1917'de ABD'de avangartların düzenlediği bir sergiye, Fransız sanatçı Marcel Duchamp, yukarıda gördüğünüz eserle katıldı: Bildiğiniz pisuarı ters çevirip R. Mutt adıyla imzaladı ve 1917 tarihini attı eserinin adını da Çeşme koydu. Tahmin edeceğiniz gibi, kızılca kıyamet koptu. Çeşme, dedikodu dense de, büyük olasılıkla, gördükleri şeyden iğrenen sergi yöneticilerince parçalandı. Sanatta öncü olduklarını iddia eden sergi yöneticilerinin kestiremedikleri sonuç şu oldu: Günümüzde, sayısız taklidin yanında, eseri kendisi yeniden yapsın yapmasın, Duchamp'ın onayladığı 15 Çeşme yeniden üretimi saygın koleksiyonlarda saklanmaktadır. Nasıl olsa bir pisuar ve siyah boya bulan herkes, Çeşme'yi yeniden üretebilir. Duchamp, Çeşme'yi yapar ve sunarken, sanat tarihinde ciddi bir kırılmaya yol açmıştı. Herhalde bunu hesaplayıp yapmıştı satrancı sanattan daha çok seven, hatta önemseyen biriydi, zaten 1923'te sanat yapıtları üretmeyi bırakıp kendini tamamen satranca vermişti. Demem o ki, ince ayrıntılarına dek hesap yapan bir adamdı. Bu iddia bir yandan sanat eserinin yüceltilmesini reddediyordu: nesneyi gündelik işlevinden soyutlamak, bağlamından kurtarmak ve ona yeni bir anlam yüklemek, nihayet bir ad vermek sanat eseri böyle üretilebilirdi. Duchamp'ın hazır-nesne denen sanat eserleri böyle belirdi. Beri yandan, hiçbir özelliği olmayan nesnenin sadece sanatçının dokunuşuyla sanat eserine dönüşmesi, reddedilir gibi görülen yüceltmenin şahikasıydı: Sanatçı, değil elinin dokunduğu, zihninde kurguladığı her şeyi sanat eseri kılan bir şamandı artık. Unutmadan, bir de Mona Lisa çalışması var Duchamp'ın: sıradan bir kartpostala kalemle uygulama ilkokul çocuğunun gazetedeki suratlara bıyık çizmesi misali. Evet, burada da bir saldırı vardı ama ne Mona Lisa'ya ne da Vinci'ye; tek saldırı, sanat eserine sınırsız saygı yüzünden eleştirel bakışını yitiren sanatsevereydi. Duchamp, bu anlamda Benjamin'in sanat üzerine düşüncelerinin uygulamalı karşılığıdır. Müze kitaplarından tabloları incelemek, tiyatro oyunlarını TV'den, üstelik belki yıllar önceki bir kayıttan izlemekle, Çeşme'nin diyelim yüz bininci yeniden üretimine bakmak arasında, bizim açımızdan uzun boylu fark yoktur. Teknik, sanat eserini bizim için yeniden üretip ayağımıza getirmiş ve onun uhrevi boyutunu parçalamıştır.


