Nicolas de Stael Bey'in eserleriyle aşka düşmem yanlış hatırlamıyorsam 2010 yılına denk geliyor. O zamandan beri sessiz sedasız devam eden bu platonik sevdamın birkaç önemli anını bugün sizlerle paylaşmak istiyorum çünkü artık bu aşkı yüksek sesle yaşayacak kadar aşkıma güveniyorum. Dahası anlatmak istediğim birkaç ilginç nokta var. de Stael'le ilgili en önemli sorunum kendisini Türkçe sevemeyeceğiniz gibi İngilizce sevmenin de mümkün olmaması. Fransızca bilmiyorsanız ressama duyduğunuz sevgide bir başınasınız. Çünkü her nedense sanatçıyla ilgili yazılmış tüm kitaplar Fransızca olarak kalmış, mektupları bile İngilizce'ye çevrilmemiş. Yani sevdamı Fransızca bilmeden je t'aime sevgili Nico isimli bir kitap yazarak da anlatabilirdim. Onun yerine Güzelonlu'ya bu yazıyı eklemeye karar verdim çünkü bloglar ölmedi arkadaşlar! Bloglar ölmedi! 2014'te Le Havre'da Andre Malraux Modern Sanat Müzesi'nde Nicolas de Stael: Kuzeyin Işıkları, Güneyin Işıkları sergisi açılınca yağmur-çamur dinlemeden Le Havre trenine atlayıp bu müthiş güzellikteki şehre gitmiştim. Serginin hayal ettiğimden de başarılı çıkması ve müzenin koleksiyonundaki Boudin ve Vallotton'ların beni aşırı memnun etmesi sonucunda ıslanmak, sonrasında daha çok ve daha çok ıslanmak bile beni mutsuz edememişti. Sergide hiç fotoğraf çekmediğimi zannediyordum. Yukarıdaki ve aşağıdaki fotoğrafları bulunca çok sevindim. Sergi tek Stael'ım olsa bu olsun isterdim, hayır bu olsun isterdim, hayır kesinlikle bu olsun isterdim sayıklamalarımla geçti. Pahalı zevkleri olan bir insan olmamama rağmen bu sergideyken birine verebileceğiniz en romantik hediyenin ufak bir de Stael manzarası olacağını düşünmüştüm. Yalan söyleyecek değilim, hala da bazen öyle düşündüğüm zamanlar oluyor. Size ressamın hayatı ile ilgili çok fazla bilgi vermedim. Bu tip bilgilere ufak bir Google araması ile ulaşılabileceği için vaktinizi almak istemiyorum. Sadece şunu anlatmak istiyorum: 1955 yılının Mart ayında girdiği depresyondan kurtulamayan de Stael kendini Antibes'deki evinin taraçasından aşağı bırakarak intihar etmiş. Le Havre'daki sergiye gitmeden birkaç gün önce bir Diane Arbus sergisindeydim ve sevdiğim iki sanatçının da intihar ettiği gerçeği beni çok yaralamış olmalı ki sergide şu aşağıdaki fotoğrafı da çekmişim. Güzelonlu'da daha önce çeşitli sebeplerden anlattığım Güney Fransa gezisinin beni en çok heyecanlandıran yanlarından biri ressamın son günlerini geçirdiği Antibes'i görmekti. Ayrıca oradaki Picasso Müzesi'nde Picasso'ları değil ama de Stael'ları göreceğim için de mutluydum. Sonra Picasso Müzesi'ne gittim. Ressamın dört eserinden oluşan odasında uzun süre kaldım. Açıkçası daha çok eserinin burada olduğunu zannediyordum. Bu odadayken diğer Nicolas de Stael'lar nerede acaba diye de düşünmek için fırsatım oldu. Bu sorunun cevabını bu sene buldum. Büyük çoğunluğu Centre Pompidou'nün koleksiyonundaymış. Niye sergilemiyorlar, bilmiyorum. Vallahi bu Fransızların işlerine aklım ermiyor sevgili arkadaşlar. Abidin ve Güzin Dino'nun Nicolas de Stael'ın intiharından sonra ressamın Antibes'deki evinde bir süre yaşadıklarını ne zaman öğrendiğimi ise hatırlamıyorum. Ama bu bilgi bana çok öyküsel geldi. Dino'lar ressam hakkında bir şeyler yazmış mı diye hep merak ettim. Geçen sene sonunda bu sorunun cevabını bulabilecek kadar zamanım olduğunda riske girmek istemedim ve bu bilgiye kesinlikle ulaşabileceğimi düşündüğüm Abidin Dino'nun Toplu Yazılar kitabını okumaya başladım. Kitabı okurken Nicolas de Stael göz araması yapmayı kendime yakıştıramadığım için 1200 sayfanın 1200'ünü de okudum. Bu sayede Dino'nun politika, sanat, de Stael harici tüm sanatçılar, ailesi, toplum gibi konulardaki fikirlerini öğrendim. Koca kitapta ressamla ilgili tek satır geçmiyordu. Aynı günlerde bana Abidin Dino'nun Fikret Mualla için yazdığı Gören Göz İçin Fikret Mualla kitabı hediye edildi. Abidin Bey'e doyamadığımdan o kitabı da okumaya başladım ve 150 sayfalık kitabın 126. sayfasında peşinde koştuğum o yorumları sonunda buldum. Abidin Dino, de Stael hakkında yazmıştı! Aşağıda Dino'nun o satırlarını bulabilirsiniz. Dino'nun anlattıkları benim hayal ettiğimden bile daha iyi. Fransa'nın güneyinde, yaz aylarında, bir deniz feneri kadar deryaya banmış bir atölyenin kiracısıydım bir zamanlar. Burada ya son derece mutlu ya da ölesiye mutsuz olunabilirdi, ikisinin ortası yoktu. Nicolas de Stael ikincisini seçmişti. Oysa ki görünüşte başarılı bir insandı: Şato, birkaç atölye, kontratlar, sınırsız çalışma olanakları... Hepsi vardı. Genellikle kadınlardan yana şımartılmış olması yetmemişti mutluluğuna. Bir de aşırı çarçabuk hazırlanması gereken büyük bir sergi kontratı imzalamıştı, sözünde durabilmek, geceli gündüzlü çalışabilmek için, içki ile Maxitonu bir arada kullanıyor, bu son derece tehlikeli karmaya başvuruyordu. Sinirleri yıpratan bu dürtücü çarelere, o kış Antibes surlarını döven deli denizin uğultusu eklenince, kendini boşluğa atmış olması için yetmişti... Ayrıca soyut-somut sanat kavgasının gelişmeleri de ressamı sarsmış, kendi kendine karşı kuşkulara düşürmüş, sinirlerinin sarsılmasına yol açmıştı. şakası yok, estetika, politika kadar aforoz edilmelerin alanıdır. Stael'ın mavi cezvesinde Mualla'ya kahve yapan Dino. Ne acayip, değil mi? Peki bu üçlüye Ahmet Hamdi Tanpınar'ı eklemeye ne dersiniz? Bu yazıyı yazmaya karar verdikten sonra Internet'te kimler neler yazmış diye araştırdığımda aşağıdaki Tanpınar fotoğrafıyla karşılaştım. Tanpınar'ın keyifle poz verdiği bu balkon Abidin-Güzin Dino çiftinin Antibes'deki evine aitmiş. Tanpınar bu evi Adalet Cimcoz'a, Abidin çok güzel bir evde oturuyor. Akdeniz balkonunda. diye anlatmış. Bu yazının biraz dağınık olduğunun farkındayım. Ama düzeltmeye karar verirsem bir sene daha paylaşamayacağım için bırak dağınık kalsın diyor ve sizlere esenlikler diliyorum. Seneye görüşürüz. Her zamanki gibi şahane bir metin. Ancak Twitter'da paylaşılamıyor. Bilginiz olsun. Bunca zaman okunacaklar listemdeydi bu yazı. Beklediğimden de iyi çıktı. Ellerine sağlık. Ben de sanırım Degas yazısını seviyorum en çok, aynı dağınıklık sebebiyle. müthiş :) o balkonu ben de zihnimde çok hayal ettim Abidin Dino evle ilgili çok güzel konuşmuştu kitaplarında.. o cezvenin kendisi nerde acaba, keşke o kahvenin içildiği ana ışınlansam, fikret mualla'ya ayrı güzin-abidin çiftine ayrı dalar giderdim... yazı ve hayal kapımızı açan düşünceler için teşekkür ederim..


1993 bilemedin 1994 senesinde benim de yaşadığım kasabadaki bazı insanlar ufak bir değişim fark ettiler. Artık gerçek bir kitabevi müşterisi olabilmenin bedeli ufak bir yokuşu tırmanmak idi sadece. Raflarında -sadece- kitapların bulunduğu ve o kitapların nefes alabildiği bir yerdi burası. Hafif bunalımlı, biraz tribal fakat iyi niyetli olduğu her halinden belli sahibesi, o zamana kadar gidilen ve ilk göz ağrısı olan, aslına bakacak olursanız her zaman da öyle kalacak kitapçı beyefendi kadar güleryüzlü olmasa da, bu kitabevinin o kasabaya, hadi fazla büyütmeyelim, bazı kasabalılara kazandırdığı vizyon ve genişleme duygusunu yadsımamakta fayda var. Bu kitabevi o zamanlar ilk gençliklerini yaşamakta olan insanların yeni yazar ve kitapları keşfetmeleri için eşsiz bir mekandı. İstedikleri bir kitabı okuyabilmek için güleryüzlü beyefendinin oğlunun baba mesleğini geliştirmek için uğraştığı Beyoğlu'ndaki dükkanından ısmarlanan kitaplarını 3 hafta süreyle beklemek zorunda kalmamaları bu gençler için büyük bir yenilikti, mesela. Her şeye rağmen kasabada kitapsal anlamda devrim yapmış olan ufak ve de yeni mekana dönmekte fayda var. Çünkü anlatacaklarımın gerisi tamamen bu ufacık yer sayesinde oldu. Bu yeni mekana gidip gelmeye başlayan gençler gel zaman git zaman içerisinde tezgahların yan tarafında bulunan masada devasa boyutlarda bir dergi ile karşılaşırlar. Kimse onu anlamadığı için bu dükkanı açmış olan ve de saçlarının kıvırcık olmasından gayrı fiziki hiçbir detayı hatırlanamayan sahibe tam da o günlerde müşterilerinin de onu anlamadığına inanıp fena halde içerlemektedir. Sahibenin bu değişken ruh durumlarını fazla sallamayan gençler ise dergiye dikkat kesilmişlerdir, hele bir de dergiyi meşhur bir yayınevinin kitaplarını tanıtmak amacı ile bedava olarak dağıttığını öğrendiklerinde keyifleri iyice yerine gelir. Her biri birer dergi alıp çıkarken içlerinden bir tanesi derginin kapağının güzelliğinden etkilenip iki tane alarak ortamı terk eder. Dergilerden birisini okumak ve saklamak için diğerini ise odasına asacağı poster imalatında kullanmak için almıştır. Dergiyi okuyup fena halde beğenen bu gencimiz o dergi sayesinde çok sonraları çok severim diyeceği yazarlarla tanışır. Derginin eline aldığı kısıtlı miktardaki sayısından çok etkilenir. Bu güzel günler çabuk geçer, önce derginin boyutları küçülür, sonra parayla satılmaya başlar tam buna da şükür diyecekken tribal bünyeli sahibe aylık depresyonlarından birinden kurtulamaz ve dükkanının kapısına kilit vurur. Kitabevini ve dergiyi aynı anda kaybeden gencimiz biraz afallar ama hayatına devam eder. Deniz kenarındaki gazeteciyle daha önce başka bir dergiyi getirmesi için sonuçsuz bir mücadaleye girdiği için bu dergiyi getirtmek için uğraşmaz. Yine de bu hikaye burada bitmez, aksine yeni açılımlarla devam eder. Gencimiz dergide okuduğu kitap tanıtımlarından birinde yeni bir yazar ile tanışır. Bu isim Richard Brautigan'dır ve kitap Karpuz Şekerinde'dir. Karpuz Şekerinde ergen bünyede tarif edilemez etkiler bırakır. Mesela ilk defa bir yazarın naif olmasında hiçbir sakınca olmadığını fark eder ve ilk defa bir kitabı yazarının yerine kendisinin yazmış olmasını yürekten ister. Emin olmamakla beraber zannediyorum ki Karpuz Şekerinde'yi bu kadar sevmesinin bir sebebi de o dönemlerde kendisinin de Brautigan kadar naif olmasıdır ve yine düşünüyorum da Brautigan'ı hala sevmekte olan bu neredeyse eski gencin şu andaki sevgisinin bir sebebi de bir gün yine o naifliğe dönebileceğine inanmasıdır. Bu gencimiz için kitaplara ulaşmak, kasabasını terk ettikten sonra o kadar da zor olmamaya başlar. O dönemlerde Brautigan'ın Türkçe'ye çevrilmiş/çevrilmemiş bütün kitaplarını toparlar, okur ve şunu itiraf etmekte fayda var ki Brautigan ile birlikte anılan dönemdaşları bu gencimiz için o kadar da büyük bir anlam ifade etmezken ve okuma alışkanlığı çok başka yönlere kaymışken Brautigan o özel ve de güzel pozisyonunu korumaya devam eder. Siz sevgili buraya kadar okumuş okuyucuların da böyle hissettiği oldu mu bilemiyorum ama bazen bazı kelimeler olmadıkları halde çift anlamlıymış gibi gelir insana. Mesela naif, mesela güzel ve eğer dilimizin dışında bir örnek verecek olursak mesela lovely. Naif bazen safsalak manasında kullanılamayacak kadar güzeldir, güzel bazen kraliçelere yakıştırılamayacak kadar naiftir ve insan bazen hem güzel hem naif biriyle karşılaştığından içinden şöyle geçer: so lovely. İşte bu gencimiz için Brautigan bütün bunlardan birazdır. Naif, güzel, so lovely.


