle baş başa kalıyorsunuz. Kitabı elimize aldığımızda ise ilk dikkatimizi çeken kuşkusuz kapak resmi oluyor. Söz konusu resim, Belçikalı ünlü ressam Rene Magritte'in Les Amants tablosuna aittir. Gerçeküstücülük akımının önemli bir temsilcisi olan ressamın seçilen tablosunu, aslında kitabın vermek istediği mesajların okuyucuya metaforik bir sunumu olarak görebiliriz. Mesela tutkulu iki aşığın bile birbirinden saklayabileceklerinin olduğunu düşünebiliriz. Ya da aşkın insanın gözünü kör edip kendi hayatından bile soyutlanma raddesine getirebileceği anlamını da çıkarabiliriz. Kitabı okuduğumuzda tüm bu anlamlar kafamızda netleşiyor. Baş karakterimiz Ahmet Arslan emekli inşaat mühendisidir ve kendisini dünyadan soyutlamak adına sessiz sakin bir balıkçı köyü olan Podima'yı tercih etmiştir. Fakat bir cinayet haberi tüm bu sessizliğe ket vuracaktır. Kitabın ilk cümlelerinde cinayet haberini öğreninceye kadar Ahmet'in kafasından geçenleri tıpkı bir iç ses gibi okuyoruz. Mesela zıplayan mor tavşanları. Ahmet'in dünyasından sık sık karşımıza çıkan bu mor tavşanlar aslında kitaptaki sarsıcı gerçeğin sırrını çözdürmede kilit bir rol üstleniyor. Tabi okurken bu ayrıntıyı belki de önemsemeden geçiyoruz. Bizler şimdilik bunu bilerek devam ettiğimizde Ahmet cinayet haberini evine düzenli temizliğe gelen Hatice Hanım'dan öğreniyor. Cinayete kurban giden Arzu ise bu köyde Ahmet'in arkadaşı sayılabilecek ve evine girebilen sayılı kişilerden biridir. Eşi Ali Bey'i de aynı şekilde tanıyan Ahmet, dün gece çiftin evlerinde verdiği davete de katılmıştır. Bu da cinayet soruşturmasının şüphesiz bir yerinde bulunacağını gösteriyor fakat savcıdan ve polislerden önce onun kapısını çalan ise gazeteci genç bir kız oluyor. Mesleğinin henüz çok başlarında olan gazeteci kız cinayetle ilgili önemli bir noktayı yakalayıp haber yaparak kariyerinde yükselmek istiyordur. Bunun için de dün gece davette olduğunu öğrendiği Ahmet'ten bir şeyler öğrenmek için kapısını çalıyor. Daha ilk dakikadan Ahmet'in garip bir insan olduğunu anlasa da ilk başlarda elinden geldiğince tahammül etmeye çalışır fakat garip adamın her kelimesi sinirini bozmaktan öteye gitmez fakat her ayrılmak istediğinde Ahmet öyle bir şey söylüyordur ki merakına engel olamıyordur ve yine dönüp dolaşıp kendini bu garip adamın yanında buluyordur. Hatta Ahmet ona cinayetle ilgili haber değeri yüksek bir yasak aşkı anlatır. Çiftin evindeki bakıcı Svetlana ve Ali arasında yasak bir aşkın olduğunu, Svetlana'nın Ali'ye aşık olduğunu ve Arzu'dan kurtulmak için cinayeti onun işlediğini anlatır. Fakat öyle bir anlatır ki sanki o cinayet işlenirken evin bir köşesinden izlemişçesine detaylarıyla anlatır. Gazeteci kız duyduklarıyla dehşet içerisinde kalırken Ahmet bir anda gördüğü birkaç bakıştan sonra bu hikayeyi kurguladığını söyler. Yani anlattıkları gerçek değildir, sadece onun kurguladığı bir hikayedir. Aslında roman cinayetle beraber polisiye havasında başlar fakat daha sonrasında giriş yaptığı yeni ve asıl hikayeyle psikolojik derinliklere ulaşır. Ahmet gazeteci kızla konuşurken bir noktada kendisinden ve ikizi Mehmet'ten bahseder. Ailecek geçirdikleri bir trafik kazasından ikiziyle beraber kurtulmuştur. Fakat ikizi Mehmet hayatını mahvedecek başka bir kabus yaşamaktan kurtulamamıştır. Zavallı Mehmet'in durumunu gazeteciye şu sözlerle anlatır: Başka bir şey geldi başına, intihar bile edemeyecek kadar kötü bir şey. Bu sözler gazetecinin merakını daha da perçinler. Artık dikkati tamamen cinayetin üzerinden gitmiş, kardeşine ne olduğunu öğrenmek için deli gibi bir merak duyuyordur. İşte Kardeşimin Hikayesi tam da burada Mehmet'in hikayesi ile başlar. Üniversiteden mezun olduklarında Ahmet iyi şartları sebebiyle Rusya'daki Türk bir şirkette çalışmaya başladığında bir süre sonra içi rahat etmez. Kardeşi için endişelidir, çılgın ruh halinden dolayı başını belaya sokmasından korkuyordur. Bu yüzden elektrik mühendisi olan kardeşini de yanına aldırarak gözünün önüne getirir. Artık iki kardeş de Borisov'da beraber çalışıyordu. Ahmet'in anlatışına göre Mehmet'in Borisov'a gelmesi onun felaketi olmuştu. Mehmet orada Rus bir subayın kızı olan Olga'ya ilk görüşte büyük bir tutkuyla bağlanmıştı. Fakat Rusça bilmediğinden kıza dair hiçbir şey bilmiyordu ama onu bulmak hayattaki tek amacı olmuştu. Bu noktada ise Ludmilla'dan yardım istedi. Ama bu yardımın hayatını mahvedeceğinden habersizdi. Ludmilla, şirket çalışanları için çevirmenlik yapan, ciddiyet ve disiplini elden hiç bırakmayan soğuk denilebilecek bir genç kızdır. Bu yardıma pek istekli olmasa da Mehmet'in gördüğü kızı sanki ilahi bir varlıkmış gibi anlatmasından dolayı biraz da merak duyarak yardım etmeye karar veriyor. Nihayet kıza tekrar ulaştıklarında kız kardeşi ve babasıyla askeri lojmanda yaşadığını öğrenirler. Kızın savaş gazisi ve ölmeye yakın babasının onayıyla Olga ve Mehmet artık günlerini iki sevgili gibi geçirirlerken, Ludmilla ve çevirileri olmadan ise hiçbir şey yapamıyorlardı. Mehmet bu çeviriler için kıza maaşının yarısını veriyordu, sonuçta Ludmilla çokça önemliydi aşkları için. Ahmet, kardeşinin hikayesini ise gazeteci kıza yavaş yavaş sindirerek anlatıyordur. Bu hikayenin onda sarsıcı etkileri olduğunu öne sürerek onu anlamasını da istiyordur. Böylece günler geçiyordur ve kız ne kadar inat etse de kardeşinin ne yaşadığını öğrenme merakından bu garip adamın yanından ayrılamıyordur. Kardeşinin hikayesinde ise Mehmet'in aşkı katlanarak devam ediyordur. Olga'nın zaman zaman garip halleri olsa da ve karamsar ruh haline bürünse de Mehmet onsuz yaşayamayacağının farkındadır. Olga'ya hissettiği artık aşkın ötesinde tam bir kara sevda halidir. Mehmet bu kara sevdanın etkisinde Olga ile evlilik hayalleri kurarken bir anda tutuklanmasıyla tüm planlar bozuluyor. Mehmet ilk önce bir yanlış anlaşılma olduğunu düşünüp hemen kurtulacağını düşünse de bu esirlik, hayatından bir buçuk yılını götürecektir. Işık huzmesi bile göremediği bir hücrede insani tüm özelliklerini kaybetmiş bir vaziyettedir. Zaman, mekan, gerçek-kurgu ayrımında ciddi zorluklar yaşarken delirmenin eşiğindedir. Bir buçuk yıldır orada olduğunu bile hücreye gelen Amerikalı bir gazeteci sayesinde öğreniyor. Mehmet, o Amerikalı gazeteciye çıktığı zaman kendisi için Türk elçiliğine ulaşmasını ve kendisini unutmaması için adeta yalvarıyor. Gazeteci ona ve durumuna acıyarak sözünü veriyor fakat Mehmet'in kalbinde onu unutacağının korkusu duruyor. Ama aynı zamanda kurtulmaya dair bir umut da yeşeriyor içinde. Nihayet biri gelip Mehmet'i o karanlık hücreden çıkardığı zaman esirliği gerçekten de son buluyor. Ve tutuklanmasının asıl sebebi de Mehmet'in düşündüğü gibi yanlış anlaşılma fakat orada unutuluyor. Mehmet bu korkunç gerçeği öğrendiğinde bile sorgulamadan Olga'yı bulmaya çalışıyor. Bunun için Ludmilla'ya ulaştığında ise Olga'yı da nihayet onun yanında buluyor. Ama Olga onu tanıyamayacak kadar ruhsal çöküştedir ve sığındığı liman da Ludmilla olmuştur. İşte Mehmet'in intihar edemeyecek kadar yaşadığı travma burada gizlidir. Ludmilla da zamanla Olga'ya aşık olmuştur ve asılsız ihbarı yapan da kendisidir. Böylece Mehmet bu üçgenin dışında kalmıştır. Annesinden genetik bir ruhsal hastalığa sahip olan Olga'yı ise çoktan kendine bağlamıştır. Mehmet tüm bu öğrendiklerinden sonra sessizce ayrılır yanlarından. Artık o dünyadan soyutlanmış gibidir. Hikayenin en başında hatta kitabın ilk cümlelerinde Ahmet'in kafasından sıklıkla geçen zıplayan mor tavşanlardan bahsetmiştik. İşte Ahmet'in anlattığı Mehmet'in hikayesinin sonunda da bu mor tavşanlarla tekrar karşılaşıyoruz. Ahmet, gazeteci kıza at saldırasına uğrayan Mehmet'in ona sadece mor tavşanlardan bahsettiğini anlatıyor. Aslında sarsıcı gerçeği anladığımız bu cümle oluyor. Yani Ahmet aslında Mehmet'miş. Kardeşinin hikayesi olarak anlattığı her şey aslında kendisinin hikayesi. Kitabın sonunda Ahmet'in -ki aslında Mehmet- savcıya yazdığı bir mektup ve bir savcılık karar yazısı bizleri bekliyor. Orada tüm gerçekleri öğreniyoruz. Savcıya yazılan mektupta ilk olarak Arzu cinayetini işleyeni öğreniyoruz. Kitaptaki bölüm başlıklarının harflerinden bir bulmaca ile ulaşıyoruz katile. Çok da beklemediğimiz bir isim bu: Muharrem. Ahmet'in evine temizlik için gelen Hatice'nin hasta oğlu. Her ne kadar buna şaşırsak da aslında tam burada cinayeti ve bir katilin olduğunu unuttuğumuzu anımsıyoruz. Çünkü odağımız Mehmet'in hikayesindeydi. Savcılık karar yazısında ise Ahmet'in kazada aslında öldüğünü ve tek kurtulanın Mehmet Arslan olduğunu öğreniyoruz. Ahmet olarak okuduğumuz karakter Mehmet ise aşk acısının ve yanlışlık uğruna hapsolduğu esirliğin verdiği duygusal travmaya at saldırısının eklediği fiziki travma ile kendine yabancılaşarak ölen ikizinin kimliğine sığınmış. - Tüm kitap boyunca Ahmet'in ağzından hep geçmişi unutabilmeyi okuyoruz. Tüm mutluluğun geçmişi unutmakta olduğunu defalarca kez söylese de aslında kitap da bir nevi geçmiş üzerine kurulu. Her ne kadar kardeşinin hikayesini anlatıyor olarak bilsek de anlatılan tamamen kendi hikayesi ve kendi geçmişi. Aslında karakter geçmişi unutmuyor ya da unutmak istemiyor, sadece o geçmişi yaşayanın kendisi olduğunu unutmak istiyor. Yani ruhunda bıraktığı hezeyanı ve acı duyguları. Karakter bu yüzden hiçbir duyguyu hissedemiyor, kimseye dokunamıyor. Kitapta kendini şu kelimelerle özetlediğini söylüyor: Kayıtsızlık durumu, katıksız özgürleşme. Yaşayabilmesinin tek çaresi, geçmişine kayıtsız kalarak ruhunun özgürleşmesiydi. - Mehmet karakteri kendini Ahmet olarak görüp yaşadıklarını özellikle de kardeşinin hikayesiyle ilgili detayları yazıyordu. Mehmet'in isim benzerliği yüzünden yaşadığı esirlikten kurtulduğunda yazdığı yazıda kardeşinin kendisine İyi ki adını Ahmet koymuşlar! Mehmet olsaydın yanmıştın. dediğini yazmış. Aslında bu tam da kendisinin düşündüğü şey, belki de bu düşünce Ahmet olarak yaşama devam etmesini sağladı. Ahmet'in aslında Mehmet olduğunu öğrendiğimizde bu iki cümleyi saf acıyla tekrar hatırlıyoruz. - Ahmet karakterinin sonda intihar ettiği ve ölümüne sebep olan garip aygıt ise yine kendisinin ürettiği bir tür kucaklama makinesidir. Bu kucaklama makinesi dokunma fobisi için üretilenlerden daha farklıdır, çünkü ölüme sebebiyet verebilecek kadar sıkmaya ulaşacak ayarı vardı. Ahmet bu makineye tam da bu özelliği yüzünden sevgili adını vermiştir. Nitekim Ahmet'in ölümü ise yine 'sevgilinin' elinden olmuş oldu. - Ahmet, toplumdan ve duygulardan kendini soyutlayarak tamamen kitaplara ve edebiyata sığınmıştır. Edebi dünyadaki karakterlerin yaşadığı duyguları okumakla yetinmiştir, hissiz ruhunu onlarla beslemiştir. Fakat aniden hayatına giren gazeteci kızla sınırları yavaş yavaş yine altüst olmuştur. Önceleri onu önemsemezken aslında gitmemesi için de konuşuyor ve kızın merak duygusuna oynuyordu. Her ne kadar bu hisleri kabul etmeyip eskiye dönmek istemese de gazeteci kızla geçirdiği son gecede hisleriyle de tüm geçmişiyle de yüzleşiyor. Kardeşimin Hikayesi, akıp giden sürükleyici bir kitap olmasının yanında aynı zamanda aşk, duygular, ölüm, unutmak, hatırlamak ve insan ruhuna dair psikolojik derinlikleri barındıran bir hikayeyi anlatıyor. Hızlıca akan bu akışta hikayenin can alıcı noktalarında soluklanmayı unutmayın! Kitaptaki üstüne düşüneceğiniz anlamlı alıntıları okumak için bir diğer yazımıza göz atabilirsiniz. Livaneli, Zülfü. Kardeşimin Hikayesi. İstanbul:Doğan Kitap, 2013. Gerçekten çok güzel özetlemişsiniz. İnce detayları atlamadan, sırf yazmak için yazmadan. Teşekkür ediyorum sizin gibi değer veren değerli insanlara. Merhaba, beğenmenize çok sevindim. Güzel yorumunuz için teşekkür ederim. Keyifli okumalar!