Benim amacım kesinlikle ressamın eserini yorumlamak ya da açıklamak olamaz. Hiçbir resim sözcüklerle betimlenmenin ya da insanın bilme ihtiyacının getireceği sınırlara sığamaz. Bu sınırları baştan reddeden bir belirsizlikte ve yaratıcısının bile adlandıramayacağı bir yolculukta doğmuştur eser. Dahası ressamın orada ve o süreçte, bir tekrarı olmaksızın yaptığı yolculuktur, o. Sanat bir büyülenmedir. Sanatçının kendi yolculuğunun büyüsüdür. O büyünün kendini sanat eseri olarak nihai biçimde ortaya koymasından sonra, sanatseverin ya da okurun yaşadığı büyülenmeye verilen yanıt olur, eser. Benim bu resimle karşılaşınca yaşadığım şey; içimde bulduğum sevgidir. Beni böylesine özgür konuşturan, bu sevgidir. İnsana duyduğum sevgi. Her tablo bir nesnedir aslında. Masa, kalem, duvar saati gibi bir nesnedir. Onu diğerlerinden ayıran pek çok özellik sıralayabiliriz. Ne de olsa, bir sanat nesnesinden söz ediyoruz. Bir zanaatın üretiminden ya da bir sanayinin çoğaltım düzeneğinden ışık yılı uzakta, başka bir düzlemde hayat bulan; çok özel bir yaratıcılığın meydana gelmesinden söz ediyoruz. Ancak bir sanat eserini, gündelik yaşamımızın üzerine inşa edildiği sayısız nesneden ve o nesnelerle kurduğumuz otomatik ilişkilerden ayıran en önemli öğe; onun bakanın ruhunda içeriden dışarıya ve dışarıdan içeriye doğru hareket eden sonsuz bir anafor yaratabilmesidir. Bu, bir insan deneyimini bir başka insanın bilincine ve bilinçdışına bağlayan gizli bir köprüdür. O köprüden geçip o özel dünyaya adım atabilmek ve orada gezinebilmek için her şeyden önce resme bakabilmeyi bilmek gerekir. Bir resimle ilişki kurmayı daha önce deneyimlemiş olmanız gerekir. Bu, okumayı bilmekle okur olmak arasındaki fark gibidir. Kimi eserler vardır ki; herkesle kolay, yüzeysel bir bağ kurarlar. Ortalama bir ilginin hedefi olurlar, anlık beğenilerle yükselir ve sonra suya yazılan bir sözcük gibi zamana yenik düşerler. Ümit Erzurumlu'nun resimleri sizden iyi bir okur olmanızı talep eden, özel bir dile sahip. Sanat tarihinin kilometre taşlarından defalarca geçmiş, tekrarın bilgeliğe dönüştüğü, tüm zamanları içine alan bir hikaye anlatıcılığı onunki. Erzurumlu'nun imgeleri; geçmişe ait duyumların, şimdinin egemenliğinde hareket ederken; geleceği kucaklayan hayallerle bütünleştiği yerde var oluyor ve sizi bir ifadenin yoğunluğundan yakalayarak içeri davet ediyor. Kavga adlı bu eserin gücünü bu iki insanın bakışları taşıyor. Düşmanlığın ve nefretin insanı kardeşlik ve sevgi kadar birbirine yaklaştırdığını ironik biçimde gözler önüne seriyor. Mesafeleri yutan öfke, savaşan iki insanı aynı auranın içinde birleştiriyor. Düşmanlık da bir sırrı paylaşmak gibi. Belki de insana kendi yüzünü bunca açık biçimde gösteren daha güçlü bir enstrüman yok yeryüzünde. Gerçek bir düşmanınız varsa, bilin ki o sizin karanlık ikizinizdir. Size sizi göstermek için, tüm silahlarını kuşanıp karşınıza çıktığında; onu yenilgiye uğratacak tek şey, kendi imgesiyle karşılaşmaktaki başarısızlığı ya da hazırlıksızlığıdır. Polisin suçluyu kovalamasının bir serüvene dönüştüğü hikayelerde bu olguya sıkça rastlanır. Polis suçluyu yakalama bahanesiyle onu anlama çabasını abarttığında; daha önce girmediği batakhanelerde zaman geçirmeye başladığında, geceden, karanlıktan ve suç işlemekten daha önce almadığı biçimde zevk almaya başladığında yani onu bir polis olarak tanımlayan mevcudiyetinin toplumsal ve psikolojik sınırlarını aştığında, kovaladığı adamın kendi gölgesi olduğunu anlayacağı geri dönülmez bir noktaya doğru ilerliyordur. Şayet kendisiyle yüzleşecek gücü varsa, gölgesini içine alıp yoluna bütünlüklü bir kişi olarak devam edebilir. Suçluyu öldürmeye ya da yok etmeye ihtiyacı kalmaz. Ancak kendi gölgesini taşıyamayacak kadar uzak düşmüşse kendine; suçluyu hiç düşünmeden vuracaktır ve gölgesini sonsuza dek kayıp bir cehennemde bırakacaktır. Ben, Erzurumlu'nun bu eserinde bir insanın gölgesiyle karşılaştığı o olağanüstü tekinsiz anı ve bunun geleceğe yansımalarını buluyorum. Bu her kavgayı hem insani hem de insani olmayan bir hüviyete büründüren yaşam dürtüsüne götürüyor bizi. Aynı zamanda ölmekten duyduğumuz korkuya ve hayatta kalan olarak duyabileceğimiz şükranla karışık suçluluk duygusuna. Bu yüzden hayatı ve ölümü eşzamanlı olarak taşıyan bu gözlerde yalnızca düşmanlık yok. Birbirlerinin kaderlerini etkileyen iki insanın sırdaşlığı da var. Bunca duyguyu böylesine naif biçimde hikayeleştiren Ümit Erzurumlu'nun bu eseri üzerinden yaptığım yolculuk olabildiğince kişisel ve özel. Ve beni insana duyduğum sevgiyle yeniden buluşturdu. Bu, kültürleri aşan, evrensel bir kaygıda kendine yer bulan, insan sevgisidir. Sanatın hayatlarımızı dönüştürmek ve kendimizi yeniden yaratmak konusunda bizde uyandırdığı heyecan ve etkiden söz ediyorum burada. Amerikalı entelektüel Susan Sontag'ın 'Yoruma Karşı' adlı ünlü denemesinde ısrarla vurguladığı gibi; bir eleştiriden beklenen şey, kesinlikle bir sanat eserinin 'anlam' düzlemine indirgenmesi değildir. Eleştirmenin işi bu 'duyusal düzeyi' betimlemek, anlamına odaklanmadan üslupsal biçimini analiz etmektir. (Schreiber, 2019, 96). Aksi bir tutum, sanat eserinin sonsuz okumalara gebe olan varlığını hiçe saymak olur. Bir sanat eseri hiçbir eleştirmenin ya da entelektüelin yorumuna ya da aşırı yorumuna kurban verilemeyecek kadar değerlidir. Kendi bütünlüğüne ve açıklığına sahiptir. Benim eserle kurduğum bağ yani onunla çıktığım yolculuk sırasında yaşadığım duyusal deneyim; toplumu yeni deneyim olasılıklarıyla karşılaştırma amacıyla giriştiğim özel bir eyleme karşılık geliyor. Bir beğeninin dışavurumundan çok, Erzurumlu'nun kübo-fütüristik imgelerle yarattığı kendine özgü üslubuna dikkat çekmeyi amaçlıyor. Bu bağlamda benim yaptığım şey, eserin bana kendisini açması için onunla zaman geçirmek oldu. Böylece yalnızca bir eserde yolculuk yapmadım; Erzurumlu'nun diğer eserlerini de görme yolunda hem kendime hem de okurlara bir kapı açmış oldum. Bir sanatsever ya da okur olarak ihtiyacımız olan şey, eserle saf bir bağ kurmak ve aşırı yorumlarla yıpratılmadan kendi yolculuğumuzu yapabilmektir. Schreiber, Daniel, (2019). Susan Sontag Entelektüel Bir İkon, Çev. Gözde Serteser, İstanbul, Everest Yayınları. Erzurumlu: Ben çocukluğumu yanımdan hiç ayırmadım desem yeridir. 11 ya da 12 yaşlarındaydım. Babam emekli öğretmendir benim. Ortaokul birinci sınıfa başlar başlamaz, ilk kez bir resim öğretmenim ve resim dersim oldu. Öğretmenimiz ilk derste Elinizi çizin dedi. Ve ben bir el çizdim. Öğretmen geldi, elin çizili olduğu sayfayı yırtıp aldı, Bu bende kalsın dedi. Sonradan öğrendim ki, komşularımızın lisede okuyan çocuklarına derste benim resmimi iftiharla göstermiş ve Size örnek olsun demiş. Babama da gitmiş şöyle demiş: Bu çocuk çok yetenekli. Mutlaka resim yapması lazım. Ben zaten resme çok düşkündüm. 5 yaşımdayken annemle birlikte resim yapmaya başlamıştım. Babamın benim hayatımı değiştiren eylemi şu oldu: Beni elimden tuttu ve bir resim atölyesine götürdü. İki kardeş ressamın yanına beni çırak verdi. Orta birinci sınıftaydım burada çalışmaya başladığımda. Taşrada, Ressam olup ne yapacaksın! denilen bir ortamda, bir baba çocuğunu iki ressamın yanına çırak veriyor. Bu davranış elbette bu ressamlara atfedilen bir kıymeti gösteriyor. Daha sonra babam tayin olup İstanbul'a geldi. Sonrası Marmara Güzel Sanatlar. Ben bu anlattığım süreçten dolayı, çocukluğumu resim defterimle birlikte bugüne taşıdım her zaman. Annem ilk resim öğretmenimdir ama sonrasında babamla yol aldım diyebilirim. Babam köy enstitüsünün devamı olan o okullardan gelme. Sanatın değerini bilen bir adam. Bir çocuğun aslında ağaç yaşken eğileceğini, sevdiği şeyi yapmasının gerektiğini bilen bir adam. Çocukluğumda en mutlu olduğum şey resim yapmaktı, misketlerim değildi. Okul yıllarımda çizdiğim, boyadığım bir resim bugün elime geçtiğinde hissettiğim mutluluğu hiçbir şeyle kıyaslayamam. Çocukluğumu hiç bırakmadım. Annemle başladım resme ve babamla devam ettim diyebilirim. Ancak ikisinin de resmime desteği hayatım boyunca sürdü ve sürüyor. Çok destek oldular bana ve benimle her daim gurur duydular. En çok sevdiğim iki insanın beni takdiri bana verilen en kıymetli hediye. Bugün de bir sergi açtığımda, en çok eşimin ve çocuklarımın düşünceleri, duyguları beni mutlu ediyor. Oğullarımın benimle gurur duyması başka bir mutluluk. Öyle bir öncelik söz konusu değil. Babam bir öğretmendi ve her zaman yolumu açtı. Benim çocukluğumda, TRT 2'de pazar günleri klasik müzik konserleri olurdu. Oğlum, bu müziği dinleyin! derdi babam. O zaman benim kulağım bu müzikle dolmaya başladı. Ben Sivaslıyım. Bağlamayı severim. Halk ozanlarıyla, türküyle, Mahsuni'ler ve Nesimi'lerin yanında Hamiyet Yüceses gibi birçok kıymetli Türk Musikisi sanatçısını dinleyerek büyüdüm. Klasik müzik bu toprakların melodisi olmamakla beraber, beni besleyen çok önemli bir unsur oldu hayatımda. Yazları köyümde bir klasik müzik tınısı duysam, sevinçten uçarım. Bana huşu verir. Tasavvuf gibi düşünün. Bana öyledir yani. Rahmaninov 3. konçertonun bana verdiği coşkuyu başka bir yerde bulamam mesela. Bir resme başlarken, palet yaparken onu dinlerim. Onun coşkusuyla resim yaptığım çok olmuştur. Tırmanan bir coşku var orada. Doğum sancısı gibidir biraz. Bir ressamın da doğum sancısı her zaman olmuştur. Soruna dönersem, onay değil de, ben isyanı seçen bir adamım. Bir sanatçının da onayı seçmesi bana pek doğru gelmez zaten. Çünkü dünyada benim resmimi onaylayacak bir kişi bile olmasa, ben o resmi yapacağım. Bir adada yalnız olsam, yine resim yapmak zorundayım. Bu şöyle bir duygu: Acıktığınız zaman yemek yersiniz. Bir başkası için yemezsiniz. Resim yapmak da benim için böyle bir ihtiyaç. Birinin onayının çok ötesine geçmiş bir şeydir, bu. İsyandır. Yine de bizim yaşadığımız isyan biraz içine kapanıktır. Örneğin siyasi bir göndermeyi bir dansöz figürüyle anlatmak ya da kavga temalı bir resimle ortaya koymak. Metaforlarla yüklü bir isyandan söz ediyorum burada. Çocukken insanın elbette bir onaya ihtiyacı oluyor. Mesela bana kasabada Büyük Ressam diyorlardı. Çünkü başka yoktu ki. 13 yaşlarımda bana takılan ad buydu. Bu beni resme iten bir onaydı elbette. Sonra İstanbul'a geldiğimde, Dünyanın en büyük ressamı olacağım! dedim kendime. O gazı yaşadım. Geldim, baktım; İstanbul'da öyle yetenekli adamlar var ki okulda. Kendi ülkemde büyük olayım, yeter. dedim. Güzel Sanatları kazandıktan sonra bu cümleler Ben iyi bir sanatçı olacağıma dönüştü. Yıllar içinde anladım ki, büyüklük bir ölçüt değilmiş aslında. Sahici olanı yapmaktır, önemli olan. Bu düşüncemi bir anıyla anlatayım size. Sürrealist çalışan Ressam Erol Deneç'le bir gün atölyesinde oturduk; Boğaz'a karşı birlikte müzik yapıyoruz. Doğancılar Tepesi'ndeyiz. O keman çalıyor, ben de ud ile eşlik ediyorum ona. Camla kaplı bir atölye bu: Tarihi yarımada ayaklarımızın altında. Şimdi ismini hatırlamadığım Rus bir ressamın kataloğunu gösterdi bana. Şunu incele, dedi. Dedim ki Hocam sizin resimleriniz daha güzel bu adamdan. Hiç unutmuyorum yanıtını: Sen şu an farkında değilsin. Ben onun gibi olabilsem, hayatımı vermeye razıyım. Ben onun yanında hiçbir şeyim, dedi. Öğrencisi konumundaki birisine böyle bir itirafta bulunmak nasıl bir şeydir diye düşündüm. Kendinin bir hiç olduğunu kabullendikten sonra kıskançlık duygusu falan kalmıyor insanda. Sen sadece sahici olmaya odaklan, dedim kendime. Picasso da öyle demiş zamanında: Asıl olan sahicilik. Ben resmimi hiçbir zaman acaba ile yapmadım. Benim ilk oynadığım tiyatro, ilk içinden izlediğim tiyatro oyunuydu aynı zamanda. İlkokul 5. sınıftaydım. Hiç tiyatro izlemeden oynadım aslında. Neredeyse sınıfın tamamı rol almıştı. Babam da yönetmenimizdi. Hiç unutamadığım kitap ise Heidi. Defalarca okudum. Çizgi filmini izlerken o hayalini kurduğum Heidi'yi göremedim sonraları. Zaten çizgi filmi çıktığında, benim çocukluğum bitmişti. Sokaklarını dahi kafamda çizdim, çok kereler resmini yaptım. Beni en çok etkileyen Heidi'nin dedesiyle olan ilişkisiydi aslında. Çünkü benim iki dedem de ben çok küçükken vefat etmiş. Biri ben 6 aylıkken, diğeri de üç yaşımdayken. Arkadaşlarım dedelerinden söz ederdi. Ben özlem duyardım. Bir de Heidi'nin o dağlardaki özgürlüğü beni cezp etmişti. Ben o günden bugüne hep zirvelere çıkmak isterim. Köye gittiğimde de zirveye çıkar, bakarım. Rüzgara yönümü dönerim. O tepedeki sessizlik hep arzuladığım şeydir. Yok aslında. Benim resmim hep hayatın içinden oldu. Mesela bu sene peyzajlar çizdim. Neden çizdim? Çünkü yazın çocukluğumun geçtiği yerlere gittim. Bir hafta kaldım. Fotoğraflar çektim. Çocukluğumda misket oynadığım bir sokağın fotoğrafını çektim. Onun resmini yaptım dönünce. Tabi. Orada etüt de yapıyorum bazen. Bazı yerde karşısında çizmenin heyecanı başka oluyor. Benim resmim zaten yorumdur, biliyorsunuz. Empresyonistler gibi ışığı kovalamıyorum. Elbette fotoğraftan istifade ediyorum. Kendi çektiğim fotoğraflardan. Yani içine girdiğim ortamın resmini yapıyorum. Peyzajda da buna dikkat ediyorum. Bir yazımda Rüzgarla çatıların çığlıklarını dinliyorum demiştim. O atmosferi yaşadığım zaman çizebiliyorum. Örneğin, uçaktan Ankara'yı berrak bir havada fotoğrafladım, onun da resmini yaptım. Uçak alçalırken Ankara'ya, o kadar ilginç geldi ki tarlaların doğal parçalanmaları; bana resmim için hazır bir eskiz sundu. -Eskiz benim için bir zorunluluk diyebiliriz. Bütün resimlerim için eskiz yaparım. Bazı resimlerimi ise tuvale geçirmem, boyamam. Benim resmimde matematiksel parçalanmalar önemli bir yer tutar. Onları kağıt üzerinde; daha minik bir alanda, siyah beyaz olarak çözümledikten sonra renklisini tuvale yapmaya başlarım. Bazen kağıt üzerinde o kadar üzerine giderim ki, hoşuma gider ve onu boyarım. Boyadıktan sonra o da bir resim olur. Ben bir resmi, bir konuyu bir kaç sefer resmedebilirim. Eskizini de birkaç sefer yaparım. Belki içinden birini veya ikisini seçer ve tekrar yağlı boya olarak tuvalde, değişik boylarda resmedebilirim. Konu beni çok etkilediyse yapabilirim. Mesela 2,5 metrelik bir Beyrut tablom var. O resmin eskiz süreci çok uzun sürdü. En az 5 ya da 6 tane eskizi çıkmıştır. Bazen eskizlerimi önemsemeyip attığım, yırttığım da olur. Eşim bir tanesini alıp saklamış o eskizin ve çerçevelemiş. Sonradan bundan mutluluk duydum. Diğerlerini de keşke atmasaydım dediğim oluyor bazen. Bundan 15 yıl öncesine kadar çok önemsemezdim. Artık her çizdiğimin bir duygusu olduğunu düşünerek bir kenara arşivliyorum. Bir gün mutlaka o arşivden çıkacak ve yaşadığım duyguyu bana anımsatıp bir yere götürecek beni diye düşünüyorum, saklıyorum. -Büyük resimlerde boşluk sorunları daha başka olur. Bütün tarzlar için geçerlidir bu durum. Mesela küçük bir resimde yaptığınız bir şeyin boş alanlarını bazen büyük bir resimde keyifle çoğaltırsınız resim nefes alsın diye. Bazı eskizler büyük resimde daha güzel durur. Biz sanatçı dostlarla da konuşuruz bazen; Bu resim büyük istiyor deriz. Bunun espasını daha güçlendir, yeniden yorumla gibi birbirimize önerilerimiz olur. Mesela bazı tablolar renk de istemez. Örneğin, Picasso'nun Guernica'sı. Renksizdir çünkü orada bir katliam vardır. Bazı resimler vardır, duygusu rengi kaldırmaz. Örneğin, Beyrut resmimde yanan bir Beyrut'u resmettim. Beyrut, Doğu'nun Paris'idir, biliyorsunuz ve Orta Doğu'nun kanayan yarasıdır. Dinler tarihinde adı geçen, çok önemli bir merkezdir aslında. Ve ben orada fazla yeşil olmamasına karşın, tabloda çok fazla yeşil kullandım. Çünkü yeşil hayattır. O yanmayla bitmesin o hayat istedim. Bu da, resmimde kullandığım bir dildir. Öte yandan yeşil dediğimiz renk, kırmızının zıttıdır. Renklerin dili giriyor burada devreye. Kavga resmimde niye kahverengi kullandım, örneğin? Her ressamın üslubunun yanında bir de renk dili vardır. -Atölyeni ilk ziyaretimde bana Dağınıklığın kusuruna bakma demiştin. Resimlerini yaptığın, düşünüp hayal kurduğun, müzik dinlediğin; deyim yerindeyse dünyanın gürültüsüne kısa devre yaptırdığın bu mekanın dağınık olması senin için ne ifade ediyor? Dahası bir başkası için ne ifade ettiğini düşünüyorsun? Ben dağınıklık derken; dağınıklığın içindeki düzeni seviyorum. Resmimde de bu var. Dağınığım ama düzensiz bir insan hiç olmadım. Dağınıklık dediğimizde bohemlik kavramı geliyor zihnimden. Mesela Paris'in 1950'lere kadarki bohem hayatı modern resmi doğurdu. Ama bohemliğin bizim toplumumuzdaki karşılığını pek sevmiyorum. O da ayrı konu. Soruna gelirsem, her tarafın tuvallerle yığılı olması benim için dağınıklık değildir zaten. Bu soruda ısrarlıyım çünkü dağınıklığın seni yakından tanımak bağlamında bir anahtar olduğunu düşünüyorum. Bundan sonraki soru da buradan gelecek. Belki sanatçının dağınıklığı üzerinden gidebiliriz. Mesela şu da var: Smokinle resim yapan sanatçı var. Ama ben öyle değilim. Atölyeme ayda bir temizlikçi gelir. İlk söylediğim şey, masama dokunma, oluyor. Kütüphaneme dokunma, diyorum. O dağınıklığın içindeki her şeyi ben ezbere biliyorum. Oradaki kalemlerimden biri bile eksilmesin. Oradaki yarım olan kalemime dokunmayın. Çünkü onun ucunun yuvarlandığını biliyorum ve çizerken bana lazım olan da o. Kendi yaşam alanım, sanatımı ürettiğim alandaki her şeyim kendi içinde, o dağınıklık görüntüsü içinde muazzam bir düzene sahip. Kontrollü bir dağınıklık, bu. Ben aslında bunların tamamının en çok sanatçıya yakıştığını düşünüyorum. İsyan, narsisizm, egoizm, nihilizm ve hatta hedonizm. Bunlar olmak zorunda bir sanatçıda. Sanatçı hedonist olmadan resim yapamaz bana göre. Psikanalizcilerin bu saptaması bir ölçüde doğrudur. Yalnız olmak, kendini dinlemek ve kendi yaptığın resmi beğenmekse eğer narsisizm; yanıtım evet. O anlamda bir narsist tanımına oturuyoruz elbette. Kendime özgü bir yalnızlığı yaşamak zorundayım. Uzun saatler boyunca bunu yaşamayı seviyorum. Hatta günlerce. Ve çok da mutlu oluyorum yalnız yaşadığım zaman. Ama bir taraftan da empati kurmayı çok önemserim. Benim en değerli şeyim nedir dünyada? Sanatım. Aile, sevdiklerimiz onların yeri ayrı elbette. Sanatımı çok seviyorum. Ama yanlış anlaşılmasın, paylaşıma da değer veririm. Dünyayı paylaşmak zorundayız. Atölyemden çıktığımda, sanatı konuşacağım insanlar olmadıktan sonra bir kıymeti yok ürettiklerimin. Öte yandan ben güzel resim yapıyorum demem hiç bir zaman. Hep kavga halinde oldum yaptığım sanatla. Ressam 40'ından sonra olgunluk dönemine girer. Hayatta hep solist olmak için gaye güttüğünde, esas narsisizm orada çıkıyor işte. Çarkın bir dişlisi olmayı kabul ettiğiniz an önemlidir. O çark zaten o dişli olmadan dönemez. O dişli olmak kıymetli bir şeydir, biraz da içine kapalı olmak demektir. Çünkü bir sanatçı hayatı, dünyayı çok da değiştirmez aslında. Ondan bunu beklememek lazım. Ama sanat toplumun önden giden gücüdür. Sanat bilimden de önce gelir. Örneğin, Vokalistler resmim tam da bu düşüncemin bir tezahürüdür. Bir orkestrada 10 kemancıdan bir tanesi de çok kıymetlidir. Picasso çarkın kendisi olmadı. Gene dişliydi. Braque da öyle. Modern resmin öncüsüydüler. Sonuçta bir resmin bittiğine karar verdiğiniz bir an var. Bir imza atmaya karar verdiğiniz bir an geliyor. Ve resim diyor ki; Tamam, at bana imzanı! Bunu söyleyen iradenin elbette kendisine inanması gerek. Bu, yaptığınızın iyi bir resim olduğunu kabul etmenizdir aynı zamanda. Bir sonraki resim ondan daha iyi de olabilir, daha kötüsü de. Kuralları unutabilmek lazım. Ancak bu biçimde yeni bir kural koyabilirsiniz. -Ben hayallerimle yaşıyorum. Giderim, gezerim, yaşarım. Zihnimin içinde konuşurum. Olmadık şeyler hayal etmeyi severim. Yalnızlık biraz ölüm düşüncesini de içinde barındırıyor. Aslında çok fazla anlam yüklemediğin zaman hayata, sevdiğin şeylere, ölüm daha kolay karşılanıyor gibi geliyor bana. Sırtına ne kadar yük alırsan, bırakman o kadar zor oluyor. Mesela 40. yaşımda ben böyle bir yüzleşmeye girdim. Beni yine bütün bu hesaplaşmadan sağ salim dışarı çıkaran resim oldu ve olmaya devam ediyor. Herkes ister ardında kalıcı bir şeyler bırakmayı. Benim kimsem olmasa hayatta, resimlerimi bırakamasam birilerine; çok mu önemli? O sorgulamayı da geçtim. Ardımdan törenler yaptılar falan filan. Yalnızlık biraz da bu senaryolardır. -Ben baba rolüne geçtikten sonra, babalığın ne olduğunu anladım. Erkek için öyle. Annelik çok hissi bir şey. Her kadın annedir aslında bir çocuk sahibi olmasa da. Ama her erkek, baba değildir. Ben babamla ilişkimi olgunlaştığım zaman daha iyi yorumlayabildim. Babam şefkat duyduğum özel bir özneye dönüştü. Benim kendi çocuklarım üzerinden yaşadığım babalık duygusu onları hayata karşı kollama hissi -babamın da benim için bunları hissettiğinden emin olmama neden oldu. Babam benim için kutsallaştı neredeyse. İşte bu noktada baba senin için en güçlü karakter haline geliyor yeniden. Çünkü güç fiziksel bir şey değil. Cesaretten söz ediyorum. İnsanın evladı için yapamayacağı şey yoktur, noktası bu. Benim için tek süper kahraman babam oluyor. Büyük bir saygı ona karşı hissettiğim. Kendi portreme gelirsek; Benim üzerinde durduğum iki önemli portre çalışmam var: İlkinde gözümü kapalı yaptım. İkincisinde gözlerim açık ve çok güçlü bakıyorum dünyaya. Birincisinde belki gözümü açmaya cesaret bulamadım. Orada bir narsisizm vardı mesela ama bana gözümü açtıracak kadar etkili değildi. Ama ikincisinde kendimi asker gibi yaptım. Kimileri Hz. Ali gibi olmuşsun dediler. Ben zaten bir savaşçıyı çizdim. Topluma mal olmuş bir imgesi vardır Hz. Ali'nin. Ben yaparken böyle bir benzerliğin farkına varmadım. Kendimi aynada alt açıdan çizdim. Kendime bir güç atfettim orada. Bunu fotoğrafla yapmak başka bir şey. Ya da birilerinin bana söylemesi başka bir şey. Benim öyle hissedip de bunu çizmem, önemli olan. Her iki portre de benim dilimden çıktı elbette. Beni ruhsal olarak çok iyi anlattıklarını düşünüyorum. İkisinin arasında çok zaman farkı var. En az 7 sene. Biri gençliğimin sonuna doğru, diğeri orta yaşın başlangıcına denk geliyor. Biraz da ölüme meydan okuyan bir güç var ikincisinde. -Resimlerinin diline gelirsek; üslubuna. Daha önceki bir sohbetimizde; değer verdiğin ressam arkadaşlarının senin resmini fütürist olarak tanımladığından söz etmiştin. Bir ressamın kendi dilini bulması nasıl bir süreç? Bir ekole dahil olması ya da olmaması neyle açıklanabilir? -Benim resmim fütüristik olarak tanımlandı ama ben böyle bir çabayla çıkmadım ortaya. Ben Gustave Klimt gibi, biraz dışavurumcu, biraz da yüzey resmi yapıyordum. Kübik ama kübist de değil. Sonra fark ettim ki, resimlerim durağan oysa ben çok hareketli biriyim. Yaptığım resimlerde beni anlatan bir şeyler var ama tam olarak ihtiyacımı karşılamıyor diye uykularımın kaçtığını bilirim. İşte böyle bir sorgulama noktasına geliyorsun. Orada sıçrar mısın yoksa düşer misin? Sanatçının hayatında böyle vartalar vardır. Bunlar dönüm noktalarıdır. Ben ne kadar doğru geçtim burayı? En azından o virajı yanlış almadığımı biliyorum. Yani savrulmadım. Biraz Amerika'yı yeniden keşfetmiş gibi oldum. Resmimi hareketlendirmek istedim. Fütürizmde zaten gelecek ve hareket vurgusu çok önde. Böylece benim resimlerim fütüristik bir hal aldı. Kendiliğinden yaşanan bir süreç. Bizim gençliğimizde internet yoktu. Fazla bir şey de görmedik etki anlamında. Benim bundan sonra fütüristik resim yapacağım diye bir iddiam da yok, zaten olmamalı. Ben böyle olacağım ideali ile gelmediğim için; ben böyle devam edeceğim şeklinde bir idealim de yok. Ama şu beni mutlu etti: Kendiliğinden gelip de sana bir gömleğin giydirilmesi ve sana denk gelmesi. Çünkü sen kendine bir gömlek biçmeye çalıştığın zaman durum biraz farklı oluyor. Her resmimde yeni bir şeyler zorluyorum zaten. Beni takip eden dostlarımla zaman zaman resmin gideceği yeri tartışırız. Birbirimizi de bu anlamda irdeleriz, eleştiririz. Küçük resimlerde sürekli denemeler yapıyorum. Mesela çok fazla ressamın resmini incelerim. Her gün bir saat ayırırım bu gezintiye. Her sanatçı etkilenir. Konu olarak da, biçim olarak da etkilenirsin. Ama bu süreci denetleyebiliyorsanız, bu etki sizin için anlamlı olur. Mesela fütürizmde bisiklet, uçak, at imgeleri bir hız temasının öğeleridir. Şimdi bugün baktığımız zaman roketler var, çok hızlı trenler, jetler var. Şimdi hız deyince, frekanslar var. Ses dalgaları var. Elektrik zaten saniyede 300 bin kilometre yol kat ediyor. Yarın, muhayyilenin bile alamayacağı yeni hız imgelerinin çıkmayacağını kim söyleyebilir? Belki bir galaksiye düşündüğün an gideceksin. Benden önce bu dili kullananların kullandığı imgelerin hepsini denedim elbette. Yarın öbür gün birileri bu akımı değerlendirirken benim kendi ülkemde yaptığım ve kendi dilimce yorumladığım bu çabayı da görecektir diye düşünüyorum. Bu adam da Atı böyle yorumlamış diyecekler. O poker masasına oturttum kendimi. Öyle diyebilirim. Her sanatçı bir Guernicası olsun ister. Bu cesareti gösterdiğin zaman Guernica'n olur. Bu ekolün ustalarıyla bir cebelleşme durumu oluyor elbette. Daha önce de söylediğim gibi, bir ekolün içine yerleştirilmiş olmak benim resmimin sınırlarına dayandığı anlamına gelmiyor. Dünya ve hayat değiştikçe, ben de o değişimin içinde kendi dilimin evrimini yaşayacağım. İç dünyanı, sanatını bizimle paylaştığın için teşekkür ederim.