Müzelerde İncil temalı tabloları incelerken rahatsız hissettiğim o kadar çok şey görüyorum ki. Örneğin ressamların dürüst bir Yahudi'nin karısı olan Susanna'nın İncil'de anlatılan öyküsünü betimleme şekline hem kızıyor, hem de utanıyorum. Hikayeye göre yardımcılarına izin veren Susanna, evinin bahçesindeki havuzda yıkanırken kendisinden yaşlı iki adam kadını gözetler. Susanna tam evine girecekken karşısına çıkarlar ve kadına eğer onlarla sevişmezse bahçede genç bir erkekle buluştuğu dedikodusunu herkese yayacaklarını söylerler. Susanna bu tehditi kabul etmeyince erkekler söylediklerini yapar. Kadına ölüm cezası verilecekken Daniel adında bir adam ortaya çıkar ve yaşlı adamların sorgulanmasını gerektiğini söyler. Ayrı ayrı sorgulanan adamlara Susanna'nın sevgilisiyle hangi ağacın altında buluştuğu sorulur. Adamlardan biri sakız ağacı olduğunu söyler. Diğeri ağacın meşe olduğunu iddia edince yalanları ortaya çıkar ve Susanna beraat eder. İki sapık ölümle cezalandırılır. Bu öykü pek çok ressam tarafından betimlenmiştir. Aşağıda içlerinde Rubens ve Rembrandt'ın Susanna yorumlarının da olduğu rastgele örnekleri görebilirsiniz. Bu tabloları her gördüğümde HAYIR! diye bağırmak istiyorum. Lütfen resimlere dikkatle bakın. Bu resimlerde iki sapık tarafından tecavüz ya da ölümü seçmesi için zorlanan bir kadın suratı görebiliyor musunuz? Bu tehditin insana hissettirdiği dehşeti sanatçıların estetik kaygıları ve kimbilir belki de erkeklikleri karşısında kaybediyoruz. Bu tablolar arasında kadının itiraz eden ve tiksinen ifadesini görebildiğimiz bir tanesi var. 1610 yılında tamamlanan bu tablonun ressamı İtalyan Artemisia Gentileschi ve her açıdan ne kadar ilginç ki Artemisia bir kadın. 1593 yılında doğan Gentileschi'nin babası Toskanalı ressam Orazio Gentileschi. Orazio, çocuklarına resim dersi verirken kızının oğullarına göre daha yetenekli olduğunu fark etmiş ve onun devam etmesine izin vermiş. Böylece Artemisia, Caravaggio'nun takipçisi Barok ressamlardan biri haline gelebilmiş. Bu hafta, bana pek çok şey öğreten bir platform olan Tumblr'da aşağıdaki çalışma ve yukarıda size anlattığım düşüncelerimi paylaşan bir yazıyla karşılaştım. Tumblr'da Artemisia'nın Susanna ve Yaşlılar tablosuna yapılan restorasyonda Artemisia'nın kadının suratını ilk olarak bambaşka çizdiğinin ortaya çıktığı yazıyordu. Bu suratı gördüğümde gözlerim yerinden oynadı ve çok heyecanlandım. Ama Tumblr'la ilgili ikinci kuralımı uyguladığımda bu bilginin doğru olmadığını gördüm. Olan şuydu: Bu eser, sanatçı Kathleen Gilje'e aitti ve Revised and Restored: The Art of Kathleen Gilje sergisinde yer almıştı. Gilje hem Gentileschi'nin cesaretine saygısını göstermek, hem onun kendi yaşam öyküsündeki zorluklara dikkat çekmek, hem de kadının o dönemde cesaretle başlattığını tamamlamak istemişti. Kathleen Gilje'nin çalışması çok sarsıcı. Benim de bir kadın ve ona tecavüze yeltenen iki erkeğin hikayesini anlatan bir tablodan beklentim Gilje'nin Artemisia Gentileschi'nin Susanna ve Yaşlılar tablosuna x-ray ile baktığında gördüğünü iddia ettiği şey kesinlikle. Konu Susanna ve Yaşlılar ise Artemisia'nın yaşamındaki bir noktayı daha konuşmamız gerekiyor. Artemisia 17 yaşındayken babası, genç kıza, ortak işler de yaptığı ressam Agostino Tassi'den ders aldırmaya karar verdi. Tassi bu dersler sırasında kıza tecavüz etti. Orazio bu olayı duyduğunda Tassi'yi mahkemeye verdi. Artemisia'ya mahkeme boyunca doğruyu söylediğini teyit etmek için işkence yaptılar. Mahkeme sonunda Tassi'ye bir sene hapis cezası verildi. Artemisia'nın tecavüz sonrası yaptığı tablolardan biri de Holofernes'in Başını Kesen Judith. Bu tablodaki kadınların kararlılığı ve çabası kayda değer. Üçlünün yüz ifadeleriyle Caravaggio'nun ünlü Judith'indeki ifadeleri karşılaştırmakta fayda var. Bu konuda anlatacak daha çok fazla şey olduğunu düşünüp yeni bir paragrafa başladığım şu an fark ettim ki anlatmak istediğim şeyleri bitirdim. Artemisia, kadından ressam olmayacağı düşünülen bir dönemde ressam olabilmiş, kadın olması yüzünden türlü zorluklar yaşamış yine de vazgeçmemiş ve mücadeleye devam etmiş bir kadınmış. Sırf bu yüzden bile onu seviyorum. Babam Caravaggio'nun Judith'ini gösterdiğinde hayal kırıklığına uğradığımı hatırlıyorum. Bir adamın kafasını keserken tamamen pasif görünüyordu. Caravaggio, bütün duyguyu adama yüklemişti. Tek bir düşünceye odaklanmış bir kadın hayal edemediği çok açıktı. Ben kadının düşüncelerini resmetmek istiyordum. Tabii böyle bir şey mümkünse... Eyleminin kayıtsız şartsız gerektirdiği kararlılık, konsantrasyon ve inançla. Çok teşekkürler alıntı için. Tam da düşündüklerimizi anlatmış.


Geçen yaz en sevdiğim tablolardan Kırda Öğle Yemeği'nden esinlenerek yapılmış çalışmaları incelerken yukarıdaki fillerle karşılaştım. Bu eser benim bir değil, iki tutkumu bir araya getirmişti: Manet ve filler! Resmin kime ait olduğunu ve niçin yapıldığı ufak bir araştırma sonucu bulduktan sonra artık tek amacım vardı: Babar's Museum of Art isimli çocuk kitabına sahip olmak. Hevesle kitabı ısmarladım, birkaç hafta bekledim ve sonunda bana ulaştığında çok ama çok mutlu oldum. Babar'ın Sanat Müzesi, ünlü ve çok kitaplı bir serinin üyesi. Fransız yazar ve çizer Jean de Brunhoff, fil Babar karakterini 1931 yılında eşi Cecile'in çocuklarına anlatmak için uydurduğu hikayelerden etkilenerek yaratmış. Serinin ilk kitabı Histoire de Babar Fransa'da büyük başarı kazanınca, kitap 1933 yılında İngilizce'ye çevrilmiş ve hem Britanya'da hem de ABD'de yayımlanmış. Jean de Brunhoff'un 1937'deki ölümüne kadar altı hikaye daha basılmış. Yazarın ölümünün ardından bayrağı oğlu Laurent de Brunhoff devralmış. Bugün Babar'ın 45 civarında öyküsü kitabevlerinin raflarında yer alıyor. Televizyon için Babar'ın 78 bölüm çizgi dizisi de hazırlanmış. Bu bölümlerin bazılarına Youtube'dan erişebilirsiniz. Babar'ın kahramanı olduğu iki film de varmış. Tüm bunları okuduğumda Babar'ın Türkiye'de neden hiç bilinmediğini merak ettim. Sadece ben bilmiyor olabilir miyim diye birkaç arkadaşıma sordum ama onların da bu tatlı fillerden haberi yoktu. Gelelim elimizdeki tek hikaye olan Babar'ın Sanat Müzesi'ne. Bu kitabı Laurent de Brunhoff 2003'te yazmış ve resimlemiş. Konusunu kısaca anlatayım. Celesteville'de yaşayan fillerin kralı olan Babar, karısı Celeste ve çocuklarıyla mutlu bir hayat sürmektedir. Derken bir gün şehrin tren istasyonunun artık Celestevillelilere yetmediği ortaya çıkar ve Celeste bu tren istasyonunu senelerdir Babar'la biriktirdikleri tüm sanat eserlerini sergilemek için bir müzeye çevirmeye karar verir. Kitaptaki bazı sanat eserleri gerçekten Orsay Müzesi'nin koleksiyonunda yer alıyor. Manet'nin Balkon'u ve Kırda Öğle Yemeği, James McNeill Whistler'ın Ressamın Annesi gibi. Ama bu koleksiyondaki eserler dışında Rubens, Velazquez, Goya, Bruegel, Seurat, Munch, Sargent, Vermeer, Pollock gibi türlü türlü ressamın filli tablolarını kitapta görebilirsiniz. Babar'ın Sanat Müzesi'nde Celeste ve Babar'ın müze açmaya karar vermelerinin ardından tüm şehrin yardımıyla binanın müzeye dönüştürülmesi, sanat eserlerinin yerleştirilmesi ve son olarak da müzeye ziyarete gelen genç fillerin bu eserlere verdikleri tepkiler komik bir dille anlatılıyor. Okumaktan zevk aldığım ve sizinle de paylaşmak istediğim bu kitapla ilgili kötü bir yan olduğunu ancak İnternet'te araştırma yaparken öğrenebildim. Babar'ın Sanat Müzesi, 2003 yılında yazıldığı için böyle göndermeler yok. Ancak serinin 1930'larda yazılmış ilk kitapları, Fransız sömürgeciliğini desteklediği ve ırkçılık yaptığı için eleştirilmiş. Ben kitabı okurken Celesteville'in Paris olduğunu düşünmüştüm. Oysa Celesteville, Kuzey Afrika'da bir şehirmiş ve bu yüzden eleştirmenler yazarı her yeri Paris'e benzetmeye ve dahası sömürgeleri Fransızlaştırmaya çalışmakla suçlamışlar. Bu iddiaların ne kadar doğru olduğunu serinin ilk kitaplarını okumadığım için bilmiyorum. Lakin, Babar'ın Sanat Müzesi'nde böyle bir kötü niyet görmediğimi, aksine mutluluk içinde sanat müzesi kuran babar mutlu fillerin sizi de mutlu edeceğine garanti verebilirim. Bu yazı sonlanırken birkaç gün içinde tekrar birlikte olacağımızın ve sizi ufak bir sürprizin beklediği müjdesini vermek istiyorum. Gözünüzü bu blog'dan ayırmayın. Aaa süper :) Şimdilerde çocuk olmak daha güzel bir şey olurdu sanki. Umarım müzeye de giderler bir ara. Benim de hiç bilmediğim bir çizgi filmdi. Herhalde Türkiye'de yayımlanmadı.


Herkese merhaba. Ne zaman Güzelonlu'yu çok sevdiğimi ve buraya her gün yazmak istediğimi düşünsem yazılara aylarca ara veriyorum. Baktım bu sefer de öyle olacak, duruma el koymaya karar verdim. Sosyal medyayı daha çok kullanmaya başladığımdan beri hoşuma giden/gitmeyen ufak tefek şeyleri sizlerle daha sık paylaşabiliyorum. Gene de klasörlerimin tozlu raflarında kalan çok fazla konu var. Dün o klasörleri karıştırırken, kırmızı olsun, beş kuruş fazla olsun diyen bir toplumda yetişsem de ilgimin pembeye yöneldiğini fark ettim. Oysa bu renge karşı sempatim olduğunu bile bilmiyordum. Ama biraz sonra göreceğiniz üzere varmış. Yazının devamını okuyacaklardan ufak bir ricam olacak. En çok hangi resmi sevdiğinizi benimle paylaşırsanız çok sevinirim. Yukarıdaki resim benim son günlerdeki favori ressamım Milton Avery'e ait. Avery, 1920'lere kadar Amerikan izlenimciliğini takip etmiş. 1920'lerin ortasında New York'a taşınmasıyla birlikte şekilleri basitleşmiş, eserlerinde renkler ön plana çıkmış. Avery'nin renk kullanımı Mark Rothko, Barnett Newman, Helen Frankenthaler gibi pek çok genç ressama da ilham vermiş. Ayrıca, Avery ve Rothko çok yakın arkadaşlarmış. Eğer Avery'nin pembeli kadınını beğendiyseniz diğer çalışmalarına bakmanızı tavsiye ederim. Henri de Toulouse-Lautrec'in locadan gösteriyi izleyen kadınıyla ilk kez Goya, Daumier, Toulouse-Lautrec isimli serginin afişinde karşılaşmıştım. Türkiye'deki müzelerden biri getirse pek çok kişiyi memnun edeceğini düşündüğüm bu sergide kendisini de görünce resme iyice bağlandım. O günden beri en sevdiğim Toulouse-Lautrec sorulduğunda cevabım bu eseri oluyor. Pembe elbisesiyle Sonja Knips'in portresinin çıplak gözle görülmesi gerektiğini düşünüyorum. Elbisedeki detaylar internetten anlaşılamayacak kadar büyüleyici. Bu tablo büyük bir Klimt koleksiyonuna sahip Belvedere Müzesi'nde sergileniyor. Yukarıdaki öpüşen çift ve versiyonlarıyla çok sık karşılaşıyorum. Birazcık beğeniyorum da. Jarek Puczel'e ait bu resim, The Jezabels grubunun Brick albümünün kapağında da kullanılmış. Ne zamandır hoşuma giden ama sizinle paylaşmak için bir sebep bulamadığım diğer bir resim Kim Cogan'a ait. Finali en acayip hikayeli pembelerden biriyle yapalım. Yukarıdaki çalışma Spencer Finch'e ait ve adı Jackie Kennedy'nin Şapkasının Rengini Hatırlamaya Çalışıyorum. Eşi John F. Kennedy'nin Dallas'ta suikaste uğradığı gün Jackie Kennedy'nin üzerinde pembe bir Chanel takım elbise varmış. Suikastin ardından çok meşhur olan bu takımın kendine ait bir wikipedia maddesi bile var. İşte Spencer Finch, Jackie Kennedy'nin bu takımındaki pembe şapkanın rengini hatırlamaya ant içmiş. Dahası olay sadece yukarıdaki resimden ibaret değil. Aslında bu çalışma bütünün bir parçası. Finch'in Jackie Kennedy'nin Şapkasının Rengini Hatırlamaya Çalışıyorum'unun tamamını aşağıda görebilirsiniz. Yazıya Finch'i bu kadar uğraştırmış şapkayla veda edelim. İşte pembesi bulunmaya çalışılan o şapka! Umarım Aralık ayı içinde daha sık buluşuruz. Sevgiler. İlk ve son resim arasında gidip geldim. Son kararım ilk resimden yana. Yani Avery'nin pembeli kadını. Kim Cogan'ın resmini sevdim. Müziği de Psychedelic Furs'ün 1981 çıkışlı Talk Talk Talk adlı plağından Pretty In Pink olsun. oncelikle spencer finch' in jackie kennedy'nin sapkasinin rengini hatirlamaya calisiyorum adli eserini cok yaratici ve essiz buldum, ayrica opusen cift tablosu en cok sevdigim tablo oldu bu tablolar arasindan.


Geçen sene bu zamanlarda incelikli bir üslupla çekilmiş Beginners isimli filmi izlemiştim. Beginners'taki renkler, kullanılan mekanlar, eşyalar ve ışık beni büyülemişti ve buraya sevdiğim görüntüleri eklemeye karar vermiştim. Ama takip ettiğim iki blog'un benzer şekilde davrandığını görünce geç kaldığıma yanıp kararımdan dönmüştüm. Sonrasında birçok kere kendimi Beginners'taki güneş ışığını, bu ışığın vurduğu camları/mobilyaları/odaları düşünürken buldum. Tıpkı sevdiğiniz bir melodinin en olmadık anlarda kulaklarınızı ziyaret etmesi gibi bu ilham verici görüntüler gözlerimi kapattığım bazı zamanlarda oradaydılar. İşte o yüzden bugün en sevdiğim Beginners anlarını buraya eklemeye karar verdim. Artık ihtiyacım olduğunda blog'u açıp bu görüntülere bakabileceğim. Siz de ihtiyaç halinde gelmekten çekinmeyin. Sevgiler. :) Ben de ekran görüntülerini alırken bir kere daha izlemiş kadar oldum. California ışığı denen şeyi sevmeme sebep oldu bu film. . A single daisy stands in a vase in an empty kitchen. .