Keltler; kültürleri, mitolojileri, edebiyatları ve müziğiyle dünya çapında ilgi gören bir halktır. Özellikle İrlanda ve İskoçya kültüründe hala izlerini sürebildiğimiz Keltlerin tarihi, kültürü, sanatı, edebiyatı ve müziği hakkında yazdık. Keltler, İlk Çağ döneminde Avrupa'da yaşayan halktır. Günümüzde altı ulustan oluşurlar. Keltler, Orta Avrupa'dan Büyük Britanya Adaları, İspanya ve Ganya'ya göç etmişlerdir. Demir Çağı'nda (MÖ 700 MS 400) Britanya ve İrlanda'nın çoğunluğunu Keltler oluşturmaktadır. Keltler savaşçı, avcı ve çiftçilerdi. Tekerlekli pulluğu ve fıçıyı icat eden Keltler, kazancılığı ve çömlekçiliği de geliştirmişlerdir. Yaptıkları göçler sırasında Yunanlar, Etrüskler ve İtalyotların çömlek ve kazancılık alanındaki tekniklerinden etkilenmişlerdir. Kelt Uygarlığı, MS. 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu tarafından kısmen yıkılmıştır. Ancak buna rağmen Orta Çağ'a kadar varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bugün Breton ve İrlanda törelerinde hala yaşamaktadırlar. Bretonya, Galler, İrlanda, İskoçya, Man Adası, Cornwall Kelt ülkeleri olarak sayılır. Bu ülkelerde konuşulan Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoçça, Kernevekçe ve Manca Kelt dilleri olarak sayılır. Kelt kültürü, arkeolojik keşifler sayesinde günümüzde bilinmektedir. Keltler, mücevher takmayı ve gösterişli giyinmeyi seven bir halktır. Keltler, kabileler halinde yaşar ve kral veya kraliçe tarafından yönetilirdi. Keltler, sanatlarında geometrik desenler, semboller ve hayvan motiflerini sıkça kullanmışlardır. Kelt sanatı, mücevher yapımı, seramik yapımı, taş oyma gibi birçok alanda kullanılmıştır. Keltler, çok tanrılı bir dini inanca sahiplerdi. Bu tanrıların insan hayatını kontrol ettiklerine inanıyorlardı. Druidizm Keltlerin inançlarında önemli yer tutuyordu. Druidler, rahip ve bilginlerdi. Toplum Druidlere büyük saygı duyuyordu. Kelt edebiyatı, Kelt kültürünü yansıtır. Kelt edebiyatında Keltik mitolojisi, şiirleri, destanları ve efsaneleri işlenir. Kelt edebiyatı, dünya edebiyatı ve birçok yazarı etkilemiştir. Özellikle William Butler Yeats, eserlerinde Keltik mitolojisi ve efsanelerini işlemiştir. Kelt müziği, geleneksel enstrümanlarla yapılan müzik türüdür. Genel olarak aşk, doğa ve tarihi olaylar konu edinilir. En yaygın keman, flüt, zil ve boru kullanılır. Kelt müziğinde erkek vokalden ziyade kadın vokallere rastlanılır. Rahatlatıcı özelliğiyle tanınır. Kelt müziği, Keltik dil ve kültürün hala sürdüğü bölgelerde yaygın ve popülerdir. İrlanda, İskoçya, Galler ve Britanny gibi bölgeler Kelt müziğinin popüler olduğu bölgelerdir. Bu bölgelerde halk müziği festivalleri ve konserlerinin düzenlendiği görülür. Kelt müziğinin bir diğer ve önemli özelliği rock, metal gibi diğer müzik türleriyle harmanlanmasıdır. Kelt müziği, Kelt rock ve Kelt metali türleriyle dünya müziği sahnesine çıkma fırsatı yakalamıştır. Kelt rock, geleneksel İrlanda, İskoç, Gal ve Breton müzik biçimlerinin rock müzikle birleşmesidir. Bu iki türün birleşmesi üç yoldan yapılmıştır: Kelt müziğinin baladları ve makaraları rock enstrümanlarıyla çalınmış; Kelt arpı, uilleann boruları, akordeon, keman gibi geleneksel Kelt enstrümanları geleneksel rock formatlarına eklenmiş ve son olarak Kelt şarkılarındaki sözlerle geleneksel rock müziğinin ritimleri bir arada kullanılmıştır. Bu müzik türü Kelt müziği ve kültürünün tanınmasında önemli rol oynamıştır. Kelt rock, ilk kez İrlanda'da ortaya çıkmıştır. İrlanda'da Thin Lizzy, Horslips grupları öne çıkan gruplardır. Thin Lizzy grubunun Whiskey in the Jar şarkısı geleneksel İrlanda şarkısının rock versiyonudur. Horslips, İrlanda'da başarılı olup başarısını dünyaya taşıdığı için İrlanda tarihinde önemli yere sahiptir. İskoçya'da Kelt rock grupları arasında JSD Band, Spencer's Feat, Five Hand Reel, Runrig, The Waterboy's adlı gruplar vardır. Bu gruplar arasında Runrig öne çıkar. Runrig, orijinal albümleri ve rock müziğin geleneksel Kelt müziğini bastırmadığı şarkılarıyla dikkat çeker. Breton'da Dan ar Braz, Gabriel Yacoub ve Tri Yann bu türde ön planda olan sanatçılardır. Kelt metali, folk metalin alt türüdür. Heavy metal ve Kelt rock birleşimidir. Bu türün ilk temsilcileri İrlandalı olan Cruachan, Primordial ve Waylander gruplarıdır. Kelt metalinin köklerini folk metalin temsilcisi Skyclad'a dayandırabiliriz. Cruachan grubunun kurucularından Keith Fay, black metali ve İrlanda halk müziğini birleştirirken Skyclad ve Horslips'in müziğinden ilham almıştır. Keltler, Kelt kültürü ve Kelt müziği hakkında gerekli bilgileri verdikten sonra sizlere ruhunuzu dinlendirecek hem geleneksel Kelt şarkıları hem de Kelt rock türünde şarkılar önereceğiz, keyifli dinlemeler! - Akıncı, Kamil. Kelt Kültürü ve Arkeolojisi Kelt Kültürü Research gate, Nisan 2023.


1936 yılında Birleşik Krallık'ta dünyaya gelen Ken Loach, sinema sanatıyla ilgilenmeye başladığı 60'lı yıllardan beri işçi sınıfının sesi! Loach, ilk filminden bu yana hiç duraksamadan, tereddüt etmeden, umudunu yitirmeden toplumsal konuları insana has bir duyarlılıkla beyazperdeye taşıyor. Gelin, sinema sektörünün en solunu mesken tutan bu idealist yönetmene daha yakından bakalım! Loach'un işçi sınıfına mensup yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldiği bilinmektedir. Geçmişinde tiyatro ile de ilgilenen yönetmen, sinema dünyasına adımını televizyon dizileriyle atmıştır. Okulda ve evde büyük zorluklarla karşılaşan işçi sınıfından Billy adında bir çocuğun evcilleştirmeye çalıştığı bir kerkenez ile kurduğu ilişkiye odaklanan 1969 yapımı ikinci filmi Kes yönetmenin en önemli filmlerindendir. Bu film onun için bir dönüm noktası olmuştur ve bu film ile birlikte BAFTA'dan iki ödülle dönmüştür. Bu, uzun kariyeri boyunca birçok ödülü kucaklayacağının habercisidir adeta. Altı kez Cannes Film Festivali'nde büyük ödülü kucaklayan usta yönetmen; işçi sınıfının, göçmenlerin ve diğer ezilen grupların sorunlarını en gerçekçi biçimde yansıttığı, her fırsatta başka bir dünyanın gerekli ve mümkün olduğunu tokat gibi yüzümüze çarpan filmleriyle politik sinemanın kilit isimlerinden biri haline gelmiştir. Sinemanın bir kitle iletişim aracı olarak insanları etkilemek ve yönlendirmekteki gücü tartışılamaz. Bundandır ki hangi dönemde, hangi coğrafyada olursa olsun sinema iktidarlar tarafından efektif bir şekilde kullanılmaya çalışılmıştır. Kimi zaman kitlelere yön vermek, kimi zaman kitleleri coşturmak kimi zamansa kitleleri uyutmak için kullanılabilen çok namlulu bir sanattır sinema. Bütün duyu organlarına hitap eder, her eve girebilir, her sohbetin içine kolaylıkla sızabilir, her tür sınıfa ve insana hitap edebilir. Günümüzde özellikle Hollywood merkezinde gerçekleşen ve günden güne küresel bir forma bürünen ana akım sinema, çoğu zaman masum görünümlü ve seyir zevki yüksek seri üretim filmlerin arkasında bambaşka amaçlar gizlemektedir. Fakat her şey gibi bu durum da zıddını doğurur ve sinemanın bir karşı silah olarak da kendini var etmesine önayak olur. Dolayısıyla sinema kimi zaman adaletsizlikleri gizlemek, masum göstermek ya da büsbütün haklı çıkarmak için kullanıldıysa da bu durum zamanla diyalektik bir zemine oturmuş ve sinema aynı zamanda adaletsizliklerin karşısında dikilen en kuvvetli sanat dalı olmuştur. Sinemanın daimi misyonu olarak görülen eğlendirme, zaman zaman yerini ustalıkla buz gibi gerçeklere ve sivri eleştirilere bırakabilmiştir. Ken Loach sinemasında temel sistematiğini görebileceğimiz bu karşı sinemanın kendine edindiği dertler arasında yoksulluk, gelir adaletsizliği, uzun mesai saatleri, ekonomide özelleşme, emek sömürüsü, göçmen sorunları, sınıf çatışması, cinsiyet eşitsizliği gibi dikenli meseleler vardır. Ken Loach, filmlerinde genellikle orta ya da alt sınıfa mensup halktan karakterlerin hikayelerini anlatır. Onun filmlerinde olağanüstü hikayeler görmek, iç ısıtan tatlı tesadüflere rastlamak, kahramanlıklara tanık olmak, sinematografik harikalarla büyülenmek, yüksek prodüksiyonlu film hileleriyle şaşkına dönmek imkansızdır. Son derece minimalist olan bu anlatıyı, yönetmenin bilinçli olarak tercih ettiği gayet açıktır. Sıradan insanların hayatı, sıradan bir biçimde anlatılmalıdır ki, onları sıradanlaşmaya mahkum eden sebepler en berrak biçimde görülebilsin. Süslü tekniklerin, kapalı bir anlatımın, gösterişli bir üslubun gölgesinde vermek istediği mesajın kaybolmasından korkmaktadır Loach. Kamerasını gerçek hayatın peşinde salınan bir gözlemci konumunda tutmuştur. Filmlerini; metaforları bulmaca misali çözmekten hoşlanan entelektüel sinemaseverler için değil, kendi sinemasının öznesi haline getirdiği işçi sınıfının anlayabilmesi ve özdeşlik kurabilmesi için çekmektedir. Dolayısıyla Loach'un biçim ve içerik açısından oldukça tutarlı bir tavır sergilediğini söylemek mümkündür. Loach'un sinema diline ve ideolojisine yakın filmler çeken Dardenne Kardeşler'in ve Aki Kaurismaki'nin de bu tavrı sergilediğini belirtmek yanlış olmaz. Bu tutarlı tavrın toplumcu gerçekçi sinema nezdinde zaman zaman özlenen bir tavır olduğunu belirtmekte fayda var. Ken Loach'un da büyük bir olasılıkla etkilendiği, Sosyalist sinema dendiğinde akla gelen ilk isimlerden Jean Luc Godard, Claude Chabrol gibi yönetmenler; Loach gibi biçim ve içerik açısından tamamen tutarlı bir sinema dili yakalamamışlardır. Ken Loach filmlerinde bireyselden toplumsala ilerleyen bir yol izler. Genellikle tek bir kişiyi, bir aileyi, dar alandaki belli bir grubu mercek altına alarak onların hikayelerinden genele varan sonuçlar çıkarır. Çok büyük hikayeler, görkemli olaylar peşinde değildir. Ana akım sinema ilgisini çekmez. Mikro ölçekten yola çıkarak makro bir anlatı yaratır. Loach, ideolojisi gereği, kendini adaletsizliklere karşı sesini çıkarma konusunda sorumlu hissetmektedir. Her filmi mutlaka toplumsal bir yaraya dokunmaktadır. 1991 yapımı Ayak Takımı, inşaat işçilerini kadrajının merkezine yerleştirerek en çıplak haliyle işçilerin hayatını ve düşüncelerini sinemaya taşımıştır. 1995 yapımı Ülke ve Özgürlük, İngiltere'den İspanya İç Savaşı'na katılmak için ayrılan Komünist Parti üyesi işsiz bir gencin penceresinden İspanya İç Savaşı'na cesur bir bakış atar. 2000 yapımı Ekmek ve Güller, insanlık dışı şartlarda çalışmak zorunda kalan bir grup göçmen işçinin sendikalaşma ve haklarını arama sürecini beyazperdeye taşır. 2001 yapımı Demiryolcular demiryolu işçilerinin, istasyonları ve demiryollarını bir şirketin alması ile özelleşme sürecine girilmesi üzerine verdikleri tepkiyi anlatır. 2004 yapımı Duygudan da Öte, din çatışmalarını Pakistanlı göçmen bir genç adam ve Katolik bir müzik öğretmeninin aşkı üzerinden işler. 2006 yapımı Özgürlük Rüzgarı İrlanda Bağımsızlık savaşını iki kardeş üzerinden çarpıcı biçimde anlatır. 2016 yapımı I, Daniel Blake, sağlık sorunları nedeniyle işsizlik maaşına başvurup bürokrasi engeline takılan yaşlı Daniel'ın devlete, sosyal kuruluşlara ve bürokrasiye karşı verdiği savaşı yer yer mizahi yer yer trajik biçimde anlatır. 2019 yapımı Üzgünüz, Size Ulaşamadık kargo dağıtım işinde çalışan ve ekonomik krizlerle boğuşan Ricky ve ailesini merkeze alarak izleyiciyi sarsar. (Gümüş & Öztürk, 2019) Ken Loach sinemasından bahsederken Paul Laverty'den söz etmemek olmaz. İskoç senarist Laverty, Loach'ın yönetmen koltuğunda oturduğu çoğu filmin senaryosunu yazmıştır. Loach-Laverty ikilisi, birlikte birçok uluslararası başarıya imza atmıştır. Ken Loach birçok filminde Birleşik Krallık'ın eski başbakanı, Demir Leydi lakaplı Margaret Thatcher'ın iktidara gelmesi ile uygulanmaya başlanan neoliberal ekonomi politikasını hicvetmiştir. Neoliberal politikanın katı bir biçimde uygulanmaya başlaması ile serbest piyasa ekonomisi desteklenmiş, birçok alanda özelleştirmeye gidilmiş, işçi hakları görmezden gelinmiş, bin bir zorlukla elde edilen sendikal haklar törpülenmiştir. Bunun bir sonucu olarak parça başı ücret sistemi yaygınlaşmış, mesai saatleri uzamış, insanlık dışı çalışma koşulları hüküm sürmeye başlamıştır. (Seçilmiş, 2020) Özellikle Loach- Laverty ikilisinin son filmi Üzgünüz, Size Ulaşamadık'ta İngiliz siyasetinde ve ekonomisinde neoliberalizm etkisi sert biçimde eleştirilmiştir. Filmin ana karakteri Ricky, kendi işinin patronu olma hayaliyle başladığı ve parça başı ücret sistemi ile çalıştığı kargo dağıtım işinde lavaboya gitmeye bile vakit bulamamakta, üstelik tüm bunlara rağmen ekonomik sıkıntılarla boğuşmaktadır. Çalışma şartlarının ve ekonomik atmosferin boğuculuğunda tansiyon yükselmekte ve aile fertleri birbirine çatmaktadır. Ken Loach kimi zaman filmleri melodram bir havaya sokmakla, sinemayı tamamen politik görüşü nezdinde algılamakla, ajitasyona başvurmakla, mesajı kör göze parmak biçimde vermekle, sanatsal tarafı noksan olmakla itham edilir. Fakat Loach, nadiren duyguların kırılma noktasını göstermek için dramatize ettiği sahneleri hariç, çoğu filmini tamamen gerçekle uyumlu bir biçimde çekmeye çaba göstermiştir. Mesajlarını ise bilinçli olarak metaforik ve tumturaklı bir biçimde vermekten geri durmuştur. Mesajı doğrudan verir, fakat izleyicinin gözüne soktuğunu söylemek güçtür. Anlatıyı gösterişe boğmanın amacıyla çeliştiğini düşünmektedir. Üstelik yeri geldiği zaman kendi ideolojisini eleştirmekten de geri durmaz. Ülke ve Özgürlük filminde eleştiri oklarının hedefine kendi ideolojisini yerleştirerek solun bir türlü uzlaşamamasından ve esas düşmanı unutturan fikir ayrılıklarından dert yanmıştır. Kendine has üslubu ile auteur yönetmen konumuna gelmiştir. Belki de Loach'a getirilebilecek en büyük eleştiri kimi zaman karakterleri yaratırken gerçek yaşamın gri insanlarını görmezden gelerek siyah ve beyaz karakterler yaratmasıdır. Karakterleri genellikle iyi ve kötü uçları arasında değişmektedir. Bu eleştiri pek tabii filmografisindeki her film için geçerli değildir. Gümüş, M., & Öztürk, M. (2019). Politik Sinemada İşçi Sınıfı Temalarının İşlenişi: Ken Loach Sineması. İş ve Hayat, 5(10), 34-57. Seçilmiş, E. (2020). Beşeri Sermaye Teorisine Eleştirel Bakış: Ken Loach Sineması ve Pierre Bourdieu Sosyolojisi. İktisat ve Toplum(114), 75-83.


