27 Ekim 1932'de Amerika Birleşik Devletleri'nin Massachusetts Eyaletinin başkenti Boston'da dünyaya gelen Sylvia Plath, Otto ve Aurelia Plath çiftinin ilk çocuklarıydı. Sylvia'nın annesi Aurelia Schober, Boston Üniversitesinde yüksek lisans öğrencisiyken profesörü Otto Plath ile tanışmış ve ikili Ocak 1932'de evlenme kararı almışlardı. Eğitimli bir aileye doğmuş olmasına rağmen pek de iyi bir çocukluk geçirmediği tahmin edilen Sylvia Plath, henüz sekiz yaşındayken otoriter bir baba figürü olduğu düşünülen Otto Plath'ın ani ölümüyle yüzleşmek zorunda kalır. Babasının kendisini ihmal etmesiyle şeker hastalığına bağlı gelişen kangrenden dolayı gerçekleşen ani ölümü, sorunlu baba-kız ilişkileri dahilinde derinleşerek Sylvia'nın hayatında kapanmayan bir yara haline gelir. Bu sebeptendir ki, eserlerinde sıklıkla baba figüründen bahsedildiğine şahit olmaktayız. Yazarlığa olan ilgisi erken yaşlarda başlayan Sylvia Plath, lise mezuniyetinin ardından Smith Kolejinden burs kazanarak eğitimine burada devam etti. Başarılı bir öğrencilik hayatı süren Sylvia üniversitenin kendi yayını olan The Smith Review'da editörlük yapmaya başladı. Bu başarısı 1953 yazında Mademoiselle dergisinden editörlük teklifi almasına ve devamında gerçekleşen bir dizi talihsiz olaya sebebiyet vermişti. Yazarın ilk intihar girişiminde bulunduğu ve kendisine klinik depresyon tanısı konulan bu dönemi Victoria Lucas mahlasıyla yayınladığı ve yarı otobiyografik özellik gösteren romanı Sırça Fanus eserinin temelini oluşturuyor. Tanı konulmasının ardından elektrokonvülsif terapi de dahil olmak üzere yoğun bir psikolojik tedavi sürecinden geçen Sylvia Plath, Smith Kolejine geri dönerek eğitimini tamamladı. En yüksek dereceyle mezun olan Sylvia, Cambridge Üniversitesinin Newnham Kolejinden Fulbright bursu kazanarak eğitimine burada devam etti. 1956 yılının başlarında katıldığı bir partide İngiliz şair Ted Hughes ile tanıştı. İkili birbirlerine şiirler yazdıkları fırtınalı bir aşk yaşamaya başladıktan kısa süre sonra Haziran 1956'da evlenme kararı aldılar. Evliliklerinin pek yolunda gitmediği bilinse de çift Frieda ve Nicholas adında iki çocuk sahibi olmuşlardı. Sylvia Plath ve Ted Hughes'un sorunlu giden evlilikleri Sylvia'nın aldatıldığını öğrenmesiyle ayrılığa sürüklendi. Boşanma sürecini başlatan Sylvia, iki çocuğuyla birlikte kendine yeni bir hayat kurmak için Londra'daki bir apartmana taşındı. Burada belki de hayatının edebi açıdan en yaratıcı ve üretken dönemine girerek October Poems, Lady Lazarus, Daddy ve Ariel gibi unutulmaz eserlerini yazdı. Edebi dehası ve üretkenliğine rağmen Sylvia Plath'ın hayatı boyunca mücadele etmek durumunda kaldığı depresyonu nüksetmişti. Bu dönem, şiddetli uykusuzluk ve kilo kaybı yaşayan Plath, şikayetleri doğrultusunda antidepresan tedavisine başlamış olsa da Sırça Fanus romanının yayımlanmasından yaklaşık iki hafta sonra, 11 Şubat 1963'te henüz otuz yaşındayken hayatına son verecek nihai girişiminde bulunmuştu. Şimdilerde Sylvia Plath popüler kültür tarafından büyük oranda trajik ölümüyle ve akıl hastalığıyla ilişkilendiriliyor olsa da kendisi usta bir yazar ve şair olmanın yanı sıra 20. yüzyıl edebiyatında çığır açan eşsiz bir dehaydı. İşte Sylvia Plath okumak için 5 farklı sebebi sizler için sıraladık! Edebi kariyeri çok küçük yaşlarına dayanmakta olan Sylvia Plath'ın ilk şiiri, babasının öldüğü sene henüz sekiz yaşındayken Boston Heralds gazetesinin çocuk bölümünde yayımlandı. Çocukluğunda yine birçok eseri lokal dergi ve gazetelerde yayımlanmaya devam etti. Ayrıca on bir yaşından beri günlük tuttuğu bilinen Sylvia, birçok edebiyat yarışmasının da kazananı oldu. Lise yıllarındayken The Christian Science Monitor dergisine ilk şiirini, Seventeen dergisine ise ilk kısa öyküsünü sattı. Smith Kolejinde öğrenci olduğu yıllarda ise dört yüzden fazla şiir yazdı ve Mademoiselle dergisinin kurgu yarışmasının kazananlarından birisi oldu. 1960 yılında yirmi sekiz yaşındayken şiir derlemelerinden oluşan ilk kitabı The Collosus'u çıkardı ve büyük beğeni topladı. Ölümünden kısa süre önce Victoria Lucas mahlasıyla yayınladığı Sırça Fanus romanı ise Plath adıyla yayımlanmasının ardından birçok dile çevrilerek dünya çapında ün kazandı. Sylvia Plath'ın büyük beğeni toplayan The Collected Poems dahil diğer tüm eserleri ölümünden sonra yayımlanmıştır. Editörlüğü Ted Hughes tarafından yapılan The Collected Poems kitabı 1982 yılında Pulitzer Ödülü kazanarak Sylvia Plath'ı ölümünden sonra bu başarıyı elde eden nadir şairler arasında yerini almasını sağlamıştır. Sylvia Plath'ın eserleri derin iç gözlemlere ve çevresel gözlemlere dayanan çok katmalı temalar içermesiyle okuyucuya benzersiz bir deneyim yaşatıyor. Düşüncelerini sansürleme kaygısı çekmeyen Plath ölüm, depresyon, intihar gibi tabu konuları eserlerinde korkusuzca işlemesiyle okuyucunun konfor alanını sarsmayı mutlak surette başarıyor. Ayrıca eserlerinin anahtar temalarından olan kimlik arayışı, kendini keşfetme serüveni ve ailevi ilişkilerin bireysel kimliği oluşturmadaki etkilerini gözlemlenebilir kılmasıyla okuyucunun kendinden bir parça bulmasına olanak sağlıyor. Öte yandan Sylvia Plath eserlerinde belirlenmiş cinsiyet rolleri ve bunun beraberinde gelen kısıtlamalara getirdiği bariz eleştirileriyle toplumsal temalara da sıkça değiniyor. Sylvia Plath eserlerine derinlik katmak ve anlatıma yoğunluk kazandırmak amacıyla edebi teknikleri kusursuz biçimde kullanıyor. Teknik açıdan bakıldığında Plath'ın eserlerindeki asıl temayı çeşitli edebi teknikler kullanarak örtülü bir anlatımla okuyucuya ilettiğine sıkça rastlamaktayız. Düzyazılarında ironi ve kara mizah, Plath için gündelik hayatın trajedisini anlatmakta kullandığı vazgeçilmez bir araç haline geliyor. Ayrıca kullandığı çarpıcı ve uyarıcı imgelerle anlatımı zenginleştirmekle kalmıyor okuyucunun zihninde yarattığı güçlü sahnelerle okuyucunun dış dünya ile bağlantısını kesiyor. Şiirlerinde ise özellikle ses ve ritme önem veren Plath, kafiyelerin gücünden faydalanarak ahenkli bir anlatım sunuyor. Dahası, kullandığı doğa motifleri ya da tarihi atıflar gibi tekrarlayan semboller onun şiirlerinin ayırt edici özelliklerinden olmakla birlikte bu sembollerin stratejik kullanımı ritme katkıda bulunarak anlatımın akışkanlığını sağlıyor. Sylvia Plath ve eserleri edebiyatta kadın bakış açısının gözlemlenmesi bakımından büyük önem taşıyor. Kadın kimliğinin toplumsal beklentiler dahilinde nasıl şekillendiğini aktarırken Plath, kız çocuk olmanın, eş olmanın ve de anne olmanın avantajları ve dezavantajları üzerine derin bir inceleme sunuyor. Kadın deneyimi üzerine gerçekçi ve özgün bir bakış açısı getiren Sylvia Plath, kadınların yaratıcılığının uyum sağlama adı altında köreltilmesine karışı gelen bir tutumla edebiyat camiasında dikkat çekmiştir. Eserlerindeki keskin nüanslar ve gelenekselci normlara karşı duruşu, sonraki jenerasyonlara kadın ruhunun keşfinde adeta öncül bir kaynak teşkil ederek edebiyat alanındaki kalıcı etkisini hala sürdürüyor. Sylvia Plath şahsi deneyimlerini kurgulamada ve sanata dönüştürmekte ustalaşmış bir şair ve yazardı. Psikolojik mücadelesini Lady Lazarus ve The Bell Jar gibi eserlerinde, ailevi ilişkilerini Daddy eserinde, anneliğini Morning Song eserinde, evliliğini Ariel eserinde kaçınılmaz olarak gözlemleyebilmekteyiz. Bu açıdan Sylvia Plath'ın hayatı ve eserleri yaygın görüşçe romantize edilmiş hatta mitleştirilmiş olsa da kendisi edebi başarı elde etmek konusunda oldukça hırslıydı ve mükemmele ulaşmak için en iyi bildiği insani deneyimlerden yola çıkılan, en iyi bildiği insani duygulara hitap eden eserler üretmesi şaşırtıcı değildi. Dolayısıyla Sylvia Plath'ın kendisinden bir parça kattığı edebiyatına ve eserlerine göz atmak hem yazar hakkında fikir sahibi olmak hem de eşsiz bir okuyucu deneyimi yaşamak açısından kaçırılmayacak bir fırsat haline geliyor.


Edebiyat dünyasında okuyucular olarak birçok farklı, yetenekli yazarlar görmekteyiz. Bu yazarlar edebi türlere büyük oranda hakim olarak kendi kalemlerinden harika evrenler, derin karakterler ve eşsiz hikayeler yaratmaktadır. Bu özellikler kalemi güçlü yazarlarda görülen önemli özelliklerdir. Şüphesiz ki, bu yetenekli yazarlardan birisi de Ursula Kroeber Le Guin'dir. Ursula Kroeber Le Guin, Antropolog bir baba ve yazar bir annenin kızı olarak 1929'da doğmuştur. Hayal dünyasının, kitaplar ile olan harika bağı onu derinden etkilemiş ve gençliğini Radcliff ve Columbia üniversitelerinde edebiyat eğitimi alarak geçirmiştir. Le Guin eğitiminden sonra, hayal gücünün ve yaratıcılığın sınırlarının zorlandığı türler olan bilim kurgu ve fantastik eserlere büyük ilgi duymuştur. 1950'li yıllarda bu türlerde eserler yazmaya başlayan Le Guin, Rocannon's World ilk eserine imza atmıştır. Bu eserinden sonra Yerdeniz Serisi, Mülksüzler, Karanlığın Sol Eli, Kadınlar Rüyalar Ejderhalar gibi harika eserleri edebiyat dünyasına kazandırmıştır ve bu eserleri sayesinde aradan ne kadar zaman geçerse geçsin fikirleriyle beraber okuyucuların zihninde ölümsüzleşmiştir. Şimdi gelin hep beraber bu değerli yazarın eserlerini neden okumamız gerektiğini anlayalım! Ursula K. Le Guin, Fantastik ve Bilim-Kurgu edebiyatının en önemli isimlerinden birisidir. Le Guin'in evren kurulumu, onun fantastik edebiyatının en önemli unsurdur. Bu dünyalar sadece basit, hayali dünyalar değildir; kendi kültürleri, dilleri ve sosyal yapılarıyla yaşayan, nefes alan varlıklardır ve onun hikayeleri için sağlam bir zemin oluştururlar. Bu türlerde oldukça usta olan Le Guin, okuyuculara eşi benzeri görülmemiş evren düzenini ve karakterlerin derin iç dünyalarını zengin ve farklı bir anlatımla sunmaktadır. Le Guin'in eserleri ve fantastik edebiyat anlayışı, edebi mükemmelliği ile karakterize edilir. Düzyazısı hem zarif hem de düşündürücü, okuyucuları olay örgüsünün yanı sıra taze bir anlatımın da tadını çıkarmaya davet etmektedir. Ursula K. Le Guin'in karakterlerini derinleştirmesi, yazılarının ayırt edici özelliğidir ve onu, karakterlerinin iç dünyalarını derinlemesine inceleyen usta bir hikaye anlatıcısı olarak ayırır. Onun hep farklı bir tarzı olduğu ve bunu eserlerinde sık sık görmemiz su götürmez bir gerçektir. Buradaki farklı ifadesi oldukça önemlidir çünkü Le Guin, klasik fantastik eserlerin dış aksiyonlara, olaylara ve ögelere odaklanmasının aksine; kendi karakterlerinin iç dünyalarına ve hayal gücünü zorlayan bu fantastik diyarların onlara etkisine daha fazla odaklanmaktadır. Özellikle Yerdeniz Büyücüsü serisi ile okuyucuları fantastik diyarlara yolculuğa çıkarmasının yanı sıra, Ged ve Tenar gibi önemli karakterlerin iç dünyalarına odaklanmalarını sağlamaktadır. Çünkü onlar da tıpkı biz okuyucular gibi insan ve onların zihinsel durumuna odaklaması biz okuyucuların bu karakterlerle daha empatik bir bağ kurmamızı sağlamaktadır. Özellikle Yerdeniz serisinin baş kahramanı Ged'in gurur duygusu ile beraber kendi içsel mücadelesi ve eylemlerinin sonuçları bunun en büyük örneğidir. Ged, kendi içindeki karanlığıyla savaşırken, okuyucular onun küstah, fevri bir gençlikten; daha bilge, alçakgönüllü bir bireye doğru büyümesine tanık olmaktadırlar. Ursula K. Le Guin'i edebiyat dünyasında farklı kılan yegane özelliklerden birisi de felsefi konuları derinlemesine işlemektir. Le Guin, karakterleri üzerinden genellikle karmaşık etik ikilemleri ve zıtlıkları ele alarak işlemektedir. Karmaşık anlatım teknikleri ve yaratıcı evren inşası aracılığıyla çok çeşitli toplumsal, kültürel ve etik temaları ele almaktadır. Le Guin'in bu eşsiz yaklaşımı, okuyucuları insan varoluşunun karmaşıklıklarına eleştirel bir bakış açısında bakmasını sağlamaktadır. Omelas'ı Terk Edip Gidenler eserinde tek bir trajik fedakarlık üzerine kurulmuş ütopik bir toplum sunmasının yanı sıra insan doğasının acımasız gerçeklerini bizlere felsefi bir bakış açısıyla sunmaktadır. Faydacı Etik anlayışını bu eserde yakından görmekteyiz. Faydacı Etik anlayışına göre, herhangi bir eylemin veya davranışın doğru olması için öncelikle onun mutluluk getirmesi şarttır. Bu düşünce, bu felsefi anlayış okuyucuları, bir bireyin ıstırabı pahasına kolektif mutluluğun ahlaki sonuçlarıyla boğuşmaya zorlamaktadır. Omelas halkının mutluluk uğruna bir çocuğun çektiği ızdırabı görmezden gelmesi de Le Guin'in felsefi konulara derinlemesine değindiğinin en büyük kanıtlarından birisidir. Ursula K. Le Guin, edebi eserlerini gerçek dünyadaki sorunlara değinmek için kullanma konusunda bir ustaydı ve genellikle güncel sorunları kurgusal bakış açısında incelmekteydi. Karmaşık toplumsal zorlukları ele alma becerisi, hikayelerini derinlik katarak, eserlerini hem ebedi hem de edebi olarak hem ilgi çekici hem de düşündürücü kılmıştır. Toplum içerisindeki adaletsizlikler, cinsiyet eşitsizlikleri, iyi ve kötü arasındaki çelişki, İnsan ve Doğa'nın karmaşık ilişkisi gerçek dünya problemleri olarak Le Guin'in yarattığı dünyaların da problemleriydi. Örneğin Karanlığın Sol Eli adlı eserinde cinsiyet ve eşitlik konusu çok başarılı bir şekilde işlenmiştir. Bu eser, geleneksel, toplumsal normlara meydan okumakta ve okuyucuları toplumsal cinsiyet rolleri ve kimlikleri hakkındaki anlayışlarını yeniden gözden geçirmeye teşvik etmektedir. Bu eserinin yanı sıra Le Guin'in birçok eseri toplumsal cinsiyet eşitliği ve onu şekillendiren toplumsal yapılar hakkında gerek yazarlar, gerek okuyucular, gerekse eleştirmenler arasında tartışmalara yol açmaktadır. Özellikle bu konuları ele alması biz okuyuculara hem başka diyarlara yolculuğa çıkarmakta hem de günümüz problemlerini kendi kafamızın içerisinde düşünmemizi sağlamaktadır. Kim olduğumuz ve nereye ait olduğumuzu unutmamak belki de Le Guin için çok önemli bir meseleydi. İşte bu yüzden gerçek dünyadan da tam anlamıyla kopuk olmanın kendi eserlerini yeteri kadar edebi yapmayacağını düşünmüş ve bunu bizlere başarılı bir şekilde kanıtlamıştır. Son maddemiz belki de Ursula K. Le Guin'i bir yazar, bir kadın ve her şeyden öte bir insan olarak özetlemektedir. Hayal Dünyası ve onun sonsuz gücü Le Guin'in en büyük ilham kaynağıdır ve her seferinde bunu eserlerinde göstermektedir. Kendisi bu özelliği ile okuyucuyu hem edebi eserleri keşfedip okumasını sağlamakta hem de bu edebi eserlerle beraber kendi hayal dünyalarına dönmelerini sağlamaktadır. Yazar, hayal gücünü gerçeklerden kaçmaktan ziyade çok güçlü bir araç olarak görmüştür. Le Guin, hayal gücünün empati ve anlayışı nasıl etkilediğini de kanıtlamaktadır. Hikayeleri aracılığıyla okuyucuların farklı geçmişlere, deneyimlere ve bakış açılarına sahip karakterlerin yerine geçmesine, onların bakış açısından bakmalarına ve onların duygularını yaşamasına olanak sağlamıştır. Bunun, daha büyük bir merhamete ve insan varlığının karmaşıklıklarına dair daha incelikli bir anlayışa yol açabileceğine inanmıştır. Bilinenin aksine hayal dünyasına yönelmek gerçeklerden kaçmak ve insanın kendini kapatması hiç değildir; Le Guin hayal gücünü yeni bakış açıları keşfetmenin, toplumsal normlara meydan okumanın ve alternatif gerçekliklere kucak açmanın bir yolu olarak görmüştür. Le Guin, yaratıcı hayal etme eyleminin hem bireyler hem de toplumlar üzerinde dönüştürücü bir etkiye sahip olabileceğine inanmış ve Hayal Dünyasının insanı insan yapan hakiki bir özellik olduğunu savunmuştur. -Ursula K. Le Guin