Çoğunluğun dehaların peşinde koştuğu bir dünyada, kendisini toplumdan ayıracak yetenekleri olmamasına ve hatta ileride çok fazla insan tarafından anılmayacak olmasına rağmen döneminde iz bırakmış adamlara ve bu adamların hayatlarını kurcalamayı seven bir azınlığa rastlanabilir. Örneğin, John Fowles'un Wormholesünü okuyanlar, yazar için bu adamın John Aubrey olduğunu fark etmiştir. Bu ilginin illa ki bir kişi üzerine yoğunlaşması elbette gerekmez ama bugünlerde bana Senin garip adamın kim? diye sorsalar cevabım Gaspard-Felix Tournachon nam-ı diğer Nadar olur. Nadar, babasının baskısı ile eczacılık okumaya çalışmış ama istediğinin bu olmadığını anlayınca Paris'e kaçıp gazetecilik yapmaya başlamış bir on dokuzuncu yüzyıl bıyıklısı. Aynı dönemlerde roman yazdığı ve karikatürist olarak para kazandığı da biliniyor. Ama onu günümüze ulaştıran özelliği fotoğrafçılığıdır. 1850'lerde fotoğraf çekmeye başlayan Nadar, pek çok ünlü ismi stüdyosunda ağırladı ve sonraki yüzyıllara Victor Hugo, George Sand, Delacroix gibi pek çok sanatçının siyah beyaz siluetlerini bırakan isim oldu. Ve fakat Nadar'ın özellikleri bununla bitmez, aksine başlar ve ilerledikçe ilginçleşir. Fotoğrafçılığını geliştirdikçe yeni ilgi alanları geliştiren Nadar, tarihteki ilk erotik fotoğraflara imza atan isimlerden biri. 1860'lara doğru bir başka ilgi alanı edindi kendisine: Balonculuk. Le Geant ismini verdiği bir balon yapan Tournachon, bununla havalanıp ilk defa havadan çevreyi fotoğraflayan insan ünvanını elde etti. Balonu Jules Verne'e de ilham kaynağı oldu ve Verne'in ünlü Balonla Beş Hafta romanı böyle ortaya çıktı. Yazarla yakın arkadaş olan fotoğrafçı onun romanlarındaki bazı karakterlerin de ta kendisidir. Nadar'ın destek verdiği bir diğer grup ise daha sonraları İzlenimciler olarak tanımlanacak genç ressamlardır.1874 yılında, meşhur Paris Salonu sergisine kabul edilmeyen bu sanatçılara stüdyosunun kapısını açıp onların tablolarını burada sergilemesini sağladı. Bu sergiyi gezen eleştirmen Louis Leroy, yazdığı makalede sergideki ressamlardan birinin eserinin ismi olan İzlenim: Gün Doğumu ile dalga geçmek için gruba İzlenimciler diye seslenince bu isim baki kaldı. Benim kendisi ile ilgili en ilginç bulduğum anı ise Nadar'ın bir zincirin başlangıç noktası olduğu Manet'nin meşhur Olympia'sının çizilme hikayesidir. Bu olayla ilgili okuduğum sekiz/dokuz kaynağın her birinde farklı bir hikaye olsa da bu blogun yazarı olarak elbette bana en ilginç gelenini anlatacağım. Janis Tomlinson'un eğer Robert Hughes daha iyisini yazmasaydı En sevdiğim Goya kitabı demekten çekinmeyeceğim, kütüphanemin nadide parçalarından olan Francisco Goya y Lucientes isimli biyografisinde okuduğuma göre Charles Baudelaire, arkadaşı olan Nadar'a İspanya'ya gittiğinde Goya'nın çizdiği Alba Düşesi olduğu iddia edilen nü tablonun fotoğrafını çekmesini rica eder. Nadar bu ricayı kırmaz ve bir süre sonra fotoğrafı şaire teslim eder. Baudelaire, fotoğrafı sergilemesi için Gustave Moreau'ya verir. Moreau'nun evinde bu fotoğrafı gören Manet'nin stüdyosunda bir süre sonra dünyanın en güzel kızıllarından birinin erotik bir çıplak tablosu oluşur. Böyle bir adamdır Nadar. Tamamen kendine özgü ilgi alanlarına ve neslinin önemli hareketlerinde arka plandaki parmağına gülümseyebileceğiniz o garip adamlardan. Aslına bakacak olursanız, fotoğrafçılığı ayrı bir konu. Onu bir kere daha konuşacağız.


Çoğunluğun dehaların peşinde koştuğu bir dünyada, kendisini toplumdan ayıracak yetenekleri olmamasına ve hatta ileride çok fazla insan tarafından anılmayacak olmasına rağmen döneminde iz bırakmış adamlara ve bu adamların hayatlarını kurcalamayı seven bir azınlığa rastlanabilir. demiştim bu blog'un ilk yazısında. Ne mutlu bana ki bu yaz o adamlardan birini daha buldum: Robert Boit. Günlükleri ya da aldıkları notlarla yaşadıkları zamanın kültürlerini bizlere ulaştırabilmiş insanlara gizliden gizliye saygı duyarım. Nerede okuduğumu maalesef hatırlayamadığım bir örnek vereceğim. 18. yüzyılın Kuzey Avrupa'sının günlük yemek alışkanlıkları o dönemde yaşamış bir ev hanımının özenli yemek tarifi defteri sayesinde bugün biliniyormuş. Tuttuğu ayrıntılı ama detaylarda boğulmayan günlükleri ile Bob Boit'in de bizlere bazı kapıları açtığı kesin. Bob Boit ile tanışmama takıntılarımdan biri olan John Singer Sargent'ın Edward Darley Boit'in Kızları isimli tablosu vesile oldu. Yaz başında Erica E. Hirshler'ın Sargent's Daughters: The Biography of a Painting kitabını aldım. Hirshler bu kitapta Sargent'ı, tablonun yapıldığı zamanın sanat anlayışını, benzer eserleri ve Boit ailesini anlatıyor. Tablonun sergilendiği Boston Güzel Sanatlar Müzesi'nde çalışan Hirshler bu kitabı büyük ölçüde kızların amcası Bobby Boit'in günlükleri sayesinde yazabilmiş. Hayatlarını seferi bir aile olarak geçirmiş Edward Darley Boit ve eşi Isa hem bu gezgin yaşantıları hem de dünya savaşı sebebiyle geride fazla belge bırakmamışlar. Ancak aşağıda güzel kızları Mary ve Georgia ile görülen gerçek bir Boston beyefendisi olan Bob tüm ailenin açığını kapatacak kadar güzel notlar tutmuş. Bob Boit, ressam olmaya karar verdikten sonra kızları ve eşiyle Avrupa'ya giden ve sonunda Paris'i mesken tutan ağabeyi Ned'i bu şehirde ziyaret ettiğinde gün boyunca yaptıklarıyla ilgili notlar almış. Bu notlar sayesinde Paris'te ekspat hayatı yaşayan Amerikalıların günlük yaşamlarını öğreniyoruz. Örneğin abi-kardeş alışverişin ardından Latin Quartier'de arabayla turluyor, kısa bir yürüyüş için Luxembourg Bahçeleri'nde mola veriyor ve öğle yemeği için o günlerin popüler mekanı Cafe de la Paix'ye gidiyorlar. Eve dönüp dinlenmelerinin ardından gece arkadaşları opera sanatçısı Emma Eames'i dinliyorlar. Ertesi gün Louvre'u ziyare ediyorlar. Bob Boit müzede sergilenen Van Dyck, Rembrandt, Titian, Rubens ve Velazquez'lerden çok etkileniyor. Öğle ve akşam yemekleri için gene popüler kafelere gidip geceyi Comedie Français'de oyun izleyerek sonlandırıyorlar. Bu yazılanları okuduğumda ilk aklıma gelen Edward Boit Paris'te bizi de ağırlasın oldu. Ama bu hayalleri kafamdan atabildiğimde Bobby Boit'in anlattıkları sayesinde toplumun bir seviyesinin kültürel yaşamıyla ilgili ne kadar çok öğrenebildiğime şaşırdım. Kitapta Boit'in kendi ifadelerine de yer verilmiş. Bir örneği buradan okuyabilirsiniz. Bu notların faydalı, kısa ama hiçbir detayı kaçırmayan tarzı beni çok etkiledi. İtiraf etmem gerekiyor ki kitabın aşağıdaki sayfasına gelene kadar Bob Boit'i sadece takdir etmiştim. Edward'ın evinin detaylı planını çizdiğini gördüğümde ise takdirim saygıya dönüştü. Bob Boit'in günümüzün imkanlarına sahip olduğunu düşünsenize. Neler yapacağını ve geleceğe nasıl faydalı kayıtlar bırakacağını hayal bile edemiyorum. Bob Boit'in beni bu kadar etkilemesinin sebebi yaptığının doğruluğunu ve geleceğe katkısını görebilmem ve dahası bu mevzu üzerinde uzun zamandır düşünmem herhalde. Her sene yaşadığı caddenin baştan sona fotoğraflarını çekmeye karar verip bunu hiçbir zaman uygulamamış bir insanım. Günlük yaşantımdaki rutinleri kaydetmeyi birçok kere düşündüm ama bir kere bile yapmadım. Ne de olsa bir şeyleri takdir etmenle o şeyleri uygulamaya geçirebilmen arasında fark var. Bob Boit bu sabıra ve hevese sahip olduğu için özel biriymiş. Son olarak sizinle zaman zaman attığım küçük adımlarımdan birini paylaşmak isterim: Paris'teki en sevdiğim şekerlemeci olan Denise Acabo'nun defterime çizdiğim krokisi. Denise Acabo kalbimi neden bazı şeylerin sadece mükemmele yakın olduğunu açıklayacak mükemmellikte karamellerinin yanı sıra pek sevdiğim menekşeli şekerlemeleri ile çalmış kadındır. Yazdıklarımın yarısının yanlış olması dışında mükemmele yakın bir kroki değil mi sizce? Bir gün eğer utanmazsam yüzümde hiç görülmemiş aydınlık gülümsemeyle Acabo'ya annemmişcesine sarıldığım fotoğrafı paylaşırım belki de. O güne kadar esenlikler. Yazının sonundaki Acobo krokisinde ise kalbimi çalan detaylar Moulin Rouge'un özenle kırmızıya boyanmış olması ve sol alttaki önemsiz bir sokak ibaresi oldu. Bravossimo! ben de sizi dikkatiniz için takdir ediyorum Kaptan! Yalnız adamcağız dediğiniz insanın bir zamanlar Boston'ın yarısına sahip olduğunu açıklamak isterim. Ha diyorsanız bakalım gönlü zengin mi? ona karışamam. O kroki tüm iyi niyetiyle o kadar çok typo barındırıyor ki isterseniz hiç kelimelere dökmeyelim. Onu typo'ları ile sevelim. Siz yabancı değilsiniz bu krokiyi neden çizdiğimi de açıklamak isterim: Denise Acabo'ya her gidişimde iki sokağın kesiştiği noktada durup bundan mı giriyordum, bundan mı? diye düşünüyor ve her seferinde yanlış olanından giriyordum. Bir gün olanlar oldu, kafamın tası attı ve ortaya bu kroki çıktı. Sanırım bu hikayeden üçüncü sokağın neden önemsiz olduğunu çıkartabilmişsinizdir. İyi akşamlar, mutlu yarınlar! Peki, iki sokağın kesiştiği yerde her durduğunuzda Dickens A Tale of Two Cities'e bir selam çakıyor muydunuz? Cevabınız evet ise Denise DENISE! Acabo'ya bir dahaki gidişinizde makaronlar benden. Değilse bir kese menekşeli şekerinizi alırım. Hiç darılmaca yok, iş başka arkadaşlık başka. Zaten diğer yarısı da abisinin karısınınmış. Servet aile içinde kalmış yani, uzağa gitmemiş. Size bir kutu şekerleme borcum var. Bir ara öderim.


Geçen ay içerisinde yurtdışına çıkmam gerekince gitmem gereken günlerin öncesine ve sonrasına bir tatil paketi yerleştirip nicedir yapmak istediğim aktiviteleri ve görmek istediğim yerleri aradan çıkarttım. Yıllanmış bazı dilekleri yerine getirince seyahat düşündüğümden çok daha keyifli geçti. Son ana kadar yapabileceğime bir türlü emin olamadığım şey ise bir hollandalıdan modern sanatın başlangıç günleriyle ilgili birinin mutlaka görmesi gerek yorumunu duyduğumuz Kröller- Müller Müzesi'ni ziyaret etmekti. Planlarım doğrultusunda son güne bırakmaya mecbur kaldığım bu ziyaret hem diğer istediklerimi yetiştiremezsem riskine hem de gitmeden önce Internet'ten çıkardığım ve gözüme çok sürreal görünen yol planına kurban gidebilirdi. Ama ne mutlu ki gitmedi ve Kröller Müller, ayrıldığım anda geri dönmek istediğim nadir yerlerden biri oldu. Helen Kröller-Müller'in koleksiyonunun vefatından sonra müzeye dönüştürülmesi ile oluşan mekanda karşılaşacağımı bildiğim eserler beni bir hayli heyecanlandırıyordu ama esas orada olduğundan habersiz olduklarım ve müzenin ortamı beni büyüledi. Bunda mekana ulaşmak için sarf ettiğim gözyaşartıcı çabanın da bir etkisi olabilir. Eğer bir gün oraya gitmeye karar verirseniz ya bu işe soğuk ve yağmurlu bir kış günü girişmeyin ya da hiç tereddüt etmeden araba kiralayın. Ben Amsterdam'dan 2 saatlik bir tren yolculuğu ile önce Ode-Birşey istasyonuna ulaştım. Ardından açık havada 40 dakika civarında otobüs bekledim. Yirmi dakika yolculuğun ardından bu otobüsün beni bıraktığı yol üstünde başka bir durakta 25 dakika daha otobüs bekledim. Bunun sonucunda Otterlo isimli yerleşim birimine ulaştığımda kendimi Funny Games'te sanmam da hiç boşuna değildi. Otterlo neredeyse boştu, evler haftasonu gelip ata binmek için sıcak ve misafirsever görünüyordu. Bir otel ve ufak bir market de gördüm. Bu küçük ama çekici yerden geçerek Milli Park'ın kapısına vardım. Parka girince hemen sol tarafta hoş bir sürpriz var: Milli park içinde bedava kullanabileceğiniz beyaz bisikletler. Bu bisikletlerden birine atlayıp 20-25 dakika kadar ormanın içinde sürerseniz kendinizi Kröller-Müller'in önünde buluyorsunuz. Tüm bunları size fotoğraflarla anlatmak isterdim fakat o soğukta çekebildiğim tek kare aşağıdaki oldu. Milli Park'ın bisikletlerine ise şu flickr linkinden erişebilirsiniz. Ve müze: Hava muhalefeti sebebiyle beş ya da altı ziyaretçinin olduğu, girişteki odada Lipchitz, Moore, Picasso, Derain gibi sanatçıların heykellerinin yerleştirildiği, bir oda dolusu Charley Toorop'la saatler geçirilebilecek, Bart van der Leck'lerin içine düştüğüm, Mondrian, Gris, Braque, Gauguin, Renoir, Monet, Signac, Seurat gibi olmazsa olmazları bünyesinde bulunduran, nerede olduğunu bilmediğim ve merak ettiğim Leger İskambil Oynayan Askerler'le -sonunda- karşılaşabildiğim, Bayan Helen'in hamisi olmasından mütevellit Van Gogh koleksiyonunun büyüklüğü ve çeşitliliği ile göz kamaştıran, bir değil tam üç Odilon Redon tablosu ile bu kadar dediğim, tam bu kadar demişken James Ensor'ları görüp bir daha kalakaldığım o müze Kröller-Müller oldu. ve heykel bahçesi: Koşar adım Dubuffet'nin Jardin d'email'ini ziyaret ettikten sonra mutluluk içinde geri kalanı dolaşılan, ayrılırken bir daha geleceğime yemin ederim diye kendinize söz verdiğiniz koskocaman her yerinden sürprizler fışkıran o bahçe. Kröller-Müller tüm bu özellikleriyle bir değil, birkaç gidişi hak eden müzelerden biri. Üstelik mevsimine göre değişeceğinden emin olduğum ortamını da çok merak ediyorum. Lafın kısası, sizin anlayacağınız, bendeniz geçen Kasım bir yemin ettim ki dönememl. Charley Toorop'un kadın olduğunu öğrendiğimde çok şaşırmıştım. Bu şaşkınlığın sebebinin soyadı Bruegel olan aileyle kafamda yer etmiş Flemenk sanatındaki baba-oğul geleneği olduğunu zannediyorum. Kolayca tahmin edebileceğiniz üzere Kröller-Müller'de benim ilgimi kızı kadar cezbetmeyen Jan Toorop'un da eserleri sergileniyor.