Bil ki, ancak kendin, kendi kendine, hiçbir başkasının yönlendirmesi, öğüt ve salık vermesi olmaksızın, kendin olabildiğin zaman, kendin olabileceksin diyerek okurlarına seslenen Oruç Aruoba'nın Kendi Olarak Sana Gelen adlı şiirini sizler için inceledik. Kısaca bahsetmek gerekirse, 1948 yılında Kocaeli Karamürsel'de doğmuştur. Ortaöğrenimini TED Ankara Koleji'nde tamamlamış, lisansını ve yüksek lisansını ise Hacettepe Üniversitesi'nde Psikoloji bölümünde tamamlamıştır. Öğretim üyesi olmuş ve bu sırada felsefe üzerine doktorasını tamamlamıştır. Çeşitli dergi ve basın organlarında yayın yönetmenliği, yayın danışmanlığı yapmış; çeviri ve yazıları yayımlanmıştır. Epistemoloji ve etik üzerine çalışmalar gerçekleştirmiştir. Nietzsche, Kant, Wittgenstein gibi düşünür ve yazarların eserlerini de Türkçeye kazandırmıştır. Ayrıca Japon Edebiyatı kökenli bir şiir türü olan haikunun Türk Edebiyatı'ndaki temsilcilerinden biridir. Hayatının saksısında pek çok çiçeği bir arada görebildiğimiz, bir arada bulunması zorken hepsini büyütebilmiş; yazar, şair, akademisyen, felsefeci, psikolog, radyo programcısı ünvanlarının son derece hakkını vermiştir. Mayıs 2020'de, 72 yaşındayken vefat etmiştir. Kısaca felsefenin şiire göre daha soyut bir sistem oluşunu kendi özelinde özetler Aruoba. Şiir yazıldığı sürede halen yaşıyor olabilir yazılması demek yaşıyor olduğuna delalettir ama felsefe yazıldıysa eğer üzerine toprak atılmıştır yaklaşımını bizlere aktarmıştır. Eğer Oruç Aruoba şiiri okuyorsanız yalnızca şiir okumazsınız. Böylesine donanımlı, entelektüel birini okumak işte tam da böyledir. Okurken kendinizi bir kaldırımda oturmuş da hayatı sorguluyormuş gibi hissedebilirsiniz. Öyle ki, Aruoba'nın her bir satırında başka bir şiir bulursunuz sanki. Biçim ya da üslup olarak değerlendirmek gerekirse aslında Aruoba şiirlerinde noktalama işaretlerini edebiyat kurallarının dışında kullanır. Fakat akademik çevreler bu durumun onun üslubu olduğunu varsayarak değerlendirmişlerdir. Şiirlerinde fazlaca metaforlar, analizler görmek mümkündür. Buradan esintiyle, Oruç Aruoba'nın bazı çevrelerce Türkiye'nin Nietzsche'si olarak bilindiğini de belirtmek gerekir. Şiir dize olarak tümüyle bu kadar. Bu kadar az kelimeyle bunca çok şey anlatabilmek de Aruoba'nın işçiliğinden şüphesiz. Hatta esasında çok net, anlamını kavramada zorlanmayacağınız, tek okumanın yeterli göründüğü bir şiir gibi. Eğer öyle gibiyse, şiiri tekrar okumanız ve düşünmeniz gerekebilir. Şüphesiz yanındayken kendimizi son derece rahat hissettiğimiz, duygu-düşüncelerimizi yargılanma korkusu olmadan açıklayabildiğimiz; çekinmeden, utanmadan, sıkılmadan, karakteristik özelliklerimizi sergilediğimiz kendimizdir kendi olmak. Kendi olmak özünü bilmektir, özünün farkında olmaktır. Öz farkındalığı olan insan, kendi olmuş ve aynı zamanda kendi olmasını da devamlı sorguluyor olandır. Kendi olan özgüven sahibi, nasıl mutlu olacağını bilen, hangi durumda nasıl tepki vermesi gerektiğini bilen, duygularını yönetebilendir. Dengelidir kendi olmuş insan. Hayatını tüm bunların yörüngesinde devam ettirmeyi başarabilmiştir. Kendini tanır ve olmadığı bir insan gibi davranmaz. Olduğu kişinin farkındadır ve tüm rolleri bu yönde sahicidir. Kendi olarak sana gelen kimdir peki? Kendi olabilmiştir işte. Sözünü ettiğimiz tüm şeylere sahip olduğunu düşündüğün, şüphe etmediğindir. Daha önemlisi tüm bunları bilendir o. Aruoba diyor işte; sana gereksinimi olmayan ve bunun da farkında olandır. İnsanız ya elbette topluluk halinde yaşayacak, aşık olacak, sevecek, sevileceğiz. Arkadaşlıklar kuracağız kimi iyi kimi kötü. Fakat insanın özü gereği insan, çeşitli konularda bir başkasına ihtiyaç duyabilir. Sevilmek, en farazi örneğimiz bu olsun. Her insan, sevilme ihtiyacı duyar kimi zaman. Kendi olarak sana gelenin farkı vardır ama. O, kendini sevmeye ihtiyacı olmayandır. Sensiz de olabilir o. Seninle birlikteyken bile. Sana bağlanmayan ama sana bağlıdır kendi olarak sana gelen. Başka tercihi veya herhangi başka bir seçeneği olabilecekken seni isteyen ve sana, senin tercih veya bir seçenek olamayacak kadar özel olduğunu hissettirendir. Aruoba, senin ile olmayı seçen derken bunu aşılıyor bize. Hepsinden ayrı bir noktada, tüm bunların zıttına kendi olmasını senin ile olmaya bağlayandır. Senden ayrı bir bütündür ama senin bir parçandır. Ayrışık bir bütünsünüzdür onunla. Ayrı ama şık olursun bir bütün olduğunda onunla. İşte o'dur o. Kendi olarak sana gelmiş olan.


Kusursuzluğun ideal olduğu bir çağda yaşıyoruz. Dış görünüşümüzdeki kusurları, gerçekleştiremediğimiz planlarımızı ve hayatın kırılganlığını saklamaya çalıştığımız bir çağ. Peki ya aslında bu kusurlardan güç bulsak, onları saklamaya çalışmadan bizi güçlendireceklerine inansak nasıl olurdu? Eski bir Japon felsefesi ve sanat dalı olan Kintsugi işte bize bunu öğretiyor. Hepimiz yaşam çizgimizde çatlaklar ve kırıklarla karşılaşabiliyoruz. Tıpkı hayattaki tüm güzellikler gibi, bu kusur ve kırıklar da yaşamın doğal birer parçasıdır. Eski bir gelenek olan Kintsugi'ye göre kusurların da bir değeri ve güzelliği vardır. Kintsugi sanatı; kırılan veya çatlayan seramik, porselen ve çömlek tarzı eşyaların altın veya gümüş gibi değerli metal tozlarıyla karıştırılan bir yapıştırıcı malzeme kullanılarak onarılması işlemidir. Kintsugi kelimesi altın anlamına gelen kin ve birleşmek, yamamak anlamlarına gelen tsugi kelimelerinden türeyerek altınla birleştirmek anlamını kazanmıştır. Bu sanat tekniği; yalnızca bir eşya onarımı olmaktan çıkmış, aynı zamanda çok değerli bir felsefeye dönüşmüştür. Kintsugi'nin temelinde yatan bakış açısı nesneleri fiziksel olarak onarıp kusurlarını gizlemekten ziyade, o kusurları vurgulayarak güzelliğin kusurlarla da var olabileceğini gösterme fikridir. Yüzyıllar boyunca, Japonya esrarengiz bir kültüre sahip olmasıyla ün yapmıştır. Bu kültürün bir parçası da altının şifalı olduğu inancıdır. Geleneksel Japon tıbbı uygulayıcıları; uykusuzluk, kaygı veya depresyon gibi sıkıntılara çare bulmak için altının şifasına başvurmuştur. Günümüzde de altın, geleneksel tıp yöntemlerinde hala vazgeçilmez bir ilaç görevi görür. Japonya'nın bu felsefi sanat formunun tarihinin, binlerce yıl öncesine, Doğu Asya coğrafyasında hakim olan Taoizm ve Budizm görüşlerine kadar uzandığı düşünülmektedir. Taoizm ve Budizm inancıyla yaşayanlar, altın takıların özellikle yin ve yang enerjilerindeki dengeyi koruyabilme konusunda iyileştirici bir gücü olduğuna inanıyorlardı. Ayrıca Japon sanat tarihinde görülen pek çok sanat tekniği, sürekli bir akış içinde ve geçici olan hayatta kusurluluğun kabulünü savunan Zen ve Mahayana felsefelerinden etkilenmiştir. Kintsugi sanatının ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı kesin olarak bilinmese de bu konuyla ilgili genel bir görüş vardır. Rivayete göre, 15. yüzyıl sonlarında Japon lider Ashikaga Yoshimasa'nın çok değer verdiği Çin çay kasesinin kırılmasının ardından Yoshimasa, kaseyi tamir ettirmek üzere Çin'e gönderiyor. Ardından kase, parçaları bir arada tutmak için kırıkların etrafından delinerek metal zımbalarla yerine oturtulmuş şekilde geri gönderiliyor. O dönemlerde değerli parçaları birleştirmek için kullanılan bu zımba tekniği, pratikte kullanışlı olsa da estetik bir görüntüye sahip olmadığı için Yoshimasa'yı memnun etmiyor. Bunun üzerine Japon lider, ülkesindeki zanaatkarlardan estetik açıdan hoş bir yöntem bulmalarını istiyor ve efsaneye göre Kintsugi sanatı da bu şekilde doğuyor. Kintsugi sanatı, sadece nesnelerin fiziksel olarak onarılmasının değil, aynı zamanda kırılganlığın geçici olduğunun ve dönüşümün bir parçası olarak kabul edilmesinin temsilidir. Kintsugi felsefesinin en değerli öğretilerinden biri; yara izlerinin, sahibinin dayanıklılığını ve cesaretini temsil ettiği düşüncesidir. Yara izlerinin ötekileştirildiği bir toplumda kintsugi onları karakteristik birer sembol olarak görür ve zorlukların üstesinden gelmenin bir kanıtı olduğunu vurgular. Kintsugi sanatçıları da, eserlerindeki yara izlerine benzeyen çatlaklar vasıtasıyla bu felsefeyi görselleştirerek benimserler. Bu sanat tekniği ve felsefe, ünlü Japon felsefesi Wabi-sabi ile de bağlantılıdır. Wabi-sabi, doğal büyüme ve çürüme döngüsünün güzelliğine dikkat çeker. Wabi-sabi düşüncesine göre kusurlu olan, kabul edilerek kucaklanır ve kusurluluğun içindeki güzelliğe değer verilir. Bu felsefi konseptin inandığı üç temel ilke vardır: Hiçbir şey sonsuza dek sürmez, hiçbir şey bitmez ve hiçbir şey mükemmel değildir. Wabi-sabi aynı zamanda hem doğal nesnelerin gücünün hem de hiçbir şeyin sonsuza kadar aynı kalmayacağını hatırlatan doğa güçlerinin takdir edilmesine dayanır. Kintsugi felsefesi, kırık bir kap, fincan veya çömlekten, bambaşka bir güzelliğe sahip olacak yeni bir nesne oluşturur. Nesnenin kusurları ve kırılganlıkları, bu onarım tekniğiyle ışıl ışıl parlayan altın rengi çatlak desenlere dönüşür ve bu da yeni nesneyi benzersiz kılan bir unsurdur. Bu sözde kusurlar, nesneye her baktığımızda ordadır ve nesnenin geçmişini, üstesinden geldiği zorlukları ve yeniden doğuşunu temsil eder. Bu antik Japon sanat tekniği; yıkım-onarım sentezi, yeniden doğuş ve iyileşme kavramlarını keşfetme aracı olarak modern sanatçılar tarafından da benimsenmiştir. Pek çok modern sanatçının eserlerinde kintsugi tekniklerini ve felsefesini görmek mümkün. İlk çıktığı dönem seramik işlerinde ağırlıklı olarak kendini gösteren kintsugi tekniği artık çok daha geniş bir alana yayılarak tekstil, mimari, takı tasarımı, heykel ve daha birçok sanat alanında da heyecan verici örneklerle karşımıza çıkmaktadır. Fransız mimarlık stüdyosu TANK, projelerinde kintsugi tekniğini kullanmaktadır. Genellikle mimaride kalitesiz işçilik olarak kabul edilen sıva çatlaklarını kintsugi sanatından esinlenip altın renkli epoksi reçineyle birleştirerek, tasarladıkları