1945 yılında İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından Jean-Paul Sartre hem duyduğu merak hem de tüm Fransızlar'ın hissettiği minnet duygusuyla Amerika Birleşik Devletleri'ni ziyaret etti. Kazın ayağının farklı olduğunu anlaması uzun sürmedi ve 1946 yılında, orada gördüğü sınıf ayrımı ve ırkçılıktan, Richard Wright'tan ve Scottsboro davası'ndan ilham alarak Saygılı Yosma'yı yazdı. 2005 yılında ben Bahar Malik, bizzat kendim oyunu izledim. Özellikle metne hayran kaldım ve Andre Gide'den elli sene kadar sonra aynı şeyi düşündüm: Bu oyun Sartre'ın başyapıtlarından biriydi. Saygılı Yosma'da, ABD'nin güney eyaletlerinden birine taşınmakta olan hayat kadını Lizzy'nin öyküsü anlatılır. Trende kendisini taciz eden dört zengin beyaz adam bu tacizin ardından iki siyahi ile kavga edip birini öldürür. Cinayeti işleyen beyaz, ünlü bir senatörün yeğeni ve nüfuzlu bir ailenin oğludur. Olayın tek şahidi Lizzy'dir ve vereceği ifadeye göre ya gerçek katil ya da zenci tutuklanacaktır. Oyunun metni kadar kurgusunun da kusursuz olduğuna inanıyorum. Oyun sonunda Lizzy, çok da şaşırmayacağımız üzere beyazların baskısına karşı koyamaz ve zengin adamı kurtarır. Siz bu gerçekçi sonu okumanızın ya da izlemenizin ardından kişiliğinize göre ya dağılırsınız ya da gidip Sartre'ın elini sıkmak ve tebrik ederim demek istersiniz. Saygılı Yosma, kişisel gündemime 2009 ortalarına doğru tekrar girdi. Biraz daha araştırma yaptığımda beni çok şaşırtan bir gerçekle karşılaştım. Oyun, Paris, New York, Chicago gibi yerlerde bu sonla sergilenmiş. Oysa Moskova'da değiştirilmiş ve Lizzy Kimse emekçi zenci kardeşimle arama giremez. Sen katil beyaz öleceksin! diyerek yalan ifade vermeyi reddeden kahraman bir Sovyet askeri olmuş. Çünkü Sovyetler Birliği'nde diğer son umutsuz ve ideolojilerine ters bulunmuş. Tam ben Sartre buna ne tepki göstermiş? diye düşünürken bir gerçekle daha karşı karşıya geldim. Oyunun Fransa'da çekilen sinema filmi versiyonunda da Lizzy doğruyu söyleyerek zengin beyaz adamın yargılanmasına sebep olmuş. Dahası filmin sonunda Lizzy ve siyahi adamın elleri yavaş yavaş birleşirken Fin yazısı ekranda görünmüş. Oh tanrım! Ne son ama. Sartre'ın tüm bunlara tepkisi son derece olumluymuş: Oyunu binlerce genç, çalışan insan izledi ve her biri büyük bir umutsuzlukla salonu terk etti. Oyunun sonunda onlara ellerinde en azından bir şeyin olduğunu göstermek istedim: Umudun demiş. Cümleyle ilgili yorum yapmadan diğer paragrafa atlıyorum. Sartre'ın edebi kaygıları olduğu kadar toplumu desteklemek gibi kaygılarının olduğunu da bilmeme rağmen tüm bu süreci bir türlü kabullenemedim. Daha anlayışlı yaklaşabilmek adına biraz daha araştırma bile yaptım. Hatta The Play out of context: transferring plays from culture to culture isimli ilgilenenlere tavsiye etmekten çekinmeyeceğim bir kitap dahi okudum. Bu kitapta ülkeden ülkeye, kültürden kültüre ya da bir dilden diğerine değişen oyunlarla ilgili kapsamlı bilgi bulabilirsiniz. Fakat tüm bu girişimlerim, Sartre'ın muhteşem oyununun sonuna kıymasını affetmemi sağlayamadı. Sanat kaygısıyla yapılan her türlü değişikliği destekleyebilirim. Örneğin, Fowles'un The Magus macerasının arkasındayım. Ama Saygılı Yosma kıyımını onaylayabilmem çok zor. Bu olayı duyduğumdan beri aklıma hep şöyle bir sahne geliyor: Beckett'in yanına iki kişi yaklaşıyor ve Beckett, bu Godot'yu Beklerken iyi oyun, hoş oyun ama Godot'nun bir türlü gelmemesi ellerinde hiçbir şey olmayan genç ve çalışan kesim üzerinde büyük bir düş kırıklığı yaratıyor. Onlara umutlarını geri vermek adına Godot hiç olmazsa final sahnesinde şöyle bir görünse. Ne dersin? diyorlar. Yazarın göstereceği tepkinin ne olacağını düşünmeyi size bırakıyorum. Sadece şunu hatırlatmak isterim: Beckett, kendisine çok karamsar yazıyorsun diyenlere cevap olarak Mutlu Günleri yazmış olan büyük bir yazardır ve bu anlattığım olay beni her zaman güldürmeyi başaran bir gerçektir. Poster görüntüsünü buradan tanıtım amaçlı aldım. Telif hakkı hazırlayana aittir. Temiz, saf bir insanmış yorumu yapabiliriz. Bazı arkadaşlarımızın süt diyebileceği cinsten.


Bu blog'u takip edip aynı zamanda futbolla yakından ilgilenen insanlara biraz kırgınım. Geçen hafta tamamen profesyonel sebeplerle izlediğim bir dünya kupası maçı olmasa II. Carlos'un bilinmeyen özel hayatı ortaya çıkmayacaktı. Yeni kankam Carlos Piuuu'dan bahsediyorum. Müsabaka esnasında Kim bu Carlos? diye sormamın üzerine sen adamın isminin Carlos olduğunu nereden biliyorsun? cevabını alıp afallamam sonucunda tanıştığım futbolcudan. Yoksa... Yoksa olmadı sandığımız şey olmuş olabilir mi? 2000'lerde mahzun kralın torunları İspanya sınırları içinde mi dolaşıyor? Bilmiyorum, hiç bilemiyorum. Lakin kafamda kırk tilki dolaşmıyor dersem yalan olur. Size II. Carlos'tan bahsetmiş olmama rağmen Piuuu Bey'le olan alakayı fark edip de beni uyarmadığınız için biraz darılmış durumdayım. Ayrıca ismi Dünyevi Zevkler Bahçesi olan bir blog'da bu konuyu irdelemen biraz garip değil mi diyecek olursanız ödeştik der geçerim. Bunu da bilin. Şimdi bu blog yazısından kaçmanın zamanı. O zaman son kez zevk aldığımız biçimde hep beraber koşarak uzaklaşalım: Piuuu. katalan prensi pujol sakin ha kendini avusturya asilli bir kastilyaliya benzettigini duymasin. :) Dünya acayiplikler ile dolu bence b.


Geçen yaz başında en sevdiğim Goya kitabının yazarı olan Avustralyalı sanat tarihçisi Robert Hughes'un bütün kitaplarını okumaya bir kere daha karar verdim. Bu, bu kararı son beş sene içinde dördüncü ya da beşinci kez verişim olduğundan, uygulamaya geçmeyi çok önemsedim ve aynı gün Hughes'un Roma'yı anlattığı adından kesinlikle anlaşılamayan Rome isimli kitabını satın aldım. Kitabı güneşli bir günde, sıcaktan ustalıkla kaçarak ulaştığım büyük ağaçlarla kaplı mahalle parkımızda okumaya başladım ve yaz boyunca okumaya devam ettim. Bu kitap, Hughes'la ilgili önyargılarımın pekişmesini de sağladı. Yazdığı makalelerdeki katılmadığım fikirlerinde bile beni gülümseten bu adamla tanışıp görüşsek çok eğlenebileceğimizi düşündüm. Hughes, bana takılmasından zevk alacağım o nadir insanlardan biriydi. Ben bu düşüncelere dalmışken, yan tarafımda oturan Amerikalı kız panikle çantasının çalındığını fark etti. O kadar üzgün ve çaresizdi ki Lütfen üzülme. Bu meydanda bir çantanın çalınmasından çok daha korkunç suçlar işlendi. demeye cesaret edemedim. Ben edemedim ama biliyordum ki Hughes olsaydı ederdi. Son olarak, Londra'da açılan Damien Hirst sergisini ziyaret ettiğimde aklımda yine Hughes vardı. Hirst hakkında Böylesine az yetenek ve bu kadar çok paranın birlikte ortaya çıkarttıklarına inanamıyorum ve Bir koleksiyonda Hirst'ün varlığı, zevk yoksunluğunun mutlak bir işaretidir gibi yorumları olan yazarla sergiyi dolaşmanın nasıl bir şey olacağını hayal etmeye çalıştım. En büyük sürpriz ise sergi sebebiyle açılmış dükkandaydı. Tüm o Hirst hediyelik eşyaları ve kitaplarının ortasına Hughes'un meşhur kitabı The Shock of the New'inin yerleştirilmesi bence İngiliz mizahına nefis bir örnek olmuştu. Bunu komik bulan başkaları da var mı diye çevreme bakındım ama göremedim. Hughes ile arkadaş olmuş olsak o anda onu aramak ne kadar zevkli olacaktı. Yaz sonunda, mevsimi ne kadar da Robert Hughes dolu geçirdiğimi düşünmem bana yazarın yeni işler yapıp yapmadığını merak ettirdi. Internet'ten adını arattığımda çok ama çok üzücü bir haberle karşılaştım. Hughes, 6 Ağustos'ta uzun süredir boğuştuğu ölüme yenik düşmüştü. Beni birazcık tanıyanlar, ölenlerin ardından durumu kişiselleştirerek gereksiz pay çıkaran insanlardan hoşlanmadığımı da bilirler. Ama yine de ben günlerimi bu kadar Hughes ile dolu, hayal dünyamda onunla şakalaşıp eğlenerek geçirirken, onun ölüyor olduğunu düşünmekten kendimi alamıyorum.