Sanatçı tarafından sanat eserinin içerisine çözümlenen imgelerin, sanatçının belleğinde bulunan yemek gibi yerleşik bir kavramsal tema etrafında gelişigüzel örülmediği izleyici üzerinden görülebilir. Sanatçının eserindeki temanın yemek gibi bir kavram aracılığıyla açıklanması sanatçının o kavrama yönelik belleğini analiz etmeyi zorlaştırabilir. Bu nedenle izleyicinin çıkarımları, esere bir kavram üzerinden tema belirlemekten öte bir bellek okumasını gerektirir. Burada izleyici tarafından sanatçıya ilişkin bir bellek okuması yapılabileceği gibi çıkarımlar izleyicinin belleğiyle ilişkili olarak da açığa çıkabilir. Sanatçının eseriyle olan ilişkisi sanatçının değerlerine ilişkin zorunlu bir ilişki kurmayı gerektirmez. İzleyici ise eseri yorumlarken, kendi belleğine danışması bağlamında, sanatçının eseri ve kendi belleği arasında bir ilişki kurabilir. Yani, bir eser üzerinden yapılacak çıkarımlar her zaman o eserin sanatçısı kaynaklı olmak zorunda değildir. İzleyici çıkarım yaparken kendi belleğini de referans alabilir. Kelimeler üzerinden ifade edilen temalar, kendi içlerinde farklı alt başlıkları barındırır. Bu alt başlıkların her sanatçıda farklı açılımları vardır. Örneğin bu yazıda ele alacağımız eserler, günün farklı saatlerinde etrafında toplanılan sofralara ya da o sofralarda bulunan yiyeceklere dolayısıyla yemek temasına indirgenemeyecektir. Öyle ki, bu eserler üzerinden: Sınıf farkları, sosyokültürel desenler, tarımsal üretim, iklim, tüketim kültürü ile göç, ticaret gibi harekete dayalı olgular da çözümlenebilecek; kutsallık, din, inanç ve mitler yorumlanabilecektir. Tabloda ilk bakışta, sanatçının aşina olduğumuz eserlerindeki figür ve renk kullanımı açısından farklılık olduğu görülüyor. Canlı renkler yerine koyu renkler kullanılmış. Renk tonu aralığı da oldukça sınırlı tutulmuş. Köylü figürleri kullanılmış. Kullanılan figürler ile renk tonları arasındaki ilişkinin bilinçli bir tercihten ileri geldiği söylenebilir. Köylülerin yaşadığı hayatın sıradanlığı, tekdüzeliği ve toprağa bağlı olarak sürdürdükleri yaşam renkler üzerinden yansıtılmış. Odada bulunan ışık, figürlerin yüzlerini ve masadaki tabağı aydınlatıyor. Patatese uzanan ellerin ışık altındaki görünümü köylülerin emekçiliğini yansıtıyor. Patates tek bir tabak içinde ve odadaki figürleri yakınlaştıracak şekilde konumlanmış. Bu birlikteliği ve dayanışmayı hissettiriyor. Figürlerin yüzleri ayrıntılı bir çizimle yaratılmamış olsa da her bir yüz üzerinde bir düşünce halini taşıyor. Picasso'nun 21 yaşında olduğu 1901'den 1904'e kadar yaptığı eserler Mavi Dönem olarak adlandırılır. Bu dönemde yoksulluk çeken ve arkadaşının intiharıyla sarsılan Picasso'nun ruh halinin eserlerine de yansıdığı görülebilir. Bu dönemde sanatçının eserlerinde mavi ve yeşil renk tonları hakimdir. Sanatçının bu dönemde yarattığı figürler melankoliktir. Bu melankoli figürlere renk tonlarının kullanım biçimiyle işlenir. Elbette bu dönemdeki eserleri çözümlemek için sanatçının kendi yaşam seyrine de bakmak gerekir. Sanatçı Mavi Dönemde kısıtlı imkanlara sahipti. Öyle ki, resim yapmak için malzeme alamıyordu. Tuval bile bir lüks sayılırdı. Hatta aynı tuvale birden fazla resim çizdiğine dair güçlü kantılar elde edildi. Bunun göstergesi olan resimlerden biri de 1903'te çizdiği Kör Adamın Yemeği eseriydi. İngiltere'nin College London Üniversitesi'nden uzmanlar, tablonun altındaki eseri açığa çıkarmak istedi. Bunun için yapay zekadan faydalanıldı. Eserin içerisinde Çömelmiş Yalnız Çıplak adıyla anılan figürün 118 yıl boyunca saklı kaldığı ortaya çıktı. Benzer bir olay, sanatçının 1901 yılında Mavi Dönem içinde yaptığı Mavi Oda isimli eseri için de yaşandı. Uzmanlarca yapılan incelemeler sonucunda, tuvale daha önce çizilmiş olduğu anlaşılan, yüzünü eline dayamış papyonlu bir adam ortaya çıktı. Teknik analizle, gizli portrenin Mavi Oda'dan hemen önce yapılmış olabileceği doğrulandı. Ancak açığa çıkan figürlerin sanatçının gizlemek istediği şeylerden mi yoksa sanatçının yaşadığı dönem içinde bulunduğu koşullardan mı ileri geldiği tartışılabilir. 1804 yılında Londra'da doğan oryantalist ressam, yaptığı geziler sonucu pek çok kültürü yakından inceleme şansı buldu. 1832-1834 arasında İspanya ve Fas'a; 1837'de İtalya ve Yunanistan'a; 1840'da Konstantinopolis'e seyahat etti. Seyahatleri Mısır'da devam etti ve 1841-1851 yılları arasında -1841'den itibaren- Kahire'nin Müslüman kesimi olan ve zenginlerin yaşadığı Özbekiye mahallesinde büyük bir evde, resimlerinde de sıkça kullandığı gibi geleneksel üst sınıf bir evde; her yönüyle bir Doğulu gibi yaşadı. Sakal bıraktı ve Doğu'ya özgü giysiler giydi. Eserde gerçeklik duygusunu ön plana çıkarması bakımından göze ilk çarpan özellik, figürlerin gerçek boyutlarda 55 x 77 inç, 141 x 196,2 cm resmedilmiş olması. Resmin öyküsü ise şöyle: Hz. İsa çarmıha gerilmiştir, havariler ise yolda yürürlerken bir adamla karşılaşmış ve sonrasında hep birlikte yemeğe oturmuşlardır. O sırada ortadaki adam ekmeği koparır ve yanındaki havariler tarafından ortadaki adamın aslında dirilmiş olan Hz. İsa olduğu anlaşılır. Resimde olayın hayret uyandırdığı figürler üzerinden okunur. Yeşil giysiler içinde olan soldaki havari tüm dikkatiyle Hz. İsa'ya bakıyor. Sandalyesini biraz arkaya doğru itiyor ve buradan biraz korkmuş olduğu anlaşılıyor. Geniş bir açıdan baktığımızda ise Hz. İsa'nın havarilerin ellerinin uzanış biçiminden, etrafının sarılmış olduğunu hissedebiliyoruz. Aynı zamanda, hem sağdaki havarinin sol eli hem de Hz. İsa'nın sağ eli resimden dışarıya, izleyiciye doğru uzanıyor ve izleyiciyi tabloya çekiyor. Figürlerin yerleştirilme biçimi, masanın üstündeki tabağın masanın ucunda duruşu, arka fonun sadeliği, ışık ve karanlık dengesi izleyiciyi figürlere yaklaştıran detaylar arasında sayılabilir. Ayrıca masadaki figürlerden de anlaşılacağı üzere natürmorta da oldukça özen gösterilmiş. Bu Caravaggio'da oldukça rastladığımız bir durum. Burada asıl görünen şey ise ilahi olanın gerçek hayatın içine karışması, figürlerin gerçekçi tepkileri... Mucizeler yaratan ruhani lider günlük hayatın içinde yerleşik olarak izleyicinin karşısında konumlandırılıyor. Bu bakımdan esere katılan bu yorum, Hıristiyanların inançlarına yakınlaştırılmasının sağlanması bakımından dönemin amacına hizmet ediyor. Eserde, 1920'lerden başlayarak Amerikan kültüründe yer eden ve dinner olarak adlandırılan bir mekan görülüyor. Sanatçının eserini, New York'taki Greenwich Sokağındaki bir köşede rastladığı bir lokantadan esinlenerek yaptığı biliniyor. Amerikan şehir ve tüketim kültüründe, insanların yemek yemekle birlikte sohbet etmek için bulundukları dinner isimli mekanlar, şehrin bireyi yalnızlaştıran tarafından kaçmak için elverişliydi. Ancak eserde bunun aksine bir yabancılaşma hali seziliyor. Şehrin bireyleri yalnızlaştıran ruhu lokantanın dışında bırakılamamış ve adeta mekanın içindeki figürler arasında dolaşıyor. Şehirdeki bireylerin, birbirine fiziksel olarak yakın; duygusal olarak da bir o kadar uzak olduğu figürler üzerinden seziliyor. Mekan, ışık ve mimarinin yorumlanış biçimiyle şehir sokaklarından keskin bir şekilde ayrılmış. Sokak, dinner ve bar alanı olmak üzere bağlamlar iç içe geçmiş. Figürlerse mekana sıkışmış gibi. Sokağı mekana bağlayan ve sokakla mekan arasındaki geçirgenliği sağlayan herhangi bir açık kapı ya da pencere yok. Sokakta sessizlik ve hareketsizlikten ileri gelen bir ıssızlık hakim. Mekan içindeki figürlerin de iletişim halinde olduğu söylenemez. Her bir figür kendine odaklanmış ve diğerlerinden yalıtılmış gibi. Eserde kullanılan çizim tekniği izleyicide bir dinginlik hali uyandırıyor. İzleyici sokağa baktığında ıssızlık ve karanlık; mekana baktığında, ışık kullanımı aksine figürlerin yorumlanış biçiminden ileri gelen bir yabancılaşma seziyor. Ancak Hopper, yalnızlık ve yabancılaşma temasını eserlerinde doğrudan işlemediğini söylüyor. Topallı, Elvan, İngiliz Oryantalist Ressam John Frederick Lewis'in Resimlerinde Bursa, Uludağ Üniversitesi Bilgilendirme ve ARGE Günleri, 2013.