oturma odasında kusurlu bir estetik oluşturmuşlardır. Los Angeles'taki bir basketbol sahasında oluşan çatlaklar, pandemide gerçekleşen toplu iyileşme sürecine bir vurgu yapmak amacıyla, sanatçı Victor Solomon tarafından altın reçineyle onarıldı. Sanatçı, yaptığı çalışmadan şöyle bahsediyor: Bana göre bu saha, her zaman, ortak bir amaç için her kökenden insanın bir araya geldiği bir yeri temsil ediyordu. Bu yılın pandemiyle beraber yürek burkan başlangıcı ve yaşadığımız kutuplaşma döneminde, bizi birleştirecek bir saha ile iyileşmenin mümkün olduğunu göstermek istedim. Sanatçının ortaya çıkardığı eser ise şiirsel bir manzara sunuyor. Modern sanat üzerinde kintsugi etkisinin bir diğer etkileyici örneği de Amerikalı sanatçı Karen LaMonte'nin heykel çalışmalarında gözümüze çarpıyor. Görünmez figürlerin giydiği kadın kıyafetlerinden oluşan anıt heykelleri tasarlayan bu sanatçı, bir kazada bazı eserlerinin kırıldığını fark ediyor. Kırıklardaki estetiği yakalayan LaMonte, heykellerini kintsugi tekniğiyle onarıyor ve böylece bu muhteşem işçilik ortaya çıkmış oluyor. Zorluklar karşısında yenik düşme, kendimizi kusurlu ve başarısız hissetme duyguları; etkisi uzun süren psikolojik rahatsızlıklara neden olabilir. Kintsugi, hayal kırıklıklarıyla başa çıkabilmek ve kusurları kucaklayarak parçalarımızı birleştirebilmek için ruhumuza iyi gelebilecek en önemli öğreti ve felsefelerden biridir. Bazı şeyler zarar görse bile yine de değerini yitirmezler. Zor olsa bile, hayat yolculuğunu takdir etmeyi başardığımızda Kintsugi felsefesini de tam anlamıyla kavramış oluruz. - The Conversation, 2022 - Alejandro Betancourt, The Japanese Art of Kintsugi: A Philosophy on Turning Adversity Into Something Beautiful, 2021 - Ruhun Doysun, ÇATLAKLARDAKİ HİKAYE: KİNTSUGİ - Deng, Connie. kintsugi. Encyclopedia Britannica, 28 Jan. 2023, - https://3dmlifestyle. com/blogs/news/kintsugi-the-japanese-art-of-repair


Rasmussen Mimari, sadece cephelere planlar ve kesitler eklemekle gerçekleştirilmez. Bundan daha başka ve daha fazla bir şeydir. diyor Yaşanan Mimarı kitabında. İşte tam da bu nedenle mimarlığın farklı disiplinlere değinmesi, onlardan beslenmesi ve onları değiştirmesi kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımıza çıkar. Ekonomiden mühendisliğe, tarihten coğrafyaya aklımıza ilk anda gelmeyecek kadar çok disiplin mimarlık bağlamında incelenebilir. Tüm tanımları bir kenara bırakıp en sade tanımlardan biri olan mekan kurgulama sanatını ele aldığımızdaysa mimarlığın yolunun günlük hayatımızın ve hayal dünyamızın önemli bir parçası olan edebiyat ile kesiştiğini görürüz. Çünkü mekan kavramı hem mimarlık hem de edebiyat için en temel öğelerden biri olarak yerini alır. Nasıl ki her mimar tasarımını yaparken mekanın kullanıcısına anlatmak istediği şeyleri bir bir planlayarak mekanı kurguluyorsa her yazar da kurgusunda vermek istediği mesajları daha anlaşılabilir ve hayal edilebilir kılmak için mekanın olanaklarından faydalanır. Örneğin Yusuf Atılgan yalnız ve hayattan beklentisi kalmamış bir karakteri anlatırken tahtaları gıcırdayan, boyaları dökülmüş, kimsenin zorunda kalmadan uğramadığı kısaca karakterin kendisine tıpatıp benzeyen bir mekanı yani Anayurt Oteli'ni tasvir ederken başka bir yazar, karakterin gelişimini anlatmak istediğinde karakterin sürekli olarak yürüdüğü sahneler kurgular ve bu bağlamda karakterin ruh haline benzeyen kent tasvirlerinden yararlanır. Ya da başka bir örnek verecek olursak Jane Austen maddi olanakları sınırlı ailelerin evlerinde rutubetli ve tozlu az sayıdaki odalar, çökmek üzere olan çatı, evlerine giden çamurlu yollar gibi detaylara girerken zengin ailelerin evlerinde yüksek tavanlı geniş salonlar, misafirlere göre kurgulanmış sayısız oda, kaliteli kumaşlar, örneği görülmeyen yer kaplamaları gibi detaylar verir. Bu konuyu irdeledikçe her kitapta farklı bir mekan kurgusu örneği karşımıza çıksa da bugün İtalyan edebiyatının eşsiz eserlerinden biri olan Tatar Çölü'nü mekan bağlamında inceleyeceğiz. Dino Buzzati'nin tam da savaş yıllarında yayımladığı Tatar Çölü kitabını tek bir cümleyle özetlememiz gerekse o cümle sanırım şu olurdu: Düzenin içinde sıkışıp kalan ve bir süre sonra bu düzeni sevmeye başlayan insanların hikayesi. Kitaptaki her bir karakter bu tanımlamanın bize ne kadar doğru olduğunu kanıtlasa da yan karakterlerin hikayeleriyle birlikte kitabın esas karakteri olan Giovanni Drogo'nun bu sistemin içinde kayboluş hikayesini okuyoruz kitapta. İlk bölümde, bir eylül sabahında yıllardır hayalini kurduğu üniformayı giyen ama bunun için sevinmek yerine büyük bir huzursuzluk hisseden yirmili yaşlardaki Subay Drogo karşılar bizi. Ayrıca aylardan eylülün seçilmiş olması kitapta bir tür değişimin ve dönüşümün olacağının haberini verir. Hazırlıkların ardından Drogo arkadaşı Vesco'nun eşliğinde yola çıkar. Bir süre yol aldıktan sonra bir yamacın tepesinden kente ve çocukluğunun geçtiği eve bakar: Artık o evde Drogo yoktur, yalnızca güneş ışıkları ziyaret edebilecektir odayı. Bu son bakış Drogo'nun çocukluğuna vedasıdır aynı zamanda. Kent, çocukluğu, annesi, arkadaşı ve kent yaşamına dair birçok şey geride kalır. Bundan sonrasında Drogo'nun içsel sorgulamaları başlar. Karşılaştığı arabacının bile bilmediği bir kaleye, Bastiani Kalesi'ne, doğru ulaşmak için yola devam eder. Öncesinde uzaktan azametli bir yer olarak görür kaleyi. Fakat gün sonunda yanına geldiğindeyse sandığı gibi bir kale olmadığını ve aslında büyük bir sorumlulukla karşı karşıya olduğunu anlar. Bu Bastiani Kalesi'nin bir çölde yer alması, ufukta sarp dağların gözükmesi ve koskoca çölde tek başına olması bize zamansallığını yitirmiş bir mekanı tanımlar. Çöl sonsuzluğun ve büyüklük içinde kaybolmanın anlatıcısı konumundadır. Çöl hayatında bir şeylerin değişmesi, çölün arzulanan bir yer olması ihtimal dışıdır. Bu kalede yaşayan insanların hayatları da mekandan nasibini alır: Zira çöl gibi onların hedef ve arzularının da bir anlamı yoktur ve buradaki askerler bu tekdüzelik içinde ömürlerini geçirirler. İşte Tatarlar zamanında böyle bir olayla anıldıkları için Buzzati'nin seçimi manidardır. Bu kaledeki tüm askerler eski bir hesabı kapatmak uğruna provoke edilirler. Tarih boyunca toplumlarda hayali hedeflerle insanların belli seçimlere yönlendirildiği daha doğrusu zorunda bırakıldığı düşünüldüğünde ve Buzzati'nin bu kitabı 1. Dünya Savaşı'ndan sonra ve 2. Dünya Savaşı gündemdeyken yazdığı detayı bilindiğinde hem mekan hem de düşman seçimi daha anlamlı olur. Kalede yaşayan askerler hem yanlış bir hedefe yönlendirilmiş hem de bu kasvetli kaleye adeta hapsolmuşlardır. Kale hem kasvetli hem de hayat kıpırtılarından olabildiğince uzaktır. Bastiani Kalesi, alçak duvarlarıyla etkileyici değildi. Ayrıca ne güzel ne de kule ve burçlarına rağmen pitoreskti. Bu çıplaklığı örtecek, yaşamın tatlı yanlarını anımsatacak hiçbir şey yoktu. der Drogo kaleyi gördüğünde. Kale ilgisini o kadar çekmez ki hayal ettiği tek şey kaleyi aşıp uçsuz bucaksız çölde hayat belirtisi gösteren yerleri bulmak olur. Çölün tekdüzeliğinin yanı sıra kalenin içinde de her şey birbirinin benzeridir, koridorlar uzar gider. Drogo'nun kalenin içinden çölü görme isteğiyse gittikçe artar ve durumu Binbaşı Matti'ye söyler. Buradaysa kitabın başka bir yüzü ortaya çıkar: Yönetmelikler ve katı kurallar. Askerlerin kalenin içinden çölü görebilecekleri bir alan tasarlanmamıştır. Kaledeki tek bir pencere bunu sağlar ama bu pencere de Albay'ın odasındadır ve buradan izlemesi de imkansızdır. Matti, Drogo'ya çölün çok da önemli olmadığını ve buradaki hayatın şehirden farklı olduğunu anlatır. Birçok askerin hiç göremediği kuzeydeki çöl yalnızca hayallerde var olabilir. Bu ilk kırılma anından sonra Drogo birbirinden anlamsız kurallarla karşı karşıya kalır. En çarpıcı olansa bir süre sonra o da bu kuralları sevmeye başlamasıdır. Burada sevginin ne olduğunu sorgulamak da biz okuyucuların görevidir. Drogo'nun kaledeki ilk günü, 30 yılını geçireceği odasında son bulur. Bu oda olabildiğince sade bir şekilde kurgulanmıştır: Bir yatak, bir masa, bir divan ve bir dolap. Odanın sadeliği Drogo'nun tüm dünyada ne derece yalnız olduğunu yüzüne vurur. Bu odadaki eşyalar haricinde hiçbir şeyi yoktur. Ayrıca odada hayal kurmasına, güzel şeyler düşünmesine yardım edecek bir manzara bile bulunmaz. Burada her günün geçirildiği mekanın tasarımının aslında ne kadar önemli olduğu anlaşılır. Çünkü Drogo'nun gördüğü güzel bir manzara olsaydı ya da odasında renkler kullanılıp farklı farklı objeler yerleştirilseydi hayata karşı tek umudu Tatarlar'ın gelmesini beklemek olmayabilirdi. Odanın ve kalenin kasvetinin üstüne bir de damlayan suyun sesi eklenince Drogo kendini daha da çaresiz hisseder. Bundan sonraki hayatı böyle çözümsüz sorunları kabullenmek ve içine hapsolduğu kurallar dünyasını benimsemekle geçer. Hayatına heyecan katan bazı şeyler olur ama hepsinin etkisi kısa sürer, ne gelen yol işçileri ne de tatil için bir süreliğine evine dönmesi anlamsızlık içinde sürüklenen hayatını değiştirmez. Çölün korkutucu sonsuzluğu içinde yitip gider bir gün güçten düşene kadar. Hikmet Temel Akarsu Tatar Çölü için yazdığı yazıyı şu cümlelerle bitirir: Çünkü iyi bir hayat ancak iyi bir mekanda yaşanabilir.. Doğru kararlar ancak iyi bir mekan hayalleri süslerse alınabilir.. İnsanlar ancak Bastiani Kalesi'nin temsil ettiği tüm değer ve imgelerden uzakta durularak kurulabilecek mimari mekanlarda mutlu olabilir. Bu nedenle Tatar Çölü mimarlar için emsalsiz bir kılavuzdur. Akarsu'nun da dediği gibi mimari elemanları ve temsil ettiği düşünceler göz önünde bulundurulduğunda hiçbir mekan sadece bir defa yaşama hakkımız bulunan hayatımızı boşa geçirmemize neden olacak şekilde kurgulanmamalıdır. Not: Kitap aynı zamanda filme uyarlanmıştır. Dilerseniz aynı isimli filmi de izleyebilirsiniz.