Ülkemizde sinemanın öncülerinden Sigmund Weinberg'in izini süren Bir Sigmund Weinberg Belge-meseli'nin dünyadaki ilk gösterimi 2-3 Temmuz tarihlerinde İstanbul Modern'in web sitesi üzerinden izlenebiliyor. İstanbul Modern Sinema, Türk Tuborg A. Ş'nin katkılarıyla çevrimiçi gösterim programında özel bir filme yer veriyor. Ülkemize sinema kültürünü getirmiş ve yerleştirmiş biri olarak tarihe geçen Sigmund Weinberg'in izini süren ve Profesör Savaş Arslan imzasını taşıyan Bir Sigmund Weinberg Belge-meseli'nin dünyadaki ilk gösterimi çevrimiçi olarak belgesel izleyicileri ile buluşuyor. 2020 yılı yapımı belgesel, 20. yüzyıl başlarında İstanbul'daki sosyal yaşama ışık tutuyor. Fotoğraf makinesinden gramofona, sinemadan otomobile o dönemin teknolojik yeniliklerini, 1908 yılında İstanbul'daki ilk sinema salonunun açılmasını ve Weinberg'in beş kıtaya dağılmış ailesinin izlerini sürüyor. Bir Sigmund Weinberg Belge-meseli, 100 yıl önce birçok değişimin yaşandığı bir dönemde, hem Sultan II. Abdülhamid'in hem de Sultan V. Mehmed Reşad'ın resmi fotoğrafçısı ve sinemacısı olan Sigmund Weinberg ile ilgili kapsamlı bir araştırma sunuyor. Film, Burçak Evren ve Giovanni Scognamillo gibi sinema tarihçileriyle yapılan röportajların yanı sıra, Karagöz ile Weinberg'in, gölge oyunu ile sinema filmlerinin aralarındaki fark ve bağlantılara da esprili bir dille yer veriyor. Bir Sigmund Weinberg Belge-meseli 2-3 Temmuz 2020 tarihlerinde İstanbul Modern'in web sitesi www. istanbulmodern. org adresinden izlenebilecek. 2 Temmuz Perşembe akşamı saat 19.30'da ise İstanbul Modern Sinema Danışmanı Müge Turan, yönetmen Savaş Arslan ile müzenin YouTube kanalında canlı bir söyleşi gerçekleştirecek. Filme erişim 3 Temmuz gecesi sona erecek.


Yazar Sigrid Nunez'in kurgudışı/biyografi türündeki kitabı Daima Susan, Kafkakitap logosuyla raflardaki yerini aldı. Umut vadeden genç bir yazar olan Sigrid Nunez onunla tanıştığında Sontag tartışmalı denemeleri, keskin zekası ve sivri kişiliğiyle efsanevi bir figürdü. Sontag'ın asistanlığını yapan Nunez bir süre sonra yazarın oğlu David'le sevgili oldu ve üçü sıra dışı bir yakınlık kurarak aynı evde yaşamaya başladılar. İnsanlara bir şeyler öğretmekten büyük keyif alan ve hatta bunu ahlaki bir görev olarak benimseyen Sontag, kültürel ve entelektüel tutkularıyla etrafındakilerde derin izler bırakan bir ustaydı. Kimi zaman çevresindekilere acı veren zorlu karakteri ve ona yazarlığa dair öğrettikleriyle, daha sonra başarılı bir romancı olacak Nunez'in üzerindeki etkisi de büyüktü. Amerika'nın en saygın ve hayranlık uyandıran entelektüellerinden biri olan Sontag'ın ölümünden 6 yıl sonra yayımlanan bu dokunaklı kitap, kalıplara sığmayan bir ruhun ve göz alıcı parlaklıkta bir zekanın son derece açık sözlü bir portesini çiziyor. Yazar Sigrid Nunez, New York'ta dünyaya geldi ve Alman bir anne ve Çinli bir Panama olan babasının kızı olarak büyüdü. Lisans derecesini Barnard (1972) ve MFA derecesini Columbia Üniversitesi'nden (1975) aldı ve ardından bir süre The New York Review of Books'ta editör asistanı olarak görev yaptı. Çalışmaları, Pushcart Prize ve Asya-Amerikan edebiyatının dört antolojisi dahil olmak üzere çeşitli antolojilerde de yer aldı. Kısa öykülerinden biri The Best American Short Stories 2019 için seçildi. 2020 John Simon Guggenheim Memorial Vakfı Üyesi olan Nunez, aynı zamanda bir Whiting Yazar Ödülü, Berlin Ödülü Bursu ve Rosenthal Vakfı Ödülü'nün sahibidir. Eserleri 25 dile çevrilmiştir. Yazar halen New York'ta yaşıyor.


Yapı Kredi Kültür Sanat'ın internet üzerinden gerçekleştirdiği canlı söyleşileri, yep yeni konular ve konuklarla devam ediyor. Anadolu Selçukluları devrinde varlıkları bilinen ve Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde de faaliyet gösteren dervişler, fakihler, medreseli sufiler, gaziler, hem siyasi hem de toplumsal yapılanma alanında önemli rol oynamışlardır. Osmanlı sufiliği üzerine yaptığı çalışmalarla bilinen Haşim Şahin, geçtiğimiz günlerde YKY'den çıkan Dervişler, Fakihler, Gaziler / Erken Osmanlı Döneminde Dini Zümreler (1300-1400) adlı kitabında bir yandan Osmanlı Beyliği'nin kuruluş dönemindeki sufi topluluklar ile mutasavvıfların ve gazilerin etkin rolünü incelerken, bir yandan da Osmanlı tarihinin bu en kapalı döneminin kapsamlı analizini yapıyor. Zaman Yeli, Güvercine Ağıt ve Kalenderiye adlı romanlarında Anadolu dervişlerini anlatan ve zamanın heterodoks din kavrayışını romanlarının arka planına yerleştiren Gürsel Korat ise bu döneme edebiyattan bakıyor. Gürsel Korat ve Haşim Şahin'in katılacağı söyleşide, 14. Yüzyıl Osmanlı dünyasının sosyal, kültürel ve dini yapısının bu mühim aktörleri tarihsel ve edebi bağlamda ele alınacak. Söyleşide bir romancı ve tarihçinin aynı döneme yaklaşımındaki benzerlik ve farklılıklar, kurgu/gerçeklik, resmi tarih/gayri resmi tarih ilişkisi de konuşulacak. 30 Haziran 2020 Salı günü saat: 18:00'da herkese açık ve ücretsiz olarak düzenlenecek olan söyleşiye (https://bit. ly/ykkscanlietkinlik11) tıklayarak, Microsoft Teams uygulaması üzerinden katılabilirsiniz!


Senarist ve yönetmen Selçuk Aydemir'in sektöre girme çabalarını samimi bir dille anlattığı kitabı Evrak Kürek: Sektörden Arkadaşlara Giriş 101, kahkahalarla okuyacağınız anılarla dolu. Mühendislikten setlere uzanan bu yol, dik yokuşlarla dolu! 1995 yılında Sevimli Hayalet Casper filmi ülkemizde vizyona girdi. Film, babamın çalıştığı Renk Sineması'nda gösterilmesine rağmen bedavaya izlemeye bile gitmedim. Ergenliğin bana verdiği yetkiyle, üçüncü gözüm de açıldığı için Sevimli Hayalet Casper bana cazip gelmedi, ne yapayım ben sevimliyi? An itibarıyla çocukluktan çıkmışım, ben bile sevimli değilim ki, bana etkileyici lazım, güzel lazım, alımlı lazım, sevimli olmaz. Büyük bir bilmişlikle babama, Batar bu film, gişede çuvallar, almayın bu filmi, dedim. Ertesi hafta babam sinemada izdiham olduğunu, gelen birçok kişiyi gişeden geri çevirdiklerini anlattı, iş yapmaz dediğim Casper açılış rekoru kırıyordu. Hayatımın değişmez kuralıdır bu, ben yanlış ata oynamaya bayılırım. At bile kendine güvenmez, ben ona güvenirim. Dört atın koştuğu ayakta üç at fotofinişe birlikte girer ve ben geriden gelen atı tek yazmışımdır. Hiç sekmez otuz yılı aşkın süredir bu böyle devam ediyor. İlk hafta sonu tabii millet kötü film olduğunu daha anlayamadı ki, haftaya kimse gelmez, diyerek kahvaltıma devam ettim. İlk hafta sonu gidenler filmi ne kadar sevdiyse kapı pencere yıkmaya başladı Sevimli Hayalet Casper. Okulda hocalar organizasyon yapıp bizi o filme götürmeye kalktılar da bilet bulamadılar. Tüm dünya Casper'a açmış da bir ben tokmuşum meğer. Sinemada ek seanslar koymaya başladılar, babam sabahın köründe işe gidiyor gece yarısı evine hırsız gibi sessiz sedasız bizi uyandırmadan girmeye çalışıyordu. Casper'ın başarısı beni üzmeye başlamıştı. Benzeri bir duyguyu lisede matematik yazılısı çıkışı cevabını 2 bulduğum ve doğru çözdüğümü iddia ettiğim sorunun gerçek cevabının 171 olduğunu öğrendiğimde yaşayacaktım. Selçuk Aydemir'in kaleme aldığı Evrak Kürek: Sektörden Arkadaşlara Giriş 101 adlı kitabı incelemek için tıklayın.


Pera Müzesi, Bir Yol Öyküsü: Fotoğrafın Ardında 180 Yıl kapsamında, sergide işleri yer alan sanatçıların konuk olduğu bir konuşma dizisi düzenliyor. Serginin küratörü Engin Özendes'in moderatörlüğünde 21 Ocak Salı günü gerçekleşecek konuşmaların ilkinde, Naksos ve Santorini adalarını fotoğraflayan Ali Borovalı ile çalışmalarında İzmir'i deneysel bir üslupla yorumlayan Cem Turgay ağırlanacak. Pera Müzesi, fotoğraf sanatına ilgi duyanlar ve farklı üsluplar hakkında bilgi edinmek isteyenler için Bir Yol Öyküsü: Fotoğrafın Ardında 180 Yıl sergisi kapsamında sanatçı konuşmaları düzenliyor. Küratör Engin Özendes'in moderatörlüğünde gerçekleşecek ilk söyleşinin konukları, serginin sanatçılarından Ali Boravalı ve Cem Turgay olacak. Ali Borovalı konuşmasında, Paros, Naksos ve Santorini adalarını gerçekçi ve yalın sanatsal üslubuyla nasıl yorumladığını aktaracak. Cem Turgay ise eleştirel bir bakış ve deneysel bir üslupla ele aldığı İzmir fotoğraflarının hikayesini katılımcılarla paylaşacak. 1839 yılında, fotoğrafın bulunmasının hemen ardından gerçekleşen ilk fotoğraf gezisinin 180. yıldönümü vesilesiyle düzenlenen Bir Yol Öyküsü sergisi, izleyiciyi Batı'dan Doğu'ya, Kiklad Adaları'nın mavisinden Sina Dağı'nın eteklerindeki kumlara uzayan büyüleyici bir fotoğraf yolculuğuna çıkarıyor. Sergi projesi süresince Türkiye'den 10 fotoğrafçı; Coşkun Aral, Laleper Aytek, Ali Borovalı, Murat Germen, Sinan Koçaslan, Yusuf Sevinçli, Alp Sime, Lale Tara, Serkan Taycan ve Cem Turgay, Marsilya'dan Şam'a 30'u aşkın tarihi kente yolculuk etti. Türkiye'nin önde gelen fotoğraf sanatçıları, bu kentleri 180 yıl sonra yeniden, günümüzün fotoğraf teknikleri ve güncel bakış açılarıyla yorumladı. Ali Boravalı ve Cem Turgay'ın konuşması, 21 Ocak Salı günü saat 18:30'da sergi salonunda ücretsiz izlenebilir. Şubat ayı boyunca devam edecek etkinliklerin sonraki konuşmacıları arasında Murat Germen, Coşkun Aral, Laleper Aytek, Yusuf Sevinçli, Alp Sime ve Serkan Taycan yer alıyor. Sergi salonunda gerçekleştirilecek etkinlik ücretsizdir. Yerler sınırlıdır, rezervasyon alınmamaktadır. Etkinlik dili Türkçedir.