Robert Doisneau nüktedan fotoğraflarıyla tanınan Fransız bir fotoğrafçı. Kendisi Le baiser de l'Hotel de Ville (Nazlı yare Hotel de Ville'de bir öpücük kondurdum, 60 yıldır konuşuluyor) isimli fotoğrafıyla hem dünya çapında hem de İstanbul'un bilumum kafe ve restoranlarında tanınan bir isim. Yukarıdaki fotoğrafta sağdaki adam Bob Giraud. Dönemin tanınmış gazeteci/şairlerinden biri. Doisneau'nun yakın arkadaşı olan Giraud, Galerie Romi'de çalışıyormuş. Soldaki afili beyin kim olduğunu bilmiyorum. Keza köpeğin de. Doisneau bu fotoğrafı 1947 yılında çekmiş. Fotoğrafçının arkadaşının çalıştığı bu antikacıda sık sık takıldığı biliniyor. Vitrinin arka tarafındaki bu takılmaları sırasında, vitrine yerleştirilen çıplak kadın tablosuna gelip geçenlerin tepkisini gören Doisneau bu insanların fotoğraflarını çekmeye başlamış. Internet'te arama yaparsanız çoğunlukla erkek modellerin olduğu fotoğrafların konu edildiği ve erkeklerin çıplak kadın figüründe nasıl da gözlerini alamadıklarını anlatan yazılarla karşılaşacaksınız. Oysa durum bu değil. Kadınlar da erkekler kadar abartılı tepkiler vermişler. Örneğin aşağıdaki hanımefendiye bir bakın, ne demek istediğimi anlayacaksınız. Gelelim erkeklerin tepkilerine. Onlarınki sayılarının fazla olması yüzünden daha çeşitli olmuş. Yıllar önce görme biçimleri ile ilgili bir ödev de kullanmıştım bu seriden bazı fotoğrafları. İncelemesi oldukça keyifli fotoğraflar açıkcası. Bu arada görmediyseniz Pera'daki Yıldız Moran sergisini de öneririm. Evet çok ilginçler değil mi? :) Benim de uzun süredir aklımdaydı. Bugünün gündemi dolayısıyla kendimi boşta hissedince blog'a da ekleyeyim dedim. Sergiye gitmedim henüz ama aklımda. Bu aralar bu tip konularda çok asosyalleştim maalesef :( Perşembe ya da Cuma 22:00'ye kadar açık oluyorlardı. O gün hangisiyse gidip gezeyim. Açıkcası benim de sergi durgunluğumu bıraktıran isim Yıldız Moran oldu. Müze, cuma günleri 22.00'a kadar açık. Bence kadın merkezdeki tabloya bakmıyor ya da boş bakıyor. Hani yanındakiyle hararetli bir şekilde bir şeyi tartışıyorsundur da bi anlığına boşluğa bakarak konuşursun ya öyle. Ya da bu kadın çıplak kadına bakıyordu ve yanındaki adamla konuşuyordu. Bir an adama dönmek için kafasını çevirdi ve o hareketin ortasında Doisneau'ya yem oldu.


Tavsiye vermek konusunda hevesli bir insan değilim. Hele de tanımadığım insanlara bir şeyler önermekten kaçınırım. Hem insanların nelerden zevk aldığı konusu tamamen muamma olduğu hem de Paris'e gittiyseniz mutlaka Louvre Müzesi'ne gitmelisiniz gibi tavsiyeleri birazcık komik bulduğum için. Basit bir aramayla bulunabilecek şeyler için uzun cümleler kurmak/kurdurmak beni mahçup hissettiriyor. Sanırım okul hayatımdan kalma bir duygu bu. Mail grubuna bu konunun nasıl çözüleceğini bilen var mı? diye bir soru geldiğinde cevap olarak Google yazılması soranı zor ve utanç içinde bırakan bir durumdu grubumuzda. Hala da pek çok konuda böyle bir utanç yaşamaktan korkarım. Tüm bu hislerime rağmen bugün size Mougins Klasik Sanat Müzesi'ni anlatacağım. Çünkü iyi sebeplerim var. Bu müze Güney Fransa'da konuşlanmış müzeler arasında en az reklam yapan ve yaptığı reklamla insanları yapmasa daha mı iyi? diye düşündürtecek kadar yanlış yönlendiren bir kurum. Bugün bu müzeye gitmenizi tavsiye eden bu yazıyı yazıyorum çünkü iyi araştırarak seyahate çıkmış olmama rağmen bileti aldıktan sonra bile ziyaretimin gerekliliği konusunda şüphelerim vardı. Oysa müzeden çıkarken iyi ki girmişim diye düşündüm. Geçen yaz sonunda sürpriz bir şekilde çıktığım Fransa gezisinde Bacon Sergisi'ne gitmiş, muhtelif müze, şapel ve kiliselerde Chagall, Cocteau, Matisse, Picasso, Stael görmüş, çok istediğim Bonnard ve daha az istediğim Renoir Müzeleri'ni ziyaret etmiş, sizin anlayacağınız gezinin sanat ayağını değerlendirdiğimizde belirli bir tatmin seviyesinin çok üzerine çıkmışken bir Perşembe öğleni Fransa'nın butik köylerinden Mougins'e ulaştım. Mougins'e ulaştığımda çok açtım, köyün girişine yakın bir yerde görüntüsü ve menüsü hoşuma giden bir restoran gördüm. Mougins notlarımızda burada bir müze olduğundan bahsediliyordu ama müzeyle ilgili tek not Hirst? olduğu için açık söylemek gerekirse çok da girmek zorundaymışız gibi hissetmiyordum. Bir daha vurgulayayım: çok açtım, öğle yemeği saatinden sonra sadece o tatlı restoranda değil hiçbir yerde yemek bulamayacağıma emindim, buradan sonra bir yere daha gitmek istiyordum ve akşamüstünü plajda geçirmek gibi gizli bir niyetim de vardı. Üstelik müzenin kapısında dünyanın en kötü tabelası asılıydı. İçerde görebileceğimiz sanatçıların isimleri yan yana yazılmıştı. Gene de müzeye girdim. Küçük bir alana, sıkışık bir şekilde yerleştirilmiş eserleri gördüğümde ilk başta neler döndüğünü anlayamadım. Özellikle sıra sıra dizilmiş yüzlerce miğfer müthiş canımı sıktı. Sonra aşağıdaki görüntüyle karşılaştım. Milattan sonra bir ile üçüncü yüzyıllar arasında Roma'da yapılmış Venüs heykellerinin yanında bir adet Mavi Venüs (Yves Klein, 1982), bir adet Venüs'ün Doğuşu (Andy Warhol, 1984) ve bir adet de Salvador Dali Venüs'ü (1973) vardı. Birdenbire ne yapmak istediklerini anlayabildim. Klasik eserlerle modern/çağdaş sanat eserlerini ilişkili bir şekilde sergileme fikri çok hoşuma gitti. Sanatı zaman bağımsız değerlendirme fikrini zaten seviyordum. Örneğin, Tate'in birbirinden farklı dönemlerde yapılmış, ortak bir özelliği olmayan eserleri bir arada sergilemesinden de hoşlanıyorum. Yılların getirdiği belirli bir düzenle karşılaşma alışkanlığımın devam etmediğini söylersem yalan olur. Ama bir alışkanlığın kırılması için kaç kere aksi hareket etmek gerekiyordu? Yirmi mi? Eğer öyleyse yirmi kere daha zevkle Tate'e gidebilirim. Mougins Müzesi'ni 2011 yılında kuran Christian Levett aslında bir Britanyalı koleksiyoncu. Antik döneme ait olan koleksiyonunu antik dönem esintili modern eserlerle zenginleştiren Levett müzeyi açmak için Mougins'i seçmiş çünkü bu köyde de bir evi varmış. Güney Fransa'nın doğusu denildiğinde üç tane önemli sanatçının izine çok sık rastlıyorsunuz: Matisse, Chagall ve elbette ki hiçbir şeyden eksik kalmayan Picasso. Picasso'nun Antibes'teki müzesinin yanı sıra bir süre yaşadığı Vallauris'teki atölyesi ve özellikle Guernica göndermeli Savaş ve Barış Şapeli çok güzel. Birinci yüzyıldan kalma Roma büstünün arkasına yerleştirilmiş asma yapraklı taç takan sakallı adam portresi de sanatçıya ait. Bu iki ölüdoğa yan yana öylesine güzeller ki. Galiba en çok bu ikisinden etkilendim. Müze çok dar bir alana çok fazla şey sıkıştırdığı için bu ikiliyi merdivenlere yerleştirmişler. Bu yüzden de görmeden geçme ihtimali yüksek. Birinci yüzyıldan kalma üç inciri ve 1864'ten kalma Fantin natürmortunu birlikte gördüğüm için kendimi şanslı hissediyorum. Carlo Maria Mariani'nin Transfiguration'ı (1998) akla Chirico'yu getirmiyor mu? Müzede Chirico'nun eserleri de sergileniyor. Gelelim Mısır'a. Aşağıda Chagall'ın tabletleriyle Musa'sı, Mısır firavunlarıyla birlikte görülüyor. Ama dahası Calder'in piramitleri, Cocteau'nun sfenksi gibi pek çok eser milattan önce 1100 senesinden kalma tabletler ve bilumum Mısır heykel, mumya, süs eşyalarıyla birlikte sergileniyor. En sevdiklerimi sona sakladım. Bu gezinin bana Leger'i daha çok sevdireceğini düşünüyordum. Oysa şanslı isim Jean Cocteau oldu. Solda milattan önce beşinci yüzyıldan kalma bir Frikya tanrıçası var. Gördüğünüz gibi muhteşem bir karakter. Tanrıçaya Cocteau'nun aynı muhteşemlikteki Hermes'i ve Orpheus'u eşlik ediyor. Tüm bu gösterdiğim eserleri inceleyince şöyle bir yarım saat bakıp çıkarım diye girdiğim müzeden üç saat sonra ayrılabildim. Müzeden çıktığımda lokantaların öğle yemeği servisi çoktan sona ermiş, planlarım sekteye uğramıştı ama ben hayatımdan çok memnundum. Bir kere daha yıllar önce kendi kendime verdiğim önyargılı olmama kararıma uyduğum için çok mutlu oldum. Biraz Mougins sokaklarında dolaşıp köyden ayrıldım. Bu yazıyı da dünyanın en orantısız haritalarını çizip bu haritalara her şeyden daha fazla değer veren Philippe'in dedikodusunu yapmadan bitirdiğim için kendimi tebrik ederek bitiriyorum. Evet, Philippe. Ohhh Dübüffeee oh, evet. Bitti. Benim de hayran kaldığım, unutamadığım bir müze.