Fransız Teğmenin Kadını'nı ilk okuduğumda eserin filme uyarlandığını bilmiyordum. Daha sonraki yıllarda bu bilgiyi her nasılsa duyduğumda/öğrendiğimde ilk ve tek merak ettiğim Fowles'un filmde kendisini oynayıp oynamadığı oldu. Romanı okumuş olanlarınız biliyordur: Kitabın sonlarına doğru Charles trene biner ve bir süre Fowles ile birlikte seyahat ederler. O bölümü özellikle de Fowles'un Charles'a bakarak kendi kendine What the devil am I going to do with you? demesini severim. Senelerdir filmde Charles ve Fowles'un karşı karşıya oturup oturmadıkları ve Fowles'un anlamlı gözlerle adama bakıp bakmadığı nadir de olsa içimde bir şeyleri kemirse de bu konudaki gerçeği hiç öğrenmedim ve dahası öğrenmeye teşebbüs etmedim. Bu sabah ölümle ilgili ufak bir düşünceye dalmışken aklıma şöyle bir sahne düştü: Yıllar geçmiş, iyice yaşlanmışım. Yatağımda son nefesimi vermek üzere uzanmış bekliyorum. İlla ki beni seven biri elimi tutuyor. Elimi tutan şahsa yavaş hareketlerle biraz daha yaklaşmasını işaret ediyorum ve yüzlerimiz arasında çok küçük bir mesafe kalmışken kısık sesle John Fowles o filmde sahiden oynadı mı patron? diye soruyorum ve bu büyük gizemin cevabını öğrenemeden yaşama veda ediyorum. Fransız Teğmenin Kadınını kısa bir süredir okumaktayım ve korkarım kısa bir süre sonra da bitecek. Adından olsa gerek konusunu hep ağır, kasvetli bir şey sandım. Romanın yayımlanmasından bir on yıl sonra onun perdeye uyarlanması için boş yere çaba harcayanların önünde en büyük engeli oluşturan kuşkusuz Fransız Teğmeninin Kadını'nın anlatıcısıydı; Fowles'a göre Pinter ve Reisz için de büyük bir engel oluşturan bu durum, sonunda çözüme kavuştu. Ayaklı kütüphane Garrulous, gerçekte romanın ana kahramanıdır. Serüvenci okur için, romanın çekiciliğini ve verdiği zevki Garrulous karşılar. Oysa diğer okurlara göre o, romancının sanatsal hilelerini ve okurun bu aldanmadan kaynaklı incinebilirliğini açığa çıkarmak için sık sık öyküyü kesen itici bir kişidir. Bambaşka bir yerden lafa giriyor gibi olacağım : Tıvaytır'da bir şeyler takip etmeye başladığımdan beri ressamların, heykeltraşların, yazarların ve diğer önemli insanların doğum/ölüm günleri hakkında bilgilendirildiğimi fark ettim. Neredeyse her gün birilerinin doğum gününü kutluyor ya da ölümlerine üzülüyoruz. Daha birkaç gün önce de Waterstones ve türevleri John Fowles'u andılar. Ben de vay canına gideli sekiz sene olmuş. diye düşündüm. Bundan sonrası aramızda kalsın: Bir arkadaşımla öldüğü gün uzun uzun hakkında konuşmuştuk. O arkadaşımla o günden beri konuşmuyor olabilirim, o yüzden vay canına sekiz senedir konuşmamışız. Artık bir arasam iyi olacak diye de düşündüm. Benim de olmadığı bir şeyler sandığım için okumadığım çok kitap var. Seni çok iyi anlıyorum bu konuda. Geçen bölümün özeti: kendi bloguna yazamayacak kadar tembel bir varlık olan EST(35+) çareyi başka bloglara yorumlar yazmakta bulur... Elbet bir gün o da imrendiği bu bloglardaki gibi bir giriş yazacaktır. Bu beni hep şaşırtan bir şey yani ünlü/popüler olan birinin niyeyse başarısız olması gerektiğini düşünegelirim. Klasik müzikte mesela bu tam tersi, ama oyunculukta da -kimi zaman- öyle oluyor: Meryl Streep'in büyük oyuncu olması, sahiden de büyük oyuncu olduğundan olsa gerek ve bu garip geliyor (tabii bunda oynadığı nice nice dandik rollerin de etkisi vardır sanırım, ama Robert de Niro da, Al Pacino da, hangimiz bu günahı işlemedik ki şu ya da bu film de...). Başka? Aklımda bunlar var şimdilik, şimdi arkadaş aradı, pikniğe çıkıyoruz. Kitap çok büyük bir falso olmazsa hayatımın kitaplarından olacak, ben EST, 35+ yaşındayım, Ankara'dan yazıyorum. 1. Looking for Richard'ı izlemedim. Merak ettim, izleyeyim. Biraz baktım, bu filme benzeyen izlediğim en yakın şey A Cock and Bull Story idi. Ama çok da yakın değiller galiba. 2. Fransız Teğmenin Kadını'nı böyle giderse izlemem gerekecek, bu durumda bana ölmeden hemen önce kafaya takacak başka bir konu borçlu olacaksın. Şimdiden düşünmeye başlasan iyi olur diye baştan uyarıyorum. 3. Michael Cunnigham'ın The Hours'unda Clarissa yürüyüşe çıktığında bir film setine denk gelir ve tam o sırada karavanın kapısı açılır, dışarı Meryl Streep çıkar. Filmde Clarissa'yı Meryl Streep oynayınca durum ne kadar karışmıştır acaba diye düşünmüştüm. Dahası kapı açılsa ve karavanın kapısında Meryl Streep as herself olarak görünse yani Meryl Streep, Meryl Streep'i görse falan gibi hayallerim vardı. Olmadı galiba öyle bir şey. Hatırlamıyorum, olsa hatırlardım. 3) benim ölmeden önce değil de, öldükten sonra kafayı taktığım çok soru var, o yüzden hazırlıklı gidiyorum. 4) Kitabı dijital ortamda okuyorum ama aşırı şekilde bulundurmak istedim, (İngilizce yeni baskısı 27 TL idi), nadirkitap. com eliyle dijital sahaflara uzandım, bulamadım, sonra Fowles'un adını vererek arattım, FRENGH LIEUTENANT'S WOMAN adıyla kaydedilmiş bir tane buldum, 7TL idi ısmarladım, cuma geldi, Amerika'daki 1. baskı paperback, misler gibi de kokuyor. bu da çok büyük bir ihtimalle konu hakkındaki son yorumumdu, sevgiler, selamlar, sururi over & out. Dün yukarıdakileri yazıp yattıktan sonra, çok da lazımmış gibi ah! dedim, tren, yazarın kendisi, kurgunun açık edilmesi... Sebastian Knight'ın Gerçek Yaşamı'nı öne sürecektim hele de o son iki-üç bölümü.... Sen yanlış hatırlamıyorsam seversin Nabokov'u, ben sevmeme galiba. Bu olmadı, bir dahaki sefer yatıya bekliyoruz bu durumda.


Meriç'le birlikte hazırladığımız Bir tablo, bir şarkı yazısını sizinle paylaştıktan sonra bu oyunu kendi aramızda oynamaya devam ettik. O yazının altından çok tablolar ve şarkılar akmasının ardından bu işi bir de fotoğraflarla denemeye karar verdik. Ben sevdiğim fotoğrafçıların bazı fotoğraflarını ve aslında o kadar da sevmediğim fotoğrafçıların çok sevdiğim fotoğraflarını Meriç'le paylaştım. Meriç de onlara uygun şarkıları benimle. Bu yazıyı yazmaya başlamam uzun vakit aldı. Bu sürede listedeki şarkıları onlarca kere dinledim ve her dinleyişimde fotoğraflara ne kadar uyduklarını düşünüp mutlu oldum. En sonunda bu mutluluğu sizlerle paylaşma zamanı geldi. Hazırsanız başlayalım. Ah bu fotoğraf öylesine dokunaklı ki. Eve Arnold altmışlı yıllarda dünyayı dolaşarak Çin, Rusya, Güney Afrika, Afganistan gibi ülkelerde gündelik hayata dair fotoğraflar çekmiş. Magnum'un sitesinde Arnold'ın ülkenin liselerinde, devlet binalarında, müzelerinde, hastanelerinde çektiği Rusya fotoğraflarına bakarken biraz sonra boşanma davaları görülecek olan bu çiftin fotoğrafıyla karşılaştım. Adamın yüzünü kaçırması, kadının gözlerindeki üzüntü beni çok etkiledi. Meriç'e fotoğraf seçerken ilk tercihim masaüstümde sakladığım bu fotoğraf oldu. Meriç, bu fotoğraf için The Cure'dan Apart'ı seçmiş. Bu şarkıyla birlikte dinlendiğinde Boşanma dokunaklılıkta bambaşka bir seviyeye ulaşıyor. Öyle büyük bir kahretme uyumu içindekiler ki fotoğrafa bakarken Apart'ı dinleyebilmek büyük bir cesaret işi. Bu cesarete sahibim diyenleri ve ilişkilerinde artık daha fazla yalan söyleyemeyecek olanları buraya alalım: Burası. Andre Kertesz, Voltaire Rıhtımı Üzerindeki Bir Pencere isimli fotoğrafı 1928 yılında Paris'te çekmiş. Bu fotoğrafı Kertesz'in diğer fotoğrafları gibi çok severim. Açıkçası Meriç'e gönderirken şarkısı olarak ne seçebileceğini tahmin edemediğimden biraz çekinmiş ama gene de dayanamayıp göndermiştim. Meriç bu fotoğraf için çok güzel bir şarkı seçmiş. Öyle güzel bir şarkı seçmiş ki fotoğrafı boşverip sadece şarkıyı dinlemeye odaklanabiliriz: King Crimson'ın Cirkus'ı. Cindy Sherman 1977 ile 1980 yılları arasında İsimsiz Film Sahneleri adında 69 fotoğraflık bir seri yapmış. Bu serinin 48 numarasında Sherman'ın babası Cindy'i karanlık bir kır yolunda bavuluyla bekleyen savunmasız bir genç kadın gibi çekmiş. Bu fotoğrafın şarkısı eğer bir albüm çok dinlendiği için ölünseydi 2007 yılında aranızda ayrılmama sebep olacak Tilt'ten Farmer in the City. Martine Franck'in park bankında uyuklayan bu çiftini çok seviyorum. Özellikle ayak uçlarının birbirine hafifçe dokunmasını. Ayrıca kadının uyuyakalma şeklini annemin akşamları koltukta uyuyakalan haline çok benzetiyorum. Bu fotoğrafın şarkısı kuş cıvıltılarıyla süslenmiş Cirrus Minor. O kuş cıvıltılarını fotoğrafa bakarken de duyabiliyorsunuz. Bir başka pek güzel fotoğraf da Saul Leiter'dan. Size bir itirafta bulunacağım: Ben Saul Leiter'ın fotoğraflarını çok seviyorum ve eğer bir şansım olsaydı o fotoğrafların içinde yaşamak isterdim. Böyle bir şansım yoksa ikinci şans olarak fotoğrafları çekmiş olmayı dilerdim. İşte bir başka güzel fotoğrafla birlikteyiz. Facebook'ta oluşturduğum Sen Bana Bakmıyorken albümü ve Twitter'daki paylaşımlarıma verdiğiniz tepkiler yüzünden bu fotoğrafı sizin de sevdiğinizin farkındayım. Zaten sevilmeyecek bir fotoğraf çekmemiş Robert Doisneau. Kendisi Güzelonlu'da ismini en çok andığım fotoğrafçı olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. Ve bir Kertesz daha. Bu hayatta Andre Kertesz naifliği diye bir şey var ve her fotoğrafında bu naifliğe şahit olabiliyoruz. Yıllar önce, çok sevdiğim arkadaşlarımdan biriyle fotoğrafçının sergisini dolaşırken arkadaşım galiba birazdan bir sergide ilk kez ağlayacağım demişti. Bu fotoğrafın özelliği ise benim gördüğüm ilk Kertesz olması. Başka bir çok sevdiğim insan, en sevdiğim fotoğraf diye göstermişti bana Yolunu Kaybetmiş Bulut'u. Martin Parr'ın insanın halini tüm çıplaklığıyla yüzümüze vuran fotoğraflarından biri de bu sıkılmış çifte ait. Ben çektiğim benzer bir fotoğraf için The Phoenix Foundation'ın And the way you're keeping silent / Makes me think that I should be more quiet sözlerini seçmiştim. Meriç Buzzcocks'ın Boredom'ını seçmiş. Artık bu serideki fotoğraflara ne zaman baksam içimden boredom, boreeedom diye şarkıyı söylüyorum. Bu beden genç ama ruhum yaşlı. Küllerimi savur ve duygularımı yok et.