Nasıl yaşarsak öyle yazarız. düşüncesinin onun yazı serüvenini de etkilediğini düşünen yazarımız gerilimli, çatışmalı bir hayatın içine erken yaşlarda düşmüştü. Aynı zamanda yaşadığı coğrafyada küçüklüğünde anlatılan destanlardan; insanların trajik, acıklı olaylardan büyük zevk aldığını fark etmişti. Aslında günümüzde de böyle değil mi? Ya çok güldüren ya da günlerce ağlatan yapıtlara ayrı bir tutuluyoruz. İşte bunların etkisiyle yazı hayatına gerilim dolu öykülerle başlayan Ahmet Ümit'in ilk kitabı ise Sokağın Zulası adlı şiirlerinin toplandığı kitap oldu. Terzi olan annesi aynı zamanda çıraklarına masallar anlatan bir anlatıcıydı da. Yazarlığa adım atmasında geçmişindeki bu sözlü edebiyat geleneğinin büyük etkisi olduğunu düşünüyor. Hatta öyle ki bir dönem annesinin anlattığı bir masalı Masal Masal İçinde adıyla kaleme aldı. Ardından kendi edebiyat yolculuğunda dönüm noktası olarak gördüğü ve yurt dışında da çok ses getiren romanı Sis ve Gece ile karşılaşıyoruz. Sis ve Gece'den sonra Patasana ile birlikte polisiye roman konusunda başarılı olduğunu fark eden yazarımızın kaleminden halen okurken elimizden düşürmek istemeyeceğimiz romanlar dökülmeye devam ediyor. İlk kez duyanların ön yargıyla okumaya başladığı, başlayanların tüm kitaplarını okumaya can attığı, polisiye romanlarıyla kendine hayran bırakırken öykü, masal ve hatta bizden biriymişçesine hissettiğimiz ilgi çekici karakteri Başkomiser Nevzat'ın maceralarını anlatan çizgi romanlarıyla yediden yetmişe sesini duyurmayı başaran Ahmet Ümit'i daha keşfetmemiş veya ertelemiş olanlarınız varsa size sunacağımız 6 nedeni es geçmeyin deriz! Ahmet Ümit'e göre edebiyat insanın özüne, ruhuna sesleniyor. Matematiksel zeminde kurgulanan sadece problem çözer gibi ipuçlarını takip ederek bir cinayeti bulmaca gibi çözmek değil; katil neden bunu yapıyor sorusuyla psikolojik, sosyolojik, tarihsel, insani yanlarını aramak daha cazip geliyor. Romanlarında insanı bir bütün olarak ele alıyor. Onu okurken ne kadar polisiye roman okuyor olsak da iyi ve kötünün ayrımının sertçe yapılmadığını, katil ya da kurbanla empati kurabildiğimizi fark ediyoruz. Katiller için kötü insan deyip geçmiyor, Bir insan nasıl olur da inancı kendinden farklı diye başka insanı öldürebilir? sorusuna yanıtlar aratıyor. Bu sayede insanı çok yönlü bakış açısıyla anlatan, insanın evrensel hakikatlerine değinen yazarımız aynı zamanda dönemsiz yazarlar arasında yerini hazırlarken romanlarının 34 dile çevrildiğini görüyoruz. İyi bir polisiye insanın gerçek yüzünü ortaya çıkarır. Herkesin içindeki karanlık tarafı görmesini sağlayarak kötü tarafıyla yüzleşmesini sağlar. Yazarımızın da yarattığı karakterlerde bir parça kendini buluyor insan. Merak ediyor öfkeye bu kadar çabuk yenilir miydi yoksa öfkeden de farklı bir duygu, hırs mı gözleri karartan? Cevabımız ne olursa olsun Ümit, salt iyi veya kötünün olmadığı dünyada öldürmenin bir çözüm olamayacağı çıkarımında bulunmamızı bekliyor. Polisiye kurguyu; okurların merakını diri tutan, sayfa çevirttiren bir araç olarak kullanarak asıl amacı tarihe olan ilgiyi arttırarak insanı anlatmak, onun özünü bulmasına yardımcı olmak olan Ahmet Ümit, ülkenin geçmişte içinde bulunduğu kozmopolit yapısına değinerek Roma, Hitit, Antik Yunan ve Osmanlı tarihini anlatıyor. Gizemi, altında yatan kültürel kodlarla önümüze sermeyi seviyor. Tezli romanlar yazdığını biliyoruz, yazarımız aslında öğrenmek istediği konuları yazıyor. Bunun için çok titiz bir çalışma sergiliyor. Öncesinde bolca okuma yapıyor, en iyi profesörlere danışıyor, seyahatler yapıyor ve gidip bizzat yerinde öğreniyor. Böylesi bir çabanın ardından sıkılmadan tarihimizi okurken bir yandan yükselen adrenalimizle katili bulabilme ihtimalimizin heyecanını taşıyoruz. Kültürümüzü yansıtan her mekan ilgi çekici, bunun ne kadar farkındayız ve sahip çıkıyoruz şüpheli. Ahmet Ümit'in bu konudaki duyarlılığı, hassaslığı takdire şayan derecede. Mekan tasvirleri o kadar kuvvetli ki sadece görüntüsünü değil kokusunu, ruhunu derinden hissedebiliyorsunuz. Özellikle ve çoğu romanında İstanbul'u anlatmayı kendine bir vefa borcu sayıyor, hatta kurgularını mekanın tarihiyle özdeşleştirerek daha da gizem dolu olaylar yazmayı tercih ediyor. İstanbul Hatırası'nı okuyan Alman okurlar İstanbul'a gidip gezi yapabileceklerini söylüyorlar. Romanı okurken sadece merakla okuyup sonunu öğrenmeyi değil yeni bir kültürle tanışmanın zevkini, heyecanını taşıyorlar. Böylece kendi kültüründen yola çıkarak evrensel olanı yakalamayı başarıyor. Bu topraklarda yaşayan bizler için ise belki de onlarca kez gezdiğimiz sokakların, gittiğimiz mekanların yıllar önce nelere şahitlik etmiş olduğunu öğrenmek bedenimizde tuhaf bir his yaratıyor. Bir eseri polisiye yapan temel unsurdur muamma. Suç, roman boyunca kaldırılamayan bir sır perdesinin ardında olmalıdır. Açıklanamayan olaylar zinciri, derinlikli yaratılmış karakterler, dönemin sosyoekonomik yapısı ve tarihsel bir arka plan... Bunlar Ümit'in romanlarının temel taşları diyebiliriz. Günlük telaşlardan sıkılıp elinize mesela Kavim'i aldığınızda bir anda başka bir dünyada bulursunuz kendinizi. Heyecanınız yükselir hiç olmadığınız kadar adalete tutunur, katilin peşine düşersiniz. Gerginliğin yanında terapi tadında saatler size eşlik eder. Tabii her sayfayı dikkatlice okurken bir tahmininiz olacak. Sayfalar ilerledikçe değişecek. İşte tam emin olduğunuz noktada, başka kim olabilir dediğiniz yerde bir durun. Çünkü asıl katil aslında hep içimizdeydi, bizden biri gibiydi. Nasıl mümkün olabileceğini Ahmet Ümit bizlere en akıcı, en beklenilmez haliyle gösteriyor ve duygu karmaşasından bir müddet çıkamıyorsunuz. Etkisini günlerce devam ettirecek sonlarla karşılaşacağınızdan ve bu serüvene eşlik ederken farkında olmadığınız birçok şeyin yeni farkına varacağınızdan şüphemiz yok. Unutmayın katiller kötü insanlar değil içindeki kötüyü seçenlerdir. İnce eleyip sık dokuyan, benzersiz kurgularla kendine hayran bırakan Ahmet Ümit'in eserlerini hala okumadıysanız kesinlikle bir şans verin deriz.


Albert Camus çoğumuzun Yabancı ile tanıdığı, onun dışında da birçok romanı, denemesi ve oyun metni olan Fransız bir absürdistti. Birinci Dünya Savaşı'ndan hemen önce Cezayir'de işçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Camus, yirmi iki yaşında ilk deneme koleksiyonunu olan Tersi ve Yüzü'nün yayımlanmasından bir yıl sonra Fransa'ya taşındı; burada edebi, felsefi ve siyasi alanda öne çıkan isimlerden biri oldu. Bu yazımızda neden Albert Camus gibi birçok farklı yüzü ve yeteneği olan bir yazarın eserlerini okumanız gerektiğini 6 maddeyle özetledik. Albert Camus, Fransızların kullanmasına alışık olduğumuz ağdalı dilden ve karmaşık cümlelerden çok uzak bir dil tercih eder. Cümleyi uzatmaz, ne demek istiyorsa sadece onu yazar. Sembolik anlatım kullanmaz. Lafı dolandırma veya ikinci anlamlar yoktur. Bu sayede okunması basittir, Camus'nün yazdığı her şeyi anlayabiliriz. Yine de bu, eserlerinin tek boyutlu ve bir çırpıda okunabilir olduğu anlamına gelmez. Eserlerini, özellikle denemelerini, her okuduğunuzda farklı yorumlayacağınıza eminiz. Bunun sebebi dilinin açıklığı ve sadeliğidir. Bu anlatım, okuyucunun metindeki boşlukları kendisinin doldurmasına olanak sağlar. Hayatın gitgide karmaşıklaştığı şu sıralarda Camus'nün net ve öz anlatımının herkese iyi geleceğini düşünüyoruz. Felsefenin bazı sorularının bayat ve günümüzle ilgisiz olarak görüldüğünü bir gerçek. Bu yüzden felsefe okumak, karışık ve göz korkutucu gözükebilir. Belki de felsefe mezunu olduğundan Camus de bunu fark etmiştir. Zaten en bilindik deneme koleksiyonu olan Sisifos Söyleni'ye de Gerçekten önemli olan bir tek felsefe sorunu vardır, intihar. diye başlar. Bu soru herkes tarafından erişilebilir bir sorudur çünkü herkesin var olmakla ilgili deneyimi kesinlikle vardır. Felsefenin diğer soruları kadar soyut bir soru değildir. Camus'nün Fransa'da tanıştığı ve yakınlaştığı arkadaşları, varoluşsal filozof Jean-Paul Sartre ile feminist filozof Simone de Beauvoir'dır. Bu tanışıklık absürdizmle varoluşçuluğun aynı akımmış gibi anılmasına da sebep olmuştur. Bu üç arkadaş nihilizm akımından ve Dostoyevski ile Nietzche gibi isimlerden etkilenmişlerdir. Bundan dolayı bugün konuştuğumuz hemen hemen her akım hakkında yazmış olan yazarımızın çalışmaları, felsefenin kavramlarını anlamaya çalışırken yeni başlayanlara yardımcı olacaktır. Bundan dolayı felsefeye daha basit, anlaşılır ve güncel bir giriş için Camus okumanız gerektiğini düşünüyoruz. Tersi ve Yüzü, Yaz, Düğün, Sisifos Söyleni, Başkaldıran İnsan; Camus'nün başlıca deneme koleksiyonlarının adıdır. Bu maddemiz Camus'nün neden sadece romanlarını değil denemelerini de okumamız gerektiğiyle alakalıdır. İlk denemelerinden olan Düğün'ü okurken doğanın güzelliğinin ona yaşama sevinci verdiğini fark eden, yeni mezun genç Albert'in ağzından Cezayir'in tasvirlerini dinleyebilirsiniz. Sisifos Söyleni'de ise yaşamı, ölümü, saçmayı mitolojik figür Sisifos üzerinden anlatır. Sisifos bir kayayı bir dağın tepesine çıkarmakla cezalandırılmıştır, tek sorun bu kayanın zirveye ulaştığı gibi tepeden aşağı yuvarlanmasıdır. Camus bunu olumsuz bir şey olarak yorumlamaz, der ki: Tepelere doğru tek başına didinmek bile bir insan yüreğini doldurmaya yeter. Sisifos'u mutlu olarak tasarlamak gerekir. Biz de herkesin Camus'nün hayata dair bu alışılagelmedik pozitif bakış açısını okuması gerektiğini düşünüyoruz. İkinci Dünya Savaşı sırasında Combat gazetesinin aktif editörlüğünü yaparken Fransızlar için önemli politik figürlerden biri haline gelen sevgili yazarımızın savaş esnasındaki düşünceleriyle beraber savaşın etrafında her ne varsa nasıl mahvettiğini öğrenmek için Bir Alman Dosta Mektuplar'ı okumalısınız. Az sayıda romanı olmasına rağmen Albert Camus, başta Yabancı'nın Meursault'su olmak üzere edebiyat tarihinde iz bırakan karakterler yazmıştır. Soğuk Meursault dışında onunla taban tabana zıt, sevecen bir karakteri daha vardır: Jean-Baptiste. Bu iki karakterin ortak olduğu tek özellik aslında ikisinde de kendimizden bir şey görüyor oluşumuz. Her iki karakter de kafamızın içindeki seslerden biri gibi. Peki bu denli karmaşık karakterleri nasıl yazmış olabilir? Gözlemci bir kişiliği olan Camus, kendi kendine düşünürken yaptığı tespitleri kitaplarını yazarken kullanmıştır. Her romanı karakter analizi gibidir; hikayeler sıradan olsa da bu analizler olağanüstüdür. Onun başarısı kendisinden bu kadar farklı karakterler yazarken dahi hepsinin ruhunun derinliklerini bilmesidir. Eserleri bizi bu yüzden derinden etkiler. Camus'nün oyun yazdığı ve aslında tiyatroyu da çok sevdiği genelde bilinmez. Zaten çok da yazmamıştır, çoğunu romanlardan uyarlamıştır. Cezayir'de İşçi Tiyatrosu için oyunlar yazmış, uyarlamış, yönetmiş ve rollerde yer almış; Fransa'ya geldiğinde de tiyatroyla ilgilenmeye devam etmiştir. Caligula gibi bilindik hikayeleri sahneye burada uyarlamıştır. Neden tiyatro yaptığını anlattığı bir yazısında Tiyatro, beni soyut kalmaktan kurtarıyor. Yapıtın sahne ışıkları, kumaşlar ve dekorlar ile canlanmasını seviyorum. Birisi, iyi bir yönetmen olmak için sahnenin ağırlığını kollarımızda hissetmemiz gerektiğini söylemişti; bunun sanat için önemli bir kural olduğunu düşünüyorum. diye yazarak neden tiyatronun üstüne bu kadar düştüğünü anlatmıştır. Tiyatronun en yüksek ve en evrensel edebi tür olduğuna inanmıştır. Ayrıca, yine onun sözleriyle tiyatro, onun mutlu olduğu tek yerdir ve istese de onsuz yapamaz. Bu maddemiz Rus Edebiyatı okurları için! Yapıtlarında Dostoyevski etkilerini ve hayranlığını açıkça gördüğümüz Camus, Dostoyevski'nin dört büyük romanından olan Cinler'i tiyatroya uyarlamakla kalmayıp kitabın ana karakterlerinden birinin karakter analizine Sisifos Söyleni'de yer veriyor. Yine Sisifos Söyleni'de Dostoyevski için Düşüncenin oyunlarının bir insan yaşamında doğurabileceği sonuçları inceler, sanatçılığı da buradadır. diye yazar, onu yüceltir. Camus, Albert. Sisifos Söyleni. İstanbul: Can, 2021.


Ece Temelkuran, 1973 yılında İzmir'de doğmuştur. Henüz Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde iken yirmi yılı aşkın süredir yaptığı gazetecilik ve köşe yazarlığına adım atmıştır. Kitapları yurt içinde ve yurt dışında ün yapmıştır. Avrupa Yeni Büyükelçisi Ödülü, Edinburgh Uluslararası Roman Ödülü gibi ödüller almıştır. 2016'dan sonra İngilizce kitaplar da yazmaya başlamıştır. Kitaplarının bazıları şunlardır: Bütün Kadınların Kafası Karışıktır, Muz Sesleri, Düğümlere Üfleyen Kadınlar, Devir-Dilsiz Kuyular Zamanı. Ece Temelkuran yazılarının büyük çoğunluğunda kadınları ön planda tutmuş, onların sorunlarına değinmiştir. Yazar, eserlerinde özellikle Orta Doğu'da kadının rolünü, karşılaştığı baskıları ve gerilim dolu ortamdaki kadınların ruh hallerini gerek romanlarıyla gerek köşe yazılarıyla okurlarına sunmuştur. Ece Temelkuran'ın Orta Doğu'yu bu kadar güzel anlatmasında şüphesiz orada yaptığı gazetecilik tecrübesinin payı vardır. Yazar bölgedeki sürekli savaş halini köşe yazılarında anlatmıştır. Öte yandan Orta Doğu'nun içinde bulunduğu kaotik yapının kadınlar üzerindeki etkisini de pas geçmemiştir. Özellikle Beyrut, yazarın hayatında önemli bir yer tutmuştur. İlk romanı Muz Sesleri sayesinde yazar bizlere Beyrut'u tanıtmıştır. Bir röportajında O kadar evsizim ki Beyrut karşıladı beni, evsizliğimi. der. Hep Beraber adlı kitabında yazar, umut etmek ve inanç kavramları üzerinde mekik dokumuştur. Ona göre umut insanı harekete geçiren bir duygu değildir. Öte yandan inancın da şifresi olarak görmüştür umudu. İnancın karşısında savaşmayı; özellikle kaybedecek bir şeyinin olmadığını bilen, inançlı kişinin karşısında savaşmanın nafile olduğunu söylemiştir bizlere. Özellikle Devir adlı romanında Ali ve Ayşe karakterlerini kullanarak yetişkinlerin sıkıntılarını, sorunlarını ve en önemlisi 12 Eylül darbesini çocuk penceresinden okurlarına sunmuştur. Çocukların farklı dünyasını bizlere başarıyla göstermiştir. Kuğu metaforu üzerinden darbe dönemi öncesi yaşanan gerilim dolu ortamda insanların gösterişini okuruna yansıtmıştır. Bunu yaparken Ali ve Ayşe karakterleri ile düz bir eleştiri yazısı değil çocuk aklından durumun nasıl göründüğünü ve etkilerinin neler olduğunu anlatmaya çalışmıştır. Susmanın bir çözüm olmadığını ancak konuşa konuşa sorunların çözülebileceğini vurgulamıştır. Dünyada çeşitli yazarlar, gazeteciler ve akademisyenler bir sorunu belirtmekle kalmayıp çözümü de birlikte sunarlar. Ece Temelkuran da bu kesime dahildir. O, her zaman yazılarında çözümü açık veya üstü kapalı bir şekilde okurlarına sunmayı başarmıştır. İnsanları konfor alanlarından uzaklaştırmayı, uyanmalarını ve haksızlık karşısında sessiz durmamalarını kendine amaç edinmiştir. En güçlü silah olan kalemi bu amaç uğruna kullanmıştır. Ece Temelkuran; kadın haklarından çocuklara, aşktan Orta Doğu'nun bahtsız kaderine kadar birçok konuyu okurlarına sunmayı başarmıştır. Tek bir temaya değil birden fazla temayı tek bir kitapta birleştirerek birden fazla kesimi kitaplarında birleştirmeyi başarmıştır. Devir, belki de bu sebeple yazarın en önemli kitaplarından biri olmuştur. Darbe dönemindeki meclis olaylarını Önder'den, aşk üçgenini Sevgi ve Önder karakterlerinden, ırkçılığın yarattığı sonuçları Hüseyin'den, 1970'li yılların ekonomik düzenini Aliye'den ve en önemlisi bunların hepsinin çocuk gözünden yansımalarını Ali ve Ayşe'den öğrendik. - Temelkuran, Ece, Hep Beraber-Kalpsiz Bir Dünyaya İnat, Everest Yayınları, 2021, s.33 - www. insanokur. org/ Erişim Tarihi: 25.08.2023 Web.