Kitaplarımızın sayfa aralarında bazen bir ayraçtan fazlasını bırakırız. Böylece o kitap içinde yalnızca yazılanları barındırmaz, bilinçli bıraktığımız ya da tamamen tesadüfen koyduğumuz bir çiçek, kısa bir not, ya da bir fotoğraf hayatımızın o anına tanıklık eder. Bu durumla sık sık karşılaşan Kaliforniyalı bir kütüphane görevlisi, okurların kitapları ödünç aldıklarında ya da bağışladıklarında içinde unuttukları şeyleri biriktirmeyi seçti. Söylenti, kitaplarımızın aralarında sakladıklarımızı ve Kaliforniya'lı kütüphane görevlisinin dikkat çeken koleksiyonunu ele aldı. Keyifli okumalar! Geçmiş geçmişte kaldı, o yüzden onu eve götürmeyelim. Ben sadece seni sevmek ve mutlu olmak istiyorum. Bu not, Sharon McKellar tarafından Kaliforniya'daki bir kütüphanede çalışırken, bir kitabın arasında bulundu. 20 yıldır kitapların arasında bulduğu şeyleri atmadığını ve sakladığını ifade eden McKellar, tıpkı kendi gibi başkalarının da bunu yaptığını biliyordu. 2013 yılında California'daki Oakland Halk Kütüphanesi'nin web sayfası güncellenirken McKellar koleksiyonunu web sitesinde yayınlayabileceğini, hatta kendisi dışında diğer koleksiyonerlere de ulaşıp bulunan şeyleri paylaşabileceklerine dair bir fikir öne sürdü. Birçok kişi tarafından dikkat çekici görülen bu fikir hayata geçirildi. Yakınındaki kütüphanelere ulaşarak bu projesinden bahseden McKellar, olumlu dönütler aldı ve kendi bulduklarıyla birlikte ona gelenleri toplamaya ve yayınlamaya başladı. Kitapların arasındaki şeylerin ardındaki hikayeyi merak eden koleksiyoner, verdiği bir röportajında gerçek hikayeyi tahmin etmenin çok zor olduğunu, fakat hayal gücünün birçok senaryo üretebileceğini ifade ediyor. Bir çocuğun yaptığı resimden tutun yemek yapmaya dair alınan notlar, fotoğraflar, diş raporu, Japonya haritası, hatta faturalar bulan McKellar, gelen her parçayı kategorilere ayırarak düzenledi. Bu parçaları web sitesinde yayınlarken isim ve adres gibi kişisel veri niteliğinde olan bilgileri sansürlemeye ve yeni gibi görünen fotoğrafları paylaşmamaya dikkat ettiğini belirtti. McKellar aynı röportajında bu parçaları almaya gelen okur sayısının çok az olduğunu dolayısıyla koleksiyonun sürekli büyüdüğünü ifade etti. Okurların bu şeyleri yalnızca ayraç olarak mı kullandıklarını, yoksa özel bir anlamı olup olmadığı onun için merak konusu. Hemen hemen birçok kütüphanede buna benzer şeylerin unutulduğu görülür fakat birçoğu ya atılır ya da şanslıysa kayıp eşya ofislerinde tutulur. Ancak McKellar bu şeyleri elden çıkarılması gereken bir efemera olarak değil, içinde hikayeler barındıran ve ilgi çekici olduğunu savunan bir bakış açısıyla ele alır. Bu sayede kendimizden parçalar bulduğumuz ya da bambaşka yaşamların içindeki insanların dünyasına yolculuk yapmamız işten bile değildir. Zaman zaman kitaplarımızın arasına gittiğimiz tiyatronun, sinemanın, müzenin biletini sakladığımız; bir çiçeği kuruttuğumuz ya da -özel bir anlamı olsun veya olmasın- bir not iliştirdiğimiz olur. Bu sıradan ama bir o kadar anlam atfedilesi davranışı, dünya üzerinde bambaşka dilleri konuşan, alışık olmadığımız yaşam şartlarına sahip olan birçok insan yapar.


Mitolojiler, insanlık tarihini anlamamıza yarayan önemli bir kültürel mirastır. Oldukça zengin içeriğe sahip bu mitolojiler günümüzde sanatın birçok dalına ilham olmaya devam etmektedir. Müzisyenler de çoğunlukla Yunan Mitolojisi olmak üzere şarkılarında bu efsanelere yer vermiştir. Mitolojik efsaneleri bir de müzikle harmanlanmış halde dinlemeniz için konusunu mitolojiden alan on şarkıyı derledik. Lady Gaga bu eserinde ünlü Yunan aşk ve güzellik tanrıçası Venüs hakkında şarkı söylüyor. Adını her duyduğunda dans etmek istediğini belirtiyor. Albümün kapağında Sandro Botticelli'nin Venüs'ün Doğuşu adlı tablosu kısmen yer alıyor. Bu tabloda ise Uranüs'ün babası tarafından hadım edilip cinsel organının denize atılması ve bunun sonucunda Venüs'ün doğuşu betimleniyor. My Selene şarkısı, adını Ay Tanrıçası Selene'den alır. Bafa Gölü Efsanesi olarak da bilinen bu mitte, Ay Tanrıçası Selene ve ölümlü Endymion'un aşk hikayesi anlatılır. Bu büyük sevgiyi hoşnutlukla izleyen Zeus, Endymion bir dilek hakkı sunar. Genç, yaşlanmaması ve Selene'nin sonsuza kadar aşkı olabilmesi için sonsuza kadar uyumayı diler. Endymion'un dileğini gerçekleştiren Zeus, onu Latmos Dağları'nda sonsuz bir uykuya yatırır. Bu hikaye, eserde çoban Endymion'un bakış açısından anlatılır. En Beyaz gümüş giymiş, her gece bana gülümsüyordun, tatlı Selene'imi bekliyorum. Bu eserde, İkarus'un uçuşu anlatılmıştır. Orijinal hikayesinde Daidalus, oğlu İkarus ile birlikte Kral Minos'un kendilerini hapsettiği labirentten kaçmak ister. Bir süre sonra kendilerine balmumundan kanat yaparak kaçmaya karar verirler çünkü kurtulmalarının tek yolu uçmaktır. Daidalus uçmadan önce oğlunu; çok alçaktan uçarsa denize düşeceği, çok yüksekten uçarsa güneş ışınları yüzünden kanatlarını kaybedeceği konusunda uyarır. Ancak babasının lafını dinlemeyen İkarus, fazla yüksekten uçar. Güneş ışınlarının kanatlarını eritmesiyle denize düşer ve boğularak ölür. Şarkıda ise Daedalus oğlunu yerden izler ve ona uç ve dokun güneşe der. Artık itaatkar olan Icarus bunu yapar ve kanatları erimeden hemen önce babasının onu kandırdığını fark eder. Cassandra, Troya Prensesi ve Yunan mitolojisi karakteridir. En büyük dileği geleceği görmek ve rahibe olmak isteyen Cassandra'yı Tanrı Apollon görür görmez arzular. Eğer kendisiyle birlikte olursa ona geleceği görme yeteneği vereceğini söyler. Cassandra bu teklifi kabul eder ve Apollon dileğini gerçekleştirir. Ancak rahip olma dileği de ağır bastığından Cassandra, verdiği sözü tutmaz. Bunun üzerine Apollon, Cassandra'yı lanetler ve geleceği görmesine rağmen kimsenin ona inanmamasını sağlar. Bunun sonucunda Truva Savaşı'nı ve sonuçlarını görmesine ve halkını uyarmasına rağmen çaresizce olayları izlemek zorunda kalır. Affedersin kötü haber elçisi, yanlış anladım. Mitolojiden etkilenerek yazdığı birkaç şarkısı bulunan Bob Dylan, bu şarkısında Mısır Mitolojisinden etkilenmiş. Adını Mısır tanrıçası İsis'ten alan şarkı, bir kadın hakkındadır. Sözler, İsis'e aşık olan bir adamın hikayesini anlatır ve Dylan, aşk ve ihanet temalarını anlatmak için İsis ve Osiris mitini kullanır. Bob Dylan bu şarkıyı eşi Sarah'dan ayrıldığı dönemde yazmıştır. Bu nedenle eşini İsis karakteriyle bağdaştırdığı iddia edilmektedir. Bir diğer Bob Dylan şarkısında ise yine mitolojiden izler görüyoruz. Yunan Mitolojisi'nde Müzler, ilham perileri olarak adlandırılır. Bu ilham perileri Zeus ve Mnemosyne'in kızlarıdır. Bob Dylan bu şarkısında Müzlerin annesi Mnemosyne'den sanatsal ilham diler. Şarkının hem sözlerinde hem de klibinde Sisyphus efsanesi anlatılmıştır. Kral Sisyphus, Zeus'a ihanet etmesi üzerine Yeraltı Dünyası'nda ağır bir taşı sonsuza kadar bir tepenin en yüksek noktasına taşımakla cezalandırılır. Zirveye her yaklaştığında taş düşecek ve her şeye en baştan başlayacaktır. Listemizin bir diğer isminde ise Yunan şarkıcı Manolis Lidakis var. Arethusa efsanesine göre, Artemis'in gözdelerinden olan su perisi Arethusa'ya nehir tanrısı Alpheus aşık olur. Reddedilmesine rağmen Arethusa'nın peşini bırakmaz. En sonunda Artemis'ten yardım ister ve Arethusa'yı yeraltı kaynağına dönüştürür. Buna rağmen Alpheus'tan kurtulamaz. Alpheus nehir tanrısı olduğu için Arethusa ile aynı kaynağa girerek birbirlerine karışırlar. Orpheus, sanat yeteneğiyle herkesi etkileyen Trakyalı bir ozandır. Orman perisi eşi Eurydike'nin ölümü üzerine kahrolur ve Hades'in olduğu ölüler dünyasına gitmeye karar verir. Müziğe olan yeteneği sayesinde önüne çıkan tüm engelleri aşar. Öyle ki cehennemdeki işkenceler bile bir süreliğine durur. Hades ve eşi Persephone bile Orpheus'ın sanatından ve aşkından etkilenerek karısını ona geri vermeyi kabul eder. Bunun için tek şartları Orpheus'un Eurdike'nin önünde yürümesi ve ölüler dünyasını terk edene kadar ona dönüp bakmamasıdır. Ancak Orpheus dayanamaz ve anlaşmayı bozarak arkasını döner. Böylece Orpheus eşini ölüler dünyasından alamadan insanların arasına geri dönmek zorunda kalır. Bu şarkı ismini Apollon ile trajik bir aşk yaşayan Hyacinth'ten almıştır. Birbirlerine aşık olan bu iki genç Hyacinth ve Apollon bir gün disk atma oyunu oynar. Oyun sırasında Apollon diski kazara Hyacinth'in kafasına atar ve genç adam orada can verir. Bulunduğu yerde sümbül çiçeğinin çıkması üzerine Hyacinth'in ismi sümbül çiçeğine verilir, çiçeğin üzerindeki lekeli görünüme de Apollon'un gözyaşları sebep olur.


Her insanın zaman zaman düşündüğü ve kendine dert edindiği yalnızlık ve yaşlılık sorunları Erkan Tahhuşoğlu'nun sade harmanıyla Koridor filminde oldukça narin şekilde betimlenmiş. Koridor filminin türü bakımından klasik düzeyde diyebileceğimiz bir dram filmi olmasının yanı sıra, bu tarz filmlerde dramaturjinin yaşatılabilmesi oldukça önemli. Keza Koridor filmi içerisinde bunun eksikliğini çok fazla hissetmiyoruz. Eğer sıkı bir Dram izleyicisiyseniz Erkan Tahhuşoğlu'nun yazıp, yönettiği Koridor filmi tam size göre diyebiliriz. Koridor Filmi konu bakımından Müyesser ve Zeliha kardeşlerin içe dönük öznel yaşamlarına dışarıdan bir bakışla bakmamızı hedefliyor. Mekan kullanımı olarak çok fazla bir alternatif güdülmeden neredeyse tek mekanda çekilen, yaklaşık 1 saat 15 dakikalık bir sinematografi bizlere eşlik ediyor. Müyesser, Zeliha'ya kıyasla her işe koşturan, daha dominant ve ofansif bir karakterken, Zeliha ise kırılmaya daha müsait, narin yaradılışlı, yaşlı olmasına rağmen oldukça hayat dolu, daha saf ve çocuk ruhlu bir karakterdir. Bu bağlamda normal aile yaşantısındaki iş dağılımına baktığımız zaman abla-kardeş ekolü çok iyi uyarlanmıştır; çünkü hemen her ailede yaşanan ''küçük çocuk, büyük çocuk'' ayrımı burada daha bireyci şekilde gözlemlenir. Yani artık ''o daha küçük, kalk da şu işi sen yap'' kelimeleri anne ve babadan çıkmış ve karakterlerin üzerine otomatik olarak yapışmıştır. İki kardeş birbirlerine olağan güçleriyle sıkı sıkıya bağlıdır ve bunun yanında yıllardır beraber yaşayıp dertlerini ortak olarak paylaşırlar. Somut bir bakış açısıyla çocukları, komşuları olsa da senaryo içerisindeki olaylar bize, manevi olarak birbirlerinden başka kimselerinin olmadığını vurguluyor. Buna güzel bir örnek olarak Komşu Nesrin'in akan banyo tavanını iletmek için, kardeşlerin evine uğradığı sahnedeki diyaloğu sunabiliriz. Bu sahnede Nesrin akan banyo tavanı ile ilgili şikayetlerini kardeşlere ifade etmiştir. Sonrasında Nesrin ile Müyesser'in ikili diyalogları gerçekleşir. Bunun üzerine Nesrin: ''Aşk olsun Müyesser abla, siz çalın kapısını o çalmıyorsa.'' demesi, konuyu biraz farklı yöne çeker. Sahnenin devamında Nesrin: ''Herkesin işi başından aşkın, kimseye de alınmamak lazım.'' diyerek konuyu kapatmaya çalışır. Daha sonra Müyesser, katı bir şekilde ''Herkesin işi gücü var diyorsun ama Hasibe geçenlerde herkesi toplamış evine.'' cümlesini kurarak Nesrin'e çıkışır. Nesrin şaşırır ve ''Evet, ben de uğramıştım. Artık kalkayım, çocuklar evde bekliyor.'' Karşılığını verir. Müyesser arkasından ''Hasibeye giderken çocuklar evde beklemiyordu, bir bize gelince bekler.'' diyerek az önce bahsettiğimiz konuya direkt olarak bir dokunuş yapar. Neticede komşularının aslında cana yakınmış gibi görünen samimiyetsiz yakınlıkları vardır. Müyesser ve Zeliha'yı dolaylı yoldan dışlarlar ve bir nevi onları hor görürler. Anlattığımız sahneyi daha da destekleyen argümanlar, filmin sonlarına doğru başka sahnede yeniden önümüze çıkmaktadır. Son olarak film içerisinde çeşitli sahnelerde rüya geçişleri yapılmaktadır. Bu sahneler aslında karakterlerin bastırılmış duygu yoğunluklarının dışa vurumu olarak kameraya yansır. Bu kısımlarda sahneler iç içe geçtiği için izleyicinin kafasının karışması durumuna karşın bu noktaya da değinmek istedik. Fakat bu konuya parmak basmamızın tek nedeni bu değil. Bu geçişler yapılırken kardeşlerin rahmetli anne ve babaları ara sıra kamerada görünür. İlk başta bir anlam çıkarılamasa da son sahnelere dayalı olarak bu temanın yine kardeşlerin manevi bağlarıyla alakası olduğunu ve en yalnız anlarında anne ve babalarını yanlarında hissettiklerini anlıyoruz. - Söylenti Dergi ekibi olarak Erkan Tahhuşoğlu'nun yazıp, yönettiği Koridor filmini sizler için inceledik. Dilerseniz filme MUBI platformundan ulaşabilirsiniz. Söylenti'yle kalın...


