Borusan Sanat, unutulmaz bir konser ile 2023'e merhaba diyor. 12 Ocak Perşembe günü saat 20.00'de Zorlu PSM Turkcell Sahnesi'nde Carolyn Kuan yönetimindeki BİFO, trompet sanatçısı Romain Leleu'ya eşlik ediyor. BİFO, 2023 yılında sahnesinde Valeriy Sokolov, Alena Baeva, Manuel Blanco, Chloe Ji-Yeong Mun, Igudesman & Joo, Lucy Landymore, Denis Kozhukhin, Marlis Petersen, BİFO ve Dünya Sahnelerinde Genç Yıldızlar Konseriyle Güher & Süher Pekinel, Can Çakmur, Dorukhan Doruk, Eda Seviniş, Korkmaz Can Sağlam, Maximilian Cem Haberstock, Naz İrem Türkmen, Veriko Tchumburidze ve Emir İlgen gibi yıldız solistlerin yanı sıra; Karel Deseure, James Judd, Ludovic Morlot, Emilia Hoving ve Lina Gonzalez-Granados gibi önemli şefleri de konuk edecek. 12 Ocak Perşembe günü saat 20.00'de Zorlu PSM Turkcell Sahnesi'nde gerçekleşecek BİFO'nun geleneksel yeni yıl konseri, dünyanın dört bir yanından sesleri kapsayan çok renkli bir programla müzikseverlere ulaşıyor. Konserde BİFO'yu, Suisse Romande Orkestrası, San Francisco, Seattle ve Toronto Orkestraları, Danimarka Kraliyet Balesi, İngiliz Ulusal Operası, New York Şehir Balesi gibi köklü kurum ve orkestralarla konserler veren Carolyn Kuan yönetecek. John Williams, Alexander Arutiunian, Leonard Bernstein ve Arturo Marquez'in yanı sıra geç romantik dönem yapıtlarından bir seçkinin de sunulacağı konserin solisti ise trompet sanatçısı Romain Leleu olacak. Konser öncesinde Serhan Bali ve Aydın Büke saat 19.00-19.30 arasında Zorlu PSM'deki Meydan Fuaye alanında program üzerine keyifli bir söyleşi gerçekleştirecek. Karnaval. com üzerinden yayın yapan Borusan Klasik'e internette karnaval. com/borusanklasikdinle adresinden ulaşabilir, mobil ortamda iPhone ve Android cihazlarınıza indireceğiniz Karnaval, iPad için yine App Store'dan indireceğiniz Karnaval Radyo uygulamasıyla radyoyu dinleyebilirsiniz. Borusan Sanat'ın sezon boyu düzenlediği tüm konserlerin biletleri passo. com. tr ve PASSO Mobil Uygulaması'ndan satın alınabilecek. Etkinliklerde PDF bilet ve karekod gibi dijital bilet seçenekleri sunulacak ve etkinliklere mobil cihazlardan konser özelinde belirlenen karekod gösterilerek girilebilecek. Borusansanat. tv ücretsiz konser yayınlarıyla geri dönüyor! Borusan Sanat, konser deneyimini dijitale taşıyan platformu borusansanat. tv ile birbirinden değerli sanatçıların yer aldığı konserleri, izleyenlerine ulaştırmaya devam ediyor. Ocak 2023 itibariyle yayınlarına başlayacak olan platformda, Borusan İstanbul Filarmoni Orkestrası ve Borusan Quartet'in tüm sezon konserleri ile Borusan Müzik Evi'nde gerçekleşen seçili konserler izleyiciyle buluşacak.


Türkiye'de sanatı yaygınlaştırmak amacıyla hizmet veren Borusan Sanat'ın yönetimine Aydın Dorsay getirildi. Borusan Sanat, yeni sezon çalışmalarına Aydın Dorsay ile devam etme kararı aldı. 2006'dan bu yana Borusan Sanat Genel Müdürü olarak görev yapan Ahmet Etem Erenli'nin Borusan Kocabıyık Vakfı Genel Koordinatörlüğü'ne gelmesiyle birlikte Borusan Sanat'ın yöneticilik koltuğunu Aydın Dorsay devraldı. Aydın Dorsay, 25 Ocak itibarıyla Borusan Sanat Müdürü olarak kuruma değer katmaya devam edecek. 2021-2022 sezonunda sanatın herkes tarafından ulaşılabilirliğine destek olmak amacıyla seyircili deneyim alanlarımızla eş zamanlı dijital platformlarda konser yayınlarımıza etkin biçimde devam edeceğiz. Sezon başından bu yana radyodan yayınlanan konserler, çevrimiçi platformda kayıt versiyonuyla da müzikseverlerin beğenisine sunulmaya devam edecek. Borusan Sanat bünyesinde yeni Şef/Müzik Direktörümüzü belirledikten sonra yeni albüm kayıtları ve turneler gerçekleştirmek hedeflerimiz arasında yer alıyor. Umuyoruz ki yeni göreve başlayacak Şef/Müzik Direktörü ile Borusan Sanat'a yeni bir soluk getireceğiz dedi. Gazete Sanat olarak biz de sayın Aydın Dorsay'ı yürekten tebrik ediyoruz.


İzmir Bostanlı'da Vectorel Studio Tasarım Atölyesi ile birlikte yer alan Bostanlı Sanat Galerisi; Sanat sohbetleri eşliğinde resim, fotoğraf, illüstrasyon, seramik, metal vb. heykel sanat eserlerinin evrensel boyutunu ve görselliğini beraberce paylaşıldığı keyifli bir mekan. 5 kasım'da 1. yılını kutlayan galeride bugüne kadar 2 kişisel 7 karma sergi yer aldı. Sanat eserini meydana getiren plastik düzenin çözümlenmesi olarak değil, aynı zamanda eseri, mekan ve zaman bağlamı açısından değerlendirildiği mekanda; her ay bir veya iki sergi düzenlenmekte. Her ayın ilk çarşamba günü yeni bir sergi açılışına ev sahipliği yapan Bostanlı Sanat'ta; sergi süreleri 15 gün ile 30 gün arası değişmekte. Mekan'da yer alan sergiler profesyonel ve yarı-profesyonel sanatçılara açıktır. Sizler de eserlerinizi Bostanlı Sanat'ta sergileyebilirsiniz. Bunun için yapmanız gereken eserlerinizi Tasarımcı ve sanatçılardan oluşan seçici ekibe sunmak olacaktır. Bostanlı Sanat Aynı zamanda MAĞAZA bölümüyle on-line ortamda tüm dünyadaki sanat severlere açık bir sanal galeriye sahiptir. Mağaza bölümü için eserlerinizin fotoğraflarını, boyutları, teknik detay ve açıklamalarını, kısa biyografinizi göndererek, sanatçı sözleşmesini imzalayarak başlayabilirsiniz. #BostanliSanat Yurt içi ve yurt dışında sizin ve eserlerinizin tanıtımlarını yaparak sizi sanatseverlerle buluşturur. Bostanlı Sanat Mağaza bölümünde yer almak ücretsizdir. Burada yer almak için Sanat danışmanlarına sunduğunuz eserlerin onaylanması yeterlidir. Galeri, zemin katı galeri ve aynı zamanda workshop etkinliklikleri yapılan, üst katı ofis olarak kullanılan iki farklı dairenin birleştirilip yeniden ele alınmasıyla oluşmuş 150m 'lik bir mekandır. Galerinin giriş katında sergi mekanına ek olarak tasarlanmış, ufak bir mutfak ve üst katta tuvalet ise apartmanın ana merdivenin altında kalan basık alanda çözülmüştür. Galeri ana mekanı brüt beton zemini, siyah duvarlarıyla farklı disiplinlerdeki sanat eserlerinin sergilenmesine olanak sağlayabilmek adına oldukça yalın bir dille oluşturulmuştur. Eserlerin boyutlarına göre düzenlenebilen askılıklar ve aydınlatmalar mevcut. En üstteki tablo Ressam Murat Güney'e aittir.


Tenes'in topraklarında her daim coşkuyla karşılanan bağbozumunu, Dionysos'un huzurunda tiyatro ile kutlamaya hazır mısınız? Lemur Company ve K Bozcaada ortaklığında bu yıl ilki gerçekleştirilecek Bozcaada Tiyatro Festivali 1-4 Eylül tarihleri arasında Bozcaada Ayazma Manastırı'nın eşsiz ortamında katılımcıları ağırlamaya hazırlanıyor. Bozcaada'nın kendine has eşsiz atmosferinde yepyeni bir festival doğuyor. Lemur Company & K Bozcaada ortaklığı ile bu yıl ilki hayata geçirilen Bozcaada Tiyatro Festivali 4 güne yayılan programıyla göz dolduruyor. Sezonun en sevilen oyunlarının yanı sıra uzun süredir seyirciler tarafından ilgiyle takip edilen oyunlara da programında yer veren festival, çocuk oyunları, konserler, tiyatro ve Bozcaada deneyim atölyeleri ile katılımcılarına unutulmayacak bir festival deneyimi sunmaya hazırlanıyor. Yaşamaya değer bir sebep bulamayan annesinin hastaneye kaldırıldığını öğrenen bir çocuğun, ona hediye olarak yazdığı yaşamaya değer şeylerin listesiyle başlayan ve zaman içinde yaşam algısını değiştiren bambaşka bir şeye dönüşmesini anlatan, Talimhane Tiyatrosu'nun sezonun en çok konuşulan oyunlarından Harika Şeyler Listesi;ilk gösterimini 25. İstanbul Tiyatro Festivali'nde gerçekleştiren, BAM İstanbul'un seyircisine bu sefer çok sesli bir apartman hikayesi anlattığı Istırap Korosu; küresel kaygının, terörün ve istikrarsız hava şartlarının süregeldiği ve zamanın insan kimyasının aleyhine işlediği bir dönemde çocuk sahibi olmak isteyen genç bir çifti odağına alan Tiyatro. İN'in sevilen oyunu Akciğer; Fiziksel Tiyatro ve Komedi Okulu bünyesinde bir araya gelen Fiziksel Tiyatro Araştırmaları'nın bol ödüllü oyunları Kalabalık Duası ve Şatonun Altında; ismini Ludwig Van Beethoven'ın la majör, 9 numaralı, op.47 keman ve piyano sonatının adından alan ve Beethoven'ın 250. doğum gününde Türkiye'de ilk kez Versus Tiyatro tarafından sahnelenen, müzik, kadın-erkek ilişkileri ve toplumun insan üzerindeki baskısını masaya yatıran Tolstoy'un provokatif metni Kreutzer Sonat; Sarıkız'ın yanağına bıraktığı doğum izi yüzünden kimsenin çevirip de yüzüne bakmadığı, tek dostu olan Keçi'yle dağlara gidip ağaçlara, zeytinlere bakan köylü kızı Nihan'ın köye gelen bir yabancı olan Zerda ile değişen hayatını anlatan Kadıköy Emek Tiyatrosu'nun oyunu Sanki Hiç Unutmayacakmış Gibi; Ankara Çıkrıkçılar Yokuşu'nda, bir döviz bürosu çalışanı olan ve dört bir yandan gelen ve bitmek tükenmek bilmeyen, zaman, emek, para ve sabır isteyen taleplerle baş etmeye çalışan bir genç adamın hikayesine odaklanan Kadıköy Boa Sahne'nin oyunu 'İstifra' Çıkrıkçılar Yokuşu; bastırılmış öfkenin nedenlerinden birisinin de yasın insan ruhsallığındaki evrelerinin doğal bir parçası olan öfke duygusunun modernizimle birlikte, bir baş etme yöntemi olarak bastırılmasından doğan, bireysel ve toplumsal sorunsallara değinen Tiyatro Gülgeç'in Öfkenin Yakın Geçmişi ve Sabahattin Yakut tarafından Mustafa Kırantepe için kaleme alınan ve sanatçının bizlere kendi hafızasında, kendi zihninde resmettiği hayattan ziyade, bambaşka bir hayatı yaşamış, yaşatmış olan bir toprağın öyküsünü anlattığı ve trajikomik anılarını hatırlattığı tek kişilik performansı Bir Alzheimer'ın Anıları prömiyer gösterimi ile Bozcaada Tiyatro Festivali'nde izleyicilerle buluşacak. Festival kapsamında minik tiyatro severler de unutulmadı. Mevsimlerin ve insan doğasının değişip dönüşebiliyor olmasının güzelliğini anlatırken bize büyümek ve olgunlaşmakla ilgili gizli işaretler veren Zoran Drvenkar'ın Çocuk Edebiyatı Ödülü'ne layık görülen ve Mine Kazmaoğlu tarafından dilimize kazandırılan Soğuktan Korkmayan Tek Kuş Tiyatro Gülgeç tarafından 7' den 70' e herkesin izleyebileceği bir kukla tiyatrosu olarak minik festival katılımcılarıyla buluşmaya hazırlanıyor. İnci'nin bağırsaklarında yaşayan Zart ve Zort'un kendi dünyalarında var olma savaşı verirken bir yandan da İnci'nin gelişimine yardımcı olmalarını anlatan Lemur Company & Tiyatro Gülgeç ortak prodüksiyonu olarak hayata geçirilen kuklalı-müzikli çocuk oyunu Pırt, çocuklara vücutlarında gerçekleşen fizyolojik bir olayı masalın ve kuklaların gücüyle anlatmaya hazırlanıyor. Bozcaada Tiyatro Festivali boyunca katılımcılar tiyatro profesyonelleri tarafından verilecek atölyeler ile tiyatroya ait farklı alanlara yönelik pek çok ufuk açıcı bilgiyle de buluşma imkanına erişecek. Bam İstanbul'un kurucusu ve yazdığı metinlerle bugüne kadar pek çok ödüle layık görülen Murat Mahmutyazıcıoğlu'nun yürütücülüğünde Yazı Masasında 2 Gün; Jacques Lecoq pedagojisinin temel alındığı Fiziksel Tiyatro ve Komedi Okulu bünyesinde bir araya gelen Fiziksel Tiyatro Araştırmaları'nın kurucuların Güray Dinçol yürütücülüğünde Anlatıda Fiziksel Olan; Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tiyatro Bölümü'nü dereceyle bitirip Londra Müzik ve Drama Sanatları Akademisi'nde öğrenim gören Kayhan Berkin yürütücülüğünde Tiyatro Metni Olmayan Bir Malzemeyi Sahneye Uyarlamak; bağımsız koreograf, performans sanatçısı ve eğitmen Dicle Doğan yürütücülüğünde Hareket ve Doğaçlama ve 1985 yılından beri mensubu olduğu İBB Şehir Tiyatrolarında halen oyunculuk ve yönetmenlik çalışmalarına devam eden deneyimli oyuncu ve yönetmen Engin Alkan yürütücülüğünde Sahnenin Yatay Hiyerarşi Ekseninde Oyuncunun Yaratım Süreçleri atölyeleri festival boyunca katılımcıları ağırlayacak. Bozcaada deneyim atölyeleri, konserler ve after parti etkinliklerine dair detayların ilerleyen günlerde açıklanacağı festivalin birinci dönem avantajlı biletleri kısa bir süre içerisinde tükendi. Festivalin ikinci dönem avantajlı biletlerine Biletinial. com adresinden ulaşabilirsiniz.


On farklı dile çevrilen Üşüyen Ruhlar kitabının dünyaca ünlü yazarı Brendan Kiel'in yeni romanı Son Gerçek Aşk, tesadüf eseri yolları kesişen genç bir çiftin gerçek ve duygu yüklü hikayesini anlatıyor. Kendi halinde, duygusal bir genç olan Hendrix'in hayatı büyükbabasının Alzheimer olmasıyla alt üst olur ve tıpkı söz verdiği gibi anıları tamamen yok olmadan büyükbabasını eşiyle ilk öpüştüğü yere götürmeye karar verir. Müzisyen olmak için evden kaçmayı planlayan genç bir kadın olan Corrina ile yolları kesişmesiyle sevmeyi öğrenecekleri uzun bir yolculuğun kapıları aralanır.