1. David Lodge projemin iki yazarı Kingsley Amis ve E. M. Forster'ı yan yana yakaladım. Hem de rengarenktiler. 2. Bunka benim en sevdiğim Japon! 3. Notos'taki Yusuf Atılgan fotoğrafını beğendim. Cumartesi ve Pazar olmasa dünyanın en güzel günü olabilecek Cuma'yı yaşıyoruz. İyi yaşayın, çünkü Cuma buna değer. Sevgiler. bence cuma en güzel gündür. sonra perşembe ve c. tesi gelir. pazar çirkinlikte salı ile yarışır. p. tesinin adı çıkmış. iyidir p. tesi. çünkü beklenti düşük olunca, alınan marjinal fayda artar gibi geliyor bana. çarşamba haftasına göre değişir. çarşamba yogi yahooeys gibidir. ama gerçek kötüler salıdır. skubi dubiler de cumadır. valla doyamadım analize. perşembenin güzelliği nerden geliyor diyorsan, cumadan tabiki de. cumanın güzelliği de haftasonundan geliyor. bir şeye yakınlaşmak, orada olmaktan daha güzeldir. düşün, tatil mi daha güzel, yolculuk mu? dönüş yolculuğu da işten daha kötüdür. bu yüzden pazar da en kötü günlerden biridir. Herkesin gününe kimse karışamaz. Perşembe şu şegıl geçer. Salı şu şegıl. Şu şegıl. Eyyorlamam bu kadar.


Sizin de başınıza geliyor mu bilmiyorum ama benim sık sık yaşadığım bir durum var. Nerden ve ne sebepten çıktığını anlayamadığım bir konuya günlerce kafa yorabiliyorum. Buna bir isim de taktım: Dünya üzerinde başka kimsenin umrunda olmayan kişisel gündemim. Onlar uğruna mezarlıklar ziyaret ediyor, kütüphanelerden son 25 senedir kimsenin almadığı kitapları ödünç alıyor, ismi seneler önce değişmiş sokakları/binaları bulmaya çalışıyorum. Bir süre önce gene böyle bir iş için değişik tarihlerde yayınlanmış bir grup dergi siparişi verdim. Dergiler elime ulaştıktan sonra onları karıştırırken bir tanesinin içinden ufak bir kağıt düştü. Kağıdın üzerinde okuduğum anda kendimi garip hissetmeme neden olan şu satırlar yazıyordu: Bu dergiyi bakalım ne zaman okuyacaksınız beyfendi, çok merak ediyorum. Okuduğun zaman da beni sevecek misin? Ben seni çok ama çok seviyorum. Gerilmiştim, çünkü hiç tanımasam da iki kişi arasındaki özel bir şeyin arasına girdiğimi fark edersem gerilirim. Bu not o beyefendi dışında biri okusun diye yazılmamıştı. Üstelik üçüncü bir şahsın eline geçtiğine göre beyefendi o dergiyi büyük ihtimalle hiç okumamıştı. Sanırım en çok tüm bu olaydaki liselilik beni etkiledi. Böyle ufak notlar yazıp dergi arasına sıkıştırma, küçük bir takılmanın ardından sevdiğin insanın sevgisini afacanca sorgulama, son noktayı kendi aşkını sunarak koyma ve üstelik tüm bunları ilk kez sen akıl ediyormuşsun gibi davranma bana dudaklarımı önce sola sonra sağa kaydırarak hay allahım dedirtti. Esas sizinle paylaşmak istediğim ise aşağıdaki fotoğraf. 1920'lerde çekilmiş bazı fotoğraflar içinde karşılaştığım günden beri sık sık aklıma düşüyor. Kendimi çok kere değişik tonlarda arka arkaya this man refused to open his eyes derken yakalıyorum. Yatakta, duşta, vapurda, yemekte aklıma bu güzel fotoğraf geliyor ve bazen bir belgeselci, bazen bir ilkokul öğretmeni, bazen ise çizgi film karakteri gibi hemen yapıştırıyorum cümleyi: This man refused to open his eyes. Şu sıralar hayallerimde en çok yer kaplayan adamın gözlerini açmayı reddetme halindeki naiflik beni öldürüyor. Sizi de öldürmesi için buraya ekledim. Gene görüşeceğiz, sevgilerle. :) Daha çok ilk kez fotoğraf çektirdiği için çekiniyor bence. Ama ifadesinde sinsi bir afacanlık da yok değil. Kendi kendime yorum yazmıyorum pek ama bugün şu fotoları görünce engel olamadım: Bu Max Ernst bu ise Yves Tanguy.