Korku sinemasının halk hikayelerinden ve mitlerden beslenen bir alt türü olan Folkhorror, özellikle 1970'lerde popülarite kazanan ve günümüze dek pek çok örneği çekilen bir tür diyebiliriz. Çoğunlukla şehir merkezinden uzak bir bölgede geçen hikaye, toplumdan yalıtılmış bir tarikat, yasalara ve yerleşik değerlere aykırı bir yaşam şekli, şiddet içeren ritüeller ve törenler içerir. Gizemli sınırlardan beslenen ve bunu ustalıkla bir araya getiren bir türdür Folkhorror. Halkın içinde büyümüş, yeşermiş bütün o saydığımız tekinsiz şeyleri toplayıp önümüze sunmayı seviyor. Sinema tarihinin folkhorror örneklerinden bazılarını sizin için bir araya getirdik. Film, küçük ve fakir bir Güney Kore köyü olan Gokseong'da geçiyor. Köy sakinlerinin birbirini çok iyi tanıdığı bu dağ kasabasında hayat her zamanki gibi devam ederken, kasabaya tek başına olmaktan hoşlanan yaşlı bir Japon taşınır. Yaşlı adamın kasabaya gelişinden kısa süre sonra gizemli bir hastalık yayılmaya başlar. Kasaba sakinleri hastalığın sorumlusu olarak yabancıdan kuşkulansalar da polis yabani mantar yüzünden zehirlendiklerini düşünmektedir. Soruşturmanın başında yer alan polis memuru Jong-goo yabancı hakkında bilgi veren Moo-myung isimli gizemli bir kadınla tanışır. Akabinde Jong-goo'nun kızı da aynı belirtilerle hastalanır. Umutsuzca kızını hastalıktan kurtarması için şaman Il-gwan'a emanet eden Jong- goo'nun gizemli olayı çözmekten başka çaresi kalmaz. Güçlü senaryosu ve izleyeni içine çeken atmosferiyle oldukça etkileyici bir folkhorror örneği diyebiliriz. Yönetmen Valdimar Johannsson'un ilk uzun metraj filmi olan Lamb, kızlarını bir kaza sonucu küçük yaşta kaybeden, kendilerini şehir yaşamından tamamen izole etmiş Maria ve Ingvar çiftine odaklanıyor. Çiftin bu izole dünyaları mucize bir doğumla değişime uğruyor. Koyunlarından birinin insan bedenine sahip bir kuzu doğurmasını mesaj olarak kabul eden çift, kuzuyu sahiplenip kendi çocukları gibi büyütmeye başlıyorlar. Film özünde insan denen varlığın dünya üzerindeki baskın güç olmasına da odaklanıyor. Kızını kaybetmiş bir annenin, tekrar anne olma hayallerine yenik düşüp, kendisinden düşük olduğunu düşündüğü bir varlığın çocuğunu çalmasını ve büyütmesini anlatan film, aile kavramını sorguluyor ve sonunda da kendi folklorunu oluşturarak konuyu kapatıyor. Az diyaloğa ve fazlasıyla sembolik bir anlatıma sahip olan film, Cannes Film Festivali'nde 3 dalda aday olup bir de ödül almayı başarmıştı. İngiltere yapımı The Feast, Galler kırsalında bulunan bir evde akşam yemeğinin hazırlanmasına yardımcı olmak için eve gelen genç hizmetçi Cadi'nin merkezinde olduğu olayları anlatıyor, fakat bu varlıklı ailenin evinde akşam yemeği için toplanan misafirler bunun son yemekleri olduğunun farkında değiller. Cadi'nin gelişiyle yemekte işler beklenmedik bir şekilde karanlık bir hal alıyor. Bir kutlama gecesi olması gereken yemek, çok geçmeden beklenmedik bir şekilde sona eren ölümcül bir öfkeye dönüşüyor. Gizemli genç kadının sinir bozucu varlığına, yavaş yavaş korkunç cinayetlerle sonuçlanan bir değerler ve inançlar çatışması eşlik ediyor. Lee Haven Jones'un yönettiği The Feast kimlik, açgözlülük, sorumluluk, gelenek, tarih ve çok daha fazlası hakkında düşündürücü sorular soran bir folkhorror örneği. Film adını Guatemala folklorundan, çocuklarının ölümünden sonra sonsuza dek dolanmak zorunda kalan bir hayaletten alır. La Llorona esasında Meksika kökenli bir şehir efsanesidir. Alma ve çocukları, Guatemala'da yaşanan bir silahlı çatışma sırasında öldürülür. Aradan geçen otuz yılın ardından katliamın sorumlusu olan emekli General Enrique hakkında dava açılır. Öfkeli protestocular, generalin evini istila etmeye başlar. Ancak Enrique beraat edince, Alma'nın ruhu yaşananların intikamını almak için harekete geçer. Geçmişin suçlarının günümüze yansımasının trajik öyküsünü, Latin Amerika kültürünün karanlık mitoslarından esinlenen büyülü gerçekçi bir gerilim filmi olarak aktaran, adaleti masallardan çıkma bir hayaletin intikamıyla ararken izleyiciyi sistematik vahşetle yüzleşmeye davet eden usta işi bir çalışma. İlişkileri sallantıda olan Dani ve Christian, İsveçli arkadaşları Pelle'nin davetiyle efsanevi bir yaz festivalini yerinde görmek için festivalin yapıldığı kırsala yani Harga'ya gitmeyi kabul ederler. Ancak bu festivalin hiç de görüldüğü gibi olmadığını ve Pagan kültürünün kanlı ritüellerine sahip olduğunu anlamaları uzun sürmeyecektir. 90 yılda bir gerçekleşen gizli bir ayin, onları kaçışı olmayan bir korku labirentinin içine çekecektir. Filmin hem senaristliğini hem de yönetmenliğini korku/gerilim sevenlerin ilgisini Hereditary filmiyle çekmiş olan Ari Aster üstlenmiş. Ari Aster, gelişimi ve sonuçları kolay tahmin edilebilir bir öykü üzerinden, izleyiciyi ritüelin içine alarak, damla damla arttırdığı gerilimi iki buçuk saat boyunca nefes aldırmadan soluk soluğa izletiyor. Filmin başrollerinde Florence Pugh, Jack Reynor ve Vilhelm Blomgren bulunuyor. Filmin çeşitli yerlerinde kullanılan çizimler ve runik simgelerle küçük akıl oyunları yapan Aster, film boyunca bizi olacaklara hazırlamaya çalışıyor. Film 4 kişilik bir arkadaş grubunun ölen arkadaşlarının çok istediği hikingi yapmak ve onu onurlandırmak için İskandinavya'ya gitmesi ve orada saptıkları yanlış yolda, mitolojik bir İskandinav efsanesinin aslında pek de efsane olmadığını anlamaları ve başlarına gelen korkutucu olayları anlatıyor. Binlerce yıldır ayak basılmamış bu bakir ormanda, aç ve kayıp bir şekilde ilerlerken, nihayet terk edilmiş bir kulübe bulduklarında rahatlayarak geceyi burada geçirmeye karar veriyorlar fakat bu karar, onları potansiyel birer av haline getiriyor. İçeride eski pagan ayinlerinden kalma nesne ve kemik parçaları bulmak, yaşadıkları duygusal çöküşü daha da arttırmaya başlıyor. 2017 yılında yayımlanan Netflix yapımlı filmimizin oyuncu kadrosunda Rafa Spall, Rob James-Collier, Arsher Ali, Sam Troughton gibi oyuncular başı çekiyor. Filmin yönetmenliğini ise David Bruckner üstleniyor. Hikayesi 19. yüzyılda Makedonya'da izole bir dağ köyünde geçen film, tarihin eski dönemlerinden bir ruh tarafından ele geçirilen ve ardından cadıya dönüştürülen genç bir kızı takip ediyor. İnsan olarak yaşama merakı olan genç cadı, kazara yakındaki köyde yaşayan bir köylüyü öldürüyor ve ardından kurbanının şeklini alarak hayatı onun bedeninde yaşamaya başlıyor. Bu olayla birlikte merakı ateşlenen cadı, insan olmanın ne demek olduğunu anlamak için bu korkunç gücü kullanmaya devam ediyor. You Won't Be Alone, Makedonyalı yazar ve yönetmen Goran Stolevski'nin ilk uzun metrajı. The Wicker Man, Summerisle adındaki bir adada kaybolan genç bir kızın ve onu aramaya gelen dindar bir polis memurunun hikayesi üzerinden pagan kültürü ve Hristiyan bakış açısı arasında oldukça ilginç bir çatışma sunuyor. Hikaye, Hristiyanlığın etkisini yitirdiği ve eski pagan geleneklerinin hüküm sürdüğü bir İskoç adasında geçiyor. Yerel halkın kayıp kız hakkında hiçbir şey bilmemesi ya da bilmiyor gibi yapması karşısında boşa kürek çeken Howie, aynı zamanda adada devam eden ve kendi inancına ters düşen ritüellerin etkisi ile de mücadele ediyor. Yönetmen Robin Hardy ve senarist Anthony Shaffer, Hristiyanlığı ve paganizmi karşı karşıya getirirken bu iki inanç sistemi arasındaki benzer noktaların da vurgusunu yapıyor. The Wicker Man, dogmatik düşünce yapısı ve insanların inançlarına beslediği körü körüne bağlılığı üzerine ilginç bir korku deneyimi. Filmin hikayesi yok olmaya yüz tutmuş bir kavmi kurtarmak adına New York'tan Amazon'a doğru yolculuğa çıkan bir grup aktivist öğrencinin etrafında dönüyor. Uçak kazasının ardından bahtsızlıkları bir türlü son bulmayan grup Amazon'a ulaştığında, tüm yaşananlar yetmezmiş gibi bir de korumak istedikleri kavmin baş düşmanları ve her daim aç olan yerliler tarafından esir alınıyorlar. Eli Roth'un hem senaristliğini hem de yönetmenliğini üstlendiği tüyler ürperten filmin oyuncu kadrosunda ise Lorenza Isso, Ariel Levy, Daryl Sabara ve Kirby Bliss Blanton gibi isimler yer alıyor.