British Council, Birleşik Krallık'ın uluslararası eğitim ve kültür çalışmalarından sorumlu en büyük organizasyonudur. Merkezi Londra'da bulunan British Council 100'den fazla ülkede faaliyet göstermektedir. 360 sanal tur için aşağıdaki butona tıklayın. - Tasarım Parkı Birbirinden Farklı İki Özel Sergi ile Yılı Tamamlıyor! - Ressam Adyali, Projelerine Bir Yenisini Daha Ekledi: As Beni - Duygulara Dokunan Enerji: İstanbul'dan Cosmic Crooner Geçti! - Füruzan, Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu Anma Ödülü'nün Sahibi Oldu - Gazeteci Hakan Özbek ile Uzun Yol, Kısa Hikaye Kitabını Konuştuk


British Museum, İngiltere'nin Londra şehrinde dünya'nın dört bir yanından getirilen seçkin Antik Çağ yapıtları ve etnografya koleksiyonlarını içinde barındıran bir müzedir. British Museum'u 3 boyutlu gezinmek için aşağıdaki linke tıklayın. - Tasarım Parkı Birbirinden Farklı İki Özel Sergi ile Yılı Tamamlıyor! - Patchwork 5 Adlı Karma Sergi, Gala Sanat Galerisinde - RS Sanat Alanı'nın İkinci Sergisi 'Zihni Manzaralar' 7 Ekim'de Açılıyor - Cem Güventürk ile İlk Kişisel Sergisi Üzerine Söyleşi - Mehmet Güreli'nin Karganın Düşü İsimli Solo Sergisi Patan Art Gallery'de


Fatih Akın'ın ünlü filmi Duvara Karşı'da canlandırdığı rol ile hafızalara kazınan başarılı oyuncu Birol Ünel (59), 18 Ağustos'ta durumu ağırlaştığı için hastaneye kaldırılmıştı. Uzun yıllar alkolle mücadele ettiği bilinen oyuncu, 3 Eylül günü aramızdan ayrıldı. Almanya'da pek çok TV projesi, tiyatro oyunu ve filmde de yer almıştır. Aynı zamanda Fatih Akın'ın, Birol Ünel'i gördükten sonra Duvara Karşı filmini çekmeye karar verdiği söylenmektedir. Fatih Akın, Ünel'in ölüm haberi üzerine, Instagram hesabından yaptığı paylaşımda, Huzur içinde uyu arkadaşım. Senin içindeki ışık beni her zaman çok etkilemiştir ifadelerini kullanmıştır. Alman Film Ödülleri'nin twitter hesabından, Ne yazık ki size Birol Ünel'in öldüğünü bildirmek zorundayız. Alman Film Ödüllerinin 70'inci yılını En İyi Aktör ödülü kazandığı başyapıt Duvara Karşı ile kutlayacağız. Huzur içinde uyu, sevgili Birol! şeklinde açıklama yaptıkları görülmektedir. 1961 yılında Mersin'in Silifke ilçesinde doğan Ünel, 68 yılında ailesiyle birlikte Almanya'ya taşındı. Hannover Konservatuarı'nda oyunculuk eğitimi aldı. 1987 yılında Yolcu Der Passagier filmiyle sinema kariyeri başlayan sanatçı, 1992 yılında Berlin Tiyatrosunda Caligula rolüyle ilk olarak rol aldı. 1994 yılında Berlin Rosa Luxemburg Platz'da tekrar Die Nibelungen Born Bad oyununda sahneye çıktı. 2000 yılında Fatih Akın'ın yönettiği Im Juli filmi ile sinema dünyasında tanınmaya başladı. Ardından ise yine Fatih Akın'ın yönetmeni olduğu Altın Ayı sahibi 2004 yapımı Duvara Karşı filminde Cahit karakteriyle karşımıza çıktı.


Zaman geçtikçe ben elleri de, ruhu da hızlı büyüyenlerden oldum. Kalbim kocaman, kanlı bir portakal olmuştu. Yürüdüğüm caddelerde turunçlar görmek bana yetmiyordu artık. Ruhumdan kopan pek çok şey vardı. Kabıma sığamıyordum. Ben portakal bahçesinde alabildiğine koşmak istiyordum. İsteğimi portakal gibi dıştan turuncu, evet evet bence kalbim kesinlikle turuncu olmalıydı. Başka türlüsünü hiç düşünemedim. Neyse dışı turuncu, içi kanlı kalbimin yanına koydum düşümü ve düştüm yollara. Düşüm, yollarda çok kere yerlere düşecek, insanların zalimliğine uğrayacak ve ne yazık ki bir zaman sonra tarafımdan unutulmaya mahkum olacaktı. Ya da ben öyle sanıyordum. Ara verildiğinde yanına gidip, Burnumu portakal kokusuyla doldurdunuz! dediğimde değişiverdi her şey. Biraz önce tesirinde hissettiği o anın büyüsünü o da çözmüştü artık. Bu, zaten birbirini çok öncesinden tanıdığını bildiği iki ruhun yeniden tanışmasıydı. Ah, kalbim! Yeniden çocuk olmaktan ne farkı vardı şimdi bunun? Yaşımın, cinsiyetimin, saçlarımın, gözlerimin renginin, şu an nerede olduğumun ne önemi vardı! Ben ne istersem, oydum. Ben ne düşlersem oydum. Bir portakal oluşumu düşledim. Öyle buzdolabında unutulmuşundan, manavdan alınmışından değil; dalından koparılmışından! Bu müthiş döngüden bahsederken ölüm diye bir şeyden bahsetmek ne büyük gaddarlık olur diye düşünmüştüm. Her madalyonun sadece iki yüzü yoktu işte. Suretimizden yansıyan, hayatın bizden gizlediği gerçeklere ulaşmak için uzun yollar aşmak, unutmak, hatırlamak, değer verdiğine doğru göç etmek gerekiyordu. Yoluma döşenen parlak taşları görmeyeceksem, tepemde dönen martılara bir kez bile başımı kaldırmayacaksam, tüm çiçekleri tek tek koklamayacaksam ne anlamı vardı insan olup gelişmişliklerden bahsetmemin? Ruhum gelişmedikçe, ben kördüm. Kalbimin gözünü, bir kanlı portakaldan pamuk tarlasına uzanan şefkatli yollara açtım. Dikenin güzelliğini göremeyenlere hayret ettim. Ben varsam, her şeyin var oluşuna şükrederek sarıldım. Bir kan portakalı üzerine saatlerce konuşan delilik sınırındaki ruhuma aşık oldum. Kızdım, küfrettim, yola çıktım, yoldan döndüm, vazgeçmedim!


ŞİİRE, duaya, kayaya, insan bir yere sığınacaksa, bunu tek başına ve sessizce yapmalı. Başka türlüsü yalan olur. Kalabalıkların ortasında mutlaka gizlenecek bir şey vardır. Yoksa da kolayca bulunur. Sarhoş ya da öfkeliyken ise, kişi ne susabilir ne de anadiliyle konuşabilir. Şiirle çok dua ettim. Kimseye duyurmadan. Elbette duyanlar oldu. Nasıl duydular, ne duydular? Bilmiyorum.


Duygu Ertürk'ün 4 Enişte 1 Cenaze'nin ardından yeni absürd mizah romanı Serisonu Katil, Küsurat Yayınları tarafından yayımlandı. Absürd polisiye olan bu eser okurlarını bambaşka deneyimlere konuk ederken kahkahalar eşliğinde okunacak sürükleyici bir maceranın anahtarını sunuyor. 1. Birbirine benzeyen en az üç cinayet işlemeleri gerekir. Kimi uzmanlara göre iki cinayet işleyende seri katil sınıfına girer. 2. Dikkat çekmeyen bir tipe sahiptirler. Öyle ezik ve siliktirler ki kimse öyle bir tipin katil olabileceğine inanmaz. 3. Üstün zekalıdırlar. Pek çok insanı öldürüp yinede kaçmayı becerirler. Polise oyunlar yaparlar. Yalnız kimi kaynaklar, bazılarının geri zekalı olduğunu söyleyip başka bir fitili ateşler. 4. Çocukken babaları tarafından terk edilmiş, anneleri tarafından ağır hırpalanmışlardır. 5. Hepsinin insan öldürmek için kendince mantıklı bir sebebi vardır. 6. Türk değildirler. Şimdiye dek bir seri katilin Türk olduğu asla gözlenmemiştir. Hı hı Türkiye'den seri katil çıkmaz. Hiç çıkmaz evet. 7. Şöhreti taşıyabilecek yapı dadırlar. Bu meslek, şöhretide beraberin de getirir. Seri katillerle ilgili filmler, şarkılar yapılır; isimlerine özel kitap yazılır, tişörtleri, posterleri basılır. Yapım şirketleride menajerlerde basın danışmanlarıda bu katillerin peşindedir. Kadınlar onlarla bir çay içebilmek için deli divane olur. Evet sevgili günlük, kararlıyım. Günlüğüm şahidim, teorik çalışmalarımın sonuna geldiğim bu akşam benim miladım olsun! Dahi anlamın daki de'leri ayrı yazanlarıda anadilimize bu terbiyesizliği yapanlarıda bir bir bulup öldürmek artık yaşama amacım.


Gürciyev'in ezoterik öğretisi ve sırlarla dolu yaşamı üzerine epey kitap yazılmasına rağmen uygulamalarını performans sanatının öncü çalışmaları bağlamında ele alan incelemelerin sayısı fazla değil. Hale Birgül Akçakmak bu bakımdan dünya literatüründe de önemli bir açığın kapanmasına katkıda bulunuyor. Gürciyev gerek öğretisi gerekse yaşamıyla ezoterik gelenek içinde önemli bir yere sahip kuşkusuz. Ancak onu asıl ilginç kılan ve hatta etkilerinin ölümünden sonra da değişik yönelimler içinde sürmesini sağlayan, bu geleneğin dışında ve ötesinde, herhangi bir aidiyete bağlılıkla değil, tam aksine hiçbir aidiyet tanımazlıkla ancak ifade edilebilecek öğeler barındırmasıdır. Sanat uygulamaları Batı'daki sanat anlayışının yerleşik kalıpları içinde bakıldığında birbiriyle bağdaşmaz görünen unsurları bir araya getirir. İnsanın Armonik Gelişimi Enstitüsünün çatısı altında ta 1917 yılından başlayarak, insanın daha üst bir bilinç düzeyine yükselmesini sağlamak üzere sürekli bir arayış içinde üretmiştir. Gürciyev'i çağdaşı sanatçıların gözünde cazip kılan da bu sürekli arayışla insana kendi zihinsel, bedensel ve ruhsal keşfi yolunda yeni ufuklar açmasıdır. 1979 yılında Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı'ya aday gösterilerek Gürciyev isminin dünya çapında tanınmasında büyük pay sahibi olan Meetings with Remarkable Men filminin ünlü yönetmeni Peter Brook bu sanatçılardan yalnızca biridir. Gürciyev'i bizim açımızdan ilginç kılan bir diğer husus da hiç şüphesiz Anadolu'da yetişmiş ve hem yazdıklarında hem de müzik ve dans uygulamalarında bu coğrafyanın kültürel çeşitliliğinden beslenmiş olmasıdır. İki Dünya Savaşı sırasında oradan oraya sürüklenirken yolunun bir dönem işgal altındaki İstanbul'dan geçtiğini de ayrıca belirtelim. Hale Birgül Akçakmak, 2017 yılında tamamladığı doktora tezine dayalı bu çalışmasında, Gürciyev'in uygulamalarını özgün ve sıra dışı kılan belli başlı noktaları saptayıp tanımladıktan sonra bunları Fütürizm, Dada, Bauhaus ve Fluxus gibi sanat hareketleriyle karşılaştırarak konuyu performans sanatı çerçevesinde irdeliyor. Gürciyev, 93 Harbi diye geçen Osmanlı-Rus Savaşı'nın etkisi altında, Kapadokyalı bir saz şairinin oğlu olarak, ailecek göç ettikleri Kars şehrinde büyüyüp yetişir. Tahminen 18 yaşındayken çıktığı yirmi yıllık muammalı bir yolculuğun ardından önce Moskova sonra Tiflis ve İstanbul derken sonunda Avrupa'nın yolunu tutup Paris'i kendine yurt edinir. Zihin, beden ve duygu bütünlüğü ideali ve yeni insan, yeni bir evrensel dil ve sanat şiarıyla geliştirdiği Metodu ve öğrencilerine komünal bir çalışma düzeni, ortak bir yaşam alanı sunan Enstitü ortamıyla, çok geçmeden etkisini okyanus ötesinde de hissettiren bir çekim merkezi haline gelir. Estetik değer, kişisel beğeni ve kültürel formasyon etrafında gelişen alışkanlıkları, kemikleşen önyargıları kırmayı amaçlayan özgürleştirici sanat anlayışıyla, dönemin sanat çevrelerinde de yankı bulur. Thomas de Hartmann ile birlikte yürüttüğü deneysel müzik çalışmaları, sanatın üretim ve alım süreçlerini tersyüz ederek icracıyı da izleyiciyi de o konforlu alanından çıkaran, disiplinlerarası olarak nitelendirebileceğimiz uygulamaları, Avrupa'da performans sanatının erken dönem örneklerini anlamamızı sağlayacak önemli ipuçları barındırır. Hale Birgül Akçakmak, daha düne kadar Türkiye'de akademik camiada bile bir meczup olarak görülen ve dünyada da sıklıkla belli aidiyetler içerisine sıkıştırılan Gürciyev'in, öğretisinin beslendiği ezoterizmi yadsımayan ama onun ötesinde, dışa kapalı değil, aksine kategori dışı taraflarıyla tüm okumalara açık, karşılaştırılabilir bir yönünü ortaya koyuyor: performans sanatı.


Eski Türk temaşa geleneğinde de ayrı bir yeri olan kuklanın kökenleri 14. yüzyıla kadar gidiyor. Çağımızda kukla gösterilerinin en iyi örneklerini veren ekiplerden biri de Bufos Puppet Theatre. Yunanistanlı ekip, kurulduğu 2011 yılından bu yana pek çok sokakta, tiyatro sahnesinde, festivallerde boy gösterdi. Yunanistan'ın Atina şehrinde Anneta Stefanopoulou tarafından kurulan Bufos Puppet Theatre, Mart 2018'de İzmir'deki 4. Kukla Şenliği'ne katılarak Türkiye'ye de merhaba demişti. Bufos Puppet Theatre festival ve organizasyonlarda planlı bir şekilde gösteriler düzenlerken, sokaklarda daha spontane performanslar da sergiliyor. Ekibin kurucusu Anneta Stefanopoulou ile yaptığımız söyleşiyi aşağıda bulabilirsiniz.


Sevilen oyuncu Buğra Gülsoy sevenlerine sürpriz yaparak, İnkılap Kitabevi etiketiyle yayımlanan Birinci Kıyamet ve İkinci Kıyamet romanlarını Kıyamet adlı özel baskıda bir araya getirdi! Sınırlı sayıda basılan ve tamamı imzalı olarak satışa sunulan özel baskının finali ise Gülsoy'un sesinden okurlara ulaşıyor. Türkiye'de ilk kez yapılan bu sürpriz uygulamayla okurlar, kitapta yer alan QR kodunu okutarak romanın sonunu Buğra Gülsoy'un sesinden dinleyebiliyorlar. Sevilen oyuncu, tiyatro yazarı, senarist ve yönetmen Buğra Gülsoy'un, Birinci Kıyamet ve İkinci Kıyamet adlı romanlarını birleştirdiği Kıyamet romanının özel baskısı İnkılap Kitabevi tarafından yayımlandı. Sınırlı sayıda satışa sunulan bu özel baskının tamamını imzalayan Gülsoy bununla da kalmadı ve romanın finalini okurlar için seslendirdi. Türkiye'de bir ilk olan bu özel baskıyı alan okurlar, kitapta yer alan QR kodunu okutarak romanın finalini sevilen oyuncunun sesinden dinleyebiliyorlar. Buğra Gülsoy'un Birinci Kıyamet ve İkinci Kıyamet romanlarını bir arada sunan Kıyamet başlıklı özel baskı, İnkılap Kitabevi etiketiyle raflarda, inkilap. com, dr. com. tr ve kitapyurdu. com adreslerinde satışta.