- Uyanmak zorunda kalmak ve soğuk havada evden çıkmak - Son anda yetiştiğim Louis Vuitton otobüsünden kalabalık dolayısıyla indirilmek - Biletim olmasına rağmen biletsiz insanlarla (500 kişi civarı) içeri girmek için sıra beklemek - Aç kalmak - Louis Vuitton binasına yaptıkları battaniye desenlerine sinirlenmek Paris'te açılan sergilerin şöyle bir yanı oluyor: İnsanı şımartıyorlar, insanı değerli hissettiriyorlar, insana diyorlar ki: senin bir şey düşünmene gerek yok, ben senin yerine her şeyi düşünürüm. Hatta senin düşünmediklerini de düşünür, seni şaşırtır, seni sürprizlerimle havalara uçururum. İşte bu serginin problemi buydu. Shchukin'in topladığı eserler, kendi yaşadığı günlerde bu eserleri toplamaya karar vermesi açısından önemliydi. Dedem Shchukin olsaydı, ona çok büyük bir minnet duyardım. Bu sergi İstanbul'da açılsaydı her haftasonu en az bir kere ziyaret de ederdim ama 2017 yılında Paris'in en önemli sergi alanlarından birinde görmek istediğim sergi bu değil benim. Louis Vuitton'un bir önceki sergisinde de bütünlük sorunu vardı ama orada sergilenen her eserde kalbine yediğin tokadı çok net hissettiğin için umursamıyordun. Muhteşem bir Rothko, muhteşem Bacon'lar, en muhteşem Hodler, Bonnard'ın güzelliği, Kallela, aa Schjerfbeck de getirmişler derken serginin bittiğini anlamıyordun. O sergide Paris'in herhangi bir müzesinde zaten görebileceğin Matisse'ler yoktu. Olabilecek en iyi Matisse vardı. Ve tüm bunlar o sergiyi kurtarıyordu. Ama sekizinci salona girdiğimde bu sergiyi benim gözümde kurtarabilecek bir şey yoktu. 1. İki gün öncesinde ziyaret ettiğim Henri Fantin-Latour sergisinde Fantin Bey'le ilgili bazı şeyler düşünmüştüm. Bunlardan birincisi Fantin Bey'in yıllar içinde bir türlü kendini bulamamasıydı. Fantin Bey'in Whistler'a öykündüğü zamanları seviyorum ama sonuçta Whistler diye bir gerçek var. Fantin Bey'in Hollanda Altın Çağı'na öykündüğü zamanları sevmiyorum çünkü ne gerek var? Fantin Bey'in ölüdoğalarına bayılıyorum. Ama kendisi bu eserlerden nefret edermiş. Fantin Bey'in hiç bilmediğim, Gustave Moreau'ya öykündüğü bir dönemi de olmuş. Soruyorum sizlere hakikaten ne gerek var? Ne gerek var? İşte bu sergide Latour'un yaptığı Charlotte Dubourg'un Portresini incelemiş ve portrenin bütününe, en çok da kadının şapkasının üzerindeki çiçeklere hayran kalmıştım. Bu ölüdoğa işinde Manet bir, sen de beş altı falansın Fantin diye de kendi kendime not bile vermiştim. Degas balerinine yönelmemin ilk sebebi eteğindeki çiçek detayının bana Fantin çiçeklerini hatırlatmasıydı. Yakından incelemek istedim. 2. Julian Barnes Bey'in Degas makalesini henüz okumuştum. Degas'nın kadın düşmanı ilan edilmesindeki sebepleri inceleyen bu makalede yazanlar hakkında o kadar çok düşünmüştüm ki Degas sinyallerim açık dolaşıyordum. Kızımızın çiçeklerini incelerken birden bir şey fark ettim. O ana kadar hiç bir Degas tablosunun detaylarını incelememiştim. Demek istediğim bir detayı tek başına ele almamıştım. Degas'nın tekniğini o kadar başarılı buluyorum ki esere hep bir bütün olarak bakıyor bir bütün olarak eserden çok memnun kalıyordum. Sizce de bu çok garip değil mi? Çünkü bence çok garip. Bunun üzerine Degas'nın sevdiğim/o kadar da sevmediğim tablolarının üzerinden bir daha geçtim ve tablolarda pek çok detay fark ettim. Bana kalırsa en önemli kazancım şu oldu: Degas, döneminin kadınlarını en doğal halleriyle betimlemişti. Görsel olarak en albenili oldukları balerin tablolarında bile yorgun, bıkmış, üzüntülü, hayal kırıklığı yaşayan, tek isteği evinde sıcak yorganının altında olmak olduğu açık olan kadınları da bizimle paylaşmış. Bu, daha sonraları pek çok örneği karşılaşsak dahi, Degas'nın dönemi için bir ilk. Manet Bey, Olympia'da bir tanrıça değil, sıradan bir fahişeyi çizdiği için skandal yaratmıştı. Degas'nın duyguları olan kadınlar çizmesi bu kadar büyük bir etki yaratamamış. Oysa bana kalırsa yaptığı şey Manet'ninki kadar önemli. Balerin tablolarını incelerken aşağıdaki özellikle ilgimi çekti. Burada soldaki balerin kızın güzelliği başımı döndürdü. Eli başında düşünceli hali, yorgunluğu, bacaklarının duruşu harikulade. Bir de bu var. Bu tablonun ismi Beklemek. Siyahlı kadının oturuşuna, elinin duruşuna bir bakın lütfen. Bu kadının hikayesi yazılmadı ise mutlaka yazılmalı.


Geçen Pazartesi Sarkis'in İstanbul Modern'deki sergisini görmek üzere evden çıktım. Mekana ulaştığımda beni bir sürpriz bekliyordu: Müze kapalıydı. Pek çok müzenin pazartesileri kapalı olduğu bilgisini bir kere daha hatırlayıp bir kenara not etmekte fayda olduğunu düşünüyorum. Bunun üzerine normalde gitme niyetimin olmadığı fakat Yüksel Arslan'ın çok sayıda eserinin sergilendiğini duyunca fikrimi değiştirdiğim Bienal alanına yöneldim ve günü orada geçirdim. Kötü haber: Yüksel Arslan mevzusunda da yanılmışım. Bienal'de sanatçının sadece 10 civarında çalışması vardı. Bir çoğunu da daha önce görmüştüm. Esas Arslan retrospektifi Santral'de açılmış. Bunu fark etmemi de Bienal'den çıktıktan sonra gördüğüm duvara yapıştırılmış bir afiş sağladı. Bienal ise düşündüğüm gibiydi. O yüzden bu konu hakkında uzun uzun konuşma niyetinde değilim. Size ortamda ilgimi cezbeden tek şeyden bahsedeceğim. Cengiz Çekil, muhtemelen benim cehaletim dolayısıyla ismini daha önce duymadığım bir isimdi. İlgimi çekmesinin sebebi ise Bugün de yaşıyorum isimli çalışması oldu. Sanatçı, 1976 tarihli Bugün de yaşıyorum'da ülkenin o dönemdeki karışık durumunu günlük formatındaki defterine sadece Bugün de yaşıyorum diyerek yansıtmış. Bu eserin benim ilgimi çekmesinin sebebi ise defteri görür görmez aklıma On Kawara ve onun I am still alive serisinin gelmesiydi. Kawara, 1970'lerin başından itibaren gittiği değişik şehirlerden arkadaşlarına I am still alive yazan telgraflar çekmişti. Cevap beklenmeyen bu telgraflarla Kawara, sanatının ilk yıllarında etkilendiği Sartre'a da selam çakarak varoluşunu vurguluyordu.


Bu haftayı varlığından haberdar olduğum günden beri beni heyecanlandıran Sweetgrass'ı izleyerek geçirdim. Bu belgeselin kalbimi çarptırmasının en önemli sebebi başrol oyuncularıydı. Montanalı çobanların sürdüğü 3000 koyundan bahsediyorum. Çoğunuzun bilmediği üzere en sevdiğim pastoral görüntü çayırlarda dolaşan sürülerdir. Hem koyun hem de keçi sürüleri bende coşkun bir izleme isteği uyandırır. Sweetgrass'ın en önemli özelliği konuşmadan, müzikten arınmış minimalist bir belgesel olması. Sürünün tüm yaz süren yolculuğu boyunca çobanların konuştuğunu veya köpeklerinin havladığını nadiren duyuyoruz. Bunun dışındaki tek ses koyunlara ait. 46. dakikanın sonlarında meleyenini dünyanın en acayip meleyen koyunu ilan ettim. Yukarıda belgeselin en sevdiğim anlarının ekran görüntülerini sizinle paylaşıyorum. Umarım sizi de beni olduğu kadar heyecanlandırır. Gene bu hafta bu konuyla bağlantılı değişik bir haber okudum. Derviş Zaim'in henüz vizyona girmemiş yeni filmi Devir'in başrolünde de Burdurlu üç çoban varmış ve film Burdur'da uzun yıllardır devam eden gölden sürü geçirme yarışmasını konu alıyormuş. Tahmin edebileceğiniz üzere Derviş Zaim'in doğa ve insan ilişkilerini konu edindiği bu filmi özellikle vaadettiği sürü manzaraları sebebiyle meraklanmama sebep oldu. Asil deginmek istedigim konu ise -bu guzel hayvanlari nasil kiyip da yiyoruz biz insanlik?- olacakti amma velakin yazinin altindaki yorumlari gorunce icime atmaya karar verdim. Videonun fake olmadığına emin gibiyim. Çünkü filmde de benzer sesler çıkartan koyunlar vardı. Hayvanların kesilmesiyle ilgili yorumlarını yazabilirsin tabi ki. Yazdıklarını önemsemeyecek tek insan o bi can arkadaşımızın anneannesi olurdu. Çünkü bildim bileli dünya üzerindeki tüm sohbetleri et mevzusuna döndürebilme süper gücüne sahipti. Bence ileride bir sitcom çekilse kesinlikle kendine yer bulabilecek et sevdalısı bir hanımdı. Onu ikna etmek imkansızdı ama ben yazacaklarına hak vereceğime eminim. Bu koyun adli guzide hayvanin yer yer cok kritik arkadasliklari ile unlu bir canli oldugunu karsilastigim bir takim belgesellerde gordum. Mesela kor bir inek ciftlikte bir koyun sayesinde yemek yiyebiliyor yuruyus yapabiliyordu. Koyun ona ciftlikte oraya buraya carpmamasi icin yardim ediyor, yemegin suyun yerini gosteriyordu vs. Baska bir yerde de yetim bir fil yavrusuna arkadaslik eden bir koyun vardi. Fille koyun, koyun koyuna uyuyorlar birbirlerinden hic ayrilmiyorlardi. Yani kisacasi koyunlarin bize bir demet maydonozdan hallice bir canli olarak tanitilmaya calisilmasina uzuluyorum. Buyuk haksizlik. Fille koyun belgeselini çok merak ettim. Sweetgrass'la değiş tokuş edebilirim. Koyunların arkasındayız Pınar! Bu arada ben keçi sürülerini de karşı konulamaz buluyorum. Koyun sevgim üzerine uzun süre düşündüm, belki size de yardımcı olabilir. Bu sevginin temaları; koyunlar, kırsal bir zemin, Border Collie köpekleri, sürü uyumu, toplu hareket etme içgüdüsü, korkuyla birlikte hareket etmenin gücünü aynı anda yaşama, çoban. Temalar görüldüğü gibi yaşam kadar farklı hikayeler içeriyor, durumumuza göre bunlardan biri olmak isteriz. Millet'in tablosu da bir gök kubbe fanusu altında bütün bunları kapsadığı için belki etkiliyor bizi. Haklısınız galiba. Ben bir de yavaşlıklarından ve bir araya geldiklerinde ortama yaydıkları atalet duygusundan hoşlanıyorum. Bu yaz sürülerle vakit geçirme fırsatı buldum. Bir başka yazıda sizinle bunu da paylaşmak istiyorum. Keci suruleri konusunda sana katiliyorum. Pygmy goatlar favorim. Filme gelince; bazı bölümleri Temple Grandin'i hatırlamama yol açtı. Temple Grandin'i izlemedim. Ama şimdi siz söyleyince merak ettim. İzlemeye çalışacağım.