Bu yazıya nasıl başlayacağımı bilmiyorum. Oysa anlatacak çok şeyim var. Galiba daldan dala atlayan bir yazı olmasından korkuyorum. Ama korkum bir şeye engel olamaz, bunun da farkındayım. İsterseniz her şeyin nasıl başladığını anlatarak başlayayım. Bir şeylere başladığımız anların anıları hep güzeldir ne de olsa. Orsay Müzesi'nde İhtişam ve Sefalet: Fuhuşun Resimleri, 1850 1910 isimli bir sergi açıldığını okuyunca bunun müzeyi tekrar ziyaret etmek için iyi bir sebep olduğuna karar verdim. Müzeye turist kalabalığına maruz kalmamak için uzun süredir gitmiyordum. Hem sergiyi gezerim hem de koleksiyondan sevdiğim eserleri bir kez daha görürüm diye düşündüm. Sevdiğim eserlerin bir kısmını sergilendikleri salonlar kapalı olduğu için göremedim. Sergiyle ilgili ise eksiksiz bir sergi hazırlamış olmalarına rağmen neden hayal ettiğim kadar zevk almadığımı size uzun uzun anlatmak isterim. Ama şimdi değil. Serginin benim adıma en güzel sürprizlerinden biri Edouard Manet'nin La Prune isimli tablosunun Washington'dan Paris'e ziyarete gelmiş olmasıydı. Böylece bu tabloyu ilk kez görebildim. Sergiden sonra da tablo ara sıra aklıma geldi ve onunla ilgili okumaya devam ettim. Bu okumalarım sırasında daha önce dikkat etmediğim bir şey fark ettim. Manet'nin Erik'ine poz veren model ile Edgar Degas'nın ünlü tablosu Absent İçenler'deki üzgün kadın aynı insanlardı. Çok yıllar önce bu kadınlar ne kadar çok benziyor diye düşündüğümü hatırlıyorum ama nedense aynı insan olmalarına ihtimal vermemiştim. Oysa üstteki ve alttaki tablolara bakarsanız kadınların aynılığının gün gibi ortada olduğunu göreceksiniz. Hem Degas hem de Manet'ye modellik yapmış bu kadının adı Ellen Andree. Andree, 1870'lerde ünlü ressamlara verdiği pozlarla ünlü olmuş. Ayrıca, natüralist tarzda oyunlar sergileyen bir tiyatroda da oyuncuymuş. Eğer İhtişam ve Sefalet: Fuhuşun Resimleri, 1850 1910 sergisini gezmeseydim, kadının sadece model ve oyuncu olduğuna inanırdım. Ama bu sergi bana 1850-1910 yılları arasında Paris'te model ve oyuncu olan çoğu kadının aynı zamanda hayat kadını da olduğunu öğretti. Bu durumun Andree için ne kadar geçerli olduğunu ise bilmiyorum. Olayı biraz daha ilginçleştirelim. Ellen Andree sadece Degas ve Manet'ye poz vermemişti. Dikkatli gözler, kendisini Pierre-Auguste Renoir'nın ölümsüz eseri Teknede Öğle Yemeği'nde de görebilir. Bu tabloda ortada bir dikişte kadehi bitirecek gibi görünen şapkalı kadın Andree'nin ta kendisi. Aşağıdaki tabloda kadını ayırt edemeyenler için özel bir gösterim hazırladım. Buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Andree bu üç ressama birçok kere poz vererek Paris'te ün kazanmayı başarmıştı. Örneğin Manet'ye verdiği pozların bazılarını aşağıda sizler için bir araya getirdim. Bana kalırsa, bu tablolardaki en ilginç şey kadının her resimde başka bir insanmış gibi görünmesi. Andree sadece üç büyüklere poz vermemişti. Henri Gervex, Andre Gill, Alfred Stevens ve Florent Willems gibi ressamlar da kadını model olarak kullanmışlardı. Gervex'in Alfred de Musset'nin uzun bir şiirinden esinlenerek çizdiği ve ilk sergilendiğinde skandal yaratan Rolla'sında yatakta çıplak uyuyan kadın Andree'dir. Musset şiirinde fakirliği yüzünden fahişelik yapmak zorunda kalan Marie isimli bir genç kızla tanışıp kıza aşık olan genç burjuva Jacques Rolla'nın üzücü hikayesini anlatır. Gervex'in çizdiği sahnede Marie yatakta uyurken pencerenin kenarında duran Rolla kızı izler. Rolla bir süre sonra zehir içerek intihar edecektir. Tablonun skandal yaratmasının sebebi Manet'nin Olympia'sının skandalının sebebiyle aynıdır. Sorun kadının çıplaklığında değil, çıplak kadının bir fahişe olduğunun tabloda vurgulanmasındadır. Gervex, bu vurguyu yatağın yanına yerleştirdiği korseyle yapmıştır. Paris Salonu jürisi tarafından ahlaksız bulunan tablo Olympia'nın aksine sergiye kabul bile edilmemişti. Andree, Gervex'in bir diğer tablosu Ameliyattan Önce'de ise hasta pozu vermişti. Yazının sonuna geldim ama bu sefer de nasıl bitireceğimi bilmiyorum. Aniden bitirmekten çok korkuyorum. Ama korkum bir şeye engel olamaz, bunun da farkındayım. En iyisi korkumun üzerine gidip pat diye bitireyim. Pat! Camille Claudel (1988) filminde ucundan da olsa değinir modellerin hayatına : bu bilgiler çok değerli eksik olmayın.


Artık iyice yaşlandığımdan mı yoksa çalışmaktan sıtkım sıyrıldığından mı bilemiyorum ama ne Internet'te ne kitaplarımın arasında yeterince vakit geçirebiliyorum. Son bir ayda iki büyük Internet başarım var. - Jonathan Franzen'ın çok konuşulan makalesini yayımlandıktan üç hafta sonra sonunda okuyabildim. Geç kalmış olsam da tebrik etmek isteyenleriniz varsa kabul ederim çünkü önce konuşulanları duymuş sonra makaleyi okumuş biri olarak konuşanların büyük çoğunluğunun Franzen'ın uzun ve yeni bir şey söylemeyen makalesini bitiremediklerine emin gibiyim. - İnternet'i okumayıp resimlerine baktığım anlarda bugün bazılarını sizinle paylaşacağım çok güzel fotoğraflar buldum. İlk fotoğrafı, Martine Franck'ın 1993 yılında Prado Müzesi'nde çektiği bir dizi fotoğrafın arasında buldum. Goya'nın 3 Mayıs 1808 adlı tablosunu inceleyen ziyaretçi, dikkatini Fransızlar tarafından infaz edilmiş İspanyol direnişçilerine vermiş. Benim bu tablodaki en sevdiğim detay merkeze yerleştirilmiş beyaz gömlekli direnişçinin sol kolunun altındaki korkuyla ölümü bekleyen adamdır. Elliott Erwitt'in 1995 yılında gene Prado Müzesi'nde çektiği Giyinik Maya hemen yanında asılı Çıplak Maya ve izleyicileri fotoğrafı içinde barındırdığı mizah dolayısıyla tanınır. Oysa ben fotoğraftaki estetiği mizahından daha çok seviyorum. Bu arada Jacob Cohen isimli giyim markası Elliott Erwitt'in bu fotoğrafıyla birlikte birkaç meşhur eserini daha uyarlayarak yeni kampanyalarında kullanmış. Ağzımın sağ kenarıyla güldüm, isterseniz siz de şuradan bakıp gülebilirsiniz. Elliott Erwitt'in bir diğer Maya fotosunu buraya ekleyeyim ki kaybolmasın. Aşağıda fotoğrafı Harry Gruyaert 1993 yılında Prado Müzesi'nde çekmiş. Aranızda Prado Müzesi'ni gezeniniz olmuş muydu? Prado Müzesi'nin en değer verilmeyen köşesi olduğuna düşündüğüm Goya'nın halı desenlerinin olduğu en üst kattaki bu fotoğrafa rastlayınca sevindim. Ben gençlik zamanlarıymış, henüz amatörmüş, zaten pek derin de değilmiş gibi konulara hiç takılmadan ressamın halı desenlerini pek severim. Tarihin bu kadar naif çizimleri günümüze ulaştıracak kadar merhametli olması hoşuma gidiyor sanırım. Konusu açılmışken sorayım: Yıllardır bir sanat tarihçisi Goya'nın halı desenleriyle Jean-Baptiste Oudry'nin halı desenlerini karşılaştıran bir çalışma yapmış mıdır acaba diye düşünüp dururum. Bilginiz var mı? Böyle bir çalışmadan çok ilginç sonuçlar çıkacağına eminim. 1957 yılında evlerinde yeni yıl partisi veren tiyatro yapımcısı Gilbert Miller, sevgili eşi Kitty Miller ve arkadaşları Alfred Eisenstaedt tarafından fotoğraflanmış. Dörtlünün umursar görünmedikleri duvardaki tablo Goya'nın Don Manuel'i. Kitty'nin babası ölürken Don Manuel'i kızı ve Metropolitan Museum of Art'a bırakmış. O günlerde tablo yılın altı ayı Met'te, altı ayı ise Kitty'de kalıyormuş. Bu fotoğrafa duvarda bir Goya varmış yokmuş umrumda değilken kankalarımla şampanya yudumlama keyfi adını koydum. Ara sıra bakıp iç geçiriyorum.


Ne zamandır gerçek bir güneyli hanımefendi gibi davranmadığımı fark edip üzüldüğümden bugün sizleri hü-hüü diye selamlayarak merhaba diyeceğim. Nedense uzun süredir Güzelonlu'ya yazmamış gibi hissediyorum. O yüzden bu satırları yazarken coşku doluyum. Güzelonlu bir süredir, 2009'dan beri süregelen dostlar kıraathanesi havasından çıkıp daha fazla insana ulaşmaya başladı. Daha fazla kişiyle ilişki halinde olmanın önceleri fark edemediğim avantajları varmış. Bunlardan biri de güzel öneriler duymak. Örneğin, eskiden Türkçe basılan sanat kitaplarından nadiren haberim olurdu. Oysa bir süredir çevremde bakın bir de bu kitap var diyen insanlar var ve ben bu sayede çok güzel kitapları Türkçe okuyabiliyorum. Okuduğum Türkçe sanat kitaplarıyla ilgili ayrıca bir yazı hazırlamak niyetindeyim. O yüzden bu konuyu uzatmayacağım. Bugün özellikle bir kitaptan bahsetmek istiyorum: Sel Yayınları'ndan çıkan Serge Guilbaut'ya ait New York Modern Sanat Düşüncesini Nasıl Çaldı: Soyut Dışavurumculuk, Özgürlük ve Soğuk Savaş. New York Modern Sanat Düşüncesini Nasıl Çaldı'nın ismini her tekrarladığımda kulaklarımda dan-dan-dan-dan diye Castle jenerik müziği çalıyor. Sanırım bu yüzden Avrupa kıtasının özellikle de Paris'in o güne kadar başarıyla el koyduğu sanatın merkezi olma ünvanının New York'a nasıl kaydığını anlatan bu kitabı bir polisiye okurmuş heyecanıyla okudum. Bu kitapta Hercule Poirot'nun elinde şu ipuçları vardı: Savaş döneminde fakirleşmiş bir Avrupa, kendini Almanlara teslim ederek büyük hayal kırıklığı yaratan bir Paris, tüm bu felaket döneminden öncelikle kahraman, daha önemlisi zengin olarak çıkmayı başaran Amerika Birleşik Devletleri ve parasını nasıl harcayacağını bilemeyen zengin Amerikan orta sınıfı. Kitabın son bölümüne geldiğimde heyecan doruktaydı. Gerçek Dandy'lerin Paris adına çalıştığı, Gerçek Skagenliler'in Paris-Londra etkisinden fazla ileri gidemediklerinin, Müthiş İtalyan grup Macchiaioli'lerin eğlenmekten başka derdi olmadığı ortaya çıkınca geriye sadece iki hırsız adayı kalmıştı. Yazar, beni İnanılmaz Gerçeküstücüler'in bu işi yapabileceğine inandırmayı başarmıştı ki çılgın bir twist ile hırsızların şu bizim Soyut Dışavurumcular olduğu ortaya çıktı. Ama beni en çok hayal kırıklığına uğratan Sel Yayınları oldu. Böylesi heyecanlı bir kitabın sonunda ortaya çıkacak hırsızı kitabın kapağına basmalarını çok ayıpladım. Tek kelimeyle rezalet, iki kelimeyle büyük rezalet! Yazıyı bitirmeden önce size biraz kitabı anlatmak istiyorum. Çünkü inanmazsınız, yazıyı yazmaya başlarken niyetim buydu. Guilbaut kitapta Modern Sanat'ın doğuşu ve sonrasında bu fikrin ABD tarafından kendi taraflarına çekilmesini, o günlerde dünyanın halini, bu fikrin ABD tarafından nasıl kabul edildiğini ve ABD'deki sanatçıların taklit edenden örnek alınana nasıl dönüştüklerini anlatıyor. Guilbaut, ABD devletinin bu konuyu bir devlet politikası olarak ele aldığını da vurgulamış. Her konuda dünyaya yön gösteren olma hedefinde olan ABD hükümetinin yarattıkları düşman karşısındaki silahlarından biri de sanat olmuş. Devletin desteği arkalarındaymış ama New York'un Modern Sanat düşüncesini çalabilmesinin esas iki önemli sebebi halkın birdenbire fena halde zenginleşmesi ve savaştan harap halde çıkmış Avrupa'nın parasını harcamak isteyen bu zengin Amerikalılara onların istediği yoğunlukta cevap verememesi olmuş. Kitapta çok sayıda ilginç detay da var. Örneğin, 1945 yılında, ABD'de ufak bir Rembrandt'ı 5000-6000 dolara satın alabiliyormuşsunuz. (Hangimiz 1945 yılında yaşayan ABDli bir orta sınıf birey olmak istemiyoruz ki?) Hatta içinde Rubens, Rembrandt gibi ressamlara ait eserlerin olduğu bir resim koleksiyonuna 130.000 dolara sahip olabiliyormuşsunuz. Kitabı okurken bana ilginç gelen bir diğer konu da şu oldu: Pollock, Kooning, Newman, Avery, Rothko gibi o dönemin Amerikan ressamları arasından bir seçim yapmam gerekse diğerlerinin çalışmalarını çok beğensem de her seferinde Rothko'yu seçerim. Genel kanının da bu yönde olduğunu zannederdim. Oysa Guilbaut'nun anlattıklarından Amerikalıların herkes bir yana Pollock bir yana tavrında olduğunu öğrendim. Kitabı okurken öyle bir nokta geliyor ki Pollock, Modern Sanat düşüncesini tek başına çalmış olabilir mi? diye düşünmeye bile başlıyorsunuz. Aranızda okumak isteyenler olabileceği için kitapla ilgili detayları uzatmasam iyi olacak. Ancak yazıyı sonlandırmadan önce sizlerle çok sevdiğim bir fotoğrafı paylaşmak isterim. 1952 yılında çekilmiş bu fotoğrafta Jackson Pollock, Clement Greenberg, Helen Frankenthaler ve Lee Krasner plajda poz vermiş. Bu fotoğrafı her gördüğümde kendimi eski aile fotoğraflarına bakıyormuş gibi hissediyorum. Ve bu çok güzel bir his. Başta da söylediğim gibi sanat kitaplarıyla ilgili yazmaya devam edeceğim. Görüşürüz. A-a kitabın sonunu hiç uyarmadan pat diye fütursuzca söylemeyi size hiç yakıştıramadım Bahar Hanım. :( evet ya oyle bir gizem varsa, keske hic soylemeseydiniz burada..