Antik Roma, MÖ IX. yüzyılda İtalya Yarımadası'nda bulunan Roma şehir devletinden doğarak bütün Akdeniz'i içine alan, daha sonrasında da imparatorluk safhasına ulaşan uygarlıktır. Kuruluşuna dair efsaneye göre: Troya'nın yıkılışından sonra Troya prensi Aeneas babası Anchises ve oğlu Askanios ile birlikte annesi Aphrodite rehberliğinde İtalya kıyılarına gelir. Latium bölgesi büyük imparatorluğun merkezi haline gelecektir. Aeneas; Lavinium kentini kurar ve ölümü sonrası oğlu Askanios tahtını Alba Longa kentine taşır. Burada 300 yıl hüküm sürerler. Aeneas'ın torunları olan Romulus ve ikiz kardeşi Remus, savaş tanrısı Mars ve Rhea Silvia'nın çocuklarıdır. Rhea Silvia, Alba Longa kralı Numitor' un kızıdır. Numitor' un tahtını ele geçiren Amulius, Remus ve Romulus kardeşleri sepete koyup Tiber Nehrinin sularına bırakır. Kıyıya vuran ikiz kardeşler bir dişi kurt tarafından büyütülür. Büyüdüklerindeyse Amulius'u öldürüp Numitor' u tekrar kral yaparlar. Akabinde Tiber nehrinden kurtuldukları noktada M. Ö. 753 tarihinde bir şehir kurarlar. Bu şehir Roma'dır. Romulus şehrin ilk kralının kim olacağına dair bir tartışmada Remus'u öldürür. Böylelikle şehir, Romulus'un adıyla anılmaya başlar. Roma şehirlerini; var olan, yeni kurulan ya da yapılanması kolay olan taşra kentlere kurmuştur. Yapılanmalar Filistin'de, Kuzey Afrika'da, Fransa'da benzer biçimde gelişmiştir. Yerleşimler, Castrum denilen askeri karargah dizgesine dayanmıştır. Antik Roma şehirlerinde ve askeri karargahlarında kuzey-güney doğrultusunda uzanan cadde olan Cardo ve Cardo' yu doğu-batı yönünde dik kesen Decumanus düzenli cadde, ayrılmaz bir parçayı oluşturuyordu. Sütunlarla çevrilmiş Forum, caddelerin kesişme yerinin hemen yanında yer alıyor, Insula ise kendi içerisinde bloklara bölünüyordu. Şehir, kamu binaları, zafer takları, hamamlar, tiyatro yapıları ve Korinth sütunlardan oluşuyordu. Çiftlikte resmen görev dağılımı hakimdi. Ağır işleri sığır ve katırlar yaparken, inekler süt sağlardı. Koyun ve keçi sütünden peynir üretilirdi. Atlar, genelde zenginler tarafından yarış veya savaş için yetiştiriliyorlardı. Şeker üretimi ise arıcılığa odaklandı. Bazı Romalılar da salyangozları lüks yiyecek olarak yetiştirdiler. Roma Uygarlığında dış ticaret oldukça gelişmişti. Tahıl, Roma'ya İtalya dışından geliyordu. Mısır ve Kuzey Afrika ise buğdayın ana kaynakları arasında bulunmaktaydı. Zeytinyağı ve şarap ise, tahıllardan sonra gelen önemli ticari mallar arasında yer almaktaydı. Bakır, kalay, kurşun, altın madenleri ve şaraplar, Mısır üzerinden Hindistan'a gitmekte, karşılığında ipekli kumaş, pamuk, pirinç, karabiber ve diğer baharatlar gelmekteydi. Roma'nın Avrupa'daki bölgeleri, doğudan ithal edilen lüks mallara karşılık olarak değerli madenler ihraç ederlerdi. Roma yemek kültüründe üç öğün bulunmaktadır. Bu öğünler sırayla Latince olarak Jentaculum, Prandium ve Cena olarak adlandırılır. Kahvaltı olan Jentaculum, genellikle sabahın erken saatlerinde yapılır, ekmek, peynir, zeytin ve kurutulmuş meyveler tüketilirdi. Prandium, ise genellikle hamamdan önce yenilen öğle yemeğidir. Ekmek, bir gece önceden kalan soğuk et, sebze, meyve ve şaraptan oluşmaktadır. Akşam yemeği olan Cena, günün en önemli öğünüdür. Roma villalarında akşam yemeği için ayrılan bir oda mevcuttur. Triclinium adını verdiğimiz oda da yemek masası ve masanın etrafını çevreleyen divanlardan oluşuyordu. Yaklaşık sekiz kişinin beraber yemek yiyebildiği bir alandı. Fakat bazı Romalı vatandaşlar bugün de olduğu gibi sokakta satılan fast food'lar ile öğünü tamamlarlardı. Bunlar yağ ve hamurdan yapılmış köfteler, sosisler, pişmiş bakliyatlar ve Patinae' den oluşmaktaydı. Yasal evliliğin zorunlu şartları olarak evlenecek kişilerin bedensel olgunluğa erişmiş olması ve baba tarafından bir akrabalık bağının olmaması gerekiyordu. Bu durumda erkekler için 14, kızlar için 12 yaşında olmak yeterli görülüyordu. Evliliğin kesin geçerliliği olarak da ya Roma vatandaşı olmalı ya da Roma ile bir bağının olması önemli rol oynuyordu. Roma'da kadınlar eşinin himayesi altında bulunurlardı. Yaşamlarının büyük bölümlerini eşleriyle geçirirler, dışarıya veya sosyal etkinliklere eşleriyle beraber giderlerdi. Ayrıca Roma kadınlarına gösterilen eğitim oldukça yüksek düzeydeydi. Romalılarda kişinin toplum içerisindeki giyimi yasal düzenleme altına alınmıştı. Sadece Roma vatandaşı Toga giyebilirdi. Bunun rengi ve bordürlerinin genişliği, giyenin şövalyeler veya halk kesiminden kime ait olduğunu gösterirdi. Aynı şekilde, ayakkabının formları da giyen kişinin konumunu belli etmekteydi. Stola ise sadece yaşlı Romalı kadınlara özgü bir giysiydi. Güneşe karşı korunmak için Petasus tercih edilir, işçiler ve denizciler Yunan Pilotu'nun aynısı olan Pilleusu giyerlerdi. Pilleusu aynı zamanda özgür olmanın da göstergesiydi. Köleler serbest bırakıldıklarında bu giysiyi giyerlerdi. Antik Roma şehri için hamamlar ve tiyatrolar olmazsa olmazdı. Her şeyden önce sosyal ilişki merkeziydi bu nedenle oldukça önemliydi. Bir Romalı için iş çıkışı hamama gitmek, oyunlar ve egzersizlerin ardından tanıdıklarıyla sohbet etmek, sıcak suyla banyo yapmak büyük bir alışkanlıktı. Soylular kendilerine özgü hamam odalarında misafirlerini ağırlar, sınıf ayrımı gözetmeksizin herkese yer verirlerdi. Tiyatrolarda ise gladyatör oyunları oynanır zaman içinde bu oyunlar popülarite oluşturduğundan Caveanın hemen önüne seyircileri korumak adına güvenlik için bir duvar örülürdü. İlk başlarda suçluları cezalandırmak açısından değerlendirilen gladyatörler, zamanla getirisinin yüksek olması nedeniyle, zenginlerin finansmanıyla köle ve esirler arasından seçilmiş ve ödül olarak belirli bir seviyeden sonra özgürlüklerini kazanmaları sunulmuştur. Başlangıç tarihi kesin olarak bilinmeyen Roma dininin en ilkel aşaması; dağınık ve belirsiz dinsel unsurları içerdiği sihir ve büyüler üzerinde yoğunlaştığı dönemdir. Animizm, Totemizm ve Natürizm inançlarını büyü ve büyücülükle donatan eski Roma halkı, daha sonraları kendi törenlerine uyan, eski Yunan tanrılarını benimsemişlerdir. Zamanın yarattığı ihtiyaçlara göre tanrı ve inançlar oluşturmuşlardır. Dini inancın çemberine Paganizm girmiş ve tamamen hakimiyet kazanmıştır. Büyük Constantinus'un Hristiyanlığı serbest din ilan etmesine kadar bu durum sürmüştür. Yunan kültüründen ve çevre kentlerden etkilenen Romalılar, kendilerine özgü hukuk sistemiyle de kültürel faaliyetlerini sentez haline getirmişlerdir. Diğer uygarlıklar gibi dönem içerisinde Roma uygarlığı da Cumhuriyet Döneminde dönüşüme uğraşmıştır. Büyük etki yaratan ve izlerini hala görebildiğimiz Antik Roma uygarlığı, tarihi, sanatı ve mimarisiyle gelecek uygarlıkları da etkilemeyi başarmıştır. C. Freeman, Mısır, Yunan ve Roma, Antik Akdeniz Uygarlıkları, Dost Yayınları, 2003.


Tıp tarihinde idealize edilmiş erkek bedeninin kusurlu bir tasviri olarak tanımlanan kadın bedeni, biyolojik olarak karmaşık ve dengesiz olarak nitelendirilmiştir. Orta Çağ'da kadını öteki ve ben dikotomisi kıskacına sıkıştıran bakış açısı, Aydınlanma ve Rönesans dönemlerinde yapılan sanat eserlerindeki beden tasvirleriyle yansıtılmıştır. Beden tasvirlerinde fizyolojik gerçeklikler çoğunlukla erkek bedenine referansla oluşturulmuştur. Karun Çekem'in uygulamalı etik üzerine verdiği derslerde belirttiği üzere Rönesans'ın önemli ressamlarından Michelangelo'nun 1512 yılına tarihlenen Adem ve Havva isimli tablosu dönemin idealize edilmiş bedenlerini görebileceğimiz örneklerin başında gelir. Neden beden tasvirinde neyin referans alındığını tartışmaya değer buluyoruz? Öncelikle referans alınan şeyin neliğini hangi otoritenin oluşturduğu fark etmek gerekiyor. Çünkü bu otoritenin belirlediği ölçütler ötekine müdahale etmenin alanını da yaratıyor. Modernizm, müdahale biçimlerinin tasarlanmasından çok neye müdahale edileceğinin tartışmasını yarattı. Müdahale edilmesi gereken aklın ve rasyonalitenin karşısında olandı. Doğa karşısında kültür öyle keskin bir ayrımla kendi sınırlarını belirlemedi. Kültür yayıldıkça doğanın alanı daraldı. Doğayla ilişkilendirilen kadın için de domestik alan böyle inşa edilmeye başlandı. Teknik ve rasyonalite, eril gücün kültürü inşa ederken ihtiyaç duyduğu müdahale etme kapasitesini genişletti. İdeal olanı kutsayan modernizm, insanı bu idealler içine yerleştirdi. Ancak otorite haline gelen rasyonaliteye göre ideal olana atfedilen özellikler erkeğe içkindi. Bu özneler dışında kalan nesneler ya da nesneleştirilmiş bedenler rasyonalitenin ürünü olan teknolojiyle denetim altına alınmaya başlandı. Görüntüleme teknolojisi geliştikçe gözetim, denetim ve iktidar gibi kavramlar yeniden değerlendirildi. Bugün bu kavramlar teknolojiden bağımsız değerlendirilemez hale geldiler. Birinin varlığı diğerinin varlığını gerekli kıldı ya da ortaya çıkardı. Davranışlar ve gündelik eylem pratiklerinin gözetlenmesi, hatta kayıt altına alınması iktidarın denetimini kolaylaştırdı. Ancak bazı gözetim teknolojileri Michel Foucault'nun biyopolitika ve biyoiktidar kavramlarından ne anlayacağımızı yeniden düşünmeyi gerektirmekle kalmayıp kadın bedenini ve hamilelik deneyimini radikal bir dönüşüme uğrattı. Biyoiktidar çağında doğurganlık devletin izlediği iktisadi ve politik düzenlemelere tabiydi. Beden, özellikle de kadın bedeni, bireyin kimliğinden ve kişisel isteklerinden kopartılarak demografik-istatistiksel verilere indirgendi. İktisadi nesne olarak değerlendirilen bedenin nüfusla arasındaki bağlantıyı yönetmek adına cinsellik hedef gösterildi. Cinselliğin denetlenmesi enformasyon kullanımını gerektirdi. Disipline etme biçimleri arasında yer alan profesyonel bilginin dönüşümü normların dönüşümü de demekti. Tıp alanındaki uzmanların söylemi teknoloji geliştikçe çeşitli görüntüleme teknikleriyle doğrulanacaktı. Bir başka deyişle, uzmanın söylemi hastanın deneyiminin önemini yitirtecekti. Bedeninin içi görüntülenen ve bu görüntülerle yüzleştirilen hasta, kendi deneyimlerinin gerçekliğine kuşku duyacaktı. Böylece, uzmanın bu görüntüleri yorumlama biçimi, söylemin gerçekliği inşa etmesine ve bireylerin kendi bedenine yabancılaşmasına neden oldu. Tıp tarihi bunu değerlendirebileceğimiz örnekler barındırır. Modern fetüsün ilk ortaya çıkışını Samuel Thomas Soemmering'in fetal gelişimi sergileyen 1799 tarihli anatomik çizimlerine bağlayan Barbara Duden, 18. yüzyıl tıbbı ve ilintili olarak o tıbbi kültürde yaşayan hamile kadınların tarihinden iki yakın noktaya dikkat çeker. Bu iki nokta arasında geçen süreç fetüsün tanımına ve gelecekteki potansiyeline yönelik bakış açısının nasıl farklılaştığını ortaya koyar. Aristo ve Galen'den gelen ve hamileliği, tüm hamileliklerin doğumla ve illaki bir insan evladının doğumuyla sonuçlanmadığı belirsiz bir dönem olarak gören, rahmin doğru ve yanlış döllenmeleri içeren polimorfoz bir potansiyele sahip bir şey olarak kabul edildiği tıbbi gelenekten, hamileliğin fetüsün insana uzak bir formdan insani bir forma dönüştüğü bir zaman olarak gören tıbbi geleneğe geçişi gösterir (Dayı, 2017:37). Duden, 1725'te Eisenach'ta taşra hekimi olarak çalışan Dr. Johann Storch'un 26 yaşında hamile bir kadının tedavisi üzerine yazdığı notları inceler. Bunu yaparken de geçmişi kendi bağlamında değerlendirebilmek için hamileliğe ait tüm bedensel bilgilerini modernitenin inşası oldukları gerekçesiyle paranteze alır. Bugün hamilelik deneyiminde karşılaşılan olası durumları tanımlarken kullanılan düşük, kürtaj, fetüs gibi kavramların yer almadığı bu örneği inceleyen Duden, incelediği notların ortaya çıktığı dönem koşullarını dikkate alarak tıbbın ve Avrupalı kadınların hamileliği nasıl deneyimlediklerini de yorumlayabildi. 18. yüzyılın başlarında kadınlar hamile olduklarını bedenlerinin gösterdiği çeşitli işaretleri gözlemleyerek anladığını, ancak bir çocuğa mı başka bir şeye mi gebe kaldıklarından emin olamadıklarını ortaya çıkardı. Bu kulağa tuhaf gelebilir. Ancak, o zamanın Aristo ve Galen'den devam eden tıbbi geleneğine göre rahim polimorfoz bir potansiyele sahipti; bir kadın döllenmenin gerçek/doğru meyvesi olan çocuğa da gebe olabilirdi, ay çocukları veya et beni şekillerinde adlandırılan yanlış meyvelere de (Dayı, 2017:38). Rahmin içindeki şeyin tanımlanmasına yönelik süreç 1799 yılına gelindiğinde Frankfurtlu hekim ve aydınlanma anatomistlerinden Samuel Thomas Soemmering'in Icones of Human Embryos adlı kitabının yayınlanmasıyla radikal bir değişime uğradı. Soemmering, Avrupa'nın çeşitli yerlerinden kendisine hediye ve numune olarak gönderilen, rahim içinde göz ardı edilen ya da gotik bir yaratık olarak nitelendirilen embriyoları çizimleriyle beden dışına çıkardı. Duden'in bu çizimlerin fetüsün teknolojik inşasının başlangıcı olduğunu söylemesi temelsiz değildi. Çünkü (Dayı, 2017) çizimlerdeki fetüslerin göbek bağları yoktu; onlar artık kaynaklarından kopartılmış, anne ile ilişki hafızasının silindiği bedensiz formlardı. Duden'in de ileri sürdüğü gibi fetüs, ilk olarak Soemmering'in çizimlerinde ortaya çıkarak özerkliğini kazandı ve hamile kadının beden sınırları yeniden, hatta iki farklı formda değerlendirilecek şekilde inşa edildi. Beden sınırları ihlal edilen kadının rahmi, bir kuluçka makinesi gibi teknik olarak kontrol edilebilir hale getirildi. Röntgen ışıkları, mikrofotografi ve ultrason gibi tekniklerden elde edilen görüntülerle pekişen fetüs tasviri, teknolojik bir oluşum haline geldi. Teknofetüsün oluşum süreci hamileliği, anneliği ve doğumu tamamen değiştirdi (Dayı,2017). Ultrason, taşıyıcı annelik ve fetal cerrahi gibi üreme teknolojilerinin yardımıyla hamilelik tarihsel/kültürel olarak hakları olan birey olarak fetüsün özerkliği iddiasını ortaya çıkardı. Fotoğraf teknolojisiyle kamusal dolaşıma açılan fetüs görüntüleri, kürtaj karşıtları tarafından insan olma potansiyeli taşıyan şeyin görüntüsü olma gerekçesiyle kullanılmaya başlandı. İsveçli fotoğrafçı Lennart Nilsson'ın elektrofotografik görüntüleme teknolojini kullandığı ve 1965'te Life dergisinde yayımlanan fotoğrafları, kürtaj karşıtlarının iddialarını doğrulamak üzere referans gösterilecekleri somut bir gerçeklikti. Bu fotoğraflar muğlak ve soyut olanın ontolojik gerçekliğini vurgulayan metaforik bir anlatı sunuyordu. Nilsson'ın bu 1965 ve sonraki 1990 fotoğraflarında (ve Space Odyssey 2001 filminin ilk sahnesinde uzayda amniyotik sıvısında dönen ve insana dönüşen embriyoda) görüldüğü gibi, bundan sonra hamilelik dergileri, el kitapları ve kürtaj karşıtı fotoğraflarda yer alan her fetüs resminde rahim ve kadın bedeni yok olmuş, siyah uzay boşluğuna dönüşmüştür (Dayı, 2017:40). Kürtaj karşıtlığını savunanlar görüntüleme teknolojilerinin referansıyla fetüsü ahlaki bir statü içinde, kadın bedeni ve haklarını fetüs dışında, ondan ayrı değerlendirme eğilimindedir. Ancak kadının kendi bedeni üstündeki haklarının fetüsün haklarına üstün geleceğini farklı gerekçelerle temellendirerek savunan yaklaşımlar da tartışmalarını sürdürmektedir. Özetle, kürtajın bir hak statüsünde kalabilmesine ilişkin güncel gelişmeler içindeki haklı kadın mücadelesinin anlaşılması, tarih boyunca kadınların bedeni üzerine kurulan tahakkümün modernize edilip sistematik hale getirilme sürecini teşhir etmekten geçmektedir. Bu konuyla ilgilendiyseniz Kürtaj Konusunda Kadınlar Hariç Herkese Söz Hakkı: ABD'nin Kürtaj Tarihi isimli yazımızı da okuyabilirsiniz. ve Kadının Beden Bütünlüğü Fe Dergi 9, no. 1 (2017), 37-54. Fetal Galaksiler: Meredith Micheals'ın fetüs fotoğrafları ve uzay metaforları arasındaki ilişkiye dair görüşlerini kaleme aldığı Fetal Galaxies isimli yazıda geçen bir kavram.