Alfred Jarry 1873'de bugün doğmuştu. 34 yaşında öldüğünde henüz sınırlı bir çevrede tanınıyordu ama zamanla dahi olarak kabul edilecekti. Rus hikayeciliğinin Gogol'ün Palto'sundan çıktığı söylenir ya, 20. yüzyılın öncü edebiyatı Jarry'nin Kral Übü oyunundan çıkmıştır. Jarry, Uyumsuzluk Tiyatrosu adını verdiği kopuş estetiğini özel yaşamında da uygulamıştı: bisikletiyle özdeşleşmiş bir bohem, ölümüne içen bir alkolik, patafizik adıyla bilim dalı yaratacak denli hayalperestti. Kısacık yaşamında öyle büyük etki yarattı ki, Dadacılar ve gerçeküstücüler onu usta bellediler, en büyük hayranlarından biri de Picasso'ydu. Başyapıtı Kral Übü'nün açılış repliği, Merdre idi. Lisanımünasiple çevirirsek, ancak dışkı diyebiliriz! Übü karakterini 15 yaşındayken, lise öğretmeninden ilham alarak yarattı. Übü'ye model olan fizik öğretmeni aslında çok iyi niyetli ama beceriksiz ve sakar biriydi. Übü'nün gerçeklik sınırlarını zorlayan kötülüğünü anlaşılmaz kılan, söz konusu öğretmenden gelen bu özelliğidir zaten: Übü çam devirme üstadıdır. Fakat kıyıcı kötülerdendir, kötülüğü insaf sınırlarını geçer akıl-mantık sınırlarını zorlar. Önce kukla oyunu için tasarlanmış bir kahramandı ama Übü ünlü oyundan başka oyunlar ve metinlerde de boy gösterdi. Yok edilemez, ebedi bir temel taşı olarak Jarry'nin eserini biçimlendirdi. Bir yanıyla Gargantua'nın soyundan gelir Übü ama onu tersyüz eder: yozlaşmış bir devdir. Übü'nün ilk sahnelenişinde, seyirciler ilk dakikalarda protesto edenler ve alkışlayanlar olarak ikiye bölündü. Oyun tartışmalar nedeniyle sık sık kesintiye uğrasa da zar zor tamamlandı. Nedir, Jarry'nin ölümünden sonraya kadar bir daha hiç sahnelenmemek üzere uykuya yatırıldı. Günümüzde en büyük tiyatro klasiklerinden biri sayılıyor. Kral Übü'nün temel sorusu şudur: Katıksız kötülük, ahlaksızlık, daha doğrucası ahlaktanımazlık mümkün müdür? 20. yüzyıla bakıldığında, Jarry'nin sorusuna verilecek yanıt, aşağı yukarı bellidir. Jarry, tıbbi nedenlerle askerliğe uygun bulunmadı, çürüğe ayrıldı. Tahminen bu konuda hiçbir özel çaba harcamamıştı, sivil yaşamda nasılsa öyle, doğal haliyle davranmayı sürdürmüştü. Gerçek bir bohemdi. Nedir, bohemliği derbederliğin sınırında yaşardı, çoğunlukla haneberduş görünümündeydi. Üstelik iflah olmaz bir alkolikti: Apsenti Yeşil Tanrı olarak betimler, bisikletiyle tanrısına saygı turları atardı. Bu resmigeçitlerde kesinlikle sarhoş olduğunu tahmin edebilirsiniz. Ve tabii ki bisikleti: şehirde bisiklet kullanmanın öncülerindendi. O yıllarda çok garipsenir, bisiklet sevdası bohemliğinin bir bileşeni olarak görülürdü. Zaman bisiklet konusunda da Jarry'den yana çalıştı. Bir de patafizik var elbette, Jarry'nin önerdiği bilim dalı. Patafizik, hayali çözümler bilimidir. Kendi deyimiyle, metafizik nasıl fiziğin ötesine uzanırsa, patafizik de metafiziğin ötesine uzanmaktadır. Bu bilim dalının amacı, istisnaları yöneten yasaları incelemektir. Jarry peşi sıra katakimyayı da eklemiş ama o bilimi geliştirmeye ömrü yetmemiştir. Günümüzde bilim adına konuşan şarlatanlara bakıldığında, patafizik hiç olmazsa zararsız görünüyor. Jarry'nin ölüm nedeni, verem olarak kayıtlara geçti. Alkol alacak parayı denkleştiremeyince eter için biri için şaşırtıcı olmasa gerek. Zamansız bir ziyaretçiydi: Günümüzde yaşasa, ortalığı kasıp kavuran bir sosyal medya fenomeni olurdu.


Kedi aşığıydı, yakın arkadaşlarından yazar Gautier onu dev bir kediye benzetmişti. Nedir, uyuklamaktan çok tırnak gösteren bir kediydi. En ünlü şiirlerinden Albatros'ta kullandığı imgeyi Baudelaire'e de uyarlamak mümkündür: Öyle ihtişamlı kanatları vardı ki, sadece uçmaya yarıyor, yürümeye kalktığında ona ayakbağı oluyorlardı. İlk bakışta Baudelaire'e bohem sıfatını yaraştırmak kolaydır ama bohem değildir. Aşikar bir mirasyedidir, hatta en şımarık olanlarından. Bunun pekala farkındadır, bu yüzden durmaksızın kendi kendisine ilenir. Toplum ona sövdüğünde Baudelaire'in maksadı hasıl olmuştur. Çok şeyi yenilemiştir ama yeninin ilk temsilcisi olmadığının da farkındadır, tam tersine, eskinin son temsilcisidir: çürümenin temsilcisi. Ondan önce hiçbir şair Bir Leş başlıklı bir şiir yazamazdı. Başlık demişken, şiirlerini topladığı kitaba verdiği ad, Kötülük Çiçekleri modern şiirin bayrağıdır ama içerikten önce başlık olarak. Bu adı kendisinin bulmadığını, kafası dumanlı bir arkadaşının önerdiğini gönül rahatlığıyla söylemiştir Türkçedeki ilk çevirilerde bu ad Elem Çiçekleri'dir. Modern sanata katkısı, belki Kötülük Çiçekleri'nden çok, 1863'te yayınladığı Modern Yaşamın Ressamı adlı kitabıdır. Herkes burun kıvırırken, Parisli İzlenimcilerin arkasındaki zihinsel destek Baudelaire olmuştu. Delacroix'ya, Senin yapıtın bir şiirdir! deyip yüreklendirmişti. Manet ve Wagner'i keşfeden, Balzac'ın yapıtını gerçek boyutlarıyla ilk gören hep Baudelaire'di. Modern estetiğe katkısı, nedendir bilmem, hala yeterince önemsenmez. Ressamlara yaptığı öneri zihin açıcıydı: Sanatçı geçmişi değil modern yaşamı konu edinmelidir. Mademki 19. yüzyıl burjuvaların çağı, efsaneleri boş vermeli, yeni yükselen sınıfın resmini yapmalı. Ama burjuva yaşamı betimlemek için, o yaşamın işleyişi denli hızlı çalışmak şart. Baudelaire'in önerdikleri, fırça darbelerinden klasik atölye çalışmasının reddine uzanan bir yenilik yelpazesiydi. Ne var ki, şiir için tam tersini öneriyordu: Bir şair ilk dizeyi yazarken son dizeyi göz önünde tutmalıdır! Türkçeye çevirmesi imkansız denecek denli güç: Baudelaire, ister ressam olsun ister şair, sanatçının flaneur olmasını istiyordu. Serseri denemez flaneur için, belki avare daha uygundur. Kastettiği, sanatçının gözlemci bir filozof/sanatçı olarak kalabalık arasında yitip gitmesiydi.


Edgar Allan Poe, 1809'da bugün doğmuştu. Bu ünlü şair-yazar, tıpkı yaşadığı dönemdeki gibi, hala ülkesi ABD'ye kıyasla Avrupa'da tanınır ve önemsenir. Şaşılası değil elbette, hudayinabit olarak niteleyebileceğimiz Poe ABD yazınsal geleneği içinde hiç yer almamıştır; temaları ve biçemiyle Avrupalıdır. Şiirlerini Fransızcaya çeviren Baudelaire sayesinde hem Avrupa'da ünlenmiş, hem de modern şiirin kurucularından biri olmuştur. Kuzgun dışında, başyapıt niteliğini taşıyan bir şiiri var mı, bu da tartışılır. Ülkemizin orta yaşlı kuşağı, Poe'nun Annabel Lee şiirini ortaöğrenim edebiyat kitaplarında okumuş ve pek sevmişti. Nedir, okuduğumuz bu şiirin ne kadarı Poe'ya ne kadarı çevirmen Melih Cevdet Anday'a aittir, o da tartışılır. Bu bağlamda, Avrupa şiirine etkisini, biraz da Baudelaire'in Fransızcaya çeviri ustalığı açısından yorumlamak gerekebilir. Yine de şunu unutmamalı: Poe'nun yazınsal üretiminin azımsanmayacak bölümünü, edebiyat eleştirisi oluşturur. Kırk yıllık kısa yaşamında kazandığı paranın çoğunu da, şiirlerinden çok dergilerde yayımladığı eleştirilerinin telifiyle kazanmıştır. Avrupa şiiri, aslında Poe'nun şiirinden çok onun şiir kuramlarının peşinden gitmiştir denilebilir. ABD'de de, eleştiri dışında yazdıkları, sağlığında uzun boylu önemsenmemişti. Günümüzde elbette öyküleriyle bilinir. Tıpkı şiirlerindeki gibi, öykülerinde de ölüm başköşededir. Özellikle eşin ya da sevilen kadının ölümü, öykülerinde vazgeçemediği konulardandı. Poe için bir kadını sevmek, kadının ölmek üzere oluşuyla göbek bağı taşır. Kim bilir, belki eşinin çocuk denecek yaşta veremden ölmesidir bunun nedeni. Poe'nun ölümü de yazdığı öyküler misali gizemli oldu: 27 Ekim 1849'da kayboldu. Bir hafta sonra 3 Kasım'da, sokakta sayıklar halde bulundu; perişan haldeydi, üzerinde de bir başkasının giysileri... Kaldırıldığı hastanede 7 Kasım'da, kayıp olduğu günlerde neler yaşadığına dair hiçbir açıklamada bulunamadan öldü. Bu esrarlı ölüm, kendisini sevmeyenler tarafında ahlakçı bir hikayeye döndürüldü. Hangi ülke ya da hangi dönemde yaşadığı fark etmeksizin, eleştirmenler hiç sevilmez; doğa yasası gibi bir gerçektir bu. Çağdaşlarının yazdığı ilk yaşamöyküleri, onu uyuşturucu müptelası bir sefil olarak çizer. Ölümü, birkaç kuşak boyunca, ahlaksız yaşayanlara Tanrı'nın nasıl ceza vereceğinin simgesi olarak görülmüştü. Bu tablo kesinlikle doğru değildi ama Poe'nun aziz olmadığını da söylemek gerek: Alkolikti, kesinlikle toplum kaçkını bir uyumsuzdu. Yazgının bir şakası olarak, beş parasız bir bohem olarak gömüldüğü mezarı da, öykülerindeki kimi mezarlar gibi yer değiştirdi: Hakkı teslim edildikten sonra adına dikilen anıtın altına taşındı. Dikkatle okunduğunda, yazdığı bir avuç detektif öyküsü, Poe'nun üzerine yapışan imgeyi yalanlar: Çünkü bu öyküler alabildiğine akılcıdır. Çağının ilerisinde bir zihin açıklığı ile yazılmışlardır. Öykülerdeki olaylara kesin kanıtlarla yalın açıklamalar getirilir ve rastlantı asla yoktur. Bu öykülerin kahramanı detektif Auguste Dupin için, Sherlock Holmes'un dedesi denebilir.


Belçikalı yazar Georges Simenon, 1903'de bugün dünyaya gelmişti. Ucundan köşesinden yazma işlerine girişmişlere dehşet verecek bir verimlilikte yazmıştı, eskilerin velut yazar dediklerindendi: gazetecilik mesleğinde yayınladıkları hariç, 450'den fazla eser vermişti. Yetmedi: Sadece 1923 ile 1933 arasında, on yıllık süreçte, 200 roman, binli sayılarla ölçülen hikaye ve ölçüye bile gelemeyen makale kaleme aldığı söyleniyor. Grafomanlık denecek kadar çok yazanlar var elbette, şaşılası olan, Simenon'un yine de belli bir estetik düzeyin altına hiç inmemesiydi. Üstelik edebiyatın pek çok dalında eser vermesine, hatta gündelik basında da yazmasına karşın, hep çok ama iyi yazmıştı. Hiç aritmetik ortalamalarla uğraşmayın, Simenon'un günde 60 80 sayfa ortalamayla yazdığı hesaplanmış. İnsanına aklına geliyor: Ya biraz yavaşlasa, kalem işçiliğine özense, kim bilir nasıl bir düzeye çıkardı? Bu kışkırtıcı sorunun yanıtı asla öğrenemeyeceğiz, nedir, hızlı yazmasa daha iyi yazacağından emin miyiz? Yazma süreciyle ilgili kimi ezberlerimiz var, Simenon bunların da sorgulanabilir olduklarına en güzel örnektir. Alametifarikası polisiye romandı, özellikle Maigret karakteriyle ünlenmişti. 1929'da icat ettiği karakterin ilk macerası 1931'de yayınlanmıştı. Maigret Paris'te yaşayan, sakinliği ağırkanlılığa varan bir polis müfettişiydi. Bir yanıyla huysuzlukları olan ama diğer yandan suçlulara bile anlayışla yaklaşan bir polisti. Henüz empati kurmak deyimi paspas olmamışken, başkalarının dertlerine duyarlıydı. Maigret sinema ve televizyona da pek çok kez uyarlandı. Ünlü oyuncular onu canlandırdı ama Maigret ile özdeşleşen Jean Gabin oldu. Gabin, Simenon'u da andırıyordu, iri gövdesiyle müfettişin gövdesine tam oturmuştu. İkisini yan yana gördüğünüzde, ilk anda kimin yazar kimin müfettiş olduğunu anlamak güçtü. Maigret, şehirde ya da taşrada, daima sıradan mekanlarda sıradan insanlarla maceralar yaşadı. Sanki suçluların peşinde koşmadı, gündelik yaşamı anlamaya çalışan bir bilge gibi dolandı. Simenon'un Maigret'ye yaşattıkları, ABD polisiyelerinden aşina olduğumuz kaçıp kovalamacalar, kana bulanmış hikayeler olmadı. Polisiyenin her gün rastlayabileceğimiz insanların bize tanıdık gelen dünyasında da yaşanabileceğini biz ondan öğrendik. Simenon'un Türkçedeki şansı çevirmenlerinden yanaydı: Bilge Karasu, Erhan Bener, Tahsin Yücel, Oktay Rifat, daha sonraki kuşaktan Sosi Dolanoğlu... Nedir, bir çeviri diğerlerine kıyasla ayrıksıdır: Sait Faik'in çevirdiği Yaşamak Hırsı. Sait Faik'in ender çevirilerinden biri olan bu küçük roman, sanrılar içindeki bir adamın polisten kaçışını konu alır. İlgiye değer olan şu ki, Sait Faik kendi dilini kullanmaz, nedendir bilinmez, hikayelerinde hiç rastlamadığımız ağdalı bir dille çeviriyi yapar. Bitirirken büyük hikayecimize de bir selam olsun.