Bu ara Danimarka sanatıyla biraz fazla içli dışlıyım. Bu içli dışlılığımın Güzelonlu'ya yazı olarak yansıyacağının farkındaydım, ancak nasıl bir yansıma olacağını tahmin edemiyordum. Neyse ki bugün bir gizem daha aydınlığa kavuştu ve uzun süredir kendimden beklediğim Danimarka sanatı yazısını yazıyorum. Danimarka tarihin hiçbir döneminde sanat merkezi ol mamış bir ülke olmasına rağmen, olamamış diğer ülkeler arasında en şanslılarından biri. 18. ve özellikle 19. yüzyılda zenginleşen ülkelerde, sanatın farklı dönemlerinin etkisini yavaş yavaş görürüz. Oysa Danimarka sistemli bir çalışmayla 50-60 sene içerisinde bu gelişimi tamamlayıp 19. yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde günün akımlarını yakalayabilmiş. Bunda gerekli kaynaklara ulaşabilecek kadar zengin, haritada o kaynaklara yakın ve o kaynakların ne olduğunu fark edecek ve onlara değer verecek kadar ilgili olmalarının katkısı olduğunu düşünüyorum. Danimarka sanatına damgasını vuran bir ekip de ülkenin en kuzeyindeki Skagen kasabasında toplanan bir grup ressam olmuş. 1850'lerde Skagen'e sadece deniz yoluyla ulaşılabiliyormuş. Kasabaya demiryolunun yapılmasının ardından gelen ilk ziyaretçi ünlü Hans Christian Andersen'miş. Andersen buranın o kadar çok reklamını yapmış ki bir süre sonra sanat dünyası yazlarını bu ufak balıkçı kasabasında geçirmeye başlamış. Ünlü Skagen ressamlarından Anna Ancher ise Andersen'in Skagen'i ilk kez ziyaret ettiği günlerde kasabada dünyaya gelmiş. Grubun en ünlü ressamı Peder Severin Kroyer, Skagen'e ilk kez 1882 senesinde gelmiş. Skagen ressamları yazlarını kasabada geçirip kışları Fransa, İngiltere ya da Almanya'ya gidiyorlarmış. Bu yüzden de o döneme ait tüm yeniliklerden haberleri olabiliyormuş. Kroyer bir Paris ziyareti sırasında o günlerde şehirde yeni yeni popüler olmaya başlamış fotoğraf makinelerinden satın almış. Ressam bu makineyle sadece Skagen günlerini kayıt altına almakla kalmamış. Aynı zamanda resmini yapmak istediği temaların fotoğraflarını çekip fotoğraf üzerinden çalışmaya da başlamış. Benim bu fotoğraflardan daha önceden haberim yoktu. Fotoğraflara ve fotoğrafların yansıması olan tablolara birlikte bakmak o kadar hoşuma gitti ki sizi bundan mahrum bırakmak istemedim. Kroyer'in en ünlü tablosu 1888 tarihli Hip, Hip, Hurrah! olabilir. Bu tablo, Michael ve Anna Ancher'ın 1884 yılında evlerinde verdiği partiden bir anı betimler. Tablodaki kişiler soldan sağa Martha Moller Johansen ve eşi ressam Viggo Johansen, Norveçli ressam Christian Krohg, Kroyer, Anna'nın erkek kardeşi Degn Brondum, Michael Ancher, İsveçli ressam Oscar Björck, ressam Thorvald Niss, öğretmen Helene Christensen, Anna Ancher ve kızı Helga Hencher'dır. Burada ufak bir parantez açmak istiyorum. Peder Severin Kroyer'in eşi, ressam Marie Kroyer'in hayatını anlatan 2012 yapımı filmde bu sahne de canlandırılır. Orada masada Marie de vardır. Oysa tablonun yapıldığı dönemde çift henüz tanışmamıştı. Dahası P. S. Kroyer, Helene Christensen ile bir ilişki yaşamaktaydı. Bu tabloya ilham veren aşağıdaki fotoğraf benim çok hoşuma gitti. Kroyer, 1884'te başladığı ve 88'te tamamladığı tabloda Helga'yı büyütmeyi de ihmal etmemiş. Kroyer çifti Paris'te tanışıp aşık olmuşlar ve kısa bir süre içinde de evlenmişler. Bu evliliğin sonu Severin'in psikolojik rahatsızlıklar sebebiyle iyi olmamış ama evli kaldıkları süre boyunca Severin, Marie'yi pek çok tablosunda model olarak kullanmış. Hatta bu konunun bir Wikipedia maddesi bile var. Aşağıda Severin'in çektiği fotoğraf ve fotoğrafın ardından yaptığı tablo var. P. S. Kroyer'in Skagen sahillerini çizdiği tüm tablolar çok güzel. Bunların en ünlülerinden biri de Marie ve Anna Ancher'ı yürüyüş yaparken betimlediği bu tablo. Skagen ressamlarıyla ile ilgili beni en çok büyüleyen şey bir grup insanın kendi Cicely'lerini yaratmış olmaları sanırım. Ve tabii ki belirli şartlar altında insanın kendi Skagen'ini yaratabileceğine olan inancımın güçlenmesi. Skagen ile ilgili yazmaya devam edeceğimi zannediyorum. Bekleyip görelim. Bir de iki kardeş vardı dual painting yapan ama hatırlayamadım isimlerini. Akşam bakıp yazarım sana.


Müzeleri ya da galerileri dolaşırken eğer kulağımda kulaklığım varsa orada gördüğüm eserlerin fon müziği o anda dinlediğim albümler olur. Oysa bazen de bir tabloya bakarsınız ve aklınıza birden bir şarkı gelir. Artık o tablonun şarkısı bellidir. İşte bugün sizi tam da bunu yaptığımız bir oyuna davet edeceğim. Bu yazı için kendisini Twitter'dan takip edebileceğiniz Meriç'le işbirliği yaptık. Ben ona sevdiğim tablolardan oluşan bir seçki yolladım. Meriç her tablo için aklına ilk gelen şarkıyı geri gönderdi. Bana soracak olursanız, sonuç hiç fena olmadı. Aşağıda seçkinin seçkisi bir grupla bu sonucu siz de değerlendirebilirsiniz. Tablolara bakarken altındaki oynatıcının oynat tuşuna basmanız yeterli. Eğer bir sorun yaşarsanız bana haber verin, ne yapabiliriz bir bakayım. Alman Romantik ressam Caspar David Friedrich'in Deniz Kenarındaki Keşiş tablosunu çok severim. Güzelonlu'da da bu tabloya daha önce değinmiştik. Yapıldığı dönem (1808), hakkında, ... biri bu resme baktığında, göz kapaklarının kesilip alındığını hisseder yorumu yapılan tablonun şarkısı Leonard Cohen'den Master Song. İsviçreli ressam Felix Vallotton'un Tiyatro Salonunda tablosunun şarkısı Just A Touch Away oldu. Benim aklıma gelmezdi ama tablonun şarkısının bu olduğunu okuduğumda çok da şaşırmadım. Sizlerle uzun süredir eserlerini paylaşmak istediğim ama fırsatını bulamadığım Polonyalı ressam Wojciech Weiss'in dağılmış bu çifti için Serge Gainsbourg söylüyor: Sana gidiyorum demeye geldim gözyaşların faydasız. Sırada Edward Hopper'ın ünlü tablosu Gas var. Bu tablo yüzünden, yıllar boyunca gözlerim, tahta kaplamalı minik benzin istasyonlarındaki yelekli ve bittabi kravatlı adamları boşuna aradı durdu. Bu kadar Amerikalı bir tabloya Frank Zappa'nın Wind Up Workin' in A Gas Station'ı yakışırdı. Edward Hopper'la yeterince Amerikanlaştıktan sonra en Fransızlardan Gustave Caillebotte'la devam edelim. Ressamın en ünlü tablosu Yağmurlu Bir Paris Günü'ndeki tüm ayrıntıları seviyorum. Zaten Caillebotte'un bütün eserlerini gereğinden fazla seviyorum. Öyle ki bazen farklı platformlarda ressamın eserlerini paylaştığımda umduğum kadar çok beğenilmezse büyük şaşkınlıklar yaşıyorum. Yağmurlu bir Paris gününe yağmurlu bir şarkıyla cevap gelmiş: Can She Brings The Rain. Eserlerini yeniden görmek için Budapeşte'ye gitmeyi çok istediğim Macar ressamlardan Tihamer Margitay'ın Kıskançlık tablosunun şarkısı Fairport Convention'dan One Sure Thing. İspanyol ressam Ramon Casas'ın kadın portrelerini farklı sebeplerden kendimle özdeşleştirebiliyorum. Meriç, Casas'ın bu güzel tablosu için çok özel bir şarkı seçmiş: Tindersticks Kathleen. Listemiz Ramon Casas'la sona erecekken İstanbul'a yağan ve herkesi çok heyecanlandıran karın şerefine, John Atkinson Grimshaw'ın Kar ve Sis ve bu tablonun şarkısı Nick Cave'den Fifteen Feet of Pure White Snow'u da buraya ekleyeyim. Bu tablo bana Semih Kaplanoğlu'nun Yumurtasının açılış sahnesini anımsatıyor. Umarım beğenmişsinizdir. Bu sefer beğenilerinizi müdüriyete iletmeniz önemli. Çünkü talep olursa devamı gelebilir. 2015'in ilk yazısı ne kadar harika oldu, değil mi? Herkese mutlu yıllar! Bu yazıyı bilerek sakin bir güne bırakmıştım, iyi ki de öyle yapmışım. Devamı olsa pek sevinirim. Kaç yıl oldu hala girer ilk defa gibi okurum, şarkısını da açar tabloya uzun uzun bakarım. Yine o anlardan biri. Çok güzel çok.


Bir sene kadar önce, an itibarı ile son Fernando Meirelles filmi olan Blindness'ın afişlerini ilk kez gördüğümde tatildeydim. Kısa süre sonra İstanbul'da da gösterime gireceğini düşünmüştüm. Fakat festivali es geçip, kanuni olmayan yollarla eseri izlemeyi reddedince ancak geçen ay, vizyona giren filmi izlemek üzere sinemanın yolunu tutabildim. Blindness'ı merak etmesine ediyordum elbette ama yazarıyla aramızdaki ufak ironi tarzı anlaşmazlığı yüzünden de korkmuyor değildim. Neyse ki Saramago ile aramdaki bu tek taraflı rahatsız edici uyuşmazlık filmi vurmamıştı. Öte yandan didaktizmin doruklarında dolaştığımız anlar canımı sıkmadı dersem yalan olur. Esas enteresan olan Blindness'ın bana Alfred Hitchcock'un Birds'ünü fena halde anımsatması oldu. Hele bir de şu demin söylediğim didaktizm olmasaydı bu benzerlik ile ilgili daha uzun atıp tutabilirdim. Yine de susacağımı sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Hitchcock'un filminin ardından en çok sorulan soru kuşların ne manaya geldiği idi. Yönetmeni tarafından hiçbir zaman cevabı verilmeyen bu soruya farklı yorumlar geldi, gelecektir de. Burada dikkat etmemiz gereken husus hayvanların saldırılarının rastgeleliğidir. Blindness'ta da körlük insanlar üzerinde rastgele yayılır. Kuşların insanları cezalandırmak üzere tanrısal bir güç tarafından gönderildiğini iddia edenlere de bu rastgelelik sorulabilir. Nitekim, okul pikniğinde masum çocukların üzerine saldırırlar. Blindness'ta da masum küçük bir çocuğun kör kalması bizi tanrısal ceza yorumundan uzaklaştırıyor. Robin Wood'a göre Birds insanlar arasındaki iletişimsizliği ve gerilimi anlatmaktadır. Eğer bu açıklamaya katılacak olursak Blindness'ın da benzer bir temayı işlediğini söyleyebiliriz. Mark Ruffalo'nun canlandırdığı doktor ve eşi arasındaki sorunlar bunun en güzel örneği olabilir. Her şeye rağmen Birds kuşların açıklanamaz bir strateji ile hareket ettiği konusunda seyirciyi ikna etmek için çabalar. Ben benzer bir çabanın Blindness'ın hikayesinde olduğuna da inandım. Kuşların saldırısının tehlikesi anlaşıldıktan sonra evi tahtalara çivileyip içine hapsolmaları da birdenbire körleşen insanların tecrit edilmeleriyle benzerlik taşıyor. Her iki grup da hapsoldukları noktada ya uzlaşmak ya ölmek ya da mücadele etmek zorundalar ve seçim tamamen kendilerinin. Kuşların ani ve belirsiz saldırısı ya da birdenbire başgösteren körlük kurbanlarının içine tıkılı kaldıkları yerlerde yaşamın değerini anlamaları için bir fırsat oluşturuyor. Her iki filmin sonunda da insanlar birleşiyor ve ilişkiler yeniden şekilleniyor. Birds'te kuşlar kahramanların geçip gitmesine izin verirken yeniden toplanıyor gibidirler. Bir daha saldırıp saldırmayacaklarını asla bilemeyiz. Blindness'ın sonunda ise Julianne Moore'u gelecekte ne olacağı, bir daha kör kalıp kalmayacakları ve bir sonraki sefer olursa kendisine ne olacağını sorgularken bırakırız. Bunlar ve hatırlayamadığım daha fazla sebep beni iki filmi birlikte düşünmeye itti. Size de söylemiş bulundum. Belki tamamen haksızım. Bilmiyorum. Fakat, madem buraya kadar geldik yaşlı Bruegel'in Körler Meseli'ni de analım, tam olsun.


Son David Lodge yazıma Kitap Notları'ndan BA'nın yazdığı yorum sonrasında uzun süredir ertelediğim Brideshead Revisited izleme planımı bu haftasonu gerçekleştirmeye karar verdim. Romanın ne 1981 yılında çekilen televizyon dizisi uyarlamasını ne de 2008'de çevrilen sinema filmini izleyebilmiştim. Sinema versiyonuna göre daha başarılı olduğu konuşulan TV dizisi için yeteri kadar vaktim olmadığından Julian Jarrold'ın yönetmenliğini üstlendiği filme yöneldim. Brideshead Revisited'ın baştan sona akıllıca yazılmış, derli toplu, anlatmak istediğini okuyucunun gözüne sokmadan verebilen, dahası okuyucuya aptal muamelesi de yapmayan, çok iyi bir roman olduğunu düşünüyorum. Film bu açıdan beni hayal kırıklığına uğrattı. Senaryo üzerinde eserin teması değişecek kadar oynanmış. Romanın o kadar güçlü bir öyküsü var ki bunu üçlü bir aşk hikayesine dönüştürmeye çalışmaya, histerik kıskançlık krizleri ile gerilim yaratmaya, sen beni satın aldın kavgaları çıkartmaya hiç gerek yoktu. Çünkü bunları izlerken dinin üzerlerinde yarattığı baskıyı türlü acayipliklerle yaşayan ve her biri farklı tepkiler veren baba ve çocuklarının esas öyküsünden uzaklaştım. Her şeye rağmen filmin ilk çeyreğindeki görüntüler hoşuma gitti. Keşke Jarrold, yukarıda sizinle paylaştığım görüntülerdeki platoniklikle ilerleyebilseydi, izleyicisine birazcık daha güvenseydi ve tüm olay örgüsünü Waugh kadar cesur yorumlayabilseydi. Ama olmamış. Romanda en sevdiğim şeylerden biri Sebastian'ın yaşadıkları karşısında yavaş yavaş yokoluşudur. Öyle ki bir noktadan sonra sadece insanların aralarında konuşurken bahsini geçirdikleri bir isim halini alır. Sonrasında tamamen unutulur. Romanı okurken bu yokoluşun her aşamasında derinden üzülürek Ah Sebastian! demiştim. Yukarıdaki son görüntü bana bu hissettiklerimi hatırlatan tek kare oldu. Vaktim olduğunda televizyon dizisini de izlemek niyetindeyim. Belki de Brideshead mevzusunu bir kere daha bu mecrada masaya yatırırız. Hazırlıklı olun! Filmin görüntüleri harika, insanda izleme isteği uyandırıyor. Ama şimdi roman daha incelikli deyince henüz Waugh okumadığıma iyice hayıflandım. Lodge'un Nice Work'unu sipariş ettim, o ve elimdeki Hard Times bitince kesin Waugh okuyacağım! Benim de bitirmeyi planladığım birkaç kitap var. Onlardan sonra ilk işim A Handful of Dust'ı okumak olacak.