Clarissa Pinkola Estes, Meksika kökenli bir şair ve psikanalisttir. Aynı zamanda Latin kültüründe cantodora olarak bilinen bir hikaye toplayıcısıdır. Kurtlarla Koşan Kadınlar, Estes'in Amerika'yı gezdiği sırada yerli halklardan dinlediği mitler, masallar ve öykülerdeki kurt figürünü kadınlarla özdeşleştirmesiyle başlayan ve yirmi yıl süren bir çalışmanın eseri olarak ortaya çıkmıştır. Estes, kadınların sosyal, iş, aile ve cinsel yaşamlarındaki değişimi incelerken kadınları anneler, çocuklar, ilham kaynakları, yaratıcı güçler ve sanatçılar olarak ele alır. Kadınların kim olmaları gerektiği ve olmamaları gerektiği konusunda ilgi çekici bir perspektif sunar. Aktardığı masallarla, kadınların benliklerini bulma ve ifade etme süreçlerine ışık tutar. Kurtlarla Koşan Kadınlar, her ne kadar kadın okumaları ve feminist okumalar bağlamında sıklıkla önümüze çıkan bir eser olsa da, bazı feminizm anlayışlarıyla çelişkiler içerebilir. Örneğin, Estes'in eseri kadınların eşit haklara sahip olma mücadelesini desteklerken aynı zamanda kadınların, toplumun beklentileri tarafından bastırılmış olan içsel doğalarını yeniden keşfetmelerini, bir diğer deyişle vahşi kadının ruhunu bulmalarını teşvik eder. Kadınların içsel güçlerini ve feminen enerjilerini kutlar. Bu bakış açısı kadınlığa bir öz atfetmektedir. Kimi feministler, söz konusu vurguların cinsiyet eşitsizliğiyle mücadelede yetersiz kalabileceğini veya cinsiyet rollerinin yeniden üretilmesine katkıda bulunabileceğini öne sürerler. Bu nedenle, Kurtlarla Koşan Kadınlar'ın tam anlamıyla bir feminist manifesto olup olmadığı tartışmalıdır, ancak feminist edebiyatın önemli eserlerinden biri olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Clarissa Pinkola Estes, Kurtlarla Koşan Kadınlar'da kadınlar ve kurtlar arasında ilginç bir sembolik bağ kurar. Kadınların içsel doğaları ve içsel güçleriyle olan ilişkilerini anlamlandırmaya çalışırken dişi kurt figürünü, kadının özgürlüğünü, bağımsızlığını, vahşiliğini, bilgeliğini, doğa ile bağlantısını, doğurganlığını, anneliğini, sezgiselliğini sembolize edecek şekilde konumlandırarak kullanır. Ona göre kadın, henüz küçük bir kız çocuğu iken sürekli hanımefendilere yakışır şekilde oturup kalkması, yüksek sesle konuşmaması, kötü sözler söylememesi, ağaçlara tırmanmaması öğütlenerek ve aksi taktirde erkek gibi olmakla etiketlendirilerek zorla ehlileştirilir. Sonra kadın, yetişkin olduğunda usturuplu kıyafetler içine kendini sıkıştırır ve kusursuz bir gülümsemeyle hayatını sürdürür. Oysa orada, içeride bir yerlerde hala vahşi bir kadın vardır ve o özgür ve cesur olmak, çıplak elleriyle yaratmak, kendi hayatını kurarken kirlenmek ve terlemek ister. Yüksek sesle kıkırdamak, ormanda çıplak dans etmek, kurtlarla koşmak ister. Kadın, onu daima hizada tutmak için uğraşan anne babasını, öğretmenlerini, patronunu, partnerini dinlemek için kendi iç sesine sırtını döner. Oysa bilmesi gereken zaten içindedir. Vahşi Kadın ona yaşam boyu rehberlik edecektir. Estes, eski bir Rus masalı Bilge Vasalisa'nın analizinde içgüdüleri keskinleştirme sürecini anlatır. Ellerinden mahrum kalan Genç Kız, kendi geçimini sağlayamaz, bu nedenle kendisini tamamen bir ruhun korumasına teslim eder ve onun rehberliğinde ormanın içinden geçer. Bu, yaşamımızın farklı aşamalarında defalarca yapmamız gereken içsel bir yolculuktur. Ego korkularına rağmen, başarı garantisi olmadan gitmeli ve İç Varlığımızın bizi tam olarak nereye götüreceğine güvenmeliyiz. Onları umursamayan ve desteklemeyen çevrelerde yetişen kadınlar, Çirkin Ördek Yavrusu hikayesindeki gibi çevrelerini terk edip kendi sürüsünü bulamazlarsa, Küçük Kibritçi Kız gibi hayatlarındaki rolün talihsizlik olduğunu kabul ederler. Bu durumdan zihinsel olarak kaçarlar ve bu durum sonu getir. Estes, Küçük Kibritçi Kız hikayesini analiz ederken, eyleme geçmeden hayal kurmanın felaket olduğunu ima eder. İçsel yaratıcılığını ve doğurganlığını keşfetme yolculuğuna çıkan kadın, hayal dünyasındaki saplantılara yenilmemelidir. Hayal kurmak, gerçeklerden bir kaçışa dönüştüğünde tehlikeli hale gelir. Bu kaçış, sadece kontrolsüz hayal kurmakla değil de alkol, uyuşturucu bağımlılığı veya toksik ilişkilerle de olabilir. Bu kısır döngüden çıkmanın tek yolu, içinizdeki Vahşi Kadın'ın gücünü bulmak ve hayalleriniz için sıcaklık, sevgi ve destek arayışına çıkmaktır. Bu çevre, kadınların içsel güçlerini keşfetmelerine ve ifade etmelerine destek olan bir alanı temsil eder. Kadınlar, bu kabul edici ve destekleyici ortamda, kendi vahşi doğalarını ve kendilerini daha derinlemesine anlamaya başlarlar ve güçlerini daha büyük bir amacın hizmetine sunma olanağı bulurlar. Kurtlarla Koşan Kadınlar, gerçek aşkı da bir sürü sembolizm ile anlatır. Kurtlar, genellikle tek eşli bir yaşam tarzı benimserler. Bu, bir kurt çiftinin ömür boyu birlikte kalarak sadece birbirleriyle eşleştikleri ve ürettikleri anlamına gelir. Kurtlar, bu tek eşlilikleri sayesinde birbirlerine bağlı bir aile birimi olan sürüyü oluştururlar. Kurt ailesi, birlikte avlanarak yiyecek bulur, sert kışları geçirir ve tehlikelere karşı birlikte savunma yapar. Modern kadın/insan, ilişkilerinde, kurt sürülerinde doğal olarak bulunan bu sadakat ve güven duygusundan çoğunlukla yoksun kalır. Partnerini tüm yüzeyselliği ile severek sadece kendini eğlendireceği kadarıyla ilgilenir. Aslında aşktan, mücadeleden ve kuracağı derin bağdan kaçar. Partnerinin kusurlarını olabildiğince geç öğrenmek, hatta hiç görmemek ister. Onun yaralarıyla ilgilenmez, kendi yaralarını göstermek adına da çaba sarf etmez. Modern ilişki ego zevkinin ürünü olan bir flört oyunu, bir kovalamacadan ibarettir. Kurtlarla Koşan Kadınlar, bu durumdan kurtulmak isteyen ilişki sahiplerince, Hayat/Ölüm/Hayat figürünün kabul edilmesi gerektiğini savunur. Yeni hayatlar üretmek için ölümü kabullenmek gerekir. Yani sevginin gelişip büyümesi için kaçmaktansa, yüzleşmek ve değişmek gerekir. Değişim insanı endişeye düşürebilir. Tıpkı İskelet Kadın öyküsünde, Avcı'nın oltasına takılan kadın, denizin yüzeyine çıkıp kendini gösterdiğinde Avcı'nın gördüğü cesetten korkması gibi, yaraları kabul etmek korkutucu olabilir. Ancak Avcı, sonunda uykuya dalar, teslim olur ve gözyaşları dökerek içine döner, dişil yönüyle de barışır. İşte o zaman kadın, eski günlerdeki haline döner ve birlikte güçlenirler. Bu psişik sevgiyi daima kadının fedakarlık yaptığı bir ilişkiyle karşılaştırmamak gerekir. Vahşi Kadın, sürüsünü, özellikle de eşini ararken Mavisakal hikayesindeki küçük kız kardeş gibi ihtiyatsız olmamalı ve daima sezgilerine kulak vermelidir. Kendisine dair yaratıcı ve kadınsı olan her şeyi öldürmek üzere bekleyen o zalim, yıkıcı eril gücün kilometrelerce öteden kokusunu alabilmelidir. Kadın eşini seçerken küçük kız kardeş gibi saf formunda olmamalıdır. Sürekli kötü partner seçimi yapan kadınlar da aslında her zaman ne olacağının bilincindedir fakat tıpkı öyküdeki gibi bir büyülenme hali yaşar. Kadınlar, affedici ve nazik olmak üzere eğitildiklerinden yavru kurtlar gibi erginlenmeye ihtiyaç duyarlar. Kötülüğü görmek istemeyen, olayları hep en iyi tarafından yorumlamaya çalışan o saf hallerinden sıyrılıp her adımlarını takip eden, her an saldırmaya hazır bu yırtıcılara karşı tetikte olmayı öğrenmeleri gerekir. Kadın sezgilerini rehber alarak çıktığı bu Vahşi Kadın'la barışma yolculuğunda belki de en çok kendiyle barışma konusunda problem yaşar. Yaratıcılığı köreltilmiş, doğurganlığından uzaklaşmış, ehlileştirilmiş kadın devamlı olarak kendiyle çatışma halindedir. Deneyimleriyle, bedeniyle, cinselliğiyle, gölge yanıyla gurur duymaz. Imposter sendromuyla, beden algı bozukluklarıyla da en çok kadınlar mücadele eder. Kurtlarla Koşan Kadınlar'da, Estes, iyi yetiştirilmiş kadınların dahi içinde barınan bu yıpratıcı muhalifin onları sezgisel doğasından kopardığını söyler. Suçluluk, utanç ve keder duygularıyla baş etmenin en iyi yolu gölge yanlarımızla yüzleşmek, bunları güvendiğimiz kimselerle ya da bir terapistle paylaşmaktır. Kadınlar, kendi bedeniyle, bedenin çirkinliğiyle, bedeninin güzelliğiyle, dişiliğiyle barışmalıdır. Mücadelelerini onurlu bir şekilde taşımalı, kadınlığa ve kadınlara dahil her şey çeyiz sandıklarına sıkışmamalıdır. Sadece birbirleriyle paylaştıkları, dış dünyadan özenle sakladıkları yönlerini yüksek sesle dışa vurmayı öğrenmelidirler. Belki de şimdilerde kadınların menstürasyon, doğum, menopoz, cinsellik ve kadınlığa dair diğer her şey hakkında yüksek sesle konuşabilmesi ve Instagram üzerinde, ormanda çıplak koştukları ve doğum yaptıkları görüntüleri, vahşikadın, cadı veya kurt için İspanyolca olan laloba etiketleriyle paylaşıyor olması, kadınların vahşi taraflarıyla barışıp kurtlarla koşmaya başlamasının ayak sesleridir. Estes, Clarissa Pinkola. Kurtlarla Koşan Kadınlar: Vahşi Kadın Arketipine Dair Mit Ve Öyküler. 2013. Hess, Amanda. The Wild Woman Awakens. The New York Times, 17 Aralık 2019. Sarıkaya, Helin Sude. Bir Başkaldırı Kitabı: Kurtlarla Koşan Kadınlar'' İnsanca Akademi. İnsanca Akademi, 4 Mayıs 2021.