Pera Müzesi, Bir Yol Öyküsü: Fotoğrafın Ardında 180 Yıl sergisi kapsamında, küratör Engin Özendes'in anlatımıyla bir sergi turu düzenliyor. 9 Ocak tarihinde gerçekleşecek etkinlik kapsamında Engin Özendes, sergide işleri yer alan 10 fotoğraf sanatçısının farklı teknik ve bakış açılarını katılımcılarla paylaşacak. Pera Müzesi, Bir Yol Öyküsü: Fotoğrafın Ardında 180 Yıl sergisi çerçevesinde sanatseverleri, küratör ve sanatçılarla buluşturuyor. 9 Ocak 2020 Perşembe günü saat 19:00'da küratör Engin Özendes'in anlatımıyla gerçekleştirilecek olan sergi turunda katılımcılar, farklı tekniklere ve bakış açılarına sahip fotoğraf sanatçılarının sergide yer alan işlerine dair detaylı bilgi edinme şansına sahip olacak. Bir Yol Öyküsü: Fotoğrafın Ardında 180 Yıl sergisi, seyirciyi Batı'dan Doğu'ya, Kiklad Adaları'nın mavisinden Sina Dağı'nın eteklerindeki kumlara uzayan büyüleyici bir fotoğraf yolculuğuna çıkarıyor. Sergi projesi süresince Türkiye'den 10 fotoğrafçı; Coşkun Aral, Laleper Aytek, Murat Germen, Ali Borovalı, Sinan Koçaslan, Alp Sime, Yusuf Sevinçli, Lale Tara, Serkan Taycan ve Cem Turgay, Marsilya'dan Şam'a 30'u aşkın tarihi kente yolculuk etti. Türkiye'nin önde gelen fotoğraf sanatçıları, bu kentleri 180 yıl sonra yeniden, günümüzün fotoğraf teknikleri ve güncel bakış açılarıyla yorumladı. Sergi projesi ve fotoğraf sanatçılarının çalışmaları hakkında detaylı bilgi edinmek isteyenler, 9 Ocak Perşembe günü saat 19:00'da küratör Engin Özendes'in katılımıyla gerçekleştirilecek sergi turuna katılabilirler. Tura katılmak için Biletix'ten bilet alabilir ya da resepsiyon@peramuzesi. org. tr adresinden rezervasyon yaptırabilirsiniz. Rehberli tur Pera Müzesi Dostları için ücretsizdir. Kontenjan sınırlıdır.


Hayy Açık Alan, Egemen Tuncer, Hacer Kıroğlu, Kaan Fıçıcı, Şule Nur Alev ve Yunus Emre Erdoğan'ın yaklaşık iki yıldır devam eden buluşmalarından ortaya çıkan Bir Zamanlar sergisine 26 Mayıs-25 Haziran 2023 tarihleri arasında ev sahipliği yapıyor. Bir Zamanlar sergisi, tarihi şeylerin kategorileşmesini ve ehlileşmesini sağlayan ideolojik bakıştan uzak bir yaklaşımla, kişisel bir retro kazı ile kolektif kültürün standart oluşturma merakının dışında deneyler ve anıtsallık, zamansallık ve süreç gibi birkaç kavram etrafında şekillenen bir grup sergisi olarak izleyicinin karşısına çıkıyor. Zaman Algısı ve Kriz başlıklı yazısında Zeynep Gambeti beklenen ve öngörülebilen gelecekler ile kendinin tekrarı olan, değiştiği halde bir oluş teşkil etmeyen 'şimdi'ler arasına sıkışmış bir toplumsal yaşam sürüyor olduğumuz üzerine bir tespit yapar. Ayrıca Pier Norra'ya göre, yaşadığımız yüzyıl tanıklık çağından sonra gelen hatırlama çağıdır. Bu hatırlama süreci, kültürel kolektif hafızanın türlü deformasyonlar ile tekrar çağrılmasını ifade eder. Bu durum sanatçıları, zihinde gerçekleşen bir aktivite olarak, günümüze taşınan kültürel işleme üzerine düşünmeye iterken, sanatçıları geçmiş ile gelecek arasında kurulan bağlar ve yöntemler hakkında bir takım sorgulamalar yapmak üzere bir araya getiriyor. Kişisel çalışmalarında, sanatçılar görecilik, hakikat rejimleri, mutlakçılık, koltuk antropolojisi gibi kavramları kullanarak çeşitli konuları ele alıyor. Serginin sanatçılarından Egemen Tuncer'in Suriye'nin Palmira kentindeki Zafer Takının hikayesini odağına aldığı video ve baskı heykel çalışması ile Hacer Kıroğlu'nun, karbon kağıdının kullanımıyla şekillenen bir kopyalama mekanizması aracılığıyla Kathe Kollwitz'in The Widow baskısındaki savaşın yol açtığı acıları yansıtan üretimi birbiriyle ilişkileniyor. Kaan Fıçıcı Geçit Töreni video işi ile geçmiş kültürel birikimi müzelik yapmak ile taşın kendi zamansallığı etkisinin bir arada görülebileceği bir anlatı üzerinden çalışmasını ortaya koyuyor. Şule Nur Alev'in 2018'de bugünkü Hayy Açık Alan olarak bilinen binada sergilenmek üzere tasarladığı ve ürettiği Inversion I isimli eser, aynı boyutlarda olan güncel çalışmayla birleşerek sanatçının dönemsel olarak değişen teknik ve konu seçimlerinin birbirleriyle etkileşimini ve aralarındaki bağlantıları anlamamıza olanak sağlıyor. Yunus Emre Erdoğan'ın çalışması Süperpozisyon, kuantum dolanıklığına ait teoriden ismini alarak, kuantum nesnelerin bütün kuantum durumlarında aynı anda bulunmasına ilhamla üretilmiş bir video çalışmayı izleyiciyle buluşturur. Video, resim ve yerleştirme teknikleri ile üretilmiş, zaman kavramına odaklanan sergi 26 Mayıs'tan itibaren Perşembe, Cuma, Cumartesi günleri Kemeraltı'nda Piyaleoğlu Han'daki Hayy Açık Alan'da 13.00-19.00 saatleri arasında ziyaret edilebilir.


Küratörlüğünü Melis Bektaş'ın üstlendiği Birbirimizin Huzurunda, yaşamın güvencesizlik ve kırılganlık içinden duyumsandığı bir zamanda beden ve kırılganlıkları bıraktığımız açıklıklar ve bağlantılar üzerinden yorumluyor, bize ait olduğunu hissettiğimiz ve bize ait olmayan bir dizi bakış açısıyla karşılaşılan bir alan yaratıyor. Sergide beraber co., Pelin Çağlar, Umut Erbaş ve Mihriban Tandoğan sanatsal pratiklerinin genelindeki performatif ihlal; geçişlilik, geçicilik ve katmanlılığın yanı sıra beden, coğrafya, kültür, kimlik ve zihne dair yaşanabilirliği ve yaralanabilirliği ele alış biçimleriyle bir araya geliyorlar. Başkaları tarafından, bilinen ve bilinmeyen, uzak ve yakın, sosyal normlara göre, tarihsel olarak belirli koşullara göre şekillenen, sosyal ve politik kuruluşlarca ve çevresel faktörler tarafından hep yeniden inşa edilen beden serginin çıkış noktası. Bedenin kamusallığını düşünürken ''Birbirimizin Huzurunda'' isminde birliktelik ihtimali, birbirimiz olma fikri sorunsallaştırılıyor ve tartışmaya açılıyor. Canlı bir paradoks ve yeni toplumsal ontoloji ihtiyacı içinde devam eden tartışmalar sergide fotoğraf, video ve resim üzerinden kırılganlığın ve yaralanabilirliğin izlerini sürüyor. Beraber co., Pelin Çağlar, Umut Erbaş ve Mihriban Tandoğan işlerinden oluşan Birbirimizin Huzurunda Sergisi Açılışı: 12 Mart 2022 saat: 16:00/21:00 arasında ve Sergi konuşması: Serginin Küratörü Melis Bektaş eşliğinde 19 Mart 2022 saat: 15.00'te gerçekleşecektir. Sergi: 12 Mart / 2 Nisan 2022 tarihleri arasında; Pazar, Pazartesi ve Salı günleri hariç 13:00/18:00 saatleri arası gezilebilecektir.


2015 yılında kurulan indie rock müziğin başarılı temsilcilerinden Birileri grubunun yeni single'ları ultrapop, Universal Music Türkiye etiketiyle yayımlandı. Sözleri grubun solisti Jan Soykök tarafından yazılan ultrapopun bestesi ve düzenlemesi Jan Soykök, Baturalp Yılmaz, Çağdaş Topal, Emre Dereli ve aynı zamanda parçanın prodüktörlüğünü de üstlenen Ozan Çanak'a ait. Grup, ultrapop ile müzik anlayışlarında yepyeni ve -kendi perspektifleri dahilinde- çok daha pop bir dönemin kapılarını araladığını duyuruyor.


Mixer, 18 Ocak 22 Şubat tarihleri arasında Ayça Telgeren, Börte İpek, Ahu Akgün, Okan Kaya, Bengisu Bayrak, Furkan Öztekin, Meltem Şahin, Mediha Didem Türemen, Meltem Sırtıkara, Volkan Aslan, Yasemin Özcan'ın çalışmaları ile yer aldığı ''Biz Aslında'' isimli sıradışı bir sergiye ev sahipliği yapıyor. Bazı filmlerin yaşamımızdaki anlamı büyüktür. Unutamadığımız karakterleri ve unutulmayan sahneleri hatırlatır bize yaşamımız boyunca. Bazı film karakterlerine benzetiriz kendimizi, bazı hayatların peşinden gideriz bir hayalmişçesine. Bir senaryo, on iki sanatçı, bir yönetmen; Biz Aslında sergisi ile Mixer, bu kez küratör koltuğuna bir yönetmeni oturtuyor ve izleyiciyi unutamayacakları bir sergi/film deneyimine ortak ediyor. Yönetmen Can Kılcıoğlu'nun senaryosunu yazıp, yönettiği ''Biz Aslında'' sergisi, on iki sanatçının senaryodaki sahnelerin akışına göre ürettikleri ve birbirlerini tamamlayan bir hikaye döngüsünü izleyiciye sinematografik bir bakış ile sunuyor. Sanat ve sinemanın birbirine yakın ilişkisinden yola çıkan Biz Aslında, gerçekçi hisler ve duygulardan esinleniyor. Bir çiftin tanıştıkları ilk andan, ayrılık sonrasında karşılaştıkları ilk zamana kadar aşkın ve ilişkilerin ilk adımını anlatıyor. Yaratılan kurgusal mekanda bu hikaye, on iki sanatçının farklı medyumlar kullanarak ürettiği çalışmaları ile bir film sergiye, sergi ise izleyiciler için sinemasal bir deneyime dönüşüyor. 18 Ocak 22 Şubat tarihleri arasında gerçekleşecek olan Biz Aslında sergisi, aşkı, aşka ortak olma halini, birlikte kalabilmeyi veya yeri geldiğinde ayrılabilmeyi izleyiciyle içtenlikle paylaşıyor. Unutulmayan filmlerden, aşklardan ve zamanlardan aldığı referansla uzunca bir süre akıllardan çıkmayacak samimi, uçarı ve romantik bir sergiye dönüşüyor. Serginin açılış kokteyli olmayacaktır. 18 Ocak 2020 Cumartesi günü izleyiciler tüm gün Biz Aslında sergisini aşağıda belirtilen seans saatlerinde ziyaret edebilir. Seans Saatleri: Sergi seansları, 11.00-19.00 saatleri arasında 15 dakikada bir gerçekleşecektir.


İstanbul Modern Sinema, Türkiye sinemasından yepyeni filmleri sinemaseverlerle buluşturduğu Biz de Varız! programının gösterimlerine yönetmen ve oyuncularla söyleşiler eşlik ediyor. İstanbul Modern Sinema'nın, Türk Tuborg A. Ş.'nin katkılarıyla hazırladığı Biz de Varız! programı hız kesmeden devam ediyor. Bu yıl ilk kez çevrimiçi ve ücretsiz olarak gerçekleşen programdaki filmlerin yönetmen ve oyuncuları sinemaseverlerle söyleşide buluşuyor. İstanbul Modern Sinema Film Küratörü Müge Turan'ın moderatörlüğünde gerçekleşen söyleşiler müzenin İstanbul Modern'in YouTube kanalında canlı olarak yayınlanıyor. Çevrimiçi söyleşilere; Hayaletler'in yönetmeni Azra Deniz Okyay, başrol oyuncuları Nalan Kuruçim, Dilayda Güneş, Beril Kayar ve Emrah Özdemir, Hayalimdeki Sahneler'in yönetmeni Metin Akdemir, eş yapımcısı Emre Kaya ve oyuncu Bulut Sezer, Kadınlar Ülkesi'nin yönetmeni Şirin Bahar Demirel, Bina'nın yönetmeni Orçun Behram ve başrol oyuncusu İhsan Önal, Soluk'un yönetmeni Özkan Yılmaz ve oyuncular Uğur Polat, Emrullah Çakay, Aslı İnandık, Ah Gözel İstanbul'un yönetmeni, Zeynep Dadak ve ekibi, Maddenin Halleri'nin yönetmeni Deniz Tortum ve daha pek çok önemli isim katılacak.


Ortak bilinçleri Street Art olan graffiti sanatçıları Leo Lunatic, M. E. T., Mr. Hure, Furkan 'Nuka' Birgün ve Murys'i biraraya getiren sergi, sanatçıların farklı teknik ve uygulamaları ile sokaktaki disiplinlerini 'white cube' içerisinde birleştirmesine imkan sağlamıştır. Graffitinin tarihçesi yaşadığımız yüzyıl içerisine konumlanmıştır. Mevcut akademik disiplin ve 'izm'lerin içerisinde graffitinin tanımı ve ideolojisi henüz tam olarak kendine yer bulabilmiş değildir. Bu konudaki güncel eleştirilerin başında gelen Graffiti vandalizm midir yoksa sanat mıdır?, White cube içerisine girdiği zaman street özelliğini kaybeder mi yoksa mutlaka sokakta mı icra edilmesi gerekir? gibi sorular bugün hala canlılığını ve öznelliğini koruyan tartışma konularıdır. Fakat son dönemde, global sanat piyasasında birçok sanat galerisi, müzeler ve özel koleksiyonlar Street Art'ı bünyelerine hızla dahil etmeye başlamış ve pazarın içerisinde sermayeye eklemlenmesini sağlamıştır. Underground Street Art ve Graffiti sanatçıları tarafından takip edilen bu gelişmeler Bu durum kültüre katkı mı sağlıyor yoksa zarar mı veriyor? gibi endişeleri de beraberinde getirmiştir. Bu devingen ortam içerisinde Türkiye'de, Graffiti ve Street Art kültürünün başlamasında ve gelişmesinde önemli rol oynamış bu 5 isim, teknik gelişimlerini ve görselleştirdikleri fikir ve ideolojilerini kolektif bilinçle ve kendi üsluplarında izleyiciye sunmaya devam ediyor. Sanatçıların eserleri, mekan bütünlüğü ile estetik olarak kendini yeniden ifade eden bir enstalasyon niteliğindedir.