İtalyan şair Giacomo Leopardi, 1798'de bugün doğmuştu. Leopardi için İtalyanlar bile ikircikli durur: Çoğunluk onun İtalyan romantizminin gururu olarak görür; bu çoğunluğun içinde hiç azımsanmayacak sayıda kişi, onu gören karakedilerin kem talihten kaçmak için yol değiştirdiğini söyler. Sanki dünyanın tüm uğursuzluğunu üzerinde toplamış, som acıdan ibaretmiş gibidir. Fakat acısında hiçbir rol yoktur biraz haksızlık etmeyi göze alırsam, diyelim Lord Byron gibi, yaşam karşısındaki çaresizliğini gözümüze sokmaz. Üstelik yaşamına göz ucuyla bile bakıldığında, acısının kaynaklarını görmek kolaydır. Recanati gibi, tarihin hiçbir anında taşra olmaktan kurtulamamış bir kasabada büyümüştür. Leopardi sülalesi soyluydu, evet ama aynı zamanda iflasın eşiğinde dolanacak denli yoksuldu da. Ailenin konağına kapatıldı hatta hapsedildiğini söylemek hiç abartı olmaz. Çevresinde insan yoktu. Ana babası onu Aydınlanma çağının uğursuz düşüncelerinden uzak tutuklarını iddia ediyorlardı ama asıl neden, Leopardi'nin okul masraflarından tasarruf etmekti. Babası ve konağa gelip giden papazlardan biraz öğrenim gördükten sonra, onu konağın devasa kütüphanesine bıraktılar. Harika bir kütüphanede, güncel olan ne varsa hepsinden yalıtılmış halde okumaya koyuldu. Ama ne okumak: Ölü Avrupa dilleri dahil, pek çok dili kendi başına söktü. Yaşıtları iki heceyi yan yana getiremezken, Antik klasikleri özgün dillerinden okuyordu. Kitaplardan, bilgiden ibaret dünyasından bir kere kaçmaya yeltendi, başaramadı. Konağına utanç verici bir ricat yaşadı. Ancak 21 yaşına geldiğinde, o da koşullu olarak, ıssız kütüphanesinden çıkmasına izin verildi. Ama kendi başına ayakta durmaktan aciz bir düşkün olarak: Gözleri nerdeyse kördü, bir iddiaya göre sinir hastalığı diğer iddiaya göre duruş bozukluğu nedeniyle belkemiğinde eğrilik oluşmuştu üstelik henüz 21 yaşındaydı! Geri kalan ömrünü yatalaklığın eşiğinde, arkadaş evlerinde geçirdi. Kütüphanesinde başladığı yazmayı hiç bırakmadı: Şair olarak tanınsa da, hatırı sayılır bir felsefeci ve kültür tarihçisi olarak da yazmıştı. Cicero'nun toplu eserlerini hazırlayan ilk editör, Leopardi'dir. Şiirinde konuşur gibidir, dilin kendi müziğini kullanır, başka süs katmaz şiirine. Nedir, bu müzikalite tam ters bir etki yapar: Leopardi'nin acılarını kesifleştirerek okuyucunun yüzüne vurur. Kendi perişan gövdesini, felsefenin başat konularından erdem üzerine yazarken yüzümüze çarpar: parıldamıyor erdem çirkin bedende der. Dünya karanlıktır onun gözünde; okumak bu karanlığı azaltmamış, aksine pekiştirmiştir. Antal Szerb, İnsanın karanlığı böyle açık görmesi için aydınlık Latin soyundan gelmesi gerekir, derken, Leopardi'nin kültürel köklerine bağlılığını işaret eder. Ailesinin çabası boşa gitmiş, Leopardi başta Rousseau olmak üzere, Aydınlanma felsefesini derinliğine incelemiştir. Bir yanıyla Rousseau'nun soylu vahşi imgesinden etkilenmiştir: Uygarlığın mikropların en kötüsü olduğunu iddia eder; varsa yoksa doğadır önemli olan. Gel gör ki, hemen Rousseau'dan ayrılır: Çünkü doğanın insanın mutluluğu diye bir derdi olmadığını söyler. Sakatlanmış yaşamı yine kendini belli etmektedir: İktisadi ilerleme düşüncesi insan soyunu bozar der ama kendisi o insan soyu tarafından önce eve hapsedilip sonra sokağa atılan kedi yavrusudur! Leopardi 39 yaşında, misafir olarak ağırlandığı bir arkadaş evinde ölmüştür.


Grass 1927'de bugün doğmuştu. Yaşamöyküsünde başat rol oynayan çelişkiler, doğum yerinde bile kendisini gösterecekti: Üzerine yazılanların çoğunda doğum yeri olarak Polonya yazar. Oysa Grass, Almanya'da dünyaya gelmişti, doğduğu şehrin adı Danzig'di. Almanya'nın 2. Dünya Savaşını kaybetmesi, Danzig'in Polonya topraklarına katılmasına ve adının Gdansk olarak değiştirilmesine yol açmıştı. Grass ve daha pek çok Alman, bu bağlamda, bizim Rumeli Türklerinin yazgısını paylaştı, günümüz Almanya'sında muhacir oldu. Grass, ünlü Danzig Üçlemesi romanlarında, doğduğu şehre saygısını göstermiş, hiç olmazsa eski adının yaşamasını sağlamıştır. 17 yaşında SS birliklerine gönüllü katıldı. Hava kuvvetlerine ya da denizaltı tayfaları arasına girmek istemişti ama yaşı elvermedi. Topçu sınıfına ayrıldı, 2. Dünya Savaşı'nda savaştı. Savaş sırasında esir düştü, savaş esirliği yaşamını da deneyimledi. Grass, yaşamının bu dönemini uzun yıllar boyunca sakladı, ancak 2006'daki anılarında, o da ima yoluyla açıkladı. Grass'ın bir çelişkisi de budur: Sanatçı kimliğiyle özgürlükten, hoşgörüden, çokkültürlülükten yana kavgalar vermiştir ama gençliğinde elinde silah cepheye gönüllü koşan bir Nazi'dir. Yaşlılık çağında kara leke olarak nitelediği geçmişi bilinse, Grass'a 1999 Nobel Edebiyat Ödülü verilir miydi, asla bilemeyeceğiz ama herhalde verileceği kuşkuludur. Böyle bir geçmişe sahip olunca, kendisini yaşama sevincine sahip bir kötümser olarak nitelemesi daha iyi anlaşılır. Savaş sonrası, Düsseldorf ve Berlin'de sanat öğrenimi görür, akademi mezunu bir heykeltıraştır. Yazarlığının biraz gölgesinde kalmıştır ama plastik sanatlardaki hüneri kaleminden aşağı kalmaz. Pek çok kitap kapağını kendisi çizip tasarlamış, ülkemiz dahil resim sergileri açmış, albümler yayınlamıştır. Ressamlığı konusunda fikir edinmek isteyen, Jose Saramago'nun Mızraklar, Mızraklar, Tüfekler, Tüfekler kitabı için çizdiği desenlere bakabilir. Sürekli kalem kavgası içinde kalan yazar kimliği en güzel şöyle açımlanabilir: Almanya için, İnsanları kabuk tutmuş yaraları yalamaktan yorulmayan ülke derdi, kendisi o yaraları durmaksızın kaşıdı. Örnekse, Almanya'nın iki ülkeye bölündüğü dönemde, birleşme konusunu inatla gündemde tutan azınlığın sözcüsüydü. Yazdıkları da bu zor kimliğin yansımasıdır: En ünlü romanı Teneke Trampet'in ana kahramanı Oskar Matzerath'ın büyümeyi reddeden bir çocuk mu, yoksa bir cüce mi olduğu hala tam anlaşılabilmiş değildir! Roman üzerine yazılan yorumlarda her ikisini de göreceksiniz, kendiniz okuyup karar vermedikçe doğrusunu bulamayacaksınız. Tıpkı, yazdıklarını okumadıkça Grass hakkında doğru kararı veremeyeceğiniz gibi.


Danimarkalı masal yazarı Andersen, 1805'de bugün doğmuştu. Ondan önce, masal derlenen bir türdü. Grimm Kardeşler, kendi adlarını kitaplarının başına yazsalar bile, masallarını köylere gidip derlemişler, sonra yazıya dökmüşlerdi. Andersen sözlü geleneğe yaslanmadan masal yazdı bu anlamda bir ilktir. Masala gelene dek çok türde kalem oynattı: Oyunları düpedüz başarısızdı, romanları vasatı aşamadı. Şiirleri ilgiye değerdi; çünkü çocuk gözüyle dünyayı yansıtıyorlardı. Masal yazmaya giden yola burada başladı denebilir. Yol demişken, ünlendikten sonra sıkı gezgin oldu. Türkiye'ye dek uzandığı yolculuklarını topladığı gezi yazıları da sınıfı haydi haydi geçer. 14 yaşındayken taşradan başkent Kopenhag'a gelip tutunmaya çalışan biriydi. Bu yüzden masalları, bu sıfat masal için ne kadar kullanılabilirse, gerçekçidir. İyiliğe duyulan güvenin hemen yanında yaşama dair kötümserlik başgösterir. Bu ikircikli duruşu gündelik dille verir bu nedenle en masalsı masalında bile fantastik duygusu baskın değildir. Toplamda 9 ciltte 156 masal yazdı, bunlar 125'den çok dile çevrildi. Yaşarken yarına kaldığının farkındaydı. Nedir, hiç evlenmedi tıpkı Kierkegaard gibi. Kopenhag'ın bu iki ünlüsü, aynı yıllarda birbirlerine hiç değmeden yaşadılar. Kabirleri, aynı mezarlıkta, bir taş atımı uzaklıkta. Gariptir, Kopenhag ikisinin anıtlarıyla dolu ama ikisini hala yan yana getirmiyorlar mezarların tersine anıtları birbirlerine hep uzak.


Alman şair Heinrich Heine 1797'de bugün doğmuştu. Onu tüm dünya, Eğer bir yerde kitapları yakıyorlarsa, orada eninde sonunda insanları da yakacaklardır! sözüyle anımsar. Heine'nin bu sözü, Nazi yönetiminde işlenen insanlık dışı suçlar için kahince bir öngörü olarak algılanmıştır. İşin acı tarafı, Heine bu hoyrat davranışları yaşarken deneyimlemişti. kitabı olarak okumak da mümkündür, Heine'nin şiiri yan okumalar açısından zengindir. Ünlü bir şairdi ama mutlu muydu, tartışılır. Romantizm sonrasındaki biraz çaresiz, biraz hırçın kuşağın tipik bir üyesiydi. Goethe ve Schiller gibi dev yazarların önerdiği Aydınlanma tasarımının dünya işlerine gerçek bir çözüm getirmediğinin farkına varmış bir kuşaktı bu. Heine, bu hayal kırıklığı çağını alaycılıkla, itiraf etmeli ki epeyce acıtıcı bir alaycılıkla yansıtmayı seçti. Duyarlıydı: toplumun hissettiklerini hemen ayırt ediyor, hiç çekinmeden şiirlerinde işliyordu. Bu nedenle sürgünler ve yasaklamalarla örselenmiş bir yaşam sürdü. Kitapları sık sık yasaklandı, henüz yaşarken anadilinde okunmadığı bir süreç oldu. Bu sürecin nedenleri, günümüzden bakıldığında gülünç görünebilir: Örneğin Paris'e yerleşip Fransız devletinden emekli aylığı alması, Alman oluşunun sorgulanmasına yol açtı, oysa Alman dilinin seçkin şiirlerini yazıyordu. Son yılları küskün ama yine de verimliydi: Ünlü olduğu yılların tersine daha içedönük, insan var oluşunu sorgulayan, ne yazık ki dilimize tam olarak çevrilmemiş şiirler yazdı. Bu dönemini bilmesek, uçarı bir dünya adamı der geçerdik, değildi. Ülkesinde ancak 2. Dünya Savaşı'ndan sonra değeri teslim edildi pek çok Avrupa ülkesinin epeyce gerisinden gelerek. Berlin'de bir anıtı var, klasik ama güzel bir heykel. Kaidesinde tam da Heine'ye özgü şu sözler kazılı: Bir düşünceyi kavramıyoruz, ancak düşünce bizi yakalayıp köleleştiriyor ve bizi arenaya doğru kırbaçlıyor; böylece gladyatörler gibi, o düşünce uğruna mecburen savaşıyoruz. Bu sözleri istihzayla gülümseyen bir Heine sureti altında okumak da, tam şaire yaraşır bir kara mizah.


Belçikalı ressam James Ensor, 1860'da bugün doğmuştu. Doğduğu Oostende'den neredeyse hiç ayrılmadan yaşadı 2. Dünya Savaşı'nda da: bombardıman tehlikesine rağmen kasabasını terk etmedi, mutat yürüyüşlerine devam etti. Yurtdışına çıkışı sayılıydı, üstelik çok kısa sürelerle; hatta başkent Brüksel'de yaşadığı dönem bile resim öğrenimi gördüğü üç yılla sınırlıydı. Babasının hediyelik eşya dükkanında büyümesi nedeniyle, tablolarındaki maskeler için çocukluk etkisi yorumları yapılır bir yanıyla elbette doğru. Beri yandan Oostende de Ensor üzerinde etkilidir. Küçük bir balıkçı kasabasından Ensor'un büyümesine koşut büyümeyle tatil sayfiyesine dönen Oostende, estetik gelişimine de yansıdı. Kasabanın mütevazı maskeli karnavallarının turistik gösteriye dönüşmesi, Ensor'da yabancılaşma duygusunu pekiştirmiş olsa gerek. Geleneksel konulardaki tablolardan yavaş yavaş sıra dışı, çağına göre yadırgatıcı tablolara yöneldi. Kendisi benzeri yenilikçi sanatçılardan bile tepki gördü, tepki gördükçe daha da yadırgatıcı oldu. Rüyamsı görünümler resmini sardı yoksa kabussu bu demeli? Yine de hep bir mizah duygusu dolaştı tablolarında. Alametifarikalarından biri, tablolarında kendi yüzünü kullanmasıydı, Hz. İsa'yı betimlerken de kendi yüzünü çizdi. Özportrelerini de katarsak, Ensor için kendi yüzüne meftun bir ressam diyebiliriz. Unutmadan, kendini resmederken kafasına çiçekli kadın şapkaları takmak gibi tuhaflıklar yapmaktan vazgeçmedi. Çizimlerinde maskelerin yanında böcekler de cirit attı. Böceğe dönüşmüş insanlar, sevdiği eskiz konularındandı. Bu çizimlerde de kendi yüzünü kullandı. Bir yanıyla Kafka'nın böceğini, o yazmadan önce çizdi gerçeküstücüler kadar modern edebi imgelerin de habercisiydi. Acaba sanatsal açıdan erken mi gelmişti ya da zamanını mı şaşırmıştı? Pek değil, gerçeküstücülerin zihinsel olgunluğuna, estetik konumlarını savunma becerisine sahip değildi. Karşı tepkiler üzerinden resmini oluşturdu ama başkalarına örnek de oluşturdu.


1894'de bugün Joseph Roth dünyaya gelmişti. Kolay yargı verilemez yazarlardan, hatta insanlardan biriydi. Aklımızda yaşattığımız bir önyargı var: intihar kısa sürede, belki bir anda gerçekleştirilen bir eylemdir. Oysa karar verme ve tasarlama evreleri ihmal edilse bile, o geri dönüşsüz eylemin ne mutlaka kısa sürede ne de tek bir hareketle yapılması şarttır. Kulunca dönüşmüş yargımızı kıracak örneklerden biri, Joseph Roth'tur. Karısının akıl sağlığının asla düzelmeyeceğinden emin olduktan sonra, tipik sayılacak bir uzun intihar eylemine kalkışmış, kendini öldüresiye içmiştir: alkolle karaciğerin parçalanması süresi uzatılmış ama bilinçle seçilmiş bir intihar eylemidir. Roth, kök salamamanın ete kemiğe bürünmüş haliydi; uyruğu sorulduğunda otel odaları yanıtını verirdi. Çokuluslu Avusturya-Macaristan vatandaşı olarak Ukrayna'nın küçük bir kasabasında dünyaya gelmişti. Doğduğu yer henüz o hayattayken birkaç devletin toprağı olarak el değiştirdi, kendisine resmi kimlik belgesi veren devletin sadece sınırları değil kendisi de değişti önce küçülüp büzüşen, sonra Roth'u zararlı ayrıkotu gören bir devletti bu. Yazardan çok gazeteciydi, ferah ferah deneme sıfatını hak edecek haberler, görüşmeler, izlenimler kaleme alan bir gazeteci. Roman ve öykülerinde de bir yanıyla gazeteci kaldı: Biraz dağınık, aceleye gelmiş izlenimi veren, ikinci kez üzerinden geçildiği kuşkulu metinler yazardı. Yine de gören, belki daha doğrusu sezen biriydi. Nazilerin her şeye hakim olacağını, henüz onlar bile bilmezken fark etmişti. Kötülüğün kokusunu hemen alıyordu. Nasıl garip: Düşkünleştiği, yazdığı dilde okunmasının yasaklandığı, dolayısıyla intihar aletine ulaşmasının zorlaştığı günlerdeki destekçisi Stefan Zweig olmuştu. Metinlerini inci gibi işleyen, insanlıktan ümidini kesip intihar ettiğinde bile tıraşını olup iyi giyinen, toplumsal kurallara daima bağlı Zweig. Onun sürgünü daha uzun, daha uzaklara oldu, intiharı ise kıpkısa Roth yeknesak bir ağıt gibi öldürmüştü kendini, Zweig akortsuz çığlıkla. Elinize geçerse Örümcek Ağı'nı okuyun Roth'tan, Savoy Oteli'ni, bir de değişik adlarla çevrilen Ermiş Ayyaş Destanı öyküsünü.