Irvin D. Yalom, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından 1931'de Washington'da dünyaya gözlerini açıyor. Aslında Amerikalı değil, Rusya'nın Polonya sınırı yakınlarındaki bir köyden ABD'ye göç eden bir ailenin çocuğu. O yaşlardaki birçok genç ya tıp fakültesine gidiyor ya da babasının yanında iş hayatına atılıyor. Yalom da kendisini Dostoyevski ve Tolstoy'a yaklaştıracağını düşünerek tıp fakültesine gidiyor. Uzmanlık alanını psikiyatri seçmesiyle de bugün birçok ruh sağlığı çalışanının ve ruh sağlığı alanındaki öğrencilerin öğretmen kabul ettiği Yalom'un terapist kimliği doğuyor. Yalom, günümüzde Standford Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri bölümünde emeritus profesör olarak yer alıyor. Palo Alto'da ve San Francisco'da muayenehanelerinde yarı zamanlı olarak çalışmaya devam ediyor. Ölüm, özgürlük, yalıtım ve anlamsızlık, Yalom'a göre hayatta baş etmekte zorlandığımız problemlerin kaynağını oluşturuyor. Ölüm korkusu bedenlerimizde yaşanmamış hayatlarla ölme korkusudur. İnsanlar ölüm korkusuyla baş etmek için çeşitli yollar ararlar. Örneğin üreme, temelde bir ölümsüzlük projesidir. İnsan kendinden geriye somut bir parça bırakır ve varlığını kanıtlamaya çalışır. Aynı zamanda intihar da ölüm korkusuyla baş etme yöntemidir. İlk bakışta saçma görünen bu önermeyi Yalom, insanın korkunç bir sonu beklemek yerine kontrolü eline alıp kendi sonunu yazması şeklinde yorumluyor. Özgürlüğün nasıl bir yaşam kaygısı olabileceği kafa karıştırıcı görünebilir. Nitekim insanların yaptığı birçok eylem özgürlüğü elde edebilmek adına düzenlenmiş görünüyor. Yalom'a göre özgürlük, sadece başarılarının değil başarısızlıklarının da sorumluluğunu almaktır. İnsanlar özgürlükle birlikte bir seçim problemiyle karşılaşırlar. Neyi yapmak istediğine karar verme, sorumluluğu başkalarına yıkmama, hayatta kurban rolünden çıkma gibi gereklilikler özgürlüğü de baş edilmesi gereken bir kaygı biçimine sokuyor. İlginizi çektiyse Erich Fromm'un Özgürlükten Kaçış kavramına göz atabilirsiniz. Yalıtım denen şey ise yalnızlığı ifade ediyor. Yalom üç tip yalıtımdan söz ediyor: kişiler arası, kişinin kendi içinde ve varoluşsal. Kişiler arası yalnızlık ve kişinin kendi içinde yaşadığı yalnızlık ne kadar önemli olsa da Yalom, varoluşsal yalnızlığa odaklanmıştır. Varoluşsal yalnızlık kişinin kendi payına düşen yalnızlıkla baş etmesini gerektirir. Geri kalan kısımda ise insan varoluşsal yalnızlığını başkalarıyla ilişki içine girerek hafifletir. Yalom insan ilişkilerinin ve sevginin gücünü sık sık vurgular. Yalıtım yüzde yüz yok edilemez ve insan bir parça yalnızlığı kabul etmedikçe bu hafiflemeyi yaşayamaz. Son olarak anlamsızlık ise hayatın anlamı ile ilgili bir kaygıdır. İnsanlar zaman zaman Hayatın anlamı nedir? Neden yaşıyorum? Eğer bir gün öleceksek tüm bu yaşananların ne anlamı var? gibi sorularla boğuşur. İşte bu sorular Yalom'a göre yaşamdaki anlamsızlık kaygısından kaynaklanıyor. İnsanlar ölümün başkaları için olduğuna ve kendisine hiç uğramayacağına inanma eğilimindedirler. Yalom ilerlemek, başarılı olmak, maddi zenginliğe kavuşmak, geride ölümsüz eserler bırakmak gibi amaçların ölüm korkusunu perdelemek, hafifletmek için olduğunu söylüyor. Ancak ölüm kaygısıyla baş etmek bu kadar basit görünmüyor. Bazen ölümden kurtulmak için yaşamayı reddeden bir yaşam tarzı benimsendiği görülüyor. Bir diğer deyişle insan her türlü değişimi ve gelişimi reddediyor. Yalom'un karmaşık olan insanlar mı yoksa ölümün kendisi mi? sorusunu derinlemesine ele aldığı kitaplardan birisi de Güneşe Bakmak. Bu kitabında ölümle yüzleşmek ne kadar korkutucu gelse de hayattan doyum almanın bir ön koşulu olduğunu anlatıyor. Ölüm belki olabilecek bir şey değil, insanlar her ne kadar ölümün kendilerine hiç uğramayacağını düşünseler de dünyaya gelen herkesi bekleyen bir son olduğu aşikar. Alınan her nefesten keyif almak, her anın değerini fark etmek için ölümle yüzleşmek gerekiyor. Ölümle yüzleşmek anksiyete doğurur ama aynı zamanda hayatı zenginleştirecek bir potansiyel de taşır. Yalom aynı zamanda bu kitabında ölüme yaklaşmış biriyle nasıl bağlantı kurulabileceğini de anlatıyor. Irvin D. Yalom hayatta olan dev terapistlerden biri ve birçok insana ilham olmaya devam ediyor. Ancak gençliğini günümüzde yaşamış olmasını dileyebilirsiniz çünkü kadınların rüyalarını süsleyen ince fikirli romantik erkek imajına sahip. Eşi Marilyn'in rüyalarını süslemekle kalmadığını söylemek yanlış olmaz. Varoluşçu Psikoterapi kitabını eşine ithaf ediyor: Marilyn'e, her şey için. Yine psikoterapi kitaplarından Günübirlik Hayatlar'ı da... Eşim Marilyn'e... Birlikte geçen altmış yıl bana az geliyor. Bu cümleyi okuyup Ah ne tatlı! demeyecek kişi sayısı çok azdır. Genç erkekler de bu satırların sahibini rol model alabilirler. Yalom'un yazar olması terapistliğinin çok öncesine dayanıyor. Yoksul bir mahallede büyüyen Yalom'un tek avuntusu kitaplar. Yazı aşkı da çocuk yaşında kitaplarla birlikte kalbine taht kuruyor. Özellikle kurgu eserleri seven Yalom roman yazmanın bir insanın yapabileceği en iyi şey olduğunu düşünüyor. Psikoterapinin Teori ve Pratiği adlı ders kitabı tüm dünyada yüz binler satarken, Varoluşçu Psikoterapi adlı kitabı üzerine üniversitede ders açıldığı biliniyor. Ruh sağlığı alanında çalışmayan okurları için terapi öykülerini bir araya getirdiği kitapları da oldukça çok okunuyor. Örneğin Aşkın Celladı New York Times'ın çok satanlar listesine girmeyi başaran kitaplar arasında. Son kitabı ise Kendim Olmak isimli bir otobiyografi. Kendim Olmak kitabının gerçekten bir son olduğunu, artık kitap yazmayı düşünmediğini ifade ediyor. Yazmaktan çok keyif aldığı için hikayeler yazmaya devam edeceğini ancak bunları bir araya getirme gibi bir düşüncesi olmadığını açıklıyor. Yalom, varoluşçu yaklaşımının yanı sıra her hastanın benzersiz bir hikayesi olduğuna bu nedenle her hastaya farklı bir terapi uygulanması gerektiğine inanan bir psikiyatr. Ona göre terapi varoluşçu yaklaşımdan çok daha fazlası çünkü varoluşçu terapinin işe yaradığı hastalar olabileceği gibi işe yaramayan hastaların da olabileceğinin farkında. Hasta ve terapist arasındaki ilişkiye Carl Rogers gibi çok önem veriyor. Samimiyet ve içtenliğin terapide gerçek ilişkiler kurabilmenin anahtarı olduğuna inanıyor. Özellikle Covid-19 salgınından sonra hayatımıza daha belirgin bir şekilde giren online terapiye bakışı ise şu şekilde: Yakın ilişkilerin doğasını vurguladığı kendi terapi anlayışına uymuyor ancak online terapiden yararlanan insanların varlığını kabul ediyor. Yalom, psikoterapi öykülerini bir araya getirdiği kitaplarında nasıl bir terapist kimliğine sahip olduğunu da aktarıyor. Karşısındakini anlama çabası satırlara yansıyor ve kendinizi terapi odasında bir izleyici olarak görmeye başlıyor ve yeri geliyor Yalom'un karşısındaki koltukta siz oturuyorsunuz. Yalom'un bu yazma çabası kendini terapi odasında bulamayanlar için yol gösterici nitelikte. Kitapları insana kendini anlama, kendine yardım etme, başkasından yardım isteme ve terapiye adım atma konusunda yol gösteriyor. Pişmanlık duymadan yaşamak felsefesini heybesinde taşıyan Yalom, mutlu yaşam rehberi isimli bir kitap yazmıyor ancak varoluşuyla kendisi bir rehber haline geliyor. Olaylara, deneyimlere, sorunlara sunduğu farklı bakış açılarıyla mutlu bir yaşamın nasıl sürüleceğine dair -görmek isteyene- küçük mesajlar bırakıyor. Yalom, I. D. (2001). Varoluşçu psikoterapi. Kabalcı Yayınevi. Yalom, I. D. (2021). Güneşe bakmak ölümle yüzleşmek. Pegasus Yayınları. Yalom, I. D. (2014). Nietzsche ağladığında. Ayrıntı Yayınları.