Hüzün geriye kalandır. Biraz blues dinleyin benim için. Yaşam kimileri için hep bir kötü bulmayla geçer gider. O kötüyü bulmaksa çocuk oyuncağıdır. Buna niyeti olan, mağarasından şöyle bir çıkardı mı kafasını bir bakar ki her yer nefretle doludur. Böylece kendi üzerindeki sorumluluğu atar. Dışarıda aranan kötü, içimizdeki kötüyü görmezden gelerek kafamızdaki yalan yanlış senaryoları oynamamız için kullanışlı bir enstrümandır. Buna mutlaka, ama mutlaka mükemmel bir kılıf buluruz. Çünkü insan, sanılanın aksine bilmeyi değil, geçiştirmeyi isteyen bir canlıdır çoğu sefer. Kölelik! Bütün mevzu buradan başlıyor, diyebiliriz. Yekten Avrupacı olanların kabul etmekte güçlük çekebileceği bir tarih aralığına doğru yolculuğa çıkıyoruz şimdi. Muddy Waters çalıyor, ben yazıyorum... Blues müziğin kökenleri, bugünkü bilgilerimiz ışığında 1600'lü yılların Batı Afrikasına dayanır. Bu yıllarda Afrika kıtasındaki halkların bir kısmı Amerika'ya zorla getirtiliyor ve burada köle olarak çalıştırılıyorlardı. Hatta bu kölelik tarihini biraz daha geriye götürebilir ve diyebiliriz ki: Söz konusu kölelik dönemi 15. yüzyılın sonlarında başlamış ve 19. asrın ortalarına kadar sürmüştür. Tüm bu asırlar boyunca toplam 10 milyonu aşkın Afrikalı zorla Amerika'ya getirilmişti. Tarihte bu döneme, olay Atlantik Okyanusu bölgesinde gerçekleştiğinden Atlantik Köle Ticareti de denmektedir. Afrikalı köleler bugün ABD toprakları içerisinde yer alan Virginia bölgesindeki koloniye ise Hollandalılar tarafından 1610'da getirilir. Bu insanlara ilkin, ileride özgürlüklerini kazanabilecek sözleşmeli hizmetkarlar olarak bakılır. Tutsaklar daha çok Batı Afrika'nın kıyı şehirlerinden biri olan Angola'dan getirilir. 1661'de köleliğin meşruiyet kazandığı Virginia kolonisinin ardından diğer koloniler de Afrikalıları sömürmelerini, bir köle olarak çalıştırılmalarını yasal bir zemin üstüne oturtmak için didinip dururlar. Sonuç olarak 1700 yılına gelindiğinde Virginia'da 16.000 Afrikalı köle olarak kullanılırken 1770'te bu sayı 187.000'e çıkmıştır. Topluca bakarsak; toprakta çalıştırılmak için Afrika'dan Amerika kıtasına 1519 1867 arasında 12 milyon civarı köle gemilerle götürülmüştür. Ancak bu sayı yalnızca Amerika'ya ayak basabilenler olarak da kabul edilir. Mesela, Blues Tarihi / Şeytanın Müziği adlı kitabında Giles Oakley yaklaşık bu 350 yıllık dönemde 30 40 milyon arası Afrikalıdan tahmini 15 milyonun yolculuktan sağ çıkabildiğini söyler. Çünkü; o dönemin kölelerini Amerika'ya götüren denizcilerin bir huyudur; Afrikalıları gemi ambarına sıkış sıkış yerleştirerek Amerika kıtasına götürürler. Yani kaptanlar, daha fazla köleyi Amerika'ya götürebilmek adına geminin tüm imkanlarından yararlanırlar. Tabii bir de 16. yüzyılın sonundan itibaren tüm coğrafi keşifleri elinde toplayan İngiltere vardır. İngiltere'nin Üçgen Ticareti üzerine kurulan deniz kolonizasyonunda ise sistem şu şekilde işler: Avrupa, Batı Afrika ve Karayipler arasında gerçekleşen üçgen ticarette siyahlar Batı Afrika'dan şeker kamışı işlemek için önce Karayipler'e gönderiliyorlardı. Oradan da şeker kamışı suyundan Rom elde edilmesi için Kuzey Amerika Kolonileri'ne götürülen Afrikalıların yaşadıkları zulüm yalnızca bununla da sınırlı değildi. İngilizler, ülkelerinden getirdikleri bakır, mamul kumaş, züccaciye ürünleri, siyah ve cephane gibi ticari ürünleri Batı Afrika'ya götürerek kadınları ve erkek çocuklarını bunların karşılığında alıyorlardı. Böylece günümüzdeki siyahilerin atalarını oluşturan bu Afrikalılar, Amerika kıtasında göz ardı edilemeyecek bir nüfusu oluşturmaya başlamıştır. Sonra sonra, Endüstri Devrimi için gerekli sermayenin büyük bir kısmının kazanılması, Kuzey Amerika'daki kolonilerin İngiltere'ye karşı bağımsızlık mücadelesi vermesi, ardından ABD'nin kurulması diye gider bu tarih... 17. asırda Ndongo ve Mataba krallıklarının hükümdarı Kraliçe Nzinga Mbande, kendi halkını korumaya çalışan ve bunda da başarılı olan Afrikalı liderler arasındadır. 40 yıllık hükümdarlığı boyunca Portekizli ve Hollandalı köle tacirlerini halkından uzak tutmayı başarmıştır. Tüm bu süreçte kilisenin de kar elde ettiğini söylemek gerek. Siyahların, Afrikalıların köle olarak kullanıldığı bu uzun dönemin sonlanması içinse 1863'ü beklemek gerekecekti. 19. yüzyılda ABD'deki kuzey ve güney eyaletleri üretim biçimi olarak ikiye ayrılmaya başlamıştı. Kuzeyde kölelik kaldırılmış ve endüstriyel faaliyetlere geçilmişti. Ancak, tarımsal faaliyetlerini sürdüren güney eyaletleri kölelikte ısrarcıydı. Hatta bu nedenle olacak; 1861'de başlayan Amerikan İç Savaşı'nda, güney eyaletlerinde yaşayan Afrikalı kölelerden bazıları kuzey eyaletlerine doğru kaçmıştır. Blues, ataları Afrika'dan getirilmiş olan Amerikalı kölelerin müziğidir. Yaygın diğer tanımıyla da; Afrikalı kölelerin Amerika kıtasındaki tarlalarda çalışırken söyledikleri hüzünlü bir müzik türüdür. Blues'un beslendiği kaynaklarsa çok yönlüdür. Afrika'nın, Kara Kıta'nın etkilerinin hissedilmesi oldukça doğal olan blues müzikte, Kuzey Amerika yerlileri ve İspanyolların müzik üslupları da görülür. Blue sözcüğünün anlamı mavi olmakla beraber, Elizabeth devrinden itibaren (1558) melankoli, keder gibi anlamlar da taşır. Beyaz efendilerinin, kendilerini monkey gibi adlarla çağırmalarına inat, siyahlar onlar gibi insan olduklarını kalbe dokunan müzikleriyle ispatlamaya çalışırlar. O ki; bluese'un adı aynı zamanda hüzün manasına da gelir. Hristiyanlığın siyahlar tarafından kabul edilmesinde, köleliğin angarya işlerinden kurtulmak kadar İsa'nın acısı ile özdeşlik kurmak da yatar. Afrikalılar, içerisinde bulundukları kölelik durumunu, İsa'nın çektiği acının bir başka muadili olarak görerek de Hristiyanlıktan etkilenmiş ve blues'un gelişmesinde dinden de yararlanmışlardır. Bu etkileşimin somut örneklerinden biri; 19. yüzyılın sonunda kurulan Pentacostalis Kiliseleri'nde, Afrikalıların el çırparak ve ayaklarını yere vurarak yaptıkları müziği andıran bir müziğin yapılmasıdır. Tarımda yaşanan makineleşmenin sonucu olarak; toprakta çalıştırılacak köle gereksinimine duyulan ihtiyaç azaldığında Amerika'nın taşralarındaki siyahlar da kentlere doğru göç eder. Özellikle Delta bölgesindeki kent ve kasabalara doğru akın eden siyahlar, Afrika kültürünün müziğini de yanlarında götürmüşlerdir. 19. yüzyıl bu bakımdan çok verimli bir devreyi kapsar. Gelişmiş Amerikan demiryolu ağı sayesinde gezici müzisyenler kolay taşınabilen bir enstrüman olan gitarlarıyla yollara düşmüştür. Zaten bu noktada, enstrüman olarak gitarın seçilme nedenlerinden biri de gezginlik içerisinde gitarın kolay taşınabilen bir enstrüman olmasıdır. Delta'nın doğusu ve batısına doğru yol alan gezgin siyah müzisyenler Teksas, Arizona, Oklohama, Virginia, Güney Carolina gibi eyaletlere, bölgelere gitmişlerdir. Delta blues ismi de, gezgin müzisyenlerin Delta bölgesinden çıkmış olmalarından kaynaklıdır. Delta blues, blues müziğin en eski ve önemli türlerinden biridir. Etkileşimse şu şekildedir: Batı tarafı Deltalı üstatlara gitarı öğretmişlerdir, Deltalılarsa Batı'ya blues'u. Gitarı ve blues'u Doğu'ya öğretense Deltalılar olmuştur. Tüm bu etkileşimler sonucunda blues'da üç belirgin üslup doğmuştur: Batı Yakası, Doğu Yakası ve Delta üslubu. Blues'un Amerika'nın dört bir yanını kuşatmasının en önemli sebebi; işsizlik nedeniyle göç eden siyahlardır. Lakin, aylaklık ve macera peşinde koşan bir alt kültür de bulunmaktadır: Hobo. Genellikle parasız pulsuz bir şekilde, trenlerin yük vagonlarında seyahat ederek kendini yollara vuran Hobolar da blues'un Amerika geneline yayılmasının önemli sebeplerinden biridir. İstasyonda durup, bebeğimin kentten ayrılışını izliyorum. 1929 Ekonomik Buhranı ile beraber, göç mefhumu siyahlar için tekrar ortaya çıkar. 1930'ların sonunda bu göçü daha da arttıran olaysa içine girilen savaş atmosferidir. İkinci Cihan Harbi gereği silah endüstrisinde artış olunca, 1940'ların başında binlerce siyah fabrikalarda çalışmak üzere göç etmiştir. Blues Tarihi / Şeytanın Müziği adlı kitabında Oakley oldukça çarpıcı bilgiler aktarır: Siyahlara verilen işler beyazlara göre daha zor olanları ve daha az para verilenleridir. Amerika'nın güneyinde beyazlarla siyahlar arasında yaşanan gelir adaletsizliği siyahlara toplumun içindeki yerlerini bir kez daha hatırlatır. Ancak tüm bunlarla beraber siyahlarla beyazlardan alınan vergiler de aynıdır. Peki bu ne anlama geliyor? 1929 Ekonomik Buhranı sonrasında beyazların gittiği okullara harcanan paraların büyük bir kısmının siyahların ödediği vergilerden gelmesi anlamına geliyor. Amerika'nın Kuzey'i ise görece daha refah bir ortamda bulunduğundan bu ayrımcılıkların oranı da daha az olmuştur. Siyahların bu gelir adaletsizliği, zor yaşam koşulları karşısında icat ettikleri oldukça yaratıcı yöntemler bulunmaktadır: Rent party olarak bilinen uygulama bunlar arasında oldukça öne çıkmıştır. Şehrin gettolarında yaşayan siyahların tümü kirada oturdukları için tüm ahali, kira günü gelen kişinin evine bir giriş parası ile girerdi. Böylece o ayki kira çıkmış oluyor, siyahlar için de bir araya gelme fırsatı doğuyordu. Bu partiler siyah müzisyenlerin de az biraz para kazanması için oldukça faydalı olmuştur. - Country Blues Dönemi: Bu dönem 1900 ile 1910 arasını kapsar. Blues henüz kentlere yayılmamıştır, taşrada devam eder. - Erken Kentli Blues Dönemi: 1910 ile 1920 arası devreyi ifade eden bu dönem blues'un yavaş yavaş kentlere sokulmaya başladığı ve geliştiği dönemdir. Öyle ki, ilk enstrümantal blues 1913'te kaydedilir. - İkinci Dünya Savaşı Öncesi Blues'u: 1920 ile 1940 arası dönemi ifade etmektedir. Blues bu dönemde artık bariz bir şekilde kentlere yayılmıştır. Taşradan yoğun bir miktarda göç alan Amerikan kentleri blues'un merkezi bölgeleri haline gelir. - Savaş Dönemi, Savaş Sonrası Blues'u ve Rock and Roll Dönemi: 1940'la başlayan bu süreç 1965'e kadar gider. Artık blues gelişmiş, büyümüş, olgunlaşmıştır. Pek çok sanatçı çıkaran blues bu dönemde, özellikle savaşın getirdiği yıkımla eğlenmenin, her şeyi boşverip eğlenmenin de yegane adreslerinden biri olmuştur. Ve blues'un çocuğu rock and roll da yavaş yavaş ilk adımlarını atmaya başlar. Ondan da önce doğan, Blues'un kentle etkileşiminin ilk dönemlerinde dünyaya gelen Muddy Waters ise Chicago blues'unun babası olarak tanınır. Blues'un temelini oluşturan isimlerden biri olarak kabul edilen Muddy Waters'ın, Rolling Stones elemanlarının da izlemeye geldiği bir konseri vardır. Hatta konserin ileri bir safhasında, Rolling Stones'un solisti Mick Jagger ve gitaristleri Keith Richards ile Ronnie Wood da üstatlarının çağrısı üzerine hemen sahneye çıkarlar. 1927'de Papa Harvey Hull and Long Cleve Reed tarafından plaklaştırılan Don't You Leave Me Here şarkısını 1953'te Baby, Please Don't Go adıyla yeniden kaydeden Muddy Waters bu şarkının ardından ünlü Mannish Boy şarkısıyla, bir bakıma öğrencisi olan bebelerle sahnede şahane bir performans gerçekleştirir. İşte bu dönem bir fırlama çıkar ortaya. Atın şu üzerinizdeki ölü toprağını, dercesine insanların ruhlarına girer, yakalarına yapışır ve dansa çağırır: Rock and roll! Ailelerin çocuklarını uzak tutmaya çalıştığı rock and roll sınır tanımaz, iflah olmaz, dizginlenemez yapısıyla 1940'larda doğan çocukların gençliklerinde büyük yer edinir. Yalnızca aileler değil; bu her şeye kafa tutan, gençliği bir araya getirip dans ettiren rock and roll tabii ki medya tarafından da sevilmedi! 18 Ağustos 1955 tarihinde New York Times'ın bu dipten gelen dalga olan rock and roll ile ilgili tabirinin Türkçesi şuydu: Rock and roll isimli bir bulaşıcı hastalık. Evet, bugün yaşadığımız salgının aksine rock and roll insanları eve kapatan değil, harekete geçiren bir virüs gibi bulaşıyordu her yere. Sahnedeki mükemmel haliyle, kendisinden sonraki pek çok rock and roll müzisyenine ilham veren Elvis Presley ortalığı kasıp kavurdu. Adamlar da kadınlar da ona hayran kaldı. Bu evrende; siyah ya da beyaz yok, gençlik ateşinin kıvılcımlarını yaratan, kar topunu çığa dönüştüren lirik, coşkulu, heyecanlı bir dünya vardı. 1969'da New York'ta gerçekleşen meşhur Woodstock Festivali de blues doğmasaydı, kentlere yayılmasaydı, sonra rock and roll'u doğurmasaydı gerçekleşir miydi bilinmez. Festivali organize edenlerin, hatta bizzat katılan müzisyenlerin arasından birkaçının özgürlük ateşi, gençlik ruhu gibi duygular hissetmediği de aşikardır. Ama genel tabloya bakıldığı zaman Woodstock Festivali de bugün hala geniş bir kitle tarafından unutulmayan bir zamanın ta kendisidir. Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jefferson Airplane, The Grateful Dead gibi müzisyen ve grupların çıktığı festival bir efsane olarak tarihteki yerini aldı.