Alman sinemacı Leni Riefenstahl, 1902'de bugün doğmuştu. Bütün 20. yüzyılı, hatta daha fazlasını yaşadı, 2003'de 101 yaşında hayatını kaybetti. Sinema sanatının değil, yaşadığı dönemin en tartışmalı kişiliklerinden biri oldu. Riefenstahl oyunculuktan gelme bir yönetmendi, yönetmenliğini yaptığı filmlerde oynamaya devam etmişti. Alaylı sayabiliriz onu. İlginç olan, henüz otuzlu yaşlarını sürerken Nazi Almanyası'nın propaganda filmlerini çeken başyönetmen konumuna yükselmesiydi. Kendisine ün getiren kariyeri, tabii ki laneti de oldu. Almanya'da Nazi dönemi filmlerinin gösterimi hala yasaktır. Bu öylesine kesin çizilmiş bir yasaktır ki, sinema öğrencileri bile söz konusu filmleri binbir güçlükle alınan izinlerle izleyebilir Alman öğrencilerin başta Türkiye olmak üzere bu filmlere yurtdışından ulaştığı bilinen ama göz yumulan bir gerçektir. Riefenstahl'in kimliğindeki söylencesel yan, sadece sinemayla sınırlı değil. Nazi Almanyası gibi alabildiğine erkek egemen bir ülkede, alaylı yetişmiş bir kadının resmen olmasa da başyönetmenlik konumuna ulaşması, üstelik bunu genç yaşlarında başarması onun ne denli güçlü bir kişilik olduğunun kanıtıdır. Sinema yeteneğinden biraz kuşkusu olan varsa, Nazi Almanyasında başka hangi kadının, herhangi bir alanda böyle bir konuma yükselebildiğini sorgulayabilir. Yönetmenin savaş sonrası yılları da tartışmalıdır. Nazi rejimiyle çalışmış hemen herkes yargılanır, irili ufaklı cezalar alırken o tereyağından kıl çeker gibi sıyrılıp çıkmıştır. Almanya'nın yenilgisi üzerinden on yıl bile geçmeden, 1954'de yine yönetmenlik yapmış, başrolünü kendisinin oynadığı Tiefland'ı çekmiştir. Böylesi kolay aklanmak nasıl becerilir diye sormayın, her devrin insanı olmak diye bir şey var. İnsanın devasa sanatsal yeteneği olması omurgalı olmasını şart koşmuyor nasıl olsa! Riefenstahl, ilerleyen yaşlarında hiç yaşlanmadığını sık sık kanıtladı: 2002'de, tam yüz yaşındayken sualtında kamera kullanarak bir belgesel daha çekti. Yüz yaşına merdiven dayadığı günlerde boynunda fotoğraf makinesiyle Afrika yollarına düştü, Sudan'daki kabileleri kaydetti. O yaşta birinin çıplak erkekleri fotoğraflaması, üstelik bunu başkaları kendisini kayda alırken yapmasındaki kışkırtıcılığı düşünebiliyor musunuz? Her zaman iddialı oldu çünkü daima etkileyici olanın peşinde koştu, dramatik potansiyel onu hep baştan çıkarttı. Sudan fotoğraflarının kopardığı tartışmaları anımsıyorum: Kimileri Nazilerin alt-insan saydığı Afrikalıları yücelten fotoğraflar çektiğini söylüyor, buradan yola koyularak Riefenstahl'in Nazi geçmişinden dolayı bir tür günah çıkarttığını iddia ediyordu. Hiç küçümsenmeyecek sayıda kişi bu iddiaya karşı durmuştu: Riefenstahl kabilelerdeki en yakışıklı, en gösterişli erkekleri seçmiş, sıradan olanı bir kez daha görünmez kılmayı yeğlemişti. O yaşta neden olduğu tartışmanın kanıtladığı gibi: İnsan olarak da, değeri inkar edilemez bir sanatçı olarak da, bile isteye yarattığı ideolojik gölgesiyle de, Leni Riefenstahl geçtiğimiz yüzyılın simgelerindendi.


Fransız yazar Michel de Montaigne, 1533'de bugün doğmuştu. Hangi kaynağa baksanız, deneme türüne adını veren kişi olarak görürsünüz. Gariptir, bizde çevirileri baskı üzerine baskı yaparken Fransa'da, kendi dilinde saygı duyulmakla birlikte uzun boylu okunur değildir. Doğal ki kullandığı Fransızca mürekkep yalamışlar için bile artık eskidir buradan mülhem: Türkçenin eskiliği-yeniliği konusunda tartışırken her dilde benzer sorunların yaşandığını akıldan çıkartmamak gerek. Montaigne Fransa'da giderek daha az okunuyor, çünkü onun anlattığı dünya da yok! Çözüm önerdiği sorunlar geçmişte kaldı, yazısıyla seslendiği kitle o sorunları aştı. Türkiye'de bu kadar önemsenerek okunmasının bir nedeni de, saygıdeğer bir klasik olmasından çok, üzerinde eğleşip durduğu değerler sisteminin bizim hala tartışılır kalmasıdır. Montaigne edebiyatta insan merkezli bir evren tasarımıyla yazmıştı. Bu anlamda, fizikte Copernicus'un felsefede Descartes'in yaptığı devrimi çok önceden haber vermişti. Yazınsal önemine kıyasla, asıl bu yalvaçsı yanıyla anılmayı hak etmektedir: Çağın gidişatını sezmiş, bunu kadim metinlerden alıntılarla yepyeni bir yazınsal tür yaratarak yorumlamıştır. Birey olarak kendini merkeze koyması, yaşam koşullarının doğal bir sonucu değil midir? Geçim sıkıntısı nedir tanımamıştı, emrinde devasa bir kütüphane, sırtını arkasına rahatça yaslayıp, günlerini okuyup yazmakla harcayabilecek refaha sahipti. Beri yandan, o çağda başkası mümkün müydü, bu yaşam koşullarına sahip olmadan kim yazabilirdi? Peşi sıra gelen soru: Neden başkası değil de o yazdı? Kendisiyle aynı koşulları paylaşanlar arasında, Montaigne'in düşünsel berraklığına ulaşan kimse çıkmamıştır.


Tam adıyla Paul Karl Wilhelm Scheerbart, 1863'de bugün doğmuştu. Öncelikle yazardı ama binbir marifet bir adamdı. Şair olarak başladığı yazarlığı kısa metinleriyle sürdürdü. Çizimleriyle de nam saldı, sınırlara sığmayan hayal gücü pek çok alanda çağının önünde görünmesini sağladı. Tuhaf makineler tasarlayan mucit bir yanı da vardı. Dışavurumcu edebiyatın öncülerindendi. Almanca dışındaki dillere çok geç ve eksik çevrildi, benzer sorun Türkçede de vardı, neyse ki son zamanlarda Scheerbart'tan örnekleri okuyabiliyoruz. Bir yönüyle kutup noktası gibiydi: pek çok yazar ve sanatçıyla görüşen, etkilendiği kadar, belki daha fazla etkileyen biri oldu. Çevresindekilerin zihinlerini açma yeteneğine sahipti. Sadece yazar değil, mimarlık konusunda sıradışı bir öncüydü. Mimarlık demişken, mimar değildi ne öğrenimini gördü ne de meslek olarak yaptı ama mimari üzerine düşündü. Çağının önünde oluşu, belki yazarlığından çok mimari tasarımlarında belirgindir. Camdan mamul yapılar inşa etmek düşüncesini, bildiğimce ilk dillendiren Scheerbart olmuştur. Çelik-beton uygarlığının dışında bir yol olduğunu düşünmeye, hatta belki düşlemeye cesaret edebilmek... Bunu bir seçenek olarak sunmak günümüzde bile güç. Kendisi doğrudan öne sürmese de, cam mimarisinin bambaşka düşünsel anlamları vardı: Walter Benjamin başta olmak üzere, Scheerbart'ın yolundan gidip, onun düşüncelerini geliştirenler oldu. Bir tek düşünürler mi, meslekten mimarları da etkiledi. En önemli takipçilerinden biri Bruno Taut'tu. Nazi zulmünden kaçıp yerleştiği ülkemizde çalışan, burada hayatını kaybeden Alman mimar Taut, Edirnekapı Şehitliğinde gömülüdür. Geçerken ülkemizde iz bırakan Taut'a da bir selam yollayalım.


Rainer Maria Rilke, 1875'de bugün doğmuştu. Alman dilinin en büyük şairlerindendi, dünya şiirine yön vermiş sayılı büyük ustalardan da biridir. Başta öyküleri olmak üzere, denemeleri ve mektuplarıyla da çağını etkilemişti, etkilemeyi günümüzde de sürdürüyor. Yanı sıra alışılmadık bir kişiliğe sahipti: ününün doruğundayken bile kalabalıklardan kaçıp gitmeleri, kadınlarla kurduğu çok yönlü ilişkiler, nerdeyse derviş denecek halleriyle neni şahsına münhasırdı. Doğanın ve evrenin ardında eğer büyük bir sır gizliyse, bunu bulmaya en çok yaklaşan şair herhalde Rilke'ydi bilemiyoruz, belki bulmuştur da anlatmasına sözcükler elvermemiştir. Anlatılamaz olanı sezer, şiiriyle sezdirmeyi başarabilirdi. Kalabalıktan kaçma dedim ya, doğduğu şehir Prag ilk terk ettiklerinden oldu. Avrupa şehirlerinin görece taşradaki güzel kuzini Prag'ı bile tam sevmedi, ilk şiirleriyle şehrin atmosferini en iyi yansıtanlardan biri olmasına karşın hem de. Münih, Paris ve diğer büyük şehirlerde de uzun boylu yaşayamadı. Çünkü şehirler kalabalıktı, evreni dinlemekten onu alıkoyuyorlardı. Bu nedenle ömrünün çoğunu ya yolculuk ederek ya da kıyıda köşede kalmış şatolarda ikamet ederek yaşadı. Melekler ve hayaletlerle sohbet edeceği yalnızlığı seçti. Yalnızlık insanı korkutur mu? Her insanı değil. Nedir, Rilke'de bir korku duygusu hep vardır. Belki sadece yalnızlıktan değil, her şeyden korkar çünkü her şeyi hissetmeye çalışır. Çelişkili görünse de, bu yüzden inzivayı seçer, sık sık kaybolur. Çelişki demişken, Rilke gibi sanatçılarda çelişki daima göz önündedir. Bu denli duyarlı bir şairin ün kazandığı eseri Sancaktar, ülkemizde de çok sevilen kitabı, bir yanıyla savaşı yücelten bir uzun şiirdir: 1. Dünya Savaşı siperlerinde kutsal kitap gibi asker heybelerinde taşınmıştır. Ama deha böyle bir şey değil midir, başkasında göze batacak kusurlar dahinin çetelesine farklılık olarak yazılıp yüceltilir! Yine de, hissetmek üzerine bu kadar sözden sonra, Rilke'nin şiirini duygulardan ibaret sanmayın. Kendisi de, Şiirler duygular değil deneyimlerdir, demişti. Bildiğimiz anlamda duygulardan çok nesnelerle ilgilidir Rilke. Çünkü şiirine plastik sanatlardan bir çizgi çekmeyi başarmıştır. Heykeltıraş Rodin'le birlikte çalışmış, onun heykel sanatından etkilenmiştir. Mektuplarından öğrendiğimize göre, başta Cezanne olmak üzere izlenimci ressamları da derinliğine incelemiştir. Şiir sanatındaki yol açıcılığı da burada belirir. Rilke, heykeltıraş-ressam ustalardan feyz alarak nesneleri içlerindeki ruhla birlikte kavramanın peşine düşmüştür. Geçerken: Prag'ı anlatan ilk dönem şiirlerinde renkleri nasıl betimlediği ile plastik sanatlar ilgisini birlikte düşünmek zihin açıcı olabilir. Yoksa Rilke şiiri biçim anlamında yenilikçi değildir. Klasik tarzda yazar Rilke, bildiğiniz uyaklı bir şiirdir onunki. Sesler ve uyakların yarattığı müzikle, nerdeyse antik bir ayinin tınısını yakalamayı başarır. Başyapıtlarından Duino Ağıtları'nda uyaktan vazgeçmiş ama antik destanlardan kalan ritimleri kullanmıştır. Düzyazılarını okursanız, onlarda da şiirsi ritimlerin nasıl yoğun kullanıldığına tanık olursunuz. Bu seslerden söz etmişken Rilke çevirileri üzerine de birkaç şey eklemeli. Rilke şiirini anlam olarak çevirmek, kolay okunur bir şiire dönüştürmek, onun tüm şairliğini reddetmek anlamına gelecektir. Rilke'nin şiirleri mutlaka sesler ve uyaklar korunarak çevrilmelidir. Bu koşulu gözeterek yapılmış Türkçedeki tek Rilke çevirisi Yüksel Pazarkaya'nın iki ciltlik çevirisidir. Kendisi de deneyimli bir şair olan ve uzun yıllardır Almanya'da yaşayan Pazarkaya, iki dile de hakim olmanın getirisiyle Rilke'nin sesine en yakın çeviriyi dilimize kazandırmıştır. Rilke'nin Almanca toplu şiirlerini bütünlüklü olarak basan Cem Yayınevi, şu sıralarda büyük şair anısına tematik bir 2021 cep ajandasını da bize sundu. Şiir ve düzyazılarından alıntıların yanı sıra Rilke üzerine küçük notlar ve yaşamöyküsel bilgiler de içeren bu ajanda şairi tanımak için iyi bir fırsat sunuyor.


Fransız şair Stephane Mallarme, 1842'de bugün doğmuştu. Paul Verlaine'in ardından, Fransız şiirinin bayrak adamıydı. Ansiklopedilere bakarsanız, sembolcü şairlerin öncüsü, 20. yüzyılın modern şiirinin yol açıcısı denir. Şiirin gizem dolu olması gerektiğine inanırdı. Seçkin bir şiir yazmaya çalıştı, üstelik bunu kendi içinde dönenen bir dille denedi. Öncelikle inandığının peşinden gitme inadına sahipti. Poe'yu gerçekten anlayabilmek için İngilizce öğrenmeyi göze aldı. Poe'yu Avrupa'da tanıtması, en az kendi şiirleri kadar etkileyici olmuştur. Öğrendiği dil sayesinde, yaşamını liselerde İngilizce öğretmenliği yaparak kazandı. Şiir yazarak medarı maişet motoru döndürmek kolay değildir, öğretmenlik geliri olmasa şiir yazarak yaşayabilir miydi, tahmin etmek kolay. Öğretmenliği liseyle sınırlı değildi elbette. Paris'teki evinde baskın bir öğretici rolü oynadığı Salı Toplantılarını yıllarca düzenledi. Sadece Fransız şairler değil, Rilke'den Stefan George'a, Yeats'e kadar sayısız şair bu toplantılarda şiir görgüsü devşirdiler. Yetmedi, dergi de çıkardı, peşi sıra gelen şairler üzerinde hala süren bir etki halesi oluşturdu. Nedir, şiirinin kendisi böyle verimli değildi. Zor yazardı, her anlamda zor: Hem çok sayıda şiir yazmayı başaramadı, hem de okuyucusu için anlaşılması handiyse mümkünsüz şiirler yazdı. Kendinden önceki Verlaine başıbozuktu, şiiri de başını alıp giderdi. Mallarme tam zıddı: odasına hapsolur, masabaşında şiirini kurardı, belki sadece zekası ve iç dünyasından kaynayan bir şiirdi onunki. Baharı değil kışı sevmesi, boşa değildir dışarıyla işi hiç olmamıştır. Şiirinin kapalı olmasına gelince: Değil sıradan okuyucu, deneyimli şiir okuru için bile dikenli yoldur Mallarme şiiri Macar edebiyat tarihçisi Antal Szerb onun kimi şiirlerini hiç anlayamadığını itiraf etmiştir, dürüst okuyucuların çoğu bu itirafı paylaşır. Çünkü Mallarme şiirini kurarken bağlamı değil sözcükleri, hatta salt sesleri kullanır. İmgeler ve eğretilemeler yüklü şiiri, anlamdan çok sestir; işte bu yüzden Debussy onun şiirini müzikal yapıtlarına esin kaynağı olarak seçmiştir Mallarme şiirinden saf müziğe geçmek bir adım sürer. Pekiyi, neden bu kadar kapalıdır şiiri diye sorulabilir elbet. Her şeyi, tüm yaşamı kapsayan, dev bir şiir kitabı yazmak isteyip zerresini yazamamış bir şair için, bir yanıyla başarısızlık dolu bir serüven değil midir bu: Ne hedefini tutturabilmiş, ne de arzuladığı okuyucuyu bulabilmiştir. Gel gör ki, bu başarısızlık hikayesi bile parlak bir işaret fişeğidir şiirini sayfaya yerleştirmesindeki yeniliğinden tutun kullandığı imgelere dek her anlamda yerleşik şiiri silkelemiştir. Bir de şu: Mallarme, yaşadığı dönemin başat düşünsel iklimine, Fransız Devriminin dayattığı keskin Aydınlanmacılığa karşıydı. Büyük çelişki olsa da, yaşamı ve öğretmenliğiyle Aydınlanmacı bir kişiydi ama sanatıyla bu düşüncenin sayılı muhaliflerinden oldu. Bir zar atımı asla ortadan kaldırmayacak rastlantıyı diyen bir şairdi sonuçta. Geçerken analım: Mallarme'nin Deniz Meltemi şiirini üç ayrı şairimiz çevirdi: Orhan Veli Kanık, Kemalettin Kamu ve Can Yücel. Birbirlerine hiç benzemeyen şairlerimizin yaptığı üç çeviriye bir bakın, çevirirken bambaşka üç şiir yaratabilen Mallarme şiirinin gücünü orada göreceksiniz.