Birkaç sene evvel Lahey'deki Gemeentemuseum'u ziyaret etmiş ve müzede açılan geçici Picasso sergisinde gördüğüm tabakları çok sevmiştim. O gün başlayan tabak sevgim zaman geçtikçe büyüdü ve farklı amaçlar için üretilmiş farklı görünümdeki pek çok tabak ilgi alanıma yavaş yavaş girdi. Geçen yıllar bana koleksiyonu yapılan diğer objeler gibi tabak sevgisinin de pahalı bir hobiye dönüşebileceğini öğretti. Bu yüzden beğendiklerime temkinli yaklaşıyorum. Uzun süredir gözüme kestirdiğim Suet Yi'leri ise dayanamayıp satın aldım. Suet Yi ile tanışmam şu tabağı ile olmuştu. Yi'nin çalışmalarını incelerken kırmızı şapkalı çocuk ucundan Holden Caulfield'ı anımsattığından hoşuma gitti. Diğerlerini ise kırmızı şapkalıya arkadaş olmaları için seçtim.


Haziran ayının bir haftasını Tallinn'de geçirdim. Tallinn'le ilgili gitmeden önce bilmediğim en önemli şey bu şehri çok seveceğimdi. Büyüdüğüm şehri, büyüdüğüm haliyle anımsatan bu kentten çok hoşlandım. Umarım hayal ettikleri hızla zenginleşmezler ve gene umuyorum ki zenginleştiklerinde o güzel semtlerini şu anki haliyle muhafaza edebilirler. İpucu veren insanlardan olmadığımı bilirsiniz ama eğer yolunuz Tallinn'e düşerse Must Puudel'de Bob Dylan dinleyerek Punk Ipa için, Kadriorg Parkı içindeki ulusal müze Kumu'yu ziyaret ederek Eston sanatçıları tanıyın, gene Kadriorg'daki Gourmet Cafe'de dünyanın en sert espressosuyla birlikte sunulan Fransız kahvaltısını deneyin, F-Hoone'da yemek yiyin, Linnahall'a anlam yüklemeye çalışın, kehribar yerine yerel tasarımcıların fantastik ürünlerini satın alın, Kodu Bar'da tuhaf Ruslarla, Drink Bar'da tuhaf Amerikalılarla tanışın, Lauluvaljak'ta konsere gidin ve en önemlisi kentin en güzel kitabevi olan Slothrop's uğrayıp merhaba dedikten sonra kitap satın alın. Dünyanın neresinde olursanız olun kitap satın almayı ihmal etmeyin ki güzel kitabevleri kapılarını kapatmasın. Geri döndüğünüzde de bana teşekkür edin. Yukarıda anlattıklarım dışında şehrin birçok çekici noktası daha var. Örneğin Tallinn, babaannelerinize alabileceğiniz binlerce hediye seçeneğiyle de gönüllerin birincisi. Tallinn'e kadar gitmişken gerçek bir kumarbaz olarak Baltık Denizi'nde bir kumar gemisiyle turladım. Kumardan başımı kaldırabildiğimde gördüğüm manzara eşsizdi. Sanırım size Suomenlinna adalarından da bahsetmem gerekiyor. Aşağıdaki slayt gösterisinin bu adaları anlatmakta daha başarılı olacağına inanıyorum. Tallinn'den dönerken Geri döneceğime yemin ederim diye ant içtim. Blog'un takipçileri bunun ikinci yeminim olduğunu fark edecektir. Sözlerini tutmakta ne kadar başarılı bir insan olduğumu ise zaman gösterecek.


Art kelimesinin sağında solunda Bad sözcüğünü görünce karşı konulamaz bir ilgiyle bu ikiliye yöneliyorum. Örnek olarak benzer bir Goya tutkusuna sahip olduğumuz Dinos ve Jack Chapman kardeşlerin 2006'da Tate Modern'in Liverpool şubesinde açtıkları Bad Art for Bad People'ı verebilirim. Goya'yı sevmek dışında Goya'nın eserlerini elde etmek ve hatta üzerinde oynamak lüksüne sahip olduklarından benim birkaç milyon adım önümde yer aldıklarını kabul etmek durumunda kaldığım bu ikilinin Savaşın Felaketleri çeşitlemelerini ve diğer çalışmalarını tuhaf bir heyecanla izledim/izliyorum. Konudan biraz sapacak olursam şunu da söyleyebilirim ki beni bu kadar heyecanlandıran bu eserler karşısında Patti Smith'in her nedense dehşete düştüğüne/düşeceğine ve yapılanlara itiraz edeceğine inanıyorum. Chapman'ları bir tarafa bırakacak olursak verilebilecek bir diğer örnek de geçen sene görme şansına eriştiğim Bad Painting Good Art sergisi olabilir. Rene Magritte, Francis Picabia ve Georg Baselitz gibi isimlerin yanı sıra John Currin ve Lisa Yuskavage gibi daha çağdaş isimlerin de çalışmalarının bulunduğu bu sergiyi de kimilerinin tuhaf bulduğu bir keyifle gezdim. Şimdilerde yeni keşfettiğim kötü sanat mekanı ise Dedham, Massachusetts'te bulunan Museum of Bad Art. Bu müze bahsettiğim diğer iki serginin aksine kabul edilemez ölçüde kötü sanat eserlerinin sergilenmesi için 1994 yılında kurulmuş. Sloganları art too bad to be ignored olan kurumun koleksiyonu 400 civarında parçadan oluşmasına rağmen yer kısıtlaması sebebiyle aynı anda 30-40 civarında eser sergileyebiliyorlar. Koleksiyona şöyle bir göz gezdirecek olursanız gerçekten berbat olduğuna kolaylıkla kanaat getireceğiniz bu müzenin varlığına devam edebilmesini tüm dünyadaki kötü sanat severlerin bir başarısı olarak görüyorum. Sözlerimi nasıl bitireceğimi bilemediğimden Yaşasın kötülük diye bağırmakla ağırbaşlı bir şekilde aranızdan ayrılmak alternatifleri arasında sıkışmış olarak, kötünün her zaman çok da kötü olmadığını hatırlatan sanatçılara selamlarımı sunarak sessizce uzaklaşıyorum. Eserlerin fotoğraflarını buradan, buradan ve buradan tanıtım amaçlı aldım. Telif hakları sanatçılarına aittir. Güzelonlu'da sadece bilgilendirme amacıyla kullanılmıştır.


Bu hafta da Internet'i okumayıp resimlerine bakmaya devam etmeye ne dersiniz? Hem belki arada hoşuma giden birkaç ayrıntıyı da paylaşırım. Şehre Goya gelirse hiç durmam heyecanlanırım. Siz de heyecanlanın ve hemen şimdi ziyaret edin! Hala 1990'ı on sene öncesi sananlardanım. İşte olmadığına dair o kanıt. En iyi arkadaşlarımız kitaplardır! Ben de en iyi arkadaşımla Mad Men'i konuşmayı çok seviyorum. Bir haftadır tekrar tekrar şu fotoğraflara bakıyorum. Özellikle de buna. Çünkü hepinizin bildiği gibi fil çok güzeldir.


Bu hafta da Internet'te gözüme takılanları sizlerle paylaşmak istiyorum. Bunu son kez yapıyorum. O yüzden umarım beğenirsiniz. Down By Law polaroidlerini beğendim. Sonbahar özlemiyle tutuşuyorum. Kendime son moda bir şemsiye bile almaya çalıştım. Ama ülkemize gelmiyormuş. Bundan hoşlanacağını düşündüğüm birkaç arkadaşım var. Normalde kitap okumayı ve kitap okuyanları yücelten foto blog girdilerinden çok hoşlanmıyorum. Ama buna güldüğümü saklayacak değilim. İtiraf ediyorum bu haftayı sadece bu fotoğrafı sizinle paylaşmak için yazdım. Gördüğüm günden beri çok yakışan altyazısı ekseninde dolaşan tarif edemediğim tuhaf duygular içindeyim. Uyarmadın demeyin diye baştan söylüyorum: Hala açmamak için şansınız var. İnat edenler için işte günlerdir içimi kemiren o fotoğraf: Oh tanrım! Kötü finalle yazıyı bitirmek diye buna denir. Sözün bittiği noktadayız. Bitti. Evet sayin Malik, son resim sebebi ile kisa bir akil tutulmasi gecirdigimden yorum yapacagim bir kac noktayi unuttum. Aklimda kalan tek sey Johnny Depp oldu. Simdi kendisi yasayan bir Tim Burton karakteri oldugu icin normal bir sekilde yaslanmamali. O yuzden her sey olmasi gerektigi gibi gidiyor diye dusunuyorum. Ha yaslaniyor olmasina uzulmuyor musun diyorsan birazcik uzuluyor olabilirim.