Aslında bugün buraya yazacak bir şeyim yok. Ama bir hafta önce yaptığım ufak bir hatadan dolayı blog'umu kaybettim ve ancak bu sabah yeniden kazanabildim. Bu sevinç bende bir şeyler anlatma ihtiyacı doğurdu. Eski zamanlarda yazdıklarımı takip edenler, ufakken yaşadıklarımı kaydetme tutkusuna yenik düşerek birkaç talihsiz gün geçirdiğimi hatırlar. Günümüzde bunu yapmanın, benim heves ettiğim günlere nazaran çok kolay olduğunu fark edince bir ay boyunca her anımı kaydettim ve bu albümün ismine baaaaranımın olağanüstü sıkıcı hayatı koydum. Elit yorumlarım ve en sevdiğim fotoğraflar özel hayatın gizliliği prensibine kurban gidince geriye yukarıdaki seçki kaldı. Pek çok insanın blogların sonunun geldiğini düşündüğünü biliyorum. Oysa ben bugünlerde blogların altın çağını yaşadığı kanaatindeydim. Bazen o kadar güzel şeyler okuyorum ki bu güzelliğin yanından bile geçemiyor olma kompleksim zaten çok sık hissetmediğim yazma hevesimi iyiden iyiye köreltiyor. Neyse tüm bunları boşverelim ve bu yaşasın Cuma! gününü her bir fotoğrafın başka türlü güzel/ilham verici olduğu şu blog yazısıyla kutlayalım: yaşasın cuma linki.


27 Ocak 2009 tarihinden beri kimilerinin kısaca tuhaf olarak isimlendireceği bir his içindeyim. Çünkü bu tarihte Prado Müzesi resmi olarak Colossus'un Goya'ya değil, Goya'nın asistanlarından Asensio Julia'ya ait olduğunu ilan etti. Uzun süredir beklenen bir karar olmasına rağmen duyduğum an ifademi korumakta zorlandığımı itiraf etmek zorundayım. Goya'yı ilk tanımaya başladığım günlerde Colossus bana diğer eserlerine göre yabancı ve uzak geliyordu. Ben bu devin Goya'ya ait olduğuna inanamıyordum. Tamamen hissi olarak başlayan bu inancı zamanla bir mantığa oturtmayı da başardım. Her türlü tuhaflığı, acıyı, vahşeti olanca sadeliğine rağmen kendine özgü bir şekilde çizmeyi başaran Goya'nın Colossus'unu ressamın tarzına göre çok düz buluyordum. Çünkü Goya çizilmeyen dönemde dev çizerek farklılaşamayacak kadar farklı bir adamdı. Eğer bir dev çizecekse bu figürün kendisine ait olduğu bakıldığı an anlaşılabilmeliydi. Mesela, 1818 tarihli bakıra baskı Colossus, ressamın tüm karakteristiğini barındıran bir örnektir. Sadece bir dev değil, bir Goya devidir. Tabloyla ilgili yorumları meraklıların bildiğine eminim. Bunlardan en yaygını bu devin İspanya'nın altını üstüne getiren Napoleon'u temsil ettiğidir. Okuduğum en gerçekdışı yorum ise Goya'nın aşık olduğu iddia edilen 13. Alba Düşesi'ni dev olarak çizerek onun zengin, müsrif ve lüks hayatının çevresine verdiği zararı anlatmaya çalıştığı yönündeydi. Geçen sene her nedense esere bir şans daha vermeye karar verip biraz daha incelediğimde devden kaçan insan ve hayvan figürlerinin aslında gayet de Goya motifi olduğunu düşündüm. Hatta, kafamda Colossus'a haksızlık yapmış olabileceğim konusunda bir fikir oluştu. Belki de o çok fazla bir şey beklenmemesi gereken bir Goya şekliydi. Bu bakış açısı doğruysa tek olan Colossus'un ressamından yeterli ilgiyi görememesiydi. Ve şimdi tekrar başladığım noktadayım. Üstelik artık otoriterler de benim tarafımda. Fakat, isimlerinin yan yana durması üzerine bu kadar kafa yorduğum iki şeyin birbirlerinden sonsuza kadar ayrılmasından hoşnut olamadım. Garip bir şekilde Colossus gözümde babasından uzaklaştırılmış bir yetim gibi kalakaldı. 27 Ocak'tan beri Internet'te aramalar yapıp bu konuyu benim kadar önemseyen birilerini arıyorum. Örneğin, Prado Müzesi'ne giderek tablonun yan tarafında son kez Francisco Jose de Goya y Lucientes yazısının fotoğrafını çekmiş olanları. Ama henüz bulamadım. Oysa ben Madrid'de olsam veda etmek için gidip o yazıya ve tabloya bakar ve bu anıyı yaşamımın sonuna kadar arada sırada da olsa hatırlardım. Ne de olsa dünyanın en önemli eserlerinden biri için bir devir kapanıyordu. Söyleyecek tek bir söz kalıyor belki de. So long Colossus and thanks for all the contradictions.


Aslında yıl sonlarında geçmiş senenin muhasebesini yapan insanlardan değilim. Geçen haftasonu bir arkadaşımla konuşurken 2011'i tanımlayabileceğim bir sıfat olduğunu fark ettim: 2011 benim kaybettiğim birçok eşeği bulma yılım oldu. İşte bu yüzden de sert ve yorucu geçti. Aşağıda yılın özetini çıkartmaya çalıştım. Anlık bir kararla yaptığım için önemli şeyleri unutmuş olabilirim ama madem muhasebe yapmayan bir insanım neyi unuttuğum neden umrumda olsun diyerek bu problemi geçiştiriyorum. 1. 2011'de Diane Arbus'u tekrar gündemime aldım, üzerinde düşündüm. 2. Bildik yerlerde kimseyle karşılaşmadan turlamayı gene çok sevdim, hep seveceğim. 4. Suşi yedim, suşiyi özledim. Akşamları Bunka'yı, öğlenleri Yukatu'yı reddedemedim. 5. Sevdiğim Julian Barnes'lar sevinince ben de sevinmiş sayıldım. 6. Geceleri yatağımda gizlice Masterpieces in Detail okudum. 7. İzlediğim filmler arasında en çok Bir Zamanlar Anadolu'da'yı beğendim. Hatta çok beğendim. 9. İngiliz versiyonunu izlerken çektiğim acıyı sevdiğim The Office'e Amerikalıların ne yaptığını gördüm. Michael Scott'ı geç tanıdım, erken kaybettim. Geçen seneyle ilgili üç fotoğrafla bu yazıyı sonlandırmak niyetindeyim. İlki aslında bir serinin elemanı. Kendi Gerhard Richter'lerimi çekip bunları Çağatay'a 5 milyon dolara satmayı planlarken şans eseri ortaya çıktı. Edvard Munch'un kamerayla yaptıkları hoşuma gitti. Hoşuma gittiği anı ölümsüzleştirmek istedim. Kimseyle paylaşmadığım, tuhaf saplantılarımdan biri Paris'i seven ABD'li kadınların Paris fotoğraflarıdır. Sevgileri ve bu sevgilerinin fotoğraflarına yansımasındaki aynılığı o kadar acayip buluyorum ki saatlerce bu insanların fotoğrafları arasında vakit geçirebiliyorum. Bu sıradanlığa erişebilmek için benzer fotoğraflar çekmeye çalışmadığımı da zannetmeyin. Ne kadar eğreti sonuçlar aldığımı tahmin bile edemezsiniz. O yüzden artık denemiyorum. Onun yerine size aşağıdaki benimPembeParisim isimli fotoğrafı sunayım. Bu da benim Paris sevgimin ifadesi olsun. Bu sene buralarda daha fazla olmayı planlıyorum. Ama yeni yılda yeni planlar yapabilen insanlardan da olmadığımdan söz vermiyorum. Sevgilililerle.


2012 nasıl geçmiş diye notlarımı ve defterlerimi okuyup, fotoğraflara baktığımda fark ettim ki 2011'in aksine uzun bir yazıyla değil; tek bir fotoğrafla bu hesabı kapatabilirim. Geçen sene güzel şaraplar içtiğim, güzel yemekler yediğim, güzel yerlerde dolaştığım, birkaç eski arkadaşla görüşüp çok fazla yürüdüğüm bir yıldı. 2012 dendiğinde aklıma sevdiğimiz tüllerin sevdiğimiz pencerelerden uçuştuğu günler gelecek. Ve umuyorum ki 2013'te de o tüller o pencerelerde kalır. Sevdiğim her şey tam da sevdiğim şekilde kendilerini koruyabilir. Bu sene için birkaç hedefim de var : 1. Evde yemek yapmak 2. O güzel uçurumda tatil yapmak 3. Gitmediğim farklı ülkeleri görmek 4. Kardeşimi görmek 5. Daha fazla kitap okuyup daha fazla film izlemek 6. İnsanların özel günlerini zamanında anımsamak 7. Gizli hedef 8. Çok gizli hedef. Şubat bu kadar da yaklaşmışken daha fazla geç kalmadan hepinize iyi seneler, mutlu yıllar!


Şubat 2015: İnternet'te Christian Krohg'un Albertine Polis Doktorunun Muayenehanesinde isimli tablosuyla karşılaştım. Kısa bir araştırma sonrası adını ilk kez duyduğumu zannettiğim ressamın aynı zamanda bir yazar olduğunu ve yaşadığı dönemin şartları yüzünden hayat kadını olmak zorunda kalan bir kadının öyküsünü anlattığı Albertine isimli bir roman yazdığını öğrendim. Bu roman bende müthiş bir heyecan yarattı. Mutlaka okumam gerektiğine karar verdim. Krohg'un Albertine temasına sahip diğer tablolarını inceledim. Biraz zaman geçince bu kitabı neden mutlaka okumam gerektiğini sorgulamaya başladım. Biraz daha zaman geçince okumam gereken o kadar kitap varken Albertine siparişimi enikonu yersiz buldum. En sonunda Albertine ve Krohg aklımdan çıktı. Nisan 2015: Christian Krohg'u hiç düşünmedim. Haziran 2015: Christian Krohg'u hiç düşünmedim. Ağustos 2015: Christian Krohg'u hiç düşünmedim. Eylül 2015: Skagen Müzesi'nde ressamın Kızının Saçlarını Ören Anne isimli tablosuyla karşılaştım. Skagen tarzından farklı olan bu tablo hoşuma gitti. Ressamın adını ilk kez duyuyormuşcasına not ettim. Albertine'yi hatırlamadım. Eylül 2015 : Skagen Müzesi'nde bu sefer de Niels Gaihedes'in Öğleden Sonra Uykusu'nu gördüm. Bu benim kırılma noktam oldu. Tablo öyle büyüleyiciydi ki Krohg'u gündemime almaya karar verdim. Eylül 2015 : Krohg'u araştırdığımda zaten daha önce araştırdığım o adam olduğunu gördüm. Şaşkınlığıma sinirlendim, daha beter şaşkınlıklar yaptığım için çok üstüme gelmemeye karar verdim. Eylül 2015 : Ünlü Skagen ressamlarından Anna ve Michael Ancher çiftinin evlerini ziyaret ettim. Evi ve içindeki eserleri o kadar beğendim ki gerçek bir Japon turist gibi her ayrıntının fotoğrafını çektim. Eserlerin İngilizce açıklaması olmadığından kafamda yüzlerce soru işaretiyle evden ayrıldım. Ekim 2015: Sosyal medyada insanlarla değil, müzelerle arkadaşlık kurabilen bendeniz Bahar Malik, Anna ve Michael'ın Evi Müzesi'yle arkadaşlığı ilerlettim. Samimi bir anımızda, evi gezerken kafama takılan soruları arka arkaya soruverdim. Bu sorulardan biri de Edvard Munch'un ünlü tablosu Çığlık'ı anımsatan yukarıdaki komik portreyi kimin yaptığıydı. Cevabın Michael olduğunu düşünüyordum. Bu da şaşırtıcı bir şeydi. Çünkü Ancher ailesinin hiçbir bireyinde mizahi bir yaklaşımla karşılaşmamıştım. Ancher Evi'nin verdiği cevap ise tam bir sürprizdi. Bu otoportre Christian Krohg'a aitti ve yüksek miktarda alkol alınan bir Skagen gecesinin pişmanlık dolu sabahında çizilmişti. Dahası dostum Ancher Evi'nin söylediğine göre Krohg'un çalışmaları Munch'un ilk zamanlarında sanatçıya ilham kaynağı olmuştu. Bir anlamda usta çırağının eserini taklit etmişti. Size bir şey söyleyeyim mi? Bu bilgi muhteşemdi. Hemen en iyi arkadaşım Ancher Evi'ne sarılıp yanaklarından öptüm. Çünkü dostluk bunu gerektirirdi. Ekim 2015: Van Gogh Müzesi'nde açılan Munch/Van Gogh Sergisi'nde Krohg'un Uyuyan Anne ve Bebeği tablosunu gördüm. Küratörlerin Krohg'u atlamamış olması hoşuma gitti. Ekim 2015: Munch/Van Gogh Sergisi'nden aldığım kitabı okurken Munch ile Krohg arasındaki ilişkinin detaylarını öğrendim. Kitabın anlattığına göre Krohg, o günlerin genç ressamlara yardımcı olan, tavsiyeler veren, onlara yön gösteren tecrübeli ressamıymış. Krohg, gençlerin akademiye gitmesine karşıymış. Okulun sanatçıların yeteneklerini, özgünlüklerini ve yaratıcılıklarını körelttiğine inanıyormuş. Gençlerin kendi kendilerine çalışarak yeni sanatı doğurabileceğini iddia ediyormuş. Bir süre Munch ve Krohg çok iyi anlaşmışlar. Krohg, Munch'un yol göstericisi olmuş ve bu durum birkaç sene böyle devam etmiş. Ancak daha sonra her ne olduysa ikili birbirine tümden düşman olmuş ve bu düşmanlık ömürlerinin sonuna kadar sürmüş. Öyle ki fırsat buldukları her an birbirlerinin eserlerini kötülemişler. Bu bilgiyi öğrendikten sonra Krohg'un Çığlık esinlenmesi sizin de kafanızda bir yerlere oturdu mu? Krohg, arkasında büyük bir felsefe taşıyan ve saatlerce konuşulabilecek bir eseri fazla sarhoş olunmuş bir gecenin pişmanlık dolu sabahına indirgemişti. İzninizle güleceğim: Eheh! Böyle düşmanlıklara bayılıyorum. ? 2016: Krohg'la samimiyeti ilerletmek için Norveç'e gideceğime yemin ettim. Biliyorum gideceğim. Iitiraf etmeliyim ki yazinizin basligini gordugumde Bahar Malik Hanim, ne kadar firtinali bir iliski olabilir ki demistim ama yaziyi bitirdikten sonra lafimi yuttum.