Şaşılacak bir rastlantıyla, edebiyat tarihinin iki büyük dehası, Shakespeare ve Cervantes aynı günde, 23 Nisan 1616'da ölmüşlerdi. Herhalde yaşarken birbirlerinden haberleri olmamıştı. Shakespeare oyunlarıyla tanınmadan önce soneleriyle ün yapmıştı Talat Halman'ın çevirisiyle Türkçede keyifle okunuyorlar. Nedir, günümüzde onu şair olmaktan çok, tiyatronun birkaç zirvesinden biri olarak biliriz. Oyunlarının sahnelendiği çağda, bildiğimiz anlamıyla dekor yoktu. Her sahne başında izleyiciye ipuçları sunan birkaç diyalog, dekor yerine geçerdi. Oyunu anlamak, izleyicinin hayal gücüne ve geleneksel sahne bilgisine aşinalığına bırakılmıştı. Bu nedenle Shakespeare oyunları kendiliğinden bir uyarlanabilirlik taşır. Japon Akira Kurosawa'dan Türk Metin Erksan'a dek, değişik kültürlere taşınabilmiştir zaman ve mekan açısından taşınmanın ötesinde yolculuklardır bunlar. Sanırım, gerçekçi değil, hatta gerçeksi bile olmadıkları söylenebilir. Çünkü oyunlarda duygular ve ruhsal tepkiler vardır ama olaylar bu andıklarımın taşıyıcı kolonları olmaktan öteye geçmez. Bu bağlamda, olay örgüsü, mükemmel dramatizasyonu bir kenara not almak kaydıyla, sanıldığı denli önemli değildir. Sözcüklerin akışı ve dizenin ritmi hepsinden çok belirleyicidir, çünkü Shakespeare şairdir. Shakespeare'in yaşamı bilinmezlerle doludur, Cervantes öyle değil. Nedir, Cervantes'in de Don Kişot'u yarı bilinmezdir. Don Kişot'un dünyaca tanınmış baskın imgesi düpedüz yanıltıcıdır: yeldeğirmenlerine saldıran adamı bilmek, Don Kişot hakkında hiçbir şey bilmemek anlamına gelir. Eskilerin deyimiyle kafadan gayrı müsellah olmak, edebiyatın icat edildiği günden beri görülegelmiştir ama bunun düzeneklerini sergilemeyi ilk Cervantes başardı. Zihnin içindeki, gerçeğin ışığını kıran prizmaları ilk o yazdı onun yazdığı delilik değildi! Kitapların dünyasında yaşayan, o dünyanın dışına çıkmaya cüret ettiğinde, yeni dünyasında dayak yiyen adam: Don Kişot. İlk ağızda akla gelen Canetti'nin Körleşme'sindeki Bay Klein'ına dek, modern edebiyata sonu gelmez bir kazı alanı bıraktı. Shakespeare ve Cervantes, her ikisi de dili, anlatım tekniklerini yeniledi. Cervantes bir adım ileri gitti: Ondan önce pikaresk denen anlatılar vardı, Cervantes romanı bir tür olarak baştanbaşa yeniden tanımladı. Şu da var: Cervantes tarihin özel bir anına denk geldi. Basılmış kitabı alacak hem eğitimli hem de varsıl kitle, adını koyarsak müşteri denen kişiler tarih sahnesine çıkmasa, roman da olmazdı. Bitirirken: Don Kişot, korsan yazar/kitap konusunda da tarihte bir ilktir. O da sonraki yazıda.


1838'de bugün, Fransız asıllı Alman yazar ve şair Adalbert von Chamisso hayatını kaybetmişti. Ülkemizde pek çokları yanında Sabahattin Ali'nin de çevirdiği Peter Schlemihl'in Garip Hikayesi ile tanınan Chamisso, sadece edebiyat insanı değildi. Dünyayı dolaşıp biyolojik araştırmalar yapan bir bilim insanıydı da. Bu anlamda Homo Universalis kimliğini hakkını vererek taşıyanlardandı. Chamisso, uzmanlaşmanın zorunluluk olarak görülmediği bir çağın simgelerindendir. Ailesi, Fransız Devrimi'nden kaçıp Almanya'ya sığınmıştı, yani o da mülteciydi. Almanya'da büyüdü, Almanca yazdı, Alman olduğunu kanıtlamaya uğraştı ama yeni vatanı için hep Fransız kaldı. Bugün olsa büyük zenginlik olarak görülen çift dillilik, yaşadığı dönemde Chamisso'nun laneti oldu. Almanların gözünde Fransız, Fransızların gözünde Almandı. Yersiz yurtsuz aydınların ilk örneklerinden biri sayılsa, yeridir. Oysa iki dile birden hakim olmak, Peter Schlemihl'in ve Türkçeye henüz bütünlüklü olarak çevrilmemiş şiirlerinin yazılmasında Chamisso'ya öndelik olmuştu. Peter Schlemihl, Goethe'nin Faust'u üzerinden uzun yıllar geçmeden yazılmış, Şeytan çeşitlemelerine çok şık bir katkıdır: Üne ve zenginliğe kavuşmak isteyen bir genç, gölgesini Şeytan'a satar! Hem doğduğu hem yaşadığı ülkede yabancı sayılan, deyim yerindeyse yere sağlam basamadığı için gölgeden yoksun kalan Chamisso'nun kişisel trajedisi de bu romanda sezilmektedir. Şunu da eklemeden bitirmeyelim: Chamisso adına, Almanya'nın saygın edebiyat ödüllerinden biri verilmektedir. İki dilde birden yazan sanatçılara verilen bu ödülü, Almanya'da yaşayan yazarlarımızdan da kazananlar olmuştur. Örneğin 1985'de verilen ilk Chamisso ödülünü Refik Schami ile Aras Ören paylaşmıştır. Yüksel Pazarkaya, Feridun Zaimoğlu, Güney Dal ve Emine Sevgi Özdamar, ödül kazanan yazarlarımızdan sadece birkaçıdır.


İtalyan ressam Caravaggio 1610'da bugün, henüz 39 yaşındayken ölmüştü. Gerçek adı Michelangelo Merisi'ydi. Doğum yeri olan, Milano ile Bergamo arasındaki küçük kasabanın adını müstear ad olarak kullandı. Yeteneği anlaşılınca, çocuk yaşta kıdemli bir ressamın yanına çırak verildi. O çağın sanat eğitimi böyle başlıyordu: Önce bir kıdemlinin yanında çıraklık, sonra görgü eğitimi: ilerleme olasılığı görülürse büyük şehirlerde eski ustaların eserlerini inceleme ve kopyalama. Ancak bu aşamadan sonra, sanatçı kendini kanıtladığında resimleri kabul görüyordu. Caravaggio da bu eğitim sürecinden geçti ama kendinden öncekileri yansılamak yerine, çabuk tarafından bambaşka resimler yapmaya girişti. Kardinal del Monte'nin hamiliğinde resim yapacağı Roma'ya yerleşmişti. Tabii ki büyük siparişlerini kiliselerden almaya başladı. Nedir, ilk sorunu da kilise yönetimiyle yaşayacaktı. Konusunu İncil'deki mesellerden alan tabloları, teslim alınması reddedilecek kadar tepki görmüştü. Çünkü çağın geçerli din anlayışına uzak kompozisyonlar tasarlıyordu. Tabloları karanlık, sert, hatta saygısız ve çirkin bulunmuştu. Onun tablolarındaki azizler uhrevi olmak geri dursun, sokak serserisine benziyordu. Nasıl benzemesin: Caravaggio modellerini sokak serserileri arasından seçiyordu! Onun tablolarındaki tüm saygın kişilerin gövdeleri, aslında sarhoş ve kumarbazlardı. Üstelik dönemin çalışma yöntemlerini de yadsımıştı. Ne eskiz hazırlıyor, ne karakalem çalışıyordu. Tuval üzerine doğrudan yağlıboya uygulayarak resmediyordu. Yetmezmiş gibi, konularına yaklaşımı da alışılmadıktı. Dini meselin kıssa yönünü değil, resmettiği kişilerin kararsızlık anını öne çıkarıyordu. Örneğin onun tablosunda Aziz Matta'nın insani yanı, kararsızlığı, ikileme kapılması, ermişliğinden daha çok öne sürülüyordu. Yüzyıllar sonra sinemada kullanılacak, çerçeve içinde bir noktaya yoğunlaşan ışıkla dramatik etki yaratma yöntemi alametifarikasıydı. Işık tek bir noktadan gelip, tablodaki hikayenin can alıcı noktasını aydınlatıyordu. Elbette kilise bu anlatım yöntemini hiç onaylamadı. O tek noktadan gelen ışık göklerden gelse, belki sorun bu denli büyük olmayacaktı. Nedir, Caravaggio tablolarında ışık nerdeyse hep yandan vuran, dünyevi bir ışıktı. Kilisenin reddettiği tabloları, onun varsıl yaşamasını sağlamıştı. Çelişkili ama öyle: Sanat koleksiyoncusu Vicenzo Giustiniani, tablolarının değerini sezmiş, ne kadar reddedilen çalışması varsa iyi bedeller karşılığında satın almaya koyulmuştu günümüze gelen tablolarının bir kısmını bu koleksiyoncunun çabasına borçluyuz. Belki yöntemleri, bir yenilik olmasa bile, hoş görülecek bir tuhaflık olarak kabul edilebilirdi. Gel gör ki, Caravaggio tablolarındaki karanlık dünyada yaşamayı seçmişti. Alemlerden başını alamıyor, hırçın karakteri yüzünden sürekli kavgalara karışıyor, işlediği suçlar hamileri tarafından affediliyor ya da küçük cezalarla geçiştiriliyordu. Ama su testisi su yolunda kırıldı. Günümüzün tenisine benzer bir spor karşılaşması sonunda çıkan kavgada, Caravaggio katil oldu. Huyu suyu kendisine benzer mimar Longhi ile birlik oldular, rakiplerini öldürdüler. İkisi de Roma'dan kaçtı belki kaçmalarına göz yumuldu. Toplum, bu isyankar sanatçıyı tükürüp içinden atmıştı. Caravaggio'nun kaçışı Malta adasına dek uzandı. En güzel tablolarından birini Malta katedrali için yaptı. Handiyse Malta Şövalyeleri tarikatına girecekti ki, katil olduğu haberi adaya ulaştı, oradan da kaçmak zorunda kaldı. Bir süre Sicilya'da yaşadı, Siracuza'da harika bir tablo yaptı. Derken Papa tarafından affedileceği haberini aldı. Bundan sonrası, yaşamına yaraşır bir hikayedir: önce bir meyhane kavgasına karışıp ciddi biçimde yaralandı, sonra Roma'ya gidecek gemiyi kaçırdı, nihayet kapıldığı bedensel ve ruhsal çöküntü sonucunda bir gecede ölüverdi. Rönesans felsefesinin tersine düşünen ve yaşayan, sanata zeka yoluyla yaklaşmayı reddeden bir asinin ölümü, ancak böyle olabilirdi.


İngiliz yazar Charles Dickens 1870'de bugün hayatını kaybetmişti. Boz takma adıyla girdiği yazarlık hayatında hemen gerçek adını kullanmaya başlamıştı. İlk eseri Bay Pickwick'in Maceraları'nı yazdığında henüz 24 yaşındaydı, bu kitap tamamlandığında, iki yıl içinde İngiltere'nin yıldız yazarlarından biri olmuştu. Tıpkı romanlarındaki gibi başlamıştı yaşama: Orta sınıftan alt sınıflara düşmüş, çocukken bir süre sefalet çekmişti. Tamamen kaybolmadı, müflis babası tıpkı romanlarındaki tesadüfler misali küçük bir mirasa konunca durumları düzeldi, yetersiz de olsa okula gidebildi. Yaralandı ama bu günlerinden hırs değil, elde ettiklerine şükran duygusu geliştirerek çıktı. Yıldız yazarken amacı daha zengin olmak, daha yukarı tırmanmak değil elindekini yitirmemekti tabii ki maddi açıdan, yoksa toplumsal açıdan savaşçı, bir yönüyle hırçın kimliğini hiç yitirmedi. Gençliğinde önce katip, sonra mahkeme stenografı olarak çalışmıştı. Mesleklerinin yazarlığında ona yararı büyük oldu, özellikle stenograflığının: hemen her zaman hızlı ve anlamlı, çoğunlukla tutumlu yazabildi. Pickwick'i yazarken bir karikatür sanatçısıyla ortaklık kurmasının etkisiyle belki, yazdıklarında harika bir mizah dokusu baştan itibaren vardı. Hele yan tiplerde, kimileri öyküde önemsiz olsa bile, canlı ve çekici portreler çizdi. İlk bakışta acıklı görünen eseri, bu yüzden hiç küçümsenmeyecek bir mizahi boyut içerir bu sayede melodrama da hiç düşmemiştir. Şu da var ki, romanları giderek mizahtan karamsar bir alaya dönüşmüş ama roman tekniği de ciddi aşama kaydetmiştir. Nerdeyse bütün eserlerini tefrika olarak, aylık fasiküller halinde yayınlamıştı. İlerleyen dönemde yazdığı Noel öyküleri bile bu mantığı güder: 1843'den 1867'ye, bir tek yıl istisnayla, her Noel'de bir öykü yayınlandı. Merakı canlı tutmanın ustasıydı. Tefrikanın okuyucuya verdiği hazzı, günümüzün TV dizilerinin yarattığı beklentiyle kıyaslayabilirsiniz. Yazar olmasının yanında sahne insanıydı: 1858'den itibaren yazdıklarını sahnede okumaya başladı. Öyle başarılı oldu ki, ABD'de turnelere çıktı. Aktarıldığına göre, günümüzün tek kişilik gösterilerini o gün başarmıştı. Tek başına sahneye çıkar, romanındaki tüm kişilikleri ayrı seslerle canlandırırdı. ABD'de salonlar dar geldi, onu kiliselerde dinlemek için kuyruklar yapıldı. Bir yanıyla, kendisinden yüz yıl sonra Beatles'in yarattığı çılgınlığı ABD'de yaşatmıştı kiliselerde bağırışlar içinde dinlenen bir yazarı gözlerinizde canlandırın! Nedir, ABD'yi hiç sevmedi. Demokrasi gibi görünmesine karşın, düşünce özgürlüğüne karşı en büyük tehlikenin ABD toplum yapısı olduğunu henüz 19. yüzyılın ortalarında söylemişti. Toplumsal eşitsizlikleri yazıp dursa da, bundan kavga değil merhamet üretti. Henüz vahşiliğini gizleme derdine düşmemiş kapitalizme karşı vicdanın sesiydi. Evet, orta sınıfların vicdanıydı dile getirdiği, muhalefet olmaktan çok düzeltmeler talep eden bir karşı çıkış. Nedir, onun açıkça sergilediği kötülükler dikkati çekmese, herhangi birinde en küçük iyiye gidiş yaşanır mıydı, emin değilim. Vicdan demişken: Defoe'nun Robinson Crusoe'sunu hiç sevmezdi, çünkü Robinson Cuma öldüğünde hiç üzülmemişti! Tabii ki, yazmakla yetinmedi: Suçlu genç kızlar için açılmış çağdaş bir ıslahevinin yöneticiliğini yaptı. Çocukların gerçek bir öğrenim görmesi için durmaksızın yazdı. Ona parlamentoya girmesini birkaç kez teklif ettiler, hepsinde geri çevirdi. Buna karşılık, küçük bir ilçede yargıçlık etmek istediğinde de onu geri çevirdiler: uygulamada can sıkacak içtihatlar geliştireceği kesindi. Dickens, çocuklar için savaş karşıtı tarih kitabı yazan ilk kişiydi. Her kesimin, her dönemin üzerinde onaştığı başka bir yazar bulmak kolay değildir. Üstelik Dickens bunu saf İngiliz, hatta saf Londralı kalarak yapmıştır. Avrupa'ya yolculuklar yaptı, İtalyan şehirlerini çok sevdi ama İngiltere'den ayrılmadı. Lord Byron ya da Oscar Wilde'ın yolundan gitmedi, yerel kalarak evrensel olabildi. Popülerlik kalite çatışkısını, bir de Dickens romanları üzerinden değerlendirmeliyiz. Ne yazık ki, bizim müfredatta ilk dönem romanlarından ötesine geçilmiyor. Ayrıca belli bir yaş grubuna seslenen bir yazar olarak sıkıştırılıyor. Oysa George Orwell'in dediği gibi, insan Dickens'i yaşamının iki ayrı döneminde, iki kez okumalı mümkünse son dönem romanlarını odağa çekerek.