Neil Gaiman, 1960 yılında İngiltere'nin Hampshire bölgesinde dünyaya geldi. Henüz dört yaşındayken okuma becerisi kazandı ve okuma alışkanlığının önemini daima vurguladı. Onun üzerinde derin etkiler bırakan yazarlar arasında J. R. R. Tolkien, C. S. Lewis ve Edgar Allan Poe bulunmaktadır. Peki, kitaplara olan merakı, müziğe olan ilgisi ve arıcılık gibi ilginç hobileriyle tanınan bu yazarın eserlerine neden vakit ayırmalısınız, gelin birlikte bakalım. Neil Gaiman adını duyduğumuzda akıllara ilk gelen tür, şüphesiz ki romandır. Amerikan Tanrıları, Yokyer, Coraline, Yıldız Tozu, Yolun Sonundaki Okyanus gibi eserleri ve daha sayısız romanlarıyla edebiyat dünyasında kendine eşsiz bir yer edinmiştir. Geniş ve sadık hayran kitlesinin çoğunluğunu da romanlarını takip eden okurlar oluşturur. Ancak Gaiman sadece roman yazmakla yetinmez. Çizgi romanları da kariyerinde en az romanları kadar önemli bir rol oynar ve Gaiman'ın kimliğinin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Çizgi romanların da yaratıcı ifade için kullanılabileceğini, The Sandman ile herkese kanıtlamıştır. Edebi ve görsel bir şölen olan The Sandman sayısız karakteri, din ve mitleri kullanış biçimi, doğrusal çizgide ilerlemeyen hikaye anlatıcılığı ve geleneksel çizgi roman kalıplarını yıkmasıyla edebi eser olarak benimsenir ve Neil Gaiman'ın çığır aşan bir işe imza attığını ortaya koyar. Olgun temaları, alışılmışın dışındaki türleri benimseme yaklaşımı ve çizgi romanların edebi yönüne vurgu yapmasıyla tanınan DC Comics'in Vertigo dizisi, The Sandman serisinin bu çerçevede yer almasıyla kimliğini bulmuştur. The Sandman, Fables ve The Wicked + The Divine gibi eserlere ilham vererek bu özel çizgi roman kimliğinin daha da pekişmesini sağlamıştır. Çocuk kitapları da Gaiman'ın uzmanlık alanları arasındadır. Chu serisi, Talimatlar ve Babam Süt Peşinde gibi kitapları daha küçük yaş gruplarına hitap eden bol resimli ve mizahi yanı ağır basan eserleridir. Coraline ve Mezarlık Kitabı ise temaları bakımıyla daha büyük çocukların ilgisini çekecek şekilde tasarlanmıştır ve yaş aralığı 8-14 ve üzeri olan kitaplardır. Okurlara çeşitli anlatılar sunan birçok tür, temalar ve tona sahip dört adet kısa öykü koleksiyonu vardır. Bunlardan yalnızca bir tanesi olan Kırılgan Şeyler Türkçeye kazandırılmıştır. Neil Gaiman'ın bu kısa öyküleri çeşitli sanatçılar tarafından çizgi romana da uyarlanmıştır. Aynı zamanda senaryo yazarlığı da yapan Gaiman, Mirrormask ve Beowulf gibi projelerde yer almıştır. Ayrıca büyük bir Doctor Who hayranı olan Gaiman, 2011 yılında The Doctor's Wife ve 2013'te Nightmare in Silver bölümlerini yazarak bu popüler bilim kurgu dizisine katkıda bulunmuştur. Radyo ve tiyatro eserlerinin de yazarı olan Gaiman, hikaye anlatımındaki ustalığı ve farklı formatlara uyum sağlama yeteneğiyle dikkat çekici ve yaratıcı birçok işe imza atmıştır. Gaiman, özellikle büyülü unsurları ve fantastik dünyalarıyla tanınmakla birlikte, farklı edebi türlerde de kendine yer bulmuştur. Korku türünde Coraline ve Mezarlık Kitabı, mitolojide Amerikan Tanrıları ve İskandinav Mitolojisi, peri masalları ve folklorde Yıldız Tozu ve Talimatlar, günümüz dünyasında geçen urban fantasy türünde Yokyer ve Kıyamet Gösterisi, ayrıca bilim kurguda Ara Dünya ve Partilerde Kızlarla Nasıl Konuşulur gibi eserlerle geniş bir yelpazeye imza atmıştır. Gaiman'ın tüyler ürpertici korku eserleri yaratması, eski mitleri yeniden canlandırması, sürükleyici çocuk hikayeleri yazması ya da çizgi romanların sınırlarını zorlaması fark etmeksizin zengin türler ve anlatılarla okuyucuları büyüler. Gaiman'ın yarattığı dünyalar, bu dünyada yer alan karakterler kadar önemlidir. Bu dünyaların ayırt edici özellikleri, yer aldıkları eserleri şekillendirir ve okuyucuyu hiçbir detayın eksik olmadığı bir yolculuğa çıkarır. Bu dünyalar şimdiki gerçekliğin yanı sıra alternatif gerçekliklerde de yer alır. Bu alternatif gerçekliklerin kendilerine özgü kuralları, tarihi, kulağa mümkün olması imkansız gelecek coğrafi koşulları ve kendilerine özgün kültürel çeşitlilikleri vardır. Yazarın kurgularında canlanan dünyaların arka planı hiçbir zaman baştan savma değildir. En ince ayrıntısına kadar düşünülmüştür. Üstü kapalı geçilen, anlatım sırasında detaya girilmeyen yerler olsa da bu noktalar asla kurguda tutarsızlığa neden olmaz. Tanıdık mit ve efsanelere de yeni bir soluk getirir. Aldığı temele yeni bakış açıları kazandırır ve onları modern dünyaya taşır. Sadece eski masalları yeniden anlatmaz, bu mitleri yeniden şekillendirir ve onlara hem kökenlerini koruyan hem de onları çağdaş bir izleyici kitlesine tanıtan kendi yorumunu katar. Amerikan Tanrıları, İskandinav Mitolojisi ve Anansi Çocukları'nda bunun örnekleri görülür. Gaiman'ın en popüler eserlerinden çocuk kitapları olarak bahsedilse de aslında bu eserler sembolizm ve metaforlarla dolu karmaşık metinlerdir. Gaiman, yazıları boyunca nesneleri, karakterleri ve olayları gerçek temsillerinin ötesinde bir anlamla aşılamak için sembolizmi kullanır. Örneğin Coraline'deki anahtar, gizli gerçekleri ortaya çıkarmanın veya korkularla yüzleşmenin bir sembolü olarak görülebilir. Amerikan Tanrıları'nda, eski Tanrıların kendileri, yeni teknolojilerin ve ideolojilerin egemen olduğu modern bir dünyada solan inanç sistemlerini simgelemektedir. Bu semboller, okuyucuları anlatının daha derin imalarını düşünmeye teşvik eder. Metaforlar, Gaiman'ın farklı fikirler arasında paralellikler kurmasına, tanıdık ve alışılmadık arasındaki boşluğu doldurmasına olanak tanır. Yolun Sonundaki Okyanus'ta Hempstock çiftliği, gerçek dünyanın belirsizlikleriyle tezat oluşturan büyülü bir koruma ve masumiyeti temsil eder. Gaiman'ın sembolizm ve metafor kullanımı, somut ve soyut, gerçek ve hayal arasında bir köprü görevi görür. Bu, onun hikayelerini çok boyutlu anlamlarla zenginleştirerek, eserlerini yalnızca keyifli anlatılar olarak değil, aynı zamanda insan deneyimlerini, duygularını ve varoluşun gizemlerini de düşündürmeye yarar. Neil Gaiman'ın çalışmaları genellikle felsefi temalara girerek okuyucuları varoluş, kimlik, ahlak ve gerçekliğin doğası hakkında derin sorular üzerinde düşünmeye davet eder. Örneğin Amerikan Tanrıları'nda, modern dünyada Tanrıların önemi ve bizzat inancın doğası hakkında sorular sorar. Bu, okuyucuları kültürel değerlerin, inancın ve insanın anlam ihtiyacının gerçeklik algılarını nasıl şekillendirdiğini düşünmeye sevk eder. Coraline'da ana karakter Coraline, ilk bakışta cennet gibi görünen, ancak kısa süre sonra kötücül ve kontrolcü bir varlığı ortaya çıkaran paralel bir dünya keşfeder. Gerçek gözleri karşılığında Coraline'in arzularını yerine getirmeyi vaat eden Öteki Anne aracılığıyla kimlik ve bireysellik kavramı tartışılır. Eserlerinin geneline bakıldığında, bu eserlerin varoluşçu bir doğaya sahip olduğu söylenebilir. Varoluşçuluk, bireyin görünüşte kayıtsız veya saçma bir evrende anlam ve amaç arayışını araştıran felsefi bir bakış açısıdır. Kişisel özgürlüğü, sorumluluğu ve varoluşun özden önce geldiği kavramını vurgular. Gaiman'ın karakterlerinin de yabancı dünyalara adım atması, kimlik arayışına çıkması ve gerçekliklerini sorgulaması varoluşçu temaları yansıtır. Kitaptan diğer medya formlarına olan adaptasyonlar yıllardır popülerdir. Bu süreçte gelişen teknoloji, hitap edilen kesimin istekleri ve tercihleriyle bu medya formları değişse de giderek popülerleşmiştir. Günümüzde büyük bir kitle tarafından sevilen ve ilgi gören edebi eserler çok kısa süre içinde televizyon şovlarına, filmlere ve hatta oyunlara uyarlanmaktadır. Gaiman'ın eserleri de elbette bu adaptasyonlara sahiptir. Film adaptasyonlarından Claire Danes ve Charlie Cox'un başrolde olduğu, anlatımın Ian McKellen tarafından yapıldığı Stardust, En İyi Dramatik Sunum Hugo Ödülü'nü kazanmıştır. Bir diğer film adaptasyonu olan Coraline, stop motion animasyon tekniği kullanılarak yapılmıştır ve Annecy, The Cristal For Best Feature ödülünü kazanmıştır. Televizyon şovu olarak adapte edilen üç eseri vardır. Starz yapımı American Gods 2017-2021 yılları arasında üç sezon olarak yayınlanmıştır. Netflix yapımı The Sandman'in 2022'de ilk sezonu yayınlanmıştır ve ikinci sezon için onay almıştır. Geçtiğimiz günlerde Amazon Prime tarafından ikinci sezonu yayınlanan Good Omens ise Neil Gaiman'ın Terry Pratchett ile birlikte yazdığı Kıyamet Gösterisi adlı romanın uyarlamasıdır. Yokyer, Coraline ve Kıyamet Gösterisi'nin oyun ve radyo uyarlamaları da yapılmıştır. Henüz ne zaman yayınlanacakları belli olmasa da Mezarlık Kitabı'nın bir filmi ve Anansi Çocukları'nın da yine Amazon Prime tarafından yayınlanacak bir mini dizisi vardır.


Bu yazımızda eserleri ve yaşamıyla hafızalara kazınan, günümüzde eserleri hala sevilerek okunan değerli yazarlarımızdan biri olan Sabahattin Ali'den bahsedeceğiz. Sabahattin Ali 25 Şubat 1907'de Gümülcine'de doğmuştur. 16 Mayıs 1935 günü Aliye Hanım ile evlenmiş, 1937 Eylül'ünde kızı Filiz Ali'ye doğmuştur. 2 Nisan 1948'de ise Kırklareli'nde vefat etmiştir. Cumhuriyet Döneminin toplumcu gerçekçi anlayışıyla yazılar yazan Sabahattin Ali'yi; yazar, şair, tercüman, gazeteci, öğretmen ve iyi bir aile babası olarak görmekteyiz. Öyküleriyle öne çıksa da öyküleri dışında şiir ve romanlar da yazmıştır. Yıllar sonra eşi Aliye Hanım için yazdığı mektuplar derlenip basıma çıkarılmıştır. Yazdığı eserler ile insanların bakış açısını derinden etkileyen Sabahattin Ali'nin Kuyucaklı Yusuf eseri okullarda okutulması gereken 100 temel eserin içerisinde bulunmuştur. Toplumcu gerçekçi edebiyatı savunduğu için olay örgüsüne dayalı eserler yazmış. Bu eserlerde sadece yoksul köylüyü ve kasabalı halkı değil aynı zamanda aşk ve kadın konularını da ele almıştır. Yurt dışında bir süre kalan Sabahattin Ali Türkiye'ye döndükten sonra komünizm olayları ve siyasetçileri eleştirmesi nedeniyle bir süre tutuklu kalmıştır. Bu süreçte çocuklara zararlı etki verdiği gerekçesiyle eserleri ülke genelinde okunması yasak bir hale gelmiştir. 1948 yılında vefat eden Sabahattin Ali'nin 20 yıl boyunca eserlerinin basımı durdurulmuştur. 41 yıllık yaşamını öğretmenlik, yazarlık, hapis, mahkemelerle dolu geçirmiş ve birçok olaya tanık olmuştur. Kısa ama olaylı yaşamıyla edebiyatımızda bu kadar önemli bir yer tutan Sabahattin Ali'nin eserlerini okumanız için 6 neden! Duygular yaratılıştan gelir. Hiçbir canlıyı duygusuz düşünmemek gerekir. Sabahattin Ali'ye göre ise aşk tutkunun istemeye dönüşmüş halidir. Hayatımızın merkez noktasıdır. Aşk istemektir. Aşk sevginin peşinden koşmaktır. Ona göre aşk başkadır. Aşk, aşktır. Aşk, aşıktır. Aşk, yaratılıştır. Mahiyeti bilinmeyen bir duygudur. İşte Sabahattin Ali bu aşkı halk dili, canlı tasvirler ve gözlemlerle anlatmıştır. Aşk romanı diyince nitekim aklımıza ilk olarak Kürk Mantolu Madonna gelir. Ah maria... sözüyle hepimizin bildiği o eser. Sabahattin Ali'den aşkı öğrenmek isteyen herkesin okuması gereken bir eserdir. Aşkın yalınlığını, gücünü ve insanda bıraktığı acıyı lirik anlayışla kullanarak okuyucularına aktarmıştır. Sabahattin Ali, öykü yazarlığıyla hafızalara kazınsa da çok önemli romanlarda yazmıştır. 5 öyküsü bulunun yazarın 3 tane de romanı bulunmaktadır. Bunlar Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan ve Kürk Mantolu Madonna'dır. Roman türünde yazılan bu eserler yıllarca en çok satılan kitaplar listesinde yerlerini korumuşlardır. Öykülerine şans verirken romanlarının da unutulmaması gerekmektedir. Sabahattin Ali eserlerinde her zaman canlı bir dil kullanmıştır. Gündelik konuşma dili eserlerine tabiilik vermektedir. Tasvirleri oldukça güçlü olan Sabahattin Ali, nitekim akıcı okuma izlenimi vermektedir. Bunu da amaç olarak görmüştür. Toplumcu gerçekçiliğin ilk başarılı örneklerinden olan Kuyucaklı Yusuf, yazarın bu anlayışta ki en bilinen eseridir. Yazar eserlerinde realist ve gerçekçi gözlemelere yer vermektedir. Eserlerinde halkın sorunlarını, işçi sınıfı, büyük şehirlere göçler ve insanların acılarını öğreterek okuyucuyu aydınlatmaktadır. Bu aydınlatmada köylü ve Anadolu insanını düşkün, kötü ve karamsar göstermek yerine dost canlısı ve iyimser göstermiştir. Bu da eserlerini karamsardan ne kadar uzak tuttuğunu göstermektedir. Sabahattin Ali, halkın sorunlarına odaklanan usta yazarımız. Eserlerinde toplumun dibindeki insanları, Anadolu insanını, köylerin gerçekliğini, aşkın acısını, toplumsal eşitsizlikleri ve aydınların köylüleri küçümsemelerini kaleme almıştır. Her eserinde en az bir eziyete vurgulama yapmıştır. Toplumun gerçekliklerini gözlemleriyle aktararak her zaman insanlığın üzerinde durmuştur. Yazımızın sonuna gelmişken sizi usta yazarımızın en çok sevilen şiiriyle baş başa bırakıyoruz. Kitapla kalın! Sabahattin Ali, Bütün Şiirleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2022.


Şükrü Erbaş, son dönem Türk Edebiyatı'nın önemli isimlerinden birisidir. Genellikle şiirleriyle tanınan Erbaş, deneme, şiir-hikaye ve antoloji türünde eserler de kaleme almıştır. Eserlerinde yalnızlıktan, insandan, ölümden, dünyadan, kimsesizlikten bahseden Erbaş; iyileşememenin sancısından, insanların acımasızlığından ve bir gün unutulacağından dert yanmış; eserleriyle ve üslubuyla kendine ait bir dünya yaratmıştır. Bu sancılı dünyada ona eşlik eden tek bir kişi vardır o da kendisinin yansıması olan Ömür Hanım. 40 senedir edebiyat dünyasının içerisinde bulunan Erbaş, kendine has üslubuyla son dönemde okuyucuların dikkatini çekmektedir. Şiirlerinde herkesin kendinden bir parça bulduğu Erbaş'ı okumak kargaşa dolu bu dünyada insana mola verdirmektedir. Şairlerin şiirlerini yazarken olmazsa olmazlarından biri olan aşk kavramı, Şükrü Erbaş'ın şiirlerinin de temel kavramlarındandır. Erbaş, şiirlerinde aşk kavramını ele alırken aşkı bulmaktan, aşık olmaktan ve aşkı kaybetmekten bahseder, duygularını aşk ile besler. Ona göre aşk, sevgiyle iç içedir ve yaşadığı bu duyguyu muhakkak dile getirmelidir. Aksi halde aşk Erbaş'ın içinde boğulduğu bir girdaba dönüşür. O, şiirlerinde aşk ve sevgiden bahsederken güzelleme yapmak yerine sevginin yaşattığı acıyı esas alır ve bu duygunun kalbine yaptığı ağırlıktan söz eder. İnsan, Şükrü Erbaş'ın şiir dünyasının öznesini oluşturan unsurlardan birisidir. Erbaş, yalnızlığını, dünyaya öfkesini ve ölümü anlatırken insandan yola çıkar; insana sorular sorar, sorgulamalar yapar ve yeni bir bakış açısı kazandırır. Şükrü Erbaş'a göre insan, hatalar yapan, hataların içinde boğulan, öfkelenen, aşık olan, sorumluluğunu yerine getiremeyendir, insan bir eksik sözdür. Onun, şiirlerinde insanı tüm yönleriyle ele alması ve insanı özne haline getirmesi okuyucuyu kendini arama yolculuğuna çıkarır. Böylece Erbaş'ın şiirinde insan öznesi okuyucuyu şiire bağlı kılar ve insanı anladıkça okuyucunun kendisini duymasını da sağlar. Şükrü Erbaş'ın şiir dünyasını oluşturan unsurların başında ölüm gelir. Şiirlerinin neredeyse hepsinde yer alan ölüm kavramı, çoğunlukla yaşamın sonlanacağını vurgularken yalnızlığa hapsolmuş bir ruhu da temsil eder. Onun şiirlerinde ölüm, bir insan gibi karşında durabilir ya da kalbini delip geçebilir. Böylece Erbaş, şiirlerinde ölüm kavramını hem soyut hem de somut bir şekilde ele alır. Erbaş'ın dünyasında ölüm tek başına değildir, çoğu zaman yalnızlıkla iç içe geçmiş bir şekildedir. Ölümün yalnızlıkla bağdaştırılması, Şükrü Erbaş'ın imge gücünü de ortaya koyar. Şükrü Erbaş şiirlerinde yalnızlığı, aşkı, öfkeyi, ölümü, sevinci, kimsesizliği ve dünyayı barındıran bir sanatçıdır. O, alışılagelmişin dışında cümleler kurarak okuyucuyu farklı bir dünyayla tanıştırır; kendine has üslubuyla dikkat çeker. Şiirlerinde, şiir-hikayelerinde ve denemelerinde sıklıkla başka sanatçılardan referans alır, farklı şiir ve şairlere göndermeler yapar. Behçet Necatigil, Nazım Hikmet, Gülten Akın, Pir Sultan Abdal, Abbas Sayar, Pablo Neruda ve Karacaoğlan gibi sanatçılardan beslenen Erbaş, yaptığı göndermelerle hem şiirini besler hem de şiirine farklı esintiler katar. Behçet Necatigil'in Şimdilik edebiyat kitaplarımızda böyle bir tür yok, ama ileride 'şiir-hikaye' diye, şiirle hikaye arasında ortak bir türe de yer verileceğini umuyorum. sözünden hareketle şiir ve hikayeyi birleştirerek anlatı sınırlarının ötesine geçen bu anlatım tekniği, Şükrü Erbaş'ın yazı hayatının önemli bir parçasıdır. Erbaş bu anlatı tekniğini açıkça kuş uçar kanat ağlar isimli kitabında kullansa da diğer şiir kitaplarında da bu yönteme zaman zaman değinir. Şiir dünyasında yeteri kadar örneği bulunmamasına rağmen şiir ve hikayenin bir arada kullanılması okura yeni bir soluk katar ve duyguların yoğunluğunu derinden hissettirir. Edebiyatla ilgilenenlere Ömür Hanım kimdir? diye sorulduğunda şüphesiz Şükrü Erbaş'ı işaret ederler. Onun şiirlerinde sıkça geçen ve adına bir kitap yazdığı Ömür Hanım, kendisine yaptığı bir yolculuğun adıdır. Erbaş, yalnızlığını, kimsesizliğini, korkularını, acılarını, yaşadığı iyi ve kötü tüm duyguları Ömür Hanım'dan yola çıkarak kaleme döker; edebi yolculuğunda bir suret gibi taşır Ömür Hanım'ı.. Fakat eşi Hatice Hanım'ın ölmesiyle birlikte Ömür Hanım artık Hatice olur. Bu ölümle birlikte sadece Ömür Hanım'ın ismi değişmez Şükrü Erbaş için, artık hüzün de yalnızlıkta farklılaşır; kimsesizlik korkuyla birleşir ve acı doruğa ulaşır. Erbaş, Şükrü. kuş uçar kanat ağlar. İstanbul: Kırmızı Kedi, 2022. Erbaş, Şükrü. otların uğultusu altında. İstanbul: Kırmızı Kedi, 2020. Erbaş, Şükrü. Çırpınıp İçinde Döndüğüm Dünya. İstanbul: Kırmızı Kedi, 2019. Erbaş, Şükrü. insan bir eksik sözdür. İstanbul: Kırmızı Kedi, 2021.