Internet'in çöplük gibi kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşsa da bilgiye ve ilgi alanlarına ulaşmayı bu derece kolaylaştırıyor olması yüzünden bu platform beni hala büyülemeye devam ediyor. Galiba bu yüzden rss takip etmedeki coşkumu ve youtube'da geçirdiğim zamanları çok seviyorum. Bahar, Youtube'da neler izliyorsun? sorusunu çok sık duymaya başladığım için geçen hafta izlediğim on yüz milyon videodan birkaç tanesini bugün sizlerle paylaşmaya karar verdim. İlk videoda David Lynch 2012 Paris Photo etkinliğinde sergilenen eserler arasından seçtiği 99 fotoğrafı kendi bakış açısıyla yorumluyor. Paris Photo, Lynch'in bu seçimiyle yeni bir gelenek de başlattı. Her sene davet edilen bir kişinin sergiden seçeceği fotoğraflar bir kitapta basılacak. Tıpkı Lynch'inkinin Paris Photo Seen By David Lynch ismiyle kitaplaştırıldığı gibi. Rembrandt'ın ünlü Gece Devriyesi tablosu, koleksiyonunda yer aldığı 2003 yılında tadilata giren Amsterdam'daki Rijksmuseum'un yeniden açılması şerefine bir alışveriş merkezinde başarılı ve eğlenceli bir flashmob konusu olmuş. Müzeyi ziyaret ettiğimde bu tadilat sebebiyle çok küçük bir kısmını gezebilmiştim. Gene uzun yıllardır tadilatta olan Stedelijk de açıldığına göre artık Amsterdam'ı bir kere daha ziyaret etmenin vakti gelmiş bence. Sinemada film fragmanlarını izlemeyi hep çok sevdim. Youtube'da da çok sık izliyorum. Toy's House bu yazın popüler indie filmi olacak gibi görünüyor. Kadroda bir tek kendi adımı göremedim. Film festivalinde Before Midnight'ı izleyenler film hakkında güzel şeyler söylüyorlar. Ben hala bu filme gerek var mıydı karar veremedim. Uzun süredir burada Manet'den bahsetmiyorum. Ama bu ressamla ilgilenmediğim manasına gelmiyor. Ressamın benim de sevdiğim In the Conservatory tablosu için hazırlanmış bu videoyu beğendim. Merak edenler için başka ressamlar ve bu ressamların tabloları için de videolar hazırlanmış. John Berger'in artık klasikleşmiş Ways of Seeing belgeselini de eğer izlemediyseniz tavsiye ederim.


Yukarıda fotoğrafını gördüğünüz ince yüzlü, aklından geçen hinlikleri açıklayamayacak kadar utangaç delikanlının ismi Vilhelm, soyadı Hammershoi. Danimarka topraklarında yetişmiş en önemli ressamlardan. Benim eserleri kadar karakterlerini de sevdiğim birkaç sanatçı vardır. Andre Kertesz gibi. Hammershoi da onlardan biri. Bu insanlarla hiç tanışmadığım için karakterini seviyorum derken okuduklarım sonrasında kendilerine yakıştırdığım karakterden bahsediyorum. Kroyer'in böyle bir çabaya girmemesine ve dahası Hammershoi'daki farklı ışığı fark etmesine çok sevindim. Skagen, Skagen'de yaşadıkları hayat, oluşturdukları topluluk dolayısıyla fena halde ilgimi çeken Kroyer'in eserlerini çok severim. Kendisinin iyi bir ressam olduğunu da düşünüyorum. Ancak bu sevgim Hammershoi'daki özgünlüğe sahip olmadığını göremeyecek kadar gözlerimi kör etmedi. Hocası Kroyer'in sanat ve yaşam tarzından etkilenmeyen Hammershoi'un etkilendiği isimler de kendisini sevmemiz için bir başka neden sanki. Bu isimlerden ilki gençlik günlerinde ziyaret ettiği Amsterdam'da eserlerini gördüğü düşünülen Vermeer. Hem Vermeer hem Hammershoi tablolarına baktığımızda hissettiğimiz durgunluk, her ikisinin de iç mekanları tercih etmeleri, seçtikleri benzer temalar bu iki ressamı birbirine yaklaştırıyor. Bir Vermeer tablosuna baktığımızda zamanın fark edilmeyecek kadar yavaş aktığını düşünürüz. Bir Hammershoi tablosuna baktığımızda ise zaman tamamen durmuş gibidir. Hammershoi, Hollanda ziyareti sırasında Rembrandt'ın eserlerini de inceleme fırsatı bulmuş. Benim için bu adamın en büyüleyici yanlarından biri usta ressamlardan kendine özgü bir pay çıkarabilmesi. Rembrandt'ın eserlerine bakıp aşağıdaki tablodan etkilenmesini buna bağlıyorum. Nitekim, Rembrandt'ın tüm eserlerini incelesek en Hammershoi-esk tablosunun bu olduğuna karar veririz herhalde. En sevdiğim romantik Caspar David Friedrich'in Hammershoi üzerindeki etkisi tartışılır. Ancak Friedrich'in iç mekan resimleri, özellikle de aşağıdaki tablosu Hammershoi'un her daim bir şey bekliyor ya da tam tersi hiçbir şey beklemiyormuş gibi görünen kadınları çizdiği eserlerine çok benziyor. Friedrich ilk sanat eğitimini Kopenhag'da aldığı için bu benzerliği benzer ortamda yetişmelerine bağlayabiliriz belki de. Konu James Abbott McNeill Whistler'a geldiğinde ise artık tartışacak bir şey yoktur. Hammershoi üzerinde en etkili isim kesinlikle Whistler'dır. Hammershoi, ressamın ünlü tablosu Whistler'ın Annesi'ni o kadar beğenmişti ki dayanamayıp kendi annesini benzer şekilde resmetti. Aşağıdaki tabloyu Ribe Sanat Müzesi'nde gördüğümde içimden biraz güldüm. Hammershoi'a annesini tıpkı Whistler'ın annesi gibi çizip gri-beyaz bir düzenleme yapmak yetmemiş olmalı ki kız kardeşini de Whistler'ın sayın annesi Anna McNeill Whistler gibi oturtup bir de onu çizmiş. Size yeni öğrendiğim ve sanatçıyı daha çok sevmemi sağlayan olaylardan birini anlatmak istiyorum. Hammershoi bir süre Londra'da yaşamış. Fakat o kadar çekingen bir insanmış ki Londra'da kaldığı süre boyunca çoğunlukla kaldığı odanın camından görülen British Museum ve müzeye bağlanan sokağın manzarasını çizmiş. Whistler ile tanışmayı çok istiyormuş ama çok da utanıyormuş. Bir gün tüm cesaretini toplamış. Whistler'ın kapısına gitmiş. Kapıyı çalmış, büyük bir heyecanla kapının açılmasını beklemiş. Ama kapı açılmamış çünkü Whistler evde yokmuş. Ayaklarını sürüye sürüye odasına geri dönmüş Hammershoi. Onun için o eve gitmek ve o kapıyı çalabilmek o kadar büyük bir şeymiş ki bir daha da cesaret edememiş. Ah tatlı Hammershoi. Yukarıdaki oda Kopenhag'daki David Koleksiyonu'ndaki Hammershoi odası. Bence dünya üzerindeki en güzel yerlerden biri. Aşağıda ise Hirschprung Koleksiyonu'ndaki kalp çarptıran ufak Hammershoi'ları görüyorsunuz. Size Hammershoi ile ilgili ufak bir şey daha anlatmak istiyorum. Ressam endüstriyel gelişmelerden ve seri üretimden hiç hoşlanmıyormuş. Kullandığı hiçbir eşyanın da seri üretim olmasını istemiyormuş. Bu konuyla ilgili de şöyle bir yorum yapmış: Özgün olan bütün nesneler, -ucuz materyalden dahi üretilmiş olsalar- birbirinin benzeri pahalı nesnelerden daha iyi ve güzeldirler. Sanatçının bu hipstervari açıklamasının samimiyeti benim çok hoşuma gitti. Sanki Hammershoi orada öylece duruyormuş da hipsterlık müessesesi çevresine inşa edilmiş gibi. Danimarkalı sanat tarihçisi ve aynı zamanda ressam Karl Madsen, sanatçının tarzını Duygusal Realizm olarak tanımlamış. Hammershoi'un eserlerinde insana dokunan bir şeyler olduğu konusunda Madsen'e katılıyorum. Hammershoi sadece bir oda çizmiyor, duyguları olan bir oda çiziyor. Odaya bakıyorsunuz, o odada olmak istiyorsunuz ama neden o odada olmak istediğinize dair hiçbir fikriniz olmuyor. Tıpkı odayı çizen utangaç Danimarkalı ressama karşı hissettikleriniz gibi. Bu sessiz ve çekingen adamla ilgili okudukça onunla arkadaş olmayı daha çok istiyorsunuz ama neden arkadaş olmak istediğinize dair hiçbir fikriniz olmuyor. Çok seviyorsunuz ama açılamıyorsunuz. Sanki kapısına kadar gidip bir türlü zili çalmaya cesaret edememek gibi.