Johann Wolfgang von Goethe, 1832 yılında bugün ölmüştü Faust'u tamamladıktan bir yıl sonra, kendi deyimiyle, yazgının lütuf olarak sunduğu süreyle: Başyapıtıyla yıllar boyunca savaşıp son halini verince, ömrünün kalan her gününün kendisi için bir hediye olacağını söylemişti. Girişte Faust'un adını anmadan olmazdı, nedir, Goethe sadece yazar değildi. Edebiyatın akla gelebilecek her alanında eser vermişti, oyun yazarıydı, anılarını kaleme almıştı, gezi edebiyatının başyapıtlarından biri olan İtalya Seyahati'ni de... Ama ötesine geçmişti: Renkler üzerine kuramsal çalışmalar yapan bir ressamdı. Yerbilim ve bitkibilim üzerine hatırı sayılır makaleler-kitaplar hazırlamıştı. Yetmedi: Weimar Dukalığında maliye bakanlığını üstlenmiş bir siyasetçiydi Napolyon'la yüz yüze görüşebilecek kadar yüksek mevkideydi üstelik. Goethe'ye hezarfen diyenler haklıdır Almanlar onun her şeyi bildiğine samimiyetle inanır. Nasıl inanmasınlar: Almanca dışında İngilizce, Fransızca, Latince, İtalyanca ve Yunanca konuşabilir, piyano ve çello çalabilir, at binebilir, eskrim yapabilir ve dans edebilirdi! Jena Üniversitesi'ni yapılandıran, Fichte, Hegel, Schiller, Schelling gibi devlere bir yuva yaratan da odur. Bir zaman unutulur gibi olsa da, artık Alman ulusal kimliğinin simgesidir. Adının bir meydana-sokağa verilmediği ya da anıtının dikilmediği bir Alman şehri bulmanız mümkün değildir. Beri yandan, bu olağanüstü yaşamöyküsünün ardında, ışıltının sakladığı kuytuları dikenli bir kişilik yatar. Avrupa'nın ilk kuşak burjuvalarından olan dedesi terzilikten zenginleşmişti, babasıysa sevimli bir mirasyediydi. Goethe, büyükşehir burjuvalığından saray ekabiri içinde bir bakana dönüşebilen biriydi: Kapitalist hayalin ilk örneklerindendir. Sayısız gönül ilişkisi kurdu. Henüz 25 yaşındayken en yakın arkadaşının nişanlısına aşık oldu; Werther bu aşkın esiniyle, belki acısıyla yazıldı. Tek yasal evliliğini evinin hizmetçisi ile yaptı, üstelik birkaç gayrimeşru çocuk sahibi olduktan sonra! Christiane Volpius adlı kadın için biraz hafifmeşrep denmesini çağdaşlarının çekememezliğine verelim de, Goethe'nin gönül yakınlıkları bununla da bitmez: Volpius öldükten sonra torunu yaşında kızlarla evlenme peşine düşmüştür. Toplumsal ilişkileri de, bir hayli sıra dışıydı: Bakanlık görevini kimseye haber vermeden terk edip birkaç yıl sürecek bir İtalya tatiline çıkmakta sakınca görmemişti İtalya'da kendi Rönesansını yaşadı, o bambaşka bir hikayedir. Çevresindekilerle kişisel yakınlık kurmazdı, ne ailesini ne tilmizi olmaya çabalayanları hoş tuttu. Kadim dostu Schiller hariç, yamaçlarına yanaşan herkesi kırıp uzaklaştırmakta ayrı bir yeteneği vardı. Schiller demişken, kadim dostundan da çok farklıydı. Schiller'in tersine, Goethe yazdıklarını putlaştırmazdı. Uzun yıllar, oya misali işlerdi ama vazgeçmesini de bilirdi. Hiç acelesi yokmuş gibi yaşadı, son nokta koymak gereksizmiş gibi yazdı olgunlaşmayan bir yazı, onun gözünde henüz hiç yazılmamıştı. Geçerken sıra dışılığına bir örnek daha: Tarihçi Hammer etkisinde Kuran tefsirleri okumuş, İslamiyet'i anlamaya çalışmıştır. Şirazlı Hafız'dan ilham alarak Doğu-Batı Divanı, Batı kültüründe bir ilktir: Doğuya yararcılık açısından değil, gerçekten bakan ilk Batılıdır Goethe. Yapıtı ve yaşamıyla, kendisini aşan bir miras bıraktı. Ona ne açıdan bakarsanız bakın, olumlu ya da olumsuz yaklaşın, Goethe'yle ilgilenmezseniz daima eksik kalırsınız: Kültürün günümüzdeki anlamını icat eden kişidir çünkü.


Ünlü Fransız yazar Jules Verne 1905'de bugün ölmüştü. Ünlü sıfatını gerçekten hak ediyordu, hala ünlüdür: UNESCO verilerine göre, Agatha Christie ve William Shakespeare ile birlikte en fazla dile çevrilen yazarlardan biridir, çevrilmesi yanında hemen her zaman en çok satılan ilk on yazar arasında kalmıştır. Yaşamına dair çok efsane var: Çocuk yaşında evden kaçıp uzak deniz gemilerine tayfa yazılması gibi. Derler ki, kendisini bulup eve getiren babasına, bundan sonra sadece hayalinde yolculuk edeceği sözünü vermiş. Peki, hayalperest miydi? Pek değil: Eserlerinin telifiyle zenginleşene dek, kayınbiraderiyle birlikte borsa brokerliği yapmıştı. Yaşamın gerçeklerinden hiç kaçmadı hayal gücüne yaslanır dediğiniz eserleri bile fantastikle matematik kesinlik arasında kararsızdır, dizginsiz hayal gücüne kendini teslim edemez. Yazı zanaatkarıdır, çünkü her türde yazarak başladı: tiyatro oyunu, operet, gazete makaleleri... Yazmaya başladığı andan itibaren Poe hayranıydı. Poe çizgisi üzerinde yürüyüp gerçeküstücülere bağlanmayan olabilir mi, Verne'i de bu çizgiye yerleştirmek mümkündür. Poe ile ilişkisi sadece etkilenme, usta belleme değildir, Arthur Gordon Pym romanına davam sayılabilecek Buzlar Sfenksi'ni yazdı tıpkı Lovecraft gibi o da Poe'nun tilmiziydi. Kitap kurduydu, hatta İtalyanların deyimiyle kütüphane faresi: Gençliğini Paris halk kütüphanelerinde bilimsel kitapları okuyarak geçirdi. Özellikle bilimsel yayınları hatmetti, bu birikim sayesinde ilk romanı Balonla Beş Hafta'yı yazdı. Onu keşfeden, yönlendiren yayıncı Hetzel'dir. Yönlendiren derken, sadece neyi değil, nasıl yazması gerektiğini de belirleyen bir yayıncıdır günümüz anlamında editördür Hetzel. Romanlarının üstbaşlığı Olağanüstü Yolculuklar'ı bulan da Hetzel'dir. Hetzel'le imzaladığı anlaşma sayesinde düzenli yazmış, iyi satmış, çok kazanmıştır. Türkçeye çevrilmeyenleri de eklediğimizde, rahatlıkla velut yazar olduğunu söyleyebiliriz. Popüler romancının trajedisini Verne de yaşamıştır: İyi yazar olmaktan daha zoru, okur ama daha çok yayıncı gözünde muteber kalmaktır. Hetzel, Verne'in her yazdığını basmıyordu. Karamsar olduğu gerekçesiyle basmayı reddettiği 20. Yüzyılda Paris kitabı 130 yıl sonra basılabildi, talihin sevimli bir rastlantısıyla: Verne'in torunu kayıp sanılan elyazmalarını bir çekmecede keşfetti. İnsan, bulunamayan ya da yazılmadan kalmış başka kitaplar var mıdır, diye düşünmeden edemiyor. Ne yazık ki, eserlerinin özgünlüğü ve bütünlüğü tartışmalıdır. Fransızcada gençler, hatta çocuklar için özetlenen baskıları, özgün baskılardan çoktur. Yabancı dile her çeviride basitleştirmeler yapılmıştır. Yetmedi, oğlu Michel Verne'in babasının hatırasına saygısı büyüktür: Kitapların beğenmediği yerlerinde kimi ufak kimi büyük redaksiyon yapmıştır! Verne'nin sahih baskıları ancak 20. yüzyılın ikinci yarısında Jules Verne Derneği tarafından gerçekleştirildi. Gelelim asıl soruya: Jules Verne, bilimkurgunun babalarından mıdır, yoksa kendi deyimiyle fenni yani bilimsel roman mı yazmıştır? Günün bilimsel gelişmelerini, tartışmalarını yakından izlerdi. Dolayısıyla bir karşılıklı ilham söz konusudur: Verne'de teknoloji ve edebiyat birbirlerini besler. Yapıtında önemli olan ne kurgu ne fantezi, daima bilgidir. Bu nedenle, bilimkurgu konusunda kurucudan çok haberci denebilir. Kullandığı üstbaşlığın altbaşlığı manidardır: Bilinen ve Bilinmeyen Dünyalara Yolculuklar. Başyapıtlarının formülü bu altbaşlıkta gizlidir. Bilinen dünya içinde keşfedilmeden kalmış köşeleri konu almak; bu arada var olan makineleri ve aletleri kullanmak. Ama onlara çağının ötesinde işlevler kazandırmak! Bu formülden uzaklaştıkça, fantastiğe yaklaştıkça, kitapları hep daha az okunmuştur, çünkü orada yabancı arazidedir. İnatçı Keraban Ağa adlı romanı ülkemiz sınırları içinde geçer. Kendi yatını inşa ettirip uzun deniz yolculukları yaptığı yaşlılık çağında, İstanbul'a dek gelmiş midir, yaşamöyküsünü yazanlar gelmediğini söylüyor. Ama çevirileri çok erken geldi: 1875'de dilimizde ilk çevirisi yapıldı. Geçerken, ömrünü Jules Verne çevirilerine adayan Ferit Namık Hansoy'u analım Kafka-Kamuran Şipal ya da Knut Hamsun-Behçet Necatigil misali bir özdeşlemedir onun çevirileri.


Alman dilinin kendine özgü yazarı Robert Walser, 1956'da bugün yaşamını kaybetmişti. Günümüzde Kleist ve Kafka arasındaki halka olarak nitelenip yere göğe sığdırılamıyor ama yaşadığı dönemde, kısa bir şöhret aralığı hariç, unutulmuş bir yazardı. İsviçre'de Fransızca ve Almancanın ortak konuşulduğu bir bölgede doğmuştu. Ailesinde hem sanatçılar hem de başta annesi olmak üzere ruhsal rahatsızlıklardan şikayetçi olanlar vardı. Eskilerin deyimiyle katip olmak üzere eğitim gördü ama okulla arası hoş olmayanlar sınıfındandı. Maişet motorunu döndürmek için katipliğin yanı sıra mucit çıraklığı, asilzade şatosunda uşaklık gibi mesleklerde çalıştı uşaklık yapmadan önce bu mesleğin okuluna gidip ciddi bir öğrenim gördüğünü ekleyelim. Tiyatro oyunculuğuna heves etti, çünkü epeyi çok sayıdaki ağabeylerinden biri tanınmış bir ressam ve sahne tasarımcısıydı. Nedir, bu hayali kısa sürdü, yazarlıkta karar kıldı. Yürümeye düşkünlüğü o yıllarda bile belirgindi: İşsiz kaldığında Stuttgart'tan Zürih'e yürüyerek dönmüştü. İki şehir arasındaki mesafeyi haritadan ölçün, Walser'in ne kadar sıra dışı bir yaya olduğunu anlarsınız. Walser yürürken yazma alışkanlığını da büyük olasılıkla o yıllarda kazandı. Berlin'de, sanatçı ağabeyinin yanında kaldığı birkaç yıllık dönemde saygın dergilerde yazıları yayınlandı ve okunur oldu. Üç romanını bu yıllarda yazdı. Günümüzde beyaz yakalı dediğimiz çalışanların yaşamını edebiyata ilk sokan kişi oldu. O sıralarda, sonradan adıyla birlikte anılacak kısa metinlerini yazmaya koyuldu. Dergilerde çok ilgi çeken bu metinler ne öyküydü ne de deneme: Walser kısacık değinilerle konusuna dokunup geçiyor, okuyucuya bu metinler üzerinde düşünmek kalıyordu. İlk Dünya Savaşı sırasında ağabeylerinden biri cephede hayatını kaybetti, bir diğeri canına kıydı. Walser'in değişimi o yıllarda başladı. Metinleri gitgide kısalmakla kalmadı, Walser el yazısını da küçülttü: Kullandığı harflerin boyutları nerdeyse 1 milime dek küçülecekti. Bunlara Mikrogramm adını vermişti. Walser'in icat ettiği bu sözcük, belki mikroyazma ya da mikrometin olarak çevrilebilir. Walser bu özgün yöntemle imgesini yakalar yakalamaz yalıtıyor, benzetmek mümkünse, şiirdeki dize misali işliyordu. Kurşunkalemle yazılan bu metinlerin çoğunu sağlığında hiç yayınlamadı ama bu yöntemle bir roman bile yazabildiğini biliyoruz: Haydut, mikrogramm parçacıklarının yapıştırılmasıyla oluşturulmuştu. 1929'dan itibaren akıl hastanesinde yaşadı. Uzun yürüyüşlerine devam etti, giderek küçülen metinlerini yazmaya da. Hastaneden çıkar, tek başına saatlerce yürür ve kurşunkalemle yazacağı metinleri kurgulardı. Mikrogramm'dan mülhem: Yürüyazı fiilini icat etmişti! Unutulalı yıllar olmuş bir münzevi olarak öldü. Sorsanız belki tercih edeceği yolla: Yolda, karda yürürken kriz geçirerek, tek başına. Onu öldükten nice sonra bulabildiler.