Kendisini herhangi bir kalıba sığdırmayan, Türk edebiyatına alışılmadık tarzda eserler üreterek katkı sağlayan Hakan Günday; 29 Mayıs 1976'da Rodos'ta doğdu. Tevfik Fikret Lisesi'ni bitirdikten sonra Hacettepe Üniversitesi Fransızca Mütercim Tercümanlık Bölümü'nü kazanan Günday, bir yıl sonra Universite Libre de Bruxelles'in Siyasal Bilgiler Bölümü'ne geçti. Ardından Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde öğrenimine devam etti. Üniversite hayatını düz bir minvalde devam ettiremeyen Hakan Günday, bu sürüncemeden ilk romanı olan Kinyas ve Kayra'yı yazarak çıktığını ifade ediyor. 23 yaşında başladığı bu serüven sonrasında, edebiyat çevrelerince büyük ilgi gördü ve kendi okur kitlesini edindi. Verdiği bir röportajda; Türkçe macera romanları yazdığını söyleyen Günday, okurlarına başta bunun bir ironi olduğunu düşündürse de, eserlerini incelediğimizde gerçekten de kitaplarındaki karakterlerin hem fiziksel hem de zihinsel bir macera içinde olduğunu görüyoruz. Kinyas ve Kayra romanında karakterlerin tüm dünyayı gezip, hiç yerlerinde durmamaları ve aynı zamanda varoluşsal bir arayış içinde olmaları, Hakan Günday'ın yazı türünü anlamamız için bize ışık tutuyor. Hakan Günday, kitaplarında tıpkı karakterler gibi bizim de sürekli bir sorgu halinde olmamızı ve birtakım keşiflerde bulunmamızı ister. Umuda karşı olan inançsızlığı her ne kadar kendilerinden kaçan karakterler yaratmasına sebep olsa da, gerçeklerden ve büyük yaralardan kaçınılamayacağını da bilir Günday. O yüzden kitaplarını okurken büyük çıkarımlar edinip, insan zihnini anlamlandırırız. Roman okurken kendimizi bulunduğumuz yere bırakıp, kitabın bizi götürdüğü yerlere gideriz. Karakterlerle bağlar kurar, onlar gibi hissederiz. Hakan Günday'ı okurken karakterlerin değil, kendimizin en ücra köşelerine ulaşır ve okumaktan kopamayız. Diğer romanlar gibi bizi güvende hissettirmez Hakan Günday. Sarsar, tüm gerçekleri en açık şekilde yüzümüze vurur. Kitabı okurken sakin değil, dağılmış hissederiz. Vicdanımızı, yaralarımızı, sustuklarımızı bulmamızı sağlar. Her şey çok gerçektir ve bu da haliyle rahatsızlık verir. Kitapların neredeyse hepsi aynı gerçeklik algısıyla karşımıza çıksa da, verdiğimiz alıntılara da bakarak, bize kalırsa yazarın en çarpıcı kitapları; Az ve Daha'dır. Yüzleşmek istemediğimiz hem kendi gerçeklerimizi hem de toplumsal gerçekleri hiç çekinmeden önümüze sunar. İşte bu yüzden kendi konfor alanımızdan çıkıp Günday kitaplarına şans vermeliyiz. Aslında kitapları bu kadar gerçekçi kılan nedenlerden bir tanesi de yazarın, karakterlerin dünyasını bize çok iyi yansıtmasıdır. Kinyas ve Kayra'da; Kinyas'ın derinliklerinde yaşam sevinci barındırdığını, Kayra'nın ise sona geldiğini ve umutsuzluğunu iliklerimize kadar hissederiz. Daha'da; Gaza'nın sevgiye olan açlığını ve bunu, aynı sevgisizlikle büyümüş babasının asla karşılamadığını görürüz. Az'da; Derda'nın, hatta Derda'ların yaşadıklarından sonra neden bu kadar karamsar olduklarını sormayız. Üzülsek de kızamayız hiçbir karaktere. Çünkü her birinin hayatlarını, tutumlarının altında yatan sebepleri biliriz. Hakan Günday romanlarında iyi ya da kötü yoktur, olaylar ve nedenleri vardır. Okurken hem empati kurar hem de geniş açıdan bakmayı öğreniriz. Bu da bir kitabın okura katabileceği en önemli özelliklerden biridir. Her ne kadar Hakan Günday sınıflandırmaları sevmese ve yeraltı edebiyatı yazmadığını söylese de, kitaplarında bunun izine çokça rastlarız. Genelde; toplumsal olarak kabul görmeyen karakterler kitapların baş ögeleridir. Daha çok kötülüğün işlenmesi, toplumsal olaylara sert bir dille eleştiri getirilmesi, karakterler üstünden sokak kültürü ve dilinin yansıtılması, küfür, cinsellik ve ahlak dışı ögelerin hiçbir sansür uygulanmadan sunulması, aslında Hakan Günday'ın kitaplarının yeraltı edebiyatı başlığı altında toplanması için yeterli sebeplerdir. Aşırı çarpıcı, yer yer mide bulandırıcı ve oldukça ağır bir üslup kullanılması sebebiyle yeraltı edebiyatı, çok okunması tercih edilen bir tür olmasa da, yazarın kitaplarda bu ince çizgiyi çok iyi koruduğunu görüyoruz. Hakan Günday'ın yarattığı karakterlerin spesifik özellikleri olduğunu söyleyebiliriz. Neredeyse tüm kitaplarını erkek karakterler oluşturur. Şiddet eğilimi gösteren, alkolik ve umutsuz olan karakterler, çoğunlukla çok büyük travmalar yaşamış depresyon hastalarıdır. Bunlara rağmen tüm karakterlerin oldukça zeki ve etkileyici olduğunu görürüz. Hepsi mevcut sisteme başkaldırır ve sürekli sorgulama içindedirler. İlk bakışta bu karakterleri; toplum genelinden uzak, kirli ve karanlık görsek de, onları anlamaya başladığımızda kendi eğilimlerimizin de farkına varırız. Görmek istemediğimiz yanlarımıza ayna tutarak bizim en gizli sırdaşlarımız olurlar. Etkilenmenin dönüştürmek olduğunu söyleyen Hakan Günday, aslında bize kitapları üstünden bir ipucu veriyor. Kitaplarında Oğuz Atay, Yusuf Atılgan, Sabahattin Ali gibi yazarların izlerini açıkça görürüz. Tıpkı bu yazarlar gibi, Hakan Günday da kitaplarında tutunamayan karakterleri konu alır. - Gecenin Sonuna Yolculuk (1932) - İçimizdeki Şeytan (1940) - Pal Sokağı Çocukları (1906) - Martin Eden (1909) - Kaputt (1944) - Niteliksiz Adam 1 (1930) Başarılı olduğu tek alan edebiyat olmayan Hakan Günday, aynı zamanda çok iyi bir senaryo yazarıdır. Türkiye'nin en iyi polisiye ve macera dizilerinden olan, 2018 yapımı Şahsiyet dizisinin ve Müslüm Gürses'in hayatını anlatan Müslüm filminin, senaryo yazarlığını yapmıştır. Şahsiyet; iMDB listesinde dünyada en iyi 40 dizi arasına girerken, Müslüm filmi; En İyi Film Ödülü'ne layık görüldü. 2005 yılında yazdığı ve kuyumculuk dünyasını eleştirdiği romanı Malafa, 17. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali için oyunlaştırılmıştır. 2013 yılında yazdığı ve mülteci sorununu ele aldığı kitabı Daha, 2017 yılında Onur Saylak tarafından sinema filmi haline getirilmiştir. 2011 yılında yazdığı, çeşitli dünya dillerine çevrilen Az adlı romanı, Dünya Kitap Yılın En İyi Telif Romanı ödülünü almıştır. 2009 yılında yazdığı Ziyan kitabı ile, Türk Fransız Edebiyat Ödülünü; Fransızcaya Encore adıyla çevrilen Daha romanıyla da, Fransa'nın saygın edebiyat ödülü, Prix Medicis En İyi Yabancı Roman Ödülü nü almııştır. Aynı zamanda, Almanya'daki Hermann Hesse Vakfı tarafından iki yılda bir verilen ve oldukça önemli bir ödül olan Uluslararası Hermann Hesse Ödülü ne, 2022 yılında çevirmeniyle beraber layık görülmüştür. Eğer yazarı okumaya hazırsanız, sizler için hazırladığımız Hakan Günday Okuma Rehberi adlı yazımıza mutlaka göz atmanızı öneririz! - Günday, Hakan. Daha. İstanbul: Doğan Kitap, 2013. - Günday, Hakan. Az. İstanbul: Doğan Kitap, 2011.


Hukuk, adalet, suç ve ceza, Batı edebiyatının sıklıkla işlenen konuları arasındadır. Dostoyevski'nin Suç ve Ceza romanı bu alanda 19. yüzyılın dönüm noktası olmuştur. Suç ve Ceza, sadece adalet ve hukuk değil; yalnızlık, bireysellik, karamsarlık, çarpık düzen, başkaldırı gibi unsurların da romana dahil edildiği bir klasik haline gelmiştir. Romanda toplumsal kalıpların insanları giderek yok ettiği, onları yavaş yavaş benliklerinden uzaklaştırdığı ve onların mutluluklarını teker teker elinden alışı ustalıkla işlenmiştir. Çağımızın edebiyata, sanata ve kültüre ihtiyacı olduğu bu zamanda kitap okumak insanlığın vazifelerinden biridir. Suç ve Ceza yediden yetmişe herkesin bildiği bir kitaptır ve eğer okuyup okumamakta kararsız kaldıysanız gelin size okumanız için 7 farklı sebep sıralayalım. Suç ve Ceza, içerdiği derin anlamları fark ettiğimizde basit bir roman olmaktan çıkar. İşlediği cinayet nedeniyle toplumdan uzaklaşan ve kendi dünyasına çekilen birey, romanın içerisinde Dostoyevski'nin ustalıkla işlediği konulardan biridir. İnsanlığın iyiliği için suç işlemek adalet midir? Suçun işlenmesinde çevresel faktörler, psikolojik etkenler ne kadar etkilidir? Suçu işledikten sonra aydın bir insanın ahlaki bir çöküşe geçmesi onu gerçekten bir suçlu haline getirir mi? gibi sorular romanın ana fikrini oluşturur. Ahlaki çöküntünün yanı sıra toplumsal eşitsizlik, benliğinin yok oluşu ve kafasında dönüp duran iyilik ve kötülük kavramları Raskolnikov'un iç dünyasının karmaşıklığını okurlara yansıtır. Suç ve Ceza'yı tek bir konuya indirgemek, romanda yer alan diğer konuları görmezden gelmek demek olur ki bu kadar geniş çaplı bir eser için yetersiz gelebilir. Örneğin felsefe, psikoloji, toplum ve hukuk, ahlak gibi konular romanı büyük ölçüde oluşturan konulardandır. Betimlemeler, olayın kurgusu, yaşanılan olayların insan ruhu üzerinde bıraktığı etkiler ve her sayfasında inişli çıkışlı her duyguyu okura yaşatması, eseri tam bir başyapıt haline getirmiştir. Roman 1866'da basılmıştır. Yaşadığı dönemi oldukça iyi yansıtabilmiş bu eseri klasik haline getiren unsurlardan biri de güncelliğini hala koruyor olmasıdır. Romandaki olaylar her dönemde yaşanmaya devam etmiş, insanın yaşadığı ruhsal bunalımlar, çöküşler, heyecanlar ve diğer mutluluklar insanlık var olduğu sürece yerini korumuştur. Yani aslında romandaki hiçbir konu yabancı değildir. İşlenen cinayetler, aşk, yoksulluk, sefalet, kaygı günümüz insanının aslında her gün karşılaştığı sorunlardır. Suç ve Ceza'nın ve daha birçok önemli roman ve öykünün yaratıcısı Dostoyevski, çağının çok ötesinde bir yazar olmuştur. Politikaya yönelmesi, aleyhine söylentiler çıkmasına neden olmuş bunun sonucunda tutuklanmış ve idam cezasına çarptırılmıştır. Af kararının çıkmasıyla birlikte idam cezası kürek ve hapis cezasına çevrilmiş, Sibirya'ya sürgüne gönderilmiştir. Suç ve ceza kavramlarıyla tanışması bu dönemde olmuştur. Özgürlüğüne kavuştuktan sonra St. Petersburg'a dönmüş hastalık ve borçları nedeniyle bunalıma girmiştir. Aslında Raskolnikov'un yaşadığı buhranın benzerini Dostoyevski'de de görmek mümkündür. İçerisinde bolca psikolojik tahliller barındıran Suç ve Ceza, insanlığın neden böyle suçlara karıştığı, toplumdan neden soyutlandığı, neden hayata karşı karamsarlık yaşadığını okurlara tüm açıklığıyla gösterir. Raskolnikov'un iç dünyasına yolculuk yaptığınız sırada tüm bu sorulara cevap bulabiliyorsunuz. Kitaptaki psikolojik tahliller sayesinde, Raskolnikov'un eylemlerine onu tanıyarak anlam verebiliyorsunuz. Empati; bir başkasının duygularını, içinde bulunduğu durum neticesinde yaptığı davranışların nedenini anlamak ve içselleştirmektir. Tüm kitap boyunca okurun empati kurarak kendini bir katilin yerine koyması oldukça farklı bir deneyim olacaktır okur için. İkilemde kalarak, çıkmaza girerek, bazen içinde yer aldığımız durumdan kurtulmak isteyerek romanı okumak sizlere bütün duyguları derinden hissettirecektir. Romanın ilk film uyarlaması olan Raskolnikow, Alman yönetmen Robert Wiene'nin yönettiği 1923 yapımı sessiz bir filmdir. Japonya, Amerika, Rusya ve İngiltere gibi farklı ülkelerden de romanın sinemaya uyarlamasını görebilirsiniz.