Türkiye'nin en beğenilen dijital platformlarından BluTV, orijinal içerikleri kadar yurtdışında ilgi gören projeleri de seçkisine katmaya devam ediyor. Agatha Christie'nin Ölüm Büyüsü adlı romanından uyarlanan BBC yapımı mini dizi The Pale Horse, BluTV'de yayına girdi. The Pale Horse, 1961 yılında Londra'da ölmüş bir kadının ayakkabısının içinde bulunan bir isim listesiyle başlayan gizemli olayları konu ediniyor. Polisiye severleri heyecanlandıracak hikayede, ayakkabının içinden çıkan listedeki isimlerden biri, bu olayı araştırırken kendisini cadıların yaşadığı söylenen The Pale Horse adlı mekanda buluyor, ardından da esrarengiz olaylarla karşı karşıya kalıyor. 70'li yıllardan beri baskısı bulunmayan ve en çok aranan Agatha Christie romanlarından biri olan Ölüm Büyüsünden uyarlanan 2 bölümlük mini dizi The Pale Horse'un kadrosunda Rufus Sewell, Kaya Scodelario, Sean Pertwee gibi isimler yer alıyor. Senaryosunu Sarah Phelps'in yazdığı The Pale Horse'un yönetmen koltuğunda ise Leonora Lonsdale oturuyor. Agatha Christie uyarlamalarından olan The Pale Horse, Abc Murders ve The Ordeal By Innocence dizileri BluTV'den izlenebiliyor.


Henüz kadınların seçme ve seçilme hakkı dahi yokken film çeken tarihin ilk kadın yönetmeni Alice Guy-Blache 1914'te kaleme aldığı bir makalesinde; Hiç şüphesiz yüzyıllardır erkeklerin yaptığı işleri artık kadınlarında yapmaya başlaması ve bunda başarılı olması karşılarındaki güçlü önyargı yüzünden çok zor. demişti. Dünya nüfusunun yarısını kadınların oluşturmasına ve birçok ülkede sinema biletlerinin yarısını kadınların almasına rağmen seyrettikleri filmler, genelde erkekler tarafından yönetiliyor. En iyi yüz film listelerinde çoğunluğu gerçekten çok yetenekli erkek yönetmenler oluşturuyor. Birkaç kadın yönetmene nadiren rastlanıyor; ancak böylesi bir durumda bile öylesine hayretle karşılanıyor ki herkes onların hikayelerini merak ediyor. İnsanlığı anlatan birçok harika film erkek bakış açısında şekilleniyor; ancak bu yetmez. Özgün yaşantılarıyla dünya nüfusunun yarısını oluşturan kadınlar da bakış açısını ortaya koyma şansına sahip olmalı. Bundan doğacak farklılıklarla yalnızca sinema değil bütün sanat dalları, dolayısıyla da insanlık zenginleşecek ve Laura Mulvey'in dünyaca ünlü Görsel Haz ve Anlatı Sineması makalesinde bahsettiği: Erkeğin bakışının malzemesi olan kadın imgesi yerini nötr bir bakışa bırakacak ve cinsiyetler arası eşitlik sağlanmış olacaktır. Erken dönem feminist kuramcılardan Laura mulvey'in teorisi; röntgencilik, narsist özdeşleme ve fetişizm üzerine kurulmuştur. erkeklerin bakışı, filmdeki kameranın bakışıdır. Öyküdeki erkek karakterin bakışı, erkek bakışıdır. Kadınların nesne haline getirilmesi, erkek bakışıdır. Seyirci de bu sebeple erkek özüyle izlemektedir. Mulvey'e göre; dişil seyirci, filmdeki pasif kadınlık konumuyla özdeşleşmektedir. Kadın seyirci, erkeksi bakış açısıyla özdeşleşmekten keyif almaktadır çünkü sinemanın icadından bu yana erkeğin gözüyle görmeyi öğrenmiştir. Mulvey, sinemasal hazzı reddetmeyi önermektedir. Kadın ancak bu şekilde ona atfedilen rolden kurtulabilecektir. Sinema tarihine bakıldığında kadınlar diğer alanlarda olduğu gibi erkeklerin gölgesinde bırakılmıştır, pek çok erkek yönetmenin yardımcısı, asistanı ya da eşi konumunda, kendilerini bir anlamda ''görünmez kılarak büyük başarılara katkıda bulunmuşlardır. Dünya sinema tarihinde kadınların yönetmen koltuğuna geçmesi epey zaman almıştır. Türkiye'de kadınların yönetmen koltuğuna kavuşmaları batılı meslektaşlarına göre oldukça geçtir. Her ülkenin bir sinema tarihi vardır. Türkiye'de ilk yönetmen koltuğuna oturan kadın Fedakar Ana filmiyle Cahide Sonku olmuştur. Cahide Sonku'nun 1949 yılında attığı bu ilk adımdan sonra Nuran Şener ve Feyturiye Esen bu alanda çalışmıştır. 1965 yılında ise Bilge Olgaç üç filmin yönetmenliğini üstlenir. Bilge Olgaç Türkiye'de büyük kitlelere ulaşarak herkes tarafından bilinen ilk kadın yönetmendir. Sinema tarihi 1895'te Lumiere kardeşler ile başlamış olmasına rağmen Türkiye'de gerçek anlamda ilk kadın yönetmen 1965 yılında Bilge Olgaç olmuştur. Daha sonraki dönemlerde de kadın yönetmen sayısı sinema sektöründe oldukça az seyretmiştir. Yeni Dönem Türkiye Sinemasına geldiğimizde sinema endüstrisinden biraz olsun uzaklaşan alternatif sinema ve bağımsız sinema akımlarıyla kadın yönetmenler kendini ifade etmek amacıyla kısa metrajlı filmler çekerek çeşitli festivallere katılmaya başlamışlardır. Fakat uzun metrajlı film sahibi kadın yönetmen sayısı hala çok azdır. Türkiye'de sinema yönetmenliği alanında yapılmış akademik çalışmaların ve yazılı eserlerin son yıllarda sayısı artmıştır. Ancak, Yeni Dönem Türkiye Sinemasında erkek yönetmenlerin sayısı kadın yönetmenlerin sayısından oldukça fazladır. Bununla birlikte erkek yönetmenlerin tanınırlıkları, film sayısı kadın yönetmenlerin çok üzerindedir. Yeni Dönem Türkiye Sinemasında Kadın yönetmenler hakkında akademik çalışma bir elin parmaklarını geçmemektedir. Bu kaynaklarda kadın yönetmenlerin kişisel bilgilerine, bireysel çalışmalarının altmetin okumalarına, röportajlarına neredeyse hiç rastlayamamış olmamız, konunun gündeme gelme gerekliliği açısından oldukça önemlidir. Bu yazıda Türkiye'de belli kesimler tarafından tanınan fakat toplumun genelinde görünmezlikleri süren kadın yönetmenlere dikkat çekmek amaçlanmaktadır. Yeni Dönem Türkiye Sineması, 90'larda belirginleşen ve 2000'lerde ise kendini kanıtlayan bir akım olarak karşımıza çıkar. Tematik olarak ana meselesi aidiyet ve kimlik sorunu olan ve olaylara nesnel ve dışarıdan bir gözle bakan bir temsil anlayışı yerine, öznelliğe, öznel algı ve deneyime vurgu yapan yeni politik sinemanın temel öğelerini ele alan bir yapıya sahiptir. Bu öğeler çerçevesinde, son dönem politik filmlerinde ele alınan kimlik, aidiyet, yolculuk ve bellek kavramlarına değinilir. 1990 sonrası Türkiye sineması önceki dönemlerden farklı bir yapıya sahiptir. Bu yeni yapılanmanın oluşumunda yapım koşullarının değişmesi ile birlikte yönetmenlerin film üretim sürecinde daha bağımsız olmaya başlaması önemli bir etkendi. Yönetmenler, Yeşilçam dönemindeki edebiyat uyarlaması ağırlıklı senaryolardan farklı olarak özgün senaryolar yazmaya başlar. Birçok yönetmen filmlerinin senaryolarını kendisi yazar. Bu da filmlerin daha bireysel/kişisel nitelik kazanmasına neden olur. Yönetmenler farklı konuları, farklı bakış açılarıyla kendilerine özgü bir anlatım biçiminde sinemaya aktararak Türkiye sineması içerisinde yönetmen sineması diye adlandırılan yeni bir dönemin ortaya çıkmasını sağlar. Kıraç, kendilerini edebiyatçılar kadar özgür hisseden ve istediği konuları kendi estetik görüşleriyle sinemaya aktaran yönetmenlerimiz var diyerek 90 sonrası Türkiye sineması içinde oluşan auteur sinemaya dikkat çeker. (2008: 54-55). Yeni Dönem Türkiye Sineması 1960'lardan ortaya çıkan toplumsal gerçekçi anlayışın etkilerinin yanı sıra festivallerin yardımıyla dünya sinemasının etkisinde bir gelişim gösterir. Auteur kavramı yaratıcı-yazar olarak Türkçe'ye çevrilebilir. Auteur kuramı, sinemayı daha iyi irdelemeye ve okumaya yönelik bir kuramdır. Bir yönetmenin auteur olup olmadığını anlamanın yolunu bu kuram sağlamaktadır. (Arslan, 2010, s.1) Sarris, auteur kuramının teknik açıdan yeterlilik, kişisel biçem ve iç anlam sahibi yönetmenleri kapsadığını belirtmektedir. (Arslan, 2010, s.12) Auteur yönetmenler filmin tüm yapım çalışması boyunca her aşamada esere sanatçı gözüyle bakarlar. Roman yazarı ve şairlerin kendi dillerini oluşturarak dışardan çok az katkı alarak kendilerine ait bir dünya kurmaları gibi, auteur yönetmenler de filmi meydana getirirken çok az dış katkı alırlar. Auteur yönetmenlerin bakış açıları filmin atmosferine, öyküsüne, kurgusuna, diline, müziğine, mekanlarına kısacası her noktasına nüfuz eder. (Asiltürk, 2014 s.212-213) Auteur kuramı, 1954 yılında Fransız yönetmen ve eleştirmen François Traffaut tarafından Cahiers du Cinema adlı dergide ortaya atıldı. Dergide auteur kuramının temellerini oluşturan varsayımlar belirtildi. Bu varsayımlar, bir yönetmenin auteur olup olmadığının belirlenmesinde kilit rol oynamaktadır. Yeni Dönem Türkiye Sinemasında da, yönetmen sineması yapım anlamında daha bağımsız, üretim anlamında daha öznel bir sinema ile Türkiye sineması içinde auteur sinemanın karşılığını bulduğu filmler ile ortaya çıkar. Bu dönemde özellikle 1980'lerden sonra artan baskı ve sansür sürecinin elbette ki tamamen ortadan kalktığı söylenmez. Ancak farklı siyasi görüşlerin ve kimliklerin görünür hale gelmeleri tutumların ve anlayışların benimsenmesi sinema sanatında özellikle politik filmlerin üretimi aşamasında yönetmenlerin eskiye oranla daha özgür film yapmaya başladıkları bir döneme girilmesini sağlar. İlk kadın sinemacılar, sinemanın doğduğu ülkeler olan Fransa ve Amerika'da karşımıza çıkarlar. Bilinen ilk kadın yönetmen ise Alice Guy Blache'dir. Sinemanın icadından bu yana kadınlar hem film yönettiler hem de filmlerde rol aldılar. Kameranın hem arkasında hem de önündeydiler: ama tahmin edilebileceği gibi daha çok yönetmediler, yönetildiler, oyunculuk yaptılar. Feminist film tarihiyle ilgili bir belgesel şöyle başlar: '20 bin erkek yönetmenin olduğu gezegende, biz sadece 600 kadın yönetmeniz.' (Filmer le Desir Tutkuyu Filme Almak, Marie Mandy, 2000). Kadın bakışının sinemaya yoğun biçimde yöneldiği 1970lerden itibaren bir yandan feminist film kuramı gelişiyor, bu yönde tartışmalar, toplantılar, festivaller yapılıyor, öte yandan belgesel ya da kurmaca yeni filmler ortaya çıkıyordu. (Öztürk, 2000) . Türkiye'nin ilk kadın yönetmeni Cahide Sonku'dur. 1990'lı yılların başında Füruzan, Gülsün Karamustafa, Canan Gerede, Tomris Giritlioğlu, Işıl Özgentürk, Biket İlhan, Handan İpekçi, Fide Motan, Yeşim Ustaoğlu, Jülide Övür ve Necef Uğurlu ilk filmlerini yönetmişlerdir. Bu yönetmenlerin filmleri, ataerkil kültürün eleştirisini yapan, çözüm üretmeye çalışan, kadın bakış açısıyla yönetilmiş filmlerdir. Bu yönetmenler arasından Tomris Giritlioğlu, Biket İlhan, Handan İpekçi ve Yeşim Ustaoğlu günümüzde film yönetmeyi sürdürmektedirler. Bunlara ek olarak her geçen gün kalabalıklaşan bir kitle görüyoruz 2000'lerde. Pelin Esmer, Çiğdem Vitrinel, Ahu Öztürk, İlksen Başarır, Aslı Özge, Nisan Dağ... Festivallerden ödüllerle dönen, kimi gelecek vaadeden, kimi kendini kanıtlamış nice farklı bakış açısı sunan, insana dokunan, insanı dert edinen yönetmenler ve filmleri. 2015'te vizyona giren 136 yerli filmden 16 tanesinin yönetmenlik koltuğunda bir kadın bulunuyor (%11,76). 136 film arasından 46 film 100 bin izleyici barajını aşmış; bunların arasından ise sadece 3 film kadın yönetmene sahip (%6,52). 2014'te ise vizyona giren 112 yerli filmin 15'inin yönetmenlik koltuğunda bir kadın bulunuyor (%13,39). 112 film arasından 32 film 100 bin izleyici barajını aşmış; bunların arasından sadece 2 filmde bir kadın yönetmen imzası bulunuyor (%6,25). Bu yıl gişede varlık gösteren filmler arasında kadın yönetmenlerin çektikleri filmlerde bir artış göze çarpıyor. Yine de rakamlar olması gerekenin epey gerisinde. Son üç yılın ortalamasına baktığımızda, son üç yılda vizyona giren yerli filmlerin sadece yüzde 12,03'ünün kadınlar tarafından yönetildiğini görüyoruz. Son 3 yılda 100 bin barajını aşan 103 filmden sadece 9'unun yönetmenlik koltuğunda bir kadın bulunuyor (%8,73). Bu ortalama bizi ABD'nin biraz ilerisine, Avrupa ve İngiltere'nin biraz gerisine yerleştiriyor. Ki bu da Türkiye'deki sinema sektörüne de tıpkı diğer ülkelerde olduğu gibi bazı yükler getirmeli. Bu kontekst çerçevesinde pek çok ülkede pozitif ayrımcılık uygulanmasından, fon dağılımlarında yönetmenliklerin düzenlenmesine kadar konuşulan farklı başlıklar var. Meselenin oldukça girift bir kültürel boyutu da olduğu açık. Dünyadaki sinema trendleri bağlamında yönetmenlik koltuğuna uzanan yol, öyle ya da böyle bir şekilde, kadınlar için daha zor hale getirilmiş durumda. Bu durumun finansal, kültürel ve sosyolojik açıdan farklı boyutları var. Ancak sinema sanatının estetik ve ideolojik sınırlarının sadece erkek egemen bir bakış açısınca şekillenmesini istemiyorsak, bu yolu kadınlar için kısaltacak her türlü öneriyi tartışmaya açmak gerekir. Türkiye'nin ilk kadın filmleri festivali olmasıyla, oldukça özel bir anlama sahip bu uluslararası festivalde, ülkemizden ve dünyadan kadın yönetmenler filmlerini izleyiciye sunmaktadır. Bu bağlamda, sanatının dilinden yararlanarak kadın sorunlarına ilişkin farkındalık yaratmak hedeflenmektedir. Festival 1998 yılından beri Ankara'da gerçekleştirilmektedir. Uzun, kısa, belgesel ve animasyon filmlerin yer aldığı festivalde, film gösteriminin yanı sıra yerli ve yabancı yönetmenler, basın mensupları ve sinema eleştirmenleri konuk edilmektedir. 2001 yılında kurulan ve sadece kadınların katılımına açık olan Filmmor Kadın Kooperatifi kadınlarla kadınlar için sinema yapmak, itiraz etmek, üretmek, düşlemek ve eylemek için var! Kadınların sinema bilgi ve deneyimi edinip 6 yılda 12 de film ürettiği Atölyemor: Kadınların Sinema Atölyesi'ni düzenler. Kadınların Gözünden Kadınlar-Fotoğraf Sergisi, Namus İçin Neler Çektik-Film-Fotoğraf Sergisi, Ev İşlerine Hapsolmayalım İstanbul'a Çıkalım-Film-Fotoğraf-Tasarım Sergisi gibi sergiler, Cinsiyetçi Olmayan Medya İçin, Cinsiyet Eşitliğinin İnşası gibi konferanslar organize eder. Şimdiye kadar yapımını tamamladığı on iki filmde olduğu gibi, kadınlarla kadınlar için kadınlık hallerine dair filmler yapar. Ve sadece kadın yönetmenlerin filmleriyle, her yıl İstanbul'da başlayıp Diyarbakır'dan Denizli'ye, Sinop'tan Kars'a, Urfa'dan Eskişehir'e Türkiye'nin farklı şehirlerini dolaşan, Kadınların Şiddete Bakışı, Namus Bedeniyle Barışık Filmler Kadınların Dayanışması Yaşatır gibi temalar ve çeşitli etkinliklerle Uluslararası Gezici Filmmor Kadın Filmleri Festivali'ni yapar. Festivalde Türkiye sinemasındaki cinsiyetçiliğe dikkat çekmek ve gelecek yıllar vermemek dileğiyle Altın Bamya Ödülleri de verir. Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi Nijat Özön,