Tycho Brahe 1601'de bugün, Prag'da hayatını kaybetmişti. Büyük gökbilimci Danimarka'nın soylu bir ailesinden geliyordu ama son yıllarını Prag'da geçirmiş ve burada toprağa verilmişti. Genelgeçer kaynaklarda Brahe için gökbilimin gelişmesinde önemli pay sahibi diye yazar. Çıplak gözle gözlemin son büyük ustasıdır, ondan sonra gelenler mutlaka aletli gözlem yapmıştır. Buna karşın handiyse hatasız kesinlikte sonuçlar elde ettiği gözlemleri şaşırtıcıdır. Bu gözlem defterlerini hediye ettiği çırağı yani Kepler, gökbilimin en büyükleri arasına girebildiyse biraz da Brahe sayesindedir. Brahe Danimarka'da gözlemleri için kendisine bir ada tahsis edilmiş, kraliyet tarafından saygı duyulan bir bilim insanıydı. Ne var ki, adanın yerlileriyle iyi geçindiği söylenemezdi, çünkü alışılmadık yükseklikte vergi toplamak istiyor ve cahil saydığı kişilere hiç de şefkatli davranmıyordu. Himayesinde olduğu Kral 2. Frederick ölüp Danimarka tahtına savaş meraklısı 4. Christian geçince, Brahe eski rahatlığını bulamayacağı hissine kapıldı. Kraliyet ailesi ne dese ne vaat etse nafile, adasını bırakıp göç etmeye karar verdi. Belki bu küskünlük yüzünden, Danimarka da Brahe'ye küstür; mezarının Prag'dan anavatanına taşınması şimdiye dek hiç söz konusu edilmemiş, hatta ima yoluyla bile dillendirilmemiştir. Yakın zamanlara dek Brahe, ülkesinde nerdeyse kaçak gözüyle bakılan biriydi. Bu sorunun yanıtı da, Kutsal Roma Germen İmparatoru 2. Rudolf'tur. 2. Rudolf da en az Brahe denli nevi şahsına münhasır biriydi. Ulaşabildiği pek çok bilim insanını, bunlarla birlikte hiç azımsanmayacak sayıdaki şarlatanı başkenti Prag'a toplamıştı. Brahe de davet edilenler arasındaydı. 2. Rudolf'un beklentisi, Brahe'nin gök cisimlerini gözlemesiydi ama gözlemden edinilecek sonuç pek sandığınız gibi değil: İmparator geleceği yıldızlardan öğrenme peşindeydi! Dolayısıyla Brahe'nin yıldız haritaları, günümüz astrologlarının yıldız fallarını kanıtlı yapması dışında İmparatorun zerre umurunda değildi. Geçerken bilgi: 2. Rudolf'un diğer takıntılı amacı da değersiz nesnelerden altın elde edip zenginliğine zenginlik katmaktı günümüz kimya biliminin atası bu sözde bilime simya deniyordu. Az önce adı geçen şarlatanları bu amaçla Prag'a toplamış ve onlara halk arasına karışmadan deney yapabilecekleri bir sokak tahsis etmişti. Bu sokak, kraliyet şatosunun hemen arkasındaki, kötü şöhretini pek çabuk kazanan Simyacılar Sokağı'ydı. Prag'a gidenler hemen anımsar, günümüzde ancak ücret ödeyerek girilen Altın Yol, bu sokaktır resmi adının nerden geldiğini tahmin edebilirsiniz. Brahe, simya işlerine karışmadı, önce Prag'ın biraz dışında sonra kent merkezinde gökleri gözlemeyi sürdürdü. Kepler, Prag'da onun yardımcısı oldu, Brahe ölümünden sonra bilimsel notlarını Kepler'e bırakarak kuramlarını oluşturmasında önemli rol oynadı. Ama beri yandan, bildiğiniz müneccimlik yapmaktan hiç vazgeçmedi. Bu kadarı da olur mu demeyin, Brahe cücelerin geleceği görebileceğine inanmak gibi ciddi batıl inançlar sahibiydi. Büyük bir gökbilimciydi ama günümüzdeki anlamıyla bilim insanı değildi: Gökbilimle astrolojinin, hurafeyle formülün iç içe yaşadığı bir çağın çelişkilerini taşıyordu. Gelelim işin paparazzilik bölümüne: Brahe tam 35 yıl, burnu olmadan yaşamıştı. Çünkü üçüncü dereceden bir kuzeniyle düello yapmaya kalkmış, sonuçta bir kılıç darbesiyle burnundan olmuştu. Yaşamının sonuna dek takma burnuyla insan içine çıkmış, hakkındaki efsaneleri biraz da bu garip görünümü desteklemişti. Brahe çoğu tablosunda takma burnuyla resimlenir; yaşarken de altın gümüş burnuyla şaşaalı bir görünüm verdiği söylenegelmiştir. Sadece burun mu, ölümünün zehirlenmeye bağlı olduğu yüzyıllarca dedikodu malzemesi olmuştu. Kimileri, bu zehirleme işini ustasının yerinde gözü olan Kepler'in tasarladığını bile iddia etmiştir. Sonuçta Brahe'nin mezarı ilki 1901, ikincisi 2010'da olmak üzere iki kez açılmış, vücudundan arta kalanlardan örnek alınarak incelenmiştir. Mezarında rahat bırakılmayan gökbilimcinin zehirlenmediği kesindir, resmi kayıtlardaki gibi mesane rahatsızlığından ölmüştür. Takma burnunun altın ya da gümüşten olmadığı da anlaşılmıştır, Brahe pirinçten mamul bir burun takıyordu. Ama ilginç sonuç şu: Vücudunda olması gerekenden fazla altın emaresine rastlanmıştır. Brahe, herhalde Simyacılar Sokağındaki deneylerden uzak duramamış olacak! Batıl inançlar, dedikodular ve yıldız fallarıyla örülmüş hayatıyla Tycho Brahe, günümüzde Prag'ın simgelerinden biri. Her ne kadar Kafka düzeyinde ilgi görmese de, dikkatle bakıldığında Prag'da ondan izler bulmak mümkündür. Meraklısına: Gökbilimin iki ustasını birlikte gösteren heykel Prag'da, Keplerova Caddesinin güney ucundadır.


Bülent Ortaçgil, 50. Sanat Yılı için yeni ve ilk şarkılarından oluşan 'Elli Buçuk' isimli ikili çalışmasını yayınladı. İlk albümde yer alan ve Ortaçgil imzasını taşıyan yeni beş şarkı tüm fiziki ve dijital formatlarda dinleyicisiyle buluşuyor. 'Elli', 'Hangisi Hayat', 'Göründüğü Gibi', 'Olmuyor Blues' ve 'Ak Kuşlar Kara Kuşlar' isimli parçalar klasik Ortaçgil müziği formunda sevenlerini heyecanla selamlıyor. Çalışmadaki dört şarkı yeni, sadece 1986 tarihli 'Ak Kuşlar Kara Kuşlar', bu proje için yeniden kaydedildi. Çalışmanın sürprizi ise 'Elli' isimli yeni beş şarkının yanında meraklısı ve arşivciler için yer alan 'Buçuk' isimli diğer albüm. Bülent Ortaçgil'in TRT İzmir Radyosu'nda Ümit Tunçağ tarafından 1969 yılında kaydedilen şarkıları bu albümde yer alıyor. Genç Ortaçgil'in sesinden duyduğumuz 'Anlamsız', 'Yüzünü Dökme Küçük Kız', 'Niçin', 'Kapılar-Yollar', 'Çukurdaki İnsan', 'Kim Bilir O An Geldi', 'En İyisi', 'Balloons', ve 'Şık Latife' sanatçının geçmişine bir selam duruşu olarak dinlenebilir. Bülent Ortaçgil ayrıca bu yıl 'Elli Buçuk' albümü ve bağıntılı pek çok etkinlik ile sanat hayatının 50. yılını kutluyor. Ortaçgil, yayınlandığı proje albüm ile mayıs ayında başlayacağı konserler ve yıl sonuna dek devam edecek etkinlikler dizisi ile bol bol gündemde olacak. Küratörlüğü grafik sanatçısı Emre Senan tarafından yapılan sergi ve etkinlikler çok yakında sanatçının ve Ada Müzik'in hesaplarından duyurulacak. Albümdeki şarkıların tüm söz, müzik, akustik gitar ve vokalleri Ortaçgil imzasını taşıyor. Ortaçgil'e her zaman olduğu gibi Türkiye'nin en iyi müzisyenlerinden Baki Duyarlar, Cem Aksel, Erdal Aksoy, Barlas Tan Özemek, Erkan Oğur, Akın Eldes eşlik ediyor.


İki ayda bir yayımlanan edebiyat dergisi Buluntu Kutusu'nun bu sayısında kimimiz için belki hoş bir seda, kimimiz için belki dayanılmaz bir sancı olan, aklımızın bellek çivileri, ömrümüzün seyir notları olan ''Hatıralar'' konusu işlendi. Dergi bu sayıda söyleşi için usta isim Cemil Kavukçu'yu ağırladı. Cemil Kavukçu, Gazete Sanat genel yayın yönetmeni Resul Şahin'in edebiyat, yazın dünyası ve öykücülükle ilgili sorularını yanıtladı. Nisan-Mayıs sayısında şiirleriyle; Hatice Nisan, Aziz Seyrek, Hasip Bingöl, Elvan Kaya Aksarı, Cihan Ülsen ve Bekir Dadır eşlik ettiler. '' Bir Gümüş Çerçeveden Seyret Yine Maziyi'' ile Nilay Öner, '' Doğum Günü Hediyesi '' ile Meltem Terzioğlu, '' Siz Hangi Treni Bekliyorsunuz '' ile Ali Bektaş, '' Hatırlar Müzesi '' ile Engin Topuz, '' Geçmişinde Geleceğini Bulmanın Öyküsü '' ile Abdulsamet Yaşar, '' Rüşvet '' ile Mizgin Bulut, '' Vakt-i Kerahat '' ile Çilem Dilber, '' Zaman Taşlar Misali Geçiyor '' ile Didem Kazan Sol, '' Halep Keçisi '' ile Mustafa Orman yeni sayının öykülerini oluşturdu. Öykü Gizem Gökgül, Özgür Çırak'ın son kitabı ''Ormandan Gece Gelen'' hakkındaki inceleme yazısıyla hem dergi okuruna hem kitabı merak eden okurlara ipuçları verdi. Şeniz Baş '' Hatıralar Biraz Hayal Biraz Gerçek '', İsmail Kün '' Alan Attı '' başlıklı hatıratları ile sayıya katkıda bulundular. Hatice Köse '' Bir Kentin Panoramasından Bir Yazarın Hatıralarına Bakış '' başlıklı yazısı ile James Joyce'un ''Dublinliler'' romanına hatıralar eşiğinden bakıyor. Psikolog Mavi Çınar, '' Post-Truth Hatıralar '' denemesi ile hatıralar konusunu felsefe ve psikoloji alanında irdeliyor. '' Zaman Bunca Anıyı Neresinde Saklıyor'' yazısı ile Damla Karakuş bizi çocukluğumuzun sokaklarına bir nevi unuttuğumuz çocukluğumuza götürüyor. Derginin genel yayın yönetmeni Murat Dura, Nuri Bilge Ceylan'ın Ahlat Ağacı filmindeki baş karakterini kendi ile özdeşleştirip filmin kendi hayatına dair benzerliklerini kaleme aldığı '' Elbet Bir Gün Kasabası'' başlıklı yazısı ile benzer duygulardaki insanları selamlıyor. İki aylık periyotla çıkan derginin yayın yönetmenliğini Murat Dura üstlenirken, yayın kurulunda E. Beyza Kiraz, Burcu Ünlü ve Abdulsamet Yaşar yer alıyor. Buluntu Kutusu edebiyat dergisini BURAYA tıklayarak temin edebilirsiniz.


Buluntu Kutusu edebiyat dergisinin 6. sayısı yayımlandı. Dergi, Haziran-Temmuz sayısında Burcu Ünlü'nün yaptığı iki ayrı söyleşi ile yazar Abdullah Aren Çelik'i ve çevirmen Elif Nihan Akbaş'ı ağırladı. Bu sayının şiirlerine Nefesli Mektup ile Mahmut Temizyürek, Korsan ile Betül Dünder, Münacat ile Hatice Nisan, Hariçten Hiçe ile Abdulsamet Yaşar ve Bir Çift Toz İçin ile Tan Doğan katkı sağlarken; Mojtaba Nahani, Nazenin Nizamşehidi'nin Salı'ya Kar Yağıyor adlı şiirini Farsçadan çevirdi. Ama Tuzluklar Merak Eder ile Nazif Çiftçi, İş Hanının Ayakkabıcısı ile Murat Gil, Sır Kapısı ile Arzu Eylem, Tanpınar'ın Sukutu ile Merve Yakut, Komşular ile Buket Arbatlı, Oğlun da Seni Seviyor ile Mehmet Fırat Pürselim, Paylaşılan Yalnızlık ve Çocukluğuma Yazılmış İntihar Mektupları ile Damla Karakuş ve Müptelanın Sancısı ile Murat Dura yeni sayının öykülerini oluşturdu. Eser tahlil yazıları alanında Yeryüzünde Bir An İçin Muhteşemiz'i Neden Bu Kadar Çok Sevdik? ile Beyza Ertem, Gerçeğin Arayışında Bir Yaban Bozkırkurdu ile Hatice Köse ve Necati Mert'in 'Ekmek Arası' İsimli Hikayesinin Sosyal Gerçeklik Bağlamında Tahlili ile Recep Kayalı katkıda bulunurken, Eleştiri Israrı II adlı eleştiri yazısı ile Mehmet Özkan Şükuran, deneme yazıları başlığı altında Mimari Doku ile Semih Akşeker, Çöpler ile Gülhan Tuba Çelik, Akp'li ile Chp'li Sevgili Olabilir mi? ile Arda Erel bu sayıya eşlik ettiler. İki aylık periyotla çıkan derginin yayın yönetmenliğini Murat Dura üstleniyor.


Dergi bu sayıda söyleşi için Osman Palabıyık'ı ağırladı. Osman Palabıyık, Gazete Sanat Genel Yayın Yönetmeni Resul Şahin'in edebiyat, yazın dünyası ve Üç Kelimelik Dünya adlı kitabı üzerine sorularını yanıtladı. Ekim-Kasım sayısında şiirleriyle; Hikmet Kazel, Hatice Fakioğlu, Gamze Tigis, Hebun Pir, Doğu Kaşka, Hasan Temiz yer aldılar. '' Pano'' ile Didem Kazan Sol, '' Badem Ağaçları Sabah Güneşi Sever '' ile Nazlı Doğan Özsöz, '' Prenses'' ile Erdal Taşkın, '' Seyirci '' ile İdil Güney Şimşek, '' Taşın Ağırlığı '' ile Emre Albayrak, '' Böğürmek '' ile Nurdan Şallı, '' Kahveler Meydanı '' ile Mehmet Cebe, yeni sayının öykülerini oluşturdu. Bahar Elbir, Kazancakis'in ''Zorba'' kitabı hakkındaki inceleme yazısıyla hem dergi okuruna hem kitabı merak eden okurlara ipuçları verdi. Hatice Köse, '' Yok Olmuş Uygarlık Seviyesi '', Kemal Şen Tarihsiz bir Tutunamayan denemeleri ile sayıya katkıda bulundular. İki aylık periyotla çıkan derginin yayın yönetmenliğini Murat Dura üstlenirken, yayın kurulunda Kemal Şen, Nilay Öner, Emine Beyza Kiraz yer alıyor.


Barış Çapkın, daha önce yayımladığı Görsen Üzülürsün, Ağladım İçime ve Kaybolsam da şarkılarının akustik bir proje olmasını, projenin hazırlıklarını ve Bulutlar Arası Yolculuka uzanan hikayesini, şarkılarda kemanı ile kendisine eşlik eden Ezgi Tekin ile birlikte GAZETE SANAT için anlatıyor. - Tasarım Parkı Birbirinden Farklı İki Özel Sergi ile Yılı Tamamlıyor! - Ressam Adyali, Projelerine Bir Yenisini Daha Ekledi: As Beni - Duygulara Dokunan Enerji: İstanbul'dan Cosmic Crooner Geçti! - Füruzan, Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu Anma Ödülü'nün Sahibi Oldu - Gazeteci Hakan Özbek ile Uzun Yol, Kısa Hikaye Kitabını Konuştuk