Üzerimde üniversitenin ilk günleri nostaljisi yaratan nadir şeylerden biri Wes Anderson ve onun filmleridir. Bu filmleri düşünürken kendimi hep o günlerin halinde, tavrında hissederim. Geçenlerde konuşurken bir yakınım Anderson ile ilgili aynı konuyu aynı kadroyla farklı filmlerde anlatan adam dedi. Sanırım benim tüm filmleriyle ilgili geçmişte kalmış bir zamanın hassasiyetini duymamın sebebi de bu. Bottle Rocket ve Fantastic Mr. Fox'u izlemese hiç bir şey kaybetmez insanlar, o denli tepkiliyim. Fragmana bakınca Moonrise Kingdom kendini sevdirecek gibi duruyor ama yukarıdaki listeden birilerini yerinden edebilecek mi bilinmez. Bir de gangden bahsetmişken geçen derin Internet'te Luke Wilson'ın The Tenure adlı filmini görüp izledim, beğendim, tavsiye ederim. Böyle belli belirsiz Straight Man tadı olan bir romantik komedi. Beklentileri acayip de yükseltmiş olmayayım. Ben de Jack'i seviyorum Kaptan Ahbab. Çok önemli değil ama filmin ismi The Tenure değil, Tenure imiş. IMDb öyle diyor. Straight Man tadı romantikliğinde olamayacağına göre komedisinde diye anlıyorum doğru mu? .


Ekollerinin öncüleri olan asrımızın ve dünyaca şöhretli Fransız ressamlarının harika tablolarının asıllarını görme fırsatını bulduğum için mutluyum! Her şey bir sabah mesaj kutuma tiyatrolar. com. tr isimli instagram hesabının paylaştığı fotoğrafın düşmesi ile başladı. Fotoğrafta Filiz Akın bir Pierre Bonnard tablosunun önünde durmuş, kapağında aynı tablonun olduğu kitabını okuyordu. Eğer beni birazcık tanıdıysanız içinde Pierre Bonnard geçen hiçbir şeye karşı kayıtsız kalamadığımı anlamışsınızdır. Bu fotoğrafa da kalamadım. Tiyatrolar hesabı fotoğrafı Yıl 1965, Filiz Akın resim sergisinde Pierre Bonnard'ın tablosunu inceliyor. açıklaması ile paylaşmıştı. Aklıma ilk gelen Akın'ın Fransa'da bir müzede bu fotoğrafı çektirdiği oldu. Şu an size yalan söyledim. Aklıma ilk gelen Pierre Bonnard'ın resimlerinde neler yaptığının resmin fotoğrafıyla asla anlaşılmadığı, Bonnard'ları çıplak gözle görmenin ne kadar farklı olduğu idi. Daha sonra Akın'ın bu fotoğrafı Fransa'da bir müzede çektirmiş olabileceğini düşündüm. Ancak oyuncunun tablodan daha fazla ilgi gösterdiği kitabın başlığına dikkatli bakınca bir dakika! dedim. Burada bir işler dönüyordu. Filiz Akın kapağında önünde ayakta durduğu bir tablonun olduğu Türkçe başlıklı bir kitap okuyorsa demek ki o sırada bu Bonnard ülke sınırları içindeydi. Artık duramazdım, neler olduğunu öğrenmem gerekiyordu. Hemen kitabı İnternet'te araştırdım. Nadir Kitap'ta satıldığını görünce de ısmarladım. Bir süre sonra kitap elimdeydi. Önce size anladıklarımı anlatayım: 1969 yılında Resim ve Heykel Müzesi'nde XX. Yüzyıl Fransız Resim Sanatı adıyla bir sergi açılmış ve sergide Musee d'Art Moderne de la Ville de Paris'nin koleksiyonundan bazı eserler sergilenmiş. Türkçe ve Fransızca, iki dil olarak hazırlanmış bu kitap da aslında serginin katalogu. Serginin düzenleniş tarihi sebebiyle Filiz Akın'ın sergiyi ziyareti sırasında görüntülendiği fotoğraf da 1965 değil 1969 yılında çekilmiş olmalı. Sergilenen tabloları incelerken bir yandan da aklımdan Musee d'Art Moderne de la Ville de Paris'e ne zaman gitsem ne kadar az eser sergilediklerini düşündüğüm geçti. Bu durumu daha önce başka yerlerde de fark etmiştim. Bilet kestikleri çok iyi sergiler düzenleyen ve kafesinin manzarası muhteşem olduğundan gitmişken bir şişe şarabı manzara eşliğinde bitirebileceğiniz Paris Şehri Modern Sanat Müzesi'ne Madem elinizde bunlar var, niye sergilemiyorsunuz? Bedavasınız diye mi? diye çıkışasım geldi. Bahar, gereksiz konuşmaları kesip sergide kimlerin olduğu konusuna geçer misin? dediğinizi duyar gibiyim. Haklısınız hemen geçiyorum. Sergide Emile Bernard, Marc Chagall, Juan Gris, Raul Dufy, Pablo Picasso, Amedeo Modigliani, Paul Signac, Henri Matisse, Edouard Vuillard, Felix Vallotton, Kees van Dongen, Marie Laurencin, Maurice Denis, Sonia ve Robert Delaunay, Francis Picabia, Fernand Leger gibi pek çok ressamın eserleri sergilenmiş. Dürüst olmak gerekirse şu anda böyle bir seçkinin İstanbul'a getirebileceği ile ilgili büyük bir şüphem var. Ama eğer getirilebilseydi ben de ekollerinin öncüleri olan asrımızın ve dünyaca şöhretli Fransız ressamlarının harika tablolarının asıllarını görme fırsatını bulduğum için çok mutlu olurdum. İsviçre'de doğan Vallotton, ressam eğiliminin mukavemetine boyun eğerek 17 yaşında Paris'e geliyor ve Fransız tabiiyetine geçiyor. Tahta üzerine gravür onu daha basit ve daha hür bir sanatı yapmaya mecbur ediyor ve akademik tesirlerden kurtuluyor. O, 1893'ten itibaren beraber sergilediği Nabi'ler Gurubunun tesirine kapılarak onlar gibi çağdaş sanat, edebiyat ve politika hayatının bütün hareketlerine katılıyor. 1969 İstanbul'unda böyle bir sergi düzenlenmesi ne kadar özel bir durum olduğunu düşünmekten kendimi alamıyorum. Keşke şu anda serginin 2019'daki 50. yılı şerefine bir kere daha düzenlenmesi için birileri çalışıyor olsa. Belki şehre bir sergi gelse, bir güzel orman olsa ve biz yine gülümsesek. Ah biliyorum, ben Frankfurt'tan döndükten sonra açtılar sergiyi. Hatta Bonnard Müzesi'ne çemkirmiştim birazcık Twitter'da.


Bu fotoğrafı çekeli beş sene olmuş. Bunu yazıyorum çünkü Güzelonlu'yu açıp en son ne zaman yazdığıma her baktığımda fotoğrafı çekeli beş sene olmasına şaşırdığım kadar şaşırıyorum. yaşlı adamlar krallar gibiydiler; yaşanmış yılların sayısı soylulara verilen unvanlar gibidir.


Bu yaz tatile çıkamayacağım bir yoğunlukta geçip giderken kısa da olsa ara vermenin iyi olacağına karar verdim. Son anda yapılmış planlardan medet ummam. Ama bu seferki o kadar güzeldi ki hiç bitmesin istedim. Yanıma kimbilir hangi yazar kimbilir hangi makalesinde kısacık bahsettiği ya da neden takip ettiğimi bile unuttuğum Brooklynli blog yazarının öve öve biteremediği gibi gereksiz sebeplerle edindiğim bir grup kitabı da alıp yola çıktım. Neredeyse tüm tatilimi kitap okuyarak geçirdim. Aşağıda fırsat bulup da kafamı yukarı kaldırdığımda gördüğüm hoş bir detayı sizinle paylaşmak isterim. Bilirsiniz çok sosyal bir insan olarak tanınırım. Bu tatilde de boş durmadım ve yeni dostlar edindim. Dostlarım geceleri balkondaki havluma sarılıp uyumayı çok seviyorlardı ve sabahları onları silkelemek benim için ayrı bir keyifti. Son gün aşağıdaki manzara ile karşılaşınca kendimi bir anda yeni tatil planları yaparken buldum. Sosyalliğin yanı sıra her zaman büyük hedefleri olan bir insan olarak dünyanın en sessiz noktasındaki o havuzun kenarında günlerce yatmayı kafaya koydum.