Yazar ve müzisyen kimliğiyle tanıdığımız Zülfü Livaneli, aynı zamanda politikacı, senarist, yönetmen ve film müziği bestecisidir. Bu çok yönlü hayatın içerisinden biz bu yazımızda yazar kimliği üstünde duracağız. Edebi bir tür sanatçısı olarak şüphesiz ülkemizin en çok satan yazarlarından biri olmayı başaran Livaneli, kitaplarıyla gençleri de peşinden sürüklemeyi başarmakta. Yurt dışında da benzer bir başarıya imza atmasıyla Türkiye'yi ve Türk Edebiyatı'nı tanıtma konusunda önemli bir misyon edindiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Peki bu başarının sırrı ne? Gelin, hep birlikte 7 maddede bu sırrı çözmeye çalışalım! Livaneli, eserleriyle çok geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmektedir. En bilindik eserleri olan Serenad ve Kardeşimin Hikayesi'nin milyona ulaşan baskıları ile oldukça farklı ama geniş yelpazedeki okuyucu profillerine ulaşmayı başarmıştır. Yazarın bu başarısının en büyük sebeplerinden biri ise şüphesiz dil ve üslubu kullanmadaki başarısıdır. Livaneli'nin anlatımındaki duruluk ve yalınlık, anlaşılabilir olmayı beraberinde getirmiştir. Kitaplardaki ağdalı ve anlaşılması zor anlatımın okuyucuda negatif etki bıraktığını düşünürsek yazarın tercihi, okuyucuyu çekme konusunda oldukça avantajlı bir konumda yer alır. Fakat bu yalın anlatım tekdüzeliğe neden olmamıştır. Aksine Livaneli gerekli yerlerde uzun betimlemeler ve tahliller yapmaktan kaçınmamıştır. Buradaki sihri ise kelime seçimlerindeki titizliğidir. Livaneli ilk romanını yazdıktan sonra kendine üslup tarzı olarak Naima ve Evliya Çelebi'nin üsluplarını yakın gördüğünü ve onlardan esinlendiğini ifade etmiştir. Kendine has anlayışıyla onların tarzını birleştirerek oluşturduğu anlatım üslubu, Livaneli kitaplarının akıcılığını oluşturan ana etkendir. Zülfü Livaneli, kitaplarında genellikle toplumsal konular ve temalar üzerinde durmuştur. Neredeyse her kitabında dikkatle işlediği kadın karakterleriyle ise tema olarak da kadınların kimlik arayışını sık sık karşımıza çıkarmıştır. Bunu bazen, kadın olarak kendinin öneminin farkında olan bir kadın karakterinin, ataerkil topluma karşı savaşını anlatarak yapar. Tıpkı Serenad'daki Maya Duran, Leyla'nın Evi'ndeki Leyla gibi. Fakat tam tersi olarak kadın olmayı, en baştan kaybetmek olarak görüp değerinin farkında olmayan kadın karakterleri de işler. Ama kitap akışında onların farkındalığa ve özgürlüğe erişme süreçlerini de görürüz. Bu bakımdan Livaneli, kadınların bu yoldaki mücadelelerine hep umut ışığı olmuştur. Özellikle Türk kadının coğrafyamızda yaşadığı zorlukları, Doğu Batı arasındaki kadın tiplemelerinin farklılıklarını; kurguladığı gerçekçi karakterlerle başarıyla işlemiştir. Yaşamları, meslekleri, düşünce yapıları her ne kadar farklı olursa olsun güçlü ve mücadeleci kadın karakterleriyle, konuyla ilgili olumsuz yargıların karşısında bir duruş sergilemiştir. Livaneli'nin yukarıda bahsettiğimiz çok yönlülüğü eserlerine de yansımıştır. Tecrübelerini ve yaratıcılığını yansıttığı kitapları salt bir edebi eserden daha fazlası olmuştur. Özellikle de yaptığı betimlemelerde sahip olduğu sinematografik gücün izlerini görürüz. Daha önceki yönetmenlik ve senaristlik tecrübelerinin getirisi olarak teknik sinema bilgisine de sahip olan Livaneli, bunu başarıyla anlatımına da aktarır. Victor Hugo ile bütünleşmiş olan hayal ettirmeden gözde canlandıran betimlemelere onun kitaplarında da sıklıkla rastlarız. Livaneli bunu özellikle mekan tasvirlerinde çok uzatmadan, yerinde kelime seçimleriyle sıkça karşımıza çıkarır. Kitaplarının genelinde, ülkemizin birçok tarihi olayını da görürüz, özellikle de çok bilinmeyen olayları. Serenad'da gördüğümüz Struma Faciası bunlardan sadece biri. Tarih ve Osmanlı sevgisini romanlarına taşıyan Livaneli, aynı zamanda Türkiye'nin çok katmanlı yapısını ve toplumun sosyal durumunu çok iyi gözlemlemiş bir yazardır. Gözlemlediği bu toplumsal yapıyı ise işleyeceği konuyla birlikte başarılı bir şekilde aynı potada eritir. Yani kitaplarını okurken bir okuyucu olarak anlatılanda kendimizi ve çevremizi görmemiz kaçınılmazdır. Bu yönüyle bazı okuyucular farklı bir bakış açısıyla kendi içine dönüp yeniden değerlendirirken bazıları da ayna tutulan toplumun gerçekleriyle tekrar yüzleşme fırsatını yakalar. Anlatımlarındaki sürükleyiciliği bir kenara bırakırsak yarattığı karakterlerin gerçekçiliği, olayların olağan akışında ilerlemesiyle okuyucuyu kurgu-gerçek ayrımı konusunda zorda bıraktığını söyleyebiliriz. Hatta bir röportajında konuyla ilgili olarak, Huzursuzluk kitabındaki baş karakter Melek Naz'ın gerçek sanıldığını ve Mardin'deki kitapta anlatılan manastıra gelenlerin karakteri sorduklarını gülerek anlatır. Livaneli'nin kitaplarında zamanı kullanma biçimi oldukça geniş bir perspektife sahiptir. Zamanı sadece olayın yaşandığı anda tutmaz, zaman zaman geriye sarar zaman zaman da ileriye atlatır. Yani zaman da anlattığı olay ve kişiler gibi yönü belli olmayan bir yolda ilerler. Zamanı, bu şekilde kullanmasının ise anlatımına bir derinlik kattığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Bu derinliği olayın akış sürecinde bilhassa karakterlerin devinimi içinde rahatlıkla gözlemleyebiliriz. Livaneli'nin zamanda yaptığı ustaca geçişler, karakterin gelişimi ve değişiminin zeminini oluşturur. Bu noktada yazar, zaman ile birlikte mekan unsurunu da aktif bir şekilde kullanır. Mekan, genellikle karakterin iç dünyasını ve toplumdaki yerini yansıtma amaçlı kullanımıyla karşımıza çıkar. Bu bağlamda Livaneli, hikayedeki yolculuğu okuyucuya zamanla anlatırken mekanı ise bu aktarımda bir araç olarak görür. İçerik ve biçim bir anlatının ayrılmaz iki temel unsurudur. Bu iki unsuru birleştirmek ise son derece incelik gerektiren bir iştir. İçerik ve biçimin uyumsuz olduğu ya da ikisinden birinin daha ön planda olup diğerinin yetersiz kaldığı birçok örnekle karşılaşmışızdır. Ama Livaneli'nin eserlerinde bunu görmek pek mümkün değil. Yazdıklarını içerik bakımından zengin kaynaklarla besleyen yazar; tarihten, yaşanmış olaylardan, hayal gücünden ayrı ayrı beslenir ve bir noktada bunları birleştirerek başarılı bir içerik sunar. Fakat bu içeriği sunarken ona vereceği biçimin öneminin de bir hayli farkındadır. Anlatacağı olayı ya da durumu, nasıl en iyi şekilde aktaracağı noktasında farklı anlatım tekniklerinden yararlanır. Örneğin genel olarak romanlarında geniş bir zaman dilimini kullandığı için geçmişteki bir olaya dikkat çekmek istediği zaman okuyucuyu sıkmadan ama gerekli noktalara yer vereceği şekilde geçmişi özetler, burada özetleme tekniğini görürüz. Leyla'nın Evi'nde karakterin iç dünyasına daha içten bir bakış açısı katmak için mektup ile anlatımdan yararlanmıştır. Kısacası Livaneli, titizlikle seçtiği anlatısının içeriğini, ona en uygun formla birleştirip eksiksiz bir anlatı yaratır.


Arjantin doğumlu Fransız yönetmen Gaspar Noe, bizzat yazıp yönettiği uzun metraj filmleriyle, film eleştirmenlerinin nefret ve takdirini aynı anda elde etmeyi başaran nadir yönetmenler arasındadır. İlk kez 1998 yılında Cannes Film Festivali'nin uzun metraj kategorisinde yer alan Gaspar Noe'nin ilerleyen yıllarda yöneteceği altı filmi de dünya prömiyerini Cannes'da gerçekleştirmiştir. Cannes Film Festivali'nde birden çok filmi ile seyircilerin tepkisini üzerine çeken Gaspar Noe'nin filmlerini hala izlemediyseniz, daha önce tanık olmadığınız fikir, teknik ve baş döndürücü sekanslara şahit olacağınıza şüphe yok. Seul Contre Tous'un hikayesi, Gaspar Noe'nin 1991 yılında Cannes Film Festivali'nde en iyi kısa film ödülünü alan 'Carne' filminde yarattığı 'kasap' karakterine dayanmaktadır. Gaspar Noe, filmin başlangıcını ahlak kavramı üzerine kısa bir söylev ile açmaktadır. Ardından filmin ana karakterini, doğumundan itibaren art arda gösterilen fotoğraflı anlatımlarla seyirciyle tanıştırır. Filmin geri kalanı boyunca karakterin kendisiyle gerçekleştirdiği iç hesaplaşmalarına çok sık tanık oluruz. İç sesin yoğun olarak kullanıldığı bu film, Gaspar Noe'nin filmin açılışında tabir ettiği üzere Yalnız bir kasabın kendi pisliği içindeki dramını sunar. İlk uzun metraj girişimi olarak Seul Contre Tous, Gaspar Noe'nin filmografisinde önemli bir yerde durmaktadır. Irreversible, Gaspar Noe'nin belki de izleyiciyi en çok rahatsız eden filmidir. Filmin açılış sahnesi baş döndürücü bir kamera kullanımıyla birlikte başlarken, Seul Contre Tous filminde yer alan kasap karakteriyle tekrar karşılaşıyoruz. Kasap karakterini filmin geri kalanında görmesek de Gaspar Noe'nin, kendi yaratmış olduğu dünyalar arasında bu şekilde bağlantı sağlayarak izleyiciye, adeta benim gerçekliğime hoş geldiniz mesajını verdiğini söyleyebiliriz. Irreversible, jenerik kısmını filmin başlangıcında gördüğümüz, kurgusal olarak sondan başlangıca doğru ilerleyen bir akış göstermektedir. Bu haliyle izleyici, film içerisinde yaşanan olayları geçmişe doğru akan bir kurguyla birlikte anlamlandırmak zorunda kalır. Monica Bellucci ve Vincent Cassel'ın başrolü paylaştığı Irreversible, Gaspar Noe'nin filmleri arasında eleştirmenler tarafından en çok tartışılanıdır. Film içerisinde 10 dakikayı aşan tecavüz sahnesiyle birlikte yönetmen, izleyiciye şahit olduğu şiddeti iliklerine kadar hissettirir. Sahne süresinin uzunluğu, olayın gerçekçiliğine olan inancımızı artırırken, pasif izleyici olma durumumuzu rahatsız edici kılar. Cannes Film Festivali gösteriminde birçok izleyici bu sahne esnasında salonu terk etmiştir. Gaspar Noe, ikinci uzun metrajı olan Irreversible ile birlikte alışılmışın dışında işler yapacağını kanıtlamış ve sonraki filmleriyle de bunu desteklemiştir. 161 dakikaya yayılan süresiyle yönetmenin en uzun filmi olan Enter The Void, başlangıç sekansında adeta bir video oyunu gibi izleyiciye karakterin gözünden dünyayı gösterir. Seyirciyi karakterle özdeşleştiren ve olayları tam anlamıyla karakterin bakışından gösteren bu teknik, yarım saat boyunca devam eder. Bu sayede seyirci, uyuşturucu kullanıcısı ve satıcısı olan Oscar ile birlikte uyuşturucu içer, halüsinasyonlar görür, bayılır, ayılır. Gaspar Noe, filmde yer alacak uyuşturucu sahnelerini gerçeğe en yakın şekilde yansıtabilmek adına, filmde bahsi geçen uyuşturucuları bizzat deneyimleyerek etkilerini gözlemlemiştir. Tercih edilen çekim tekniğiyle birlikte karakterin deneyimleri izleyiciye en saf haliyle yansıtılmaktadır. Bu sayede seyirci adeta oyunun içine dahil edilir. Filmin ilerleyen bölümlerinde gerçekleşen olaylarla birlikte başlangıçta tercih edilen sinema dili de dönüşüme uğrar ve bu kez seyirci, gerçekliğin yitimine adım adım şahit olur. Renk, ışık, ses gibi sinemanın dilini oluşturan her faktörü çoğu zaman aşırıya kaçarak ve seyircinin duyularını harekete geçirerek kurgulayan Gaspar Noe, Love filminin başlangıç sekansını pornografik bir temelde tasarlamayı tercih etmiştir. Gasper Noe, Murphy ve Electra'yı filmin başlangıcında çırılçıplak bir şekilde seyirciye sunar. Böylece yönetmen, ilişkiler üzerine kurguladığı filminde samimi olacağını peşinen verir. Pornografik başlangıcın hemen ardından Murphy, başka bir kadınla birlikte yattığı yataktan telefonunun çalması üzerine uyanır. Karakterin kendisiyle konuşmasını yansıtan iç sesleri bu filminde de sıkça görürüz ki karakter uyandığı gibi kendisine sorular sorar. Gaspar Noe'nin filmlerinin bu yönü, hikayenin konusu ne olursa olsun, seyircinin karakterle empati kurmasına teşvik eder. Bu sayede yönetmen, karakterle seyircinin arkadaş olmasını sağlayan güçlü bir sinema dili yaratmaktadır. Daha sonra anlayacağımız üzere Murphy'nin yanında uyandığı Omi, Electra ile yaşadığı ilişkide cinsel hayatlarına sonradan dahil ettikleri kişidir. Üç kişi yaşadıkları cinsel birlikteliklerinde Omi'nin hamile kalmasının ardından Electra ortadan kaybolur. Murphy'i uyandıran telefon ise Electra'nın annesinden gelmektedir ve 2 aydır Electra'ya ulaşamadığını söyler. Filmde kurgusal olarak tek yönlü akış kullanmayı tercih etmeyen yönetmen, karmaşık bir akış içerisinde Murphy'nin penceresinden, Electra ve Omi ile yaşadığı ilişkiyi, örneğine çok rastlanmayan bir sinema diliyle seyirciye aktarır. Gaspar Noe, bu kez ışık, renk, müzik ve dansın ahengini sinema aracılığıyla karşımıza çıkartıyor. Climax, Fransa'da düzenlenecek yarışmaya hazırlanan bir dans grubunu konu almaktadır. Noe, filmin tanıtımı için sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla birlikte geçmişte aldığı eleştirilere provokatif bir şekilde karşılık vermiştir. Climax, açılışını karlı bir havada tek başına yürümeye çalışan bir kadının vücudundan akan kanlar ve bağırışlarıyla dolu sahneyle yapmaktadır. Sonrasında dansçıların kendilerini anlattığı video kasetler gösterilir. Böylece dans grubunun içerisinde bulunan insanlar seyirciye tanıtılır. Siren sesiyle başlayan Supernature Cerrone isimli elektronik müzikle birlikte 5 dakika boyunca süren dans koreografisinin, spor salonunu andıran kapalı bir alanda, ustalıkla tasarlanmış sekanslarıyla baş başa kalırız. Koreografinin bitişiyle birlikte dansçılar rahatlamak üzere önceden hazırlanmış içkilerini yudumlamaya koyulur. Film, birbirlerini tam anlamıyla tanımayan dans grubu üyelerinin diyaloglarıyla devam ederken birdenbire dansçıların gerçeklik algısı kaymaya başlar. Bir süre sonra içilen alkolün içerisine LSD karıştırıldığı anlaşılırken, 15-20 kişilik grubun her biri maddenin etkisi altına girer. Gerçekliğin altüst oluşu ve grup içerisindeki karmaşıklıklarla birlikte Climax, kontrolsüzlüğün nelere yol açabileceğini gözler önüne seriyor. Başrolünde Charlotte Gainsbourg ve Beatrice Dalle olan Lux Aeterna, kelimenin tam anlamıyla kaostan beslenen bir film. Kaos ortamını bir film setinin içerisinde göstermeyi tercih eden Gaspar Noe, film yapım süreçleriyle ilgili bir hesaplaşmaya girdiğini söyleyebiliriz. Filmin açılışında Dostoyevski'den alıntı yapan yönetmen, epileptik bir film ortaya koyacağını seyirciye en baştan bildirmektedir. Lux Aeterna, 15. Yüzyıldan 18. Yüzyıla kadar süren cadı avlarını, işkence ve idam yöntemlerini konu alan parça parça sahnelerle birlikte başlıyor. Bu görüntülerin ardından günümüz atmosferine yani film setinin içerisine geçilir. Film setinde, yönetmen ve oyuncunun bir şömine karşısında cadı katliamları üzerine sohbetiyle karşılaşırız. Bu sohbette anlaşıldığı üzere Charlotte Gainsbourg, yakılmak üzere olan bir cadıyı canlandıracaktır. Buradan itibaren Gaspar Noe, teknik açıdan ekranı ikiye bölmeyi seçerek, filmi iki farklı pencereden izletiyor. Film seti içerisinde süregelen problemlerin olduğu, yapımcı ve görüntü yönetmeninin diyaloglarıyla birlikte seyirciye aktarılırken, diğer yandan set içerisindeki kaotik atmosferi her yönüyle görmemiz sağlanıyor. 51 dakika süresiyle orta metraj kategorisinde değerlendirebileceğimiz Lux Aeterna, Gaspar Noe'nin belki de en deneysel çalışması olarak değerlendirilebilir. Gaspar Noe'nin yeni filmi Vortex, dünya prömiyerini 74. Cannes Film Festivalinde gerçekleştirdi. Türkiye'de 6 Mayıs 2022'de vizyona girecek olan Vortex, kadrosunda İtalyan korku sinemasının en önemli temsilcisi Dario Argento'ya yer verirken, Françoise Lebrun ve Alex Lutz'un da oyuncu kadrosunda yer aldığı biliniyor. Yaşlı bir çiftin hayatının son dönemlerini konu alacak olan film, Gaspar Noe'nin filmografisi düşünüldüğünde konusu ve bu yaşamsal süreci işleyiş tarzı açısından merak uyandırmakta.