Bir önceki yazım, Bölüm 1: Sinema, Eril Bakış ve Kadın'da Dünya nüfusunun yarısını kadınların oluşturmasına ve birçok ülkede sinema biletlerinin yarısını kadınların almasına rağmen seyrettikleri filmler, genelde erkekler tarafından yönetiliyor. demiştik. Ayrıca Cahide Sonku, Yeni Dönem Türkiye Sineması, Auter Kuramı, Kadın Yönetmen Olmak, Box OfficeTürkiye Verileri vb. alt başlıklar oluşturarak konuya pek çok açıdan baktık. Şimdi ise günümüz kadın yönetmenlerinden bir seçki ve yapılan araştırmalardan bir derlemeyi sizlerle paylaşmak istiyorum. Bundan sonra gelecek olan Bölüm 3'de ise 1 ve 2. bölümün baktığı perspektiften yararlanarak bir sonuç raporu hazırlayacak, sizlerle paylaşacağım. Yeşim Ustaoğlu 1960'ta Sarıkamış, Kars'ta doğdu. 1971 yılında Trabzon 24 Şubat İlkokulu'ndan, 1974 yılında Trabzon Cumhuriyet Ortaokulu'ndan, 1977'de Trabzon Lisesi'nden mezun oldu ve Karadeniz Teknik Üniversitesi Mimarlık bölümüne girdi. Sonrasında İstanbul'a gelerek, Yıldız Teknik Üniversitesi, Restorasyon bölümünde mastırını tamamladı. Bu sırada muhabir olarak çaldı ve İFSAK'ın dergilerine yazılar yazdı. İlk kısa filmi olan 'Bir Anı Yakalamak'ı 1984'de çekdi. 1987'de 'Magnafantagna', 1990'da 'Düet' ve 1992'de 'Otel'i çekti. 1994'de ilk uzun metrajlı filmi 'İz'i çekti. Daha sonra 1999'da 'Güneşe Yolculuk' ile birlikte yeni bir döneme girdi. 2003 yılında uzun metraj film yapımlarını ve belgesel yapımları gerçekleştirmek, Uluslar arası projelere prodüksiyon hizmeti vermek amacıyla Ustaoğlu Film'i kurdu. 2004'de 'Bulutları Beklerken'i ve 'Sırtlarındaki Hayat' belgeselini, 2008'de 'Pandora'nın Kutusu'nu, 2012'de 'Araf'ı ve 2016'da 'Tereddüt'ü çekti. Çiğdem Vitrinel, 1973 yılında Karabük'te doğmuştur. Eskişehir Üniversitesi, Sinema ve Televizyon bölümü mezunudur. İlk filmi Geriye Kalan'ı 2011'de çekmiştir ve bu filmle 48. Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Yönetmen Ödülünü kazanmıştır. Ardından 2014'de, yazar İlhami Algör'ün kitabından uyarlayarak Fakat Müzeyyen Bu Derin Bir Tutku filmini çekmiştir. Çiğdem Vitrinel, filmlerinde kadın-erkek ilişkileri, evlilik kurumu, burjuva ahlakı ve ataerkil yapı içinde kadının durumu konularına eğilir. 1976 yılında İstanbul'da doğdu. Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Felsefe bölümünden mezun oldu. 2002'de Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sinema-TV bölümünde yüksek lisans eğitimini tamamladı. Öztürk, ilk belgesel filmi Sandık'ı 2004 yılında çekti. 2010 yılında 5 kısa filmden oluşan Kars Öyküleri'ne Açık Yara adlı filmiyle katıldı. Film, Rotterdam, İstanbul, Kudüs, Saraybosna, Beyrut gibi pek çok yerde uluslararası festivallerde gösterildi. İlk uzun metrajlı filmi Toz Bezi'ni 2015 yılında gerçekleştirdi. İki Kürt gündelikçi kadının hikayesini anlatan Toz Bezi, 2016'da düzenlenen 35. İstanbul Film Festivali'nin Ulusal Yarışma bölümünde En İyi Film dalında Altın Lale Ödülü'nü kazandı. Ahu Öztürk ödülünü Jüri Başkanı Müjde Ar 'dan aldı. Öztürk, yaptığı konuşmada, Ben ödülü, Şirnak'ta çocuklarının ölüsünü buzdolabında saklayan annelerden, yurtdışında çocuğuyla vedalaşıp burada tekrar cezaevine gelen sevgili Meral Camcı'ya uzanan o yol adına alıyorum. Savaşlar kadınları ve önce çocukları vuracaksa, barışı da kadınlar kuracak dedi. Aynı yarışmada en iyi senaryo ödülünü de Toz Bezi ile Ahu Öztürk kazandı. 27. Uluslararası Film Festivali'nde Mahmut Tali Öngören Özel Ödülü'nü Toz Bezi kazandı. Toz Bezi aynı zamanda 66. Berlin Film Festivali'nde gösterildi. Öztürk, Deutsche Welle Türkçe'ye verdiği röportajında, Toz Bezi filminin Türkiye'nin doğusunda yaşanan çatışmalar, operasyonlar ve sokağa çıkma yasaklarıyla ilgisi olduğunu aktararak bu duruma kalınan sessizliği vurguluyor. Filmdeki karakterlerin gördüğü ayrımcı tavırla bu durumun ilişkisini kuran Öztürk Bir sinema salonu kadar sessiziz biz, bir cehennemi izliyoruz, yarın öbür gün bunun filmi çekilse, 'bu çok ağır' denir ve kimse izlemez bu kez diyor. İstanbul Film Festivali'nin Ulusal Yarışma bölümünde, en iyi film dalında Altın Lale Ödülü'nü alan Toz Bezi filminin yönetmeni Ahu Öztürk gazete. net sitesine verdiği röportajda hayata tutunmak için ekmeğini 'toz bezinden' çıkaran iki kadının hikayesinin anlatıldığını ifade etmiş ve şu sözlere vurgu yapmıştır. Toz bezi' filminin Maltepe Gülsuyu'nda, kentsel dönüşüm tehdidi altındaki bir mahallede yaşayan ve Kadıköy'deki evlere temizliğe giden Nesrin ve Hatun'un hikayesini anlatıyor. Onların hikayesi binlerce ev işçisi kadından çok da farklı değil. Yönetmen Ahu Öztürk, kendi teyzesinin hikayesinden esinlenerek bu senaryoyu kaleme almış. Öztürk, Toz Bezi Filmi'nin ev işçisi Hatun ve Nesrin'in hikayesini teyzesinin hikayesinden etkilenerek ele alsa da filmin tamamen Hatun ve Nesrin karakterleriyle işlendiğine vurgu yapıyor, teyzemin sırrıyla yola çıksam da hikayeler teyzemden tamamen bağımsız. Tam aksi bütün filmde ev işçisi olmayan annemin ruhu dolaşıyor diyor. Tabii ki bir tercihti. Düşünün bir kadın filmi yapıyorsunuz ve sette hiçbir kadın olmuyor bu bana hiç gerçekçi gelmiyor. Onun için kadın sinemacılarla çalıştım. Kadınları söylediği şeylerin ezberden bir şey olsa bile çok derinden geldiğini biliyorum. Sezgileri daha güçlü, derinden bakıyorlar. Bu da bana çok iyi geldi. Bizim sette iktidar yoktu. Kolektif bir çalışmaydı. Bir daha yaparsam aynısını yine yapacağım. 1975, İstanbul doğumlu. 1999 yılında Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sinema-TV Bölümü'nden mezun oldu. 2000'de çektiği BÜYÜK HARF C adlı kısa filmiyle çeşitli festivallerde ödüller aldı. 2003'te, Alman Sinema-TV Akademisi'nin desteğiyle ve Alman televizyonu ZDF/3sat ortaklığıyla ilk Uzun metrajlı filmi BİRAZ NİSAN'I çekti. Berlin'de felsefe eğitimi alan Aslı Özge, Berlin Alman Sinema TV Akademisi öğrencisi görüntü yönetmeni Emre Erkmen ve senarist Dagmar Gabler'in kurduğu EEE Prodüksiyon ile birlikte projeyi sponsor desteğiyle gerçekleştirdi. HESPEROS'UN ÇÖMEZLERİ adlı belgesel filmini 2005'te İstanbul'da tamamladı. Aynı yıl SOLUKSUZ adlı bir sonraki Uzun metrajlı film projesiyle 46. Uluslararası Selanik Film Festivali'nde Balkan Fonu Senaryo Geliştirme Ödülü'nü aldı. 2007'de Sundance Film Festivali Yeni Yönetmenler Ödülü'ne Aday gösterildi. Son olarak bu proje Media Programı ve Medienboard Berlin-Brandenburg Fonu tarafından desteklenen Nipkow Programına kabul edildi. Aslı Özge, film için düzenlenen basın toplantısında yaptığı açıklamada söylediğine göre İstanbul'da okuduğu bir gazete haberinden esinlenmiş. Evli bir genç kadının bir yabancının evinde ölü bulunması üzerinden gelen tepkilere sinirlenerek filmi yapmaya karar vermiş. Ne anlatmak istediğine hakim ve evrensel derdini ufak hikayesinin içine ustalıkla yerleştiren bir yönetmenin elinden çıkan film hem sert ve doğrudan hem de şok edici sürprizlerle dolu. Evinde verdiği partinin sonunda Anna isimli bir Rus göçmeniyle yalnız kaldığında talihsiz bir kazaya şahit olan Karsten adında Alman orta-üst sınıfına mensup bir adamın, bu kaza sonucu içinde yaşadığı toplumu ve kendi küçük çevresini sorgulamaya başlamasını konu alıyor. Hem Alman Hukuku hem de bu tür bir hikayenin nerede çekilebileceği, nasıl bir sosyal sınıfa uyacağı üzerine çok araştırma yaptım. Ben Alman değilim, sen yabancısın, bilmiyorsun dedirtmek istemedim. Hukuki konular için bir danışmanım vardı, ayrıca filmde hakim rolünde gerçek bir hakimi oynuyor. Terimleri doğru kullanmaya dikkat ettim, hata yapmak istemedim. Onlardan mümkün olduğunca gerçekçi tepkiler almak için oyunculara senaryonun tümünü vermem genelde. Burada da öyle yaptım. Herkese kendi sahnesini verdim ve hepsi karakterlerinin bildiği kadarını biliyordu. Bu durum oyunculara 'o anda' olmalarını sağladı, karşı tarafın ne diyeceğini bilmedikleri için çok dikkatli olmaları gerekiyordu, bunun getirdiği gerçekliği seviyorum. Bazen de bu odaklanmanın sonucu olarak ortaya senaryoda yazılandan daha iyisi çıkıyordu, asıl peşinde olduğum bu aslında. Nisan Dağ, lisans eğitimini Bilkent Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi İletişim ve Tasarım Bölümü'nde Bölüm ikincisi olarak tamamladı. Fulbright ve Mithat Alam Eğitim Vakfı'ndan aldığı burslar ile Columbia Üniversitesi Lisansüstü Film Programı'ndan 2013'te mezun oldu. New York'ta çektiği kısa filmler Amerika'da film festivallerinde gösterildi. HBO'da yayınlanan bir filmde sanat yönetmenliği yaptı. 7. Paso Öğrenci Filmleri Festivali' nin başkanlığını gerçekleştirdi. Nisan Dağ'ın yönetmenliğini yaptığı Deniz Seviyesi filmi ile 21. Uluslararası Altın Koza Film Festivali(2014) ve 15. Uluslararası Milano Film Festivali (2015)'nde en iyi yönetmen ödülünü aldı. Nisan Dağ, Deniz Seviyesi filmi ile ilgili Engin Ertan'a verdiği bir röportaj da sorulan sorulara şu şekilde cevap veriyor. Benim daha önceki kısa filmlerim fantastik ve bilimkurgu türündeydi. İleride bunu devam ettirmek ve farklı türler denemek istiyorum. Bu yüzden hedefim belirli bir ülkeye ait hikayeler anlatmaktansa evrensel bir sinema yapmak. İstanbul da olabilir, New York da, Tokyo da... Aklımızda çok masum bir Türkiye kalmış. Çekimler için buraya geldiğimizde hiç de hatırladığımız gibi olmadığını gördük. Daha sonra uzun metraj için senaryoyu yazarken de hep onu düşündük. Bizim oyuncularımız normal bir filmde olduğundan çok daha erken projeye dahil oldular. Pelin Esmer, Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji bölümünden mezun olduktan sonra bir yıl Yavuz Özkan'ın sinema atölyesine devam eder. Ziya Öztan, Osman Sınav ve Elizabeth Rygard'ın uzun metraj sinema filmlerinde, belgesellerde ve reklam filmlerinde yönetmen yardımcılığı yapar. Kadir Has Üniversitesi'nde belgesel film üzerine dersler verir. İlk belgeseli Koleksiyoncu Yunanistan, Küba, Danimarka, Almanya ve ABD'de çeşitli uluslararası film festivallerinde gösterilir. İlk uzun metraj belgeseli Oyun 2005 yılında San Sebastian'da yarışır. Sinema filmi tadındaki Oyun, Türkiye'de vizyona giren ve DVD'si yayınlanan ender belgesel filmlerden biri olur. Dünyada elliden fazla festivalde gösterilir. Pek çok ödül kazanır. Le Monde, Time-CNN, Variety, New York Magazine, Cinemascope and Senses of Cinema gibi uluslararası saygın basın kuruluşlarından övgü dolu yorumlar alır. İlk uzun metraj kurmaca filmi olan 11 e 10 Kala nın senaryosuna Paris'de Cannes Film Festivali nin davetlisi olarak kaldığı Cinefondation'da başlar ve İstanbul'da tamamlar. San Sebastian Film Festivali'nin ana yarışma bölümünde yer alan film de pek çok ödüle layık görülür. 2005 yılında Sinefilm'i kuran Pelin Esmer yapımcı ortakları Nida Karabol Akdeniz ve Tolga Esmer'le kendi projelerini gerçekleştirmektedir. Handan İpekçi 1956 yılında Ankara`da doğdu. Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi`nde Radyo-Televizyon eğitimi gördü. İlk yönetmenlik denemesini 1993 yılında, senaryosunu şair Yaşar Miraç'ın yazdığı Kemençenin Türküsü adlı belgeselde gerçekleştirdi. Ertesi yıl yönettiği Babam Askerde (1994) vizyona giremeyince filminin dağıtımını kendi organize ettiği gösterimlerle üstlendi ve bu şekilde 10.000 seyirciye ulaştı. Babam Askerde Türkiye`de çeşitli ödüller almasının yanı sıra, 1995 yılında da Berlin Film Festivali`nin Panorama bölümünde gösterildi. Ankara ve Antalya Film Festivalin'de pek çok ödül kazanan Büyük Adam Küçük Aşk (2001) ikinci uzun metrajlı filmidir. Handan İpekçi, günümüz Türk sinemasında filmlerinin senaryosu, yönetimi ve yapımı kendisine ait olan tek kadın yönetmendir. Bu bakımdan bağımsız sinema için oldukça önemli bir yer teşkil eder. İpekçi'nin iki filmi de politik filmlerdir. İlk filminde 12 Eylül dönemini işlerken, ikinci filminde Kürt sorunu üzerine odaklanmıştır. İçinde yaşadığı sosyal yapıda var olan problemleri politik bir dille anlatan yönetmen, filmlerinde bu problemleri çocukların gözünden anlatır. İlk filminde babaları 12 Eylül döneminin getirdiği siyasi baskılar sonucu hapishanede olan çocukların yaşadıklarını anlatan yönetmen, ikinci filminde küçük bir Kürt kızı aracılığı ile Türk modernleşmesini ve sonuçlarını tartışır. Babam Askerde filmi çekildikten sonra, dağıtım olanağı bulamaz. Filmin yapımcılığını üstlenen İpekçi, bu durum karşısında filminin dağıtımını da üstlenir. Kendi kişisel çabaları ile yaklaşık kırk beş yere filmi götürür. Daha çok demokratik kitle örgütlerine başvurarak filmini on bin seyirciye ulaştırır ve tek başına bir ilki gerçekleştirir. Bağımsız sinema için oldukça önemli bir adım atarak, tüm olanaksızlıklara rağmen, bu filmin ardından ikinci filmini de çekmiştir. İlksen Başarır, 1978 senesinde İstanbul'da doğdu. Saint Benoit Fransız Lisesi'ni bitirdikten sonra Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nden mezun oldu. Sinema sektörüne üniversite ikinci sınıftayken yaptığı staj sayesinde girdi. Mezun olduktan sonra 2000 yılında İFR'de yardımcı yönetmen olarak çalışmaya başladı. Burada dört yıl boyunca birçok yönetmenle reklam ve uzun metraj projelerde bulundu. 2005 yılından itibaren serbest olarak mesleğini sürdüren İlksen Başarır ANS, Dinamo, PTT, Anka Film gibi yapım şirketleriyle çalışmaya devam etti. İlksen Başarır, 2009 yılında T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı katkılarıyla Başka Dilde Aşk adlı ilk filmini çekti. Yönetmenin ikinci filmi Atlıkarınca 2010 yılında çekilmiştir. Mert Fırat ile birlikte Atlıkarınca filmiyle 47. Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Senaryo Ödülü'nü kazandı. Su Baloğlu ile Merve Bozcu'nun yönetmenliğini üstlendiği Onun Filmi adlı belgeselde, erkek egemen bir düzende, Türkiye'de kadın yönetmenlerin ilk filmlerini çekerken yaşadıklarına odaklanılıyor. Aralarında Türkan Şoray, Bilge Olgaç, Biket İlhan, Işıl Özgentürk, Nisan Akman, Yeşim Ustaoğlu, İlksen Başarır'ın da olduğu 14 kadın yönetmenle yapılan görüşmelerin yanı sıra filmde, sinema alanında akademisyenliği seçen Baloğlu ile Bozcu'nun ilk yönetmenlik denemelerinde neler yaşadıkları da aktarılıyor. Onun Filmi, 37 İstanbul Film Festivali'nde de gösterilmişti.