Bu yaz başında, evde üst üste yığılmış hala okuyamadığım kitapları bir süre daha dinlendirmeye karar vererek kendime bir kaç aylık yeni bir okuma listesi yaptım. Siparişlerimin geldiği gün çocuklar gibi sevindim. Gene aynı günlerde aklıma birkaç sene evvel topluca yaptığımız amazon alışverişinde arkadaşlarımdan birinin aldığı bir seri geldi. Bu seri, Jane Austen'in Pride and Prejudice'inin farklı uyarlamalarını içeriyordu. Yazar, Elizabeth Bennett ve Fitzwilliam Darcy'nin ilişkisini Pemberley aşamasından ele alıyor ve bir tür what if senaryosu uyguluyordu. Bu arkadaşımdan kitaplarını ödünç istediğimde hiç beklemediğim bir tepki ile karşılaştım. Gülerek Ooo Jane Austen-porn dedi. Tanıdığım her açıdan Audrey Hepburn'e benzeyen tek insandan böyle bir cümle duyunca itiraf etmem gerekiyor ki biraz irkildim. Ama daha önceki yıllarda Jane Austen'i edebiyat, feminizm, tarih, sosyoloji gibi farklı alanlarda fazlasıyla incelemiş bir insandım. Pornografi de eksik kalmasın diyerek kitapları aldım ve okumaya başladım. Esas itiraflarım şimdi başlasın: İsmi Impulse and Initiative olan ve kapağı isminden de beter olan bir kitabı okumaya çalışmak bile zorlayıcı bir uğraş oldu. Gazete kağıdı ile kaplamayı bile düşündüm. Ama asıl sorun sonra baş gösterdi. Kitabın içeriği, kurgusu ve anlatımı beni hayretler içinde bıraktı. Adını bir daha anamayacağım bu eseri okurken sürekli güldüm. Yazarı olan Abigail Reynolds'ın Austen'i, karakterlerini ve yazın anlayışını hiçbir şekilde anlayamadığına emin oldum. Daha sonra ise Abigail Hanım'ın böyle bir derdi olmadığını dehşetle fark ettim. Kırk yıllık Mr. Darcy'nin yaptıkları ve kurduğu cümleler ve Lizzy'nin ona verdiği cevaplar, ikilinin kırdığı cevizler o satırları her nerede okuyorsam beni o noktada gülme krizlerine soktu. Kitaplar ilk aklıma geldiğinde düşündüğüm şey bu olmamasına, ticari bir yapıtla karşı karşıya olmama, yazarının ucuz bir aşk romanı yazarından bile beter olmasına rağmen hiç sinirlenmedim, neşe içinde kitabı tamamladım, ikinci kitaba geçtim. İkinci kitabın en büyük faydası sabır sınırlarımı ölçmemi sağlaması oldu. Abigail Hanım'ın Austen'i bir bütün olarak önemsemediğini fark etmiştim ama kendi kurgusunu bile umursamaması beni hafiften sinirlendirdi. Nasıl olsa satacak inancıyla yazılmış Without a Reserve isimli şahanenin en sinir bozucu yanlarından biri sebepsiz hareketler ve bırakın Elizabeth Bennett gibi ahlaklı bir İngiliz hanımefendisi ve Mr Darcy gibi gurur abidesi bir beyefendiyi, herhangi -üstüne basarak söylüyorum herhangi- bir yirmi birinci yüzyıl insanını bile neden düşürdüğü belli olmayacak pozisyonlardı. Pozisyonlar demişken esas hadi oradan eşiğimin ne olduğunu anlamamı sağladıkları için bazılarına teşekkür etmek durumundayım. Böylece daha fazla uzatmadan bu maceranın sonuna gelmiş oldum. Biraz araştırdığımda Jane Austen'in kendisinden sonra gelenlere büyük bir pazar oluşturduğunu fark ettim. Sadece Pride and Prejudice uyarlaması elli civarında kitap var. İsim vermediğim arkadaşımın bu seriyi seçerkenki kriteri ne oldu bilemiyorum çünkü küçük incelemem sonucunda bundan daha popüler olanlarıyla karşılaştım. İlk görüşmemizde soracağım. Fakat, kitapları satan sitelerdeki okuyucu yorumlarına baktığımda arkadaşımı seçimi dolayısıyla eleştiremeyeceğimi de anlamış bulunuyorum. Ne de olsa yorumların büyük bir kısmı serinin ne kadar muhteşem olduğu üzerine. Yani sadece yazarları değil, şuursuz okuyucuları da suçlayabiliriz. Bir daha başka bir yazarla böyle bir serüvene girişir miyim diye soracak olursanız cevabım uzun bir süre Jane Austen ve karakterleri hakkındaki temiz, saf hislerimi ve onların el değmemiş hallerini korumanın benim için daha önemli olduğu olur.


Aşağıdaki sürüdeki keçiler ilk anda bana Orhan Peker'in mandalar, atlar, ineklerden oluşan hayvanlar serisini anımsattı ama anın ve ortamın güzelliği bu fikirleri kafamdan hızlıca uzaklaştırdı. Gene de en güzeli plajda olmaktı. Sonra biraz daha güldüm: Dikkat! Cohen 30'la çıkabilir! Ve böylece tatili bitirdim. Birkaç fotoğrafım daha var. Belki sonra onları da burada sizlerle paylaşırım. Richard Russo The Straight One. asfaltta nick cave, ormanda van morrison, plajdaysa chet baker, diye devam edebilirmiş ama ısrarcı olmayacağım çünkü dize hangi şarkıdanmış diye bakınca gördüm ki şarkının adı 'when the leaves come falling down'mış, yani mevsimsel bir gecikme var. Baran, plajda bir şey dinlemememin asıl sebebi gördüğüm en sessiz yerlerden biri olmasıydı. Ülkemizde zor görülen bu güzelliğin tadını çıkartmaya çalıştım. Öte yandan, aklına gelen şarkı tam da şu dönem Caddebostan Plajı'nda dinlemelik. Bunu bir değerlendireyim. Doruk Fişek, insanların beni olmadık yerlerde anmaları için başka hain planlarım da var. Zamanla ortaya çıkacak, bekleyin. Dikkat Cohen 30 'la çıkar mı? Çıksa çıksa Fırat çıkar, o da vuşııt nası da çıkmışım 30 'la sincap kovalarken der.


Uzun zaman sonra bazı işlerden ötürü dışarı çıkınca büyükçe bir kitapçıyı da dolaşma fırsatı buldum ve birçok güzel kitabın Türkçe'ye çevrildiğini bu sayede gördüm. Katılır mısınız bilmiyorum ama ben sevdiğim yazarların kitapları veya artık klasik sayılabilecek eserler Türkçe'ye çevrildiklerinde çok seviniyorum. Çünkü böylece çevremdeki daha çok insan onları okuma imkanına sahip olacakmış gibi hissediyorum. Türkiye'deki talebin fazla olduğu görüşünü yaymak için de bu tarz kitapları gördüğümde satın alıyorum. Gerçi bazıları Her ay aynı kitaptan bir tane daha alırsan yazarların daha çok eserini çevirir ve basarlar diye dalga geçiyor ama bu yorumlar yüzünden yaptığımdan vazgeçeceğimi sanıyorsanız elbette ki yanılıyorsunuz. Bu sefer satın aldığım kitaplar Özgürlük, Solar, Nabız, Howards End, Mutfaktaki Tarifbaz, Hayalperestler, Lütfen Sessiz Olur Musun, Lütfen? ve Daniel Martin oldu. Jonathan Franzen'ın Freedom'ını çıktığı günden beri çok merak ediyordum ama okuma ve hatta satın alma fırsatı bulamamıştım. Kitabı Sevin Okyay çevirisiyle okumayı planlıyorum. Bu arada demin kontrol ederken gördüm ki Sel Yayınları Corrections'ı da Düzeltmeler adıyla bu ay içinde yayımlamış. Ne güzel bir haber. Fark ettiğim bir başka şey ise son yıllarda birçok Ian McEwan romanının Türkçe'ye çevrildiği oldu. Saturday/Cumartesi'den sonrakilerden haberim olmamıştı. Forster'ın Howards End'inin Türkçe'sinin olmamasını tuhaf bulurdum. İletişim Yayınları bu açığı sonunda kapatmış. Just Kids/Çoluk Çocuk ile annelerimizin sevgilisi olan Patti Smith'in bu umulmadık satış başarısı Domingo Yayınları'nı memnun etmiş olmalı ki sanatçının Woolgathering isimli yeni kitabını Hayalperestler adıyla çevirmişler ve çok şık bir şekilde basmışlar. Lütfen Sessiz Olur Musun, Lütfen bana Raymond Carver kitaplarını raflarda görmeyeli seneler geçmiş gibi hissettirdi. Bu kitabı da satın aldım. Julian Barnes'ın Pulse'ını size anlattığım Paris'teki kitabevleri ziyaretim sırasında almış ve o şehirde okumuştum. Kendisini her şeyiyle çok sevmeme rağmen dünyada yemeklerden bahsedebilecek son insan olduğuna inandığım için Mutfaktaki Sihirbaz'a yaklaşmamıştım. Ancak Türkçe'ye çevrildiğini görünce dayanamayıp satın aldım. Kitaplar gerçekten güzel. Görünce aylardır planlayıp da yapamadığım gibi McEwan okumam gerektiği geldi. Evet katılıyorum birçoğu çok baştan savma işler yapıyorlar. Ama gene de saygın ve işini iyi yapan çevirmenler var. Ben Barnes'ı ilk kez Türkçe okumuştum, hala da o çevirileri çok severim mesela. Listeniz güzel, umarım tamamlayabilirsiniz. Benim de aklımda Özgürlük ve Hayalperestler dışında birkaç P. D. James romanı, Salman Rushdie'nin The Enchantress of Florence'ı var. Bunun dışında Barnes dolayısıyla çevresinde fazla dolandığım Booker Ödülleri'nden ödülü kazanmış birkaç yazar okumayı planlıyorum: Yann Martel, Howard Jacobson ve Hilary Mantel gibi. Bir de ne zamandır Call Me by Your Name'i okumak istiyorum umarım bu yaz o konuyu da kapatırım. Bu arada blogunuza yorum yazmak istiyorum ama blogger'ın talep ettiği hiçbir sitede üyeliğim olmadığı için başaramadım. Galiba bir blogger account'um vardı ama kullanıcımı hatırlayamadım. Endüstriyel romanlara örnek olarak Elizabeth Gaskell'in North and South'u da var diyecektim. Buradan söyleyeyim, içimde kalmasın. not: Lodge kitap boyunca o kadar çok alıntı yapmış ki endüstriyel romanlardan North and South dahil hepsinden bahsediyor herhalde. Endüstriyel roman kılavuzu gibi roman!