Haruki Murakami, Çağdaş Dünya Edebiyatı'nın önde gelen isimlerinden biridir. 1949'da Japonya'da doğmuş ve Kobe'de büyümüş, fakat üniversitede Tokyo'ya taşınmıştır. Üniversitede Klasik Drama Eğitimi almış ve daha sonra eşi ile birlikte yedi yıl boyunca bir caz barı işletmiştir. Haşlanmış Harikalar Diyarı ve Dünyanın Sonu, Sahilde Kafka, İmkansızın Şarkısı, 1Q84 ve Karanlıktan Sonra önemli romanlarından bazılarıdır. Eserlerinde dikkat çeken unsurlardan biri okumayı kolaylaştıran sade bir anlatıma sahip olmasıdır. İlk eserine başlarken İngilizce yazmayı denemiş, fakat İngilizce kelime ve sözdizimi bilgisi sınırlı olduğu için ortaya süslü ifadelerden uzak, basit bir anlatım çıkmıştır. Bu da daha sonra kendisine özgü bir anlatım dili oluşturmasına yardımcı olmuştur. Murakami; kendisinin karakterlerini değil, karakterlerinin kendisini seçtiğini söyler. Hikayenin gidişatının karakteri oluşturduğunu ve bunun genellikle otomatik bir süreç olduğundan bahseder. Figürlerin; yalnızlık, inziva ve arayışa yönelik duygu ve düşünce dünyası, eserlerinde oldukça önemlidir. Bu da okuyucunun karakterlerin günlük hayatları ve rutinlerine dahil olmasını sağlar. Yolculuk, karakterlerin geçirdiği sürecin bir parçasıdır. Karakterler aynı zamanda kendilerini ortak bir noktada buluşturan bir gizeme sahiptirler. Örneğin Kumandanı Öldürmek adlı romandaki isimsiz bir ressam olan başkarakter, tek komşusu olan Menşiki, ondan kendisinin bir portresini yapmasını isteyene dek esrarengiz bir figür olarak kalır. Murakami'nin eserleri Doğu ve Batı arasında bir köprü işlevi görür. Kendini Japon Edebiyatı'ndan ayrı tutan yazar, eserleri batılı ögeler içerdiği ve Amerikan kültürüne atıflarda bulunduğu için Japon yazarlar tarafından eleştirilmiştir. Sahilde Kafka adlı eserindeki Johnnie Walker ve Colonel Sanders karakterleri bunun bir örneğidir. Japon Edebiyatı'nı sıkıcı bulduğu için yetişkinlik yıllarına kadar Amerikan Edebiyatı ile büyüyen Murakami, bu nedenle Amerikan Edebiyatı'nın içine işlemiş olduğunu söyler. Eserlerinde Coca Cola, McDonalds, Chivals Regal veya Denny's gibi marka ve zincirlere, aynı zamanda da Toyota gibi yerel markalara yer verir. Murakami eserlerinde büyülü gerçekçilik türüne yoğunlaşır. Aşina olduğumuz gerçekçi bir dünyaya fantastik elementler ekler ve bu ögelerin karakterlerin üstlerindeki etkisini ele alır. Örneğin Sahilde Kafka adlı romanında Nakata adındaki bir karakter ertesi gün gökten balık yağacağı kehanetinde bulunur. Kehanetin ertesi gün birebir gerçekleşmesi ise ona algısının, gerçeğin bir yansıması olabileceğini düşündürür. Karanlıktan Sonra adlı romanında ise farklı alemleri birleştirip romanın zaman, mekan ve kimlik algılarını bozar. Mantıksal olarak açıklanamayan şey, gerçeğin kendisine dönüşür. Hikayedeki, Yüzü Olmayan Adam bunlardan biridir. Eri Asai adındaki kızı iki aylık uykusundan uyanana dek onu sandalyeden ve televizyon ekranından izler. Televizyonun fişi takılı değildir. Okuyucu gerçeklikten şüpheye düşer. Neden Murakami okumamız gerektiğinin bir diğer sebebi ise metaforlar ve sembollerden oluşan bir dünya yaratmasıdır. Buna örnek olarak Zemberekkuşu'nun Güncesi adlı eserinden bir alıntı verilebilir: Düşünmeye çalışıyor, ama bir türlü kafamı doğru dürüst işletemiyordum. Doğrusu, neyi düşünmem gerektiğini bile bilmiyordum ki. Boş bir odaya benziyordu. Ve müzik içimde sadece boğuk, gelgeç bir yankı bırakıyordu. İmkansızın Şarkısı'nda ise Naoko adında bir karakter depresyonunun üstesinden gelmek için dağlık bir ormanda inzivaya çekilmiştir. Gölgeleri ve yoğunluğuyla birlikte orman, ergenlik yıllarını ve akıl hastalıklarını yansıtan bir sembole dönüşür. Ana karakter Toru Watanabe de, Naoko gibi depresif düşünceleriyle baş eder, ancak Naoko'yu ormanda her ziyaret edişinden sonra kendini daha iyi hisseder. Toru, ormandan çıkmayı ve ergenliğinin son yıllarını yakalamayı başarırken Naoko ormanın dışındaki hayattan korkar. Müzik, Murakami'nin hayatında olduğu gibi eserleri için de oldukça önemlidir. Bazı kitapları, adlarını parçalardan alır. Örneğin İmkansızın Şarkısı orijinal adını The Beatles'ın Norwegian Wood adlı şarkısından; Sınırın Güneyinde, Güneşin Batışında kitabı ise adını Nat King Cole'un gerçekte var olmayan South of the Border adlı parçasından alır. Romana adını veren Kumandanı Öldürmek adındaki tablo ise Mozart'ın Don Giovanni adlı operasına bir atıftır. Murakami aynı zamanda romanlarında bahsettiği şarkıları, resmi sitesinde her romana ayrı olacak şekilde çalma listelerine ayırmıştır. Murakami Amerikan Edebiyatı'ndan ve Batı kültüründen etkilense de, eserlerinde Japonya'dan ve Japon kültürüne ait parçalar görmek mümkündür. Eserlerinde birbirine geçmiş olan bu iki boyutluluk ve gerçekliğin Şintoizm inancıyla parallelik gösterdiği söylenebilir. Dünyayı kesin bir şekilde maddi ve manevi olarak ayırmak yerine ikisinin birleşimine ve arasındaki dengeye odaklanır. Hayvanlarla ve ruhani figürlerle kurulan iletişimler de bu inancın bir parçasıdır. Sahilde Kafka'daki Nakato adlı karakterin kedilerle konuşabilmesi ve Kafka adındaki figürün, adının Çekçede karga anlamına gelmesi buna bir örnektir. Kedilerin Japon kültüründe önemli bir yeri vardır ve iyi şans getirdiklerine inanılır. Bu nedenle ülke genelinde kedilere ayrılmış tapınaklar yer alır. Murakami, eserlerinde marka ve marka zincirlerine olduğu gibi bazı yazarlara ve eserlere atıflarda bulunur. Örneğin Sahilde Kafka'da Franz Kafka'nın eserleri ve Sophokles'in Kral Oidipus'u başta olmak üzere birçok yazar ve esere yer verilir. Romanda kendisine Kafka adını veren ana karakterin Ödipus Kompleksi bir metinlerarasılık örneği taşır. Kumandanı Öldürmek kitabında ise; Dostoyevski'nin Ecinniler kitabından, Lewis Carrol'ın Alice Harikalar Diyarında eserinden, Robin Hood ve Pocahontas'tan ve Akinari Ueda'nın Yağmur ve Ay Öyküleri'nden bahsedilir. Kitaptaki Menşiki karakterinin ise Murakami'nin sevdiği kitaplardan biri olan F. Scott Fitzgerald'ın romanına isim veren Gatsby karakteriyle benzerlik gösterdiği yorumu yapılabilir. Bu karakterlerin yaşam şartları, inançları ve eylemleri ortak bir noktada buluşur.


Jose Saramago, 1922 yılında Lizbon'da dünyaya geldi. Yoksul bir ailede doğması sebebiyle, ekonomik yetersizlikten okula devam edemedi. Makinistlik eğitimi almasının ardından ressamlık, editörlük, çevirmenlik gibi farklı meslekler yaptı. 1944 yılında evlendiği ressam İlda Reis ile beraberliği yirmi altı yıl sürdü, 1988 yılında ise Pilar del Rio ile evlendi. Saramago 1976'dan sonra ilgisini ve çalışmalarını tamamen kitaplarına yöneltmiştir. Mutlaka günde en az iki sayfa yazdığını söyleyen yazar, disiplinli oluşuyla bilinmekteydi. 2010 yılında İspanya'da hayatını kaybetti. Yakın tarihe kadar aramızda olan yazarın eserlerinin neden okunması gerektiğini 8 madde ile özetledik. Saramago, noktalama işaretlerinden yalnızca nokta ve virgül kullanmasıyla nam salmıştır. Bunun okuma esnasında bir karışıklık oluşturacağı düşünülse de, anlatımdaki ustalığı sayesinde onunla ilk kez tanışan okurlar bile diline kolayca adapte olabilir. Diyalogları düz yazı şeklinde yazması, kullandığı virgüllerden sonra zaman zaman büyük harfle başlaması gibi unsurlar yazının Saramago'ya ait olduğuna dair ipuçları verir. Bazı eserlerinde karakterlere ve mekanlara isim vermemesi ise bir başka anlatım özelliğidir. Doktorun eşi, siyah gözlüklü kız gibi karakter betimlemeleriyle okuru hiç sıkmadan olay örgüsünü ilerletir. Bu teknik, metindeki anlatıcının veya anlatılan karakterin zihninde aniden belirip kaybolan düşüncelerin; olduğu gibi, bir sıralamaya veya ölçüte bağlı kalmaksızın, sanki karakter bilinçsizce sayıklıyormuş gibi anlatıma dökülmesidir. Portekizli yazar Jose Saramago da bu tekniğin ustalarından kabul edilir. Zira Saramago okurken, eserdeki karakterin düşünceleriyle okurun düşünceleri birleşir ve okurun gözleri harflerin üstünde akıp gider. Eserdeki gerçeküstü karakter ile okur bütünleşir ve akış bittiğinde adeta okurun düşünceleri durmuş gibi olur. Din, siyaset, hükümetler, ahlak kuralları, dayatılan doğrular, hatta ölüm... Alışılagelmiş ne kadar kalıp varsa, hepsini ustaca bir dille yıkar Saramago. Örneğin Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş isimli kitabında, ölümsüzlük karşısında insanların tepkilerini, çelişkili duygularını, çaresizliklerini işler ve ölüm iyi ki varmış dedirtir. İsa'ya göre İncil eserinde ise, İsa'nın yaşam kronolojisine sadık kalarak ama olayları katılaşmış inançlar ve sarsılmaz kilise gerçeklerinin dışına çıkarak farklı bir bakış açısıyla, bilinen İsa figürüyle çelişkili şekilde anlatır. 1991 yılında yayımladığı bu kitapla, Portekiz Yazarlar Birliği Ödülü'nü kazandı ve Avrupa Birliği edebiyat yarışması olan Ariosto'ya aday gösterildi. Ancak Katolik kilisesinin baskılarından etkilenen Portekiz hükümeti, kitabın yarışmaya katılmasını yasakladı. Bu roman sebebiyle kilise tarafından aforoz edilen Saramago, ülkesini terk etmek zorunda kaldı. Muhakkak ki başarılı bir yazar olmak için en önemli özelliklerden biridir hayal gücü. Ancak okur, Saramago'nun yeni bir yapıtını okumaya başlarken, yazarın önceki kitaplarındaki dünyalara da benzemeyen bambaşka bir aleme açılacağını bilerek başlar. Anlatımından, noktalama işaretlerinden ve verdiği detaylardan izini belli etse de bu kez girdiğiniz kapının başka bir bahçeye açıldığını hemen fark eder ve adapte olursunuz. Tanıdık bir zeka ile karşılaşılsa da, bir sonraki sayfanın düşündürecekleri hep tekinsiz ve bilinmezliklerle doludur. Yazar, okuru kendi hayal dünyasının içine çekerken ne onu, ne de kendini hiç zorlamaz. Örneğin Körlük kitabının çıkış hikayesinin, bir restoranda yemeğini beklerken herkesin bir anda kör olması ihtimalini düşünmesiyle ortaya çıktığını söyler. İşte okuyanı da böyle aniden yanına çeker ve okur onun hayal dünyasında gezinirken bulur kendini. Kitapta hastalığın yaydığı korku, çaresizlik ve bunalımın toplumda oluşturduğu ahlaki çöküş, olay ve mekan, yazar tarafından ustalıkla betimlenir. Öyle ki, romandan uyarlanan 2008 yapımı Fernando Meirelles'in yönetmenliğini yaptığı aynı isimli film, ağır eleştirilerin hedefi olur. Yine de Saramago, tasarladığı dünyanın sinemaya uyarlanmasından mutluluk duyduğunu belirtmiştir. Yazarın filmi izledikten sonraki ilk anını buradan izleyebilirsiniz. Yazarın eserleri 25 farklı dile çevrilmiştir. İçinde yanan ateşini, umudunu ve insanlığın körleşmemesi için verdiği mücadeleyi kaleminin tüm gücüyle okurlara anlatması da elbette Saramago okumak için tek başına yeterli bir sebep. Yalnızca edebi bir roman okuduğumuzu düşünürken, son sayfayı bitirip kapağı kapattığımızda birkaç saniyeliğine dahi olsa gözlerimiz dalıyorsa, Saramago'nun ateşinden bir kıvılcım da bize sıçramış demektir. Ve yazarın dediği gibi: Okumak her zaman azınlık içindi, her zaman da öyle olacak. Öyleyse umuda ve azınlığa!