Bölüm 1: Sinema, Eril Bakış ve Kadın adlı yazımın devamını BÖLÜM 2: Yeni Türkiye Sineması'nda Kadın Yönetmen adlı yazım takip etmişti. İlk yazımda sinemanın doğuşundan itibaren erkek egemen sinema dünyasını Laura Mulvey'in makalesi bağlamında eleştirmiş, kadın bakış açısının sinema dünyasındaki eksikliğine parmak basmıştım. İkinci yazımda ise Yeni Dönem Türkiye Sineması'nda kadın bir yönetmen olarak var olmak üzere verilen mücadelenin örneklerini kadın yönetmenler ve onların söylemleri üzerinden inceledim. Bu dosyanın son bölümü olan üçüncü bölümde ise; tüm bunların bizi getirdiği noktayı gözler önüne serecek, kurduğumuz bağlamlardan bir çıkarımda bulunacak ve belki de Yeni Dönem Türkiye Sineması üzerinden sinema dünyasının geneline bir eleştiride bulunmuş olacağız. Bu araştırma dosyası, Türkiye'deki kadın yönetmenleri görünür kılmak için hazırlandı. Türkiye'de kadın yönetmenlerin sayısı erkek yönetmenlerin sayısından oldukça düşük, yönetmenlerle ilgili kaynakça ise neredeyse yok denecek kadar az. Kaynakçaların azlığı nedeniyle çalışmanın ana eksenini oluşturan bölüm, literatür taramasıyla gerçekleştirildi. Türkiye'de kadınların sinemada yönetmen koltuğuna oturmaları 1960 li yılların sonlarına denk geliyor. 2000 yılına kadar Türkiye sineması'nın kadın yötmenleri ürettikleri filmlerde eril bakış açısının kodlarından kurtulmak adına ciddi bir çaba gösterememiş ya da göstermemiştir. Erkek meslektaşlarından farklı olarak yalnızca daha gerçekçi kadın temsillerine yer vermişlerdir. Yinede Ataerkil ön-yargıları sürdürmeye devam etmişlerdir. Diğer yönetmenlerden farklı olarak Yeşim Ustaoğlu sineması nesnel bakış açısıyla kurulmuştur. Hem erkek hem de kadınların hikayelerini ele alan yönetmen, birey olmaya ve bireyin sorunlarına odaklanmıştır. Dolayısıyla Yeşim Ustaoğlu, Türkiye sineması kadın yönetmenlerinin eril bakış açısının izlerinden kurtulamadıkları genellemesinde bir istisna olarak kabul edilmelidir. Sonuç olarak Türkiye Sinemasında film üretmiş kadın yönetmenlerin büyük bir kısmı kuşatıldıkları eril zihniyetin duvarlarını -bazen isteseler bile aşamamışlardır. Aslında bu durum daha çok Türkiye sineması'na yerleşmiş olan eril üretim pratiklerinin değişime karşı dirençli oluşu ile açıklanabileceği gibi yönetmen kadınların kadın bakış açısını Türkiye Sineması'na özgü bir dil ve sinema anlayışı oluşturamayışları ya da kendi filmlerinde kadın temsillerini tam olarak kadın bakışı ile perdeye yansıtamayışları olarakta yorumlanabilir. Öte yandan Türkiye Sinemasında, kadın yönetmenlerin, muhalif bir anlatı geliştirebilseler bile pazarlama kanalları içinde yer bulma olasılığı oldukça düşüktür. Kendine özgü bir dil kurmaya çalışan kadın yönetmenlerin filmleri kapitalist pazarlama anlayışı içinde gösterim şansı bulmakta zorlanmakta ve sadece festivaller ve birkaç sinema salonu ile sınırlıdır. Sonuç olarak Türkiye sinemasında kadın yönetmenlerin, ataerkil söyleme alternatif bir dille çektikleri filmlerinin seyirciye ulaşması ve seyircide de farkındalık yaratması uzun ve uğraş gerektiren bir yol haritası izlemeyi gerektirmektedir. Ek olarak araştırma sonucunda varılan en şaşırtıcı sonuç; dizi, reklam yani televizyon sektöründe çalışan kadınların sektörde karşılaştıkları sorunları, kadın sinema yönetmenleri kendi setlerinde daha az yaşamaktadır. Ama temelde yaşanan sıkıntılar sektör dışında toplumda kadın olarak var olmanın getirdiği sıkıntılardır. Kadınların ele aldıkları konular ise genellikle sosyal içerikli konulardan oluşmaktadır. Diğer alanlarda işlenen konular ikinci sırada yer alırken kadınların temsilleri ise üçüncü sırada yer almaktadır. Yönetmenlerin eğitim gördükleri alan genel olarak sinema, basın, televizyon, halkla ilişkiler gibi iletişim bilimlerinden oluşmaktadır. Kadın yönetmenler aralarında sağladıkları Filmmor gibi yapılarla seslerini duyurabilecekleri ortadadır. Kadınların bu kadar görünmez kılındığı ve zorluluklarla karşılaştıkları sinema sektöründe kendi bakış açılarıyla ürettikleri eserler elbetteki günümüzde hızla çoğalmaktadır. Bir gün kadınların sinemadaki varoluşları konusunda üç bölüm yazılmasının önemini yitirdiği, böyle bir mücadelenin konusunun bile geçmeyeceği bir dünyada yaşamak ümidiyle.


Mixer, 10 Eylül-23 Ekim tarihleri arasında proje odasında sanatçı Bora Aşık'ın ''Çarpık Bilgiler İmparatorluğu'' başlıklı ilk kişisel sergisine ev sahipliği yapmaktan mutluluk duyar. Hayatı 'olduğu gibi' görmenin dingin bir zihnin kapılarını açtığına inandık. Oysa hayat, olan bir şey değil. Maddeler strüktürü değil. İnsanlığın her saniye yeniden inşa ettiği bir 'şeyden' bahsediyoruz. Hayat, kocaman bir şey! Tek bir gerçeklik yok. Tek bir ufuk çizgisi yok. Güneş, her gün yeniden doğmuyor; yeniden var oluyor. Bir algı kafesi içinde yaşıyoruz. Tüm duygularımız, tüm düşüncelerimiz ve tüm rutinlerimiz tek bir kaynağa bağlanıyor: Gerçeklik. Kendi gerçekliğini tek doğru kabul eden; tek bir olasılığa sıkıca tutunmuş, rastgele kazarak hayatta kalmaya çalışan köstebekler... İnsan dendiğinde sanatçının aklında canlanan tanım aşağı yukarı böyle bir şey. Hayat ve yaşam kavramlarının arasındaki nüansı -hatta nüanstan da öte, uçurum gibi bir ayrımı- görmek, bize içinde yaşadığımız dünya ile yekpare olma şansını tanıyor. Hayat; insan yapımı, bilinç ürünü bir sistem. Yaşam ise insandan bağımsız; dünyadan, gezegenlerden ve hatta maddeden bağımsız organik bir süreç. Çalışmalarında yaşam ve hayat arasındaki bu titreşimi kullanan sanatçı süreci; ''zaman içinde elde ettiğim bir teknik değil, ne zaman kağıdın başına otursam önce terliyorum, ardından ufak bir gerçeklik algısı yitimi yaşıyor ve ardından bu iki kavramın birleşiminden doğan diyara açılan kapıdan geçiyorum. Burada ne bilince yer var ne de kendini topyekün kaybetmeye. Bu alanın kuralları ayrı. Cezası da ödülü de apayrı. Ortaya çıkan eser için Ben yaptım. diyemiyorum. Zira sadece bir aracı olduğumu hissediyorum.'' şeklinde ifade eder. Gündelik hayattaki, görsel ve yazınsal dilin 'çekişmesini' sanatsal alana taşımaya çalışan Bora Aşık, edebiyat ile resmi bir araya getirip düşünme pratiğinde yeni bir dil oluşturarak hayal gücünün sınırlarını mümkün olduğunca esnetiyor. ''Çarpık Bilgiler İmparatorluğu'' başlıklı kişisel sergisinde bu ikili ilişkiden yola çıkarak edebiyat ve resim ekseninde ürettiği çalışmalarını izleyici ile buluşturuyor. Kağıt üzerine karakalem üretimlerine yazınsal dünyasından çıkan cümleler ve nükteler eşlik ediyor. ''Çarpık Bilgiler İmparatorluğu'', Bora Aşık'ın çizimleri aracılığıyla izleyiciye kendi gerçekliklerini sorgulamaya yönelik bir ayna olma özelliği taşıyor. Sanatçının yazdığı hikayelerden yola çıkarak kendi hikayelerimizin sayfalarını aralama hissi uyandırıyor. Bora Aşık'ın ''Çarpık Bilgiler İmparatorluğu'' başlıklı ilk kişisel sergisi, 10 Eylül-23 Ekim 2021 tarihleri arasında Mixer proje odasında ziyaret edilebilir. Bora Aşık, (d.1990, İstanbul) Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim bölümünden 2015 yılında mezun oldu. 2014 yılında FABİSAD'ın düzenlemiş olduğu İkinci GİO Ödülleri'nde Hasat isimli öyküsüyle başarı ödülü kazandı. 2015'te, Geceyi Atlatabilmek isimli romanıyla Everest Yayınları İlk Roman Ödülü'nü kazandı. Çizimleri, Mamut Art Project 2019 seçkisinde yer aldı.


Borusan Sanat, 14 Ocak Perşembe günü saat 14.00'te Borusan Klasik'ten canlı olarak yayınlanacak ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın şefliğini yürütmekte olan Cemi'i Can Deliorman'ın yöneteceği; ayrıca borusansanat. tv'de 17 Ocak Pazar saat 11.30'da erişime açılacak olan Tamamıyla Beethoven konserleriyle çevrimiçi yayınlarına devam ediyor. Borusan Klasik'te canlı radyo konserleriyle dinleyicisiyle buluşan BİFO, 2021 yılının ikinci konserinde muhteşem bir 20. yüzyıl repertuvarıyla dinleyicilerin karşısına çıkacak. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın şefliğini yürütmekte olan Cemi'i Can Deliorman'ın BİFO'yu yöneteceği yılın ikinci radyo konserinde, geride bıraktığımız yüzyılın dönüm noktalarını belirleyen bestecilerden bir seçki sunulacak. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın en genç şefi olan Cemi'i Can Deliorman'ın yönetiminde; 20. yüzyıla derin izler bırakan Stravinsky, Schönberg ve Ligeti'nin yapıtlarından bir seçkinin sunulacağı konser Borusan Klasik'ten canlı olarak yayınlanacak. 14 Ocak Perşembe günü saat 14.00'te başlayacak olan konser öncesinde, saat 13.40'ta müzik yazarı Serhan Bali dinleyicilerle bir araya gelecek. 3 Ocak tarihinde yayın hayatına başlayan borusansanat. tv, izleyicileri çevrimiçi ücretsiz konser kayıtlarıyla buluşturmaya devam ediyor. 17 Ocak Pazar günü 11.30'da yayınlanacak sıcak ve samimi dörtlü Borusan Quartet'in yer aldığı kayıt, büyük besteci Beethoven'a bir saygı duruşu niteliği taşıyor. Bestecinin her döneminden incelikle seçilmiş yaylı çalgılar dörtlüleri izleyicileri Beethoven'ın üretim dünyasına davet ediyor. Tamamıyla Beethoven adını taşıyan bu konserin, konser öncesi kayıdında ise genç ve başarılı şef Nisan Ak, keyifli sohbetiyle izleyicilere seslenecek. Borusan Müzik Evi takipçilerine Borusan Klasik'ten ulaşmaya devam ediyor. 15 Ocak Cuma günü saat 23.00'te Jonah Parzen Johnson özel olarak hazırladığı ve sunduğu programla yayında olacak. Borusan Müzik Evi, kaçıranlar ve tekrar dinlemek isteyenler için Pazar 21.00 ve Cuma 12.00'de tekrar yayınlarıyla Borusan Klasik'te. Karnaval. com üzerinden yayın yapan Borusan Klasik'e internette karnaval. com/borusanklasikdinle adresinden, mobil ortamda iPhone ve Android cihazlarınıza indireceğiniz Karnaval uygulamasıyla, iPad için yine App Store'dan indireceğiniz Karnaval Radyo uygulamasıyla dinleyebilirsiniz.