Bir gün birisi bana en sevdiğim yazarları sorsa o yazarların içinde mutlaka anacağım Julian Barnes'ın sanat üzerine yazdığı makalelerden oluşan bu kitapla kelimenin tam manasıyla birdenbire karşılaştığımda ufak çapta bir sevinç/coşku şoku yaşadım. Kitabın varlığına şaşırmam başlı başına şaşılacak bir durumdu çünkü daha sonradan hatırladığım üzere Ahmet Cihat Beyler bana bu kitabın çıktığından bahsetmişti. Ancak o an, daha önemli başka şeyleri de konuştuğumuzdan bu olay benim aklımdan çıkıvermişti. Bir yazar, herhangi bir mevzu hakkında nasıl bu derece zarif yazabilir, kabalığı bile nasıl hayranlık uyandıracak bir nezaketle ifade edebilir konularında beni hayrete düşüren Barnes'ın Fransız ressamlar hakkındaki yazılardan oluşan bu kitabı olağanüstü. Kitap, 10.5 Bölümde Dünya Tarihi'nde de okuyabileceğiniz Gericault yazısıyla başlıyor ve Manet, Degas, Cezanne gibi büyüklerin yanı sıra benim pek bir bayıldığım Redon, Vallotton, Bonnard, Vuillard gibi ressamlarla devam ediyor. Kitabı okudukça, Barnes'la bu kadar aynı düşünmemize ve onun bu düşünceleri benim asla beceremeyeceğim bir şekilde anlatmasına şaşırıyor/seviniyorum. Bunca yıllık Barnes okuyuculuğunun ardından neye şaşırıyorum ben de bilmiyorum ama seviniyorum çünkü Barnes'la aynı düşünmek, ergenlik zamanlarınızda, o günlerdeki platonik aşkınızla aynı müzik grubunu sevdiğinizi öğrenmek gibi bir şey benim gözümde. Bu kitabı mutlaka edinin, okuyun. Türkçesini bekleyeceğim diyorsanız Ayrıntı Yayınları'na baskı yapın ki, Serdar Rifat Kırkoğlu bir an önce çevirsin. Size söz veriyorum, okuduğunuza değecek. Değerli Bahar Malik, Julian Barnes'ın kitabı üzerine yazınızı ilgiyle okudum. Ben de merak ettim. on sanatçı hakkında Barnes'in düşüncelerini okumak isterim. Önerinizi yerine getirerek Ayrıntı Yay. Serdar Bey'e ricada bulunacağım. Biz sanat yapanlar/sanatseverlerin böyle özgün görüşler getiren kitapları okumamız ve kitaplığımızda bulundurmamız gerekiyor. Tabiki biraz da kitaba ve okumayı aşina olmak gerekir. Size okumanız için Doğu Batı Yay. yayımlanan France Farago'nun Sanat kitabını okumanızı öneririm. En derin sevgi ve selamlar. Çok teşekkürler Şener Bey. Ben de önerdiğiniz kitabı edinmeye çalışacağım. Sevgiler.


Her şey Amsterdam'daki Stedelijk Müzesi'ni ilk kez ziyaret ettiğim gün başladı. Hayır, yalan söylüyorum, ikinci ziyaretimde başladı. İlk ziyaretimde müze restorasyondaydı ve limanın yakınlarındaki ufak bir binada bir fotoğraf sergisi ile ziyaretçilerini ağırlıyordu. İkinci gidişimde koleksiyonu sonunda görebileceğim için bir hayli heyecanlanmıştım. Bu ziyaretimle ilgili en ilginç nokta ise çıkışta aklımda en çok Jan Sluijters'in görkemli tablosu Bal Tabarin'in kalması idi. Bal Tabarin, bir zamanlar Paris'in en ünlü ve popüler barlarından biriymiş. Sluijters de bu barı en çok eğlenilen gecelerden birinde resmetmiş. Bal Tabarin kadar görkemli tablolardan genelde çok etkilenmem ama renkler ilgimi çekmişti, dahası örnekleriyle karşılaşmadığım böylesi bir tablonun ismini daha önce duymadığım bir Hollandalı'nın elinden çıkmış olması da bana enteresan gelmişti. Daha sonraki zamanlarda arada sırada aklıma Bal Tabarin geldi ama ne yalan söyleyeyim, çok da önemsemedim. Bir heyecandı, geçti diyelim. Olaylar şöyle geliştiği için görmemiştik: Van Dongen 1900'lerin başında Paris'e geliyor ve çok da şaşırmayacağımız üzere Montmartre'a yerleşiyor. Daha sonra da bu semtteki hayatı anlatan tablolar çizmeye başlıyor. Bu sırada açılan Bağımsızlar Sergisi'ne katılıyor. Bu sergiyi ziyaret eden birkaç eleştirmen onu Parisli bir ressam olarak tanımlamak yerine dışarıdan gelmiş Paris'i gözlemleyen bir ressam olarak tanımlamayı tercih ediyorlar Parisli olmak neden bu kadar mühim dediğinizi duyar gibiyim. Çünkü bir ressamın Parisli kabul edilmesi o dönemde değerini birkaç katına çıkartıyormuş. Van Dongen, Matisse veya Picasso gibi ressamlarla değil, şehre yeni gelmiş Rus ressamlarla birlikte anılıyor. Böyle olunca da eserlerini satamıyor. Sluijters, Bağımsızlar Sergisi'ni dolaşırken Van Dongen'in Le Moulin de la Galette isimli tablosuyla karşılaşıyor ve bu tablo Bal Tabarin'e esin kaynağı oluyor. Fakat bu tablo da diğerleri gibi satılamıyor. La Galette'e gelen eleştirilerden biri de boyutu. Çünkü 1,3 metreye 2 metre boyutlarında büyük bir tablo kendisi. İşte tüm bu olayların sonunda Van Dongen'in aklına dahice bir fikir geliyor. La Galette'yi altı parçaya kesiyor ve bu parçaları teker teker satmayı deniyor. Bu altı parça o günden sonra bir daha yan yana gelemiyor ve biz sanatseverlerin eseri bütün olarak görmesi için aradan yüz sene geçmesi ve bir küratörün tüm sahipleri ikna etmesi gerekiyor. Aşağıda bu iknanın sonucunu görebilirsiniz. Bitti mi? Bitmedi. Altı ayda bir yazıyorum. Anlatacağım daha, kimse beni engelleyemez. Bu sene başında Centre Pompidou'nun ana koleksiyonunun teması müzik olarak değiştirilmişti. Pompidou'nun küratörlerine bayılıyorum. Kendi koleksiyonlarını bile bizlere farklı farklı açılardan göstermeyi başarıyorlar. Müzeyi dolaşırken bir oda dolusu Bal Tabarin eseriyle karşılaşınca bu konu aklıma tekrar geldi. Odadaki en çarpıcı eserlerden biri Ladislas Medgyes'in Tabarin (1926) tablosuydu. Bal Tabarin 1904 yılında Rue Pigalle'e paralel bir sokakta açılmış. Sahibi besteci Auguste Bosc mekanı kadril dansları ve kan kan danslarının birleştiği bir yer olarak tasarlamış. Bu bilgiler bana yetmeyince karlı bir Paris sabahı ben kahvaltıya Montmartre'a gidiyorum diye yola çıkıp sinsice Pigalle'e kıvrıldım. Adrese ulaştığımda beni bir sürpriz bekliyordu. Bal Tabarin'in olduğu bina yıkılmış, yerine büyük bir apartman yapılmıştı. Nasıl yani, İstanbul mu burası? Böyle bir şeyi nasıl yaparsınız? isyanlarım boşunaydı. Bal Tabarin artık yoktu. Tüm kültürel varlıklarını özenle koruyan, bu özelliğini çok takdir ettiğim Paris'in Bal Tabarin'e şefkatle yaklaşmaması benim kafamda büyük bir soru işareti. Bu konu daha çok su kaldırır gibi sanki. Ben daha çok iz sürer, sizle de paylaşırım. Sevgiler.


Kış bana çok zarar verdi. Kar yağdığında daha bon hiver diyemeden düşüp kolumu incittim. Geçen hafta ise soğuk algınlığı tüm bedenimi esir aldı. Fakat olaylara iyi yanından yaklaşalım. Bu cumartesimi günlerdir bakmadığım sitelerde dolaşarak geçirdim ve ne mutlu ki okuduklarımı sizinle de paylaşacağım. Harika, harika, harika! Guggenheim Müzesi'nin kataloglarını paylaşıma açmasının ardından Metropolitan Museum of Art da benzer bir uygulamaya geçmiş. İçlerinde öyle güzel kitaplar var ki heyecanım çok büyük. Kitapları online olarak okuyabileceğiniz gibi pdf'ini de indirebiliyorsunuz. Hadi hemen okumaya başlayalım. Sosyal paylaşım ortamlarında fazla vakit geçirmediğim için bıkılan bazı espriler bana komik gelebiliyor. Sanırım bu sebepten hem hipster playlist skecini hem de Instagram klibini sevdim. Gülmek demişken Ron Swanson'ın adı artık menülerde de geçiyormuş. The Royal Tenenbaums'taki kitaplar ve dergiler. J-Lawın Altın Küre ödül konuşmasındaki göndermesini anlamayanları buraya alalım. Bill Murray'nin gerçek bir gecekuşu olduğunu biliyor muydunuz? Justin Cozens biliyormuş. Live From New York: An Uncensored History of Saturday Night Live, as Told By Its Stars, Writers and Guests: Bu kitabı hediye ettiğimde sevinecek çok tatlı birini tanıyorum. Ve Murray'nin anlattığı şu hatıra, çok dokunuyor. Ufak bir duyuruyla sizlere veda edeceğim. Son zamanlarda beni heyecanlandıran yeni şarkılar dinleyemememe çok üzülüyorum. O kadar çok üzülüyorum ki seveceğim yeni parçaları benimle paylaşanların adreslerine ev yapımı harika cookie'ler gönderebilirim. Ben olsam bu fırsatı kaçırmazdım, şarkıları bekliyorum. Sevgiler.


Her insan geriye baktığında hangi duygular ile başladığını sonradan kestiremediği bazı işlerle karşılaşabilir. Bir de bakarsınız neden çıktığınızı bilmediğiniz yollar, neden güvendiğinizi anlayamadığınız insanlar, neden güldüğünüze anlam veremediğiniz espriler, neden zevk aldığınızı bilmediğiniz gündelik alışkanlıklar yaşamınızda hatırı sayılır bir yer almış. Birkaç haftadır, biraz sonra size açıklayacağım yeni projemle ilgili olarak kendimle bir savaş halindeyim fakat sonunda bu işi yapmak için duyduğum çocukça heyecan ve karşı konulmaz heves ağır bastı. David Lodge sadece romanlarını sevdiğim bir yazar değil, aynı zamanda düşüncelerine değer verdiğim bir edebiyat eleştirmeni ve profesörü. The Art of Fiction ise onun bu konulardaki fikirlerini açıkladığı makalelerden oluşan kitaplarından sadece biri. Lodge, bu kitabın her bölümünde bir eserden örnek vererek kurgu romanın bir özelliğini inceliyor. The Art of Fiction'ı okumanın herhangi bir zorluğu olmadığına herhalde kimse itiraz etmez. Benim hedefim ise şu: Her hafta önce yazarın örnek olarak gösterdiği romanı ardından ise makaleyi okuyup bunu sizlerle paylaşmak. Böylece önümde toplam 50 bölümden oluşan kitabı bitirebilmek için 50 hafta oluyor. Bahsettiği kitapların bir kısmını okumuş olmama rağmen hepsini tekrar okumanın benim için bir sakıncası olmadığına karar verdim. Ancak Lodge'ın seçtiği kitaplardan bazıları benim vakit darlığımdan ötürü bir haftada bitiremeyeceğim kalınlıkta. Böyle durumlarda o haftayı daha önce okuduğum bir kitabın makalesi ile tamamlamayı düşündüm. Bugün konuyu anlattığım bir arkadaşım bana tek bir soru sordu: Neden? Bu işi duyurmadan önce benim de yanıtını en çok düşündüğüm soru bu oldu. Cevabı ise sanırım Nick Hornby'nin şu cümlelerinde saklı: Tutup genç erişkin zamazingoları okumak, genç erişkin olduğunuz dönemlere dönmek gibi bir şey: Vonnegut denilen adam iyi midir? Ya Albert Camus? Daha önce duyan var mı? Dünya birden daha büyük bir yer haline gelir. Anlayacağınız ben de tekrar genç erişkin hevesleri duymak ve o merakı hissetmek istiyorum. Bu tarz açıklamalarla ilgili en korktuğum şey yarıda bırakma riskidir. Bu projede ise böyle bir endişem yok. Çünkü bu işe iki hafta devam etsem dahi bunun benim için faydalı olacağının farkındayım. Projeye sizi dahil etmemin sebebi ise bana bu işten vazgeçmememi sağlayacak gücü vereceğinize inanmam. 30 sene sonra geriye dönüp baktığımda bu yaptığımla ilgili ne düşüneceğimi merak ediyorum ama tahminlerle vakit kaybetmeye niyetim yok. Nitekim bu 30 sene sonranın mevzusu. Şimdi ise projemin ilk kitaplarıyla haşır neşir olmak üzere sizlerden ayrılıyorum. Jane Austen'in Emma'sı ve Ford Madox Ford'un The Good Soldier: A Tale of Passion'ı ile Lodge bana bir romanın başlangıcı nasıl olmalı onu anlatacak. Böyle şeyleri pek söylemem, o yüzden ciddiye alın ve bana şans dileyin. İlk yorumu yazma şerefini yakaladım galiba. Azmin karşısında saygıyla eğiliyorum. Bunu tanıdıklar arasında yapsan yapsan sen yaparsın. sonuna kadar da götüreceğini biliyorum. Bu yolda sana bol şans. Sen oku ki biz de yorumlarından faydalanalım. Belki aradan bazıları bizim de aklımızı çeler, biz de okuruz. bu hırs, bu azim ve bu kararlılık ve bu sanat aşkı bende vücut bulacaktı; ortamların sanat güneşi olurdum. Bu değerli kişisel projenin toplumsal hale gelmesi kaçınılmazlığına ısrarla vesile olacağı konusunda kuşku duymayarak bu projenin bu saatten sonra artık kişisel düzeyde kalmasını olanaksız hale getirmiş takipçilerden biriyim. Destek için hepinize teşekkür ederim. Bir de güncelleme yapayım: Tender is the Night'ı ve makaleyi bitirdim ama yazıyı henüz tamamlayamadım. Umarım yarın ikinci hafta yazısını eklemiş olacağım. Sevgiler. genç erişkin hevesleri, bu laftan çok etkilendim, evet bunu yaşamak müthiş olsa gerek. Ama şunu düşündüm, neden bu müthiş fikri 50 hafta ile sınırlayasın kuzum? Mesela yılda iki kitap okusan 30 yıl genç erişkin takılırdın yahu. Bu arada, okuyamadıklarım yerine başka kitap okuyacağım olayı da hoş bi kaçış olmuş, ama söylemek zorundayım ki bir genç erişkin böyle kaçış noktaları oluşturmazdı kendisine. şimdi bu projeyi çok dahiyane bulup seninle birlikte bu kitapları okumak isteyenler olacaktır, diyeceğim şudur; listeni yayınla, bilelim neler okunacak, tuğlalar hangileri, vs. vs. Ayrıca doğru söylüyorsun, kitapların listesini yazmalıydım. Umarım Internet'te bulabilirim. Yoksa da kendim yazarım. Ama bu gece değil. Not: Tüm kitapları okuyacağım. Sadece bazılarını okumam bir haftadan uzun sürebilir, o haftalarda geçmişte zaten okuduğum bir kitabın makalesini okuyabilirim demek istemiştim. Üstelik kimse bana Charles Dickens'ın Bleak House'unun 1500 sayfa olduğundan bahsetmemişti. Ben bu konudaki tek problemimin Ulysses ve tam bir centilmen olan Tristram Shandy beyefendi olduğunu sanıyordum. her hafta için bir okuyan insan resmi bulabilecek misin, bu da kulislerdeki ayrı bir merak konusu. Resim konusunda bana güvenin demekten başka elimden bir şey gelmiyor şu anda. Bana güvenin.